Η Ροδόπη αποτελεί την ανατολικότερη γεωτεκτονική ζώνη των Ελληνίδων. οµείται από τεκτονοµεταµορφικά

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η Ροδόπη αποτελεί την ανατολικότερη γεωτεκτονική ζώνη των Ελληνίδων. οµείται από τεκτονοµεταµορφικά"

Transcript

1 2 ο ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ, ΟΡΥΚΤΟΛΟΓΙΑΣ & ΓΕΩΧΗΜΕΙΑΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2005 ΣΕΛ ΠΕΤΡΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΑΜΦΙΒΟΛΙΤΙΩΜΕΝΩΝ ΕΚΛΟΓΙΤΩΝ ΚΑΙ ΤΡΟΝΤΙΕΜΙΤΙΚΩΝ ΦΛΕΒΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ OΡΓΑΝΗΣ-KΥΜΗΣ ΤΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΡΟ ΟΠΗΣ Μπόσκος Ε. και Μπαζιώτης Ι. Τοµέας Γεωλογικών Επιστηµών, Σχολή Μηχανικών Μεταλλείων Μεταλλουργών, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, Ηρώων Πολυτεχνείου 9, , Ζωγράφου, Αθήνα, ΠΕΡΙΛΗΨΗ Γρανατούχοι αµφιβολίτες του τεκτονοµεταµορφικού συµπλέγµατος της Κύµης, στην Ανατολική Ροδόπη αποτελούν προϊόντα αµφιβολιτίωσης εκλογιτών που υπέστησαν µεταµόρφωση υπέρ-υψηλών πιέσεων. Η γεωχηµεία των κύριων στοιχείων και ιχνοστοιχείων δείχνει ότι οι πρωτόλιθοι τους ήταν γάββροι, οι οποίοι κρυσταλλώθηκαν από θολεϊτικής σύστασης µάγµα σε περιβάλλον διεύρυνσης. Τα γεωχηµικά χαρακτηριστικά των τροντιεµιτικών φλεβών που τέµνουν τους γρανατούχους αµφιβολίτες, δείχνουν ότι το τροντιεµιτκό µάγµα προήλθε από µερική τήξη των αµφιβολιτιωµένων εκλογιτών. Η συνύπαρξη µαγµατικού κλινοζοϊσίτη µε µοσχοβίτη, χαλαζία και πλαγιόκλαστο (An 14-20%) τεκµηριώνει κρυστάλλωση του µάγµατος σε βάθος ~32-36 km. 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η Ροδόπη αποτελεί την ανατολικότερη γεωτεκτονική ζώνη των Ελληνίδων. οµείται από τεκτονοµεταµορφικά συµπλέγµατα τα οποία χαρακτηρίζονται από αλπικής ηλικίας µεταµόρφωση και καλυµµατική τεκτονική (Krohe & Mposkos 2002). Στο ανώτερο τεκτονοµεταµορφικό σύµπλεγµα της Κύµης στην Ανατολική Ροδόπη µεταξύ των επικρατέστερων λιθολογιών συµπεριλαµβάνονται µεταβασίτες οι οποίοι αποτελούνται κατεξοχή από µερικώς ή πλήρως αµφιβολιτιωµένους εκλογίτες, οι οποίοι συχνά τέµνονται από µικρού πάχους λευκοκρατικές φλέβες τροντιεµιτικής σύστασης. Η προέλευση των µαγµάτων τροντιεµιτικής σύστασης αποτέλεσε αντικείµενο πολλών ερευνητών. Για το θέµα αυτό υπάρχουν µελέτες πειραµατικές, µελέτες κατανοµής ιχνοστοιχείων και ισοτοπικές µελέτες. Σε όλες σχεδόν τις περιπτώσεις η γένεση τέτοιων µαγµάτων αποδίδεται είτε σε κλασµατική κρυστάλλωση βασαλτικών µαγµάτων χαµηλής περιεκτικότητας σε Κ (Singer et al. 1992) είτε σε προϊόντα µερικής τήξης υπαλκαλικών µεταβασαλτικών πετρωµάτων (π.χ. Wolf & Willie 1994, Barnes et al. 1996). Στην παρούσα εργασία µελετώνται αµφιβολιτιωµένοι εκλογίτες και φλεβικά πετρώµατα τροντιεµιτικής σύστασης που τέµνουν τους αµφιβολίτες από την περιοχή Οργάνης-Κύµης. Ιδιαίτερη έµφαση δίδεται στη γεωχηµεία των λιθολογιών αυτών µε στόχο να διαπιστωθεί η ενδεχό- µενη προέλευση των τροντιεµιτικής σύστασης τηγµάτων από µερική τήξη των αµφιβολιτιωµένων εκλογιτών 2 ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΣΥΜΠΛΕΓΜΑΤΟΣ ΚΥΜΗΣ Το τεκτονοµεταµορφικό σύµπλεγµα της Κύµης (Σχ. 1) έχει υποστεί µεταµόρφωση υπέρ-υψηλών πιέσεων (Mposkos & Kostopoulos 2001). Aποτελείται από µεταµορφωµένα πετρώµατα ηπειρωτικού φλοιού και πετρώµατα µανδύα. Κυριαρχούν µιγµατιτιωµένοι χαλαζιο-αστριούχοι και πηλιτικοί γνεύσιοι, µάρµαρα και µεγάλα σώµατα αµφιβολιτών, µερικώς αµφιβολιτιωµένων εκλογιτών και ορθογνεύσιων. Στα πετρώµατα µανδυακής προέλευσης συµπεριλαµβάνονται γρανατούχοι-σπινελιούχοι µεταπεριδοτίτες και σπινελιούχοι-γρανατούχοι πυροξενίτες (Mposkos 2002). Μοσχοβιτικοί πηγ- µατίτες τέµνουν όλες τις λιθολογίες. είκτες που τεκµηριώνουν τη µεταµόρφωση υπερ-υψηλών πιέσεων διαπιστώθηκαν µόνο σε πετρώµατα ηπειρωτικού φλοιού. Οι δείκτες αυτοί περιλαµβάνουν (α) πολυκρυσταλλικά συσσωµατώµατα χαλαζία σε ψευδοµόρφωση κατά κοεσίτη, από αµφιβολιτιωµέ- 259

2 νους εκλογίτες, (β) αποµίξεις ράβδων χαλαζία σε κλινοπυρόξενο από µερικώς αµφιβολιτωµένο ε- κλογίτη, (γ) εγκλείσµατα µικροδιαµαντιών σε γρανάτες από γρανατούχους-κυανιτούχους µιγµατιτιωµένους γνεύσιους (Mposkos et al. 2004, Perraki et al. 2004). Η ηλικία της µεταµόρφωσης υπέρυψηλών πιέσεων δεν είναι γνωστή. Ηλικία Sm-Nd γρανάτη-κλινοπυρόξενου ολικού πετρώµατος 119 εκ.χ. από σπινελιούχο-γρανατούχο πυροξενίτη (Wawrzenitz & Mposkos 1997) καταγράφει την ηλικία ενός σταδίου ανάδυσης του συµπλέγµατος Κύµης σε συνθήκες P-T ~16 kbar και ~770 0 C. Η διείσδυση και κρυστάλλωση των µοσχοβιτικών πηγµατιτών έλαβε χώρα µεταξύ 65 και 63 εκ.χ. ό- πως προκύπτει από την ηλικία Rb-Sr 65 εκ.χ. από πηγµατιτικό µοσχοβίτη (Mposkos & Wawrzenitz 1995) και U-Pb από µαγµατικό ζιρκόνιο (Liati et al. 2002). Η επίκλυση ιζηµάτων Ηωκαινικής ηλικίας (Λουτήσιο) στα µεταµορφωµένα πετρώµατα της Κύµης δείχνουν ότι το σύµπλεγµα της Κύµης αναδύθηκε στην επιφάνεια µεταξύ 63 και 48 Εκ.Χ. Σχήµα 1. Γεωτεκτονικός χάρτης της ανατολικής Ροδόπης (από Mposkos 2002). 3 ΠΕΤΡΟΓΡΑΦΙΑ-ΟΡΥΚΤΟΧΗΜΕΙΑ 3.1 Γρανατούχοι αµφιβολίτες (αµφιβολιτιωµένοι εκλογίτες) Μερικώς ή πλήρως αµφιβολιτιωµένοι εκλογίτες σχηµατίζουν φακούς ή διαστρώσεις πάχους ο- ρισµένων µέτρων ή και εκατοντάδων µέτρων στους πηλιτικούς και χαλαζιο-αστριούχους γνευσίους. Στην παρούσα εργασία δίδεται έµφαση σε εκείνους που διατηρούν ακόµη υπολειµµατικές φάσεις και ιστολογικά χαρακτηριστικά του εκλογιτικού σταδίου µεταµόρφωσης Σκαπολιθικός αµφιβολιτιωµένος εκλογίτης Τέσσερα km δυτικά της Σµιγάδας, στο δρόµο προς την Κύµη (Σχ. 1), εµφανίζεται σώµα αµφιβολιτιωµένου εκλογίτη πλούσιου σε γρανάτες, διαστάσεων ~20 Χ 40 µ. σε έντονα µυλονιτιωµένους γνεύσιους. Λευκοκρατικοί θύλακες αποτελούµενοι από χαλαζία + σκαπόλιθο ± πλαγιόκλαστο, φακοειδείς διαστρώσεις αποτελούµενες κυρίως από γρανάτη + σκαπόλιθο + κεροστίλβη, στις οποίες ο σκαπόλιθος και η κεροστίλβη, αντικαθιστούν γρανάτη και κλινοπυρόξενο, αποτυπώνουν ένα µεταεκλογιτικό στάδιο µεταµόρφωσης, η οποία έλαβε χώρα παρουσία ρευστής φάσης υπό οξειδωτικές συνθήκες. Φλεβίδια τροντιεµιτικής σύστασης πάχους 2 έως 3 cm (Σχ. 2 ) καθώς και µια φλέβα µοσχοβιτικού πηγµατίτη πάχους > των 2 m, διεισδύουν στον εκλογίτη. Το ορυκτολογικό άθροισµα του αµφιβολιτιωµένου εκλογίτη της Σµιγάδας είναι: Grt-Cpx-Hbl-Scp- Qtz-Czo-Pl-Kfs-Ab-Rt-Ttn-Py (συντµήσεις κατά Kretz 1983). ιακρίνονται δύο γενιές γρανάτη και κλινοπυρόξενου. Ο γρανάτης-1 (Grt-1) σχηµατίζει µεγάλους κρυστάλλους ( µm) µε διαβρω- µένα κυρίως τα άκρα του. Παρουσιάζει οµοιογενή σύσταση (Grs 24 Alm 47 Prp 29 ), µε εξαίρεση την περιφέρεια του στην οποία παρατηρείται µικρή µείωση του MgO και αύξηση του CaO. Ο γρανάτης-2 (Grt-2) σχηµατίζει ισοκοκκώδεις και ιδιόµορφους κρυστάλλους ( µm) και έχει σύσταση ίδια 260

3 µε εκείνη της περιφέρειας του Grt-1 (Grs 28 Alm 45 Prp 25 Sps 0.1 ). Ο γρανάτης-1 περιέχει σπάνια εγκλείσµατα Κ-ούχου άστριου, χαλαζία, κυανίτη, ρουτιλίου και σύνθετων κόκκων αποτελούµενους από κεροστίλβη + κλινοπυρόξενο. Εγκλείσµατα κυανίτη + χαλαζία δείχνουν ότι ο γρανάτης σχηµατίστηκε σε στάδιο προϊούσας µεταµόρφωσης αντικαθιστώντας πρώην πλαγιόκλαστο. Εγκλείσµατα χαλαζία έχουν αντικατασταθεί µερικώς ή πλήρως από Κ-ούχο άστριο. Ακτινωτές ρωγµατώσεις στο γρανάτη ξεκινούν από τα εγκλείσµατα των Κ-ούχων αστρίων (Σχ. 2Α). Τα εγκλείσµατα αυτά θεωρείται ότι ήταν αρχικά εγκλείσµατα κοεσίτη τα οποία µετατράπηκαν κατά το στάδιο της αποσυµπίεσης σε χαλαζία, προκαλώντας ρωγµατώσεις στον γρανάτη. Κ-ούχα ρευστά διείσδυσαν κατά µήκος των ρωγ- µών, πλήρωσαν τις ρωγµές και αντικατέστησαν τον χαλαζία µε Κ-ούχο άστριο. Ο κλινοπυρόξενος-1 (Cpx-1) σχηµατίζει µεγάλους κρυστάλλους και παρουσιάζει ελαφρά ζωνώδη σύσταση. Η περιεκτικότητα σε ιαδεϊτικό µόριο µειώνεται από το κέντρο (Jd ) προς την άκρη (Jd ). Περιέχει εγκλείσµατα σύνθετων κόκκων οι οποίοι αποτελούνται από κεροστίλβη + χαλαζία + Κ-ούχο άστριο, Κ-ούχο άστριο + αλβίτη και ελασµατοειδείς αποµίξεις χαλαζία (plate 1F σε Mposkos 2002). Οι ελασµατοειδείς αποµίξεις χαλαζία δείχνουν ότι ο κλινοπυρόξενος ήταν υπερπυριτικός και ότι σχηµατίστηκε σε συνθήκες υπέρ-υψηλών πιέσεων (Liou et al. 1998). Ο κλινοπυρόξενος-2 (Cpx-2) σχηµατίζει κρυσταλλικά συσσωµατώµατα µε κόκκους µικρότερου µεγέθους. Η χηµική του σύσταση είναι όµοια µε εκείνη της άκρης του. Εφαρµόζοντας το γεωθερµόµετρο γρανάτη-κλινοπυρόξενου των Ellis & Green (1979) στο ζεύγος Grt-1-Cpx-1 (χηµικές συστάσεις ορυκτών δίδονται στον πίνακα 1) προκύπτουν θερµοκρασίες µεταξύ C για πίεση 60 kbar για το στάδιο της µεταµόρφωσης υπέρ-υψηλών πιέσεων. Ζεύγη από Grt-2 Cpx-2 δίνουν θερµοκρασίες C για πίεση 15 kbar. Η διείσδυση νερού, σε συνδυασµό µε οξειδωτικές συνθήκες, οδήγησαν σε µερική αµφιβολιτίωση του πρώην εκλογίτη µε σχηµατισµό διαβλαστικής κεροστίλβης και σκαπόλιθου, αντικαθιστώντας γρανάτη και κλινοπυρόξενο. Σε ορισµένους λευκοκρατικούς θύλακες του πετρώµατος ο σκαπόλιθος συνυπάρχει µε πλαγιόκλαστο. Ο σκαπόλιθος είναι πλούσιος σε Ca και SO 3 = µε 70-80% µεϊονίτη και 20-30% µαριαλίτη (Πιν. 1), ενώ το συνυπάρχον πλαγιόκλαστο είναι πλούσιο σε Na µε ποσοστό α- νορθίτη 30-35%. Σκαπόλιθος µε την προαναφερθείσα χηµική σύσταση εµφανίζεται συνήθως σε πετρώµατα γρανουλιτικής φάσης υψηλών πιέσεων. Γεωθερµοµετρία γρανάτη-κεροστίλβης (Graham & Powell 1984), έδωσε θερµοκρασίες ~700 0 C για το στάδιο της αµφιβολιτίωσης Γρανατούχοι Αµφιβολίτες Τρία km ανατολικά της Κύµης (Σχ. 1), εµφανίζονται µερικώς αµφιβολιτιωµένοι σκουρόχρωµοι ή ανοικτόχρωµοι συνήθως κυανιτούχοι αµφιβολιτωµένοι εκλογίτες, των οποίων οι εναλλαγές στο χρώµα αποδίδονται σε φαινόµενα διαφοροποίησης κατά την κλασµατική κρυστάλλωση ενός γαββρικής σύστασης µάγµατος. Το ορυκτολογικό άθροισµα των πετρωµάτων αυτών είναι: Grt+Cpx+Pl+Hbl+Kfs+Rt+Ky+Scp+Czo. Χαλαζίας εµφανίζεται µόνο ως εγκλείσµατα σε γρανάτη (Grt-1) µαζί µε κυανίτη (Σχ.2Β). Υπολείµµατα του εκλογιτικού σταδίου είναι εξαιρετικά σπάνια. Μεταξύ αυτών διατηρούνται υπολείµµατα γρανάτη (Grs 17 Alm 36 Prp 46 Sps 01 ) ο οποίος περιέχει µικρά ε- γκλείσµατα κυανίτη (1-5µm) και χαλαζία. Η παραγένεση γρανάτης + κυανίτης + χαλαζίας τεκµηριώνει συνθήκες πίεσης και θερµοκρασίας ενός σταδίου προϊούσας µεταµόρφωσης οι οποίες ξεπέρασαν το πεδίο σταθερότητας του πλαγιοκλάστου. Νεότεροι ιδιόµορφοι κόκκοι γρανάτη (Grt-2) (Grs 22 Alm 41.5 Prp 38 Sps 1.5 ) συνυπάρχουν µε πλαγιόκλαστο (An ), κλινοπυρόξενο (Jd ) και κεροστίλβη. Κελυφυτική κεροστίλβη και πλαγιόκλαστο αντικαθιστούν κλινοπυρόξενο και γρανάτη (Grt- 1).Επειδή από τα ορυκτά της κύριας µάζας απουσιάζουν ο χαλαζίας και το κορούνδιο, ο σχηµατισµός του πλαγιοκλάστου που αντικαθιστά γρανάτη και κλινοπυρόξενο περιορίζεται µεταξύ των α- ντιδράσεων Pl Cpx+Qtz και Cpx+Ky Pl+Cor. Η τοµή των καµπυλών των προαναφερθέντων α- ντιδράσεων µε τη γραµµή που καθορίζει τους συντελεστές κατανοµής (Kd=5,06) Fe-Mg µεταξύ γρανάτη (Grt-2)- κλινοπυρόξενου περιορίζει τις συνθήκες του σταδίου αυτού µεταξύ 11 και 12 kbar και C (Mposkos 2002). 3.2 Τροντιεµίτες Τροντιεµιτικές φλέβες πάχους ορισµένων cm µέχρι > 1m τέµνουν λοξά τη σχιστότητα των γρανατούχων αµφιβολιτών (Σχ. 2Γ, ). Οι φλέβες αυτές δεν παρουσιάζουν παραµόρφωση γεγονός που δείχνει ότι διείσδυσαν σε στάδιο µεταγενέστερο από εκείνο που χαρακτηρίζει τη διαµπερή παρα- µόρφωση των αµφιβολιτών. Η ορυκτολογική τους σύσταση έχει ως εξής: Pl+Qtz+Ms+Czo±Bt ±Grt. 261

