Τ.Ε.Ι. ΚΡΗΤΗΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΧΑΝΙΩΝ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Τ.Ε.Ι. ΚΡΗΤΗΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΧΑΝΙΩΝ"

Transcript

1 Τ.Ε.Ι. ΚΡΗΤΗΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΧΑΝΙΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ KAI ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Εργαστήριο Γεωφυσικής-Τηλεπισκόπησης & Αρχαιοπεριβάλλοντος Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών (ΙΜΣ), Ίδρυµα Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ) Τµήµα της Γης, Περιβάλλοντος και γεωχωρικών Επιστηµών Lehman College, City University της Νέας Υόρκης Geoelectromagnetic Κέντρο Ερευνών IPE RAS, Ρωσική Ακαδηµία Επιστηµών, Μόσχα, Ρωσία ΓΕΩΦΥΣΙΚΗ ΙΑΣΚΟΠΗΣΗ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΑΠΤΕΡΑΣ ΜΕ ΣΚΟΠΟ ΤΟΝ ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟ ΘΑΜΜΕΝΩΝ Υ ΡΟΜΑΣΤΕΥΤΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Μιχάλης Εµµανουήλ-Παναγιωτίδης Χρήστος Χανιά, Κρήτη, Ελλάδα ΙΟΥΝΙΟΣ

2 Τ.Ε.Ι. ΚΡΗΤΗΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΧΑΝΙΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ KAI ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Εργαστήριο Γεωφυσικής-Τηλεπισκόπησης & Αρχαιοπεριβάλλοντος Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών (ΙΜΣ), Ίδρυµα Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ) Τµήµα της Γης, Περιβάλλοντος και γεωχωρικών Επιστηµών Lehman College, City University της Νέας Υόρκης Geoelectromagnetic Κέντρο Ερευνών IPE RAS, Ρωσική Ακαδηµία Επιστηµών, Μόσχα, Ρωσία ΓΕΩΦΥΣΙΚΗ ΙΑΣΚΟΠΗΣΗ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΑΠΤΕΡΑΣ ΜΕ ΣΚΟΠΟ ΤΟΝ ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟ ΘΑΜΜΕΝΩΝ Υ ΡΟΜΑΣΤΕΥΤΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Μιχάλης Εµµανουήλ-Παναγιωτίδης Χρήστος Επιβλέπων : Παντελής Σουπιός 2

3 Ευχαριστίες Με το πέρας της παρούσας πτυχιακής εργασίας θα θέλαµε να ευχαριστήσουµε τον καθηγητής µας κύριο Παντελή Σουπίο για την ευκαιρία που µας έδωσε, για την βοήθεια που µας πρόσφερε κατά την όλη διάρκεια της εκτέλεσης της εργασίας αλλά και της πειραµατικής διαδικασίας και την συνεχή του καθοδήγηση και την στήριξη που µας παρείχε µε τις γνώσεις του. Επιπλέον θέλουµε να ευχαριστήσουµε τον κύριο Y. Gorokhovich, τον κύριο Νίκο Παπαδόπουλο και τον κύριο Pavel Barsukov για την εξαιρετική εµπειρία που µας προσφέρανε µε τις γνώσεις τους κατά τη διάρκεια των πειραµατικών µετρήσεων στην Αρχαία πόλη των Απτέρων. Η συµµετοχή τους στην πραγµατοποίηση της εργασίας αυτης, ήταν καθοριστικής σηµασίας και τους οφείλω παραπάνω από µια ευχαριστία για τα εφόδια που απεκτήσαµε. Thanks Upon completion of this thesis would like to thank Professor Mr. Pantelis Soupio for the opportunity given us to help you offered us during the whole lifetime of the work and the experimental procedure and his continuous guidance and support provided us with knowledge. In addition we wish to thank Mr. Y. Gorokhovich, Mr. Nikos Papadopoulos and Mr. Pavel Barsukov for the excellent experience we bring to their knowledge during the experimental measurements of the ancient city of Aptera. Their participation in the realization of this work was crucial and I owe them more than a thanksgiving for the skills acquired. Περίληψη Στην παρούσα εργασία θα αναλύσουµε τα γεωλογικά δεδοµένα που παρθήκαν από τις µετρήσεις στον αρχαιολογικό χώρο των Απτέρων, που θα µας επιδεικνύουν τα υπόγεια υδροµαστευτικά συστήµατα που τροφοδοτούσαν την πόλη χιλιάδες χρόνια πριν. Summary In this work we analyze the geological data taken from measurements at the archaeological site of Aptera that will show the underground ydromasteftika systems supplied the city thousands of years ago. 3

4 Σκοπός της πτυχιακής εργασίας Το ερώτηµα που υπήρχε σαν µυστήριο ήταν : Ρωµαϊκές δεξαµενές στην Αρχαία Άπτερα: πώς οι αρχαίοι τους γέµιζαν µε νερό τις δεξαµενές ; Τοποθεσία της Αρχαίας Άπτερας: λόφος πάνω από το λιµάνι της Σούδας Είναι εµφανέστατες οι δεξαµενές που θα µας απασχολήσουν παρακάτω. 4

5 Σύµφωνα µε τις αρχαιολογικές ανασκαφές και τις δοµές των δεξαµενών και της µορφολογίας εδάφους προκύπτει ότι : εν υπάρχουν υπολείµµατα δοµών υδραγωγείου εν υπάρχουν αποµεινάρια της δοµής συγκοµιδής νερού εν είναι ορατή η καµπή της λεκάνης εν παρατηρήθηκαν σηµαντικοί υδροφόροι ορίζοντες σε προσβάσιµο βάθος Άρα ένα γρήγορο αποτέλεσµα αυτών των µελετών υποδεικνύουν την πιθανότητα της επιφανειακής απορροής ως κύρια πηγή του νερού. Μια σχηµατική αναπαράσταση του ανάγλυφου της περιοχής που µας ενδιαφέρει που δείχνει ξεκάθαρα την επιφανειακή απορροή των υδάτων προς τη θέση L-shape cistern. 5

6 Η πρώτη τεχνική που χρησιµοποιήθηκε στην αρχαία πόλη Άπτερα ήταν τα ηλεκτρικά Που τοποθετηθήκαν κατά µήκος του δρόµου όπως φαίνεται παρακάτω αλλά τα αποτελέσµατα που παρείχαν δεν βοήθησαν στην τεκµηρίωση του αποτελέσµατος. Για αυτό παρακάτω θα αναλύσουµε τις άλλες δυο γεωφυσικές τεχνικές που χρησιµοποιήσαµε για την τεκµηρίωση του αποτελέσµατος και µας παρείχαν πολλές σηµαντικές πληροφορίες. Η τοποθέτηση των ηλεκτροδίων κατά µήκος του δρόµου Τα παρελκόµενα των ηλεκτροδίων, είναι εµφανής η µονάδα ελεχγου και η µπαταρία 6

7 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΙΝΑΙ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΓΕΩΦΥΣΙΚΗΣ Ο ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΑΠΤΕΡΑ Η ΓΕΩΦΥΣΙΚΗ ΕΞΕΡΕΥΝΗΣΗ ΣΤΑ ΑΠΤΕΡΑ ΜΕ ΤΗ ΒΟΗΘΕΙΑ ΟΡΓΑΝΩΝ ΓΕΩΦΥΣΙΚΕΣ ΙΑΣΚΟΠΗΣΕΙΣ ΓΕΩΡΑΝΤΑΡ (GPR).16 4 ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΓΕΩΡΑΝΤΑΡ ΜΕΤΩΠΟ ΚΥΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΙΑ ΡΟΜΗ ΑΚΤΙΝΑΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΓΕΩΦΥΣΙΚΩΝ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ ΓΕΩΦΥΣΙΚΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ ΓΕΩΦΥΣΙΚΗ ΚΑΛΥΨΗ Η GROUND RADAR ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΥΠΕ ΑΦΕΙΑ ΕΡΕΥΝΑ ΡΑΝΤΑΡ(ΕΙΚ ) ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟ ΟΙ ΠΑΡΟ ΙΚΟΥ ΠΕ ΙΟΥ 30 ΒΑΘΟΣ ΙΑΣΚΟΠΗΣΗ 32 ΙΕΞΑΓΩΓΗ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ 33 ΟΡΓΑΝΑ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ..35 ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ.37 ΠΗΓΕΣ ΣΦΑΛΜΑΤΩΝ ΣΤΙΣ ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗ TEM ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΧΩΡΟ ΑΠΤΕΡΑ.39 ΣΥΝ ΕΣΜΟΙ 49 7

8 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1 Αντικείµενο της έρευνας στον τοµέα γεωφυσικής οµάδας Οι γεωφυσικές διασκοπήσεις στα Άπτερα (Χανιά) πραγµατοποιήθηκαν κατά την περίοδο 9-10 Ιουν 2012, Μάιος 2013 και Ιούνιος 2013 κάτω από τη συνεργασία του Ιδρύµατος Τεχνολογίας και Έρευνας (Ι.Τ.Ε.), το ΤΕΙ της Κρήτης και µε το Lehman College, City University of Νέα Υόρκη (καθηγητής Yuri Gorokhovich ). Τα Άπτερα βρίσκονται στο δυτικό τµήµα της Κρήτης, περίπου 14 χιλιόµετρα ανατολικά της πόλης των Χανίων (Εικ. 1,1). Ο στόχος των γεωφυσικών εκστρατειών, η οποία υποστηρίχθηκε από το City University της Νέας Υόρκης, ήταν να διερευνηθεί η υπόθεση της προέλευσης του νερού που γέµιζε τις Ρωµαϊκές δεξαµενές. 8

9 Σχήµα 1.1:(Επάνω) Τοποθεσία των Απτέρων σε σχέση µε τα Χανιά στο δυτικό τµήµα της Κρήτης. (προς τα κάτω) Παρουσίαση της ευρύτερης περιοχής αρχαιολογικού χώρου Απτέρας. Οι γεωφυσικές έρευνες επικεντρώθηκαν κατά το µήκος του δρόµου που οδηγεί στον αρχαιολογικό χώρο ( ορυφορικοί χάρτες από το Google Earth) Η γεωφυσική χαρτογράφηση της περιοχής πραγµατοποιήθηκε υπό την καθοδήγηση ρ Νίκος Παπαδόπουλος από το Εργαστήριο Γεωφυσικής Τηλεπισκόπησης και Αρχαιοπεριβάλλοντος (ΙΜΣ - ΙΤΕ) και ο ρ Παντελής Σούπιος από το Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυµα Κρήτης και µε την υποστήριξη του καθηγητή Yuri Gorokhovich του Lehman College, City University της Νέας Υόρκης. 1.2 Ο αρχαιολογικός χώρος των Απτέρων Βρίσκεται σε ένα οροπέδιο 231 m πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας, κοντά στις ακτές του κόλπου της Σούδας, ανάµεσα στα ακρωτήρια Κύαµος και 9

10 ρέπανο, Άπτερα (ή Aptara, Apteria, Apteraia, Apteron) ήταν µια από τις σηµαντικότερες πόλεις στη βόρεια ακτή της δυτικής Κρήτης. Με τα δύο λιµάνια της, Κισάµου και Μίνωα, η πρώην τοποθετείται από ορισµένους µελετητές ανατολικά του σηµερινού χωριού των Καλυβών και από άλλους κάτω από το χωριό Καλάµι, ο τελευταίος βρίσκεται στο νοτιοανατολικό άκρο του ακρωτηρίου, κάτω από το χωριό Στέρνες, τα Άπτερα ήταν ένα πολυάσχολο εµπορικό κέντρο. Τα Άπτερα βρίσκονταν στη θέση του σηµερινού χωριού Παλαικάστρου, στην επαρχία Αποκορώνου του νοµού Χανίων. Ο Κ. Ντουνάκης, ειδικός στην ιστορία των Απτέρων, ισχυρίζεται ότι η πόλη είχε οκτώ προάστια στην κοιλάδα του Στύλου, από τις όχθες του ποταµού Κοιλίαρη στο Νέο Χωριό, στους λόφους Καλοσυκία, Agozyre,, Σελιά, και Λιάς Άη. Τα ευρήµατα από τις περιοχές αυτές επιβεβαιώνουν τις υποθέσεις του. Τα σωζόµενα ερείπια δείχνουν δύναµη και πλούτο. Τα Κλασσικής και Ελληνιστικής τείχη είναι περίπου 4 χλµ., µε πύργους και προµαχώνες. Ένα µικρό ιερό ανασκάφηκε από τον Heinrich Drerup χρονολογείται στο τέλος του πέµπτου αιώνα - αρχές του τέταρτου αιώνα π.χ.. Αποτελείται από δύο sekoi, το καθένα µε µια πόρτα στα ανατολικά. Κτίρια (τοίχοι και δάπεδο) του όγδοου αιώνα π.χ. ανασκάφηκαν δίπλα στο τέµενος το ύο καλές διατηρηµένες ρωµαϊκές δεξαµενές είναι ιδιαίτερα αξιοσηµείωτες. Μία από αυτές είναι χωρισµένη σε τρία κλίτη από πυλώνες. Το κτίριο είναι σύγχρονο τρίκογχο µε τις στέρνες. Το Θέατρο της πόλης είναι µόλις και µετά βίας ορατό σήµερα. Επιγραφικά στοιχεία υποδηλώνουν την παρουσία ενός ναού της θεάς Ειλειθυίας και του πρυτανείου, και τη λατρεία της Αρτέµιδος στα Άπτερα. Ένα νεκροταφείο µε λαξευµένα στο βράχο, ως επί το πλείστον Ρωµαϊκοί τάφοι εντοπίστηκαν 500 µ. δυτικά της πόλης. Η αρχαία πόλη και τα περίχωρά της, δεν έχουν ακόµη ερευνηθεί συστηµατικά. Ο µεγάλος αριθµός των οικονοµικών επιγραφών και πολλά νοµίσµατα αποδεικνύουν την εµπορική σηµασία της πόλης από την Ύστερη κλασική µε τη Ρωµαϊκή περίοδο. Κατά τη Βυζαντινή περίοδο, στα Άπτερα έγινε επισκοπή. Σταδιακά, όµως, η µετατόπιση του κέντρου εµπορίου, οι επιδροµές των Σαρακηνών πειρατών, και τα συνεχόµενα κρούσµατα παρασίτων, η χολέρα, και paludism οδήγησε στην κατάρρευση της πόλης. Η πόλη µπορεί να έχει οριστικά καταστραφεί κατά τη διάρκεια της κατάκτησης των Σαρακηνών της Κρήτης το µ. Χ 823. Σύµφωνα µε τον Νικηφόρο Φωκά, στα Άπτερα ούτε ξαναχτίστηκε ούτε κατοικήθηκε εκ νέου, και το έδαφος της πόλης χωρίστηκε σε µεγάλα κτήµατα. Παραµένει ιδιοκτησία της Μονής από τότε. Ο οικισµός Παλαικάστρου έχει αναπτυχθεί έξω από το οχυρωµατικό τείχος της πόλης στα ανατολικά της ενετικής περιόδου, αλλά καταστράφηκε από τον Khair-Εντίν Μπαρµπαρόσα το Ο Σουλτάνος Σελίµ Β προκάλεσε περαιτέρω καταστροφή το Κατά την οθωµανική περίοδο, ο Reuf Πασάς χρησιµοποίησε οικοδοµικό υλικό που χρησιµοποιείται από τα αρχαία τείχη στα Άπτερα να χτίσει το κοντινό φρούριο Izedin. Η περιοχή παρέµεινε ακατοίκητη µέχρι το τέλος της επανάστασης του Σύµφωνα µε τις απογραφές 1881 και 1928, η περιοχή Μεγάλα Χωράφια σταδιακά ανακαταλήφθηκαν από τις οικογένειες από αλλού. 10

11 Σχήµα 1.21 Ένα αρχαιολογικό κοµµάτι από την αγορά των Αρχαίων Απτέρων 11

12 Σχήµα ιασωθέντα τοιχία από οικισµό Ο Χώρος της Άπτερας είναι µία από τις πιο ενδιαφέρουσες αρχαιολογικές θέσεις στην Κρήτη. Το πιο εντυπωσιακό οικοδόµηµα που έχει είναι σχήµατος L δεξαµενή που προφανώς ήταν η κύρια αποθήκευση του γλυκού νερού µε το συνολικό όγκο των 3050 m3 (Νινιού-Κινδελή και Χριστοδουλάκος, 2004). Πρόσφατες µελέτες που σχετίζονται µε την ύδρευση Άπτερα που έγιναν από Gorokhovich, Χριστοδουλάκος, Γκίκας και Νινιού-Κινδελή και Χριστοδουλάκος (2004). Οι µελέτες αυτές εξηγούν πιθανούς τρόπους πλήρωσης σχήµατος L δεξαµενή µε νερό, όµως, δεν υπάρχουν αρχαιολογικά ευρήµατα υποστηρίζουν οποιαδήποτε θεωρία ακόµα. 12

