ΣΤΑΣΗ ΣΠΟΥ ΑΣΤΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΗ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΣΤΑΣΗ ΣΠΟΥ ΑΣΤΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΗ"

Transcript

1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΣΤΑΣΗ ΣΠΟΥ ΑΣΤΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΗ ΩΡΕΑ ΟΡΓΑΝΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΠΟΥ ΑΣΤΡΙΕΣ ΒΟΥ ΟΥΡΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΖΚΕΡΗ ΑΣΠΑΣΙΑ ΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΡΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΑΚΑΒΕΛΑΚΗΣ ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2005 ΗΡΑΚΛΕΙΟ

2 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Σελ.5-6 ΜΕΡΟΣ Α' - ΓΕΝΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΕΩΝ Σελ.8-9 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΑΝΟΣΟΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΕΩΝ 2.1. ΙΣΤΟΣΥΜΒΑΤΟΤΗΤΑ 2.2. ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΕΙΣ Σελ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Η ΙΑ ΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗΣ 3.1. ΙΑ ΙΚΑΣΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 3.2. ΜΥΘΟΙ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΕΣ 3.3. ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΕΣ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗΣ Σελ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΕΙ Η ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΕΩΝ Σελ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 Σελ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΦΡΟΝΤΙ Α 5.1. ΠΡΟΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΗ ΦΡΟΝΤΙ Α ΠΡΟΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΗ, ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΗ, ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΦΥΣΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΜΕΝΗ ΣΥΓΚΑΤΑΘΕΣΗ 2

3 ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΗ ΤΗΣ ΕΠΕΜΒΑΣΗΣ 5.2. ΙΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΗ ΦΑΣΗ 5.3. ΜΕΤΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΗ ΦΑΣΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ΗΘΙΚΗ ΤΩΝ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΕΩΝ Σελ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 Σελ Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΟΡΘΟ ΟΞΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ Μ ΕΡΟΣ Β - ΕΙ ΙΚΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σελ.70 ΜΕΘΟ ΟΣ-ΥΛΙΚΟ Σελ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Σελ ΣΥΖΗΤΗΣΗ-ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Σελ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Σελ

4 4

5 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Ένα από τα µεγαλύτερα επιτεύγµατα στο χώρο της ιατρικής του 20 ου αιώνα αποτελούν και οι µεταµοσχεύσεις. Η επινόηση και η εφαρµογή των µεταµοσχεύσεων έσωσε και εξακολουθεί να σώζει τη ζωή χιλιάδων ανθρώπων ανά τον κόσµο, διότι χάρη σε αυτές, δόθηκε η δυνατότητα αντικατάστασης ζωτικών οργάνων για τον άνθρωπο, όπως η καρδιά και οι νεφροί στο τελικό στάδιο της νόσου, από άλλα υγιή, µε αποτέλεσµα την αποκατάσταση των λειτουργιών που είχαν χαθεί ή υποκατασταθεί µε µηχανική βοήθεια. Μεταµόσχευση, σηµαίνει εµφύτευση ενός ιστού ή οργάνου, που καλείται µόσχευµα και που αναλαµβάνει τη λειτουργία του αντίστοιχου ανεπαρκούντος οργάνου. Αυτό γίνεται µε ή χωρίς αφαίρεση του νοσούντος οργάνου. Σύµφωνα µε τη χειρουργική επιστήµη, µεταµόσχευση θεωρείται η επιτυχής επαναγγείωση οργάνου ή ιστών. Με άλλα λόγια δηλαδή, σηµαίνει επιτυχής επανασυρραφή αγγείων. Βασική διαδικασία όµως, που προηγείται για να πραγµατοποιηθεί µία µεταµόσχευση είναι η δωρεά οργάνων. Είναι γεγονός ότι η δωρεά οργάνων έχει αποτελέσει σηµείο τριβής, συζητήσεων και διαφωνιών εδώ και πολλά χρόνια. Πολλά ερωτήµατα παραµένουν εστία προβληµατισµού : ποια όργανα µεταµοσχεύονται; έχει κάποιος το δικαίωµα να δωρίζει τα όργανά του είναι ηθικό να γίνει δότης εν ζωή ή µετά θάνατον; Ο εγκεφαλικός θάνατος ταυτίζεται µε τον οριστικό θάνατο του ανθρώπου; Τα ισχύοντα κριτήρια του εγκεφαλικού θανάτου είναι ορθά και κυρίως, εφαρµόζονται στην κλινική πράξη; Είναι πάντοτε ανιδιοτελής ως θα έπρεπε η δωρεά οργάνων ή αποτελεί πεδίο αγοραπωλησίας; Σκοπός της παρούσας πτυχιακής είναι η απάντηση των παραπάνω ερωτηµάτων, υπό το πρίσµα ηθικών, ιατρικών και κοινωνιολογικών παραµέτρων που τα χαρακτηρίζουν. Θα επιχειρηθεί να παρουσιαστούν τα δεδοµένα από την εκτενή ανασκόπηση της βιβλιογραφίας, ούτως ώστε να τεκµηριωθεί κάθε απάντηση. Η εργασία αυτή στοχεύει, επίσης, να εκτιµήσει το επίπεδο ενηµέρωσης των σπουδαστών επαγγελµάτων υγείας των αυριανών «διαχειριστών» του ζητήµατος και να αποτυπώσει τη συνολική στάση τους, προτείνοντας παράλληλα µέτρα για βελτιστοποίηση. Το αυξηµένο επίπεδο ενηµέρωσης και ευαισθητοποίηση των ατόµων αποτελούν εχέγγυα για την αισιόδοξη και γόνιµη προοπτικής της διαδικασίας δωρεάς 5