4 Κύρια ορυκτά είναι πλαγιόκλαστο (An 14-20%), χαλαζίας και µοσχοβίτης. Ο µοσχοβίτης είναι πλούσιος σε Mg και Fe µε MgO που κυµαίνεται µεταξύ 1,65 και 2,53 και ολικό σίδηρο ως FeO µεταξύ 2,20 και 5,70. Επειδή το άθροισµα των ατόµων Mg+Fe είναι µεγαλύτερο του Si-6 σηµαντικό µέρος του Fe είναι σε τρισθενή µορφή υποκαθιστώντας Al. Ο βιοτίτης είναι σπανιότερος. Έχει λόγο Fe/(Fe+Mg)=0,40 και περιεκτικότητα σε TiO 2 που ανέρχεται µέχρι το 5% (Πιν. 1). Γρανάτης είναι εξαιρετικά σπάνιος µε σύσταση (Grs 28 Alm 47 Prp 24 Sps 2 ). Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η παρουσία του κλινοζοϊσίτη. Η συνύπαρξη του µε µοσχοβίτη προσδιορίζει το βάθος κρυστάλλωσης του τροντιεµιτικού µάγµατος, το οποίο προκύπτει από την τοµή της καµπύλης της αντίδρασης An+Kfs+W Czo+Ms+Qtz µε εκείνη της κρυστάλλωσης γρανιτικού µάγµατος κορεσµένου σε νερό. Η παραπάνω αντίδραση υπολογίστηκε µε το πρόγραµµα TWEEQU (έκδοση 2.02) για συστάσεις πλαγιοκλάστου (An 15-20%). Προέκυψαν πιέσεις κρυστάλλωσης µεταξύ 9-10 kbar. Σχήµα 2. α) Εγκλείσµατα Κ-ούχων αστρίων σε γρανάτη. ιακρίνονται οι ρωγµατώσεις στο γρανάτη που εκκινούν από τα εγκλείσµατα (βλέπε κείµενο). β) Εγκλείσµατα κυανίτη και χαλαζία σε εκλογιτικό γρανάτη (Grt-1). γ) Τροντιεµιτική φλέβα σε γρανατούχο αµφιβολίτη τέµνει λοξά τη γράµµωση. δ) Τροντιεµιτική φλέβα πάχους 1 cm στον σκαπολιθικό αµφιβολιτιωµένο εκλογίτη. 4 ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ Αναλύθηκαν γεωχηµικά δείγµατα πετρωµάτων από το σκαπολιθικό αµφιβολιτιωµένο εκλογίτη, από γρανατούχους αµφιβολίτες και από τροντιεµίτες. Τα κύρια στοιχεία και ιχνοστοιχεία συµπεριλαµβανοµένου και των σπανίων γαιών (REE) αναλύθηκαν µε τις µεθόδους XRF και ICP- MS, στα εργαστήρια του Ινστιτούτου Ορυκτολογίας και Πετρολογίας του πανεπιστηµίου του Graz και στα α- ναλυτικά εργαστήρια της ACME Laboratories στο Βανκούβερ του Καναδά. Αντιπροσωπευτικές αναλύσεις δίνονται στον πίνακα Γρανατούχοι αµφιβολίτες Οι γρανατούχοι αµφιβολίτες παρουσιάζουν γεωχηµικά χαρακτηριστικά τα οποία χαρακτηρίζουν πετρώµατα βασαλτικής σύστασης. Το SiO 2 κυµαίνεται από 47,59-51,98% και το Al 2 O 3 από 14,78-19,44%. Με βάση τις περιεκτικότητες σε FeOtot, MgO και Na 2 O+K 2 O ακολουθούν τη θολεϊτική σειρά µε αριθµό µαγνησίου Mg#=MgO/(MgO+FeOtot) που κυ- µαίνεται από 0,37-0,55. Τα διαγράµµατα των ιχνοστοιχείων κανονικοποιηµένα ως προς τον πρωταρχικό µανδύα (Σχ. 3Α), παρουσιάζουν γεωχηµικά χαρακτηριστικά όµοια µε αυτά των σύγχρονων N-MORB και E-MORB (Sun & McDonough 1989). Σε όλα τα δείγµατα, τα διαγράµµατα δείχνουν ο- ριζόντια κατανοµή των στοιχείων από το Nd µέχρι το Lu ενώ παρατηρείται θετική ανωµαλία στο U και αρνητική στο Τh, Nb και Ti. Η θετική ανωµαλία του U και η αρνητική των Nb και Ti θα µπορούσαν να αποδοθούν καταρχήν σε πιθανή µόλυνση του µάγµατος από υλικά ηπειρωτικού φλοιού ή από ρευστά που προήλθαν από αντιδράσεις αφυδάτωσης σε περιβάλλον υποβύθισης (Rollinson 1993). Είναι δυνατόν επίσης να αποδοθούν στην κρυστάλλωση και διαχωρισµό τιτανιούχου µαγνητίτη, ανεξάρτητα από το τεκτονικό περιβάλλον γένεσης του µάγµατος (Christiansen & Keith 1996). Ο λόγος Zr/Hf (32,44-37,53) και η σχέση των λόγων Y/Nb-Zr/Nb φανερώνουν N-MORB χαρακτήρα των πρωτολίθων (David et al. 2000) (Πιν 2). Οι τιµές των LREE κανονικοποιηµένες ως προς τον χονδρίτη (Σχ. 3Β) είναι εµπλουτισµένες κατά 12 έως 25 φορές ενώ εκείνες των HREE κατά 14 εως16 φορές. Σε ορισµένα δείγµατα οι LREE παρουσιάζουν έκπλυση, µε λόγο (La/Sm)Ν που κυµαίνεται από 0,57-0,86 ενώ σε άλλα, εµπλουτισµό µε λόγο (La/Sm)Ν που κυµαίνεται από 1,01-1,14. Σε όλα τα δείγµατα οι HREE παρουσιάζουν µικρή ελάττωση των τιµών τους από το Gd µέχρι το Yb. Σε Ορισµένα δελιγµατα οι κατανοµές REE είναι όµοιες µε εκείνες των N-MORB και άλλα µε εκείνες των E-MORB, δείχνοντας καταρχήν ότι οι πρωτόλιθοι τους αποτελούν προϊόντα κρυστάλλωσης διαφορετικών µαγµατικών πηγών. Ωστόσο οι 262

5 διαφορές στην κατανοµή των REE των δειγµάτων που αναλύθηκαν είναι δυνατόν να αποδοθούν και σε διαφορετικό βαθµό µερικής τήξης της ίδιας πηγή ή σε διαδικασίες κλασµάτωσης ενός θολεϊτικής σύστασης βασαλτικού µάγµατος. Πίνακας 1. Αντιπροσωπευτικές µικροαναλύσεις* ορυκτών από τους αµφιβολιτιωµένους εκλογίτες της περιοχής Οργάνης-Κύµης στην Αν.Ροδόπη. είγµα Grt-1 Grt-2 Cpx-1 Cpx-2 Hbl Scp Grt-1 Grt-2 Cpx Hbl Ms Bt Czo SiO 2 39,21 39,08 50,95 53,22 44,97 46,48 40,22 39,48 51,93 46,94 45,51 35,46 38,50 TiO ,45 0,35 1, ,40 0,63 1,36 5,04 - Al 2 O 3 22,19 22,07 7,62 4,00 14,01 26,06 22,70 22,27 5,98 12,57 31,32 14,84 29,62 FeO 21,81 20,92 6,56 6,57 10,81 0,05 17,36 19,70 5,33 7,18 3,64 15,21 8,06 ++ MnO - 0,60-0, ,60 0,74-0, MgO 7,68 6,73 12,19 14,13 14,07-12,65 9,50 13,00 17,24 2,90 12,32 - CaO 8,98 10,34 19,75 20,35 11,10 16,90 6,48 8,18 20,94 11, ,05 Na 2 O - - 2,48 0,96 1,18 3, ,70 1,58-0,11 - K 2 O ,28 3, ,25 0,24 10,67 9,70 - tot 99,84 99,74 100,01 99,99 97,94 99,18 100,02 99,89 99,53 98,04 95,40 92,68 98,23 Si 5,998 6,001 1,872 1,951 6,358 6,910 5,980 5,983 1,910 6,544 6,157 5,472 3,01 Ti - - 0,012 0,010 0, ,011 0,067 0,138 0,577 - Al 4,000 3,995 0,330 0,173 2,335 4,570 3,979 3,978 0,259 2,065 4,994 2,695 2,73 Fe 2,791 2,686 0,221 0,202 1,180 0,010 2,159 2,497 0,164 0,753 0,412 1,980 0,53 Mn - 0,078-0,013 0,000-0,076 0,096-0,023 0,584-0 Mg 1,742 1,541 0,668 0,772 2,966-2,759 2,145 0,713 3,583-2,830 0 Ca 1,471 1,701 0,778 0,799 1,682 2,690 1,032 1,328 0,825 1, ,85 Na - - 0,177 0,068 0,324 1, ,121 0,427-0,027 - K ,051 0, ,011 0,043 1,841 1, SO 3 3,04%, S=0.340, ++ σίδηρος ως Fe 2 O 3, *Αναλύσεις 1-6 από σκαπολιθικό αµφιβολιτωµένο εκλογίτη, 7-10: από αµφιβολιτωµένο κυανιτούχο εκλογίτη, 11-13: από τροντιεµίτη. Grt: γρανάτης, Cpx: κλινοπυρόξενος, Hbl: κεροστίλβη, Scp: σκαπόλιθος, Ms: µοσχοβίτης, Bt: βιοτίτης, Czo: κλινοζοϊσίτης Πραγµατοποιώντας µια δεύτερης-τάξης πολυωνυµική παλινδρόµηση των αναλύσεων, φαίνεται να υπάρχει µια συστηµατική συσχέτιση µεταξύ του δείκτη κλασµάτωσης Mg# και των κύριων στοιχείων και ιχνοστοιχείων. Με µείωση του Mg# τα FeOtot, TiO 2, Zr, Y, V, LREE και HREE έχουν θετική συσχέτιση ενώ το Ni και το Cr αρνητική. Οι παραπάνω τάσεις αναµένονται κατά τη διάρκεια των διαδικασιών κλασµάτωσης θολεϊτικού βασαλτικού µάγµατος (Rollinson 1993). Η κλασµάτωση των REE αποδίδεται πιθανώς σε διαδικασίες κλασµατικής κρυστάλλωσης και όχι σε διαφορετικό βαθµό µερικής τήξης της ίδιας πηγής, ή σε µερική τήξη διαφορετικών πηγών. 4.2 Σκαπολιθικός αµφιβολιτιωµένος εκλογίτης Ο σκαπολιθικός αµφιβολιτιωµένος εκλογίτης έχει τιµές κύριων στοιχείων και ιχνοστοιχείων οι οποίες ανταποκρίνονται σε σύσταση γαββρικού πετρώµατος. Οι τιµές του SiO 2 κυµαίνονται από 42,74-47,04%. Σε σύγκριση µε τους γρανατούχους αµφιβολίτες είναι πλουσιότερος σε σίδηρο και φτωχότερος σε µαγνήσιο (Πιν. 2). Ο αριθµός µαγνησίου είναι ιδιαίτερα χαµηλός (Mg#=0,29), χαρακτηρίζοντας αρκετά εξελιγµένο πέτρωµα. Επίσης οι περιεκτικότητες σε Ni και Cr είναι χαµηλές (<15 ppm και <150 ppm αντίστοιχα) (Πιν. 2). Τα διαγράµµατα των ιχνοστοιχείων κανονικοποιηµένα ως προς τον πρωταρχικό µανδύα (Σχ. 3Γ), χαρακτηρίζονται από χαµηλές περιεκτικότητες (1-2 Χ του πρωταρχικού µανδύα). Παρουσιάζουν έντονες θετικές ανωµαλίες Sr και Ti, σε σχέση µε τα Ce και Nd, Sm και Eu, αντίστοιχα. Οι περιεκτικότητες των REE είναι επίσης χαµηλές (1-4 Χ του χονδρίτη). Τα διαγράµµατα των REE κανονικοποιηµένα ως προς τον χονδρίτη (Σχ. 3 ) χαρακτηρίζονται από µικρό εµπλουτισµό σε HREE [(Gd/Yb)N=0,74-0,85] και έκπλυση σε LREE, µε το Eu να παρουσιάζει έντονη θετική ανωµαλία (Eu/Eu*=1,43-1,56). Ο επανεµπλουτισµός σε La και Ce αποδίδεται σε µόλυνση µε ηπειρωτικό υλικό που έλαβε, ενδεχοµένως, χώρα µετά τη µεταµόρφωση της εκλογιτικής φάσης, κατά το στάδιο της σκαπολιθίωσης ή της περαιτέρω αµφιβολιτίωσης (Song et al. 2003). 263

