30. Η ακτινοθεραπεία των λεμφωμάτων

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "30. Η ακτινοθεραπεία των λεμφωμάτων"

Transcript

1 . Η ακτινοθεραπεία των λεμφωμάτων Δέσποινα Κατσώχη, Σοφία Κοσμίδη, Κατερίνα Φωτοπούλου, Χρύσα Παρασκευοπούλου Τα λεμφώματα είναι όγκοι αναπτυσσόμενοι σε όργανα του λεμφικού ιστού, όπως οι λεμφαδένες, ο σπλήνας και ο θύμος αδένας, ή στο διάσπαρτο λεμφικό ιστό των βλεννογόνων, κυρίως της πεπτικής και αεροφόρου οδού. Κατά τη διάρκεια των τελευταίων τεσσάρων δεκαετιών σημειώνεται δραματική αύξηση της επίπτωσης των λεμφωμάτων, η οποία μπορεί να συγκριθεί μόνο με την παρατηρούμενη αύξηση στην επίπτωση του καρκίνου του πνεύμονα στις γυναίκες και του μελανώματος στα δυο φύλα. Τα λεμφώματα αποτελούνται από ανεξέλεγκτα πολλαπλασιαζόμενα λεμφοκύτταρα και διακρίνονται σε δύο μεγάλες κατηγορίες: 1)το λέμφωμα Hodgkin ή νόσο Hodgkin, που αποτελείται από Β λεμφοκύτταρα και συνιστά το 11,5% των λεμφωμάτων και 2) μια εξαιρετικά ετερογενή ομάδα περίπου τύπων λεμφωμάτων που φέρει τον μάλλον αδόκιμο όρο Μη- Hodgkin λέμφωμα, αποτελείται από Β ή Τ λεμφοκύτταρα και συνιστά τη μεγάλη πλειονότητα (88,5%) των λεμφωμάτων. Η νόσος Hodgkin αποτελεί μια από τις πλέον ιάσιμες μορφές κακοήθους νεοπλάσματος, με ποσοστά ιάσεως σε ενήλικους 80% και σε παιδιά 90%, με την εφαρμογή της κατάλληλης θεραπείας. Τα μη- Hodgkin λεμφώματα διακρίνονται σε δυο μεγάλες κατηγορίες με εντελώς διαφορετική αντιμετώπιση και πρόγνωση: 1) Τα επιθετικά λεμφώματα, που είναι τα συχνότερα και αποτελούνται από διάχυτα αναπτυσσόμενα Β κύτταρα, και 2) τα λανθάνοντα ή υφέρποντα λεμφώματα, που είναι στην πλειοψηφία τους οζώδη λεμφώματα και έχουν βραδεία εξέλιξη. Η ακτινοθεραπεία και η χημειοθεραπεία, μόνες ή σε συνδυασμό, αποτελούν τις κύριες μορφές θεραπείας των λεμφωμάτων και κάθε μια από αυτές έχει τις δικές της ενδείξεις, ανάλογα με τον τύπο και το στάδιο του λεμφώματος. Κατά κανόνα, η ακτινοθεραπεία συνιστάται για την αντιμετώπιση εντοπισμένης νόσου και η χημειοθεραπεία σε γενικευμένη νόσο. Τα τελευταία χρόνια στη θεραπεία των λεμφωμάτων άρχισε να εφαρμόζεται σε αυξανόμενη συχνότητα η μεταμόσχευση μυελού των οστών και μητρικών προγονικών κυττάρων (stem cells), καθώς και η ανοσοθεραπεία με τη χορήγηση μονοκλωνικών αντισωμάτων ή βιολογικών ουσιών, όπως η ιντερφερόνη και οι ιντερλευκίνες, με πολύ ενθαρρυντικά αποτελέσματα. Στη συνέχεια θα αναφερθούμε στις ενδείξεις και τις τεχνικές της ακτινοθεραπείας, όπως αυτές εφαρμόζονται στα διάφορα στάδια της νόσου Hodgkin και των μη- Hodgkin λεμφωμάτων. Η ακτινοθεραπεία της νόσου Hodgkin Η πρώτη κλινική εκδήλωση των περισσοτέρων ασθενών με λέμφωμα Hodgkin είναι συνήθως η ανώδυνη λεμφαδενοπάθεια. Μερικοί εμφανίζουν συμπτώματα, όπως: πυρετό, μυαλγίες, εφιδρώσεις, απώλεια βάρους, αδυναμία, έντονο ξεσμό. Πολλές φορές η νόσος δεν παρουσιάζει εμφανείς εκδηλώσεις και η διάγνωση τίθεται τυχαία μετά από ακτινογραφία θώρακος που έγινε για άλλη αιτία. Η θεραπευτική στρατηγική της νόσου, και ειδικά ο σχεδιασμός της ακτινοθεραπείας, διαμορφώθηκε με βάση τη διαπίστωση ότι το λέμφωμα Hodgkin εξαπλώνεται χαρακτηριστικά σε γειτονικές λεμφαδενικές ομάδες ακολουθώντας την κεντρομόλο πορεία της λέμφου, τουλάχιστον στο 90% των ασθενών (Kaplan 1980, Rosenberg και συν, 1986 Ιακωβίδου 2008). Η ακτινοθεραπευτική αγωγή θεωρείται, και ήταν επί σειρά δεκαετιών, η πιο αποτελεσματική μονοθεραπεία της νόσου Hodgkin. Η ακτινοθεραπεία, όπως εφαρμόζεται σήμερα στα σύγχρονα ακτινοθεραπευτικά κέντρα, ανάμεσα τους και το Κέντρο Ακτινοθεραπευτικής Ογκολογίας (ΚΑΟ) του θεραπευτηρίου ΥΓΕΙΑ, απαιτεί: φωτόνια υψηλής ενέργειας γραμμικού επιταχυντή, πεδία θεραπείας προσαρμοσμένα στις ανατομικές αναλογίες Η ακτινοθεραπεία των λεμφωμάτων < 295

2 του ασθενούς και τις ιδιαιτερότητες της νόσου καθώς και κλασματοποίηση της συνολικής δόσης της ακτινοβολίας. Για τον ακριβή προσδιορισμό της ακτινοβολούμενης περιοχής είναι σημαντικός ο σύμμορφος σχεδιασμός των πεδίων θεραπείας και η εξομοίωση τους. Για την ακριβή δε εφαρμογή του τελικού σχεδίου θεραπείας σε καθημερινή βάση πραγματοποιούνται συστηματικά εντοπιστικές ακτινογραφίες ή αξονική τομογραφία κωνοειδούς δέ σμης. Ο κλασικός σχεδιασμός της ακτινοθεραπευτικής αγωγής στις περιπτώσεις εμφάνισης της νόσου σε λεμφαδενική περιοχή άνω του διαφράγματος, λέγεται Μανδύας (εικόνα 1). Περιλαμβάνει όλες τις λεμφαδενικές ομάδες άνωθεν του διαφράγματος και εκτείνεται από την κάτω γνάθο έως την πρόσφυση του διαφράγματος. Ο ασθενής είναι ξαπλωμένος σε ύπτια θέση με τα χέρια μακριά από τον κορμό και υπερέκταση της κεφαλής. Ειδικά κατασκευως κατώτερο όριο το τέλος της ωμοπλάτης. Τα πλάγια όρια του μανδύα είναι στη μασχαλιαία χώρα. Οι προστατευτικές πλάκες των πνευμόνων σχεδιάζονται 1 εκ. περιμετρικά της νόσου και των πνευμονικών πυλών και διατρέχουν το κάτω μέρος της κεφαλής της κλείδας. Η συνολική δόση θεραπείας με την τεχνική του μανδύα κυμαίνεται από μέχρι 44 Gy, με ημερησία δόση 1,6-1,8 Gy (Duhmke και συν, 2001) (εικόνα 2). Η νόσος Hodgkin συχνά εμφανίζεται με τη μορφή συμπαγούς λεμφαδενικής μάζας στο μεσοθωράκιο. Η μάζα οριοθετείται και η αναλογία της συγκρίνεται με τις αντίστοιχες ανατομικές δομές, π.χ. η διάμετρος της μάζας νόσου προς τη διάμετρο του θώρακος. Οι περισσότερες μελέτες (Hoppe 1989, Horning 2000) αναφέρονται στον αυξημένο κίνδυνο υποτροπής της νόσου μετά από την εφαρμογή ακτινοθεραπείας ως μονοθεραπεία, όταν η νόσος εμφανίζεται αρχικά ως μεγάλη συμπαγής μάζα. Εικ. 1. Κλασικά πεδία θεραπείας μανδύα σε 2D σχεδιασμό, με βάση την ακτινογραφία (Perez and Brady's Principles and Practice of Radiation Oncology, 2008) ασμένες πλάκες Μολύβδου, ή αντίστοιχα πολύφυλλα διαφράγματα, παρεμβάλλονται για την προστασία των πνευμόνων. Επιπλέον προστατευτικά φύλλα παρεμβάλλονται για την προστασία του λάρυγγα, της κεφαλής, των βραχιονίων, του νωτιαίου μυελού και της ινιακής περιοχής του εγκεφάλου. Τα πεδία είναι προσθιοπίσθια. Ο τρόπος εφαρμογής των προστατευτικών πλακών εξαρτάται από την εντόπιση της νόσου και την προγραμματισμένη απαιτούμενη συνολική δόση θεραπείας (Hope και συν, 1989). Το άνω όριο του πεδίου θεραπείας είναι η γραμμή που περνά από το κάτω μέρος της κάτω γνάθου και τις μαστοειδείς αποφύσεις. Το κάτω όριο είναι στο ύψος του Θ10-Θ11 σπονδύλου, σε απόσταση περίπου 5 εκ. από το κατώτερο όριο της νόσου. Η περιοχή της μασχάλης έχει Σε αυτές τις περιπτώσεις η συνδυαστική θεραπεία (χημειοθεραπεία+ ακτινοθεραπεία) θεωρείται η πλέον κατάλληλη αντιμετώπιση. Με την κλασική του έννοια, ο μανδύας εφαρμόζεται πλέον σπάνια και περιορίζεται στις περιπτώσεις που η νόσος εντοπίζεται στο μεσοθωράκιο και τους υπερκλείδιους βόθρους. Η επέκταση της ακτινοθεραπείας στην τραχηλική ή μασχαλιαία χώρα πραγματοποιείται μόν) σε περιπτώσεις που η νόσος διηθεί τις περιοχές αυτές. Η σημερινή διαχείριση των ασθενών με νόσο Hodgkin είναι συνδυαστική χημειοθεραπεία και ακτινοθεραπεία. Η ακτινοθεραπευτική αγωγή περιορίζεται σε κάλυψη της εμπλεκομένης με νόσο περιοχής. Γίνεται τρισδιάστατος 296 Δ. Κατσώχη, Σ. Κοσμίδη, Κ. Φωτοπούλου, Χρ. Παρασκευοπούλου

3 Εικ. 2. Τεχνική μανδύα. Απεικόνιση σύμμορφης τεχνικής και ισοδοσιακών καμπυλών σχεδιασμός της θεραπείας, χρησιμοποιώντας αξονική τομογραφία που γίνεται σε θέση θεραπείας (όπως έχει οριστεί στην εξομοίωση), και σύντηξη των εικόνων με τις εικόνες της αρχικής αξονικής τομογραφίας, που έγινε πριν από τη χημειοθεραπεία, για την ασφαλέστερη εκτί μηση της έκτασης της παρούσας νόσου σε σχέση με την αρχική (Yahalom και συν, 2007). Σχεδιάζονται οι εμφανώς διηθημένοι λεμφαδένες που αποτελούν το μορφολογικό μέγεθος του όγκου-στόχου. Οι εμπλεκόμενες στη νόσο περιοχές και οι άμεσα γειτονικές τους, αποτελούν το κλινικό μέγεθος του όγκου-στόχου. Το περίγραμμα που περιβάλλει αυτά τα δύο μεγέθη είναι το σχεδιασμένο μέγεθος του ογκικού στόχου και η ισοδοσιακή καμπύλη 95% ή 105% της προγραμματισμένης συνολικής ακτινοθεραπευτικής δόσης που το περικλείει είναι το τελικό ακτινοθεραπευτικό πεδίο. Το τελικό πεδίο θεραπείας μορφοποιείται από τα ειδικά ενσωματωμένα στον γραμμικό επιταχυντή πολύφυλλα διαφράγματα. ανεστραμμένου Υ και περιλαμβάνει τους οπισθοπεριτοναϊκούς και λαγόνιους λεμφαδένες, καθώς και το σπλήνα. Το άνω όριο του παραορτικού πεδίου είναι στο Θ10-Θ11 σπόνδυλο, ενώ το κάτω όριο είναι το κάτω όριο του Ο4 σπονδύλου. Τα πλάγια όρια του πεδίου είναι οι εγκάρσιες αποφύσεις των σπονδύλων (εικόνα 4). Τα προστατευτικά διαφράγματα περιορίζουν την έκθεση στην ακτινοβολία των κάτω πνευμονικών πεδίων, του άνω πόλου του αριστερού νεφρού και των οργάνων της πυέλου. Το κάτω όριο του πεδίου στην πύελο φτάνει μέχρι τον ελάσσονα τροχαντήρα. Πέρα από αυτόν το κάτω όριο εκτείνεται μόνο σε περίπτωση νόσου στην περιοχή. Με τη χρήση της ποζιτρονιακής τομογραφίας (FDG- PET) έχουμε μία επιπλέον πληροφορία που μας επιτρέπει κατά το σχεδιασμό να λαμβάνουμε υπόψη το μέγεθος του ενεργού όγκου, αυτού που παρουσιάζει αυξημένη πρόσληψη του ραδιοφάρμακου (εικόνα 3). Για μεγαλύτερη προστασία του πνευμονικού παρεγχύματος το περίγραμμα περιορίζεται στην παρούσα, μετά τη χημειοθεραπεία, διάσταση της νόσου, όμως το άνω και κάτω όριο προσανατολίζονται σύμφωνα με την αρχική έκταση της νόσου. Η συνολική δόση ακτινοβολίας που δέχεται ο νωτιαίος μυελός δεν ξεπερνά τα 40 Gy και η καρδιά τα Gy. Στις περιπτώσεις που η νόσος εντοπίζεται κάτω από το διάφραγμα, το ακτινοθεραπευτικό πεδίο έχει σχήμα Εικ. 3. Ογκικός στόχος Η ακτινοθεραπεία των λεμφωμάτων < 297

4 Εικ. 4. Παραορτικό πεδίο που περιλαμβάνει και το σπλήνα. Πεδίο εντοπισμένης θεραπείας ή το άνω μέρος του ανεστραμμένου Υ (Perez and Brady's Principles and Practice of Radiation Oncology, 2008) Εικ. 6. Ανεστραμμένο Υ. Κατανομή ακτινοθεραπευτικής δόσης Τα πλάγια όρια του πυελικού πεδίου είναι 1,5-2 εκ πέραν του εσωτερικού οστικού περιγράμματος της πυέλου (εικόνα 5 και 6). από περιορισμένης έκτασης πεδία μέσα στα όρια της αρχικής ή υπολειπόμενης μετά από χημειοθεραπεία νόσου. Η συνδυαστική θεραπευτική αντιμετώπιση του λεμφώματος Hodgkin περιλαμβάνει χημειοθεραπεία, ως αρχική θεραπεία και στη συνέχεια περιορισμένης έκτασης ακτινοθεραπεία. Η έκταση της ακτινοθεραπείας προσδιορίζεται από την αρχική νόσο και την υπολειπόμενη μετά τη χημειοθεραπεία νόσο (εικόνα 7). Με την εφαρμογή αυτής της στρατηγικής επιτυγχάνεται η θεραπεία όλου του λεμφικού συστήματος και η σμίκρυνση της αρχικής μάζας της νόσου, με αποτέλεσμα τον περιορισμό της έκτασης των ακτινοβολούμενων υγιών ιστών και κατά Εικ. 5. Πυελικό πεδίο ακτινοθεραπείας, το κάτω μέρος του ανεστραμμένου Υ (Perez and Brady's Principles and Practice of Radiation Oncology, 2008) Στην περίπτωση εφαρμογής της εκτεταμένης αυτής ακτινοθεραπείας, απαραίτητη προϋπόθεση ήταν η μεταφορά των ωοθηκών στο μέσον της πυέλου και η ειδική προστασία των όρχεων. Η εκτεταμένη αυτή ακτινοθεραπεία, όπως και ο μανδύας, έχει αντικατασταθεί πλέον Εικ. 7. Απεικόνιση, FDG-PET/CT σε τρία επίπεδα, υπολειμμα τικής νόσου λεμφώματος στο άνω πρόσθιο μεσοθωράκιο, μετά από χημειοθεραπεία 298 Δ. Κατσώχη, Σ. Κοσμίδη, Κ. Φωτοπούλου, Χρ. Παρασκευοπούλου