13 Η τελευταία µελέτη του Gorokhovich απέδειξε ότι η επιφανειακή απορροή είναι η πηγή νερού για να γεµίσει τις δεξαµενές. Η µελέτη αυτή χρησιµοποίησε απλή εδάφους-based υδρολογική µοντελοποίηση µε Γεωγραφικά Συστήµατα Πληροφοριών (GIS) για τον εντοπισµό ενός δυναµικού της λεκάνης απορροής και αξιολογήθηκε η ικανότητα της να καλύψει σε σχήµα L δεξαµενή µε νερό. Τα αποτελέσµατα έδειξαν ότι οι δεξαµενές θα µπορούσαν ενδεχοµένως να γεµίσουν µε νερό από την επιφανειακή απορροή που παρέχεται από την περιοχή αποστράγγισης. Το δίκτυο αποχέτευσης που παράγεται από ένα Σύστηµα Γεωγραφικών Πληροφοριών ορίζει µια πιθανή λεκάνη απορροής στην κύρια δεξαµενή της Άπτερας. Όταν αυτή η περιοχή βρίσκεται επάνω στο σηµερινό χάρτη της Απτέρας, το κατώτερο όριο της λεκάνης απορροής και της υφιστάµενης οδού στην περιοχή της Αρχαίας Άπτερα. Το τέλος του δρόµου αγγίζει σχεδόν την γωνία της δεξαµενής. Αυτή η σύµπτωση υποδεικνύει την πιθανή ύπαρξη µιας δοµής παροχής νερού που θα µπορούσαν να έχουν χρησιµοποιηθεί για να γεµίσει η δεξαµενή µε απορροή του νερού. Εφαρµόσαµε δύο γεωφυσικές µεθόδους για να εντοπίσετε αυτή τη δοµή: GPR (γεωραντάρ, GPR) και παροδική ηλεκτροµαγνητική έρευνα (παροδική µέθοδος ηλεκτροµαγνητική, TEM). Τα προκαταρκτικά αποτελέσµατα των δύο µεθόδων δείχνουν ισχυρά σήµατα επιστροφής κατά µήκος της εθνικής οδού. Ωστόσο, λόγω των διαφορών σε βάθος, παραµένει ασαφές εάν συσχετίζονται τα αποτελέσµατα. Χρειαζόµαστε περισσότερες ψηφοφορίες µε διάφορες γεωφυσικές µεθόδους για να διευκρινίσει τα αποτελέσµατα. 13

14 2. Η γεωφυσική εξερεύνηση στα Άπτερα και τα όργανα Το γεωραντάρ (GPR) κατά κύριο λόγο χρησιµοποιείται για την εξερεύνηση του χώρου.. Θα πρέπει να σηµειωθεί ότι η γεωφυσική τεχνική υπογράµµισε τη λεπτοµερή χαρτογράφηση των περιοχών έρευνας (5 cm κατά µήκος του GPR που την διασχίζει και διαχωρίζονται στα 50 εκατοστά του παραλλήλου προφίλ,). Ένας χώρος 900 τετραγωνικών µέτρων ερευνήθηκε µε την µέθοδο GPR φθάνοντας σε µέγιστο βάθος 2,4 µέτρα κάτω από την επιφάνεια του εδάφους Σχήµα 2.1. Ο δρόµος που έγινε η τεχνική του Γεωραντάρ. Είναι εµφανής η τοποθέτηση των µετροταινιών κατά µήκος του δρόµου. 14

15 Σχήµα 2.2. Μια από της δεξαµενές νερού στην Αρχαία πόλη των Απτέρων Σχήµα 2.3. Η ίδια δεξαµενή µε την παραπάνω από άλλη οπτική γωνία 15

16 Σχήµα 2.4. Η ίδια δεξαµενή µε την παραπάνω από άλλη οπτική γωνία Σχήµα 2.5. Η ίδια δεξαµενή µε την παραπάνω από άλλη οπτική γωνία 16

17 3. Γεωφυσικές διασκοπήσεις: ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ Οι Γεωφυσικοί µέθοδοι µπορούν να ανιχνεύσουν διάφορα είδη κάτω από την επιφάνεια του εδάφους χαρακτηριστικά όπως λάκκους, ιδρύµατα, χαντάκια, εστίες φωτιάς, κλιβάνους και συγκεντρώσεις κεραµικής. Αυτοί οι µέθοδοι είναι µη καταστρεπτική και εµπλέκουν την µέτρηση των φυσικών ιδιοτήτων των εδαφών (όπως µαγνητικής επιδεκτικότητας ή ηλεκτρική αντίσταση) πάνω ή κάτω από την επιφάνεια µιας τοποθεσίας. Οι τεχνικές αντίστασης του εδάφους ταιριάζει καλύτερα για τα χαρακτηριστικά που η αντίθεση µε τα γύρω εδάφη σε πορώδες, την πυκνότητα και την περιεκτικότητα σε νερό, όπως τοίχους και τάφρους. Η µαγνητική µέθοδος ταιριάζει καλύτερα για τα χαρακτηριστικά που η αντίθεση µε τα περιβάλλοντα εδάφη στις συγκεντρώσεις των µαγνητικών ανόργανων ουσιών που περιέχουν όπως κοιλότητες ή τάφρους γεµίζουν µε ενσωµατωµένη φυτική γη στα υπο-εδάφη. Ειδικότερα, καµένα εδάφη, µονάδες κατοίκησης και τάφροι γεµίζουν µε οργανικό υλικό που ενισχύουν τη µαγνητική επιδεκτικότητα του εδάφους και έτσι είναι καλοί στόχοι για τις µαγνητικές µεθόδους. Η ηλεκτροµαγνητική µέθοδος είναι ιδανική για τη συλλογή πληροφοριών τόσο για την αγωγιµότητα του εδάφους και της µαγνητικής επιδεκτικότητας του εδάφους κατά τη µεγάλη διείσδυση είναι απαραίτητη. Οι ηλεκτρικές 2-D/3-D έρευνες χρησιµοποιούνται για τη συλλογή πληροφοριών για την οριζόντια και την κατακόρυφη µεταβολή της ειδικής αντίστασης. Αυτό το είδος των µετρήσεων χρησιµοποιείται επίσης για την ποσοτική ερµηνεία των υπόγειων κατασκευών (προσδιορισµός του βάθους, το µέγεθος, το σχήµα του σώµατος). 2-D/3-D ηλεκτρικής τοµογραφίας ισχύει επίσης για τον εντοπισµό θαµµένων αρχαιοτήτων. Κατά τη διάρκεια της γεωφυσικής αναζήτησης στο έδαφος στα Άπτερα το ραντάρ χρησιµοποιήθηκε για την καταγραφή της υπόγειας πληροφόρησης στις συγκεκριµένες περιοχές του αρχαιολογικού χώρου. Η ανώτερη γεωφυσική τεχνική επιλέχθηκε ως το πλέον κατάλληλο για την επίτευξη των στόχων του έργου, σύµφωνα µε τις ανάγκες της έρευνας, τα γεωµορφολογικά χαρακτηριστικά του χώρου και τα αναµενόµενα υπεδάφους αρχαιολογικών στόχων - όσον αφορά την ανίχνευση και χαρτογράφηση τους. Ιδιαίτερη έµφαση δόθηκε στην αναλυτική (υψηλή ανάλυση) κάλυψη των συγκεκριµένων περιοχών. Μια περίληψη είδος των ιδιοτήτων από τις παραπάνω τεχνικές αναζήτησης και τη µεθοδολογία που ακολουθήθηκε στο πεδίο παρουσιάζεται στις ακόλουθες παραγράφους. 3.1 Γεωραντάρ (GPR) Το Ραντάρ είναι το ακρωνύµιο για το ραδιόφωνο Ανίχνευσης και που κυµαίνονται. Πρόκειται για ένα σύστηµα που χρησιµοποιεί την υψηλή ηλεκτροµαγνητική ακτινοβολία συχνότητας. Η µέθοδος Υπεδάφειου ραντάρ έχει την ίδια αρχή λειτουργίας µε τη µέθοδο της σεισµικής ανάκλασης. Αυτή η γεωφυσική τεχνική είναι εφαρµόσιµη σε στρώµατα χαρτογράφησης στις περιπτώσεις των εδαφών και των πετρωµάτων και εξαρτάται από τις 17

18 διαφορετικές ηλεκτρικές ιδιότητες που έχουν διάφορα υλικά. Η ανάπτυξη της µεθόδου ξεκίνησε κυρίως το 1956, αλλά επιταχύνθηκε σηµαντικά µετά το 1970, ως αποτέλεσµα της τεράστιας προόδου που πραγµατοποιήθηκε στο χώρο της ηλεκτρονικής και της τεχνολογίας των υπολογιστών µετά το Το G.P.R. µπορεί να χρησιµοποιηθεί σε µία σειρά από εφαρµογές όπως η χαρτογράφηση του βάθους υποβάθρου, ο προσδιορισµός του πάχους κερατίνης και το βάθος υδροφόρου ορίζοντα, η θέση των φυσικών και τεχνητών κοιλοτήτων στο υπέδαφος, ρωγµές στο βραχώδες υπόστρωµα και για την ανίχνευση των αλλαγών στην σύνθεση βράχια». Η µέθοδος αυτή χρησιµοποιείται ειδικά στην Αρχαιοµετρία για τον εντοπισµό των θαµµένων αρχαιοτήτων.μια υψηλή ηλεκτροµαγνητική ακτινοβολία συχνότητας µεταδίδεται στο έδαφος και καταγράφονται τα ανακλώµενα κύµατα. Η πολλαπλασιαστική ηλεκτροµαγνητική ενέργεια στο έδαφος εξαρτάται από τις ηλεκτρικές ιδιότητες του υπεδάφους, την αγωγιµότητα και τη διηλεκτρική σταθερά. Βασικά η µέθοδος εξαρτάται από τις καταγραφές των κυµάτων που ανακλώνται σε επιφάνειες που χωρίζουν τις περιοχές µε διαφορετικές ηλεκτρικές ιδιότητες. Το G.P.R. είναι παρόµοια µε την µέθοδο σεισµικής ανάκλασης. Μια υψηλή συχνότητα, µικρό ηλεκτροµαγνητικών παλµών διάρκειας µεταδίδεται στο έδαφος. Ο παλµός (το σήµα) διαχέεται στα υλικά κάτω από την επιφάνεια και την κατεύθυνση της εξαρτάται από τις ιδιότητες του. Ένα µέρος της ενέργειας παλµού ανακλάται στην επιφάνεια που διαχωρίζει υλικά µε διαφορετικές ιδιότητες και καταγράφεται σε ένα δέκτη στην επιφάνεια. Το υπόλοιπο της ενέργειας παλµού διαχέεται σε βαθύτερα επίπεδα. Ο χρόνος µεταξύ της εκποµπής και της λήψης παλµού εξαρτάται από την ταχύτητα κατά το µήκος του ίχνους και ο παλµός ακολουθείται. Αυτός ο χρόνος µπορεί να µετράται και εάν η ταχύτητα διάδοσης ηλεκτροµαγνητικών κυµάτων είναι γνωστό τότε το βάθος του ανακλαστήρα µπορεί να προσδιοριστεί. Στα περισσότερα από τα γεωλογικά υλικά η αγωγιµότητα και η διηλεκτρική σταθερά (σχετική επιτρεπτότητα) είναι οι κύριοι παράµετροι που επηρεάζουν τον παλµό. Επιπλέον η απορρόφηση του σήµατος εξαρτάται κυρίως από τη συχνότητα της κεραίας, την αγωγιµότητα και τη διηλεκτρική σταθερά. Το µέγιστο βάθος διεισδύσεως του G.P.R. εξαρτάται από την απορρόφηση των ηλεκτροµαγνητικών κυµάτων. Οι αυξήσεις απορρόφησης µε τη συχνότητα και κατά συνέπεια µία µικρότερη συχνότητα χρησιµοποιείται για την ανίχνευση των στόχων βαθύτερα. Από την άλλη πλευρά, η ανάλυση της µεθόδου µειώνεται καθώς η συχνότητα αυξάνεται. Για παράδειγµα το G.P.R. σύστηµα εργάζεται στο εύρος των MHz µπορεί να διερευνήσει τα βάθη άνω των 50 µέτρων σε εδάφη µε χαµηλή αγωγιµότητα (µικρότερη από 1 ns / m), όπως άµµο και χαλίκια. Οι καταγραφές του Ραντάρ (ραδιογραφήµατα) τοποθετούνται το ένα δίπλα στο άλλο έτσι ώστε να κατασκευάσουν ένα τµήµα που προσοµοιώνει την πραγµατική υποεπιφάνεια ηλεκτρολογικού τµήµατος, παραγωγής πληροφοριών των µεταβολών των ηλεκτρικών ιδιοτήτων µε το βάθος. Μετά από αυτή τη στρατηγική µια κάθετη τοµή βάθους δηµιουργείται ότι προσοµοιώνει τις πραγµατικές ιδιότητες υπεδάφους σε γεωηλεκτρικές 18

19 Σχήµα Το Radiogram προέκυψε από µετρήσεις GPS, όπου η παρουσία ανακλαστήρων είναι ορατή Η Noggin Plus-Smart καλαθιού (Αισθητήρες & Software) GPR µε κεραίες των 250 MHz χρησιµοποιήθηκε στις εκστρατείες γεωφυσικών του 2012 στα Άπτερα. Το πραγµατικό βάθος διείσδυσης της κεραίας µπορεί να φτάσει τα 3-4m κάτω από την επιφάνεια, αλλά λόγω της υγρασίας / αγωγιµότητας του εδάφους αυτό µειώθηκε σε περίπου 2-3m. Οι µετρήσεις έγιναν κατά µήκος των παραλλήλων τοµών 0.5m µεταξύ τους µε µία δειγµατοληψία περίπου 5 εκατοστών κατά µήκος των τοµών. 19

20 Σχήµα Οι µετροταινίες που χρησιµοποιήθηκαν για τις αποστάσεις που χρειαζόταν η συγκεκριµένη τεχνική του Γεωραντάρ Σχήµα Το γεωραντάρ που χρησιµοποιήθηκε στα Αρχαία Άπτερα 20

21 Ιστορική εξέλιξη του γεωραντάρ Από τα µέσα της δεκαετίας του 80 το γεωραντάρ έγινε ιδιαίτερα δηµοφιλές στις κοινότητες των γεωφυσικών, των γεωλόγων και των αρχαιολόγων. Εν τούτοις χρησιµοποιείται σε γεωλογικές εφαρµογές από το 1960 σχετικά µε την ανάπτυξη της ραδιοανιχνευσης σε παγετώνες. Το 1910 στη Γερµάνια ήταν η πρώτη φορά που χρησιµοποιήθηκαν ηλεκτροµαγνητικά κύµατα για τον προσδιορισµό της θέσης θαµµένων αντικειµένων. Η πρώτη φορά που εκδόθηκε η περιγραφή µια τέτοιας ερευνάς ήταν το Στις έρευνες τότε χρησιµοποιούσαν συνεχή κύµατα. Η διάδοση παροδικών κυµάτων εφαρµόστηκε για πρώτη φορά το 1926 από τον Hulsenbeck µε σκοπό να µελετήσει τη φύση των θαµµένων αντικειµένων. Η τεχνική της διάδοσης κυµάτων σε παλµούς εξελίχτηκε σηµαντικά τις επόµενες πέντε δεκαετίες. Έτσι τις δεκαετίες έγιναν πολλές µελέτες σε παγετώνες από πολλούς επιστήµονες, ενώ αργότερα το ενδιαφέρον στράφηκε στην µελέτη κατασκευών όπως σήραγγες, δρόµοι κτλ. Οι γεωλογικές εφαρµογές άρχισαν τις δυο τελευταίες δεκαετίες µε σκοπό τον καθορισµό της στρωµατογραφίας, κοιτασµάτων και χαρτογράφηση σπηλαίων. Επίσης το γεωργώντας χρησιµοποιήθηκε και από αστυνοµικές αρχές για την εύρεση πτωµάτων µέσα και έξω από τσιµεντένιες κατασκευές. Περαιτέρω εξελίχθητε από τον Αµερικανικό στρατό κατά τη διάρκεια του πολέµου στο Βιετνάµ µε σκοπό τον εντοπισµό του λαβύρινθου από σήραγγες που χρησιµοποιούσαν οι Βιετκόνγκ. Μέτωπο κύµατος και διαδροµή ακτίνας Όταν το Η/Μ πεδίο διαδίδεται µε τη µορφή κύµατος χαρακτηρίζεται από το µέτωπο κύµατος η τη διαδροµή ακτίνας. το µέτωπο κύµατος είναι η επιφάνεια στην οποία η ένταση του Η/Μ είναι ίδια. Η ακτίνα διαδροµής είναι κάθετη στο µέτωπο κύµατος ενώ το ηλεκτρικό και µαγνητικό πεδίο είναι κάθετα στην ακτίνα διαδροµής. Σχήµα Μέτωπο κύµατος και ακτίνα διαδροµής 21