6 οργάνων. Σε επίπεδο καθαρά κλινικό, θα γίνει παρουσίαση της προεγχειρητικής, διεγχειρητικής και µετεγχειρητικής παρέµβασης του νοσηλευτικού προσωπικού σε ασθενείς που πρόκειται να υποβληθούν σε µεταµόσχευση. Θα θέλαµε να ευχαριστήσουµε όλους εκείνους οι οποίοι συνέβαλλαν στην πραγµατοποίηση της πτυχιακή µας εργασίας. Ξεκινώντας µ ένα µεγάλο ευχαριστώ σε όλους τους φοιτητές που δέχτηκαν να συµπληρώσουν τα ερωτηµατολόγιά µας, και µας στήριξαν ηθικά. Ένα ακόµη ευχαριστώ στον επιβλέποντα καθηγητή κ. Κακαβελάκη Κυριάκο που χωρίς την πολύτιµη βοήθεια του δε θα ήταν δυνατή να βγει εις πέρας η παρούσα πτυχιακή! 6

7 7

8 ΙΣΤΟΡΙΑ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΕΩΝ Οι πρώτες προσπάθειες για µεταµόσχευση πραγµατοποιήθηκαν κατά την Αναγέννηση από γιατρούς της εποχής, όπως ο Branca, ο οποίος επιχείρησε για πρώτη φορά µεταµόσχευση δέρµατος από ένα άτοµο σε άλλο, αλλά απέτυχε για άγνωστους λόγους, οι Άγιοι Κοσµάς και αµιανός, οι οποίοι επιχείρησαν µεταµόσχευση του κάτω άκρου θανόντος Μαυριτανού σε πιστό, αλλά το γεγονός αυτό θεωρήθηκε περισσότερο ως θαύµα παρά ως ιατρική πράξη και ο Tagliacozzi, ο οποίος καθιέρωσε τα δερµατικά µισχωτά µοσχεύµατα µε προοπτική να πετύχει τη συµπλήρωση ελλειµµάτων ή δυσµορφιών στο ανθρώπινο σώµα. Κατά τον 19 ο αιώνα επιτυγχάνεται το πρώτο λειτουργικό αυτοµόσχευµα από νευρικό ιστό (Albert), η µεταµόσχευση θυρεοειδούς σε πειραµατικό στάδιο (Cocher) και η πρώτη µεταµόσχευση κερατοειδούς χιτώνα (Von Hippel). Η πρώτη µεταµόσχευση από πτωµατικό µόσχευµα έγινε το 1937 και το 1945 ιδρύεται η πρώτη τράπεζα οφθαλµών. Οι πρώτες πειραµατικές προσπάθειες για µεταµόσχευση µυελού των οστών γίνονται το Η µεταµόσχευση ήπατος ξεκίνησε το Η πρώτη επιτυχηµένη µεταµόσχευση σε άνθρωπο έγινε το 1968 από τον Calne. Η πρώτη µεταµόσχευση παγκρέατος έγινε το Μείζονος σηµασίας αποτελεί η προσπάθεια για µεταµόσχευση νησιδίων του παγκρέατος, που ξεκίνησε το 1970 καθώς και η πρώτη κλινική µεταµόσχευση πνεύµονα έγινε το Σήµερα είναι αρκετά διαδεδοµένη η διπλή µεταµόσχευση καρδιάς-πνευµόνων. Επίσης, είναι αξιοσηµείωτο να αναφερθεί η πρώτη µεταµόσχευση καρδιάς από άνθρωπο σε άνθρωπο που έγινε το 1967 στη Νότια Αφρική από τον Christian Barnard οπότε και ο µεταµοσχευµένος έζησε για 18 ηµέρες και πέθανε από πνευµονία. Το 1968 η δεύτερη µεταµόσχευση από τον ίδιο είχε ως αποτέλεσµα ο ασθενής να ζήσει για 18 µήνες. Σήµερα η µεταµόσχευση καρδιάς παρ όλα τα ιατροκοινωνικά προβλήµατα που δηµιούργησε αποτελεί πια µια αποδεκτή θεραπευτική µέθοδο. Ακόµη, η µεταµόσχευση νεφρού αποτελεί το πιο διαδεδοµένο είδος µεταµόσχευσης και η ιστορία της ξεκινά το 1902 από τον Ullman. Το 1953 ανακοινώνονται τα αποτελέσµατα επιτυχούς µεταµόσχευσης νεφρού µε καλή νεφρική λειτουργία. Το 1954 στη Βοστόνη έγινε η πρώτη προσπάθεια µεταµόσχευσης νεφρού 8