5 συνέπεια τον περιορισμό των όψιμων παρενεργειών της ακτινοθεραπείας (εικόνα 8 και 9). Οι συνήθως χρησιμοποιούμενες συνολικές δόσεις ακτινοθεραπείας σε αυτές τις περιπτώσεις, ανάλογα με το ακολουθούμενο πρωτόκολλο, είναι Gy (Fabian και συν, 1994, Horning και συν, 2000, Salloum και συν, 1995). Κεφ. Εικ. 8. Εντοπισμένο θωρακικό πεδίο. Σύμμορφος σχεδιασμός, ισοδοσιακές καμπύλες και τρισ διάστατη προβολή Εικ. 9. Εφαρμογή Vmat, τοξοειδούς διαμορφούμενης έντασης ακτινοθεραπείας, σε υπολειμματική νόσο μη Hodgkin λεμφώματος Η ακτινοθεραπεία των λεμφωμάτων < 299

6 Βασική αρχή της θεραπείας της νόσου Hodgkin είναι το ακτινοθεραπευτικό πεδίο να περικλείει τη διηθημένη λεμφαδενική περιοχή και τη γειτονική της, εφαρμόζοντας δόση θεραπείας ικανή να οδηγήσει στην εξάλειψη της νόσου (εικόνα 10) (Hancock 2007, Yahalom 2007). Ποικίλες μελέτες και συντονισμένες προσπάθειες βοήθησαν στην κατανόηση της βιολογικής πορείας της νόσου και στη βελτίωση των θεραπευτικών σχημάτων, προσδιορίζοντας υποομάδες με χαρακτηριστικά μεγαλύτερου η μικρότερου κινδύνου υποτροπής. Οι ομάδες εργασίας του ευρωπαϊκού οργανισμού έρευνας και θεραπείας καρκίνου EORTC, η γερμανική ομάδα μελέτης της νόσου Hodgkin GHSG, το εθνικό αντικαρκινικό ινστιτούτο του Καναδά NCIC, προσδιόρισαν ομάδες ασθενών με αυξημένο κίνδυνο υποτροπών. Τα πορίσματα των ως άνω ομάδων εργασίας έδειξαν ότι αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης υποτροπής έχουν οι ασθενείς με έναν ή περισσότερους από τους ακόλουθους παράγοντες: ηλικία μεγαλύτερη των ετών, ιστολογικό τύπο μικτής κυτταροβρίθειας ή λεμφοπενικό, καθίζηση ερυθρών αιμοσφαιρίων > mm, Β συμπτωματολογία, μάζα νόσου μεσοθωρακίου >50 mm, εξωλεμφαδενική διήθηση. Τα συνήθη χημειοθεραπευτικά σχήματα που χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση του λεμφώματος Hodgkin είναι ABVD (Doxorubicin, Bleomycin, Vinblastine, Dacarbazine), MOPP/ABVD BEACOPP (Doxorubicina, Vinblastine, Vincristine, Bleomycin, Etoposide, Prednisone, Cyclophosphamide, Procarbazine), Stan ford V (Doxorubicine, Bleomycin, Vinblastine, Prednisone, Nitrogen mustard) (Edwards- Bennett 2010). Η νόσος Hodgkin ανταποκρίνεται άριστα τόσο στα χημειοθεραπευτικά σχήματα όσο και στην ακτινοθεραπευτική αγωγή. Οι παράμετροι που προσδιορίζουν την επιτυχία του θεραπευτικού σχήματος είναι ο ελεύθερος νόσου χρόνος και οι παρενέργειες της θεραπείας. Coronal lafiiy Εικ. 10. Εντοπισμένο ακτινοθεραπευτικό πεδίο του άνω μεσοθωρακίου και τραχήλου σε ασθενή με λέμφωμα Hodgkin 0 Δ. Κατσώχη, Σ. Κοσμίδη, Κ. Φωτοπούλου, Χρ. Παρασκευοπούλου

7 Αλλαγή του ρόλου της ακτινοθεραπείας στη νόσο Hodgkin του ενήλικα Η εκτεταμένης έκτασης ακτινοθεραπεία χρησιμοποιείται στα πρώιμα ή στα ενδιάμεσα στάδια της νόσου, σε συνδυασμό με τη χημειοθεραπεία (Yahalom 2009). Οι περισσότεροι ασθενείς εμφανίζονται με νόσο πάνω από το διάφραγμα, με συνέπεια να εφαρμόζεται θεραπεία τύπου μανδύα και κάτω από το διάφραγμα, όπου ακτινοβολούνται οι παραορτικοί λεμφαδένες και ο σπλήνας. Σε πολλές μελέτες με μακρόχρονη μεταθεραπευτική παρακολούθηση διαπιστώθηκε 17,6% αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης δεύτερου κακοήθους νεοπλάσματος (Hancock 1991, Wolf 1998, Dores 200). Η παρακολούθηση ασθενών από τη Διεθνή Τράπεζα Δεδομένων Λεμφωμάτων Hodgkin, καταγράφει την εμφάνιση κακοήθων νεοπλασμάτων στο 11,2% των ασθενών. Λεπτομερέστερη μελέτη, διαπίστωσε ότι η πλειονότητα ασθενών που εμφάνισαν δευτερογενώς κακοήθεια είχαν θεραπευτεί με ακτινοθεραπεία ή συνδυασμό ακτινοθεραπείας και χημειοθεραπείας. Η χημειοθεραπεία συνδέεται με την εμφάνιση λευχαιμιών, ενώ η ανάπτυξη συμπαγών όγκων συνδέεται με την προηγηθείσα ακτινοβολία της περιοχής (Vincent 1997). Δεδομένα από την εφαρμογή των παιδιατρικών πρωτόκολλων θεραπείας έδειξαν ότι είναι εφικτή η μείωση των πεδίων ακτινοθεραπείας. Η θεραπεία παιδιών με λέμφωμα Hodgkin τα οποία δεν εμφάνιζαν εκτεταμένη λεμφαδενοπάθεια (μέγεθος μάζας <4 cm), αντιμετωπίστηκαν μόνο με χημειοθεραπεία και είχαν ανταπόκριση %, ανάλογα με το χημειοθεραπευτικό σχήμα (Van den Berg και συν, 1997). Ωστόσο, η συσχέτιση παιδιού και ενήλικα με νόσο Hodgkin πρέπει να γίνει με προσοχή, εξαιτίας του διαφορετικού βιολογικού υπόβαθρου. Η γερμανική ομάδα μελέτης των λεμφωμάτων GHSG μελέτησε τυχαιοποιημένα διαφορετικές ακτινοθεραπευτικές δόσεις και ανακοίνωσε το 1997 ότι δόσεις ακτινοβολίας μεταξύ 20 και 40 Gy δεν εμφανίζουν σημαντική διαφορά στην πορεία της νόσου μετά από πολυχημειοθεραπεία. Επίσης, την ίδια χρονιά, η ομάδα Stanford αναλύει τυχαιοποιημένες μελέτες λεμφωμάτων Hodgkin σταδίου Ι και ΙΙ και συγκρίνει την εκτεταμένη ακτινοθεραπεία με τη συνδυασμένη περιορισμένης έκτασης ακτινοθεραπεία με ελαφρά χημειοθεραπεία vinblastine methotrexate bleomycin. Τα αποτελέσματα ήταν εφάμιλλα και αποτέλεσαν έναυσμα για περαιτέρω επικέντρωση των προσπαθειών στον προσδιορισμό θεραπευτικών σχημάτων συνδυαστικών θεραπειών με μείωση της έκτασης και έντασης της ακτινοθεραπείας και κατά συνέπεια των όψιμων παρενεργειών και ιδιαίτερα του κινδύνου εμφάνισης δεύτερου συμπαγούς όγκου. Μετα-ανάλυση (Specht και συν, 1998) 23 δημοσιευμένων μελετών, συνολικού αριθμού ασθενών με 10ετή παρακολούθηση, έδειξε ότι η εκτεταμένων πεδίων ακτινοβολία παρουσιάζει χαμηλό ποσοστό τοπικών υποτροπών 31,3%, έναντι 43,4% των περιορισμένων πεδίων αντίστοιχα, χωρίς όμως βελτίωση της συνολικής επιβίωσης. Σε ανάλογα συμπεράσματα κατέληξαν και οι συγκρίσεις συνδυαστικής ακτινο- και χημειοθεραπείας με μόνη ακτινοθεραπεία. Με βάση λοιπόν τις τρέχουσες μελέτες από μεγάλα κέντρα, στα πρώιμα στάδια της νόσου, η περιορισμένης έκτασης ακτινοβολία και ο συνδυασμός της με μειωμένες δόσεις χημειοθεραπείας, μακροπρόθεσμα φαίνεται ότι είναι θεραπευτικά επαρκής και συνοδεύεται από μικρότερη πιθανότητα εμφάνισης μεταθεραπευτικής τοξικότητας. Σε περιπτώσεις που η νόσος εμφανίζεται με ογκώδη λεμφαδενοπάθεια, η προσθήκη της ακτινοθεραπείας επιφέρει σαφώς καλύτερα αποτελέσματα στον έλεγχο της νόσου και της τοπικής υποτροπής, μειώνει όμως μακροπρόθεσμα τη συνολική επιβίωση, εξαιτίας θανάτων σχετιζομένων με τη μετακτινική τοξικότητα (Jurgen 1998). Μεταθεραπευτική παρακολούθηση Οι ασθενείς πρέπει να παρακολουθούνται στενά μετά το πέρας της θεραπείας για ενδείξεις υποτροπής της νόσου, αν και η συχνότητα των επισκέψεων μειώνεται με την παράλληλη μείωση του κινδύνου για υποτροπή της νόσου με την πάροδο του χρόνου. Η κλασική μεταθεραπευτική παρακολούθηση γίνεται ανά τρεις μήνες κατά τα πρώτα δυο έτη, ανά έξι μήνες τα επόμενα 4 έτη και μετά ετησίως. Γενικός κανόνας είναι ότι οι εξετάσεις οι οποίες αρχικά διέγνωσαν παθολογικά ευρήματα (πχ ακτινογραφίες, αξονική τομογραφία ή PET scan) πρέπει να επαναλαμβάνονται στο πέρας των θεραπειών, ώστε να στοιχειοθετείται η ανταπόκριση της νόσου (Hodgson 2007). Η λεπτομερής λήψη ιστορικού και η κλινική εξέταση αποτελούν τον κύριο άξονα της μεταθεραπευτικής παρακολούθησης και οδηγούν στην έγκαιρη διάγνωση των δύο τρίτων των υποτροπών. Η ακτινογραφία θώρακος είναι η δεύτερη πιο χρήσιμη εξέταση όπου ανακαλύπτονται μια στις τέσσερις περιπτώσεις υποτροπών. Η ανάπτυξη της ποζιτρονιακής τομογραφίας (FDG-PET) διευκόλυνε τη μεταθεραπευτική παρακολούθηση και διαφοροδιάγνωση των ασθενών, με αλλοιώσεις στο μεσοθωράκιο, όπου η υπολειπόμενη μεταβολική δραστηριότητα απο- Κεφ. Η ακτινοθεραπεία των λεμφωμάτων < 1

8 τελεί σοβαρό λόγο ανησυχίας και περαιτέρω ελέγχου (Advani και συν, 2004, Guy και συν, 2005, Naumann και συν, 2001). Σε ασθενείς που υποβλήθηκαν σε ακτινοθεραπεία στην τραχηλική χώρα πρέπει κάθε χρόνο να ελέγχονται τα επίπεδα της Τ4 και TSH για τυχόν ανάπτυξη υποκλινικού υποθυρεοειδισμού. Παρενέργειες της θεραπείας Ανάλογα με την ανατομική περιοχή που περικλείονταν στα ακτινοθεραπευτικά πεδία, οι οξείες παρενέργειες της ακτινοθεραπείας, μπορεί να είναι τριχόπτωση κατά την ινιακή χώρα, ήπια δερματική αντίδραση, ερεθισμένος λαιμός, διαταραγμένη αίσθηση της γεύσης, δυσφαγία, συμπτώματα παλινδρόμησης, μη παραγωγικός βήχας, ναυτία, έμετοι, διάρροια, αιματολογική τοξικότητα. Οι περισσότερες από τις συγκεκριμένες παρενέργειες είναι παροδικές και μπορούν να αντιμετωπιστούν συμπτωματικά. Επιπλοκές που μπορούν να προκύψουν κατά τα πρώιμα στάδια της μεταθεραπευτικής παρακολούθησης, είναι ήπια ακτινική πνευμονίτιδα, ακτινική περικαρδίτιδα, υποθυρεοειδισμός, έρπης ζωστήρας, σύνδρομο του Lhermitte και ξηροστομία. Ακτινική πνευμονίτιδα μπορεί να αναπτυχθεί 6-12 εβδομάδες μετά το πέρας της ακτινοθεραπείας τύπου μανδύα (Vose και συν, 2007). Το ποσοστό των ασθενών που ανέπτυξαν κλινικώς έκδηλη πνευμονίτιδα ήταν μικρότερο του 5% και εκδηλώθηκε με βήχα, πλευριτικό πόνο και διήθημα στην ακτινογραφία θώρακος, το οποίο συνήθως διαμορφώνεται σύμφωνα με τα πεδία ακτινοθεραπείας (Diehl και συν, 2007). Η νόσος Hodgkin ανταποκρίνεται άριστα τόσο στα χημειοθεραπευτικά σχήματα όσο και στην ακτινοθεραπευτική αγωγή Η συμπτωματική αντιμετώπιση είναι επαρκής τις περισσότερες φορές, αν και μικρό ποσοστό ασθενών μπορεί να χρειαστεί να υποβληθεί σε θεραπεία με κορτικοστεροειδή, αρχίζοντας με την ημερήσια δόση των mg πρεδνιζολόνης ή άλλου ισοδύναμου κορτικοστεροειδούς. Η έναρξη κορτικοθεραπείας σημαίνει αγωγή τουλάχιστον 4-6 εβδομάδων με σταδιακή μείωση της κορτιζόνης, για τον κίνδυνο έξαρσης των συμπτωμάτων. Η πιθανότητα ανάπτυξης πνευμονίτιδος είναι ανάλογη με τον όγκο του πνεύμονα που έχει ακτινοβοληθεί, τη συνολική δόση και το μέγεθος των ημερησίων κλασμάτων. Σε πρόσφατη μελέτη της RTOG αποδείχθηκε υψηλότερος κίνδυνος ανάπτυξης πνευμονίτιδας βαθμού 2, όταν ο μέσος όγκος πνεύμονα λαμβάνει πάνω από 14 Gy ή το V20 ξεπερνάει το 35% (Koh και συν, 2006). H πιθανότητα ανάπτυξης μετακτινικών παρενεργειών στον πνεύμονα αυξάνει με τη χρήση βλεομυκίνης. Η ανάπτυξη μετακτινικής περικαρδίτιδας αποτελεί κίνδυνο σε περίπτωση που ακτινοβοληθεί όλη η καρδιά, σενάριο μάλλον απίθανο με τα σύγχρονα θεραπευτικά πρωτόκολλα. Εκδηλώνεται ως οξύ πυρετικό σύνδρομο με πόνο στο στήθος, περικαρδιακό τριγμό, περικαρδιακή συλλογή, που ανευρίσκεται στην ακτινογραφία θώρακος ή στον υπέρηχο, συσφιγκτική περικαρδίτιδα ή επιπωματισμό. Η μετακτινική περικαρδίτιδα, όπως και η πνευμονίτιδα, συνήθως αντιμετωπίζεται συντηρητικά με αναλγητικά και μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη και υποχωρεί μέσα σε λίγες εβδομάδες. Είναι σημαντικό να γίνει έγκαιρα η διαφοροδιάγνωση μεταξύ των συνδρόμων αυτών και της υποτροπής του λεμφώματος. Υποκλινικός υποθυρεοειδισμός αναπτύσσεται τουλάχιστον σε ένα στους δυο ασθενείς που πάσχουν από νόσο Hodgkin, συχνά ως όψιμη παρενέργεια (Hancock και συν,1991). Ανιχνεύεται με αύξηση της TSH, ακόμα και με φυσιολογική Τ4. Συνιστάται θεραπεία L-θυροξίνης με αρχική δόση 0,1 mg/ημέρα. Οι τιμές της Τ4 και της TSH πρέπει να παρακολουθούνται τακτικά για τυχόν ανάγκη αναπροσαρμογής της δόσης της θυροξίνης. Κατά τη διάρκεια της θεραπείας για νόσο Hodgkin, ή και μερικά χρόνια μετά τη λήξη της, μπορεί να εμφανιστεί έρπης ζωστήρας σε ποσοστό 10-15% των ασθενών. Η εμφάνιση του περιορίζεται σε ένα ή δύο συνεχόμενα δερμοτόμια. Εάν ο έρπης ζωστήρας διαγνωστεί εντός 72 ωρών από την εμφάνιση του εξανθήματος, χορηγείται ακυκλοβίρη (800 mg 5 φορές την ημέρα, για 7-10 ημέρες ή άλλο αντι-ιικό ισοδύναμο φάρμακο). Η έναρξη της αγωγής μπορεί να μειώσει σημαντικά τη διάρκεια και την ένταση της λοίμωξης, όπως και την πιθανότητα δερματικής ή σπλαχνικής διασποράς. Σύνδρομο του Lhermitte εκδηλώνεται περίπου στο 10-15% των ασθενών μετά την ακτινοθεραπεία η οποία περιλαμβάνει σημαντικό μήκος του νωτιαίου μυελού. Προκαλεί παραισθησίες σε άνω και κάτω άκρα καθώς και στην κάμψη του λαιμού και μπορεί να οφείλεται σε παροδική απομυελίνωση του νωτιαίου μυελού. Εμφανίζεται 1-2 μήνες μετά τη λήξη της ακτινοθεραπείας τύπου μανδύα και συνήθως υποχωρεί αυτόματα σε 2 έως 6 μήνες. 2 Δ. Κατσώχη, Σ. Κοσμίδη, Κ. Φωτοπούλου, Χρ. Παρασκευοπούλου