22 4. Επεξεργασία των γεωφυσικών µετρήσεων αναζήτησης Τα τµήµατα GPR ήταν αρχικά δεδοµένης της σχετικής Χ, Υ συντεταγµένες σύµφωνα µε ένα τοπικό σύστηµα αναφοράς που χρησιµοποιήθηκε για κάθε µία από τις θέσεις. Αρχικά, η πρώτη κορυφή προσδιορίσθηκε έτσι ώστε να καθορίσει το αρχικό χρήσιµο σήµα από κάθε γραµµή. Αυτός ο προσδιορισµός µε βάση το ποσοστό της έντασης της ανακλώµενης πρώτου κύµατος (5-30%). Η εξίσωση της γραµµής ανάλογα µε την επιλεγµένη πρώτη κορυφή ακολουθήθηκε προσπαθώντας να φέρει τις πρώτες ανακλάσεις κάθε γραµµής σε ένα κοινό χρόνο έναρξης. Στη συνέχεια, η εφαρµογή της AGC, Dewow µετατόπισης και DC φίλτρων βελτίωσε το ανακλώµενο σήµα, ενώ η απόρριψη του θορύβου υποβάθρου και της εξοµάλυνσης των δεδοµένων πραγµατοποιήθηκε µε ένα ίχνος-προς-τον εντοπισµό φίλτρου εξαγωγής µέσης τιµής. Τέλος, οι οριζόντιες φέτες βάθους σε διαφορετικά επίπεδα βάθους δηµιουργήθηκαν από τις αρχικές κατακόρυφες τοµές υποθέτοντας µια ταχύτητα για τα ηλεκτροµαγνητικά κύµατα ίση µε 0.1m/nsec. Η σύνθεση των επεξεργασµένων τµηµάτων επιτεύχθηκε µε την SLICE GPR. Χρώµα και της κλίµακας του γκρι γεωφυσικοί χάρτες παρήχθησαν: Καυτά χρώµατα (κόκκινο χρώµα) σε έγχρωµους χάρτες και φως (λευκό) σε χρώµατα γκρι χαρτών κλίµακας αντιπροσωπεύουν υψηλές τιµές έντασης. Κρύα χρώµατα (µπλε χρώµα) σε έγχρωµους χάρτες και σκούρα (µαύρο) χρώµατα στους γκρίζους χάρτες κλίµακας που αντιπροσωπεύουν χαµηλή ένταση στις ανωµαλίες Surfer Χρυσό και λογισµικού (V.11) χρησιµοποιήθηκε για τη διόρθωση των γεωφυσικών χαρτών και της επικάλυψής τους πάνω στο τοπογραφικό σχέδιο της περιοχής 22

23 5. Γεωφυσικές έρευνες αναζήτησης 5.1. ΓΕΩΦΥΣΙΚΗ ΚΑΛΥΨΗ Το παρακάτω σχήµα δείχνει την περιοχή που καλύπτεται µε τη µέθοδο GPR Σχήµα 5.1. Κάλυψη περιοχής µε τις τεχνικές GPR 23

24 5.2. Τα Αποτελέσµατα Υπεδάφειου RADAR Σχήµα 5.2. Οριζόντιες φέτες βάθους που προέρχονται από τα 3D ογκοµετρικά GPR δεδοµένα 24

25 6. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Επιλεγµένες φέτες GPR σε διάφορα στρώµατα βάθους ήταν η γεωαναφορά στο σύστηµα WGS84 όπου επικαλύπτονται σε ένα Google Earth δορυφορικής εικόνας της περιοχής. Υπεδάφεια Έρευνα ραντάρ (Εικ ). Το έδαφος διεισδυτικής έρευνας ραντάρ ήταν αρκετά επιτυχής, δεδοµένου ότι παράγεται µια σειρά από γραµµικά χαρακτηριστικά που µπορούν να διακρίνονται σαφώς. Τα σήµατα GPR δείχνουν µια σειρά από γραµµικά και χωρίζονται σε ανωµαλίες οι οποίες είναι ευθυγραµµισµένες στο νοτιοανατολικό τµήµα της χώρας - βορειοδυτική κατεύθυνση. Έχουν µια πολύ επιφανειακή εµφάνιση, δεδοµένου ότι είναι εγγεγραµµένοι στο εύρος βάθους cm κάτω από το έδαφος του δρόµου που οδηγεί στην είσοδο του αρχαιολογικού χώρου. Είναι εµφανή ότι αυτές οι ανωµαλίες ακολουθούν τον ίδιο προσανατολισµό. Το χαρακτηριστικό, της γραµµικότητας είναι ο προσανατολισµός αυτών των ανωµαλιών που µπορεί να δικαιολογήσει, ενδεχοµένως, την ύπαρξη µιας υπόγειας τάφρου να συλλέγουν το νερό. Η ασυνεχής φύση αυτών των γραµµικών ανωµαλιών θα µπορούσαν να αντανακλούν το γεγονός ότι η τάφρος έχει εν µέρει καταστραφεί στις αντίστοιχες θέσεις. ιαφορετικές γεωφυσικές µέθοδοι, όπως Ηλεκτρολόγων Τοµογραφίας Αντίστασης των Παροδικών Ηλεκτροµαγνητικών πρέπει επίσης να χρησιµοποιηθεί προκειµένου να ενισχύσει τις γνώσεις εκχυλίζοντας µε GPR. Εικόνα 6.7 παρέχει µια ολοκληρωµένη εικόνα από τις πιο γνωστές γεωφυσικές ανωµαλίες, µε αποτέλεσµα από την GPR. Το επίπεδο εµπιστοσύνης των συγκεκριµένων ανωµαλιών (πιθανοί στόχοι) δίνεται είτε από την ένταση του σήµατος τους (λαµβάνοντας πάντα υπόψη το συσχετισµό τους µε σύγχρονα χαρακτηριστικά). 25

26 Σχήµα 6.1. Αποτελέσµατα της έρευνας GPR. Φέτα cm. Σχήµα 6.2. Αποτελέσµατα της έρευνας GPR. Φέτα cm 26

27 Σχήµα 6.3. Αποτελέσµατα της έρευνας GPR. Φέτα cm Σχήµα 6.4. Αποτελέσµατα της έρευνας GPR. Φέτα από εκατοστά 27

28 Εικόνα 6.5. Αποτελέσµατα της έρευνας GPR. Φέτα cm. Σχήµα 6.6. Αποτελέσµατα της έρευνας GPR. Φέτα cm. 28

29 Σχήµα 6.7. Εικόνα της διαγραµµατικής ερµηνείας των GPR των γεωφυσικών ανωµαλιών 29

30 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟ ΟΙ ΠΑΡΟ ΙΚΟΥ ΠΕ ΙΟΥ 7.1 Ηλεκτροµαγνητικές βυθοσκοπήσεις Οι ηλεκτροµαγνητικές βυθοσκοπήσεις χρησιµοποιούνται συστηµατικά τα τελευταία χρόνια σε διάφορα πεδία της γεωεπιστηµονικής έρευνας, εναλλακτικά ή συµπληρωµατικά µε τις ηλεκτρικές DC βυθοσκοπήσεις. Λαµβάνουν χώρα συνήθως µε τη χρήση µεγάλου βρόχου εκποµπής και πηνίου δέκτη (ή βρόχου) συνδεδεµένα µε την κεντρική µονάδα του Η/Μ συστήµατος (σχήµα 3.1). Ο βρόχος εκποµπής διαρρέεται από σταθερό ρεύµα και δηµιουργεί πρωτογενές µαγνητικό πεδίο. Το ρεύµα διακόπτεται µε ταχύ ρυθµό και ελεγχόµενο τρόπο που έχει τη µορφή ράµπας, διακόπτοντας το µαγνητικό πεδίο. Κατά τον Faraday επαγωγικά ρεύµατα δηµιουργούνται στο υπέδαφος, συντηρώντας το πρωτεύον µαγνητικό πεδίο. Το σύστηµα των επαγωγικών ρευµάτων κυκλοφορεί σε κλειστούς δρόµους κάτω από το βρόχο εκποµπής και φθίνοντας δηµιουργεί µε τη σειρά του δευτερεύον µαγνητικό πεδίο. Μεταβολές της τιµής του µαγνητικού πεδίου επάγουν δυναµικό στο πηνίο του δέκτη που βρίσκεται είτε στο κέντρο του βρόχου εκποµπής είτε είναι ο ίδιος βρόχος εκποµπής. Η κατανοµή και η ένταση των ρευµάτων του υπεδάφους εξαρτάται από την τιµή της ειδικής αντίστασης και σαν αποτέλεσµα οι τιµές του µετρούµενου δυναµικού δίδουν πληροφορίες για την κατανοµή και τιµή της ειδικής αντίστασης του υπεδάφους. Με την πάροδο του χρόνου, η θέση της µέγιστης τιµής της έντασης των επαγωγικών ρευµάτων διαχέεται προς το βάθος και προς τα έξω του βρόχου εκποµπής, µε τη µορφή δακτυλίων ρεύµατος (Nabighian 1979). 30

31 Σχήµα 7.1. Στο σχήµα παρουσιάζεται τόσο η διάταξη των βρόγχων όσο και γενικά πληροφοριακά στοιχεία για τη µέθοδο και την εφαρµοσιµότητα της µεθόδου. Στην περίπτωση διαστρωµατωµένου ηµιχώρου, αρχικά τα επαγωγικά ρεύµατα είναι συγκεντρωµένα κοντά στην επιφάνεια και το επαγόµενο δυναµικό, µένει σταθερό µε το χρόνο και είναι ανάλογο της ειδικής αντίστασης του πρώτου επιφανειακού στρώµατος. Αυτή είναι η λεγόµενη πρώιµη κατάσταση (early stage) και αντιστοιχεί στην κατάσταση αντιστατικού ορίου, που είναι γνωστή στο πεδίο συχνοτήτων σαν επαγωγική ζώνη (inductive zone) ή εγγύς ζώνη (near zone). Aυτή στα συστήµατα πεδίου συχνοτήτων ορίζεται σαν η περιοχή όπου η απόσταση ποµπού-δέκτη είναι κατά πολύ µικρότερη του επιδερµικού βάθους και ο επαγωγικός αριθµός είναι µικρός. Στην περιοχή αυτή η φανταστική συνιστώσα του δευτερεύοντος πεδίου είναι πολύ µεγαλύτερη της πραγµατικής και εµφανίζει γραµµική εξάρτηση µε τον επαγωγικό αριθµό. Χρήση αυτού του χαρακτηριστικού κάνουν τα φορητά Η/Μ συστήµατα που λειτουργούν στο πεδίο συχνοτήτων και τα οποία µετρούν την αγωγιµότητα του επιφανειακού στρώµατος (Geonics EM 31), καθώς επίσης στους µεταλλικούς ανιχνευτές και είναι γνωστά σαν συστήµατα µικρού επαγωγικού αριθµού (low induction number). Με την πάροδο του χρόνου η θέση του µέγιστου της έντασης του ρεύµατος διαχέεται προς το βάθος και το δυναµικό εµφανίζεται να είναι ανάλογο του t -5/2 και του ρ 3/2 όπου ρ η ειδική αντίσταση του βαθύτερου στρώµατος. Αυτή είναι η λεγόµενη ύστερη κατάσταση (late stage). Kατά τους πρώιµους χρόνους (early times), η ΤΕΜ απόκριση ελέγχεται µόνον από την αγωγιµότητα του επιφανειακού στρώµατος σ1. Το δεύτερο στρώµα αρχίζει να έχει επίδραση που είναι δυνατό να παρατηρηθεί, σε χρόνο που ορίζεται από την εξίσωση 7 2 t 10 σ d 1 Spies (1980). Έτσι ο µικρότερος χρόνος στον οποίο η επίδραση ενός σώµατος, ή ενός αγώγιµου ορίζοντα σε βάθος d, είναι δυνατό να µετρηθεί, είναι συνάρτηση του βάθους και της αγωγιµότητας του υπεδάφους, του υπερκείµενου στο σώµα. H 31

32 δυνατότητα όµως να ανιχνευθεί ένα σώµα σε αυτό το βάθος εξαρτάται από πολλούς άλλους παράγοντες, που εξετάζονται παρακάτω. Βάθος διασκόπησης Το βάθος διασκόπησης εξαρτάται από πολλούς παράγοντες όπως ένταση µαγνητικής ροπής, ρεύµατος, από το χρόνο καθυστέρησης του τελευταίου καναλιού, αλλά και από τη φύση της γεωηλεκτρικής δοµής που ερευνάται. Κατά τη διάχυση του Η/Μ πεδίου σε µεγαλύτερα βάθη παρατηρείται εξασθένιση του δευτερεύοντος µαγνητικού πεδίου µε το χρόνο, που ακολουθεί 5 µια συµπεριφορά φθίνουσα εκθετική µε συντελεστή 2 για την κατακόρυφη συνιστώσα και 3 για την οριζόντια συνιστώσα. Θεωρητικά η καµπύλη εξασθένισης του µαγνητικού πεδίου, (ή ισοδύναµα του δυναµικού που µετράται στο πηνίο του δέκτη), συµπεριλαµβάνει πληροφορίες για διάφορα βάθη και ως εκ τούτου, αυξανοµένου του χρόνου καθυστέρησης, αυξάνεται και το βάθος διασκόπησης. Αυξανοµένου όµως του χρόνου, το φθίνον σήµα φθάνει σε τόσο µικρές τιµές που υπερκαλύπτονται από το θόρυβο, µε αποτέλεσµα να µειώνεται η αξιοπιστία των λαµβανοµένων µετρήσεων και να µην αυξάνεται ανάλογα το βάθος διασκόπησης. Οι Spies Frischknecht (1992), προτείνουν τον παρακάτω προσεγγιστικό τύπο για τον υπολογισµό του βάθους διασκόπησης 1 5 IA d 0.5 σ1ηv όπου Ι το ρεύµα εκποµπής, Α το εµβαδόν του βρόχου, σ1 η αγωγιµότητα του υπερκείµενου στρώµατος και ηv το µικρότερο δυνατό σήµα που είναι δυνατό να µετρηθεί πάνω από το επίπεδο θορύβου. Αναφέρουν τιµές για το ηv ίσες µε 0.5 nv/m2 τιµή που είναι κατά τη γνώµη µας υπερβολικά χαµηλή. H τιµή αυτή συµφωνεί µε τη τιµή της στάθµης θορύβου του κατασκευαστή του οργάνου, που είναι 12 nv/m2. Αντίστοιχα ο αργότερος χρόνος που µπορεί να µετρηθεί το σήµα αυτό είναι: t 1.9X ( IA) σ η L 1 v (Spies Frischknecht 1992) Τονίζεται ότι οι τιµές βαθών είναι προσεγγιστικές και µόνο η επίλυση του ευθέος προβλήµατος για το συγκεκριµένο πρόβληµα δίδει τη δυνατότητα ρεαλιστικής εκτίµησης του βάθους διασκόπησης. 32