9 µεταξύ µονοωογενών διδύµων αδερφών από τον J.Murray. Το 1990 οι µεταµοσχεύσεις έλαβαν ιδιαίτερη αναγνώριση µε την απονοµή του βραβείου Nobel στους J.Marey και E.Thomas για τη συνεισφορά τους στη µεταµόσχευση µυελού των οστών. Συµπερασµατικά, τα όργανα τα οποία µπορούν να µεταµοσχευτούν είναι οι νεφροί, η καρδιά, το ήπαρ, οι πνεύµονες, το πάγκρεας και τµήµα του λεπτού εντέρου. Ενώ, οι ιστοί και τα κύτταρα που µπορούν σήµερα να µεταµοσχευτούν είναι δέρµα, επιδερµίδα, οστά, χόνδροι, µύες, τένοντες, σύνδεσµοι, περιτονίες, αγγεία, βαλβίδες της καρδιάς, κερατοειδής χιτώνας του οφθαλµού, σκληρός χιτώνας του οφθαλµού, εµβρυϊκή µεµβράνη, χόριο, ενδοκρινείς ιστοί και ενδοκρινικά κύτταρα, νευρικά κύτταρα, αιµοποιητικά κύτταρα κ.α. Οι µεταµοσχεύσεις οργάνων είναι επίτευγµα του 20 ου αιώνα. Ήδη από τις αρχές του 20 ου αιώνα, είχε γίνει σαφές ότι την επιβίωση του µοσχεύµατος επηρέαζαν άγνωστοι παράγοντες, που η διερεύνησή τους απαιτούσε τη συνεργασία περισσότερων ειδικών επιστηµόνων εκτός από το χειρούργο ιατρό. Εικόνα 1. Η πρώτη επιτυχής κλινική µεταµόσχευση νεφρού στον κόσµο, το 1954, από την οµάδα της Βοστόνης. 9