6 Πίνακας 2. Επιλεγµένες αναλύσεις κυριών στοιχείων (κ.β%) και ιχνοστοιχείων (ppm) από τον σκαπολιθικό αµφιβολιτωµένο εκλογίτη (7,97), γρανατούχους αµφιβολίτες (11,80,81,10,19) και τροντιεµίτες (21,94) του µετα- µορφωµένου συµπλέγµατος Κύµης. είγµα SiO 2 47,03 44,89 49,23 49,35 48,94 47,59 48,43 72,05 73,39 TiO 2 1,20 1,12 1,04 0,98 1,41 1,06 1,96 0,14 0,29 Al 2 O 3 15,28 16,27 17,47 18,23 16,93 19,44 14,78 16,14 14,1 Fe 2 O 3t 16,69 18,06 9,18 8,42 9,89 8,79 12,62 0,82 2,01 MnO 0,21 0,22 0,15 0,13 0,15 0,14 0,18 0,01 0,01 MgO 6,97 7,51 9,1 9,21 8,3 8,16 7,6 0,54 0,97 CaO 11,20 11,46 10,49 9,78 10,46 11,64 10,51 3,23 2,14 Na 2 O 0,55 0,51 2,43 2,38 2,64 2,29 2,63 5,81 4,88 K 2 O 0,55 0,15 0,11 0,48 0,35 0,27 0,22 0,52 0,99 P 2 O 5 <0,01 0,01 0,11 0,09 0,19 0,10 0,34 0,08 0,05 LOI 0,30 0,1 0,6 0,9 0,7 0,01 0,6 0,60 1,1 Σύνολο 99,98 100,3 99,91 99,95 99,96 99,49 99,87 99,94 99,93 Mg# 0,29 0,29 0,50 0,52 0,46 0,48 0,38 0,40 0,33 Ba 43,1 81,2 16, ,2 37, ,5 240,3 Hf 0,6 <0,5 2,1 2,1 3,2 2,1 4,4 3,5 3,3 Nb <0,5 <0,5 0,8 1,9 3,1 1,5 6,3 <0,5 <0,5 Rb 8,2 5,5 3,3 11,6 9,6 8,1 2,5 9,4 12,1 Sr 64,6 84,2 53, ,5 527,4 Th <0,1 0,2 0,1 0,3 0,4 1 0,3 3,8 5 U 0,2 0,4 0,5 0,3 0,3 0,2 <0,1 1,7 1,1 V Zr 9,4 11,8 74,5 72, , ,6 107,4 Y 7,8 7,9 26, , ,6 2,9 2,7 Ni 9, , ,4 46,2 5,4 6 Cr (%) 0,018 0,010 0,053 0,050 0,038 0,050 0,054 0,009 0,009 Zr/Hf 15,67-35,48 34,62 37,53 37,29 37,41 29,89 32,55 Y/Nb ,25 12,63 9,06 16,67 8, Zr/Nb ,13 38,26 38,74 52,20 26, TiO 2 /Gd 1,29 1,12 0,30 0,28 0,29 0,29 0,25 0,11 0,30 La 0,5 0,8 2,5 3,4 6,6 5,4 10,5 8,1 9,9 Ce 0,5 1,1 7,9 9,4 17,8 16,5 31,1 16,6 18,5 Pr 0,06 0,19 1,34 1,46 2,61 2,22 4,47 1,75 1,99 Nd 0,6 1,3 7,2 8 13,5 12,2 22,9 5,8 7,3 Sm 0,3 0,5 2,5 2,5 4,1 3,1 5,8 1,5 1,7 Eu 0,27 0,33 1,02 1 1,61 1,22 1,83 0,49 0,45 Gd 0,93 1 3,45 3,45 4,84 3,65 7,9 1,23 0,97 Tb 0,18 0,23 0,67 0,68 0,94 0,62 1,43 0,13 0,12 Dy 1,01 1,36 3,86 3,93 4,99 3,79 7,86 0,59 0,54 Ho 0,29 0,36 0,87 0,87 1,06 0,82 1,66 0,09 0,09 Er 0,82 0,94 2,51 2,52 2,93 2,43 5 0,19 0,26 Tm 0,1 0,16 0,35 0,35 0,42 0,3 0,68 0,05 0,05 Yb 0,9 0,95 2,38 2,21 2,7 2,09 4,76 0,19 0,25 Lu 0,14 0,17 0,37 0,36 0,42 0,32 0,68 0,02 0,04 [Gd/Yb]N 0,85 0,87 1,20 1,29 1,48 1,44 1,37 5,36 3,21 [La/Sm]N 1,08 1,03 0,65 0,88 1,04 1,12 1,17 3,49 3,76 [La/Yb]N 0,40 0,60 0,75 1,10 1,10 1,85 1,58 30,58 28,41 [Eu/Eu*] 1,56 1,43 1,06 1,04 1,04 1,11 0,83 1,10 1,07 ΣREE 6,60 9,39 36,92 40,13 64,52 54,66 106,57 36,73 42,16 <: κάτω από το όριο ανιχνευσιµότητας Το ποσοστό του SiO 2 θα κατέτασσε το πέτρωµα στα υπερβασικά. Ωστόσο, οι χαµηλές περιεκτικότητες σε MgO, Ni και Cr, καθώς και η συνολική χηµική σύσταση, συνηγορούν υπέρ της κατάταξης του ως µέλος µιας σωρειτικής γαββρικής ακολουθίας (Liati et al. 2002). Ο σωρειτικός χαρακτήρας του και η ύπαρξη σωρειτικών συνδρόµων ορυκτών µπορεί να µοντελοποιηθεί µε βάση τον λόγο TiO 2 /Gd. Σε ένα βασαλτικής σύστασης πέτρωµα, το οποίο αποτελείται από ένα µίγµα κλινοπυ- 264

7 ρόξενου, πλαγιοκλάστου και ολιβίνη, το Ti και το Gd έχουν τον ίδιο συντελεστή κατανοµής µόνο στον κλινοπυρόξενο και όχι στο πλαγιόκλαστο και τον ολιβίνη. Ωστόσο, η παρουσία ιλµενίτη και τιτανιούχου µαγνητίτη, αυξάνουν αρκετά την αναλογία TiO 2 /Gd καθώς έχουν υψηλό συντελεστή κατανοµής για το Ti και χαµηλό για το Gd. Η τιµή της αναλογίας TiO 2 /Gd=0,5 έχει καθοριστεί ως όριο για τον χαρακτηρισµό ενός πετρώµατος που έχει σωρειτικά οξείδια (Coogan et al. 2001). Ο σκαπολιθικός αµφιβολιτιωµένος εκλογίτης της Σµιγάδας παρουσιάζει λόγο TiO 2 /Gd>1,12 και εποµένως ανήκει στη κατηγορία των γάββρων µε σωρειτικά οξείδια σε αντίθεση µε τους γρανατούχους αµφιβολίτες στους οποίους ο λόγος TiO 2 /Gd κυµαίνεται από 0,13-0,30. Συγκρίνοντας τις απόλυτες τιµές (Πιν. 2) και τα διαγράµµατα κατανοµής των σπανίων γαιών, µεταξύ των γρανατούχων αµφιβολιτών και του σκαπολιθικού αµφιβολιτιωµένου εκλογίτη, προκύπτει ότι ο δεύτερος ενδεχόµενα να αποτελεί σωρείτη ενός µητρικού µάγµατος µε παρόµοια σύσταση του µάγµατος από το οποίο προήλθαν οι πρωτόλιθοι των γρανατούχων αµφιβολιτών (Beard et al. 1996). 4.3 Τοναλίτες -Τροντιεµίτες Τα όξινα φλεβικά πετρώµατα παρουσιάζουν εύρος τιµών του SiO 2 από 65-75%, µε επικρατέστερες µεταξύ 72-75%. Ακολουθώντας τα κριτήρια του Barker (1979) χαρακτηρίζονται ως τοναλίτες-τροντιεµίτες. Τα περισσότερα από τα δείγµατα που αναλύθηκαν είναι τροντιεµίτες µε υψηλή περιεκτικότητα σε Al. Παρουσιάζουν Al 2 O 3 >15% για SiO 2 ίσο µε 70%, υψηλό Sr (>130 ppm), χαµηλό Υ (<8,2 ppm) και Nb (<10 ppm) και χαµηλό λόγο Rb/Sr (<0,15%). Τα διαγράµµατα των ιχνοστοιχείων κανονικοποιηµένα ως προς τον πρωταρχικό µανδύα (Σχ. 3Ε) παρουσιάζουν αρνητική κλίση και χαρακτηρίζονται από έντονο εµπλουτισµό στα περισσότερο ευκίνητα στοιχεία. Έχουν αρνητικές ανωµαλίες στο Nb και Ti και θετικές στο Sr και Eu. Τα προαναφερθέντα συµφωνούν µε τη γένεση των τηγµάτων αυτών σε ηπειρωτικό περιβάλλον µε το πλαγιόκλαστο να µην αποτελεί υπολειµµατική φάση. Παρουσιάζουν όµοιες κατανοµές των REE, κανονικοποιηµένες ως προς το χονδρίτη (Σχ. 3ΣΤ). Χαρακτηρίζονται από έντονο εµπλουτισµό σε ελαφριές σπάνιες γαίες [(La/Yb)N=10,3-28], χαµηλή περιεκτικότητα σε βαριές σπάνιες γαίες και µικρή θετική ανωµαλία Eu (Eu/Eu*=1,05-1,10), µε εξαίρεση το δείγµα 9 στο οποίο παρατηρείται µικρή αρνητική ανωµαλία Eu (Eu/Eu*=0,86). Τα διαγράµµατα κατανοµής των σπανίων γαιών παρουσιάζουν είτε συνεχή αρνητική κλίση είτε αλλαγή στην κλίση από το Tb µέχρι και το Lu καθώς επίσης και µια θετική ανωµαλία του Tm. Είναι γενικά αποδεκτό, τα τοναλιτικά - τροντιεµιτικά πετρώµατα να προέρχονται από µια πηγή βασαλτικής σύστασης χαµηλής σε Κ, είτε µέσω κλασµατικής κρυστάλλωσης (Singer et al. 1992), είτε µέσω µερικής τήξης ενός υπαλκαλικού µεταβασαλτικού πρωτολίθου. Τα όξινα φλεβικά πετρώµατα τα οποία τέµνουν τους µεταβασίτες της περιοχής Οργάνης-Κύµης χαρακτηρίζονται από χαµηλές περιεκτικότητες σε K 2 O και Rb, οι οποίες δείχνουν ότι προήλθαν από µια πηγή φτωχή σε Κ. Οι µέσες έως υψηλές τιµές του λόγου Sr/Y (64-300) και οι εξαιρετικά χαµηλές τιµές του Y και των HREE αποκλείουν, γενικά, τη γένεση των τροντιεµιτών µε κλασµατική κρυστάλλωση ενός µητρικού µάγµατος µαφικής σύστασης (Martin 1987, Barnes et al. 1996). Στο ίδιο συµπέρασµα οδηγεί και η ασθενής συσχέτιση του SiO 2 µε τα υπόλοιπα µη ανταγωνιστικά στοιχεία. Τήγµατα τα οποία προκύπτουν από την τήξη της υποβυθιζόµενης πλάκας (αδακίτες) χαρακτηρίζονται από υψηλές τιµές Sr/Y (>100), υψηλό ποσοστό Al 2 O 3, από κλασµατωµένα διαγράµµατα REE και χαµηλό βαθµό µερικής τήξης (<5%) (Kay et al. 1993), αφήνοντας ένα γρανατούχο υπόλειµµα (εκλογίτης ή γρανατούχος αµφιβολίτης). Επίσης, έχουν υψηλές τιµές σε MgO, Ni και Cr (Kay et al. 1993), λόγω της αλληλεπίδρασης των ρευστών µε το υπερκείµενο µανδυακό πρίσµα. Τα τοναλιτικά τροντιεµιτικά πετρώµατα της περιοχής Οργάνης-Κύµης έχουν ορισµένα από τα χαρακτηριστικά γένεσης των αδακιτών. Ωστόσο η χαµηλή τους περιεκτικότητα σε MgO, Ni, Cr και Eu αποκλείουν το ενδεχόµενο να σχηµατίστηκαν τα τήγµατα των φλεβικών αυτών πετρωµάτων µε ένα τέτοιο µηχανισµό. 265

8 Σχήµα 3. ιαγράµµατα ιχνοστοιχείων κανονικοποιηµένα ως προς τον πρωταρχικό µανδύα και REE κανονικοποιηµένα ως προς τον χονδρίτη, των αναλυθέντων δειγµάτων από τη περιοχή Οργάνης-Κύµης, στην Ανατολική Ροδόπη. (Α και Β) Γρανατούχοι αµφιβολίτες συγκρινόµενοι µε τις τιµές των N-MORB και E-MORB. (Γ και ) Σκαπολιθικός αµφιβολιτιωµένος εκλογίτης µε τον σωρειτικό χαρακτήρα. (Ε και ΣΤ) Τροντιεµιτικές φλέβες που τέµνουν τους γρανατούχους αµφιβολίτες. Για την κανονικοποίηση των αναλύσεων χρησιµοποιήθηκαν οι τιµές των Sun & McDonough (1989). Ο υψηλός βαθµός κλασµάτωσης των REE, η χαµηλή περιεκτικότητα σε HREE (µέχρι 3,7Χ του χονδρίτη) και οι θετικές ανωµαλίες του Eu και Sr, συνηγορούν υπέρ της γένεσης των τοναλιτικών τροντιεµιτικών µαγµάτων από µερική τήξη µιας πηγής που περιέχει ως υπολειµµατική φάση γρανάτη και αµφίβολο. Η αρνητική ανωµαλία Eu και ο χαµηλός λόγος Sr/Y στο δείγµα 9 δείχνει ότι σε ο- ρισµένες περιπτώσεις στις υπολειµµατικές φάσεις συµπεριλαµβάνεται και πλαγιόκλαστο. Σύµφωνα µε θεωρητικά µοντέλα µερικής τήξης, από µια θολεϊτικής σύστασης πηγή µε υπόλειµµα εκλογιτικής σύστασης, θα προέκυπτε τήγµα µε ελάττωση των HREE σε µεγαλύτερο βαθµό (λόγω κατακράτησης τους από τον γρανάτη) και θα απαιτείτο υψηλό ποσοστό µερικής τήξης (>50%) (Martin 1987). Ταυτόχρονα θα έπρεπε οι τιµές του λόγου Sr/Y να είναι πολύ υψηλότερες µε ταυτόχρονη µείωση του Y (Drummond & Defant 1990) κάτι που δεν συµβαίνει. Το προτεινόµενο µοντέλο για την γένεση των τροντιεµιτικών τηγµάτων είναι σύµφωνο µε τη γένεση των φλεβικών πετρωµάτων της Κύµης µε µερική τήξη (10-30%) µιας βασικής σύστασης πηγής φτωχής σε Κ, η οποία αφήνει ως υπόλειµµα γρανάτη και αµφίβολο (Martin 1987). 5 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Στο τεκτονοµεταµορφικό σύµπλεγµα της Κύµης, στην ανατολική Ροδόπη, στο οποίο ορισµένες λιθολογίες διατηρούν υπολείµµατα µεταµόρφωσης υπέρ-υψηλών πιέσεων (π.χ. µικροδιαµάντια ε- 266