9 Το σύνδρομο Lhermitte είναι συχνό επακόλουθο στους ασθενείς που έλαβαν αγωγή με αλκαλοειδή της βίνκα (βινκριστίνη και βινμπλαστίνη) και δεν σχετίζεται με το πιο σοβαρό πρόβλημα της εγκάρσιας μυελίτιδας (Hoppe 2008). Σημαντική ξηροστομία παρουσιάζεται κατόπιν ακτι νοθεραπείας του δακτυλίου του Waldeyer, η οποία όμως σπάνια εφαρμόζεται. Η στοματική υγιεινή έχει καθοριστικό ρόλο στην αντιμετώπιση των περιπτώσεων αυτών, γι' αυτό συνιστάται συχνή οδοντική προφύλαξη, περιποίηση και φθορίωση. Σημαντικό θέμα για τους ασθενείς με νόσο Hodgkin αποτελεί η επίδραση της θεραπείας στην πιθανή τεκνοποίηση. Στους άρρενες η ακτινοθεραπεία στην πύελο μπορεί να προκαλέσει αζωοσπερμία, αν δεν ληφθούν μέτρα για προφύλαξη των όρχεων. Όμως, με κατάλληλη προστασία των όρχεων, η αζωοσπερμία είναι παροδική με σταδιακή επανάκαμψη του σπέρματος σε γόνιμα επίπεδα. Σχήματα χημειοθεραπείας όπως MOPP ή συνδυασμοί παρόμοιοι του ΜΟPP, που περιλαμβάνουν αλκυλιούντες παράγοντες και προκαρβαζίνη ή BEACOPP, μπορούν να προκαλέσουν στειρότητα στους περισσότερους άντρες. Όμως, σχήματα όπως ABVD και Stanford V φαίνεται να διατηρούν την αντρική γονιμότητα (Horning και συν, 2002). Στις γυναίκες ο κίνδυνος μείωσης της γονιμότητας είναι σε άμεση συνάρτηση με την ηλικία. Ακόμα και με πολύ προσεκτικά σχεδιασμένα πεδία και μετατόπιση των ωοθηκών, η δόση της σκεδάζουσας ακτινοβολίας μπορεί να είναι αρκετή για να προκαλέσει διαταραχή της λειτουργίας των ωοθηκών και συμπτώματα εμμηνόπαυσης σε γυναίκες άνω των ετών που υποβλήθηκαν σε ακτι νοθεραπεία στην πύελο. Η ανάπτυξη δευτερογενών κακοήθων όγκων αποτελεί σοβαρή παρενέργεια της θεραπείας των λεμφωμάτων και περιλαμβάνει την ανάπτυξη λευχαιμίας, λεμφωμάτων και άλλων συμπαγών όγκων, για τους οποίους ενοχοποιείται κυρίως η ακτινοθεραπεία. Μελέτη της ομάδας του Stanford (Horning 2002) με μεταθεραπευτική παρακολούθηση 15ετίας έδειξε ότι ο κίνδυνος θανάτου από το λέμφωμα Hodgkin είναι ίσος με τον αντίστοιχο κίνδυνο θανάτου από άλλες αιτίες και είναι της τάξεως των 17%. Ενώ ο κίνδυνος θανάτου από τη νόσο Hodgkin μειώνεται με την πάροδο του χρόνου, ο κίνδυνος θανάτου από άλλες αιτίες, σχετικές με την προηγηθείσα θεραπεία, αυξάνει δραματικά με τη πάροδο του χρόνου. Από τους συμπαγείς όγκους οι συχνότεροι είναι ο καρκίνος του μαστού και του πνεύμονα. Η μελέτη των ασθενών που υποβλήθηκαν σε ακτινοθεραπεία με την τεχνική του μανδύα από το έτος 1964 μέχρι 1984 στο Massachusetts General Hospital έδειξε ότι σε ασθενείς άνω των ετών ο κίνδυνος εμφάνισης καρκίνου του μαστού είναι 3,7 φορές μεγαλύτερος και σε νεώτερες ο κίνδυνος είναι ακόμη μεγαλύτερος 14,2 (Dores και συν, 2002). Για το λόγο αυτό, οι γυναίκες οφείλουν να αρχίζουν να υποβάλλονται σε έλεγχο με μαστογραφία 5-7 χρόνια μετά το πέρας της ακτινοθεραπείας τύπου μανδύα. Ο καρκίνος του πνεύμονα αποτελεί επίσης πολύ με γάλο πρόβλημα. Σε ασθενείς που υποβλήθηκαν σε δό σεις ακτινοθεραπείας άνω των Gy, ο σχετικός κίνδυνος ανάπτυξης καρκίνου του πνεύμονα είναι μεταξύ 6,8 και 8,5. Το ποσοστό εμφάνισης καρκίνου του πνεύμονα, σε ασθενείς που έχουν υποβληθεί σε ακτινοθεραπεία και συνεχίζουν να καπνίζουν, αυξάνει κατακόρυφα. Γι' αυτό πρέπει να γίνεται ιδιαίτερη σύσταση σε αυτούς τους ασθενείς να κόψουν το κάπνισμα (Travis και συν, 2005). Την εμφάνιση κακοήθων όγκων ακολουθεί η πιθανότητα καρδιοπαθειών. Σημαντική παρενέργεια της ακτινοθεραπείας του μεσοθωρακίου, ιδιαίτερα σε συνδυασμό με ανθρακυκλίνες, αποτελεί η στεφανιαία νόσος. Οι ασθενείς αυτοί πρέπει να παρακολουθούνται τακτικά, αν και δεν υπάρχουν ακόμα διεθνή πρωτόκολλα για τον τρόπο παρακολούθησής τους. Συμπεράσματα Η θεραπεία της νόσου Hodgkin άλλαξε σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Η προσεκτική μελέτη των θεραπευτικών σχημάτων που εφαρμόστηκαν στο παρελθόν, σε συνδυασμό με τα μακροπρόθεσμα αποτελέσματα ελέγ χου της νόσου και της συνολικής επιβίωσης ασθενών, οδήγησε σε σημαντική αλλαγή των παραδοσιακών θεραπειών με κατεύθυνση προς πλέον περιορισμένης έκτασης ακτινοθεραπείες και μειωμένης έντασης πολυχημειοθεραπείες στα στάδια Ι και ΙΙ της νόσου. Ανάλογα με το στάδιο της νόσου, τουλάχιστον το 80% των ασθενών θεραπεύεται με τις σύγχρονες μεθόδους θεραπείας. Σε πρώιμα στάδια της νόσου η ακτινοθεραπεία με εκτεταμένα πεδία ήταν η θεραπεία εκλογής και είχε πολύ καλά αποτελέσματα οδηγώντας στην ίαση των ασθενών, αλλά οι όψιμες παρενέργειες που εμφανίζονταν 15- χρόνια μετά τη θεραπεία, ήταν συχνά ανίατες. Ιδιαίτερα η ακτινοθεραπεία με μεγάλα πεδία του τύπου «μανδύα» ενοχοποιείται για την εμφάνιση συμπαγών κακοήθων όγκων, ενώ η χημειοθεραπεία για την εμφάνιση λευχαιμίας. Γιαυτό, τη θέση των εκτεταμένων πεδίων ακτινοθεραπείας, έχουν λάβει η χημειοθεραπεία σε συνδυασμούς Κεφ. Η ακτινοθεραπεία των λεμφωμάτων < 3

10 και δόση φαρμάκων ανάλογη με το στάδιο της νόσου και η περιορισμένης έκτασης ακτινοθεραπεία. Σε προχωρημένα στάδια της νόσου η χημειοθεραπεία είναι η κυρίως θεραπευτική μέθοδος. Η ακτινοθεραπεία περιορίζεται στη μεγάλη μάζα της νόσου ή στην υπολειμματική μετά από χημειοθεραπεία νόσο και εξασφαλίζει την ίαση στο 50% περίπου των ασθενών. Από την άλλη πλευρά, η νέα εποχή στην ακτινοθεραπευτική τεχνολογία με γραμμικούς επιταχυντές, με πολύφυλλα διαφράγματα, ενσωματωμένο αξονικό τομογράφο, μαζί με την πρόοδο των διαγνωστικών μεθόδων και την ποζιτρονιακή τομογραφία με ενσωματωμένη αξονική τομογραφία (PET- CT), έχει επιτευχθεί μείωση της έκτασης των υγιών ιστών, που εκτίθενται στην επίδραση των ακτινοβολιών, με αποτέλεσμα τη δραστική μείωση των παρενεργειών. Η ακτινοθεραπευτική αγωγή των μη-hodgkin λεμφωμάτων Τα μη-hodgkin λεμφώματα αποτελούν το 88,5% των λεμφωμάτων και παρατηρούνται κυρίως σε ηλικιωμέ νους, σε αντίθεση με τη νόσο Hodgkin, η οποία, εκτός από ηλικιωμένους άνω των 60 ετών, παρατηρείται συχνά και σε άτομα δεύτερης και τρίτης δεκαετίας. Τα μη- Hodgkin λεμφώματα αποτελούν ετερογενή ομάδα περίπου τύπων κακοήθων νεοπλασμάτων του λεμφικού ιστού, η οποία περιλαμβάνει από σχεδόν καλοήθεις μορφές, έως ιδιαίτερα επιθετικά νεοπλάσματα, που χαρακτηρίζονται από την άναρχη ανάπτυξη των κυττάρων Β ή Τ, ή και των δυο αυτών κυτταρικών σειρών. Τις τελευταίες δεκαετίες η συχνότητα των επιθετικών λεμφωμάτων αυξάνει ταχέως στις ΗΠΑ και την Ευρώπη, όπου σήμερα αποτελούν τον πέμπτο συχνότερο κακοήθη όγκο. Τα επιθετικά λεμφώματα, σε αντίθεση με τη νόσο Hodgkin, έχουν την τάση εξωλεμφαδενικής διασποράς σε οποιοδήποτε όργανο, συνηθέστερα στο στόμαχο, το λεπτό έντερο, το δέρμα, τον εγκέφαλο. Η ανάπτυξη της μοριακής βιολογίας και της ανοσοϊστοχημείας τις τελευταίες δεκαετίες, βοήθησαν στην καλύτερη κατανόηση, ταξινόμηση και θεραπεία των λεμφω μάτων. Η πρόγνωση των μη-hodgkin λεμφωμάτων εξαρτάται από τον ιστολογικό τύπο, το στάδιο κατά τη διάγνωση και την ανταπόκρισή τους στη θεραπεία. Ειδικότερα, η πρόγνωση καθορίζεται από το Διεθνή Προγνωστικό Δείκτη, ο οποίος περιλαμβάνει: Ηλικία άνω των 60 ετών, Στάδιο ΙΙΙ ή PV, Υψηλές τιμές LDH, Περισσότερες της μιας εξωλεμφαδενικές εντοπίσεις Κακή γενική κατάσταση της υγείας. Σε απουσία των παραγόντων αυτών επιτυγχάνεται ο έλεγχος της νόσου στο 84% των αρρώστων. Η πρόγνω ση είναι δυσμενής (77%) όταν ο άρρωστος παρουσιάζει έναν από τους παράγοντες αυτούς και γίνεται δυσμενέστερη όσο αυξάνει ο αριθμός τους (42% σε αρρώστους με 4 παράγοντες). Τα μη-hodgkin λεμφώματα στις περισσότερες περιπτώσεις, ακόμη και στα πρώιμα στάδια, είναι συστηματικά νοσήματα (Fuks και συν, 1973). Η ακτινοθεραπεία, παρόλο που αποτελεί τοπική θεραπεία, λόγω της εντυπωσιακής ακτινοευαισθησίας των λεμφωμάτων, παραμένει σημαντικός θεραπευτικός παράγων, τόσο στις ήπιες όσο και στις επιθετικές μορφές λεμφωμάτων. Πρόσφατες μελέτες υποδεικνύουν ότι οι ασθενείς που βρίσκονται σε πρώιμα στάδια μη επιθετικών λεμφωμάτων σταδίου Ι, μπορούν να θεραπευτούν μόνο με περιορισμένου πεδίου ακτινοθεραπεία. Οι ασθενείς με πρώιμα στάδια λεμφωμάτων ενδιαμέσου βαθμού κακοήθειας, ωφελούνται από τη συνδυασμένη χημείο- και ακτινοθεραπευτική αγωγή. Χαμηλές δόσεις ακτινοθεραπείας μπορούν επίσης να ελέγξουν εξωλεμφαδενίκά λεμφώματα, όπως αυτά που αναπτύσσονταί στο λεμφίκό ίστό του βλεννογόνου του γαστρεντερίκού σωλήνα. Ως αποτέλεσμα της βελτίωσης των μεθόδων χημείοθεραπείας, περίορίσθηκαν οί ενδείξείς της ακτίνοθεραπείας στα πολύ πρώίμα στάδία των μη- Hodgkin λεμφωμάτων. Τα αποτελέσματα τυχαίοποίημένων μελετών των ECOG και SWOG τη δεκαετία του '90 κατέδειξαν ότι η τοπίκή ακτίνοθεραπεία, σε συνδυασμό με σύντομη ή εντατίκή χημείοθεραπεία, στα στάδία Ι καί ΙΙ, έχεί καλύτε ρο τελίκό αποτέλεσμα, σε σχέση με μόνη χημείοθεραπεία καί ότί η περαίτέρω εντατίκοποίηση της χημείοθεραπείας δεν βελτίώνεί το αποτέλεσμα. Σε προχωρημένα στάδία, επίσης, η ακτίνοθεραπεία της τοπίκά εκτεταμένης νόσου προσφέρεί θεραπευτίκό πλεονέκτημα, όπως καί στα εξωλεμφαδενίκά λεμφώματα (Ralph καί συν, 2000, Aviles καί συν, 2004). Χαμηλού βαθμού κακοήθειας λεμφώματα σταδίου Ι και ΙΙ Η νόσος εμφανίζεταί συνήθως σε άτομα άνω των 50 ετών καί δίηθεί λεμφαδένες οποίασδήποτε ομάδας, με μεγαλύτερη συχνότητα στην τραχηλίκή περίοχή. Μπορεί 4 Δ. Κατσώχη, Σ. Κοσμίδη, Κ. Φωτοπούλου, Χρ. Παρασκευοπούλου