10 10

11 ΑΝΟΣΟΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΕΩΝ 2.1 Ιστοσυµβατότητα. Ως σύστηµα ιστοσυµβατότητας θεωρούνται εξ ορισµού, πρωτεϊνικές οµάδες εντοπισµένες πάνω στις µεµβράνες των εµπύρηνων κυττάρων των θηλαστικών που καθορίζουν την αντιγονική τους έκφραση. Τα αντιγόνα αυτά (Human Leucocyte Antigen-HLA) κληρονοµούνται µε τη µορφή απλοτύπου από κάθε γονέα. Στον άνθρωπο κάθε βραχύ σκέλος του χρωµοσώµατος 6 περιέχει γονίδια που καθορίζουν την ύπαρξη µιας οµάδας γλυκοπρωτεϊνών, γνωστών ως αντιγόνων των λευκοκυττάρων του ανθρώπου. Αυτή η περιοχή του χρωµοσώµατος 6, που ονοµάζεται και µείζον σύστηµα ιστοσυµβατότητας, παίζει σπουδαίο ρόλο στην απόρριψη των µοσχευµάτων. Μέχρι σήµερα είναι γνωστές τέσσερις οµάδες αντιγόνων, που ονοµάζονται HLA-A, B, C και D(DR). Το σύµπλεγµα HLA είναι πολύµορφο, µε τουλάχιστον 15 διαφορετικά αντιγόνα στη θέση Α, πάνω από 30 στη Β, 6 στη C και 11 στη DR. Τα αντιγόνα αυτά κληρονοµούνται µε τους νόµους του Mendel, κατά τον επικρατούντα χαρακτήρα, έτσι που κάθε άτοµο να έχει δύο αντιγόνα σε κάθε θέση, ένα από τον κάθε γονέα. Αρχικά είχε θεωρηθεί ότι όσο περισσότερα αντιγόνα έχουν κοινά ο δότης και ο λήπτης, τόσο καλύτερο αποβαίνει και το αποτέλεσµα της µεταµόσχευσης. Αργότερα όµως, διαπιστώθηκε στην πράξη ότι µεγαλύτερη σηµασία έχουν τα αντιγόνα της θέσης D, που καθορίζουν και την ένταση της κυτταρικής ανοσίας. Τέτοια αντιγόνα µπορούν να ελεγχθούν καλύτερα µε τη µικτή καλλιέργεια λεµφοκυττάρων. Όσο εντονότερη είναι η αντίδραση στις καλλιέργειες, τόσο εντονότερη είναι και η αντίδραση της απόρριψης. `Έλεγχος των αντιγόνων ιστοσυµβατότητας της θέσης D µπορεί να γίνει µόνο σε ζώντες δότες, γιατί χρειάζονται 3-5 ηµέρες µέχρι να ολοκληρωθούν τα αποτελέσµατα της καλλιέργειας. Στον πτωµατικό νεφρό, π.χ., τέτοιος χρόνος δε δίνεται. Αυτός είναι και ο λόγος που τα αποτελέσµατα από ζώντες δότες είναι καλύτερα σε σχέση µε τους πτωµατικούς. Ο όρος διασταύρωση για ιστικά αντιγόνα σηµαίνει έλεγχο των αντιγόνων ενός ατόµου που καθορίζονται από το µείζον σύστηµα ιστοσυµβατότητας. Τα αντιγόνα HLA-A και HLA-B και ορισµένα C βρίσκονται στους περισσότερους ιστούς του σώµατος, εκτός από τα ερυθρά αιµοσφαίρια, καθώς και στα Τ- 11

12 λεµφοκύτταρα σε µεγάλη πυκνότητα. Τα αντιγόνα HLA-D βρίσκονται πυκνότερα στα Β-λεµφοκύτταρα, στα µακροφάγα, στα µονοκύτταρα, στα σπερµατοζωάρια και στα ενδοθηλιακά κύτταρα. Η µέθοδος που χρησιµοποιείται πιο συχνά για τον έλεγχο αυτών των αντιγόνων απαιτεί τη χρησιµοποίηση συµπληρώµατος και ονοµάζεται κυτταροτοξικότητα εξαρτώµενη από το συµπλήρωµα (CDC). ΑΝΤΙΓΟΝΟ-ορισµός και δράση. Αντιγόνο είναι µια ουσία ενδογενής ή εξωγενής, η οποία αναγνωρίζεται από το ανοσοποιητικό σύστηµα σαν ξένη. Αντιγονικά στοιχεία µπορούν να εισέλθουν στον οργανισµό διαµέσου όλων των οδών (ενδοδερµικά, ενδοµυϊκά, ενδοφλέβια, υποδόρια και από το στόµα). Η από το στόµα χορήγηση µειώνει σηµαντικά την αντιγονικότητα ενός στοιχείου, εξαιτίας των πεπτικών ενζύµων και του υδροχλωρικού οξέος του στοµάχου. Η οδός χορήγησης του αντιγόνου και η δόση επηρεάζουν σε µεγάλο βαθµό το µέγεθος και την ένταση της ανοσοαντίδρασης. Μετά την είσοδο του αντιγόνου στον οργανισµό αρχίζει να εκτελείται η διεργασία προώθησης του, η οποία περιλαµβάνει τρεις φάσεις: Σύλληψη του αντιγόνου από τα µακροφάγα κύτταρα µέσα στα λεµφαγγεία ή στη συστηµατική κυκλοφορία. Μεταφορά και παρουσίαση του αντιγόνου στα λεµφοκύτταρα που κυκλοφορούν µε φαγοκύτωση. Μετακίνηση και µετανάστευση των λεµφοκυττάρων, που έχουν διεγερθεί, στα κεντρικά λεµφοειδή όργανα, στα οποία πολλαπλασιάζονται, διαφοροποιούνται και µετατρέπονται σε ειδικά κύτταρα αντίδρασης µε το αντιγόνο που προκάλεσε τη διέγερση. Η προώθηση αυτή του αντιγόνου εξαρτάται από την κατάσταση του ανοσοποιητικού συστήµατος. Αν ο οργανισµός έχει ευαισθητοποιηθεί στο παρελθόν στο ίδιο αντιγόνο, η προώθηση του αντιγόνου γίνεται µε άλλο τρόπο. Κάθε µεταµόσχευση προκαλεί την ανοσοαντίδραση του λήπτη, η οποία έχει τέσσερα βασικά χαρακτηριστικά: 1)Είναι απόλυτα εξειδικευµένη για τα αντιγόνα του µοσχεύµατος. 12