33 ιεξαγωγή των µετρήσεων Ένας κοινός παράγοντας όλων των επαγωγικών παροδικά µεταβαλλόµενων τεχνικών είναι ότι για τη διασκόπηση χρησιµοποιούνται τετραγωνικοί ή ορθογώνιοι βρόχοι ως ποµποί και δέκτες. Ανάλογα µε τη διάταξη ποµπού-δέκτη οι περισσότερο χρησιµοποιούµενες διατάξεις είναι (σχήµα 3.3): ιάταξη ενός βρόχου (Single-Loop or Coincident Loop Configuration). Αποτελείται από έναν µόνο βρόχο, ο οποίος λειτουργεί και ως ποµπός και ως δέκτης. Κατά τη διάρκεια που το ηλεκτρικό ρεύµα διαρρέει το κύκλωµα, λειτουργεί ως ποµπός. Μόλις διακοπεί η λειτουργία του κυκλώµατος, οι ακροδέκτες του βρόχου συνδέονται αυτόµατα µε το δέκτη και οι µετρήσεις παίρνονται κατά τη διάρκεια που ο ποµπός είναι κλειστός. Το µέγεθος της πλευράς του βρόχου ποικίλει από 5 µέχρι και 200 µέτρα και είναι συνήθως τετραγωνικός ή ορθογώνιος. ιάταξη κεντρικού βρόχου (In-Loop or Central Loop Configuration). Αυτή η διάταξη είναι παραλλαγή της προηγούµενης, µε την διαφορά ότι ο βρόχος του δέκτη είναι πολύσπειρος, ισοδύναµης επιφάνειας µε τον ποµπό, και τοποθετείται στο κέντρο του βρόχου που συνδέεται µε τον ποµπό. Ξεχωριστοί βρόχοι ποµπού-δέκτη (Separated Transmitter-Receiver Loop Configuration). Η διάταξη αυτή µοιάζει µε την διάταξη Slingram, όπου ποµπός και δέκτης βρίσκονται σε σταθερή απόσταση µεταξύ τους. Οι βρόχοι έχουν διαστάσεις µερικών δεκάδων µέτρων. Μια παραλλαγή αυτής της διάταξης είναι ο δέκτης να είναι πολύ µικρότερος από τον ποµπό. ιπλή διάταξη (Dual-Loop Configuration). Σε αυτή τη διάταξη, διαµορφώνονται δύο παρακείµενοι βρόχοι που συνδέονται παράλληλα για καλύτερη σύζευξη µε κάθετους αγωγούς (Spies 1975). Επιπλέον, επειδή ο θόρυβος που επάγεται λόγω κινούµενων πηγών που προκαλούν παράσιτα στο σήµα είναι αντίθετος στους δύο βρόχους στην διάταξη αυτή, µειώνεται σηµαντικά το επίπεδο του. Μεγάλος σταθερός βρόχος ποµπού-κινούµενος δέκτης (Large Fixed Transmitter, Roving Receiver). Σε αυτή την διάταξη, υλοποιείται ένας πολύ µεγάλος βρόχος-ποµπός που παραµένει σταθερός και ένας πολύ µικρότερος βρόχος-δέκτης χρησιµοποιείται κατά µήκος οδεύσεων που είναι παράλληλες προς µια πλευρά του ποµπού. Το µήκος της πλευράς του ποµπού είναι της τάξης µερικών εκατοντάδων µέτρων (σε πολλές περιπτώσεις φτάνει µέχρι και πέντε χιλιόµετρα). Εναέριες διατάξεις (Airborne TDEM). Η µέθοδος των ΤΕΜ µπορεί να χρησιµοποιηθεί και από αέρος για έρευνα και µάλιστα καλύπτοντας πολύ µεγάλη έκταση σε µικρό χρονικό διάστηµα (Smith και Keating 1996). 33

34 d d Σχήµα 7.2 ιατάξεις µετρήσεων ΤΕΜ 34

35 Όργανα µετρήσεων Τα όργανα που χρησιµοποιούνται για διασκοπήσεις µε την µέθοδο των ΤΕΜ (σχήµα 7.3), αποτελούνται από ένα ποµπό που συνδέεται µε τον βρόχο προς υλοποίηση, και παρέχει ηλεκτρικό ρεύµα εντάσεως µέχρι και 12 Α, χρησιµοποιώντας δωδεκάβολτους συσσωρευτές ή γεννήτριες ηλεκτρικού ρεύµατος. Το καταγραφικό του δέκτη βρίσκεται στο ίδιο όργανο µε τον ποµπό, και χρησιµοποιεί την ίδια έξοδο µε αυτόν. Με ηλεκτρονικό κύκλωµα (στην περίπτωση της διάταξης µονού βρόχου) συνδέεται µε τον βρόχο κατά την διακοπή του κυκλώµατος. Ο βρόχος διαρρέεται από συνεχές ρεύµα εντάσεως Ι0 και τη στιγµή t=0 διακόπτεται απότοµα η λειτουργία του κυκλώµατος. Σύµφωνα µε τον νόµο της αυτεπαγωγής, η µείωση του ηλεκτρικού ρεύµατος από την αρχική τιµή Ι0 στην τιµή µηδέν δεν είναι ακαριαία, αλλά διαρκεί χρόνο τ και είναι εκθετική. ηµιουργούνται µε αυτό τον τρόπο επαγωγικά ρεύµατα σε κοντινούς αγώγιµους στόχους που βρίσκονται στο υπέδαφος, και η δηµιουργία δευτερογενούς ηλεκτροµαγνητικού πεδίου, το οποίο ανιχνεύεται από το δέκτη. Στο σχήµα (7.4) φαίνεται ενδεικτικά η διπολική κυµατοµορφή του ηλεκτρικού ρεύµατος που διαρρέει τον ποµπό, κατά τον χρόνο t. Οι κατασκευαστές των οργάνων δεν δίνουν ακριβείς πληροφορίες, αλλά τα παρακάτω στοιχεία είναι διαθέσιµα ή µπορούν να εξαχθούν (Asten 1987). Σχήµα 7.3 Στη σχήµα παρουσιάζεται το ΤΕΜ Fast 48 HPC, του οίκου ΑΕΜR. Το όργανο αποτελείται από τους βρόγχους (κόκκινα καλώδια υψηλής αγωγιµότητας), τη κεντρική µονάδα παραγωγής και διάθεσης των παλµών (συσκευή σε µαύρο χρώµα) και το µονάδα καταγραφής και αποθήκευσης (palmtop υπολογιστής χειρός). Σχήµα 7.4 Ενδεικτικό παράδειγµα κυµατοµορφής του ποµπού. Κατά το διάστηµα παύσης της ποµπού υπάρχει βαθµιαία µείωση η οποία φαίνεται στο διάγραµµα για τις διάφορες χρονικές πύλες. Κατά τη διάρκεια εκτέλεσης της µέτρησης η διαδικασία επαναλαµβάνεται πολλές φορές µε σκοπό την άθροιση του σήµατος και τη µείωση του θορύβου. 35

36 Το τµήµα της διέγερσης της κυµατοµορφής είναι εκθετικής µορφής ανάλογο της σταθεράς χρόνου τ του κυκλώµατος, και εξαρτάται από την εµπέδηση του (µέγεθος βρόχου, αντίσταση καλωδίου, αντίσταση εδάφους) και τον σχεδιασµό του οργάνου. Η τιµή του τ κινείται µεταξύ 0.3 και 0.6 µικρών του δευτερολέπτου. Το τµήµα της κυµατοµορφής που αντιστοιχεί στην µείωση του ηλεκτρικού ρεύµατος από Ι0 σε µηδέν, είναι περίπου γραµµικής µορφής και αντιστοιχεί σε χρόνο tr. Η τιµή του tr κινείται µεταξύ των 30 και 350 µικρών του δευτερολέπτου, και εξαρτάται από το µέγεθος του βρόχου και το ρεύµα του ποµπού. Η παροδική εξασθένιση που µετράται στον δέκτη γίνεται µε πυκνή δειγµατοληψία στο χρονικό παράθυρο µεταξύ tr και Τ/4. Η Ηλεκτρεγερτική ύναµη που αναπτύσσεται στον βρόχο κατά τον χρόνο tr µπορεί γενικά να περιγραφεί από την εξίσωση pµ 0aI λ s 2λh 2 E( p, h) = e 1 J1 ( λa) dλ 2 + λ+ s 0, για την περίπτωση κυκλικού βρόχου ακτίνας α, όπου: h = το ύψος πάνω από το υπέδαφος που βρίσκεται ο βρόχος. p = η µεταβλητή του µετασχηµατισµού Laplace που αντιστοιχεί στον παράγοντα (-iω) για µεταβολή του χρόνου (-iωt). Ι = το ρεύµα του ποµπού. µ0 =4π* 10-7, η µαγνητική διαπερατότητα στο κενό. λ = η µεταβλητή του µετασχηµατισµού. J1(λa) = συνάρτηση Bessel πρώτης τάξης. 2 s = λ + µσp. Η γενική αυτή εξίσωση αποδεικνύεται πως ισχύει και για την περίπτωση που ο βρόχος είναι τετραγωνικής µορφής, πλευράς a (Raiche και Spies 1981). Λόγω της µεγάλης ακρίβειας στον χρόνο καταγραφής που απαιτείται, τα όργανα των TEM διαθέτουν πολλά ακόµα ηλεκτρονικά όργανα, γεγονός που τα καθιστά και σχετικά ακριβότερα από άλλα γεωφυσικά όργανα µέτρησης. Τα περισσότερα όργανα µετρούν µε ακρίβεια 0.1 µικρών του δευτερολέπτου (10-6), και οι µετρήσεις πραγµατοποιούνται στο χρονικό παράθυρο από 4 µικρά µέχρι και 164 χιλιοστά του δευτερολέπτου. Τα πλέον σύγχρονα όργανα δίνουν στο χρήστη τη δυνατότητα να προγραµµατίσει τη διάρκεια κατά την οποία παίρνονται οι µετρήσεις. Η ανάπτυξη όλο και ακριβέστερων ηλεκτρονικών κυκλωµάτων, οδηγεί στην συνεχή εξέλιξη των οργάνων µέτρησης και στην µείωση του όγκου τους. Τα σηµερινά όργανα είναι συµπαγή, εύχρηστα και διαθέτουν µικροεπεξεργαστές για την καταγραφή και αποθήκευση των µετρήσεων. 36

37 Σχεδιασµός της έρευνας Πριν από κάθε γεωφυσική έρευνα, γίνεται ένας αρχικός σχεδιασµός για τον τρόπο που θα διεξαχθεί, στον οποίο λαµβάνονται υπόψη διάφοροι παράγοντες όπως τα χαρακτηριστικά των πιθανών στόχων (βάθος, σχήµα, ιδιότητες), η µορφολογία του εδάφους, η επιθυµητή ανάλυση των αποτελεσµάτων, ο χρόνος που θα απαιτηθεί κλπ. Στην περίπτωση των ΤΕΜ, πρωταρχικό ρόλο στη γεωφυσική έρευνα παίζουν η διάταξη που θα χρησιµοποιηθεί και το µέγεθος του βρόχου που θα υλοποιηθεί (MacNae 1984). Ανάλογα µε τα χαρακτηριστικά των πιθανών στόχων, λαµβάνονται και οι κατάλληλες αποφάσεις. Ένας γενικός κανόνας για την διάταξη µονού βρόχου, είναι πως το µέγεθος του βρόχου πρέπει να είναι περίπου της ίδιας τάξης µεγέθους µε το βάθος του στόχου προς εξερεύνηση. Αν π.χ. ο στόχος αναµένεται να είναι στα 100 µέτρα βάθος, το µέγεθος της πλευράς του βρόχου που θα πραγµατοποιηθεί θα πρέπει να είναι µεταξύ 80 και 120 µέτρων. Εδώ θα πρέπει να σηµειωθεί πως η ισχύς του ποµπού και η συνοδεύουσα ενέργεια του πρωτεύοντος µαγνητικού πεδίου που παράγεται, αυξάνονται µε το µέγεθος του βρόχου ή, για να είµαστε απόλυτα ακριβείς, µε την συνολική επιφάνεια που αντιστοιχεί στον βρόχο. Αν π.χ. ο βρόχος είναι τετραγωνικός πλευράς a και αποτελείται από 2 σπείρες, τότε η επιφάνεια του βρόχου είναι 2a2. Η απόσταση µεταξύ των σταθµών µετρήσεων και των γραµµών οδεύσεως, εξαρτάται από τον τύπο της έρευνας (λεπτοµερής ή αναγνωριστικός). Για αναγνωριστική έρευνα και µε τη διάταξη µονού βρόχου, η απόσταση µεταξύ διαδοχικών βυθοσκοπήσεων θα πρέπει να είναι τουλάχιστον τέτοια ώστε ανά δύο να βρίσκονται πάνω από τον γεωλογικό στόχο που ερευνάται. Όσον αφορά την απόσταση µεταξύ διαδοχικών οδεύσεων, θα πρέπει να είναι ανάλογη του µήκους που εκτείνεται ο στόχος. Για τη διεξαγωγή λεπτοµερούς έρευνας, το βήµα δειγµατοληψίας θα πρέπει να είναι αρκετά µικρότερο. 37

38 Πηγές σφαλµάτων στις µετρήσεις Τα σφάλµατα που µπορεί να υπεισέλθουν στις µετρήσεις TDEM µπορεί να οφείλονται σε διάφορους λόγους, όπως είναι ο γεωλογικός θόρυβος, η ηµερήσια µεταβολή του µαγνητικού πεδίου της Γης κ.α. Οι σηµαντικότεροι λόγοι είναι: α) Γεωµετρικός θόρυβος. Σε αυτόν συµπεριλαµβάνονται όλες οι πηγές θορύβου που πηγάζουν εξαιτίας της γεωµετρίας της κάθε διάταξης. Σε αντίθεση µε τις ηλεκτροµαγνητικές µεθόδους που λειτουργούν στην περιοχή των συχνοτήτων, όπου είναι δύσκολο να αποµονωθεί η συµφασική συνιστώσα του δευτερεύοντος πεδίου από το γεωµετρικά εξαρτώµενο πρωτεύον πεδίο, τα γεωµετρικά λάθη είναι αµελητέα σε µέγεθος γιατί οι µετρήσεις λαµβάνονται κατά την απουσία του πρωτεύοντος πεδίου. Η τοπογραφία είναι άλλη µια πηγή σφαλµάτων στις µετρήσεις. Και αυτή όµως είναι αµελητέα, καθώς µετά το πρώιµο στάδιο η διάδοση των κυµάτων έχει τέτοια συµπεριφορά ως να ήταν η επιφάνεια του εδάφους απολύτως επίπεδη. β) Ανθρωπογενής θόρυβος. Σε αυτή την κατηγορία εντάσσονται όλοι οι µεταλλικοί αγωγοί που µπορεί να επάγουν ηλεκτρικό ρεύµα και βρίσκονται στην περιοχή έρευνας, όπως είναι οι γραµµές του τηλεφωνικού δικτύου, υπόγειοι αγωγοί, µεταλλικοί φράχτες κλπ. Εξαιτίας όµως της µικρής διατοµής που έχουν συνήθως, οι σταθερές χρόνου τ για την απευθείας επαγωγή τους είναι συνήθως αµελητέες. Η κύρια συνεισφορά τους στα σφάλµατα προέρχεται από την ικανότητα τους να διοχετεύουν επαγόµενα ρεύµατα στα περιβάλλοντα πετρώµατα. γ) Ηλεκτροµαγνητικός θόρυβος. Υπάρχουν πολλές πηγές που επηρεάζουν τις µετρήσεις των ΤΕΜ και οφείλονται σε ηλεκτροµαγνητικό θόρυβο. Γεωµαγνητικά σήµατα κάτω από 1 Hz προέρχονται κυρίως από µέσα και πάνω από την Ιονόσφαιρα. Πάνω από 1 Hz το φάσµα του φυσικού θορύβου προέρχεται κυρίως από ατµοσφαιρικά παράσιτα, που είναι όλες οι φυσικές παροδικές ηλεκτροµαγνητικές µεταβολές που δηµιουργούνται από εκκενώσεις κεραυνών. Ο ανθρωπογενής θόρυβος αυτής της κατηγορίας προέρχεται από της γραµµές µεταφοράς του ηλεκτρικού δικτύου (µε συχνότητα 50 ή 60 Hz), ενώ οι σταθµοί πολύ χαµηλών συχνοτήτων (VLF) παράγουν µεγαλύτερης συχνότητας θόρυβο (10 µε 25 khz). Είναι η κυριότερη πηγή σφαλµάτων, όµως είναι εύκολο να εντοπιστεί καθώς η πηγή από όπου προέρχεται είναι πολύ σηµαντικός, καθώς το µαγνητικό πεδίο της Γης είναι φορές µεγαλύτερο από το πεδίο που δηµιουργεί ο ποµπός. Προβλήµατα από τέτοιου είδους θόρυβο αντιµετωπίζονται όταν οι µετρήσεις απαιτούν πολύ µεγάλο χρονικό διάστηµα για να πραγµατοποιηθούν, και η διόρθωση των µετρήσεων γίνεται µε τον ίδιο τρόπο που χρησιµοποιείται στις µαγνητικές µεθόδους. Η αφαίρεση του θορύβου από τις µετρήσεις δεν είναι εύκολη διαδικασία. Συνήθως περιλαµβάνει αποσυνέλιξη της απόκρισης του συστήµατος για τον δέκτη, την αφαίρεση του θορύβου εξαιτίας των γραµµών µεταφοράς του ηλεκτρικού ρεύµατος, κανονικοποίηση για την γεωµετρία του συστήµατος και (αν είναι απαραίτητο) αναγνώριση και αφαίρεση του θορύβου χαµηλής συχνότητας που προέρχεται από τους µικροπαλµούς του µαγνητικού πεδίου της Γης 38