11 όμως να αναπτυχτεί καί εκτός λεμφαδένων, σε οποίονδήποτε ίστό υπάρχεί λεμφίκός ίστός. Τα δυο τρίτα των μη-hodgkin λεμφωμάτων χαμηλή κακοήθειας αναπτύσσονταί στους λεμφαδένες καί το υπόλοίπο ένα τρίτο σε εξωλεμφαδενίκούς ίστούς (Kamath καί συν, 1999). Ασθενείς με λεμφαδενίκή νόσο συνήθως προσέρχονταί με κάποίο ψηλαφητό όζο στην τραχηλίκή, τη βουβωνίκή ή τη μασχαλίαία χώρα. Κλίνίκά συμπτώματα, όπως πυρετός, νυχτερίνές εφίδρώσείς, απώλεία βάρους, (Β συμπτώματα) εμφανίζονταί στο 20% με % των 82%, 64%, 44% καί 35%, αντίστοίχα. Δεν παρατηρή θηκε δίαφορά στην ελεύθερη νόσου επίβίωση ανάμεσα στα στάδία Ι καί ΙΙ ή ανάμεσα στα λεμφώματα των λεμ φαδένων ή τα εξωλεμφαδενίκά. Στους μεγαλύτερους των 60 ετών ασθενείς κατέγραψαν συντομότερο χρόνο επίβίωσης, εξαίτίας συμπαραμαρτούντων νοσημάτων (Yahalom 2003). Στους ασθενείς που υποβλήθηκαν σε εκτεταμένων πε δίων ακτίνοθεραπεία, η ομάδα του Stanford (Horning 2005) σημείωσε καλύτερα αποτελέσματα περίοχίκού Κεφ. Εικ. 11. Ακτινοθεραπευτικό πεδίο το οποίο περιλαμβάνει μασχάλη, υπερ-υποκλείδια και τραχηλική περιοχή. Ισοδοσιακές καμπύλες και ακτινολογική απεικόνιση πεδίου ασθενών. Οί πίο συχνές θέσείς λεμφαδενίκής ανάπτυξης βρίσκονται στην τραχηλική χώρα στο 70% των ασθενών, στους βουβώνες στο 60% καί στη μασχαλίαία χώρα στο 50% των ασθενών (είκόνα 11). Οί περίσσότερες περίπτώσείς ασθενών, αν καί εμφανίζονταί με τοπίκή νόσο κατά τη δίάγνωση, στη σταδίοποίηση αποδείκνύεταί ότί πρόκειται για πιο εκτεταμένη νόσο. Στα μη-hodgkin λεμφώματα δεν ίσχύεί η συνάφεία των λεμφαδενίκών περίοχών εξάπλωσης της νόσου καί συνεπώς τα πεδία ακτίνοθεραπείας περίορίζονταί στίς δίηθημένες περίοχές (είκόνα 12). Η συνολίκή δόση που χορηγείταί είναί 35 Gy (Sutcliffe 1985). Η μελέτη σειρών ασθενών με μη-hodgkin λεμφώματα σταδίου Ι καί ΙΙ που αντίμετωπίστηκαν με ακτίνοθεραπεία έδειξε ότι σημαντικός αριθμός ασθενών αποθεραπεύτηκε με μόνη την ακτίνοθεραπεία. Με παρακολούθηση κατά μέσο όρο 14 έτη μετά από ακτίνοθεραπευτίκή αγωγή, η επίβίωση που καταγράφηκε 5, 10, 15 καί 20 έτη, ήταν Εικ. 12. Διάταξη πεδίων με τη τεχνική Vmat στο μεσοθωράκιο ελέγχου της νόσου, χωρίς όμως αντίστοίχία στη συνολίκή επίβίωση. Η έλλείψη σαφούς πλεονεκτήματος, σε συνδυ ασμό με την αυξημένη τοξίκότητα καί τη μακροπρόθεσμα Η ακτινοθεραπεία των λεμφωμάτων < 5

12 πίθνή αναγκαίότητα χημείοθεραπείας σε περίπτωση υπο τροπής, οδήγησαν στη σαφή ένδείξη εντοπίσμένης ακτίνοθεραπείας στην προσβεβλημένη περίοχή (είκόνα 13 καί 14). Η προσθήκη της χημείοθεραπείας σε ασθενείς με ήπία νόσο δεν φάνηκε να οδηγεί σε ευνοϊκότερη έκ βαση. Συνήθως οί υποτροπές της νόσου εμφανίζονταί σε μη ακτίνοβολημένες περίοχές, 5 με 6 έτη μετά την πρώτη θεραπεία (Ralph καί συν, 2000). Χαμηλού βαθμού κακοήθειας λεμφώματα σταδίου ΙΙΙ Τα χαμηλού βαθμού κακοηθείας λεμφώματα σταδί ου ΙΙΙ αποτελούν πεδίο δίαμάχης, γίατί, ανεξάρτητα της θεραπευτίκής μεθόδου, υποτροπίάζουν στα πέντε πρώτα χρόνία. Η υποτροπή εμφανίζεταί επίθετίκότερη, αλλά συνήθως ελέγχεταί με πολυχημείοθεραπεία. Καλή ανταπόκρίση στη θεραπεία παρουσίασαν τα λεμφώματα που δεν εμφανίζουν ογκώδείς μάζες, ή δίήθηση σε πέντε ή νπερίσσότερες λεμφαδενίκές περίοχές καί δεν παρουσίάζουν συμπτωματολογία Β. Η ακτίνοθεραπεία της κεντρίκής λεμφίκής οδού έχεί τα ίδία αποτελέσματα με το συνδυασμό ακτίνο/χημείοθεραπείας. Εξωλεμφαδενικά λεμφώματα οριακής ζώνης Τα λεμφώματα των βλεννογόνων είναί χαμηλού βαθ μού κακοήθείας καί εντοπίζονταί συνήθως στο στομάχί, τους οφθαλμούς, τους σίελογόνους αδένες, τους μαστούς, το θυρεοείδή αδένα, τους πνεύμονες. Παραμένουν τοπίκά εντοπίσμένα καί είναί ευαίσθητα σε χαμηλές δόσείς ακτίνοθεραπείας. Η πίο συχνή περίοχή εμφάνίσης είναί το στομάχι. Έχουν κατά καιρούς εφαρμοστεί διάφορες θεραπευτίκές μέθοδοί, όπως γαστρεκτομή, χημείοθεραπεία ή ρίζίκή ακτίνοθεραπεία με Gy. Με την τελευταία επίτυγχάνεταί εξάλείψη της νόσου καί συγχρόνως δίατήρηση του οργάνου (Brad καί Kahl 2003) (Βλέπε ακόμη κεφάλαίο 8). Treatment Type: STATIC B AMS Optaniritfcm Mode: None Calculndon MgrJt: HQPMfli - Recomputed Εικ. 13. Διήθηση στη περιοχή του ρινο-ορο φάρυγγα από λέμφωμα Hodgkin. Πεδίο τοξοειδούς διαμορφούμενης έντασης ακτινοθεραπείας 6 Δ. Κατσώχη, Σ. Κοσμίδη, Κ. Φωτοπούλου, Χρ. Παρασκευοπούλου

13 Μετρίου ή υψηλού βαθμού κακοήθειας λεμ φώματα σε πρώιμα στάδια Κεφ. Τα πρώίμα στάδία των επίθετίκών λεμφωμάτων αρχίκά αντίμετωπίστηκαν με ακτίνοθεραπευτίκή αγωγή, άλλοτε εκτεταμένη καί άλλοτε εντοπίσμένη, με πίθανότητα επίτυχίας 50%, με τίς υποτροπές να εμφανίζονταί πάντα εκτός πεδίου θεραπείας. Με μεγαλύτερη προσοχή καί καλύτερη σταδίοποίηση επετεύχθη ο δίαχωρίσμός του σταδίου Ι, όπου η εκτεταμένη ακτίνοθεραπεία έδίδε ποσοστά ελεύθερα νόσου στη δεκαετία 90 με 100%. Τα αντίστοίχα ποσοστά του σταδίου ΙΙ παρέμείναν 35-55%. Η τυχαίοποίημένη μελέτη του Memorial Sloan-Kettering Cancer Center (Yahalom 1993) έδείξε τη σαφή υπεροχή του συνδυασμού χημείοθεραπείας με σχήμα CHOP καί περίορίσμένης έκτασης ακτίνοθεραπεία στην επίβίωση στην επταετία (80%), συγκρίτίκά με μόνη ακτίνοθεραπεία (20%). Τα αποτελέσματα αυτά επίβεβαίώθηκαν από μετέπείτα μελέτες καί καθίέρωσαν τη μέθοδο αυτή ως θεραπεία εκλογής. Τα αποτελέσματα μελέτης της ECOG έδείξαν ότί η προσθήκη ακτίνοθεραπείας μετά από χημείοθεραπεία, ακόμη καί σε υπολείμματίκή νόσο, ασθενών με μεγάλες λεμφαδενίκές μάζες, επίφέρεί την πλήρη ύφεση. Η ελεύ θερη νόσου επίβίωση των ασθενών που υποβλήθηκαν σε συνδυαστίκή θεραπεία ήταν στατίστίκά καλύτερη εκεί νων που υποβλήθηκαν μόνο σε χημείοθεραπεία, 73% έναντί 58% (Hauke 2000). Τα αποτελέσματα αυτά δίαπίστώνονταί καί από τη μελέτη SWOG, κατά την οποία το όφελος της επίκουρίκής ακτίνοθεραπείας στην περίοχή της αρχίκής νόσου καταγράφεταί με στατίστίκά σημαντίκές δίαφορές (Cheson καί συν, 1999). Συμπερασματίκά, αναδείκνύεταί η σημασία της συστηματίκής θεραπείας γία την καταπολέμηση μίας συστηματίκής νόσου, όπως τα στάδία Ι καί ΙΙ του επίθετίκού λεμφώματος καί η αξία της επίπρόσθετης ακτίνοβόλησης της αρχίκής εστίας της νόσου. Ο ρόλος της ακτινοθεραπείας στα προχωρημένα στάδια του μετρίου ή υψηλού βαθμού κακοήθειας λεμφώματος Ο ρόλος της ακτίνοθεραπείας σε προχωρημένα στάδία καί επίθετίκά λεμφώματα δεν ήταν δυνατόν να προσδίορίστεί μέχρί τη εμφάνίση στην καθημερίνή πράξη της FDG-PET/CT. Η υπολείμματίκή νόσος που καταδείκνύεί η συγκεκρίμένη μεταβολίκή εξέταση αποτελεί ένδείξη τοπίκής ακτίνοθεραπείας (είκόνα 15 καί16). Η πενταετής ελεύθερη νόσου επίβίωση στην ομάδα των ακτίνοβοληθέντων ασθενών ανήλθε στο ύψος των 72%, έναντί 35% Εικ. 14. Διάταξη πεδίων με τη τεχνική Vmat στον τράχηλο των μη ακτίνοβοληθέντων. Ακόμη καί σε ασθενείς που υποβλήθηκαν σε εντατίκά σχήματα ακτίνοθεραπείας καί μεταμόσχευση, η συμπληρωματίκή ακτίνοθεραπεία της αρχίκής νόσου επέφερε στατίστίκά καλύτερο αποτέλεσμα (Lin καί συν, 2005) (είκόνα 17). Συμπερασματίκά, παρόλο που η κυρίως θεραπεία των επίθετίκών μορφών λεμφωμάτων είναί η χημείοθεραπεία, η ακτίνοθεραπεία της υπολείπόμενης νόσου βελτίώνεί το θεραπευτίκό αποτέλεσμα. Ολοσωματική Ακτινοθεραπεία Ο ρόλος της ολοσωματίκής ακτίνοθεραπείας στα λεμ φώματα, κυρίως στηρίζεταί στην επίτυχία που είχε η μέθο δος στίς οξείες λευχαίμίες. Αν καί η ολοσωματίκή ακτίνοθεραπεία εφαρμόζεταί ως μέθοδος ανοσοκαταστολής γία την αποφυγή απόρρίψης του μοσχεύματος στην αυτόλογη μεταμόσχευση μυελού, ο ρόλος της στα λεμφώματα είναί κυρίως κυτταροκτόνος. Η μέθοδος χρησίμοποίείταί περίσσότερο στίς ΗΠΑ παρά στην Ευρώπη καί το πίο σύνηθες σχήμα είναί η υπερκλασματοποίημένη ακτίνοθεραπεία (12-14 Gy σε κλάσματα των 1,5-2 Gy/ δύο ή τρείς φορές την ημέρα) που παρουσίάζεί πολύ μίκρή τοξίκότητα. Παρηγορητική ακτινοθεραπεία Σε ασθενείς με υποτροπίάζουσα νόσο που δεν ανταποκρίνεταί σε άλλες θεραπευτίκές μεθόδους, η ακτίνοθεραπεία αποτελεί την πίο αποτελεσματίκή λύση, λόγω της αναλγητίκής της δράσης καί του τοπίκού ελέγχου που επίτυγχάνεί (Haas καί συν, 2003). Οί περίπτώσείς στίς οποίες θα πρέπεί να λαμβάνεταί σοβαρά υπόψη η πίθανότητα παρηγορητίκής ακτίνοθεραπείας είναί: Η ακτινοθεραπεία των λεμφωμάτων < 7

14 Εικ. 15. Απεικόνιση, σε τρία επίπεδα, υπολειμματικής νόσου μη- Hodgkin λεμφώματος κατά την παραορτική, λαγόνιο και βουβωνική περιοχή με PET/CT Λεμφώματα σταδίου ΙΙΙ και!v ανθεκτικά στην ακτι νοθεραπεία καί χημείοθεραπεία με τοπίκά εκτεταμένη νόσο. Υποτροπιάζον ή επιθετικό πρωτοπαθές μη-hodgkin λέμφωμα οποίουδήποτε σταδίου, κυρίως με εκτετα μένη τοπίκή νόσο, που δεν μπορεί να αντίμετωπίστεί με εντατίκό χημείοθεραπευτίκό σχήμα, εξαίτίας της μεγάλης ηλίκίας του ασθενούς, της μεγάλης τοξίκότητας της χημείοθεραπείας ή της αντοχής της νόσου στα χημείοθεραπευτίκά σχήματα. Υποτροπή κατόπίν αυτόλογης ή αλλογενούς μεταμό σχευσης αρχέγονων αίμοποίητίκών κυττάρων. Τοπικώς περιορισμένα λεμφώματα σε ασθενείς HIV θετίκούς. Οί δόσείς της ακτίνοθεραπείας εξαρτώνταί από το θεραπευτίκό στόχο. Εάν στόχος είναί ο τοπίκός έλεγχος της νόσου σε ανίατες όμως καταστάσείς, τότε χορηγούμε 40 Gy σε κλάσματα. Όταν σκοπός της θεραπείας είναι η ανακούφιση των συμπτωμάτων, τότε τα σχήματα που χρησίμοποίούμε εί ναι, 20 Gy σε πέντε κλάσματα σε μία εβδομάδα, 25 με Gy σε κλάσματα ή 12 με 16 Gy σε δυο κλάσματα σε μία εβδομάδα. 8 Δ. Κατσώχη, Σ. Κοσμίδη, Κ. Φωτοπούλου, Χρ. Παρασκευοπούλου