13 2)Παρουσιάζει µεγάλη πολυµορφία στα κύτταρα που συµµετέχουν. 3)Απαιτεί τη συµµετοχή ολόκληρου του λεµφοποιητικού συστήµατος. 4)Επαναλαµβάνεται ακριβώς η ίδια και µάλιστα σε εντονότερο βαθµό, αν προκληθεί και πάλι από τα ίδια αντιγόνα που την προκάλεσαν αρχικά. Το ανοσοβιολογικό σύστηµα έχει την ικανότητα να αντιδρά εκλεκτικά στα ξένα αντιγονικά στοιχεία που προκάλεσαν την αντίδραση και µάλιστα µε γενετικά προκαθορισµένες σειρές κυττάρων του λεµφοποιητικού ιστού. Ο λεµφαδενικός ιστός, δηλαδή τα λεµφοζίδια του γαστρεντερικού συστήµατος, ο σπλήνας, ο θύµος αδένας και τα έµµορφα στοιχεία του αίµατος της λεµφοποιητικής σειράς, πρέπει να βρίσκονται σε απόλυτα φυσιολογική λειτουργία, πράγµα που σηµαίνει ότι η φυσιολογική εξέλιξη της ανοσοαντίδρασης απαιτεί και προϋποθέτει πλήρη ανάπτυξη, καθώς και ανατοµική και λειτουργική ακεραιότητα του λεµφοποιητικού ιστού. Το σηµαντικότερο χαρακτηριστικό της ανοσοαντίδρασης είναι το γεγονός ότι αν εκδηλωθεί µια φορά διατηρείται στη «µνήµη» του οργανισµού για την υπόλοιπη ζωή του, όπως ακριβώς ένα πρόγραµµα σε κοµπιούτερ. Στην ιδιότητα αυτής της µνήµης στηρίζεται και το φαινόµενο της εντονότερης αντίδρασης του ανοσοποιητικού συστήµατος, σε περίπτωση επανάληψης του αντιγονικού ερεθισµού, που ονοµάζεται «δευτερογενής ανοσοαντίδραση». Η ανοσοαντίδραση των µεταµοσχεύσεων αποτελεί τυπική ανοσοβιολογική αντίδραση του λήπτη στα αντιγόνα ιστοσυµβατότητας, που µεταφέρονται µε το µόσχευµα και χωρίζεται σε τρεις φάσεις: Προϊούσα φάση ή φάση της αναγνώρισης (του ξένου αντιγόνου). Τα αντιγόνα του µοσχεύµατος µπαίνουν στην κυκλοφορία του λήπτη και κινητοποιούν τα κατάλληλα λεµφοκύτταρα του ανοσοποιητικού συστήµατος του δότη. Στην περίπτωση δερµατικών µοσχευµάτων τα αντιγόνα εισέρχονται µέσω των λεµφαγγείων, ενώ στην περίπτωση µοσχευµάτων µε αγγειακό µίσχο, η είσοδος τους γίνεται µέσω της αιµατικής κυκλοφορίας. Από τους ίδιους δρόµους θα κυκλοφορήσουν στο µόσχευµα και τα αντιγόνα του λήπτη και µάλιστα σε πολύ µεγαλύτερα ποσά. Μετά την αποκατάσταση της κυκλοφορίας στο µόσχευµα, µακροφάγα κύτταρα αρχίζουν τη λειτουργία της φαγοκύτωσης των αντιγόνων του µοσχεύµατος και ενεργοποιούν το φαινόµενο της ανοσοαντίδρασης του λήπτη. Η αναγνώριση των ξένων αντιγόνων γίνεται από γενετικά προκαθορισµένα λεµφοκύτταρα, που έχουν στην επιφάνειά τους κατάλληλους υποδοχείς για τη σύνδεση µε το συγκεκριµένο αντιγόνο. 13