9 γκλεισµένα σε γρανάτες µεταπηλιτών), αµφιβολιτιωµένοι εκλογίτες τέµνονται από λευκοκρατικές φλέβες τροντιεµιτικής σύστασης. Στους αµφιβολιτωµένους εκλογίτες η µεταµόρφωση των υπέρυψηλών πιέσεων τεκµηριώνεται µε εγκλείσµατα χαλαζία σε γρανάτη σε ψευδοµόρφωση κατά κοεσίτη και µε αποµίξεις χαλαζία σε κλινοπυρόξενο. Η αµφιβολιτίωση, η οποία έλαβε χώρα κατά την ε- κταφή σε θερµοκρασίες µεταξύ 650 και C αλλοίωσε τις παραγενέσεις του εκλογιτικού σταδίου και µετέτρεψε τους πρώην εκλογίτες σε γρανατούχους αµφιβολίτες. Η γεωχηµεία των κυρίων στοιχείων και ιχνοστοιχείων δείχνει ότι οι πρωτόλιθοι των γρανατούχων αµφιβολιτών ήταν γάββροι που κρυσταλλώθηκαν από θολεϊτικής σύστασης βασαλτικό µάγµα σε περιβάλλον διεύρυνσης. Οι µεταξύ τους χηµικές διαφορές αποδίδονται σε διαδικασίες διαφοροποίησης µε κλασµατική κρυστάλλωση και όχι σε διαφορετικό βαθµό µερικής τήξης της ίδιας πηγής ή σε µερική τήξη διαφορετικών πηγών. Τα γεωχηµικά χαρακτηριστικά του σκαπολιθικού αµφιβολιτιωµένου εκλογίτη δείχνουν ότι ο πρωτόλιθος του ήταν ένας πλούσιος σε σίδηρο σωρειτικός γάββρος. Οι τροντιεµίτες µε ορυκτολογικό άθροισµα Qtz+Pl+Ms+Czo±Bt±Grt έχουν γεωχηµικά χαρακτηριστικά τα οποία δείχνουν ότι κρυσταλλώθηκαν από µάγµα που προήλθε από µερική τήξη φτωχών σε Κ µεταβασιτών µε υπολειµµατικές φάσεις κυρίως γρανάτη και αµφίβολο. Ως πιθανές πηγές αποτελούν οι αµφιβολιτωµένοι εκλογίτες του συµπλέγµατος Κύµης. Η συνύπαρξη µαγµατικού κλινοζοϊσίτη µε µοσχοβίτη, χαλαζία και πλαγιόκλαστο (An 15-20%) τεκµηριώνει κρυστάλλωση του τροντιεµιτικού µάγµατος σε βάθος ~32-36 km (9-10 kbar). ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Η παρούσα εργασία έγινε στα πλαίσια του Προγράµµατος Πυθαγόρας Ι που συγχρηµατοδοτείται από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταµείο (75%) και από Εθνικούς Πόρους (25%). ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Barker F Trondhjemite: definition, environment and hypotheses of origin. In: Barker (ed.): Trondhjemites, dacites, and related rocks (Developments in Petrology 6). Elsevier, Amsterdam, Barnes C.G., Petersen S.W., Kistler R.W., Murray R. & Kays M.A Source and tectonic implications of tonalite-trondhjemite magmatism in the Klamath Mountains. Con.Min.Pet., 123, Beard B.L., Fraracci K.N., Taylor L.A., Snyder G.A., Clayton R.A., Mayeda T.K. & Sobolev N.V Petrography and geochemistry of eclogites from the Mir kimberlite, Yakutia, Russia. Con.Min.Pet., 125, Christiansen E.H. & Keith J.D Trace element systematics in silicic magmas: a metallogenic perspective. In: Wyman D.A. (ed): Trace Element Geochemistry of Volcanic Rocks: Applications for massive sulphide exploration. Geol.Soc.Can., Short Course Notes, 12, Coogan L.A., MacLeod C.J., Dick H.J.B., Edwards S.J., Kvassnes A., Natland J.H., Robinson P.T., Thompson G. & O`Hara M.J Whole-rock geochemistry of gabbros from the Southwest Indian Ridge: constraints on geochemical fractionations between the upper and lower oceanic crust and magma chamber processes at (very) slow-spreading ridges. Chem.Geol., 178, David K., Schiano P. & Allegre C.J Assessment of the Zr/Hf fractionation in oceanic basalts and continental materials during petrogenetic processes. Earth. Planet. Sci. Lett., 178, Drummond MS. & Defant M A model for trondhjemite-tonalite-dacite genesis and crustal growth via slab melting: Archean to modern comparisons. J.Geophys.Res.. 95, Ellis D.J. & Green D.H An experimental study of the effect of Ca upon garnet-clinopyroxene Fe-Mg exchange equilibria. Con.Min.Pet., 71, Kay S.M., Ramos V.A. & Marquez M Evidence in Cerro Pampa volcanic rocks for slab-melting prior to ridge-trench collision in southern South America. J.Geol., 101, Kretz R Symbols for rock-forming minerals. Am.Miner., 68, Krohe A. & Mposkos E Multiple generations of extensional detachments in the Rhodope Mountains (N.Greece): evidence of episodic exhumation of high-p rocks. In: Blundell D.J., Neubauer G. & Von Quant A. (eds.): The timing and location of major ore deposits in an evolving orogen. Geol.Soc.Spec.Publ., London, 204, Liati A., Gebauer D. & Wysoczanski R U-Pb SHRIMP-dating of zircon domains from UHP garnet-rich mafic rocks and late pegmatoids in the Rhodope zone (N Greece); evidence for Early Cretaceous crystallization and Late Cretaceous metamorphism. Chem.Geol., 184,

10 Liou J.G., Zhang R.Y., Ernst W.G., Rumble D. III & Maruyama S High-pressure minerals from deeply subducted metamorphic rocks. In: Hemley R.J. (ed.): Ultra-high-pressure Mineralogy. Rev.Mineral., 37, Martin H Petrogenesis of Archaean trondhjemites, tonalities and granodiorites from Eastern Finland: Major and trace element geochemistry. J.Petrol., 28(5), Mposkos E. & Wawrzenitz N Metapegmatites and pegmatites bracketing the time of HP-metamorphism in polymetamorphic rocks of the E-Rhodope: Petrological and geochronological constraints. Geol.Soc.Spec.Publ., Greece., 2 (4), Mposkos E. & Kostopoulos D Diamond, former coesite and supersilicic garnet in metasedimentary rocks from the Greek Rhodope: a new ultrahigh-pressure metamorphic province established. Earth. Planet. Sci. Lett., 192, Mposkos E Petrology of the Ultra-high pressure metamorphic Kimi complex in Rhodope (N.E. Greece): A new insight into the alpine geodynamic evolution of the Rhodope Geol.Soc.Greece., XXXIV/6, Perraki M., Proyer A., Mposkos E., Kaindl R., Baziotis I. & Hoinkes G Raman microspectroscopy on diamonds from the Rhodope Metamorphic Province, NE Greece. 32 nd Int.Geol.Con., Abs, 1 [18-13], 105. Rollinson H Using geochemical data: evaluation, presentation interpretation. Longman Group UK Ltd., Oxford, 352p. Singer B.S., Myers J.D. & Frost C.D Mid-Pleistocene lavas from the Seguam volcanic center, central Aleutian arc: closed-system fractional crystallization of a basalt to rhyodacite eruptive suite. Con.Min.Pet., 110, Song S., Yang J., Liou J.G., Wu C., Shi R. & Xu Z Petrology, geochemistry and isotopic ages of eclogites from the Dulan UHPM Terrane, the North Waidam, NW China. Lithos, 70, Sun S.S. & McDonough W.F Chemical and isotopic systematics of oceanic basalt: implications for mantle composition and processes. In: Saunders A.D., Norry M.J. (eds.): Magmatism in the Ocean Basins. Geol.Soc.Spec.Publ., London, 42, Wawrzenitz N. & Mposkos E First evidence for Lower Cretaceous HP/HT metamorphism in the Eastern Rhodope, North Aegean Region, North-East Greece. Eur.J.Mineral., 9, Wolf M.B. & Wyllie P.J Dehydration-melting of amphibolite at 10 kbar: the effects of temperature and time. Con.Min.Pet., 155, ABSTRACT PETROLOGY AND GEOCHEMISTRY OF AMPHIBOLITIZED ECLOGITES AND TRONDHJEMITIC DYKES FROM ORGANI-KIMI AREA OF EASTERN RHODOPE Mposkos E. and Baziotis I. Department of Geological Sciences, School of Mining and Metallurgical Engineering, National Technical University of Athens, 9 Heroon Polytechniou Str., , Zografou, Athens, In the UHP metamorphic Kimi complex of the Rhodope zone, in N Greece, low-k pegmatitic and aplitic rocks, with an intrusion age of 65-63Ma intersect all metamorphic lithologies. Throughout the Kimi complex boudins and layers of amphibolitized eclogites (garnet amphibolites, scapolitebearing amphibolitized eclogite) occur. The total mineral assemblage of the amphibolitized eclogites Grt+Cpx±Ky±Rt±Hbl+Pl+Qtz+Czo±Scp±Kfs±Ttn. The pegmatites and aplites consist of Pl+Qtz+Ms+Czo±Bt±Kfs±Grt. The association of magmatic clinozoisite with muscovite, quartz and plagioclase (An 14-20%) indicates magma crystallization at pressures ~10 kbar. The garnet amphibolites have gabbroic protoliths with SiO 2 ranging from % and Al 2 O 3 from %. REE patterns and trace element contents can be attributed to magmatic fractionation processes of a tholeitic magma in an extension environment. The Scapolite-bearing amphibolitized eclogite is rich in iron and poor in magnesium, nickel and chromium. It shows LREE depletion and slightly lower HREE contents than the garnet amphibolites. The REE patterns and contents of scapolite-bearing amphibolitized eclogite are consistent with an iron rich oxide cumulate formed from a magma similar in composition to that of the garnet amphibolites. The acidic dykes have tonalitic and trondhjemitic compositions. They exhibit characteristics of a high-al trondhjemite, including LREE enrichment, low Y, Nb and Rb/Sr and high Al 2 O 3 and Sr. The fractionated REE patterns, low HREE contents (~ 4 X chondrite) and positive anomalies of Sr and Eu are consistent with an origin by partial melting of a low-k tholeitic source with residual garnet and amphibole. 268

Γεωχημεία. Ενότητα 1: Γεωχημικές διεργασίες στο εσωτερικό της γης. Χριστίνα Στουραϊτη Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος

Γεωχημεία. Ενότητα 1: Γεωχημικές διεργασίες στο εσωτερικό της γης. Χριστίνα Στουραϊτη Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος Γεωχημεία Ενότητα 1: Γεωχημικές διεργασίες στο εσωτερικό της γης Χριστίνα Στουραϊτη Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος Γεωχημικές διεργασίες στο εσωτερικό της γης ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Γεωχημεία Ιχνοστοιχείων

Γεωχημεία Ιχνοστοιχείων Γεωχημεία Ιχνοστοιχείων Συντελεστής Κατανομής Χριστίνα Στουραϊτη Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος Ο υπολογισμός του Συντελεστή Κατανομής D To D συσχετίζει την συγκέντρωση ενός στοιχείου σε δύο διαφορετικές

Διαβάστε περισσότερα

I. Προέλευση μαγμάτων ΙΙ.Μαγματικές σειρές. Χριστίνα Στουραϊτη Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος

I. Προέλευση μαγμάτων ΙΙ.Μαγματικές σειρές. Χριστίνα Στουραϊτη Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος I. Προέλευση μαγμάτων ΙΙ.Μαγματικές σειρές Χριστίνα Στουραϊτη Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος Μερική τήξη του μανδύα & τεκτονικό περιβάλλον 2 Βασάλτες Ωκεάνιων Νησιών (OIB) Οι Θερμές κηλίδες (Hotspots)

Διαβάστε περισσότερα

Είναι μίγματα ορυκτών φάσεων Οι ορυκτές φάσεις μπορεί να είναι ενός είδους ή περισσότερων ειδών Μάρμαρο

Είναι μίγματα ορυκτών φάσεων Οι ορυκτές φάσεις μπορεί να είναι ενός είδους ή περισσότερων ειδών Μάρμαρο Ηλίας Χατζηθεοδωρίδης, 2011 Είναι μίγματα ορυκτών φάσεων Οι ορυκτές φάσεις μπορεί να είναι ενός είδους ή περισσότερων ειδών Μάρμαρο Πολλοί κρύσταλλοι ασβεστίτη Γρανίτης Κρύσταλλοι χαλαζία, πλαγιοκλάστου,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΦΛΟΙΟΥ ΤΗΣ ΓΗΣ.

ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΦΛΟΙΟΥ ΤΗΣ ΓΗΣ. ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΦΛΟΙΟΥ ΤΗΣ ΓΗΣ. Η σύσταση του φλοιού ουσιαστικά καθορίζεται από τα πυριγενή πετρώματα μια που τα ιζήματα και τα μεταμορφωμένα είναι σε ασήμαντες ποσότητες συγκριτικά. Η δημιουργία των βασαλτικών-γαββρικών

Διαβάστε περισσότερα

C L = συγκέντρωση ιχνοστοιχείου στο υγρό C O = συγκέντρωση ιχνοστοιχείου στο αρχικό πέτρωμα πριν την έναρξη της τήξης F = κλάσμα του τήγματος που

C L = συγκέντρωση ιχνοστοιχείου στο υγρό C O = συγκέντρωση ιχνοστοιχείου στο αρχικό πέτρωμα πριν την έναρξη της τήξης F = κλάσμα του τήγματος που Πετρολογία Μαγματικών & Μεταμορφωμένων μ Πετρωμάτων Μέρος 1 ο : Μαγματικά Πετρώματα Ιωάννης Ηλιόπουλος Πανεπιστήμιο Πατρών Τμήμα Γεωλογίας Τομέας Ορυκτών Πρώτων Υλών Μάρτιος 2016 ΜΟΝΤΕΛΑ ΜΑΓΜΑΤΙΚΗΣ ΕΞΕΛΙΞΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Μαγματικά, πλουτώνια πετρώματα ΓΡΑΝΙΤΕΣ ΚΑΙ ΓΡΑΝΙΤΟΕΙΔΗ ΡΥΟΛΙΘΟΣ

Μαγματικά, πλουτώνια πετρώματα ΓΡΑΝΙΤΕΣ ΚΑΙ ΓΡΑΝΙΤΟΕΙΔΗ ΡΥΟΛΙΘΟΣ Ηλίας Χατζηθεοδωρίδης, 2011 Μαγματικά, πλουτώνια πετρώματα ΓΡΑΝΙΤΕΣ ΚΑΙ ΓΡΑΝΙΤΟΕΙΔΗ ΡΥΟΛΙΘΟΣ Καλιούχος Άστριος ή Πλαγιόκλαστο Χαλαζίας Βιοτίτης ή Κεροστίλβη + Μοσχοβίτης (όχι με Κεροστλίβη) + Μαγνητίτης

Διαβάστε περισσότερα

Γεωχημεία Ιχνοστοιχείων

Γεωχημεία Ιχνοστοιχείων Γεωχημεία Ιχνοστοιχείων Ενότητα 1: Ιοντικές Υποκαταστάσεις Ενότητα 2: Κατανομή ιχνοστοιχείων Χριστίνα Στουραϊτη Γιατί μελετάμε τις ιοντικές υποκαταστάσεις των ιχνοστοιχείων Η μελέτη των ιοντικών υποκαταστάσεων

Διαβάστε περισσότερα

Γεωχημεία Ιχνοστοιχείων

Γεωχημεία Ιχνοστοιχείων Γεωχημεία Ιχνοστοιχείων Συντελεστής Κτανομής Χριστίνα Στουραϊτη Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος Ο υπολογισμός του Συντελεστή Κατανομής D To D συσχετίζει την συγκέντρωση ενός στοιχείου σε δύο διαφορετικές

Διαβάστε περισσότερα

Γεωχημεία. Ενότητα 1: Γεωχημικές διεργασίες στο εσωτερικό της γης. Χριστίνα Στουραϊτη Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος

Γεωχημεία. Ενότητα 1: Γεωχημικές διεργασίες στο εσωτερικό της γης. Χριστίνα Στουραϊτη Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος Γεωχημεία Ενότητα 1: Γεωχημικές διεργασίες στο εσωτερικό της γης Χριστίνα Στουραϊτη Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος Γεωχημικές διεργασίες στο εσωτερικό της γης ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Υποκαταστάσεις μεταξύ κυρίων στοιχείων (στερεά διαλύματα)

Υποκαταστάσεις μεταξύ κυρίων στοιχείων (στερεά διαλύματα) Υποκαταστάσεις μεταξύ κυρίων στοιχείων (στερεά διαλύματα) Υποκατάσταση Ιοντική Ακτίνα Ionic Radii (C.N.) Å Τύπος Fe +2 Mg +2 Fe +2 (6) 0.78 Mg +2 (6) 0.72 Πλήρης (Υψηλές T προτιμάται το Mg). Fe +2

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ

ΙΑΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΙΑΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΟΡΥΚΤΩΝ ΦΑΣΕΩΝ & ΟΡΥΚΤΟΛΟΓΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΕΝΕΣΕΩΝ 13/4/2016 1 ιαγραμματική απεικόνιση Μια ομάδα πετρωμάτων θα παρουσιάσει διαφορές στην ορυκτολογικη σύσταση που θα αντιστοιχούν στις διαφορές

Διαβάστε περισσότερα

Μεταμορφωμένα Πετρώματα

Μεταμορφωμένα Πετρώματα Μεταμορφωμένα Πετρώματα Προέρχονται από προϋπάρχοντα πετρώματα όταν βρεθούν σε συνθήκες P - T διαφορετικές από αυτές που επικρατούσαν κατά τη δημιουργία τους. Μεταμόρφωση Ορυκτολογική, ιστολογική ή/και

Διαβάστε περισσότερα

13/11/2013. Η Μάζα της Ροδόπης

13/11/2013. Η Μάζα της Ροδόπης Η Μάζα της Ροδόπης 1 Γεωτεκτονική θέση Περιλαμβάνει τον ορεινό όγκο της Ροδόπης, στη Θράκη, Ν. Βουλγαρία, Αν. Μακεδονία και τη Θάσο Παλιότερα συμπεριλάμβανε την Σερβομακεδονική Βρίσκεται μεταξύ ιναρικού

Διαβάστε περισσότερα

Γένεση μάγματος στον ηπειρωτικό φλοιό. 1. Γενικά 2. Τήξη αφυδάτωσης 3. Υπολειμματικό υλικό στην πηγή 4. Μετανάστευση των υγρών

Γένεση μάγματος στον ηπειρωτικό φλοιό. 1. Γενικά 2. Τήξη αφυδάτωσης 3. Υπολειμματικό υλικό στην πηγή 4. Μετανάστευση των υγρών M1 Γένεση μάγματος στον ηπειρωτικό φλοιό 1. Γενικά 2. Τήξη αφυδάτωσης 3. Υπολειμματικό υλικό στην πηγή 4. Μετανάστευση των υγρών 5. Διαχωρισμός του μερικούτήγματος από την πηγή 1 1. Γενικά Η γένεση μάγματος

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΧΡΟΝΟΛΟΓΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΑ. Β) Τι ονομάζουμε μαζικό αριθμό ενός στοιχείου και με ποιο γράμμα συμβολίζεται;

ΓΕΩΧΡΟΝΟΛΟΓΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΑ. Β) Τι ονομάζουμε μαζικό αριθμό ενός στοιχείου και με ποιο γράμμα συμβολίζεται; ΓΕΩΧΡΟΝΟΛΟΓΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΑ Α) Τι ονομάζουμε ατομικό αριθμό ενός στοιχείου και με ποιο γράμμα συμβολίζεται; Β) Τι ονομάζουμε μαζικό αριθμό ενός στοιχείου και με ποιο γράμμα συμβολίζεται; Γ) Πως συμβολίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Η δομή και η σύσταση της γης. Χριστίνα Στουραϊτη Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος

Η δομή και η σύσταση της γης. Χριστίνα Στουραϊτη Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος Η δομή και η σύσταση της γης Χριστίνα Στουραϊτη Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος 10-3-2015 Γιατί μελετάμε τα πυριγενή πετρώματα? Τι θέλουμε να μάθουμε από την Γεωχημεία-Πετρολογία των πυριγενών πετρωμάτων?

Διαβάστε περισσότερα

ΓΗ ΚΑΙ ΣΥΜΠΑΝ. Εικόνα 1. Φωτογραφία του γαλαξία μας (από αρχείο της NASA)

ΓΗ ΚΑΙ ΣΥΜΠΑΝ. Εικόνα 1. Φωτογραφία του γαλαξία μας (από αρχείο της NASA) ΓΗ ΚΑΙ ΣΥΜΠΑΝ Φύση του σύμπαντος Η γη είναι μία μονάδα μέσα στο ηλιακό μας σύστημα, το οποίο αποτελείται από τον ήλιο, τους πλανήτες μαζί με τους δορυφόρους τους, τους κομήτες, τα αστεροειδή και τους μετεωρίτες.

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα 2 ο ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΩΝ. Επικ. Καθ. Χ. Στουραϊτη Τομέας Οικονομικής Γεωλογίας - Γεωχημείας

Μάθημα 2 ο ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΩΝ. Επικ. Καθ. Χ. Στουραϊτη Τομέας Οικονομικής Γεωλογίας - Γεωχημείας Μάθημα 2 ο ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΩΝ Επικ. Καθ. Χ. Στουραϊτη Τομέας Οικονομικής Γεωλογίας - Γεωχημείας Περιεχόμενα Σύγχρονες θεωρίες για το σχηματισμό της γης Κατανομή ιχνοστοιχείων Ιοντικές υποκαταστάσεις

Διαβάστε περισσότερα

26/5/2016. Fig showing the three major types of metamorphic

26/5/2016. Fig showing the three major types of metamorphic Πετρολογία Μαγματικών και Μεταμορφωμένων Πετρωμάτων ιάλεξη 12 η : Σειρά φάσεων μετρίων πιέσεων (Μεταμόρφωση τύπου Barrow) Ακαδημαϊκό Έτος 2015-16 ιδάσκων: Ι. Ηλιόπουλος Fig. 25.3. Temperaturepressure diagram

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΣΟΤΟΠΩΝ. Ενότητα 2: Εφαρμογές ραδιενεργών ισοτόπων στην προέλευση των πετρωμάτων & ιζημάτων. Γεωχημεία (Υ 4203)

ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΣΟΤΟΠΩΝ. Ενότητα 2: Εφαρμογές ραδιενεργών ισοτόπων στην προέλευση των πετρωμάτων & ιζημάτων. Γεωχημεία (Υ 4203) ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΣΟΤΟΠΩΝ Ενότητα 2: Εφαρμογές ραδιενεργών ισοτόπων στην προέλευση των πετρωμάτων & ιζημάτων Γεωχημεία (Υ 4203) Επικ. Καθ. Χριστίνα Στουραϊτη Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος Περιεχόμενα Θεωρία

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΑΣΚΗΣΗ 2 η. Σχήμα 1. Γεωλογικός Χάρτης της Σαντορίνης (Zellmer 1998) Μάρτιος 2015 Χ. ΣΤΟΥΡΑΪΤΗ

ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΑΣΚΗΣΗ 2 η. Σχήμα 1. Γεωλογικός Χάρτης της Σαντορίνης (Zellmer 1998) Μάρτιος 2015 Χ. ΣΤΟΥΡΑΪΤΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΑΣΚΗΣΗ 2 η Σχήμα 1. Γεωλογικός Χάρτης της Σαντορίνης (Zellmer 1998) Μάρτιος 2015 Χ. ΣΤΟΥΡΑΪΤΗ Ηφαιστειακό Τόξο του Αιγαίου - Ηφαιστιακά περώματα της Σαντορίνης Η Σαντορίνη βρίσκεται στο κέντρο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ Ενότητα 4: Γεωχημικά θερμόμετρα, Εφαρμογές της γεωχημείας στην αναζήτηση κοιτασμάτων, Πρωτογενές και Δευτερογενές Περιβάλλον Χαραλαμπίδης Γεώργιος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος

Διαβάστε περισσότερα

26/5/2016. Ακαδημαϊκό Έτος ιδάσκων: Ι. Ηλιόπουλος. Fig Temperaturepressure. showing the three major types of metamorphic

26/5/2016. Ακαδημαϊκό Έτος ιδάσκων: Ι. Ηλιόπουλος. Fig Temperaturepressure. showing the three major types of metamorphic Πετρολογία Μαγματικών και Μεταμορφωμένων Πετρωμάτων ιάλεξη 13 η : Σειρά φάσεων υψηλών πιέσεων Ακαδημαϊκό Έτος 2015-16 ιδάσκων: Ι. Ηλιόπουλος 1 Fig. 25.3. Temperaturepressure diagram showing the three major

Διαβάστε περισσότερα

Π ΕΤΡΟΛΟΓΙΑ Μ ΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΙ Μ ΕΤΑΜΟΡΦΩΜΕΝΩΝ Π ΕΤΡΩΜΑΤΩΝ ΑΣΚΗΣΗ 7

Π ΕΤΡΟΛΟΓΙΑ Μ ΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΙ Μ ΕΤΑΜΟΡΦΩΜΕΝΩΝ Π ΕΤΡΩΜΑΤΩΝ ΑΣΚΗΣΗ 7 Π ΕΤΡΟΛΟΓΙΑ Μ ΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΙ Μ ΕΤΑΜΟΡΦΩΜΕΝΩΝ Π ΕΤΡΩΜΑΤΩΝ ΑΣΚΗΣΗ 7 3 4 5 Κύριες συστασιακές κατηγορίες πετρωμάτων Συστασιακή κατηγορία Κυρίαρχα χημικά στοιχεία Πρωτόλιθος Σημαντικότερα ορυκτά Χαλαζιακά

Διαβάστε περισσότερα

Μεταμορφισμός στον Ελληνικό χώρο

Μεταμορφισμός στον Ελληνικό χώρο Μεταμορφισμός στον Ελληνικό χώρο Ιωάννης Ηλιόπουλος 1 Νεότερες γεωλογικές και πετρολογικές έρευνες απέδειξαν ότι, η Ροδόπη, η οποία εθεωρείτο παλαιότερα ως ένας κρατονικός πυρήνας, συμμετείχε στην αλπική

Διαβάστε περισσότερα

ΥΝΑΤΕΣ ΧΡΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΕΜΠΛΟΥΤΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΠΗΓΜΑΤΙΤΗ ΠΑΡΑΝΕΣΤΙΟΥ (Ν. ΡΑΜΑΣ)

ΥΝΑΤΕΣ ΧΡΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΕΜΠΛΟΥΤΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΠΗΓΜΑΤΙΤΗ ΠΑΡΑΝΕΣΤΙΟΥ (Ν. ΡΑΜΑΣ) ΥΝΑΤΕΣ ΧΡΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΕΜΠΛΟΥΤΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΠΗΓΜΑΤΙΤΗ ΠΑΡΑΝΕΣΤΙΟΥ (Ν. ΡΑΜΑΣ) Κ. Τσακαλάκης, Αναπλ. Καθηγητής Ε.Μ.Π. Α. Ορφανουδάκη, Επικ. Καθηγήτρια Ε.Μ.Π. Θ. Περράκη, Επικ. Καθηγήτρια Ε.Μ.Π. Σχολή Μηχ.

Διαβάστε περισσότερα

Τα Fe-Ni-ούχα λατεριτικά μεταλλεύματα της Ελλάδας. Συμβολή της Ορυκτολογίας- Πετρολογίας στην αξιοποίησή τους. Ευριπίδης Μπόσκος, Καθηγητής

Τα Fe-Ni-ούχα λατεριτικά μεταλλεύματα της Ελλάδας. Συμβολή της Ορυκτολογίας- Πετρολογίας στην αξιοποίησή τους. Ευριπίδης Μπόσκος, Καθηγητής Τα Fe-Ni-ούχα λατεριτικά μεταλλεύματα της Ελλάδας. Συμβολή της Ορυκτολογίας- Πετρολογίας στην αξιοποίησή τους. Ευριπίδης Μπόσκος, Καθηγητής Στον Τομέα Γεωλογικών Επιστημών η Ορυκτολογία-Πετρολογία που

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδος χρονολόγησης Rb-Sr

Μέθοδος χρονολόγησης Rb-Sr Μέθοδος χρονολόγησης Rb-Sr Γεωχημεία του Rb και του Sr To Rb ανήκει στα αλκάλια, όπως και το Κ. To Sr ανήκει στις αλκαλικές γαίες, όπως και το μαγνήσιο και το ασβέστιο. Τα ουδέτερα άτομα των αλκαλίων έχουν

Διαβάστε περισσότερα

3.4 ΠΕΤΡΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΕΠΑΡΧΙΕΣ ΚΑΙ ΣΕΙΡΕΣ ΠΕΤΡΩΜΑΤΩΝ

3.4 ΠΕΤΡΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΕΠΑΡΧΙΕΣ ΚΑΙ ΣΕΙΡΕΣ ΠΕΤΡΩΜΑΤΩΝ 3.4 ΠΕΤΡΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΕΠΑΡΧΙΕΣ ΚΑΙ ΣΕΙΡΕΣ ΠΕΤΡΩΜΑΤΩΝ Το σύνολο των πετρωµάτων µιας περιοχής, τα οποία παρουσιάζουν κοινά πετρογραφικά και χηµικά γνωρίσµατα και είναι συγγενή µεταξύ τους, δηλαδή, προέρχονται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ FeNi-ΟΥΧΑ ΛΑΤΕΡΙΤΙΚΑ ΜΕΤΑΛΛΕΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ. ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΡΥΚΤΟΛΟΓΙΑΣ-ΠΕΤΡΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥΣ.