15 Εικ. 17. Εντοπισμένο ακτινοθεραπευτικό πεδίο με σύμμορφη τεχνική σε περιοχή διήθησης λεμφώματος Βιβλιογραφία Cheson BD, Horning SJ, Coiffier B και συν. Report of an international workshop to standardize response criteria for non-hodgkin's lymphomas. NCI Sponsored International Working Group. J Clin Oncol 1999; 17:1244. De Vita VT Jr. Late sequelae of treatment of Hodgkin's disease. Cur rent opinion in oncology 1997, 9: Diehl V, Brillant C, Engert A και συν. HD 10: Investigating reduction of combined modality treatment intensity in early stage Hodgkin lymphoma. Interim analysis of a randomized trial of the German Hodgkin Study Group (GHSG). 2005;23(165):6506. Diehl V, Behringer K και Raemaekers J. Treatment of stage III IV Hodgkin lymphoma. In: Hoppe RT, Armitage JA, Diehl V. Hodgkin lymphoma. Philadelphia: Lippincott Williams & Wilkins; 2007; pp Duhmke E, Franklin J, Pfreundschuh M και συν. Low-dose radiation is sufficient for the noninvolved extended-field treatment in favorable early-stage Hodgkin disease: long-term results of a randomized trial of radiotherapy alone. J Clin Oncol 2001;19: Dores GM, Metayer C, Curtis RE και συν. Second malignant neoplasms among long-term survivors of Hodgkin disease: a population-based evaluation over 25 years. J Clin Oncol 2002; 20: Edwards-Bennett SM, Jacks LM και Moskowitz CH. Stanford V pro gram for locally extensive and advanced Hodgkin lymphoma: the Memorial Sloan-Kettering Cancer Center experience. Αnn Oncol 2010 ;21: Eich HT, Diehl V, Gorgen H, και συν. Intensified chemotherapy and dose-reduced involved-field radiotherapy in patients with early un favorable Hodgkin's lymphoma: final analysis of the German Hodgkin Study Group HD11 trial. J Clin Oncol ;28: Fabian CJ, Mansfield CM, Dahlberg S και συν. Low-dose involved field radiation after chemotherapy in advanced Hodgkin disease. A Southwest Oncology Group randomized study. Ann Intern Med 1994; 120: Hancock BW. Principles of chemotherapy in Hodgkin lymphoma. In: Hough RE, Hoppe RT, Armitage JA, Diehl V eds. Hodgkin lymphoma. Philadelphia: Lippincott Williams & Wilkins; 2007, σελ Hancock SL, Cox RS και McDougall IR. Thyroid diseases after treat ment of Hodgkin disease. N Engl J Med 1991; 325: Hauke RJ και Armitage JO: Treatment of non-hodgkin Lymphoma. Current opinion in Oncology 2000, 12: Horning SJ, Hoppe RT, Breslin S και συν. Stanford V and radiother apy for locally extensive and advanced Hodgkin disease: mature re sults of a prospective clinical trial. J Clin Oncol 2002; 20: Horning SJ, Williams J, Bartlett NL και συν. Assessment of the Stanford V regimen and consolidative radiotherapy for bulky and advanced Hodgkin disease: Eastern Cooperative Oncology Group pilot study E1492. J Clin Oncol 2000; 18: Hoppe RT. The management of bulky mediastinal Hodgkin disease. Hematol Oncol Clin North Am 1989;3: Hoppe R.T. Hodgkin Lymphoma, Perez and Brady's Principles and Practice of Radiation Oncology, 5th Edition, 2008.Chapter 75: Ιακωβίδου Ι. Λεμφογενείς νεοπλασίες. Βασικές αρχές, ταξινόμηση, διαγνωστικός οδηγός. Εκδόσεις MEDICALS GRAPHICS, Πειραιάς. Jerusalem G, Hustinx R, Beguin Υ και Fillet G. Positron emission tomography imaging for lymphoma. Current opinion in oncology 2005, 17: Kamath SS, Marcus RB Jr, Lynch JW και συν. The impact of radio therapy dose and other treatment-related and clinical factors on in field control in stage I and II non-hodgkin's lymphoma. Int J Radiat Oncol Biol Phys 1999; 44: Kaplan HS. Hodgkin disease, Cambridge, MA: Harvard University Press; Kaplan HS. On the natural history, treatment, and prognosis of Hodgkin disease. Harvey Lect 1968;64: Koh ES, Sun A, Tran TH και συν. Clinical dose-volume histogram analysis in predicting radiation pneumonitis in Hodgkin lymphoma. Int J Radiat Oncol Biol Phys 2006; 66: Lin P, Chu J, Kneebone A και συν. Direct comparison of 18f-fluoro- Η ακτινοθεραπεία των λεμφωμάτων < 9

16 deoxyglucose coincidence gamma camera tomography with gallium scanning for the staging of lymphoma. Intern Med J 2005: 35: Naumann R, Vaic A, Beuthien-Baumann B και συν. Prognostic value of positron emission tomography in the evaluation of post-treatment residual mass in patients with Hodgkin disease and non-hodgkin lymphoma. Br J Haematol 2001;115: Prosnitz L και Ng A. Non Hodgkin Lymphoma, Perez and Brady's Principles and Practice of Radiation Oncology, 5th Edition, Chapter 76 pp Rosenberg S και Kaplan HS. Evidence for an orderly progression in the spread of Hodgkin disease. Cancer Res 1966;26: Salloum E, Doria R, Farber LR και συν. Combined modality therapy in previously untreated patients with advanced Hodgkin disease: a 24-year follow up study. Cancer J Sci Am 1995;1: Specht L, Gray RG, Clarke MJ και Peto R, for the International Database on Hodgkin's disease Overview Study Group: Influence of more extensive radiotherapy and adjuvant chemotherapy on longterm outcome of early stage Hodgkin's disease: a meta analysis of 23 randomized trials involving 3888 patients. J Clin Oncol 1998, 16: Sutcliffe SB, Gospodarowicz MK, Bush RS και συν. Role of radiation therapy in localized non-hodgkin's lymphoma. Radiother Oncol 1985; 4: Travis LB και Gilbert E. Lung cancer after Hodgkin lymphoma: the roles of chemotherapy, radiotherapy and tobacco use. Radiat Res 2005;163: Van den Berg H, Zsiros J και Behrendt H. Treatment of Childhood Hodgkin's disease without RT. Ann Oncology 1977, 5: Vose JM, Constine LS και Sutcliffe SB. Other Complications of the treatment of Hodgkin Lymphoma. In: Hoppe RT, Armitage JA, Diehl V, eds. Hodgkin lymphoma. Philadelphia: Lippincott Wil liams & Wilkins; 2007;pp Wolf J. Issues in the treatment of Hodgkin's disease. Current opinion in oncology 1998, 10: Yahalom J, Hoppe RTrai Mauch PM. Principles and techniques of radiation therapy for Hodgkin lymphoma. In: Hoppe RT, Armitage JA, Diehl V, eds. Hodgkin lymphoma. Philadelphia: Lippincott Wil liams & Wilkins; 2007; pp Yahalom J. Does radiotherapy still have a place in Hodgkin lymphoma? Curr Hematol Malig Rep 2009;4: Δ. Κατσώχη, Σ. Κοσμίδη, Κ. Φωτοπούλου, Χρ. Παρασκευοπούλου

ΛΕΜΦΩΜΑ ΗΟDGKIN. Αλεξάνδρα Κουράκλη-Συμεωνίδου Απαρτιωμένη διδασκαλία 2015

ΛΕΜΦΩΜΑ ΗΟDGKIN. Αλεξάνδρα Κουράκλη-Συμεωνίδου Απαρτιωμένη διδασκαλία 2015 ΛΕΜΦΩΜΑ ΗΟDGKIN Αλεξάνδρα Κουράκλη-Συμεωνίδου Απαρτιωμένη διδασκαλία 2015 ΛΕΜΦΩΜΑ ΗΟDGKIN Επιδημιολογία - Αιτιοπαθογένεια Δικόρυφη καμπύλη εμφάνισης κορυφές: 15-40 έτη, >60 έτη : = Μικρή υπεροχή (1.5-2.0/1)

Διαβάστε περισσότερα

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Βασικές γνώσεις I SBN 960-372-069-0 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΑΡΙΣ Α. ΚΟΣΜΙΔΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΣΑΚΙΡΗΣ Μ Ε Ρ Ο Σ Ι ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ Κεφάλαιο 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ... 3 Το καρκινικό κύτταρο... 3 Κυτταρικός

Διαβάστε περισσότερα

Ιδιαίτερες νοσολογικές οντότητες στα λεμφώματα υψηλού βαθμού κακοηθείας

Ιδιαίτερες νοσολογικές οντότητες στα λεμφώματα υψηλού βαθμού κακοηθείας Ιδιαίτερες νοσολογικές οντότητες στα λεμφώματα υψηλού βαθμού κακοηθείας Απαρτιωμένη διδασκαλία στην Αιματολογία 2015 Αργύρης Σ. Συμεωνίδης Οντότητες μη Hodgkin λεμφωμάτων που θα αναφερθούν Πρωτοπαθές Β-λέμφωμα

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις :

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Οι όρχεις αποτελούν κομμάτι του αναπαραγωγικού συστήματος (παραγωγή σπερματοζωάριων) του άνδρα αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη. Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη

Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη. Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη Σχεδιασμός Ακτινοθεραπείας Προστάτη Σχεδιασμός Ακτινοθεραπείας Προστάτη (Treatment Planning): σύγκριση απεικόνισης μεταξύ Αξονικής και

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος. Note: Σήμερα όμως πάνω από το 50% των διαφόρων καρκινικών τύπων είναι θεραπεύσιμοι

Καρκίνος. Note: Σήμερα όμως πάνω από το 50% των διαφόρων καρκινικών τύπων είναι θεραπεύσιμοι Ο πιο απλός ορισμός είναι ότι ο καρκίνος είναι μια ομάδα ασθενειών που χαρακτηρίζεται από ανεξέλεγκτη ανάπτυξη και διασπορά ανώμαλων κυττάρων. Αν η εξάπλωση δεν ελεγχθεί θα οδηγήσει στο θάνατο. Ποσοστό

Διαβάστε περισσότερα

Κλέωντας Αθανάσιος Ειδικευόμενος Ιατρός Θωρακοχειρουργικής Κλινικής (Επιστημονικός Συνεργάτης Πνευμονολογικής Ογκολογικής Κλινικής)

Κλέωντας Αθανάσιος Ειδικευόμενος Ιατρός Θωρακοχειρουργικής Κλινικής (Επιστημονικός Συνεργάτης Πνευμονολογικής Ογκολογικής Κλινικής) Κλέωντας Αθανάσιος Ειδικευόμενος Ιατρός Θωρακοχειρουργικής Κλινικής (Επιστημονικός Συνεργάτης Πνευμονολογικής Ογκολογικής Κλινικής) ΘΕΑΓΕΝΕΙΟ Αντικαρκινικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκη Copyright Ατομικό Ιστορικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ. ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΣΤΙΚΟΥ ΠΟΝΟΥ ΜΠΟΝΙΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ Επιμελήτρια Β Ακτινοθεραπευτικού Τμήματος ΑΝΘ ΘΕΑΓΕΝΕΙΟΥ

ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ. ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΣΤΙΚΟΥ ΠΟΝΟΥ ΜΠΟΝΙΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ Επιμελήτρια Β Ακτινοθεραπευτικού Τμήματος ΑΝΘ ΘΕΑΓΕΝΕΙΟΥ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΣΤΙΚΟΥ ΠΟΝΟΥ ΜΠΟΝΙΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ Επιμελήτρια Β Ακτινοθεραπευτικού Τμήματος ΑΝΘ ΘΕΑΓΕΝΕΙΟΥ ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ ΠΟΝΟΥ Ο όρος πόνος προέρχεται από τη λατινική λέξη POENA που σημαίνει PUNISHMENT(τιμωρία)

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΜΦΩΜΑ HODGKIN. Τριανταφυλλιά Κολέτσα Λέκτορας Εργαστήριο Γενικής Παθολογίας και Παθολογικής Ανατομικής, ΑΠΘ

ΛΕΜΦΩΜΑ HODGKIN. Τριανταφυλλιά Κολέτσα Λέκτορας Εργαστήριο Γενικής Παθολογίας και Παθολογικής Ανατομικής, ΑΠΘ ΛΕΜΦΩΜΑ HODGKIN Τριανταφυλλιά Κολέτσα Λέκτορας Εργαστήριο Γενικής Παθολογίας και Παθολογικής Ανατομικής, ΑΠΘ Ταξινόμηση λεμφωμάτων- Βασικές αρχές Στην ταξινόμηση WHO: Λαμβάνονται υπόψη μορφολογικά, ανοσοϊστοχημικά,

Διαβάστε περισσότερα

Ιδιαίτερες νοσολογικές οντότητες στα λεμφώματα υψηλού βαθμού κακοηθείας

Ιδιαίτερες νοσολογικές οντότητες στα λεμφώματα υψηλού βαθμού κακοηθείας Ιδιαίτερες νοσολογικές οντότητες στα λεμφώματα υψηλού βαθμού κακοηθείας Απαρτιωμένη διδασκαλία στην Αιματολογία 2013 Αργύρης Σ. Συμεωνίδης Οντότητες μη Hodgkin λεμφωμάτων που θα αναφερθούν Πρωτοπαθές Β-λέμφωμα

Διαβάστε περισσότερα

Χειρουργική αντιμετώπιση μη μικροκυτταρικού Ca πνεύμονα. Μαδέσης Αθανάσιος Επιμελητής Α Καρδιοθωρακοχειρουργικής

Χειρουργική αντιμετώπιση μη μικροκυτταρικού Ca πνεύμονα. Μαδέσης Αθανάσιος Επιμελητής Α Καρδιοθωρακοχειρουργικής Χειρουργική αντιμετώπιση μη μικροκυτταρικού Ca πνεύμονα Μαδέσης Αθανάσιος Επιμελητής Α Καρδιοθωρακοχειρουργικής Κλινικής Γ.Ν.Ν.Γ.Παπανικολάου Καρκίνος Πνεύμονα Πρώτη αιτία θανάτου από καρκίνο στις ΗΠΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΚΟΗΘΗ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ

ΚΑΚΟΗΘΗ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΚΑΚΟΗΘΗ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ Επιβλέπουσα Α.ΤΕΙ.Θ Ε. ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΥ Μέλη Επιτροπής Λαβδανίτη Μαρία Μινασίδου Ευγενία Αλεξιάδη Αθηνά Γεωργάκη Ελένη Αλεξάνδρειο Τεχνολογικό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΔΙΟΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ ΦΑΡΜΑΚΩΝ

ΚΑΡΔΙΟΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ ΦΑΡΜΑΚΩΝ ΚΑΡΔΙΟΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ ΦΑΡΜΑΚΩΝ Άννα Ιµπρισίµη, ΤΕ Νοσηλεύτρια, Δ Παθολογική κλινική, ΓΝΘ «Ιπποκράτειο» Δάφνη Μαυροπούλου, ΤΕ Νοσηλεύτρια, Δ Παθολογική κλινική, ΓΝΘ «Ιπποκράτειο» Ελένη Καλαϊτζή,

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση Περιστατικού ΚΟΛΛAΡΗ ΕΡΙEΤΑ ΕΙΔΙΚΕΥΟΜΕNΗ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ

Παρουσίαση Περιστατικού ΚΟΛΛAΡΗ ΕΡΙEΤΑ ΕΙΔΙΚΕΥΟΜΕNΗ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ Παρουσίαση Περιστατικού ΚΟΛΛAΡΗ ΕΡΙEΤΑ ΕΙΔΙΚΕΥΟΜΕNΗ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ Αιτία Προσέλευσης Ασθενής, 72 ετών, προσέρχεται στα ΕΙ του Αιματολογικού προγραμματισμένα για επανέλεγχο Ηt: 25,6%: εισαγωγή για περαιτέρω

Διαβάστε περισσότερα

18. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ

18. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ 18. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ Ο καρκίνος του ενδομητρίου είναι η συχνότερη μορφή γυναικολογικού καρκίνου στις ΗΠΑ ( 6% όλων των νεοδιαγνωσθέντων καρκίνων στις γυναίκες). Η πρόγνωση είναι σχετικά καλή καθώς

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Γνώσεις, στάσεις και ποιότητα ζωής σε ασθενείς με λέμφωμα Οι ασθενείς που πάσχουν από λέμφωμα στην Ελλάδα εμφανίζονται ελλιπώς ενημερωμένοι σχετικά με ζητήματα που αφορούν στην

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος και Κύηση. Γεράσιμος Ηλία Πανάγος Διευθυντής Β Τμήματος Παθολογίας Ογκολογίας Γ.Ο.Ν.Κ. «Οι Άγιοι Ανάργυροι»

Καρκίνος και Κύηση. Γεράσιμος Ηλία Πανάγος Διευθυντής Β Τμήματος Παθολογίας Ογκολογίας Γ.Ο.Ν.Κ. «Οι Άγιοι Ανάργυροι» Καρκίνος και Κύηση Γεράσιμος Ηλία Πανάγος Διευθυντής Β Τμήματος Παθολογίας Ογκολογίας Γ.Ο.Ν.Κ. «Οι Άγιοι Ανάργυροι» Καρκίνος και κύηση - 2 Ο καρκίνος αποτελεί την δεύτερη σε συχνότητα αιτία θανάτου στις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ

ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ Εργαστήριο Γεν. Παθολογίας και Παθολογικής Ανατομικής Α.Π.Θ. 5o ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΛΕΜΦΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Διδάσκοντες: Αγγελική Χέβα Παθολογοανατόμος, ΠΓΝΘ «Γ. Παπανικολάου» Επιστημονικός

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία. Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών

Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία. Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών Prognostic groups in 1676 patients with T3 rectal cancer treated without preoperative

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα IV. Επιστημονικά πορίσματα

Παράρτημα IV. Επιστημονικά πορίσματα Παράρτημα IV Επιστημονικά πορίσματα 1 Επιστημονικά πορίσματα Στις 10 Μαρτίου 2016, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πληροφορήθηκε ότι η Ανεξάρτητη Ομάδα Παρακολούθησης Δεδομένων Ασφαλείας παρατήρησε σε τρεις κλινικές

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη.

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Καρκίνος του προστάτη Επιδημιολογία: Αποτελεί τον συχνότερα διαγνωσμένο καρκίνο στον άνδρα. 186.320

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόµενα. 1. Θεραπευτικές αρχές στην Oγκολογία. 2. Βασικές αρχές Φυσικής. 3. Επιλογή του θεραπευτικού µηχανήµατος και της τεχνικής

Περιεχόµενα. 1. Θεραπευτικές αρχές στην Oγκολογία. 2. Βασικές αρχές Φυσικής. 3. Επιλογή του θεραπευτικού µηχανήµατος και της τεχνικής Περιεχόµενα 1. Θεραπευτικές αρχές στην Oγκολογία 1.1. O ογκολογικός ασθενής... 17 1.2. Ο ρόλος της ακτινοθεραπείας στην αντινεοπλασµατική αγωγή... 21 1.3. ιαγνωστική και θεραπευτική στρατηγική... 23 2.

Διαβάστε περισσότερα

ΜYΘΟΙ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ

ΜYΘΟΙ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΜYΘΟΙ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΑΜΠΕΛΙΔΟΥ ΒΑΡΒΑΡΑ ΕΙΔΙΚΕΥΜΟΝΕΝΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ-ΦΥΜΑΤΙΟΛΟΓΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΣΥ Γ.Ν.Θ Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟY Σκοπός Καταγραφή συχνών ερωτήσεων Εύλογων

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Το πεδίο αλλάζει Αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης παγκοσμίως Καλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΟΒΡΟΓΧΙΚΗ ΒΡΑΧΥΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΠΝΕΥΜΟΝΟΣ. 2,Β.Αναστασάκος2,

ΕΝΔΟΒΡΟΓΧΙΚΗ ΒΡΑΧΥΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΠΝΕΥΜΟΝΟΣ. 2,Β.Αναστασάκος2, ΕΝΔΟΒΡΟΓΧΙΚΗ ΒΡΑΧΥΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΠΝΕΥΜΟΝΟΣ. Κ. Παπαλλά 1, Δ. Μπισιρτζόγλου2, Αθ. Ζέτος 2,Β.Αναστασάκος2, 2Γ. Ιωαννίδου 1, 2Δ. Ξεσφύγγη 1, Μ.Πλόχωρου1,Μ.Καραβαλλάκης 1 Ι.Τσαλαφουτας 1 Γ. Πολίτης

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη

Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη Μωυσίδης Κυριάκος Λέκτορας Ουρoλογίας Β ουρολογική κλινική του Α.Π.Θ. Διευθυντής Καθηγητής Ε. Ιωαννίδης Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη Καρκίνος του προστάτη Yπάρχει κάποια

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω λέμφωμα; Πώς θα το καταλάβω;

Μήπως έχω λέμφωμα; Πώς θα το καταλάβω; Πώς θα το καταλάβω; Το λέμφωμα είναι δυνητικά ιάσιμη νόσος Μήπως έχω λέμφωμα; Η έγκαιρη διάγνωση, σώζει ζωές Ο οδηγός αυτός έχει γραφτεί για να σας εφοδιάσει με πληροφορίες και συμβουλές, ώστε να αξιολογήσετε

Διαβάστε περισσότερα

Ταχεία Μαγνητική Μαστογραφία

Ταχεία Μαγνητική Μαστογραφία Ταχεία Μαγνητική Μαστογραφία Ultra-Fast Breast MRI (3 min MRI) Εάν σε 1000 γυναίκες με φυσιολογική Μαστογραφία και φυσιολογικό Υπερηχογράφημα μαστών προσθέσουμε την Ταχεία Μαγνητική Μαστογραφία θα ανακαλύψουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΥΘΟΙ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ

ΜΥΘΟΙ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΜΥΘΟΙ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Ο καρκίνος αποτελεί μια ασθένεια που το άκουσμά του και μόνο προκύπτει τρόμος και πανικός. Όπως όλες οι μορφές καρκίνου του πνεύμονα τρομάζει τους

Διαβάστε περισσότερα

Ραδιοϊσοτοπική Απεικόνιση Νεοπλασμάτων - Φλεγμονών

Ραδιοϊσοτοπική Απεικόνιση Νεοπλασμάτων - Φλεγμονών Εργαστήριο Πυρηνικής Ιατρικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Θεσσαλίας ΠΑΡΑΔΟΣΕΙΣ ΠΥΡΗΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ 2014-2015 Ραδιοϊσοτοπική Απεικόνιση Νεοπλασμάτων - Φλεγμονών Παναγιώτης Αν. Γεωργούλιας Αν. Καθηγητής Πυρηνικής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΥΠΕΡ ΜΙΑΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ (δηλ. ισχυρή απόδειξη υποστηρίζει την αποτελεσματικότητα στην ακόλουθη λίστα θεραπειών)

ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΥΠΕΡ ΜΙΑΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ (δηλ. ισχυρή απόδειξη υποστηρίζει την αποτελεσματικότητα στην ακόλουθη λίστα θεραπειών) ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΤΟΥ MASCC/ISOO ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΒΑΣΙΖΟΜΕΝΕΣ ΣΕ ΑΠΟΔΕΙΞΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΙΤΙΔΑ ΠΟΥ ΑΝΑΠΤΥΣΣΕΤΑΙ ΔΕΥΤΕΡΟΓΕΝΩΣ ΚΑΤΑ ΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΕΓΓΡΑΦΟΥ: 7 Νοεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ. Η κακοήθης νεοπλασία του νεφρού αποτελεί το 3 % των νεοπλασμάτων του ενήλικα. Ασυνήθης είναι η εμφάνιση του σε ηλικίες κάτω των

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ. Η κακοήθης νεοπλασία του νεφρού αποτελεί το 3 % των νεοπλασμάτων του ενήλικα. Ασυνήθης είναι η εμφάνιση του σε ηλικίες κάτω των ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ. Η κακοήθης νεοπλασία του νεφρού αποτελεί το 3 % των νεοπλασμάτων του ενήλικα. Ασυνήθης είναι η εμφάνιση του σε ηλικίες κάτω των 40 ετών και τυπικά εμφανίζεται στην πέμπτη και έκτη

Διαβάστε περισσότερα

Συστηματικός ερυθηματώδης λύκος: το πρότυπο των αυτόάνοσων ρευματικών νοσημάτων

Συστηματικός ερυθηματώδης λύκος: το πρότυπο των αυτόάνοσων ρευματικών νοσημάτων Συστηματικός ερυθηματώδης λύκος: το πρότυπο των αυτόάνοσων ρευματικών νοσημάτων Φ.Ν. Σκοπούλη Καθηγήτρια τον Χαροκόπειου Πανεπιστημίου Αθηνών συστηματικός ερυθηματώδης λύκος θεωρείται η κορωνίδα των αυτοάνοσων

Διαβάστε περισσότερα

Συχνότητα. Άντρες Γυναίκες 5 1. Νεαρής και μέσης ηλικίας

Συχνότητα. Άντρες Γυναίκες 5 1. Νεαρής και μέσης ηλικίας Η αιτιολογία της πάθησης είναι άγνωστη, αν και έχει μεγάλη σχέση με το κάπνισμα καθώς το 90% των ασθενών είναι ενεργείς καπνιστές Συχνότητα Άντρες Γυναίκες 5 1 Νεαρής και μέσης ηλικίας Στο 60% των περιπτώσεων

Διαβάστε περισσότερα

YΠΟΤΡΟΠΙΑΖΟΥΣΕΣ ΘΡΟΜΒΩΣΕΙΣ ΩΣ ΠΡΩΤΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΟΣ. Μ.Γκάμπρα 1, Ε.Μεταξά 1. Δ.Παπαδοπούλου 1, Δ.Μιχαηλίδης 1,

YΠΟΤΡΟΠΙΑΖΟΥΣΕΣ ΘΡΟΜΒΩΣΕΙΣ ΩΣ ΠΡΩΤΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΟΣ. Μ.Γκάμπρα 1, Ε.Μεταξά 1. Δ.Παπαδοπούλου 1, Δ.Μιχαηλίδης 1, 1 Παθολογική Κλινική Νοσοκομείου Ξάνθης, 2 Τμήμα Επειγόντων Περιστατικών Νοσοκομείου Ξάνθης, 3Ογκολογική Κλινική Νοσοκομείου Αλεξανδρούπολης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η εν τω βάθει φλεβοθρόμβωση είναι μια συνήθης επιπλοκή

Διαβάστε περισσότερα

Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ

Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ Κουτρούµπα Ι, Χαϊδόπουλος Δ, Θωµάκος Ν, Σωτηροπούλου Μ, Καθοπούλης Ν, Βλάχος

Διαβάστε περισσότερα

21. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ

21. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ 21. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ Ο καρκίνος του μαστού είναι ο πιο συχνός καρκίνος της γυναίκας. Η επίπτωση παγκόσμια είναι περίπου 89 περιστατικά/100.000 γυναίκες ενώ αναφέρονται 800.000 νέα περιστατικά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ: ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ Αντωνίου Χαρά Διευθύντρια Β Χειρουργικής Κλινικής Γενικού Νοσοκομείου Χανίων ΣΕ ΤΙ ΘΑ ΑΝΑΦΕΡΘΟΥΜΕ??? Πόσο συχνός είναι ο καρκίνος του μαστού? Ποια αίτια τον προκαλούν?

Διαβάστε περισσότερα

Εντοπίζεται συνήθως τυχαία διότι δεν εκδηλώνεται με πόνο. Εξαίρεση αποτελούν κάποιες πολύ σπάνιες προχωρημένες περιπτώσεις.

Εντοπίζεται συνήθως τυχαία διότι δεν εκδηλώνεται με πόνο. Εξαίρεση αποτελούν κάποιες πολύ σπάνιες προχωρημένες περιπτώσεις. 8SELIDO ENTIPO AGALIAZO.indd 1 Εισαγωγή Το έντυπο που κρατάτε στα χέρια σας έχει γραφτεί για να ρίξει φως στα σημαντικά σημεία για τον καρκίνου του θυρεοειδούς ο οποίος αποτελεί έναν από τους πιο σπάνιους

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ Από το σημείο στη διάγνωση

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ Από το σημείο στη διάγνωση ΒΙΡΓΙΛΙΟΥ Σ. ΜΠΕΝΑΚΗ Επ. Καθηγητή Ακτινολογίας ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ Από το σημείο στη διάγνωση Έκδοση αναθεωρημένη ISBN 960-90471-0-6 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΑ ΝΟΣΟΣ Νόσος Hodgkin

ΠΑΡΟΥΣΑ ΝΟΣΟΣ Νόσος Hodgkin ΝΟΣΟΣ HODGKIN ΠΑΡΟΥΣΑ ΝΟΣΟΣ Άνδρας 22 ετών προσέρχεται αιτιώμενος ξηρό βήχα από μηνός Δεν αναφέρεται εμπύρετο ή άλλα στοιχεία λοιμώδους συνδρομής Αλλεργίες : Ø Μη καπνιστής Ατομικό αναμνηστικό: Νόσος Hodgkin

Διαβάστε περισσότερα

Adcetris. μπρεντουξιμάβη βεδοτίνη. Τι είναι το Adcetris; Σε ποιες περιπτώσεις χρησιμοποιείται το Adcetris; Περίληψη EPAR για το κοινό

Adcetris. μπρεντουξιμάβη βεδοτίνη. Τι είναι το Adcetris; Σε ποιες περιπτώσεις χρησιμοποιείται το Adcetris; Περίληψη EPAR για το κοινό EMA/400985/2016 EMEA/H/C/002455 Περίληψη EPAR για το κοινό μπρεντουξιμάβη βεδοτίνη Το παρόν έγγραφο αποτελεί σύνοψη της Ευρωπαϊκής Δημόσιας Έκθεσης Αξιολόγησης (EPAR) του. Επεξηγεί τον τρόπο με τον οποίο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΠΩΣ ΕΧΩ ΛΕΜΦΩΜΑ; ΠΩΣ ΘΑ ΤΟ ΚΑΤΑΛΑΒΩ;

ΜΗΠΩΣ ΕΧΩ ΛΕΜΦΩΜΑ; ΠΩΣ ΘΑ ΤΟ ΚΑΤΑΛΑΒΩ; ΜΗΠΩΣ ΕΧΩ ΛΕΜΦΩΜΑ; ΠΩΣ ΘΑ ΤΟ ΚΑΤΑΛΑΒΩ; Με την επιστημονική συνεργασία της Αιματολογικής Μονάδας, Γ Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Με την ευγενική χορηγία της Roche

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ

ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Σοφία Τούσα, Ειδικευόµενη Γενικής Ιατρικής στο Γενικό Νοσοκοµείο Έδεσσας, MSc, υποψήφια διδάκτωρ

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση καρκίνου πνεύμονα με βάση τις Διεθνείς κατευθυντήριες Οδηγίες

Αντιμετώπιση καρκίνου πνεύμονα με βάση τις Διεθνείς κατευθυντήριες Οδηγίες Αντιμετώπιση καρκίνου πνεύμονα με βάση τις Διεθνείς κατευθυντήριες Οδηγίες Μη μικροκυτταρικός Καρκίνος Πνεύμονα Στάδιο ΙΙΙ (τοπικά εκτεταμένος) Βάσσος Δημήτριος MD MSc Πνευμονολόγος Επιστημονικός Συνεργάτης