39 7.2 Εφαρµογή της Παροδικής Μέθοδος Ηλεκτροµαγνητικής TEM Στο χώρο της Αρχαίας Άπτερας Η TEM έχει χρησιµοποιηθεί ευρέως σε Γεωπεριβαλλοντικές µελέτες σε ολο το κόσµο και έχει δηµοσιευτεί και σε ερευνητικά άρθρα. Οι βολιδοσκοπήσεις στον αρχαιολογικό χώρο της Αρχαίας Άπτερα έγινε µε εξοπλισµό TEM-FAST 48 (AEMR Company) αρχικά µε µέγεθος (10 x 5 µέτρα ) και έπειτα µε µέγεθος 2 x 2 µέτρα). Οι πρώτες έρευνες TEM διεξήχθησαν τον Μάρτιο του 2013 χρησιµοποιώντας ένα ενιαίο τετράγωνο διαµόρφωσης βρόχου µε διαστάσεις 10 χ 5 m (Σχήµα 7.24) και συλλέγοντας 39 βολιδοσκοπήσεις κατά µήκος του δρόµου κάτω σε ένα βάθος 20 µέτρων. Τα αποτελέσµατα από την επεξεργασία των δεδοµένων TEM χρονοσειρές συλλέγονται µε 10 χ 5 m βρόγχου έδειξε ότι όλες οι καµπύλες (για όλες τις µεταβατικές φορές) συσχετίζεται καλά στο (Σχήµα 7.26). Τα αποτελέσµατα έδειξαν, επίσης, ότι στα τέλη του χρόνου (δηλαδή t> 20µs) οι απαντήσεις είναι «µεταλλικές απαντήσεις» µε E ~ 1 / t (Σχήµα 7.27). Επειδή το "έδαφος" και "µεταλλικές" απαντήσεις (κυρίως από µεταλλικούς φράχτες κατά µήκος του δρόµου) δεν µπορούσαν να διαχωριστούν, είναι δύσκολο να αντιστραφουν τα δεδοµένα και να εκτιµηθεί το τελικό µοντέλο 1D αντίστασης. Συνεπώς, καταλήξαµε στο συµπέρασµα ότι τα TEM-FAST στοιχεία ήταν θορυβώδης και ο βρόχος 5 x 10 m εργάστηκε κυρίως ως ένας µεταλλικός ανιχνευτής. Επιπλέον, προηγούµενες µελέτες TEM στην περιοχή της Άπτερα έδειξαν ότι ο βράχος έχει ισχυρές ιδιότητες SPM. 39

40 Σχηµα7.21. Έναρξη κατασκευής ενιαίου βρόγχου 10 x 5 µέτρα Σχηµα7.22. Προετοιμασία του ενιαίου βρόγχου TEM 10 X 5 μέτρα 40

41 Σχήµα Προετοιµασία του 10 x 5 m ενιαίο βρόγχου για έρευνα TEM στο χώρο της Αρχαίας Άπτερα. Σχηµα7.24. Ολοκλήρωση της κατασκευής του βρόγχου 41

42 Σχηµα7.25. ιαδικασία µέτρησης µε ενιαίο βρόγχου 10 x 5 µέτρα Σχήµα 7.26 Καµπύλες TEM για όλες τις µεταβατικές περιόδους 42

43 Σχήµα Αντίσταση καµπύλης 19ο και 39ο βαθοσκοπήσεων. 43

44 Α) Β) Σχήµα (α) 2 x 2 m και µονού βρόγχου 1,30 m πάνω από το έδαφος (β) τον ίδιο βρόχο, 0,14 m πάνω από το έδαφος. 44

45 Η ανάλυση των δεδοµένων από την προηγούµενη έρευνα έδειξε επίσης ότι περίπου το 10% της ηλεκτροµαγνητικής απόκρισης (σήµα) οφειλόταν σε βράχο SPM και περίπου το 90% οφείλεται σε µεταλλικές περιφράξεις κατά µήκος του δρόµου και τις πιθανές δυνατότητες κάτω από την επιφάνεια. εδοµένου SPM είναι ανάλογη µε το µέγεθος βρόγχου (Barsukov et αϊ. 2007), αλλάξαµε το µέγεθος του βρόγχου σε 2 χ 2 m και έλαβε επίσης µετρήσεις µακριά από τους φράχτες (Σχ. 7.28a, b), ακολουθώντας την κατεύθυνση κατά µήκος στη µέση του δρόµου Έτσι, µε την αφαίρεση του σήµατος από διαφορετικά υψόµετρα E (h = 0,14 m)-e (h = 1.30m) που αναµένεται να λάβει µετρήσεις SPM απευθείας από τους άγνωστους κάτω από την επιφάνεια στόχους. Νέα µέθοδος βασίστηκε σε 2 χ 2 m βρόγχου που χρησιµοποιήθηκε για την απόκτηση των µετρήσεων σε δύο διαφορετικά ύψη από το έδαφος (1,30 m και 0,14 m, βλέπε σχήµα 7.28α και 7.28β). Για κάθε ύψος 72 βαθοσκοπήσεων ελήφθησαν κατά µήκος του δρόµου και στη συνέχεια να συνδυάζονται για την τελική ερµηνεία. Σε αυτή τη νέα διαµόρφωση ο βρόχος σε 1,30 m πάνω από το έδαφος είχε χρησιµοποιηθεί για το φιλτράρισµα ανωµαλιών που παράγονται από κοντά αντικείµενα στην επιφάνεια. Οι απαντήσεις από διαφορετικά υψόµετρα για κάθε µέτρηση κατά µήκος του δρόµου υπολογίστηκαν για διαφορετικά χρονικά διαστήµατα (Σχήµα 7.29). Τα δεδοµένα δείχνουν ότι η χαµηλή (0,14 m) Απόκριση βρόχου συγκαλύπτεται από ετερογένειες στην επιφάνεια. Η υψηλή (1,30 m) Απόκριση βρόγχου ήταν η βέλτιστη και πολύ σταθερή παρέχοντας αξιόπιστα αποτελέσµατα µέχρι το βάθος των 5 m. Βάσει των τελικών µοντέλων (Σχήµα 7.29), τουλάχιστον µία ανωµαλία SPM προσδιορίστηκε (βλέπε µπλε γεµάτο ορθογώνιο µεταξύ διακεκοµµένων γραµµών). εδοµένου ότι αυτή η ανωµαλία είναι τουλάχιστον 5-10 φορές περισσότερο από τα σφάλµατα των ερευνών και δεδοµένων συλλέχθηκαν µε υψηλή εµπιστοσύνη, µπορεί ενδεχοµένως να συνδέονται µε τους κάτω από την επιφάνεια στόχους που βρίσκονται µεταξύ 1,5-2 µ. (κορυφή) και 3-5 m (κάτω) βάθους χρονικών διαστηµάτων. 45

46 Σχήµα Αντιδράσεις από διαφορετικά υψόµετρα (E (h = 0,14 m)-e (h = 1,30 m) και έλαβε ανωµαλία SPM. 46

47 Παρουσιάστηκε µελέτη που έδειξε πως το GIS εδάφους µε βάση το µοντέλο υδρολογικής µπορεί να βοηθήσει στον εντοπισµό πιθανής επιτόπιας έρευνας για την αρχαιολογική έρευνα. Μετά την θέση ταυτίστηκε, σε δύο διαφορετικές γεωφυσικές µεθόδους, GPR και TEM που χρησιµοποιήθηκαν για να ανακαλύψουν τις δυνατότητές κάτω από την επιφάνεια στόχων που θα µπορούσαν να είναι ένα αποµεινάρι της υποθετικής δοµής της προσφοράς νερού, πιθανώς ένα κόψιµο του χαντακιού. Και οι δύο µέθοδοι παράγουν ανωµαλίες σε διάφορα επίπεδα. Εποµένως, η σύγκριση των αποτελεσµάτων δεν είναι απλή. Ωστόσο, ο συνδυασµός της ΤΕΜ και GPR µοντέλων (Σχήµα 7.3) δείχνει ότι τουλάχιστον εντός της ρηχού τµήµατος του δρόµου δεν υπάρχει κάποια συµφωνία στις απαντήσεις του σήµατος. Για να αυξηθεί η εµπιστοσύνη στα αποτελέσµατα που λαµβάνονται είναι αναγκαία για την διεξαγωγή διαφόρων γεωφυσικών ερευνών (π.χ. µαγνητική χαρτογράφηση, σεισµική τοµογραφία διάθλασης ή ηλεκτρική αντίσταση) και την ενσωµάτωση µε τα αποτελέσµατα αυτής της µελέτης. Επιπλέον, παράγοντες όπως οι ιδιότητες βράχου και την εποχικότητα (π.χ. υγρή και ξηρή περίοδο) την αβεβαιότητα όσον αφορά την ερµηνεία των τελικών αποτελεσµάτων. Ας ελπίσουµε ότι αυτή η µελέτη θα κατευθύνουν αρκετό ενδιαφέρον για να συλλέξουν διάφορα δείγµατα και να προσδιορίσει τις ιδιότητες βράχου στο εργαστήριο. 47

48 Σχήµα 7.3. Συνδυασµένα αποτελέσµατα ΤΕΜ και GPR που µας δείχνει τις ανωµαλίες σε ένα κοµµάτι του δρόµου που µας απασχολεί Η έρευνα GPR παράγεται από µια σειρά των γραµµικών επιφανειών που χωρίζονται σε ανωµαλίες, οι οποίες είναι ευθυγραµµισµένες µε την Νοτιοανατολική - Βορειοδυτική κατεύθυνση. Έχουν αρκετά επιφανειακή εµφάνιση, δεδοµένου ότι είναι εγγεγραµµένοι στο εύρος βάθους 20 έως 60 cm κάτω από την επιφάνεια του δρόµου που οδηγεί στην είσοδο του αρχαιολογικού χώρου. Είναι εµφανή ότι αυτές οι ανωµαλίες ακολουθούν τον ίδιο προσανατολισµό. Το χαρακτηριστικό, είναι η γραµµικότητα και ο προσανατολισµός αυτών των ανωµαλιών που θα µπορούσαν ενδεχοµένως να δικαιολογήσουν την ύπαρξη µιας κάτω από την επιφάνεια δοµής για να συλλέγουν το νερό. Η ασυνεχής φύση αυτών των γραµµικών ανωµαλιών θα µπορούσαν να αντικατοπτρίζουν το γεγονός ότι η δοµή είναι εν µέρει έχει καταστραφεί. TEM έρευνα αποκάλυψε τουλάχιστον µία τυχαία ανωµαλία µε GPR διακεκριµένη ανωµαλία (Σχήµα 7.3). Η προσθήκη ενός άλλου γεωφυσικές µέθοδο (π.χ. µαγνητική ή / και σεισµική δραστηριότητα) θα προσθέσει περισσότερη σαφήνεια και αυτοπεποίθηση για επιτευχθέντα αποτελέσµατα. 48

49 ΣΥΝΔΕΣΜΟΙ Abu-Zreiga, Μ., Attomb Μ., Hamasha Ν Οι βροχοπτώσεις συγκοµιδής µε τη χρήση χαντακιων άµµο στην Ιορδανία. Τη διαχείριση των υδατικών 46, Barsukov, Ρ.Ο., Fainberg Ε.Β., Khabensky Ε.Ο Μικρό έρευνα από TEM- FAST τεχνική: µεθοδολογία και την υπόθεση ιστορίες. Σε: Spichak ν.ν. (επιµ.), Μέθοδοι γεωχηµείας και geophysics.elsevier,55-77 Carluer, Ν., DeMarsily Γ Αξιολόγηση και µοντελοποίηση της επίδρασης των τεχνητών δικτύων σχετικά µε την υδρολογία µιας µικρής καµπή: επιπτώσεις για γρήγορη συνιστώσες της ροής, της ποιότητας του νερού και του τοπίου Εφηµερίδα της διαχείρισης της Υδρολογίας 285, Ψηφιακή Κρήτη. Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών, Αρχαιολογικός Άτλαντας της Κρήτης. Las χρόνος πρόσβαση στις 13 Ιουνίου Γκίκας, Π., Christodulakos, Υ., Γκίκας, Β. και Ν. Αγγελάκης, Α. Ν Ύδρευσης στην Ρωµαϊκή πόλη της Απτέρας, Κρήτη, Ελλάδα. Σε: Proc. του 2ου IWA ιεθνές Συµπόσιο για το Νερό και Λύµατα Τεχνολογιών στην αρχαίων πολιτισµών, Μάιος 28-30, 2009, Μπάρι, Ιταλία. Gorokhovich, Γ., Α. Αλεξόπουλος, Β. Γκίκας, Αγγελάκης Α., Γκίκας Ν Ύδρευσης και χρήση στην Ρωµαϊκή πόλη της Απτέρας, Κρήτη, Ελλάδα: το µυστήριο του αρχαίου συστήµατος νερού. Σε: Proc. του 3D IWA ιεθνές Συµπόσιο για το Νερό και Λύµατα Τεχνολογίες Αρχαίοι Πολιτισµοί, 22 έως 24 Μαρ 2012, Κωνσταντινούπολη, Τουρκία. Κάντα Α., Soupios Π., Barsukov Π., Κούλη Μ. και Φ. Βαλλιανάτος Χαρακτηρισµό υδροφορέα µε ρηχά γεωφυσική στη λεκάνη απορροής Κερίτη της υτικής Κρήτης, Ελλάδα, Περιβαλλοντικές Επιστήµες της Γης (Springer), DOI: /s z Kaufman A, Keller G Συχνότητα και παροδικές βολιδοσκοπήσεις. Μέθοδοι Γεωχηµείας και Γεωφυσικής, Elsevier, Άµστερνταµ Kedar Y Αρχαία γεωργίας σε Shivtah στο Negev. Israel Exploration Journal, 7 (3), Nabighian Μ.Ν., Macnae J.C Στο πεδίο του χρόνου ηλεκτροµαγνητικά αναζήτηση µεθόδων. Ηλεκτροµαγνητική µεθόδους Εφαρµοσµένης Γεωφυσικής, Tulsa, Nagata, Τ., Rock µαγνητισµός, Maruzen, Τόκιο, 1961 Neel L Theorie du trainage magnetique des ουσίες massives dans le Domaine Le Rayleigh. J.Phys.et Radium. 2, 49 49

Εκτίµηση παχών ασφαλτικών στρώσεων οδοστρώµατος µε χρήση γεωφυσικής µεθόδου

Εκτίµηση παχών ασφαλτικών στρώσεων οδοστρώµατος µε χρήση γεωφυσικής µεθόδου Εκτίµηση παχών ασφαλτικών στρώσεων οδοστρώµατος µε χρήση γεωφυσικής µεθόδου Ανδρέας Λοΐζος Αν. Καθηγητής ΕΜΠ Χριστίνα Πλατή Πολιτικός Μηχανικός ΕΜΠ Γεώργιος Ζάχος Πολιτικός Μηχανικός ΕΜΠ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ (Ohm.m) ΓΡΑΝΙΤΗΣ 100-1 x 10 6 ΓΑΒΡΟΣ 1 x 10 3-1 x 10 6 ΑΣΒΕΣΤΟΛΙΘΟΣ 50-1 x 10 7 ΨΑΜΜΙΤΗΣ 1-1 x 10 8 ΑΜΜΟΣ 1-1.

ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ (Ohm.m) ΓΡΑΝΙΤΗΣ 100-1 x 10 6 ΓΑΒΡΟΣ 1 x 10 3-1 x 10 6 ΑΣΒΕΣΤΟΛΙΘΟΣ 50-1 x 10 7 ΨΑΜΜΙΤΗΣ 1-1 x 10 8 ΑΜΜΟΣ 1-1. ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΦΥΣΙΚΗΣ Α.Π.Θ. ΜΕΘΟΔΟΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σκοπός της μεθόδου της ειδικής αντίστασης είναι να βρεθεί η γεωηλεκτρική δομή του υπεδάφους και έμμεσα να ληφθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ MM505 ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΜΗΧΑΝΕΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΟΙ ΑΥΤΟΜΑΤΙΣΜΟΙ Εργαστήριο ο - Θεωρητικό Μέρος Βασικές ηλεκτρικές μετρήσεις σε συνεχές και εναλλασσόμενο

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Πρόλογος... 11. Εισαγωγή... 13. Κεφάλαιο 1. Η Σεισμική Μέθοδος... 15

Περιεχόμενα. Πρόλογος... 11. Εισαγωγή... 13. Κεφάλαιο 1. Η Σεισμική Μέθοδος... 15 Περιεχόμενα Πρόλογος... 11 Εισαγωγή... 13 Κεφάλαιο 1. Η Σεισμική Μέθοδος... 15 1.1 Γενικά...15 1.2 Ελαστικές σταθερές...16 1.3 Σεισμικά κύματα...19 1.3.1 Ταχύτητες των σεισμικών κυμάτων...22 1.3.2 Ακτινικές

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά για µικροκύµατα. ηµιουργία ηλεκτροµαγνητικών κυµάτων.