ΤΑ FeNi-ΟΥΧΑ ΛΑΤΕΡΙΤΙΚΑ ΜΕΤΑΛΛΕΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ. ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΡΥΚΤΟΛΟΓΙΑΣ-ΠΕΤΡΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ FeNi-ΟΥΧΑ ΛΑΤΕΡΙΤΙΚΑ ΜΕΤΑΛΛΕΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ. ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΡΥΚΤΟΛΟΓΙΑΣ-ΠΕΤΡΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥΣ. Ευριπίδης Μπόσκος, Καθηγητής Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, Σχολή Μηχανικών Μεταλλείων-Μεταλλουργών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 2 η Εφαρμογή Βασικών Αρχών Θερμοδυναμικής - Διαγράμματα Φάσεων Δύο Συστατικών

ΑΣΚΗΣΗ 2 η Εφαρμογή Βασικών Αρχών Θερμοδυναμικής - Διαγράμματα Φάσεων Δύο Συστατικών ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Πετρολογία Μαγματικών ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ & Μεταμορφωμένων Πετρωμάτων Τομέας Ορυκτών Πρώτων Υλών Εξάμηνο 6 ο / Ακαδ. Έτος 2016-2017 Ονοματεπώνυμο: Αρ. Μητρώου: Oμάδα: Αριθμός Θέσης: Ημερομηνία:

Διαβάστε περισσότερα

Νόµοςπεριοδικότητας του Moseley:Η χηµική συµπεριφορά (οι ιδιότητες) των στοιχείων είναι περιοδική συνάρτηση του ατοµικού τους αριθµού.

Νόµοςπεριοδικότητας του Moseley:Η χηµική συµπεριφορά (οι ιδιότητες) των στοιχείων είναι περιοδική συνάρτηση του ατοµικού τους αριθµού. Νόµοςπεριοδικότητας του Moseley:Η χηµική συµπεριφορά (οι ιδιότητες) των στοιχείων είναι περιοδική συνάρτηση του ατοµικού τους αριθµού. Περιοδικός πίνακας: α. Είναι µια ταξινόµηση των στοιχείων κατά αύξοντα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ ΓΕΩΧΡΟΝΟΛΟΓΗΣΕΙΣ

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ ΓΕΩΧΡΟΝΟΛΟΓΗΣΕΙΣ ΓΕΩΧΡΟΝΟΛΟΓΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1. 23 α) Στο στοιχείο π.χ. 11Na τι συμβολίζουν οι αριθμοί 23 και 11 αντίστοιχα; β) Τι ονομάζουμε ισότοπα στοιχεία; 39 87 235 87 86 85 40 γ) Με τα ακόλουθα στοιχεία σχηματίστε ζεύγη

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδος Γεωχρονολόγησης Lu-Hf

Μέθοδος Γεωχρονολόγησης Lu-Hf Μέθοδος Γεωχρονολόγησης Lu-Hf Lu HREE Hf HFSE Γεωχημεία Lu-Hf Γεωχημεία Lu-Hf Lu 4+ Hf 3+ Ca 3+ Zr 4+ 0.93 Å 0.81 Å 0.99 Å 0.79 Å Οι ιδιότητες τους μοιάζουν αρκετά με αυτές του Sm-Nd διότι το Hf προτιμά

Διαβάστε περισσότερα

Γεωχημεία. Ενότητα 1: Γεωχημικές διεργασίες στο εσωτερικό της γης. Χριστίνα Στουραϊτη Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος

Γεωχημεία. Ενότητα 1: Γεωχημικές διεργασίες στο εσωτερικό της γης. Χριστίνα Στουραϊτη Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος Γεωχημεία Ενότητα 1: Γεωχημικές διεργασίες στο εσωτερικό της γης Χριστίνα Στουραϊτη Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος Γεωχημικές διεργασίες στο εσωτερικό της γης ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΠΥΡΙΓΕΝΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα 1 ο. - Κατανομή των χημικών στοιχείων - Ταξινομήσεις. Επικ. Καθ. Χ. Στουραϊτη Τομέας Οικονομικής Γεωλογίας - Γεωχημείας. Γεωχημεία Δ εξάμηνο 1

Μάθημα 1 ο. - Κατανομή των χημικών στοιχείων - Ταξινομήσεις. Επικ. Καθ. Χ. Στουραϊτη Τομέας Οικονομικής Γεωλογίας - Γεωχημείας. Γεωχημεία Δ εξάμηνο 1 Μάθημα 1 ο - Κατανομή των χημικών στοιχείων - Ταξινομήσεις Επικ. Καθ. Χ. Στουραϊτη Τομέας Οικονομικής Γεωλογίας - Γεωχημείας Γεωχημεία Δ εξάμηνο 1 Περιεχόμενα Εισαγωγή (Ορολογία & Ταξινομήσεις) Περιοδικός

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΚΡΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΠΕΤΡΩΜΑΤΩΝ

ΜΑΚΡΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΠΕΤΡΩΜΑΤΩΝ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ MΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΕΧΝ. ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ & Υ ΡΟΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΗΡΩΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ 9, 157 80 ΖΩΓΡΑΦΟΥ, ΑΘΗΝΑ NATIONAL TECHNICAL

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι. Πηγή του υλικού Μάγμα Τήξη πετρωμάτων στο θερμό κάτω φλοιό ή άνω μανδύα. ιαδικασία γένεσης Κρυστάλλωση (στερεοποίηση μάγματος)

Τι είναι. Πηγή του υλικού Μάγμα Τήξη πετρωμάτων στο θερμό κάτω φλοιό ή άνω μανδύα. ιαδικασία γένεσης Κρυστάλλωση (στερεοποίηση μάγματος) Πυριγενή πετρώματα Τι είναι Πηγή του υλικού Μάγμα Τήξη πετρωμάτων στο θερμό κάτω φλοιό ή άνω μανδύα. ιαδικασία γένεσης Κρυστάλλωση (στερεοποίηση μάγματος) Είδη πυριγενών πετρωμάτων Ηφαιστειακά ή εκρηξιγενή

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος. Ενότητα 4: Κοιτάσματα των Στοιχείων της ομάδας του λευκοχρύσου ή PGE

Τίτλος Μαθήματος. Ενότητα 4: Κοιτάσματα των Στοιχείων της ομάδας του λευκοχρύσου ή PGE Τίτλος Μαθήματος Ενότητα 4: Κοιτάσματα των Στοιχείων της ομάδας του λευκοχρύσου ή PGE Μαρία Οικονόμου Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος PGE σε οφιολιθικά συμπλέγματα PGE σε οφιολιθικά

Διαβάστε περισσότερα

Mοντέλα Γένεσης Κοιτασμάτων

Mοντέλα Γένεσης Κοιτασμάτων Mοντέλα Γένεσης Κοιτασμάτων Ενότητα 3: Μαρία Οικονόμου Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος σε κοματιίτες Χαρακτηριστικά κλειδιά στην έρευνα για εντοπισμό κοιτασμάτων μαγματικών

Διαβάστε περισσότερα

Πετρογένεση Πυριγενών Πετρωμάτων και Οφιολιθικών Συμπλεγμάτων

Πετρογένεση Πυριγενών Πετρωμάτων και Οφιολιθικών Συμπλεγμάτων Πετρογένεση Πυριγενών Πετρωμάτων και Οφιολιθικών Συμπλεγμάτων Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Σχολή Θετικών επιστημών, Τμήμα Γεωλογίας & Γεωπεριβάλλοντος Τομέας Ορυκτολογίας και Πετρολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Γένεσης Κοιτασμάτων

Μοντέλα Γένεσης Κοιτασμάτων Μοντέλα Γένεσης Κοιτασμάτων Ενότητα 2: Μαρία Οικονόμου Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος σε εστρωμένες διεισδύσεις Εστρωμένες διεισδύσεις Bushveld Complex Stillwater Complex

Διαβάστε περισσότερα

3 ΜΑΓΜΑ ΚΑΙ ΚΡΥΣΤΑΛΛΩΣΗ ΤΟΥ

3 ΜΑΓΜΑ ΚΑΙ ΚΡΥΣΤΑΛΛΩΣΗ ΤΟΥ 3 ΜΑΓΜΑ ΚΑΙ ΚΡΥΣΤΑΛΛΩΣΗ ΤΟΥ 3.1 ΦΥΣΗ ΤΟΥ ΜΑΓΜΑΤΟΣ 3.1.1 ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΜΑΓΜΑΤΟΣ Μάγµα είναι ένα φυσικό διάπυρο πυριτικό τήγµα, το οποίο περιέχει διαλυµένα αέρια ή και στερεά υλικά (π.χ. κρυστάλλους).

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Γεωτεχνολογίας & Περιβάλλοντος

Τμήμα Γεωτεχνολογίας & Περιβάλλοντος Τμήμα Γεωτεχνολογίας & Περιβάλλοντος Ολιβινικά βιομηχανικά πετρώματα στο Βούρινο της υτικής Μακεδονίας Σπουδάστρια : Κουζέλη Ευλαμπία Επιβλέπων : Επίκ. Καθ. Ανδρέας Ιορδανίδης Γενικά χαρακτηριστικά του

Διαβάστε περισσότερα

Qtz. Sil. 250 μm. Qtz. Sil. Qtz. 250 μm. Figure DR1. Photomicrographs of fibrolitic sillimanite from. sample AS01-22a. Plane-polarized light.

Qtz. Sil. 250 μm. Qtz. Sil. Qtz. 250 μm. Figure DR1. Photomicrographs of fibrolitic sillimanite from. sample AS01-22a. Plane-polarized light. Qtz Sil 250 μm Qtz Sil 250 μm Qtz Figure DR1. Photomicrographs of fibrolitic sillimanite from sample AS01-22a. Plane-polarized light. S7W Qtz Grt 500 μm Figure DR2. Photomicrograph of garnet from AS01-41b,

Διαβάστε περισσότερα

V. ΜΕΤΡΗΣΗ ΕΝΕΡΓΟΤΗΤΑΣ ΓΡΑΝΙΤΩΝ ΚΑΙ ΑΛΛΩΝ ΠΕΤΡΩΜΑΤΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ (Tiling Rocks)

V. ΜΕΤΡΗΣΗ ΕΝΕΡΓΟΤΗΤΑΣ ΓΡΑΝΙΤΩΝ ΚΑΙ ΑΛΛΩΝ ΠΕΤΡΩΜΑΤΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ (Tiling Rocks) V. ΜΕΤΡΗΣΗ ΕΝΕΡΓΟΤΗΤΑΣ ΓΡΑΝΙΤΩΝ ΚΑΙ ΑΛΛΩΝ ΠΕΤΡΩΜΑΤΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ (Tiling Rocks) Α. Γενικά για τους γρανίτες Ο γρανίτης είναι ένα ανοικτόχρωµο συνήθως, πλουτώνιο πέτρωµα που απαντάται στον ηπειρωτικό γήινο

Διαβάστε περισσότερα

Πετρογένεση Πυριγενών Πετρωμάτων και Οφιολιθικών Συμπλεγμάτων

Πετρογένεση Πυριγενών Πετρωμάτων και Οφιολιθικών Συμπλεγμάτων Πετρογένεση Πυριγενών Πετρωμάτων και Οφιολιθικών Συμπλεγμάτων Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Σχολή Θετικών επιστημών, Τμήμα Γεωλογίας & Γεωπεριβάλλοντος Τομέας Ορυκτολογίας και Πετρολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Mοντέλα Γένεσης Κοιτασμάτων

Mοντέλα Γένεσης Κοιτασμάτων Mοντέλα Γένεσης Κοιτασμάτων Ενότητα 1: Γένεση Κοιτασμάτων με Μαγματικές Διεργασίες Μαρία Οικονόμου Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος Μοντέλα Γένεσης Κοιτασμάτων Κοιτάσματα Μαγματικών

Διαβάστε περισσότερα

9 ΛΑΜΠΡΟΦΥΡΕΣ ΚΑΙ ΥΠΕΡΒΑΣΙΚΑ ΠΕΤΡΩΜΑΤΑ ΑΚΡΑΙΑΣ ΣΥΣΤΑΣΕΩΣ

9 ΛΑΜΠΡΟΦΥΡΕΣ ΚΑΙ ΥΠΕΡΒΑΣΙΚΑ ΠΕΤΡΩΜΑΤΑ ΑΚΡΑΙΑΣ ΣΥΣΤΑΣΕΩΣ 9 ΛΑΜΠΡΟΦΥΡΕΣ ΚΑΙ ΥΠΕΡΒΑΣΙΚΑ ΠΕΤΡΩΜΑΤΑ ΑΚΡΑΙΑΣ ΣΥΣΤΑΣΕΩΣ Εκτός από τα πετρώµατα τα οποία αναφέρθηκαν µέχρι τώρα, υπάρχουν και άλλα, τα οποία, αν και γενικά δεν είναι πολύ διαδεδοµένα, παρουσιάζουν ιδιαίτερο

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΧΡΟΝΟΛΟΓΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ

ΓΕΩΧΡΟΝΟΛΟΓΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΕΩΧΡΟΝΟΛΟΓΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΕΩΧΡΟΝΟΛΟΓΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΗ 1 Εκφώνηση Από την υπαίθρια έρευνα σε μία περιοχή προέκυψε ο γεωλογικός χάρτης του σχήματος 1. Σε αυτόν φαίνεται ότι ο γρανίτης έρχεται σε επαφή με σχιστόλιθο,

Διαβάστε περισσότερα

Το άτομο του Υδρογόνου

Το άτομο του Υδρογόνου Το άτομο του Υδρογόνου Δυναμικό Coulomb Εξίσωση Schrödinger h e (, r, ) (, r, ) E (, r, ) m ψ θφ r ψ θφ = ψ θφ Συνθήκες ψ(, r θφ, ) = πεπερασμένη ψ( r ) = 0 ψ(, r θφ, ) =ψ(, r θφ+, ) π Επιτρεπτές ενέργειες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ. Αριάδνη Αργυράκη

ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ. Αριάδνη Αργυράκη ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ Αριάδνη Αργυράκη ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Αναλυτική χημεία και γεωεπιστήμες 2. Ταξινόμηση μεθόδων ανάλυσης 3. Επιλογή μεθόδων ανάλυσης ΟΡΙΣΜΟΣ- ΣΤΟΧΟΙ Αναλυτική Γεωχημεία εφαρμογή της Αναλυτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΟΣ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟ ΙΚΟΤΗΤΑΣ : Οι ιδιότητες των χηµικών στοιχείων είναι περιοδική συνάρτηση του ατοµικού τους αριθµού.