Διαβάστε περισσότερα

14. ΤΡΟΦΟΒΛΑΣΤΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΤΗΣ ΚΥΗΣΗΣ

14. ΤΡΟΦΟΒΛΑΣΤΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΤΗΣ ΚΥΗΣΗΣ 14. ΤΡΟΦΟΒΛΑΣΤΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΤΗΣ ΚΥΗΣΗΣ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΑΤΑΞΗ Υδατιδώδης μύλη κύηση ολική μερική Διεισδυτική μύλη κύηση Χοριοκαρκίνωμα PSTT (placental site trophoblastic tumors) Η ολική και μερική υδατιδώδης

Διαβάστε περισσότερα

Γκιζάς Β. Χρήστος, Σβάρνα Ευγενία, Μούκα Βασιλική, Αργυροπούλου Ι. Μαρία

Γκιζάς Β. Χρήστος, Σβάρνα Ευγενία, Μούκα Βασιλική, Αργυροπούλου Ι. Μαρία ΜΕΣΟΘΗΛΙΩΜΑ ΤΟΥ ΠΕΡΙΤΟΝΑΙΟΥ: CT ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ Γκιζάς Β. Χρήστος, Σβάρνα Ευγενία, Μούκα Βασιλική, Αργυροπούλου Ι. Μαρία Τμήμα Κλινικής Ακτινολογίας και Απεικόνισης Πανεπιστημιακό

Διαβάστε περισσότερα

Γνωριμία με τα αυτοάνοσα ρευματικά νοσήματα

Γνωριμία με τα αυτοάνοσα ρευματικά νοσήματα Γνωριμία με τα αυτοάνοσα ρευματικά νοσήματα Αντώνης Φανουριάκης Μονάδα Ρευματολογίας και Κλινικής Ανοσολογίας Δ Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο «Αττικόν» Αθήνα, 01/02/2016

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Μιλτιάδης Μαρκάτος, Πνευμονολόγος

Γράφει: Μιλτιάδης Μαρκάτος, Πνευμονολόγος Γράφει: Μιλτιάδης Μαρκάτος, Πνευμονολόγος Πάνω από ένα αιώνα πριν, ο J. Hutchinson, ένας χειρουργός-δερματολόγος, αναγνώρισε την πρώτη περίπτωση σαρκοείδωσης, στο Λονδίνο. Στα χρόνια πριν και μετά την

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ-ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΣΤΑΔΙΟΠΟΙΗΣΗ-ΙΣΤΟΛΟΓΙΑ- ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ-ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΣΤΑΔΙΟΠΟΙΗΣΗ-ΙΣΤΟΛΟΓΙΑ- ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ-ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΣΤΑΔΙΟΠΟΙΗΣΗ-ΙΣΤΟΛΟΓΙΑ- ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ Θνησιμότητα: Το αδενοκαρκίνωμα του προστάτη αποτελεί την πιο συνήθη κακοήθη νεοπλασία στους άνδρες, δεν αποτελεί και την κύριααιτίαθανάτου,

Διαβάστε περισσότερα

Μπρούζου Κάτια- Ουρανία Πιστιόλα Χρυσούλα. Μάθημα επιλογής Λευχαιμίες

Μπρούζου Κάτια- Ουρανία Πιστιόλα Χρυσούλα. Μάθημα επιλογής Λευχαιμίες Μπρούζου Κάτια- Ουρανία Πιστιόλα Χρυσούλα Μάθημα επιλογής Λευχαιμίες ΧΛΛ Η συχνότερη Λευχαιμία Μονοκλωνικά Β κύτταρα > 5x10 9 /L τυχαία εξέταση αίματοςà Λεμφοκυττάρωση! Διογκωμένοι LN αναιμία ηπατοσπληνομεγαλία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ

ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ Αλλεργία και άσθμα; Αν πάσχετε από αυτές τις παθήσεις, θα υποφέρετε για όλη σας τη ζωή ; ΟΙ ΜΕΛΕΤΕΣ ΤΗΣ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑΣ ΔΕΚΑΕΤΙΑΣ ΛΕΝΕ ΟΧΙ. Η Ελληνική Εταιρεία Αλλεργιολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Χρίστος Κουνούδης, Χειρουργός

Γράφει: Χρίστος Κουνούδης, Χειρουργός Γράφει: Χρίστος Κουνούδης, Χειρουργός Το δέρμα είναι το μεγαλύτερο όργανο του σώματος και αποτελείται από τρεις στιβάδες: επιδερμίδα, χόριο και το υποδόριο λίπος. Τα εξαρτήματα του δέρματος είναι οι τρίχες,

Διαβάστε περισσότερα

Δ.Ν.Έξαρχος Τμήμα CT-MRI&PET/CT Γ.N.Α «Ο Ευαγγελισμός»

Δ.Ν.Έξαρχος Τμήμα CT-MRI&PET/CT Γ.N.Α «Ο Ευαγγελισμός» Δ.Ν.Έξαρχος Τμήμα CT-MRI&PET/CT Γ.N.Α «Ο Ευαγγελισμός» H μέθοδος εφαρμόζεται ευρέος τα τελευταία χρόνια στη σταδιοποίηση του καρκίνου του πνεύμονα και ιδιαίτερα στην επιλογή μεταξύ χειρουργήσιμου ή δυνητικά

Διαβάστε περισσότερα

Γυναίκα 53 ετών με ιστορικό καρκίνου ωοθηκών,, αυξανόμενη τιμή CA125 και λεμφαδενοπάθεια τραχήλου μεσοθωρακίου

Γυναίκα 53 ετών με ιστορικό καρκίνου ωοθηκών,, αυξανόμενη τιμή CA125 και λεμφαδενοπάθεια τραχήλου μεσοθωρακίου Γυναίκα 53 ετών με ιστορικό καρκίνου ωοθηκών,, αυξανόμενη τιμή CA125 και λεμφαδενοπάθεια τραχήλου μεσοθωρακίου με μετρίου βαθμού ανοσολογική διέγερση ΑΝΔΡΕΑΔΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ Διευθυντής Δ Παθολογικής Κλινικής

Διαβάστε περισσότερα

Η ακτινοθεραπεία ως 1 ης γραμμής θεραπεία στο μη μικροκυτταρικό καρκίνο του πνεύμονα

Η ακτινοθεραπεία ως 1 ης γραμμής θεραπεία στο μη μικροκυτταρικό καρκίνο του πνεύμονα Η ακτινοθεραπεία ως 1 ης γραμμής θεραπεία στο μη μικροκυτταρικό καρκίνο του πνεύμονα Ιωάννης Ανδρονικίδης Ιατρικό Διαβαλκανικό Θεσσαλονίκης Καρκίνος πνεύμονος - Διαχείριση ΕΠΕΜΒΑΣΗ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Χημειοθεραπεία

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΛΕΜΦΟΫΠΕΡΠΛΑΣΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ. Απαρτιωμένη διδασκαλία στην Αιματολογία 2015 Αργύρης Σ. Συμεωνίδης

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΛΕΜΦΟΫΠΕΡΠΛΑΣΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ. Απαρτιωμένη διδασκαλία στην Αιματολογία 2015 Αργύρης Σ. Συμεωνίδης ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΛΕΜΦΟΫΠΕΡΠΛΑΣΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ Απαρτιωμένη διδασκαλία στην Αιματολογία 2015 Αργύρης Σ. Συμεωνίδης Παράγοντες που επηρεάζουν το είδος της θεραπείας σε ασθενείς με λεμφοϋπερπλαστική

Διαβάστε περισσότερα

Newsletter March, 2017 Αφιέρωμα στην Ακτινοθεραπεία μετά από Μαστεκτομή

Newsletter March, 2017 Αφιέρωμα στην Ακτινοθεραπεία μετά από Μαστεκτομή Newsletter March, 2017 Αφιέρωμα στην Ακτινοθεραπεία μετά από Μαστεκτομή ΚΡΙΤΣΕΛΗΣ Δ. ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΗΣ - ΟΓΚΟΛΟΓΟΣ w w w. o n c o c a r e. g r 1 ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΝΕΟΤΕΡΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Εμβόλιο Ιλαράς-Ερυθράς-Παρωτίτιδας (MMR)

Εμβόλιο Ιλαράς-Ερυθράς-Παρωτίτιδας (MMR) Εμβόλιο Ιλαράς-Ερυθράς-Παρωτίτιδας (MMR) ΤΙ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΕΤΕ Είστε σίγουροι ότι είστε προστατευμένοι από την ιλαρά, την ερυθρά και την παρωτίτιδα; ΕΝΗΜΕΡΩΣΟΥ! ΕΜΒΟΛΙΑΣΟΥ! ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΣΟΥ! ΕΜΒΟΛΙΟ MMR

Διαβάστε περισσότερα

Δ. ΠΕΚΤΑΣΙΔΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ-ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ

Δ. ΠΕΚΤΑΣΙΔΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ-ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ Δ. ΠΕΚΤΑΣΙΔΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ-ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΟΙΣΟΦΑΓΟΥ-ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ Απαντά σε άτομα ηλικίας 50-70 ετών Είναι συχνότερος στους άνδρες, αναλογία 3:1 2 ιστολογικοί

Διαβάστε περισσότερα

Newsletter Oct 2016 Αφιέρωμα στον Καρκίνο του Μαστού

Newsletter Oct 2016 Αφιέρωμα στον Καρκίνο του Μαστού Newsletter Oct 2016 Αφιέρωμα στον Καρκίνο του Μαστού ΚΡΙΤΣΕΛΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΗΣ - ΟΓΚΟΛΟΓΟΣ w w w. o n c o c a r e. g r 1 Oncocare ΤΟ ΙΑΤΡΕΙΟ Αναγνωρίζοντας τις σύγχρονες ανάγκες των ογκολογικών

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΙΣΟΤΡΓΙΚΕ ΔΙΑΣΑΡΑΧΕ ΘΤΡΕΟΕΙΔΟΤ

ΛΕΙΣΟΤΡΓΙΚΕ ΔΙΑΣΑΡΑΧΕ ΘΤΡΕΟΕΙΔΟΤ 1 ΛΕΙΣΟΤΡΓΙΚΕ ΔΙΑΣΑΡΑΧΕ ΘΤΡΕΟΕΙΔΟΤ Μήπως τελευταία νιώθετε υποτονικά, ή βρίσκεστε συνεχώς σε υπερένταση; Νυστάζετε συνεχώς και ενώ δεν έχετε αλλάξει τις διατροφικές σας συνήθειες, παίρνετε πολύ εύκολα

Διαβάστε περισσότερα

- Κύριε Μούντζιο, ας ξεκινήσουμε με αισιόδοξη διάθεση, ποια είναι τα νέα «όπλα» στη μάχη κατά του καρκίνου;

- Κύριε Μούντζιο, ας ξεκινήσουμε με αισιόδοξη διάθεση, ποια είναι τα νέα «όπλα» στη μάχη κατά του καρκίνου; Συνέντευξη με τον Ογκολόγο - Παθολόγο, Ιωάννης Μούντζιο Χωρίς αμφιβολία, ο όρος «καρκίνος» είναι στη συνείδηση των περισσότερων ανθρώπων άρρηκτα συνυφασμένος με ένα νόσημα ανίατο, το οποίο θα οδηγήσει

Διαβάστε περισσότερα

Διλήμματα στον προστατικό καρκίνο. Γεράσιμος Αλιβιζάτος Διευθυντής Γ Ουρολογικής Κλινικής Νοσοκομείου ΥΓΕΙΑ

Διλήμματα στον προστατικό καρκίνο. Γεράσιμος Αλιβιζάτος Διευθυντής Γ Ουρολογικής Κλινικής Νοσοκομείου ΥΓΕΙΑ Διλήμματα στον προστατικό καρκίνο Γεράσιμος Αλιβιζάτος Διευθυντής Γ Ουρολογικής Κλινικής Νοσοκομείου ΥΓΕΙΑ Επιδημιολογικά στοιχεία Ο προστατικός καρκίνος είναι ο συχνότερος, από διαγνωστικής πλευράς καρκίνος,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ στόμα Η Στοματολογία αποτελεί σημαντικό μέρος της Παθολογίας

ΣΤΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ στόμα Η Στοματολογία αποτελεί σημαντικό μέρος της Παθολογίας ΣΤΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ Αν και το στόμα αποτελεί μικρό τμήμα του σώματος είναι στόχος πολυάριθμων νόσων, τοπικών και συστηματικών Νοσήματα βλεννογόνου στόματος Νοσήματα χειλέων Νοσήματα σιαλογόνων αδένων Νοσήματα

Διαβάστε περισσότερα

Σπανια Νεανικη Πρωτοπαθης Συστηματικη Αγγειιτιδα

Σπανια Νεανικη Πρωτοπαθης Συστηματικη Αγγειιτιδα www.printo.it/pediatric-rheumatology/cy/intro Σπανια Νεανικη Πρωτοπαθης Συστηματικη Αγγειιτιδα Έκδοση από 2016 2. ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ 2.1 Ποιοί είναι οι τύποι της αγγειίτιδας? Πως γίνεται η κατάταξη

Διαβάστε περισσότερα

Οικογενησ Μεσογειακοσ Πυρετοσ

Οικογενησ Μεσογειακοσ Πυρετοσ www.printo.it/pediatric-rheumatology/gr/intro Οικογενησ Μεσογειακοσ Πυρετοσ Έκδοση από 2016 1. ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΟΙΚΟΓΕΝΗΣ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΣ ΠΥΡΕΤΟΣ 1.1 Τι είναι; Ο Οικογενής Μεσογειακός Πυρετός (ΟΜΠ) είναι ένα γενετικά

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ

ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ Οι όζοι του θυρεοειδούς είναι συχνοί και αποτελούν το συχνότερο ενδοκρινολογικό πρόβλημα σε πολλές χώρες. Οι πιθανότητες ότι κάποιος θα ανακαλύψει έναν τουλάχιστον όζο θυρεοειδούς είναι 1 στις 10 ενώ σε

Διαβάστε περισσότερα

Παγκόσμια Ημέρα. Τα 5 λεπτά που μπορούν να σώσουν τη ζωή σου! κατά του. Δωρεάν εξέταση για καρκίνο Κεφαλής και Τραχήλου

Παγκόσμια Ημέρα. Τα 5 λεπτά που μπορούν να σώσουν τη ζωή σου! κατά του. Δωρεάν εξέταση για καρκίνο Κεφαλής και Τραχήλου Παγκόσμια Ημέρα κατά του Τα 5 λεπτά που μπορούν να σώσουν τη ζωή σου! Δωρεάν εξέταση για καρκίνο Κεφαλής και Τραχήλου http://www.ifhnos.org/world- cancer- day Σύλλογος Καρκινοπαθών Μακεδονίας- Θράκης 27η

Διαβάστε περισσότερα

Εγκυμοσύνη και Ιοντίζουσες Ακτινοβολίες

Εγκυμοσύνη και Ιοντίζουσες Ακτινοβολίες Εγκυμοσύνη και Ιοντίζουσες Ακτινοβολίες Υπάρχουν περιπτώσεις που μια μέλλουσα μητέρα χρειάζεται να υποβληθεί σε κάποια ιατρική διαγνωστική εξέταση ή θεραπεία με ιοντίζουσες ακτινοβολίες. Επίσης, δεν είναι

Διαβάστε περισσότερα

Γονίδια. τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική" Από. Παρενέργειες. Φαρμακο γονιδιωματική / γενετική.