Γενικά για µικροκύµατα. ηµιουργία ηλεκτροµαγνητικών κυµάτων. ρ. Χ. Βοζίκης Εργαστήριο Φυσικής ΙΙ 5 1. Άσκηση 1 Γενικά για µικροκύµατα. ηµιουργία ηλεκτροµαγνητικών κυµάτων. 1.1 Εισαγωγή Τα µικροκύµατα είναι ηλεκτροµαγνητική ακτινοβολία όπως το ορατό φώς, οι ακτίνες

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΣΜΟΣ και ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΣΜΟΣ και ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΣΜΟΣ και ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1) Να αναφέρετε τις 4 παραδοχές που ισχύουν για το ηλεκτρικό φορτίο 2) Εξηγήστε πόσα είδη κατανοµών ηλεκτρικού φορτίου υπάρχουν. ιατυπώστε τους

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 4 η ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΜΗΧΑΝΕΣ ΣΥΝΕΧΟΥΣ ΡΕΥΜΑΤΟΣ

ΑΣΚΗΣΗ 4 η ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΜΗΧΑΝΕΣ ΣΥΝΕΧΟΥΣ ΡΕΥΜΑΤΟΣ ΑΣΚΗΣΗ 4 η ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΜΗΧΑΝΕΣ ΣΥΝΕΧΟΥΣ ΡΕΥΜΑΤΟΣ Σκοπός της Άσκησης: Σκοπός της εργαστηριακής άσκησης είναι α) η κατανόηση της αρχής λειτουργίας των μηχανών συνεχούς ρεύματος, β) η ανάλυση της κατασκευαστικών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ 1. Εισαγωγή. Η ενέργεια, όπως είναι γνωστό από τη φυσική, διαδίδεται με τρεις τρόπους: Α) δι' αγωγής Β) δια μεταφοράς Γ) δι'ακτινοβολίας Ο τελευταίος τρόπος διάδοσης

Διαβάστε περισσότερα

Μαγνητικό Πεδίο. μαγνητικό πεδίο. πηνίο (αγωγός. περιστραμμένος σε σπείρες), επάγει τάση στα άκρα του πηνίου (Μετασχηματιστής) (Κινητήρας)

Μαγνητικό Πεδίο. μαγνητικό πεδίο. πηνίο (αγωγός. περιστραμμένος σε σπείρες), επάγει τάση στα άκρα του πηνίου (Μετασχηματιστής) (Κινητήρας) Ένας ρευματοφόρος αγωγός παράγει γύρω του μαγνητικό πεδίο Ένα χρονικά μεταβαλλόμενο μαγνητικό πεδίο, του οποίου οι δυναμικές γραμμές διέρχονται μέσα από ένα πηνίο (αγωγός περιστραμμένος σε σπείρες), επάγει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 1 η ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΤΕΣ ΙΣΧΥΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Στόχοι της εργαστηριακής άσκησης είναι η εξοικείωση των σπουδαστών με την:

ΑΣΚΗΣΗ 1 η ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΤΕΣ ΙΣΧΥΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Στόχοι της εργαστηριακής άσκησης είναι η εξοικείωση των σπουδαστών με την: Σκοπός της Άσκησης: ΑΣΚΗΣΗ η ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΤΕΣ ΙΣΧΥΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στόχοι της εργαστηριακής άσκησης είναι η εξοικείωση των σπουδαστών με την: α. Κατασκευή μετασχηματιστών. β. Αρχή λειτουργίας μετασχηματιστών.

Διαβάστε περισσότερα

Όλα τα θέματα των εξετάσεων έως και το 2014 σε συμβολή, στάσιμα, ηλεκτρομαγνητικά κύματα, ανάκλαση - διάθλαση Η/Μ ΚΥΜΑΤΑ. Ερωτήσεις Πολλαπλής επιλογής

Όλα τα θέματα των εξετάσεων έως και το 2014 σε συμβολή, στάσιμα, ηλεκτρομαγνητικά κύματα, ανάκλαση - διάθλαση Η/Μ ΚΥΜΑΤΑ. Ερωτήσεις Πολλαπλής επιλογής Η/Μ ΚΥΜΑΤΑ 1. Τα ηλεκτροµαγνητικά κύµατα: Ερωτήσεις Πολλαπλής επιλογής α. είναι διαµήκη. β. υπακούουν στην αρχή της επαλληλίας. γ. διαδίδονται σε όλα τα µέσα µε την ίδια ταχύτητα. δ. Δημιουργούνται από

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΡΗΣΗ ΚΑΙ ΦΑΣΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΗ ΙΟΝΙΖΟΥΣΑΣ ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑΣ

ΜΕΤΡΗΣΗ ΚΑΙ ΦΑΣΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΗ ΙΟΝΙΖΟΥΣΑΣ ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑΣ ΜΕΤΡΗΣΗ ΚΑΙ ΦΑΣΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΗ ΙΟΝΙΖΟΥΣΑΣ ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑΣ Οποτε ακούτε ραδιόφωνο, βλέπετε τηλεόραση, στέλνετε SMS χρησιµοποιείτε ηλεκτροµαγνητική ακτινοβολία (ΗΜΑ). Η ΗΜΑ ταξιδεύει µε

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΟΣΗΜΟ ΓΛΥΦΑΔΑΣ. 7.1 Τι είναι το ταλαντούμενο ηλεκτρικό δίπολο; Πως παράγεται ένα ηλεκτρομαγνητικό

ΟΡΟΣΗΜΟ ΓΛΥΦΑΔΑΣ. 7.1 Τι είναι το ταλαντούμενο ηλεκτρικό δίπολο; Πως παράγεται ένα ηλεκτρομαγνητικό ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ηλεκτρομαγνητικά κύματα. Ηλεκτρομαγνητικά κύματα 7. Τι είναι το ταλαντούμενο ηλεκτρικό δίπολο; Πως παράγεται ένα ηλεκτρομαγνητικό κύμα; 7.2 Ποιες εξισώσεις περιγράφουν την ένταση του ηλεκτρικού

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση Η15. Μέτρηση της έντασης του μαγνητικού πεδίου της γής. Γήινο μαγνητικό πεδίο (Γεωμαγνητικό πεδίο)

Άσκηση Η15. Μέτρηση της έντασης του μαγνητικού πεδίου της γής. Γήινο μαγνητικό πεδίο (Γεωμαγνητικό πεδίο) Άσκηση Η15 Μέτρηση της έντασης του μαγνητικού πεδίου της γής Γήινο μαγνητικό πεδίο (Γεωμαγνητικό πεδίο) Το γήινο μαγνητικό πεδίο αποτελείται, ως προς την προέλευσή του, από δύο συνιστώσες, το μόνιμο μαγνητικό

Διαβάστε περισσότερα

Μονάδες 5. Α2. Τα ηλεκτρομαγνητικά κύματα

Μονάδες 5. Α2. Τα ηλεκτρομαγνητικά κύματα ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΠΑΛ (ΟΜΑ Α Β ) ΤΕΤΑΡΤΗ 26 ΜΑÏΟΥ 2010 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

1.Η δύναμη μεταξύ δύο φορτίων έχει μέτρο 120 N. Αν η απόσταση των φορτίων διπλασιαστεί, το μέτρο της δύναμης θα γίνει:

1.Η δύναμη μεταξύ δύο φορτίων έχει μέτρο 120 N. Αν η απόσταση των φορτίων διπλασιαστεί, το μέτρο της δύναμης θα γίνει: ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΣΜΟΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ Ηλεκτρικό φορτίο Ηλεκτρικό πεδίο 1.Η δύναμη μεταξύ δύο φορτίων έχει μέτρο 10 N. Αν η απόσταση των φορτίων διπλασιαστεί, το μέτρο της δύναμης θα γίνει: (α)

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Α : α. 3000 V/m β. 1500 V/m γ. 2000 V/m δ. 1000 V/m

ΘΕΜΑ Α : α. 3000 V/m β. 1500 V/m γ. 2000 V/m δ. 1000 V/m ΑΡΧΗ 1 ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α : Για να απαντήσετε στις παρακάτω ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής αρκεί να γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 7 7.0 ΚΕΡΑΙΕΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΕΝΟΤΗΤΑ 7 7.0 ΚΕΡΑΙΕΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 7 7.0 ΚΕΡΑΙΕΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι κεραίες είναι βασικό εξάρτημα της ασύρματης επικοινωνίας. Στον πομπό του ασύρματου επικοινωνιακού συστήματος, υπάρχει η κεραία εκπομπής και στο δέκτη υπάρχει η κεραία

Διαβάστε περισσότερα

Αυτά τα πειράµατα έγιναν από τους Michael Faraday και Joseph Henry.

Αυτά τα πειράµατα έγιναν από τους Michael Faraday και Joseph Henry. Επαγόµενα πεδία Ένα µαγνητικό πεδίο µπορεί να µην είναι σταθερό, αλλά χρονικά µεταβαλλόµενο. Πειράµατα που πραγµατοποιήθηκαν το 1831 έδειξαν ότι ένα µεταβαλλόµενο µαγνητικό πεδίο µπορεί να επάγει ΗΕΔ σε

Διαβάστε περισσότερα

Το Μαγνητικό πεδίο σαν διάνυσμα Μέτρηση οριζόντιας συνιστώσας του μαγνητικού πεδίου της γης

Το Μαγνητικό πεδίο σαν διάνυσμα Μέτρηση οριζόντιας συνιστώσας του μαγνητικού πεδίου της γης Το Μαγνητικό πεδίο σαν διάνυσμα Μέτρηση οριζόντιας συνιστώσας του μαγνητικού πεδίου της Α. Το Μαγνητικό πεδίο σαν διάνυσμα Σο μαγνητικό πεδίο περιγράφεται με το μέγεθος που αποκαλούμε ένταση μαγνητικού

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΕΠΑΓΩΓΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΚΛΑΣΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟ

ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΕΠΑΓΩΓΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΚΛΑΣΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟ 1 ο ΕΚΦΕ (Ν. ΣΜΥΡΝΗΣ) Δ Δ/ΝΣΗΣ Δ. Ε. ΑΘΗΝΑΣ 1 ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΕΠΑΓΩΓΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΚΛΑΣΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟ Α. ΣΤΟΧΟΙ Η κατασκευή απλών ηλεκτρικών κυκλωμάτων με πηνίο, τροφοδοτικό, διακόπτη, ροοστάτη, λαμπάκια, γαλβανόμετρο,

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές επικοινωνίας με ήχο και εικόνα

Αρχές επικοινωνίας με ήχο και εικόνα Αρχές επικοινωνίας με ήχο και εικόνα Εισαγωγή Πως λειτουργούν οι ηλεκτρονικές επικοινωνίες: Ένα βασικό μοντέλο ηλεκτρονικής επικοινωνίας αποτελείται απλά από ένα πόμπο, το δίαυλο μεταδόσεως, και το δέκτη.

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008 ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΩΤΕΡΑ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΙΔΡΥΜΑΤΑ Μάθημα: ΦΥΣΙΚΗ 4ωρο Τ.Σ. Ημερομηνία

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΠΑ.Λ. Β 22 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ÓÕÃ ÑÏÍÏ

ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΠΑ.Λ. Β 22 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ÓÕÃ ÑÏÍÏ Θέµα Α ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΠΑ.Λ. Β ΜΑΪΟΥ 03 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Στις ερωτήσεις Α-Α να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη φράση, η οποία συµπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ε π α ν α λ η π τ ι κ ά θ έ µ α τ α 0 0 5 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΘΕΜΑ 1 o Για τις ερωτήσεις 1 4, να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που

Διαβάστε περισσότερα

3 η Εργαστηριακή Άσκηση

3 η Εργαστηριακή Άσκηση 3 η Εργαστηριακή Άσκηση Βρόχος υστέρησης σιδηρομαγνητικών υλικών Τα περισσότερα δείγματα του σιδήρου ή οποιουδήποτε σιδηρομαγνητικού υλικού που δεν έχουν βρεθεί ποτέ μέσα σε μαγνητικά πεδία δεν παρουσιάζουν

Διαβάστε περισσότερα

Απορρόφηση φωτός: Προσδιορισμός του συντελεστή απορρόφησης διαφανών υλικών

Απορρόφηση φωτός: Προσδιορισμός του συντελεστή απορρόφησης διαφανών υλικών O11 Απορρόφηση φωτός: Προσδιορισμός του συντελεστή απορρόφησης διαφανών υλικών 1. Σκοπός Η εργαστηριακή αυτή άσκηση αποσκοπεί α) στη μελέτη του φαινομένου της εξασθένησης φωτός καθώς διέρχεται μέσα από

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΛΟΓΙΚΕΣ ΑΠΩΛΕΙΕΣ ΣΤΟ ΕΔΑΦΟΣ

ΥΔΡΟΛΟΓΙΚΕΣ ΑΠΩΛΕΙΕΣ ΣΤΟ ΕΔΑΦΟΣ ΥΔΡΟΛΟΓΙΚΕΣ ΑΠΩΛΕΙΕΣ ΣΤΟ ΕΔΑΦΟΣ Το νερό των κατακρημνισμάτων ακολουθεί διάφορες διαδρομές στη πορεία του προς την επιφάνεια της γης. Αρχικά συναντά επιφάνειες που αναχαιτίζουν την πορεία του όπως είναι

Διαβάστε περισσότερα

Γεωγραφικά Πληροφοριακά Συστήµατα (Geographical Information Systems GIS)

Γεωγραφικά Πληροφοριακά Συστήµατα (Geographical Information Systems GIS) Γεωγραφικά Πληροφοριακά Συστήµατα (Geographical Information Systems GIS) ρ. ΧΑΛΚΙΑΣ ΧΡΙΣΤΟΣ xalkias@hua.gr Χ. Χαλκιάς - Εισαγωγή στα GIS 1 Ορισµοί ΓΠΣ Ένα γεωγραφικό πληροφοριακό σύστηµα Geographic Information

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο31 Εξισώσεις Maxwellκαι ΗλεκτροµαγνητικάΚύµατα. Copyright 2009 Pearson Education, Inc.

Κεφάλαιο31 Εξισώσεις Maxwellκαι ΗλεκτροµαγνητικάΚύµατα. Copyright 2009 Pearson Education, Inc. Κεφάλαιο31 Εξισώσεις Maxwellκαι ΗλεκτροµαγνητικάΚύµατα ΠεριεχόµεναΚεφαλαίου 31 Τα µεταβαλλόµενα ηλεκτρικά πεδία παράγουν µαγνητικά πεδία. Ο Νόµος του Ampère-Ρεύµα µετατόπισης Νόµος του Gauss s στο µαγνητισµό

Διαβάστε περισσότερα

Ενισχυτές Μετρήσεων. 3.1 Ο διαφορικός Ενισχυτής

Ενισχυτές Μετρήσεων. 3.1 Ο διαφορικός Ενισχυτής 3 Ενισχυτές Μετρήσεων 3.1 Ο διαφορικός Ενισχυτής Πολλές φορές ένας ενισχυτής σχεδιάζεται ώστε να αποκρίνεται στη διαφορά µεταξύ δύο σηµάτων εισόδου. Ένας τέτοιος ενισχυτής ονοµάζεται ενισχυτής διαφοράς

Διαβάστε περισσότερα

Το υποσύστηµα "αίσθησης" απαιτήσεις και επιδόσεις φυσικά µεγέθη γενική δοµή και συγκρότηση

Το υποσύστηµα αίσθησης απαιτήσεις και επιδόσεις φυσικά µεγέθη γενική δοµή και συγκρότηση Το υποσύστηµα "αίσθησης" απαιτήσεις και επιδόσεις φυσικά µεγέθη γενική δοµή και συγκρότηση Το υποσύστηµα "αίσθησης" είσοδοι της διάταξης αντίληψη του "περιβάλλοντος" τροφοδοσία του µε καθορίζει τις επιδόσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτροµαγνητική επαγωγή

Ηλεκτροµαγνητική επαγωγή Ηλεκτροµαγνητική επαγωγή Γνωστικοί στόχοι : Να αντιληφθούν οι µαθητές πως : α) η µεταβολή στη µαγνητική ροή έχει ως αποτέλεσµα τη δηµιουργία επαγωγικής τάσης. β) η επαγωγική τάση που αναπτύσσεται είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ. 1.3.1 Μετατροπή από καρτεσιανό σε κυλινδρικό σύστηµα... 6 1.3.2 Απειροστές ποσότητες... 7

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ. 1.3.1 Μετατροπή από καρτεσιανό σε κυλινδρικό σύστηµα... 6 1.3.2 Απειροστές ποσότητες... 7 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ 1.1 Φυσικά µεγέθη... 1 1.2 ιανυσµατική άλγεβρα... 2 1.3 Μετατροπές συντεταγµένων... 6 1.3.1 Μετατροπή από καρτεσιανό σε κυλινδρικό σύστηµα... 6 1.3.2 Απειροστές ποσότητες...