ΝΟΜΟΣ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟ ΙΚΟΤΗΤΑΣ : Οι ιδιότητες των χηµικών στοιχείων είναι περιοδική συνάρτηση του ατοµικού τους αριθµού. 1. Ο ΠΕΡΙΟ ΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ Οι άνθρωποι από την φύση τους θέλουν να πετυχαίνουν σπουδαία αποτελέσµατα καταναλώνοντας το λιγότερο δυνατό κόπο και χρόνο. Για το σκοπό αυτό προσπαθούν να οµαδοποιούν τα πράγµατα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΝΟΠΥΡΙΤΙΚΑ ΑΜΦΙΒΟΛΟΙ ΑΜΦΙΒΟΛΟΙ

ΙΝΟΠΥΡΙΤΙΚΑ ΑΜΦΙΒΟΛΟΙ ΑΜΦΙΒΟΛΟΙ ΙΝΟΠΥΡΙΤΙΚΑ Κεροστίλβη (πράσινη ή κοινή) (βασαλτική ή καστανή κεροστίλβη) μικρή κατασβεστική γωνία 0 ο 34 ο Ca 2 (Mg,Fe) 5 Si 8 O 22 (OH) 2 Αχρωμο (τρεμολίτης) έως ανοικτοπράσινο (ακτινόλιθος) Καθόλου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΓΡΑΝΑΤΙΤΙΚΟΥ SKARN ΣΕ ΑΜΦΙΒΟΛΙΤΕΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΘΕΡΑΠΕΙΟΥ, ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΕΒΡΟΥ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΓΡΑΝΑΤΙΤΙΚΟΥ SKARN ΣΕ ΑΜΦΙΒΟΛΙΤΕΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΘΕΡΑΠΕΙΟΥ, ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΕΒΡΟΥ ελτίο της Ελληνικής Γεωλογικής Εταιρίας τοµ. XXXVI, 2004 Πρακτικά 10 ου ιεθνούς Συνεδρίου, Θεσ/νίκη Απρίλιος 2004 Bulletin of the Geological Society of Greece vol. XXXVI, 2004 Proceedings of the 10 th

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΟΣΜΟΧΗΜΕΙΑΣ. Αριάδνη Αργυράκη

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΟΣΜΟΧΗΜΕΙΑΣ. Αριάδνη Αργυράκη 1 ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΟΣΜΟΧΗΜΕΙΑΣ Αριάδνη Αργυράκη Περιεχόμενα 2 1. Η προέλευση των χημικών στοιχείων στο σύμπαν 2. Δημιουργία του ηλιακού συστήματος 3. Μετεωρίτες και η σημασία τους στον προσδιορισμό της σύστασης

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ. Παππάς Χρήστος Επίκουρος Καθηγητής

Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ. Παππάς Χρήστος Επίκουρος Καθηγητής ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΟΜΗ ΚΑΙ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ Παππάς Χρήστος Επίκουρος Καθηγητής ΤΟ ΜΕΓΕΘΟΣ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ Ατομική ακτίνα (r) : ½ της απόστασης μεταξύ δύο ομοιοπυρηνικών ατόμων, ενωμένων με απλό ομοιοπολικό δεσμό.

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Χατζηθεοδωρίδης, Απρίλιος 2007 ΠΥΡΙΤΙΚΆ ΟΡΥΚΤΆ

Ηλίας Χατζηθεοδωρίδης, Απρίλιος 2007 ΠΥΡΙΤΙΚΆ ΟΡΥΚΤΆ Ηλίας Χατζηθεοδωρίδης, Απρίλιος 2007 ΠΥΡΙΤΙΚΆ ΟΡΥΚΤΆ 92% των ορυκτών του φλοιού της γης είναι πυριτικά 39% 12% 12% 11% 5% 5% 5% 3% 8% Πλαγιόκλαστα Αλκαλικοί άστριοι Χαλαζίας Πυρόξενοι Αμφίβολοι Μαρμαρυγίες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΑΠΘ ΤΟΜΕΑΣ ΟΡΥΚΤΟΛΟΓΙΑΣ-ΠΕΤΡΟΛΟΓΙΑΣ-ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ

ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΑΠΘ ΤΟΜΕΑΣ ΟΡΥΚΤΟΛΟΓΙΑΣ-ΠΕΤΡΟΛΟΓΙΑΣ-ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΑΠΘ ΤΟΜΕΑΣ ΟΡΥΚΤΟΛΟΓΙΑΣ-ΠΕΤΡΟΛΟΓΙΑΣ-ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ ΑΣΚΗΣΗ ΥΠΑΙΘΡΟΥ: ΣΤΡΑΤΩΝΙ ΕΞΑΜΗΝΟ: Α ΜΑΘΗΜΑ: ΟΡΥΚΤΟΛΟΓΙΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΜΕΙΚΤΑ ΘΕΙΟΥΧΑ ΟΡΥΚΤΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ Αναχώρηση με λεωφορείο

Διαβάστε περισσότερα

Πετρογένεση Πυριγενών Πετρωμάτων και Οφιολιθικών Συμπλεγμάτων

Πετρογένεση Πυριγενών Πετρωμάτων και Οφιολιθικών Συμπλεγμάτων Πετρογένεση Πυριγενών Πετρωμάτων και Οφιολιθικών Συμπλεγμάτων Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Σχολή Θετικών επιστημών, Τμήμα Γεωλογίας & Γεωπεριβάλλοντος Τομέας Ορυκτολογίας και Πετρολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΤΡΩΜΑΤΑ. Πετρολογικός κύκλος

ΠΕΤΡΩΜΑΤΑ. Πετρολογικός κύκλος ΠΕΤΡΩΜΑΤΑ Εκρηξιγενή - Μεταµορφωµένα - Ιζηµατογενή πετρώµατα Πετρολογικός κύκλος ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Πετρώµατα Πετρώµατα είναι φυσικά στερεά υλικά σε συµπαγή ή χαλαρή µορφή, που π αποτελούνται από

Διαβάστε περισσότερα

Γεωχημεία. Ενότητα 1: Γεωχημικές διεργασίες στο εσωτερικό της γης. Χριστίνα Στουραϊτη Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος

Γεωχημεία. Ενότητα 1: Γεωχημικές διεργασίες στο εσωτερικό της γης. Χριστίνα Στουραϊτη Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος Γεωχημεία Ενότητα 1: Γεωχημικές διεργασίες στο εσωτερικό της γης Χριστίνα Στουραϊτη Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος Περιεχόμενα ενότητας Γένεση μαγμάτων & τεκτονικό περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδος Γεωχρονολόγησης Re-Os

Μέθοδος Γεωχρονολόγησης Re-Os Μέθοδος Γεωχρονολόγησης Re-Os Γεωχημεία Re-Os Γεωχημεία Re-Os Το όσμιο είναι ένα ευγενές μέταλλο και ανήκει στην ομάδα των μετάλλων του λευκόχρυσου (PGE) Έχει θερμοκρασία τήξης 3033 C, το 4o κατά σειρά

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Γένεσης Κοιτασμάτων

Μοντέλα Γένεσης Κοιτασμάτων Μοντέλα Γένεσης Κοιτασμάτων Ενότητα 2: Μαρία Οικονόμου Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος Μοντέλα Γένεσης Κοιτασμάτων Κοιτάσματα Μαγματικών θειούχων Κοιτάσματα των Στοιχείων της

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΤΗΝ ΚΡΙΣΙΜΗ ΖΩΝΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΕΔΑΦΩΝ. Ε. Κελεπερτζής

ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΤΗΝ ΚΡΙΣΙΜΗ ΖΩΝΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΕΔΑΦΩΝ. Ε. Κελεπερτζής ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΤΗΝ ΚΡΙΣΙΜΗ ΖΩΝΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΕΔΑΦΩΝ Ε. Κελεπερτζής 1 Κρίσιμη Ζώνη (Critical Zone) - ορισμός Το τμήμα της επιφάνειας της γης στο οποίο λαμβάνει χώρα η αλληλεπίδραση της βιόσφαιρας, της ατμόσφαιρας,

Διαβάστε περισσότερα

Πετρολογία Μαγματικών & Μεταμορφωμένων μ Πετρωμάτων Μέρος 1 ο : Μαγματικά Πετρώματα

Πετρολογία Μαγματικών & Μεταμορφωμένων μ Πετρωμάτων Μέρος 1 ο : Μαγματικά Πετρώματα Πετρολογία Μαγματικών & Μεταμορφωμένων μ Πετρωμάτων Μέρος 1 ο : Μαγματικά Πετρώματα Ιωάννης Ηλιόπουλος Πανεπιστήμιο Πατρών Τμήμα Γεωλογίας Τομέας Ορυκτών Πρώτων Υλών Μάρτιος 2017 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΘΕΡΜΟΔΥΝΑΜΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Χημικές αναλύσεις Κύρια στοιχεία (major) major): >1wt% Επουσιώδη στοιχεία (minor): wt% Ιχνοστοιχεία (trace): <0.1 wt% Χημικές αναλύσεις Κύ

Χημικές αναλύσεις Κύρια στοιχεία (major) major): >1wt% Επουσιώδη στοιχεία (minor): wt% Ιχνοστοιχεία (trace): <0.1 wt% Χημικές αναλύσεις Κύ Πετρολογία Μαγματικών & Μεταμορφωμένων μ Πετρωμάτων Μέρος 1 ο : Μαγματικά Πετρώματα Ιωάννης Ηλιόπουλος Πανεπιστήμιο Πατρών Τμήμα Γεωλογίας Τομέας Ορυκτών Πρώτων Υλών Μάρτιος 2016 ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΤΩΝ ΜΑΓΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ Δ ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ- ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. Αριάδνη Αργυράκη, Χριστίνα Στουραϊτη

ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ Δ ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ- ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. Αριάδνη Αργυράκη, Χριστίνα Στουραϊτη 1 ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ Δ ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ- ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Αριάδνη Αργυράκη, Χριστίνα Στουραϊτη Γεωχημεία στο Πρόγραμμα Σπουδών σας 2 Γεωχημεία Γεωμορφολογία Πετρολογία Στρωματογραφία/ Παλαιοντολογία Τεκτονική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΕΔΑΦΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΘΕΜΕΛΙΩΣΕΩΝ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Κ. Λουπασάκης. Ασκήσεις 1-6: Φυσικά Χαρακτηριστικά Εδαφών

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΕΔΑΦΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΘΕΜΕΛΙΩΣΕΩΝ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Κ. Λουπασάκης. Ασκήσεις 1-6: Φυσικά Χαρακτηριστικά Εδαφών ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ MΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΕΧΝ. ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ & ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΗΡΩΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ 9, 157 80 ΖΩΓΡΑΦΟΥ, ΑΘΗΝΑ NATIONAL TECHNICAL

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 Δομή της Γης

Κεφάλαιο 1 Δομή της Γης Κεφάλαιο 1 Δομή της Γης Σύνοψη Στο κεφάλαιο 1 μελετάται εκτενώς η προέλευση των στοιχείων που προέρχονται από τα ορυκτά πετρώματα που βρίσκονται στον φλοιό της γης. Μελετώνται οι διεργασίες της υγροποίησης,της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΗΓΕΣ, ΧΡΗΣΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΟΜΑΔΑΣ ΤΟΥ ΛΕΥΚΟΧΡΥΣΟΥ (PGE( PGE) Από: Μαρία Οικονόμου, Καθηγήτρια

ΠΗΓΕΣ, ΧΡΗΣΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΟΜΑΔΑΣ ΤΟΥ ΛΕΥΚΟΧΡΥΣΟΥ (PGE( PGE) Από: Μαρία Οικονόμου, Καθηγήτρια ΠΜΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Τμήμα Γεωλογίας & Γεωπεριβάλλοντος ΠΜΣ: ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ Μάθημα: ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΟΡΥΚΤΩΝ ΠΡΩΤΩΝ ΥΛΩΝ ΠΗΓΕΣ, ΧΡΗΣΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

13/4/2016. Ακαδημαϊκό Έτος ιδάσκων: Ι. Ηλιόπουλος. μ 13/4/2016 2

13/4/2016. Ακαδημαϊκό Έτος ιδάσκων: Ι. Ηλιόπουλος. μ 13/4/2016 2 Πετρολογία Μαγματικών και Μεταμορφωμένων Πετρωμάτων ιάλεξη 9 η : Ζώνες Ισόβαθμοι Φάσεις Μεταμόρφωσης ιαγραμματική απεικόνιση ορυκτολογικών παραγενέσεων (AFM, ACF διαγράμματα) Ακαδημαϊκό Έτος 2015-16 ιδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

Ορυκτά και πολύτιμοι λίθοι της Ελλάδας

Ορυκτά και πολύτιμοι λίθοι της Ελλάδας Ορυκτά και πολύτιμοι λίθοι της Ελλάδας Βασίλης Μέλφος Λέκτορας Κοιτασματολογίας-Γεωχημείας Τομέας Ορυκτολογίας, Πετρολογίας, Κοιτασματολογίας Τμήμα Γεωλογίας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης melfosv@geo.auth.gr

Διαβάστε περισσότερα

Μεταφορά Πρότυπο διασποράς. Ευκίνητη φάση. Περιβάλλον κινητοποίησης στοιχείων. Περιβάλλον απόθεσης στοιχείων

Μεταφορά Πρότυπο διασποράς. Ευκίνητη φάση. Περιβάλλον κινητοποίησης στοιχείων. Περιβάλλον απόθεσης στοιχείων Ευκίνητη φάση Μεταφορά Πρότυπο διασποράς Περιβάλλον κινητοποίησης στοιχείων Περιβάλλον απόθεσης στοιχείων ΣΤΑΔΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΒΑΘΟΥΣ ΠΕΡΒΑΛΛΟΝ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ ΠΡΩΤΟΓΕΝΕΣ Διάχυση μετάλλων σε περιβάλλοντα πετρώματα

Διαβάστε περισσότερα

Χημικές αναλύσεις Κύρια στοιχεία (major) major): >1wt% (π.χ. SiO2, Al2O3, FeO, MgO, CaO, Na2O, K2O) Επουσιώδη στοιχεία (minor): wt% (TiO2,

Χημικές αναλύσεις Κύρια στοιχεία (major) major): >1wt% (π.χ. SiO2, Al2O3, FeO, MgO, CaO, Na2O, K2O) Επουσιώδη στοιχεία (minor): wt% (TiO2, Πετρολογία Μαγματικών & Μεταμορφωμένων μ Πετρωμάτων Μέρος 1 ο : Μαγματικά Πετρώματα Ιωάννης Ηλιόπουλος Πανεπιστήμιο Πατρών Τμήμα Γεωλογίας Τομέας Ορυκτών Πρώτων Υλών Μάρτιος 2017 ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΤΩΝ ΜΑΓΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ

ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ Περίοδοι περιοδικού πίνακα Ο περιοδικός πίνακας αποτελείται από 7 περιόδους. Ο αριθμός των στοιχείων που περιλαμβάνει κάθε περίοδος δεν είναι σταθερός, δηλ. η περιοδικότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΙΑΛΥΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΧΗΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΙΑΛΥΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΧΗΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΙΑΛΥΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΧΗΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή στις φασµατοµετρικές τεχνικές ανάλυσης 2. Προετοιµασία δειγµάτων 3. ιαλυτοποίηση δειγµάτων ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΙΑΛΥΜΑΤΩΝ Ατοµική Φασµατοσκοπία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΤΡΟΓΕΝΕΤΙΚΑ ΟΡΥΚΤΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ

ΠΕΤΡΟΓΕΝΕΤΙΚΑ ΟΡΥΚΤΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΠΕΤΡΟΓΕΝΕΤΙΚΑ ΟΡΥΚΤΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Οι εργαστηριακές εξετάσεις αποτελούνται από: Α) Ένα ολιγόλεπτο τεστ. Το τεστ βαθμολογείται και, εφόσον ο βαθμός είναι 5, ακολουθεί Β) Εξέταση τεσσάρων λεπτών

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχεία Θερμοδυναμικής. Ι. Θερμότητα. Χριστίνα Στουραϊτη

Στοιχεία Θερμοδυναμικής. Ι. Θερμότητα. Χριστίνα Στουραϊτη Στοιχεία Θερμοδυναμικής Ι. Θερμότητα Χριστίνα Στουραϊτη Περιεχόμενα 1. Χημική Θερμοδυναμική 2. Ορισμοί Σύστημα Σταθερότητα φάσεων Θερμοδυναμικές ιδιότητες Θερμότητα 3. Θερμότητα 2 Εισαγωγή Ποιο είναι το

Διαβάστε περισσότερα

Δασική Εδαφολογία. Ορυκτά και Πετρώματα

Δασική Εδαφολογία. Ορυκτά και Πετρώματα Δασική Εδαφολογία Ορυκτά και Πετρώματα Ορισμοί Πετρώματα: Στερεά σώματα που αποτελούνται από συσσωματώσεις ενός ή περισσοτέρων ορυκτών και σχηματίζουν το στερεό φλοιό της γης Ορυκτά Τα ομογενή φυσικά συστατικά

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχεία Θερμοδυναμικής. Ι. Βασικές αρχές. Χριστίνα Στουραϊτη

Στοιχεία Θερμοδυναμικής. Ι. Βασικές αρχές. Χριστίνα Στουραϊτη Στοιχεία Θερμοδυναμικής Ι. Βασικές αρχές Χριστίνα Στουραϊτη Περιεχόμενα 1. Εισαγωγή 2. Ορισμοί Σύστημα, Φάση, Συστατικό, Θερμοδυναμικές ιδιότητες 3. Χημική Ισορροπία 2 Εισαγωγή Ποιο είναι το αντικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

Γεωχημεία. Ενότητα 1: Γεωχημικές διεργασίες στο εσωτερικό της γης. Χριστίνα Στουραϊτη Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος

Γεωχημεία. Ενότητα 1: Γεωχημικές διεργασίες στο εσωτερικό της γης. Χριστίνα Στουραϊτη Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος Γεωχημεία Ενότητα 1: Γεωχημικές διεργασίες στο εσωτερικό της γης Χριστίνα Στουραϊτη Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος Γεωχημικές διεργασίες στο εσωτερικό της γης Στοιχεία Θερμοδυναμικής

Διαβάστε περισσότερα

Appendix B Table of Radionuclides Γ Container 1 Posting Level cm per (mci) mci

Appendix B Table of Radionuclides Γ Container 1 Posting Level cm per (mci) mci 3 H 12.35 Y β Low 80 1 - - Betas: 19 (100%) 11 C 20.38 M β+, EC Low 400 1 5.97 13.7 13 N 9.97 M β+ Low 1 5.97 13.7 Positrons: 960 (99.7%) Gaas: 511 (199.5%) Positrons: 1,199 (99.8%) Gaas: 511 (199.6%)

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ ΚΑΙ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ ΚΑΙ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ ΚΑΙ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Χημική αποσάθρωση Διάσπαση και εξαλλοίωση υλικών κοντά στην επιφάνεια της γης Σχηματισμός προϊόντων κοντά σε κατάσταση χημικής ισορροπίας με την ατμόσφαιρα,

Διαβάστε περισσότερα

Αλληλεπίδραση ακτίνων-χ με την ύλη

Αλληλεπίδραση ακτίνων-χ με την ύλη Άσκηση 8 Αλληλεπίδραση ακτίνων-χ με την ύλη Δ. Φ. Αναγνωστόπουλος Τμήμα Μηχανικών Επιστήμης Υλικών Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Ιωάννινα 2013 Άσκηση 8 ii Αλληλεπίδραση ακτίνων-χ με την ύλη Πίνακας περιεχομένων

Διαβάστε περισσότερα

Πετρολογία Μαγματικών & Μεταμορφωμένων μ Πετρωμάτων Μέρος 1 ο : Μαγματικά Πετρώματα

Πετρολογία Μαγματικών & Μεταμορφωμένων μ Πετρωμάτων Μέρος 1 ο : Μαγματικά Πετρώματα Πετρολογία Μαγματικών & Μεταμορφωμένων μ Πετρωμάτων Μέρος 1 ο : Μαγματικά Πετρώματα Ιωάννης Ηλιόπουλος Πανεπιστήμιο Πατρών Τμήμα Γεωλογίας Τομέας Ορυκτών Πρώτων Υλών Μάρτιος 2017 http://www.smithsonianmag.com/science-nature/what-physics-tells-us-aboutmaking-perfect-chocolate-180954252/?no-ist

Διαβάστε περισσότερα

Μάγμα. Το μάγμα, όπως είναι γνωστό, είναι το μητρικό υλικό των πυριγενών πετρωμάτων και το τμήμα του που εκχύνεται σαν λάβα από τα ηφαίστεια είναι

Μάγμα. Το μάγμα, όπως είναι γνωστό, είναι το μητρικό υλικό των πυριγενών πετρωμάτων και το τμήμα του που εκχύνεται σαν λάβα από τα ηφαίστεια είναι ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΤΩΝ ΠΥΡΙΓΕΝΩΝ ΠΕΤΡΩΜΑΤΩΝ. Μάγμα. Το μάγμα, όπως είναι γνωστό, είναι το μητρικό υλικό των πυριγενών πετρωμάτων και το τμήμα του που εκχύνεται σαν λάβα από τα ηφαίστεια είναι προσιτό στην άμεση

Διαβάστε περισσότερα

Mοντέλα Γένεσης Κοιτασμάτων

Mοντέλα Γένεσης Κοιτασμάτων Mοντέλα Γένεσης Κοιτασμάτων Ενότητα 2: Μαρία Οικονόμου Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος Ανασκόπηση Ο χρωμίτης (Mg, Fe 2+ )( Cr, Al, Fe 3+ ) 2 O 4 Ιχνοστοιχεία: V, Ti, Mn, Ni,

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Η αποσάθρωση ορίζεται σαν η διάσπαση και η εξαλλοίωση των υλικών κοντά στην επιφάνεια της Γης, µε τοσχηµατισµό προιόντων που είναι σχεδόν σε ισορροπία µε τηνατµόσφαιρα, την υδρόσφαιρα και τη

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗ ΕΠΑΦΗΣ (και σειρές φάσεων χαμηλών P της καθολικής μεταμόρφωσης).

Α. ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗ ΕΠΑΦΗΣ (και σειρές φάσεων χαμηλών P της καθολικής μεταμόρφωσης). Π ΕΤΡΟΛΟΓΙΑ Μ ΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΙ Μ ΕΤΑΜΟΡΦΩΜΕΝΩΝ Π ΕΤΡΩΜΑΤΩΝ ΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΑΡΑΓΕΝΕΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΗ 9 η - 10 η Α. ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗ ΕΠΑΦΗΣ (και σειρές φάσεων χαμηλών P της καθολικής μεταμόρφωσης). Στα πετρώματα μεταμόρφωσης

Διαβάστε περισσότερα

τροχιακά Η στιβάδα καθορίζεται από τον κύριο κβαντικό αριθµό (n) Η υποστιβάδα καθορίζεται από τους δύο πρώτους κβαντικούς αριθµούς (n, l)

τροχιακά Η στιβάδα καθορίζεται από τον κύριο κβαντικό αριθµό (n) Η υποστιβάδα καθορίζεται από τους δύο πρώτους κβαντικούς αριθµούς (n, l) ΑΤΟΜΙΚΑ ΤΡΟΧΙΑΚΑ Σχέση κβαντικών αριθµών µε στιβάδες υποστιβάδες - τροχιακά Η στιβάδα καθορίζεται από τον κύριο κβαντικό αριθµό (n) Η υποστιβάδα καθορίζεται από τους δύο πρώτους κβαντικούς αριθµούς (n,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ & ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΥΠΟΕΡΓΟ: ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΜΑΡΜΑΡΩΝ ΚΑΙ ΛΟΙΠΩΝ ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΩΝ ΠΕΤΡΩΜΑΤΩΝ (ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ)

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ & ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΥΠΟΕΡΓΟ: ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΜΑΡΜΑΡΩΝ ΚΑΙ ΛΟΙΠΩΝ ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΩΝ ΠΕΤΡΩΜΑΤΩΝ (ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ) ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ & ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ Γ ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΥΓΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΟΥΜΕΝΟ ΕΡΓΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ (ΕΤΠΑ) ΕΛΛΑΔΑΣ (ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ) ΕΡΓΟ:ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΤΡΟΓΕΝΕΤΙΚΑ ΟΡΥΚΤΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2010 ΥΠΟ ΕΙΓΜΑ ΣΩΣΤΩΝ ΑΠΑΝΤΗΣΕΩΝ

ΠΕΤΡΟΓΕΝΕΤΙΚΑ ΟΡΥΚΤΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2010 ΥΠΟ ΕΙΓΜΑ ΣΩΣΤΩΝ ΑΠΑΝΤΗΣΕΩΝ ΠΕΤΡΟΓΕΝΕΤΙΚΑ ΟΡΥΚΤΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2010 ΥΠΟ ΕΙΓΜΑ ΣΩΣΤΩΝ ΑΠΑΝΤΗΣΕΩΝ Θέμα 1: Επιλέξτε και απαντήστε σε 6 από τις ακόλουθες 10 ερωτήσεις (30 μονάδες) 1. Τι ονομάζουμε δείκτη διάθλασης ενός μέσου; Τι αριθμητικές

Διαβάστε περισσότερα

Δύο προσεγγίσεις Ποιοτική εκτίμηση: για τη μελέτη ενός γεωλογικού συστήματος ή την πρόβλεψη της επίδρασης φυσικοχημικών μεταβολών (P/T/ P/T/Χ) σε ένα

Δύο προσεγγίσεις Ποιοτική εκτίμηση: για τη μελέτη ενός γεωλογικού συστήματος ή την πρόβλεψη της επίδρασης φυσικοχημικών μεταβολών (P/T/ P/T/Χ) σε ένα Πετρολογία Μαγματικών & Μεταμορφωμένων μ Πετρωμάτων Μέρος 1 ο : Μαγματικά Πετρώματα Ιωάννης Ηλιόπουλος Πανεπιστήμιο Πατρών Τμήμα Γεωλογίας Τομέας Ορυκτών Πρώτων Υλών Φεβρουάριος 2016 ΣΙΚΕΣ ΡΧΕΣ ΘΕΡΜΟΔΥΝΜΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Συχνή παρουσία ολιβίνη λβί με διαβρωμένου, με σχηματισμούς ζώνωση, απουσία ορθοπυρόξενου, παρουσία πλαγιόκλαστου (πρώιμη

Συχνή παρουσία ολιβίνη λβί με διαβρωμένου, με σχηματισμούς ζώνωση, απουσία ορθοπυρόξενου, παρουσία πλαγιόκλαστου (πρώιμη Πετρολογία Μαγματικών & Μεταμορφωμένων μ Πετρωμάτων Μέρος 1 ο : Μαγματικά Πετρώματα Ιωάννης Ηλιόπουλος Πανεπιστήμιο Πατρών Τμήμα Γεωλογίας Τομέας Ορυκτών Πρώτων Υλών Μάρτιος 2016 ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΟΡΥΚΤΩΝ ΠΡΩΤΩΝ ΥΛΩΝ ΠΕΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΑΓΜΑΤΙΚΩΝ & ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΜΕΝΩΝ ΠΕΤΡΩΜΑΤΩΝ

ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΟΡΥΚΤΩΝ ΠΡΩΤΩΝ ΥΛΩΝ ΠΕΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΑΓΜΑΤΙΚΩΝ & ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΜΕΝΩΝ ΠΕΤΡΩΜΑΤΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΟΡΥΚΤΩΝ ΠΡΩΤΩΝ ΥΛΩΝ ΠΕΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΑΓΜΑΤΙΚΩΝ & ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΜΕΝΩΝ ΠΕΤΡΩΜΑΤΩΝ Ακαδημαϊκό Έτος 2016-2017 Μονάδες ECTS: 4 Ώρες εβδομαδιαίας Διδασκαλίας Θεωρίας & Φροντιστηρίου: 3 Ώρες εβδομαδιαίας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΥΚΤΟΛΟΓΙΑ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ - ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ ΜΑΘΗΜΑ 2. ΟΡΥΚΤΑ - ΠΕΤΡΩΜΑΤΑ

ΟΡΥΚΤΟΛΟΓΙΑ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ - ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ ΜΑΘΗΜΑ 2. ΟΡΥΚΤΑ - ΠΕΤΡΩΜΑΤΑ ΟΡΥΚΤΟΛΟΓΙΑ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ - ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ ΜΑΘΗΜΑ 2. ΟΡΥΚΤΑ - ΠΕΤΡΩΜΑΤΑ Μαρία Περράκη, Επίκουρη Καθηγήτρια ΑΔΕΙΑ ΧΡΗΣΗΣ Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Χρονική σχέση με τα φιλοξενούντα πετρώματα

Χρονική σχέση με τα φιλοξενούντα πετρώματα 1 Χρονική σχέση με τα φιλοξενούντα πετρώματα Συγγενετικές ανωμαλίες: Προκύπτουν συγχρόνως με το σχηματισμό των πετρωμάτων Επιγενετικές ανωμαλίες: Έπονται του φιλοξενούντος πετρώματος, τροποποιούν την ορυκτολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΕΛΛΑΔΟΣ. Ενότητα 13: Ζώνη Ροδόπης. Ιωάννης Κουκουβέλας, Καθηγητής Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας

ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΕΛΛΑΔΟΣ. Ενότητα 13: Ζώνη Ροδόπης. Ιωάννης Κουκουβέλας, Καθηγητής Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΕΛΛΑΔΟΣ Ενότητα 13: Ζώνη Ροδόπης Ιωάννης Κουκουβέλας, Καθηγητής Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας Άδειες Χρήσης Το παρόν υλικό διατίθεται με τους όρους της άδειας χρήσης Creative Commons

Διαβάστε περισσότερα