Γονίδια. τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική Από. Παρενέργειες. Φαρμακο γονιδιωματική / γενετική. Από τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική" Φυσιολογικά Ανθρώπινα Χαρακτηριστικά Ανταπόκριση στο Περιβάλλον Δέσποινα Σανούδου,, PhD FACMG Επίκουρη Καθηγήτρια Molecular Biology Biomedical

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΙΜΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΔΙΑΓΝΩΣΗΣ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ

ΠΡΩΙΜΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΔΙΑΓΝΩΣΗΣ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΠΡΩΙΜΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΔΙΑΓΝΩΣΗΣ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ Δρ Μαίρη Βαρβουτσή-Κωνσταντινίδη Παιδίατρος- Ογκολόγος, Δ/ντρια Ογκολογικού Τμ. Νοσ. Παίδων Αθηνών «Παναγιώτη & Αγλαΐας Κυριακού» Τα κακοήθη νεοπλάσματα της

Διαβάστε περισσότερα

Ανατομία - Φυσιολογία

Ανατομία - Φυσιολογία ΦΥΣΙΟ ΠΝΕΥΜΩΝ Ανατομία - Φυσιολογία Φυσιολογική α/α Ακτινοανατομία Ακτινοανατομία Αγγειογραφία πνευμονικών αρτηριών Β ρ ο γ χ ο γ ρ α φ ί α Πύκνωση Αντικατάσταση του αέρα των κυψελίδων από υλικό, συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΜΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΑΝ Α Π Λ Η Ρ Ω Τ Ρ Ι Α Π Ρ Ο Ϊ Σ ΤΑΜ Ε Ν Η ΟΥ Ρ ΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ- Ο Γ ΚΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ Τ Μ Η Μ ΑΤΟ Σ ΑΝ Θ «Θ Ε ΑΓ Ε Ν Ε Ι Ο» ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ Βασική

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Λουκά 3 ο Έτος Τμήμα Νοσηλευτικής Σχολή Επιστημών Υγείας Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου

Σοφία Λουκά 3 ο Έτος Τμήμα Νοσηλευτικής Σχολή Επιστημών Υγείας Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου Νευροβλάστωμα Σοφία Λουκά 3 ο Έτος Τμήμα Νοσηλευτικής Σχολή Επιστημών Υγείας Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου Ορισμός: Κακοήθες νεόπλασμα το οποίο προέρχεται από αρχέγονα εξωδερμικά κύτταρα (νευροβλάστες)

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση της ακτινοθεραπείας μετά ριζική προστατεκτομή.

Η θέση της ακτινοθεραπείας μετά ριζική προστατεκτομή. Η θέση της ακτινοθεραπείας μετά ριζική προστατεκτομή. Μ.Χαραλαμπίδου, Ακτινοθεραπεύτρια Ογκολόγος Διευθύντρια Ακτινοθεραπευτικό Ογκολογικό τμήμα ΑΝΘ «ΘΕΑΓΕΝΕΙΟ» Ø Κλινικές μελέτες; Λίγες Ø Τοξικότητα;

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Πίεση νωτιαίου µυελού Σύνδροµο άνω κοίλης. Δέσποινα Μισαηλίδου Ακτινοθεραπεύτρια Ογκολόγος Ιατρικό Διαβαλκανικό Κέντρο

ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Πίεση νωτιαίου µυελού Σύνδροµο άνω κοίλης. Δέσποινα Μισαηλίδου Ακτινοθεραπεύτρια Ογκολόγος Ιατρικό Διαβαλκανικό Κέντρο ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Πίεση νωτιαίου µυελού Σύνδροµο άνω κοίλης Δέσποινα Μισαηλίδου Ακτινοθεραπεύτρια Ογκολόγος Ιατρικό Διαβαλκανικό Κέντρο ΠΙΕΣΗ ΝΩΤΙΑΙΟΥ ΜΥΕΛΟΥ 12700 ασθενείς/έτος ΗΠΑ 5-10% όλων των

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Αλεξία Θωμοπούλου MSc, Διατροφολόγος- Κλινική Διαιτολόγος, Ειδική στον καρκίνο

Γράφει: Αλεξία Θωμοπούλου MSc, Διατροφολόγος- Κλινική Διαιτολόγος, Ειδική στον καρκίνο Γράφει: Αλεξία Θωμοπούλου MSc, Διατροφολόγος- Κλινική Διαιτολόγος, Ειδική στον καρκίνο Η αντιμετώπιση του ογκολογικού ασθενή είναι μια περίπλοκη υπόθεση διότι εκτός από την κύρια θεραπεία (είτε χημειοθεραπεία

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΩΝ ΜΕΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΣΤΟ ΚΑΚΟΗΘΕΣ ΜΕΛΑΝΩΜΑ

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΩΝ ΜΕΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΣΤΟ ΚΑΚΟΗΘΕΣ ΜΕΛΑΝΩΜΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΩΝ ΜΕΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΣΤΟ ΚΑΚΟΗΘΕΣ ΜΕΛΑΝΩΜΑ Ι. Μούντζιος 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ-ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Το κακόηθες μελάνωμα είναι ο τρίτος σε συχνότητα συμπαγής

Διαβάστε περισσότερα

Η Τεχνολογία στην Ιατρική

Η Τεχνολογία στην Ιατρική Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας Θέμα: Η Τεχνολογία στην Ιατρική Τμήμα: ΗΥ: Ομάδα: Β2 pc27

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΩΝ ΝΕΤ. NET ΛΕΠΤΟΥ ΕΝΤΕΡΟΥ. Ιωσήφ Σγουρός Παθολόγος- Ογκολόγος Επιμελητής Α ΓΟΝΚ «Οι Άγιοι Ανάργυροι»

ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΩΝ ΝΕΤ. NET ΛΕΠΤΟΥ ΕΝΤΕΡΟΥ. Ιωσήφ Σγουρός Παθολόγος- Ογκολόγος Επιμελητής Α ΓΟΝΚ «Οι Άγιοι Ανάργυροι» ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΩΝ ΝΕΤ. NET ΛΕΠΤΟΥ ΕΝΤΕΡΟΥ Ιωσήφ Σγουρός Παθολόγος- Ογκολόγος Επιμελητής Α ΓΟΝΚ «Οι Άγιοι Ανάργυροι» ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΣΘΕΝΟΥΣ Νοέμβριος 2012 Άντρας 54 ετών Αιτία προσέλευσης στο

Διαβάστε περισσότερα

Το μελάνωμα μπορεί επίσης να δώσει μεταστάσεις και μέσω του αίματος (αιματογενής διασπορά).

Το μελάνωμα μπορεί επίσης να δώσει μεταστάσεις και μέσω του αίματος (αιματογενής διασπορά). Γράφει: Κωνσταντίνος Βέρρος, Δερματολόγος - Αφροδισιολόγος Ο καρκίνος που αναπτύσσεται από τα μελανοκύτταρα (βλ. Καρκίνοι του δέρματος ), λέγεται μελάνωμα (άλλες ονομασίες: δερματικό μελάνωμα, κακόηθες

Διαβάστε περισσότερα

Αρχική εμπειρία από την χορήγηση anakinra σε δέκα ενήλικες ασθενείς με ανθεκτική ιδιοπαθή υποτροπιάζουσα περικαρδίτιδα

Αρχική εμπειρία από την χορήγηση anakinra σε δέκα ενήλικες ασθενείς με ανθεκτική ιδιοπαθή υποτροπιάζουσα περικαρδίτιδα Αρχική εμπειρία από την χορήγηση anakinra σε δέκα ενήλικες ασθενείς με ανθεκτική ιδιοπαθή υποτροπιάζουσα περικαρδίτιδα Γ. Λάζαρος, Π. Βασιλείου, Κ. Αντωνάτου, Χ. Κουτσιανάς, Γ. Γεωργιόπουλος, Δ. Βασιλόπουλος,

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος. www.rheuma,gr

Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος. www.rheuma,gr Πολλες από τις ρευματικες παθησεις των ενηλικων προσβαλουν και τα παιδια,αν και σε μικροτερη συχνοτητα. Επιπλεον καποιες παθησεις όπως είναι ο συστηματικης έναρξης ή ο ολιγοαρθρικος τυπος εναρξης της Νεανικης

Διαβάστε περισσότερα

Συνδρομο Περιοδικου Πυρετου Με Τραχηλικη Λεμφαδενιτιδα, Φαρυγγοαμυγδαλιτιδα Και Αφθωδη Στοματιτιδα (PFAPA)

Συνδρομο Περιοδικου Πυρετου Με Τραχηλικη Λεμφαδενιτιδα, Φαρυγγοαμυγδαλιτιδα Και Αφθωδη Στοματιτιδα (PFAPA) www.printo.it/pediatric-rheumatology/gr/intro Συνδρομο Περιοδικου Πυρετου Με Τραχηλικη Λεμφαδενιτιδα, Φαρυγγοαμυγδαλιτιδα Και Αφθωδη Στοματιτιδα (PFAPA) Έκδοση από 2016 1. ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ PFAPA 1.1 Τι είναι;

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτικές Παρεμβάσεις στην Πολλαπλή Σκλήρυνση

Θεραπευτικές Παρεμβάσεις στην Πολλαπλή Σκλήρυνση 1 Θεραπευτικές Παρεμβάσεις στην Πολλαπλή Σκλήρυνση Τα θεραπευτικά σχήματα τα οποία περιγράφονται παρακάτω είναι βασισμένα σε κλινικές μελέτες Φάσης ΙΙΙ και στις εγκρίσεις θεραπειών από τους Οργανισμό Φαρμάκων

Διαβάστε περισσότερα

Newsletter JAN 2017 Αφιέρωμα στον Καρκίνο του Προστάτη

Newsletter JAN 2017 Αφιέρωμα στον Καρκίνο του Προστάτη Newsletter JAN 2017 Αφιέρωμα στον Καρκίνο του Προστάτη ΚΡΙΤΣΕΛΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΗΣ - ΟΓΚΟΛΟΓΟΣ w w w. o n c o c a r e. g r 1 ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Γενική

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ Τι είναι η τροφική αλλεργία; Τροφική αλλεργία είναι η αναπάντεχη και μη κανονική ανοσολογική αντίδραση του οργανισμού εναντίον ενός τμήματος μιας τροφής (συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

Πρωτόκολλο εξατομίκευσης της χειρουργικής θεραπείας στον καρκίνου του οισοφάγου

Πρωτόκολλο εξατομίκευσης της χειρουργικής θεραπείας στον καρκίνου του οισοφάγου Πρωτόκολλο εξατομίκευσης της χειρουργικής θεραπείας στον καρκίνου του οισοφάγου ΜΟΝΑΔΑ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΑΝΩΤΕΡΟΥ ΠΕΠΤΙΚΟΥ, Α ΠΡΟΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ, «ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ» Γ.Ν.Α. Δουλάμη Γεωργία, Θεοδώρου

Διαβάστε περισσότερα

PET-CT : περιορισμοίpitfalls. Ευθυμιάδου Ρωξάνη Διευθύντρια τμήματος PET-CT Θεραπευτήριο «Υγεία»

PET-CT : περιορισμοίpitfalls. Ευθυμιάδου Ρωξάνη Διευθύντρια τμήματος PET-CT Θεραπευτήριο «Υγεία» PET-CT : περιορισμοίpitfalls Ευθυμιάδου Ρωξάνη Διευθύντρια τμήματος PET-CT Θεραπευτήριο «Υγεία» PET/CT CT PET Κλινικές εφαρμογές PET-CT Καρδιολογία 5% Νευρολογία 5% Ογκολογία 90% PET-CT PET CT PET-CT Περιορισμοί

Διαβάστε περισσότερα

Αυτόλογη μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων Λίγκα Μαρία

Αυτόλογη μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων Λίγκα Μαρία Αυτόλογη μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων Λίγκα Μαρία Αιματολόγος, Επιμελήτρια Β Αιματολογικό Τμήμα Παθολογικής Κλινικής Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο Πατρών Μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων (ΜΑΚ)

Διαβάστε περισσότερα

Ρευματικός Πυρετός και Μεταστρεπτοκοκκική Αντιδραστική Αρθρίτιδα

Ρευματικός Πυρετός και Μεταστρεπτοκοκκική Αντιδραστική Αρθρίτιδα www.printo.it/pediatric-rheumatology/gr/intro Ρευματικός Πυρετός και Μεταστρεπτοκοκκική Αντιδραστική Αρθρίτιδα Έκδοση από 2016 2. Διάγνωση και θεραπεία 2.1 Πώς μπαίνει η διάγνωση; Τα κλινικά ευρήματα και

Διαβάστε περισσότερα

Στο μη-hodgkin λέμφωμα, το MabThera χρησιμοποιείται για τη θεραπεία αμφότερων των μορφών της νόσου που επηρεάζουν τα Β-λεμφοκύτταρα:

Στο μη-hodgkin λέμφωμα, το MabThera χρησιμοποιείται για τη θεραπεία αμφότερων των μορφών της νόσου που επηρεάζουν τα Β-λεμφοκύτταρα: EMA/614203/2010 EMEA/H/C/000165 Περίληψη EPAR για το κοινό ριτουξιμάμπη Το παρόν έγγραφο αποτελεί σύνοψη της Ευρωπαϊκής Δημόσιας Έκθεσης Αξιολόγησης (EPAR) του. Επεξηγεί τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΛΑΣΤΙΚΟ ΚΑΡΚΙΝΩΜΑ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ (ΑΚΘ)

ΑΝΑΠΛΑΣΤΙΚΟ ΚΑΡΚΙΝΩΜΑ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ (ΑΚΘ) 1 Α' Χειρουργική Κλινική, Γ.Ν. Νίκαιας, 2 ΩΡΛ Κλινική, Γ. Ν. Νίκαιας Εισαγωγή Το ΑΚΘ αποτελεί το 1% επί του συνόλου των κακοηθειών του θυρεοειδούς.εμφανίζεται σαν μία ταχέως αναπτυσσόμενη μάζα, διηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός Ακτινοθεραπείας για γονείς και παιδιά

Οδηγός Ακτινοθεραπείας για γονείς και παιδιά Οδηγός Ακτινοθεραπείας για γονείς και παιδιά Ενημέρωση ασθενών & φροντιστών Περιεχόμενα Σχετικά με τον οδηγό 4 Συχνές ερωτήσεις σχετικά με την Ακτινοθεραπεία 5 Ποια είναι τα μέλη της ομάδας που θα ασχοληθούν

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος όρχεων Χημειοθεραπεία και μακροχρόνια τοξικότητα. Μαρία Παρασκευά Ειδικευόμενη Παθολογικής Ογκολογίας Α Παθολογική κλινική Θεαγένειο

Καρκίνος όρχεων Χημειοθεραπεία και μακροχρόνια τοξικότητα. Μαρία Παρασκευά Ειδικευόμενη Παθολογικής Ογκολογίας Α Παθολογική κλινική Θεαγένειο Καρκίνος όρχεων Χημειοθεραπεία και μακροχρόνια τοξικότητα Μαρία Παρασκευά Ειδικευόμενη Παθολογικής Ογκολογίας Α Παθολογική κλινική Θεαγένειο Μακροχρόνια τοξικότητα Νόσος της νεαρής ηλικίας 10ετής επιβίωση

Διαβάστε περισσότερα

Κ. Λυμπερόπουλος Γ.Ν.Α «Γ.Γεννηματάς»

Κ. Λυμπερόπουλος Γ.Ν.Α «Γ.Γεννηματάς» Κ. Λυμπερόπουλος Γ.Ν.Α «Γ.Γεννηματάς» Χολαγγειοκαρκίνωμα Ιστολογικά τα χολαγγειοκαρκινώματα αποτελούνται απο: Κύτταρα βλεννοεκκριτικού αδενοκαρκινώματος Ινώδη συνδετικό ιστό σε άλλοτε άλλη αναλογία Τα

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τμήμα Ιατρικής Εργαστήριο Ακτινολογίας Ιατρικής Απεικόνισης

Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τμήμα Ιατρικής Εργαστήριο Ακτινολογίας Ιατρικής Απεικόνισης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τμήμα Ιατρικής Εργαστήριο Ακτινολογίας Ιατρικής Απεικόνισης Διδάσκοντες Ιωάννης Β. Φεζουλίδης Καθηγητής Μαριάννα Βλυχού Αναπλ. Καθηγήτρια Έφη Καψαλάκη Αναπλ. Καθηγήτρια Αικατερίνη

Διαβάστε περισσότερα