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Ανάλυση Συστηµάτων Αυτοµάτου Ελέγχου: Χρονική Απόκριση και Απόκριση Συχνότητας

Εισαγωγή στην Ανάλυση Συστηµάτων Αυτοµάτου Ελέγχου: Χρονική Απόκριση και Απόκριση Συχνότητας ΚΕΣ Αυτόµατος Έλεγχος Εισαγωγή στην Ανάλυση Συστηµάτων Αυτοµάτου Ελέγχου: Χρονική Απόκριση και Απόκριση Συχνότητας 6 Ncola Tapaoul Βιβλιογραφία Ενότητας Παρασκευόπουλος [5]: Κεφάλαιο 4 Παρασκευόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ AC-DC. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο ΒΑΣΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΕΞΑΡΤΗΜΑΤΑ - ΑΠΛΑ ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ

ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ AC-DC. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο ΒΑΣΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΕΞΑΡΤΗΜΑΤΑ - ΑΠΛΑ ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ AC-DC ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο ΒΑΣΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΕΞΑΡΤΗΜΑΤΑ - ΑΠΛΑ ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ Βασικά στοιχεία κυκλωμάτων Ένα ηλεκτρονικό κύκλωμα αποτελείται από: Πηγή ενέργειας (τάσης ή ρεύματος) Αγωγούς Μονωτές

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 14 Μάθημα: ΦΥΣΙΚΗ 4ωρο Τ.Σ. Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Παρασκευή, 13 Ιουνίου 14 8:

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρική Ενέργεια. Ηλεκτρικό Ρεύμα

Ηλεκτρική Ενέργεια. Ηλεκτρικό Ρεύμα Ηλεκτρική Ενέργεια Σημαντικές ιδιότητες: Μετατροπή από/προς προς άλλες μορφές ενέργειας Μεταφορά σε μεγάλες αποστάσεις με μικρές απώλειες Σημαντικότερες εφαρμογές: Θέρμανση μέσου διάδοσης Μαγνητικό πεδίο

Διαβάστε περισσότερα

Εξάτμιση και Διαπνοή

Εξάτμιση και Διαπνοή Εξάτμιση και Διαπνοή Εξάτμιση, Διαπνοή Πραγματική και δυνητική εξατμισοδιαπνοή Μέθοδοι εκτίμησης της εξάτμισης από υδάτινες επιφάνειες Μέθοδοι εκτίμησης της δυνητικής και πραγματικής εξατμισοδιαπνοής (ΕΤ)

Διαβάστε περισσότερα

6.10 Ηλεκτροµαγνητικά Κύµατα

6.10 Ηλεκτροµαγνητικά Κύµατα Πρόταση Μελέτης Λύσε απο τον Α τόµο των Γ. Μαθιουδάκη & Γ.Παναγιωτακόπουλου τις ακόλουθες ασκήσεις : 11.1-11.36, 11.46-11.50, 11.52-11.59, 11.61, 11.63, 11.64, 1.66-11.69, 11.71, 11.72, 11.75-11.79, 11.81

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΓΕΩΦΥΣΙΚΩΝ ΔΙΑΣΚΟΠΗΣΕΩΝ

ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΓΕΩΦΥΣΙΚΩΝ ΔΙΑΣΚΟΠΗΣΕΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΓΕΩΦΥΣΙΚΩΝ ΔΙΑΣΚΟΠΗΣΕΩΝ Z ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΤΣΟΥΡΛΟΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΦΥΣΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ, ΑΠΘ (e-mail: tsourlos@lemnos.geo.auth.gr) ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΓΕΩΦΥΣΙΚΗ Μελετά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΛΙΕΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΕΝΔΟΔΑΠΕΔΙΑ ΘΕΡΜΑΝΣΗ: ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΣΕ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΘΕΡΜΑΝΣΗΣ ΚΤΙΡΙΩΝ ΚΑΤΟΙΚΙΩΝ

ΑΝΤΛΙΕΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΕΝΔΟΔΑΠΕΔΙΑ ΘΕΡΜΑΝΣΗ: ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΣΕ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΘΕΡΜΑΝΣΗΣ ΚΤΙΡΙΩΝ ΚΑΤΟΙΚΙΩΝ ΑΝΩΤΑΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΠΕΙΡΑΙΑ ΣΧΟΛΗ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ: ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑΣ Επιβλέπων: ΠΕΤΡΟΣ Γ. ΒΕΡΝΑΔΟΣ, Καθηγητής ΑΝΤΛΙΕΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΕΝΔΟΔΑΠΕΔΙΑ ΘΕΡΜΑΝΣΗ:

Διαβάστε περισσότερα

ÊÏÑÕÖÇ ÊÁÂÁËÁ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΦΥΣΙΚΗ

ÊÏÑÕÖÇ ÊÁÂÁËÁ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΦΥΣΙΚΗ Επαναληπτικά Θέµατα ΟΕΦΕ 007 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΦΥΣΙΚΗ ZHTHMA Στις ερωτήσεις έως 4 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα σε κάθε αριθµό το γράµµα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη Μετασχηματιστή

Μελέτη Μετασχηματιστή Μελέτη Μετασχηματιστή 1. Θεωρητικό μέρος Κάθε φορτίο που κινείται και κατά συνέπεια κάθε αγωγός που διαρρέεται από ρεύμα δημιουργεί γύρω του ένα μαγνητικό πεδίο. Το μαγνητικό πεδίο B με την σειρά του ασκεί

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ Επαναληπτικό στη Φυσική 1. Θέµα 1 ο

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ Επαναληπτικό στη Φυσική 1. Θέµα 1 ο ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ Επαναληπτικό στη Φυσική 1 Θέµα 1 ο 1. Το διάγραµµα του διπλανού σχήµατος παριστάνει τη χρονική µεταβολή της αποµάκρυνσης ενός σώµατος που εκτελεί απλή αρµονική ταλάντωση. Ποια από

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 9. Μη καταστροφικοί έλεγχοι υλικών Δινορεύματα

Άσκηση 9. Μη καταστροφικοί έλεγχοι υλικών Δινορεύματα Άσκηση 9 Μη καταστροφικοί έλεγχοι υλικών Δινορεύματα Στοιχεία Θεωρίας Η αναγκαιότητα του να ελέγχονται οι κατασκευές (ή έστω ορισμένα σημαντικά τμήματα ή στοιχεία τους) ακόμα και κατά τη διάρκεια της λειτουργίας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΚΙΜΑΣΤΙΚΟ MS 48 NS Σύντοµες οδηγίες χρήσης

ΟΚΙΜΑΣΤΙΚΟ MS 48 NS Σύντοµες οδηγίες χρήσης ΟΚΙΜΑΣΤΙΚΟ MS 48 NS Σύντοµες οδηγίες χρήσης Προσοχή: i) Απαγορεύεται η χρήση του δοκιµαστικού από παιδιά. ii) H χρήση του συγκεκριµένου δοκιµαστικού εργαλείου απαιτεί να τηρούνται όλοι οι κανόνες προστασίας

Διαβάστε περισσότερα

5 Μετρητές παροχής. 5.1Εισαγωγή

5 Μετρητές παροχής. 5.1Εισαγωγή 5 Μετρητές παροχής 5.Εισαγωγή Τρεις βασικές συσκευές, με τις οποίες μπορεί να γίνει η μέτρηση της ογκομετρικής παροχής των ρευστών, είναι ο μετρητής Venturi (ή βεντουρίμετρο), ο μετρητής διαφράγματος (ή

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 27 Μαγνητισµός. Copyright 2009 Pearson Education, Inc.

Κεφάλαιο 27 Μαγνητισµός. Copyright 2009 Pearson Education, Inc. Κεφάλαιο 27 Μαγνητισµός Περιεχόµενα Κεφαλαίου 27 Μαγνήτες και Μαγνητικά πεδία Τα ηλεκτρικά ρεύµατα παράγουν µαγνητικά πεδία Μαγνητικές Δυνάµεις πάνω σε φορτισµένα σωµατίδια. Η ροπή ενός βρόχου ρεύµατος.

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014. ÄÉÁÍüÇÓÇ

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014. ÄÉÁÍüÇÓÇ ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Ηµεροµηνία: Τετάρτη 23 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Στις ηµιτελείς προτάσεις Α1 Α4 να γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 3 3.0 ΜΕΣΑ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΕΝΟΤΗΤΑ 3 3.0 ΜΕΣΑ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 3 3.0 ΜΕΣΑ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Όπως είναι ήδη γνωστό, ένα σύστημα επικοινωνίας περιλαμβάνει τον πομπό, το δέκτη και το κανάλι επικοινωνίας. Στην ενότητα αυτή, θα εξετάσουμε τη δομή και τα χαρακτηριστικά

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρικές Διασκοπήσεις για την Χαρτογράφηση Αγωγών και Διαρροών

Ηλεκτρικές Διασκοπήσεις για την Χαρτογράφηση Αγωγών και Διαρροών Ηλεκτρικές Διασκοπήσεις για την Χαρτογράφηση Αγωγών και Διαρροών Δρ. Νίκος Παπαδόπουλος Εργαστήριο Γεωφυσικής Δορυφορικής Τηλεπισκόπισης και Αρχαιοπεριβάλλοντος Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών (Ι.Μ.Σ.)

Διαβάστε περισσότερα

Νέες Τεχνολογίες στη Διαχείριση των Δασών

Νέες Τεχνολογίες στη Διαχείριση των Δασών Νέες Τεχνολογίες στη Διαχείριση των Δασών Δρ. Βασιλική Καζάνα Αναπλ. Καθηγήτρια ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας & Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Δράμας Εργαστήριο Δασικής Διαχειριστικής Τηλ. & Φαξ: 25210

Διαβάστε περισσότερα

γ. υ = χ 0 ωσυνωt δ. υ = -χ 0 ωσυνωt. Μονάδες 5

γ. υ = χ 0 ωσυνωt δ. υ = -χ 0 ωσυνωt. Μονάδες 5 ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 29 ΜΑΪΟΥ 2001 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΑΙ ΤΩΝ ΥΟ ΚΥΚΛΩΝ): ΦΥΣΙΚΗ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΠΤΑ (7) ΘΕΜΑ 1ο Στις ερωτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2009

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2009 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 9 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (ΙΙ) ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΧΟΛΩΝ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : Εφαρμοσμένη Ηλεκτρολογία

Διαβάστε περισσότερα

ιάθλαση. Ολική ανάκλαση. ιάδοση µέσα σε κυµατοδηγό.

ιάθλαση. Ολική ανάκλαση. ιάδοση µέσα σε κυµατοδηγό. ρ. Χ. Βοζίκης Εργαστήριο Φυσικής ΙΙ 91 9. Άσκηση 9 ιάθλαση. Ολική ανάκλαση. ιάδοση µέσα σε κυµατοδηγό. 9.1 Σκοπός της εργαστηριακής άσκησης Σκοπός της άσκησης είναι η γνωριµία των σπουδαστών µε τα φαινόµενα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΑΝΑΓΚΑΣΜΕΝΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗ ΤΑΛΑΝΤΩΣΗ Ο ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΕΚ ΟΧΕΣ ΤΟΥ

ΕΞΑΝΑΓΚΑΣΜΕΝΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗ ΤΑΛΑΝΤΩΣΗ Ο ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΕΚ ΟΧΕΣ ΤΟΥ η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΕΞΑΝΑΓΚΑΣΜΕΝΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗ ΤΑΛΑΝΤΩΣΗ Ο ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΕΚ ΟΧΕΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΣ ΣΕ ΚΥΚΛΩΜΑ -L-C ΣΕ ΣΕΙΡΑ Κύκλωµα που αποτελείται από ωµική αντίσταση,ιδανικό πηνίο µε συντελεστή αυτεπαγωγής L

Διαβάστε περισσότερα

ιάδοση κυµάτων σε διηλεκτρικά. Απορρόφυση ακτινοβολίας. Μέρος 1ον : ιάδοση κυµάτων σε διηλεκτρικά.

ιάδοση κυµάτων σε διηλεκτρικά. Απορρόφυση ακτινοβολίας. Μέρος 1ον : ιάδοση κυµάτων σε διηλεκτρικά. ρ. Χ. Βοζίκης Εργαστήριο Φυσικής ΙΙ 53 ιάδοση κυµάτων σε διηλεκτρικά. Απορρόφυση ακτινοβολίας. 5. Άσκηση 5 5.1 Σκοπός της εργαστηριακής άσκησης Σκοπός της άσκησης είναι η γνωριµία των σπουδαστών µε την

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΛΥΕΙ ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΕΩΝ 004 ΦΥΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ ΘΕΜΑ ο Για τις ερωτήσεις -4 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα σε κάθε αριθµό το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 5 ΙΟΥΝΙΟΥ 2003 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΑΙ ΤΩΝ ΥΟ ΚΥΚΛΩΝ) ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Γαλβανομέτρο στρεπτού πλαισίου

Γαλβανομέτρο στρεπτού πλαισίου Γαλβανομέτρο στρεπτού πλαισίου Σχήμα 1. Πάνω στο πλαίσιο ασκείται ροπή δυνάμεων: M=Fxl 2 =Fxl 1 xl 2 Η αρχή λειτουργίας των οργάνων στρεπτού πλαισίου είναι αυτή του Σχήματος 1, με τη διαφορά ότι το πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΑΥΤΟΜΑΤΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ Ι

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΑΥΤΟΜΑΤΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ Ι ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΑΥΤΟΜΑΤΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ Ι ΕΛΕΓΧΟΣ ΣΤΑΘΜΗΣ ΥΓΡΟΥ ΕΞΑΜΕΝΗΣ 1. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΙΑΤΑΞΗΣ Τα βασικά µέρη της εργαστηριακής διάταξης είναι κατασκευασµένα από την εταιρεία LUCAS-NULLE.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧ. Η/Υ & ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ. Ασύρματη Διάδοση ΑΣΥΡΜΑΤΑ ΔΙΚΤΥΑ. Ευάγγελος Παπαπέτρου

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧ. Η/Υ & ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ. Ασύρματη Διάδοση ΑΣΥΡΜΑΤΑ ΔΙΚΤΥΑ. Ευάγγελος Παπαπέτρου ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧ. Η/Υ & ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Ασύρματη Διάδοση ΑΣΥΡΜΑΤΑ ΔΙΚΤΥΑ Ευάγγελος Παπαπέτρου Διάρθρωση μαθήματος Ασύρματη διάδοση Εισαγωγή Κεραίες διάγραμμα ακτινοβολίας, κέρδος, κατευθυντικότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΡΑΣΗ 2: Καταγραφή της υφιστάμενης κατάστασης των ελαιοτριβείων και των περιοχών διάθεσης αποβλήτων ελαιοτριβείων στην Κρήτη ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ 2Γ:

ΔΡΑΣΗ 2: Καταγραφή της υφιστάμενης κατάστασης των ελαιοτριβείων και των περιοχών διάθεσης αποβλήτων ελαιοτριβείων στην Κρήτη ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ 2Γ: «ΘΑΛΗΣ: Ενίσχυση της Διεπιστημονικής ή και Διιδρυματικής έρευνας και καινοτομίας με δυνατότητα προσέλκυσης ερευνητών υψηλού επιπέδου από το εξωτερικό μέσω της διενέργειας βασικής και εφαρμοσμένης έρευνας

Διαβάστε περισσότερα

Ο πυκνωτής είναι μια διάταξη αποθήκευσης ηλεκτρικού φορτίου, επομένως και ηλεκτρικής ενέργειας.

Ο πυκνωτής είναι μια διάταξη αποθήκευσης ηλεκτρικού φορτίου, επομένως και ηλεκτρικής ενέργειας. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΤΑΛΑΝΤΩΣΕΙΣ Ο πυκνωτής Ο πυκνωτής είναι μια διάταξη αποθήκευσης ηλεκτρικού φορτίου, επομένως και ηλεκτρικής ενέργειας. Η απλούστερη μορφή πυκνωτή είναι ο επίπεδος πυκνωτής, ο οποίος

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΚΥΚΛΩΜΑΤΩΝ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΚΥΚΛΩΜΑΤΩΝ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΚΥΚΛΩΜΑΤΩΝ Ηλεκτρικό κύκλωμα ονομάζεται μια διάταξη που αποτελείται από ένα σύνολο ηλεκτρικών στοιχείων στα οποία κυκλοφορεί ηλεκτρικό ρεύμα. Τα βασικά ηλεκτρικά στοιχεία είναι οι γεννήτριες,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΗΛΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ. Remote Sensing

ΤΗΛΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ. Remote Sensing ΤΗΛΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ Remote Sensing Ορισµός Η Τηλεπισκόπηση ή Τηλεανίχνευση (Remote Sensing) είναι το επιστηµονικό τεχνολογικό πεδίο που ασχολείται µετην απόκτηση πληροφοριών από απόσταση, για αντικείµενα περιοχές

Διαβάστε περισσότερα

Έλεγχος και αποκατάσταση συνέπειας χρονοσειρών βροχόπτωσης Παράδειγµα Η ετήσια βροχόπτωση του σταθµού Κάτω Ζαχλωρού Χ και η αντίστοιχη βροχόπτωση του γειτονικού του σταθµού Τσιβλός Υ δίνονται στον Πίνακα

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι τα Συστήµατα Γεωγραφικών Πληροφοριών. (Geographical Information Systems GIS)

Τι είναι τα Συστήµατα Γεωγραφικών Πληροφοριών. (Geographical Information Systems GIS) Τι είναι τα Συστήµατα Γεωγραφικών Πληροφοριών (Geographical Information Systems GIS) ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ, ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑΣ ΧΑΛΚΙΑΣ ΧΡΙΣΤΟΣ Εισαγωγή στα GIS 1 Ορισµοί ΣΓΠ Ένα σύστηµα γεωγραφικών πληροφοριών

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 2. ΗΛΙΑΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου ΗΛΙΑΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ Με τον όρο ακτινοβολία

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΦΥΣΙΚΗ ΙΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΟΥ ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΥ ΟΙΚΙΣΜΟΥ ΤΗΣ ΑΥΓΗΣ, ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ

ΓΕΩΦΥΣΙΚΗ ΙΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΟΥ ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΥ ΟΙΚΙΣΜΟΥ ΤΗΣ ΑΥΓΗΣ, ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ARISTOTLE UNIVERSITY OF THESSALONIKI ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΦΥΣΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΓΕΩΦΥΣΙΚΗΣ 541 24, ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ FACULTY OF SCIENCES

Διαβάστε περισσότερα

Doppler Radar. Μεταφορά σήµατος µε την βοήθεια των µικροκυµάτων.

Doppler Radar. Μεταφορά σήµατος µε την βοήθεια των µικροκυµάτων. ρ. Χ. Βοζίκης Εργαστήριο Φυσικής ΙΙ 101 10. Άσκηση 10 Doppler Radar. Μεταφορά σήµατος µε την βοήθεια των µικροκυµάτων. 10.1 Σκοπός της εργαστηριακής άσκησης Σκοπός της άσκησης είναι η γνωριµία των σπουδαστών

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΗ ΟΠΤΙΚΗ. Ανάκλαση. Κάτοπτρα. Διάθλαση. Ολική ανάκλαση. Φαινόμενη ανύψωση αντικειμένου. Μετατόπιση ακτίνας. Πρίσματα

ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΗ ΟΠΤΙΚΗ. Ανάκλαση. Κάτοπτρα. Διάθλαση. Ολική ανάκλαση. Φαινόμενη ανύψωση αντικειμένου. Μετατόπιση ακτίνας. Πρίσματα ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΗ ΟΠΤΙΚΗ Ανάκλαση Κάτοπτρα Διάθλαση Ολική ανάκλαση Φαινόμενη ανύψωση αντικειμένου Μετατόπιση ακτίνας Πρίσματα ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΗ ΟΠΤΙΚΗ - Ανάκλαση Επιστροφή σε «γεωμετρική οπτική» Ανάκλαση φωτός ονομάζεται

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρομαγνητισμός. Μαγνητικό πεδίο. Νίκος Ν. Αρπατζάνης

Ηλεκτρομαγνητισμός. Μαγνητικό πεδίο. Νίκος Ν. Αρπατζάνης Ηλεκτρομαγνητισμός Μαγνητικό πεδίο Νίκος Ν. Αρπατζάνης ύναµη σε ρευµατοφόρους αγωγούς (β) Ο αγωγός δεν διαρρέεται από ρεύμα, οπότε δεν ασκείται δύναμη σε αυτόν. Έτσι παραμένει κατακόρυφος. (γ) Το µαγνητικό

Διαβάστε περισσότερα

GIS: Εισαγωγή στα Γεωγραφικά Συστήµατα Πληροφοριών

GIS: Εισαγωγή στα Γεωγραφικά Συστήµατα Πληροφοριών GIS: Εισαγωγή στα Γεωγραφικά Συστήµατα Πληροφοριών Σηµειώσεις Σεµιναρίου ηµήτρης Τσολάκης v1.2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή... 9 1.1. GIS in Greek...10 1.2. Γιατί GIS;...10 1.3. Τι Είναι τα GIS...12 1.3.1.

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΟ ΠΕ ΙΟ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΕΣ

ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΟ ΠΕ ΙΟ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΕΣ ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΟ ΠΕ ΙΟ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΕΣ Υ πάρχει µεγάλη διαφορά σε µια ηλεκτρική εγκατάσταση εναλλασσόµενου (AC) ρεύµατος µεταξύ των αντιστάσεων στο συνεχές ρεύµα (DC) των διαφόρων κυκλωµάτων ηλεκτρικών στοιχείων

Διαβάστε περισσότερα

http://edu.klimaka.gr ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ

http://edu.klimaka.gr ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 28 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΦΥΣΙΚΗ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ 1 ο Για τις ημιτελείς

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας. Πολυτεχνική Σχολή ΘΕΜΑΤΙΚΗ : ΤΗΛΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ

Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας. Πολυτεχνική Σχολή ΘΕΜΑΤΙΚΗ : ΤΗΛΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης ΘΕΜΑΤΙΚΗ : ΤΗΛΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ Ιωάννης Φαρασλής Τηλ : 24210-74466, Πεδίον Άρεως, Βόλος http://www.prd.uth.gr/el/staff/i_faraslis

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1ο 1.1 Να γράψετε στο τετράδιό σας τα φυσικά µεγέθη από τη Στήλη Ι και, δίπλα σε καθένα, τη µονάδα της Στήλης ΙΙ που αντιστοιχεί σ' αυτό.

ΘΕΜΑ 1ο 1.1 Να γράψετε στο τετράδιό σας τα φυσικά µεγέθη από τη Στήλη Ι και, δίπλα σε καθένα, τη µονάδα της Στήλης ΙΙ που αντιστοιχεί σ' αυτό. ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 5 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΦΥΣΙΚΗ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΠΤΑ (7) ΘΕΜΑ 1ο 1.1 Να γράψετε στο τετράδιό σας τα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Φυσική Γ Λυκείου (Θετικής & Τεχνολογικής κατεύθυνσης)

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Φυσική Γ Λυκείου (Θετικής & Τεχνολογικής κατεύθυνσης) Θέµα 1 ο ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Φυσική Γ Λυκείου (Θετικής & Τεχνολογικής κατεύθυνσης) 1.1 Πολλαπλής επιλογής A. Ελαστική ονοµάζεται η κρούση στην οποία: α. οι ταχύτητες των σωµάτων πριν και µετά την κρούση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ 1 ης ΤΑΞΗΣ (Κεφ. 18)

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ 1 ης ΤΑΞΗΣ (Κεφ. 18) ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ 1 ης ΤΑΞΗΣ (Κεφ. 18) Άσκηση 1. Α) Στο κύκλωμα του παρακάτω σχήματος την χρονική στιγμή t=0 sec ο διακόπτης κλείνει. Βρείτε τα v c και i c. Οι πυκνωτές είναι αρχικά αφόρτιστοι. Β)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 28 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (Δεύτερη Φάση) Κυριακή, 13 Απριλίου 2014 Ώρα: 10:00-13:00 Οδηγίες: Το δοκίμιο αποτελείται από έξι (6) σελίδες και έξι (6) θέματα. Να απαντήσετε

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικό διαγώνισµα στα Κύµατα

Επαναληπτικό διαγώνισµα στα Κύµατα ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ 1 Επαναληπτικό διαγώνισµα στα Κύµατα Θέµα 1 0 Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ερωτήσεις 1-4 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόµενα. Περιεχόµενα... 7. Ευρετήριο Γραφηµάτων... 11. Ευρετήριο Εικόνων... 18. Κεφάλαιο 1

Περιεχόµενα. Περιεχόµενα... 7. Ευρετήριο Γραφηµάτων... 11. Ευρετήριο Εικόνων... 18. Κεφάλαιο 1 Περιεχόµενα Περιεχόµενα... 7 Ευρετήριο Γραφηµάτων... 11 Ευρετήριο Εικόνων... 18 Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΚΑΙ ΟΡΙΣΜΟΙ... 19 Θεωρία... 19 1.1 Έννοιες και ορισµοί... 20 1.2 Μονάδες µέτρησης γωνιών και µηκών...

Διαβάστε περισσότερα

Bασική διάταξη τηλεπικοινωνιακού συστήµατος οπτικών ινών

Bασική διάταξη τηλεπικοινωνιακού συστήµατος οπτικών ινών ΕΙ ΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ - διαφάνεια 1 - Bασική διάταξη τηλεπικοινωνιακού συστήµατος οπτικών ινών ιαµορφωτής Ηλεκτρικό Σήµα Ποµπός Οπτικό Σήµα Οπτική Ίνα διαµορφωτής: διαµορφώνει τη φέρουσα συχνότητα

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα 1 Στις ερωτήσεις Α1-Α4 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Θέμα 1 Στις ερωτήσεις Α1-Α4 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. Θέμα 1 Στις ερωτήσεις Α1-Α4 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. Α1. Αν σε ένα ελεύθερο σώμα που είναι αρχικά ακίνητο ασκηθεί δύναμη

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Β' ΛΥΚΕΙΟΥ 2004

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Β' ΛΥΚΕΙΟΥ 2004 ΦΥΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ Β' ΛΥΚΕΙΟΥ 004 ΕΚΦΩΝΗΕΙ ΘΕΜΑ ο Για τις ερωτήσεις - 4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα σε κάθε αριθµό το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.. Μια

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 15 Κίνηση Κυµάτων. Copyright 2009 Pearson Education, Inc.

Κεφάλαιο 15 Κίνηση Κυµάτων. Copyright 2009 Pearson Education, Inc. Κεφάλαιο 15 Κίνηση Κυµάτων Περιεχόµενα Κεφαλαίου 15 Χαρακτηριστικά των Κυµάτων Είδη κυµάτων: Διαµήκη και Εγκάρσια Μεταφορά ενέργειας µε κύµατα Μαθηµατική Περιγραφή της Διάδοσης κυµάτων Η Εξίσωση του Κύµατος

Διαβάστε περισσότερα

U I = U I = Q D 1 C. m L

U I = U I = Q D 1 C. m L Από την αντιστοιχία της µάζας που εκτελεί γ.α.τ. µε περίοδο Τ και της εκφόρτισης πυκνωτή µέσω πηνίου L, µπορούµε να ανακεφαλαιώσουµε τις αντιστοιχίες των µεγεθών τους. Έχουµε: ΜΑΖΑ ΠΟΥ ΕΚΤΕΛΕΙ γ.α.τ..

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 5 η ΓΕΝΝΗΤΡΙΑ ΣΥΝΕΧΟΥΣ ΡΕΥΜΑΤΟΣ ΞΕΝΗΣ ΔΙΕΓΕΡΣΗΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΕΣ ΚΑΜΠΥΛΕΣ

ΑΣΚΗΣΗ 5 η ΓΕΝΝΗΤΡΙΑ ΣΥΝΕΧΟΥΣ ΡΕΥΜΑΤΟΣ ΞΕΝΗΣ ΔΙΕΓΕΡΣΗΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΕΣ ΚΑΜΠΥΛΕΣ ΑΣΚΗΣΗ 5 η ΓΕΝΝΗΤΡΙΑ ΣΥΝΕΧΟΥΣ ΡΕΥΜΑΤΟΣ ΞΕΝΗΣ ΔΙΕΓΕΡΣΗΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΕΣ ΚΑΜΠΥΛΕΣ Σκοπός της Άσκησης: Σκοπός της εργαστηριακής άσκησης είναι α) η κατανόηση της λειτουργίας της γεννήτριας συνεχούς ρεύματος

Διαβάστε περισσότερα

Ασκήσεις στα Συστήµατα Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών Κεφάλαιο 3 ο : ΕΙΣΑΓΩΓΗ στις ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΕΣ ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΟ ΚΥΜΑ και ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ

Ασκήσεις στα Συστήµατα Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών Κεφάλαιο 3 ο : ΕΙΣΑΓΩΓΗ στις ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΕΣ ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΟ ΚΥΜΑ και ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ Κεφάλαιο 3 ο : ΕΙΣΑΓΩΓΗ στις ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΕΣ ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΟ ΚΥΜΑ και ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ 1. Ποµπός ΑΜ εκπέµπει σε φέρουσα συχνότητα 1152 ΚΗz, µε ισχύ φέροντος 10KW. Η σύνθετη αντίσταση της κεραίας είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002

ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002 ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 00 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΟΜΑ Α I A. Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα

Διαβάστε περισσότερα

Μέσα Προστασίας II. Τ.Ε.Ι. Κρήτης Σ.Τ.ΕΦ./ Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών Τ.Ε. Εργαστήριο Υψηλών Τάσεων. Ηλεκτρικές Εγκαταστάσεις Ι

Μέσα Προστασίας II. Τ.Ε.Ι. Κρήτης Σ.Τ.ΕΦ./ Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών Τ.Ε. Εργαστήριο Υψηλών Τάσεων. Ηλεκτρικές Εγκαταστάσεις Ι Τ.Ε.Ι. Κρήτης Σ.Τ.ΕΦ./ Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών Τ.Ε. Μέσα Προστασίας II Προστασία από την ηλεκτροπληξία Ηλεκτρικές Εγκαταστάσεις Ι Επίκουρος Καθηγητής Τηλ:2810379231 Email: ksiderakis@staff.teicrete.gr

Διαβάστε περισσότερα

Αγ. Παρασκευή, 12.01.2007 Α.Π. : Π/105/014

Αγ. Παρασκευή, 12.01.2007 Α.Π. : Π/105/014 Αγ. Παρασκευή, 12.01.2007 Α.Π. : Π/105/014 Εγκύκλιος Θέμα : Καθορισμός ορίων ασφαλούς έκθεσης του κοινού σε ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία στο περιβάλλον σταθμών κεραιών σε εφαρμογή του Ν. 3431/2006 (ΦΕΚ

Διαβάστε περισσότερα

Αντικείμενο. Ερμηνεία της έννοιας της ηλεκτροπληξίας. Περιγραφή των παραμέτρων που επηρεάζουν ένα επεισόδιο ηλεκτροπληξίας.

Αντικείμενο. Ερμηνεία της έννοιας της ηλεκτροπληξίας. Περιγραφή των παραμέτρων που επηρεάζουν ένα επεισόδιο ηλεκτροπληξίας. Αντικείμενο Ερμηνεία της έννοιας της ηλεκτροπληξίας. Περιγραφή των παραμέτρων που επηρεάζουν ένα επεισόδιο ηλεκτροπληξίας. Θανατηφόρα ατυχήματα από ηλεκτροπληξία στην Ελλάδα κατά την περίοδο 1980-1995

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο εργασίας. Ερωτήσεις ανασκόπησης του μαθήματος

Φύλλο εργασίας. Ερωτήσεις ανασκόπησης του μαθήματος Φύλλο εργασίας Παραθέτουμε μια ομάδα ερωτήσεων ανασκόπησης του μαθήματος και μια ομάδα ερωτήσεων κρίσης για εμβάθυνση στο αντικείμενο του μαθήματος. Θεωρούμε ότι μέσα στην τάξη είναι δυνατή η κατανόηση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΥ ΔΙΑΔΙΔΕΤΑΙ ΤΟ ΦΩΣ

ΠΟΥ ΔΙΑΔΙΔΕΤΑΙ ΤΟ ΦΩΣ 1 ΦΩΣ Στο μικρόκοσμο θεωρούμε ότι το φως έχει δυο μορφές. Άλλοτε το αντιμετωπίζουμε με τη μορφή σωματιδίων που ονομάζουμε φωτόνια. Τα φωτόνια δεν έχουν μάζα αλλά μόνον ενέργεια. Άλλοτε πάλι αντιμετωπίζουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1: ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΚΟΙ ΧΑΡΤΕΣ ΔΙΔΑΣΚΩΝ : Ι. ΖΑΧΑΡΙΑΣ ΑΓΡΙΝΙΟ, 2015 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ

Διαβάστε περισσότερα