14 Κεντρική φάση. Αρχίζει µε την εγκατάσταση των µικρών λεµφοκυττάρων, που έχουν ευαισθητοποιηθεί προηγουµένως, στους λεµφαδένες. Η εγκατάσταση γίνεται σε τµήµατα των λεµφαδένων που ελέγχονται από το θύµο αδένα. Στη θέση αυτή τα µικρά λεµφοκύτταρα µετατρέπονται σε ανοσοβλάστες, οι οποίοι παρουσιάζουν έντονη διαίρεση και στη συνέχεια γίνονται πάλι µικρά «προγραµµατισµένα» λεµφοκύτταρα, τα οποία κατευθύνονται ενάντια στο αντιγόνο που προκάλεσε την αντίδραση. Από τα κύτταρα αυτά µια οµάδα θα µετατραπεί σε κύτταρα «µνήµης», που θα ευαισθητοποιήσουν τον οργανισµό να θυµάται για πάντα το αντιγόνο που προκάλεσε την αντίδραση, µια άλλη θα µετατραπεί σε πλασµατοκύτταρα, που παράγουν Β-λεµφοκύτταρα και µια άλλη οµάδα θα µετατραπεί σε κύτταρα απευθείας δραστικά στο αντιγόνο της αντίδρασης (Τ- λεµφοκύτταρα), που είτε εξουδετερώνουν το αντιγόνο είτε διευκολύνουν ή επιβραδύνουν την αντίδραση. Απιούσα ή καταστροφική φάση. Είναι η φάση του τελικού αποτελέσµατος και στόχος της είναι η εξουδετέρωση του αντιγόνου που την προκάλεσε. Η εξουδετέρωση µπορεί να επιτευχθεί µε αντισώµατα (αντισωµατικής) ή κυτταροτοξικά λεµφοκύτταρα(κυτταρική). Κυτταρική ανοσία των µεταµοσχεύσεων είναι ο όρος που χρησιµοποιείται για να δηλωθεί η αντίδραση του λήπτη στα αντιγόνα του δότη µε το σχηµατισµό κυτταροτοξικών λεµφοκυττάρων. Κατά την κυτταρική ανοσία µαζί µε τους ανοσοβλάστες απελευθερώνονται και διάφοροι υδροδιαλυτοί παράγοντες, οι ονοµαζόµενες λεµφοκίνες, που δρουν χηµειοτακτικά στην κινητοποίηση των λεµφοκυττάρων. Αντισωµατική ανοσία είναι η ικανότητα των αντιγόνων του µοσχεύµατος να προκαλούν το σχηµατισµό αντισωµάτων µέσω των πλασµατοκυττάρων, που σχηµατίζονται κατά την κεντρική φάση της ανοσοαντίδρασης. Ο ρόλος τους µπορεί να είναι άλλοτε επιβοηθητικός στην τελική φάση της εξουδετέρωσης των αντιγόνων του µοσχεύµατος (ψυχροσυγκολλητίνες) και άλλοτε προστατευτικός για το µόσχευµα (θερµοσυγκολλητίνες). Το φαινόµενο της προστασίας του µοσχεύµατος µε αντισώµατα είναι γνωστό ως Enhancement, που σηµαίνει παράταση της επιβίωσης του µοσχεύµατος. Αντίδραση «µόσχευµα κατά του λήπτη». Σε ορισµένες περιπτώσεις κατά τις οποίες το ανοσοβιολογικό σύστηµα του λήπτη δεν είναι ικανό να αντιδράσει στα αντιγόνα των ανοσοδραστικών κυττάρων του µοσχεύµατος, δηµιουργείται αντίστροφη ανοσοαντίδραση απόρριψης, δηλαδή το µόσχευµα αντιδρά ενάντια στο 14

15 λήπτη. Αυτή η αντίδραση είναι τύπος κυτταρικής ανοσίας και εκδηλώνεται µε Τ- λεµφοκύτταρα, που µεταφέρονται µε το µόσχευµα εναντίον των αντιγόνων ιστοσυµβατότητας του λήπτη. Για να εκδηλωθεί αντίστροφη ανοσοαντίδραση θα πρέπει: α) το µόσχευµα να περιέχει κύτταρα ικανά να προκαλέσουν ανοσοαντίδραση β) ο λήπτης να έχει αντιγόνα ιστοσυµβατότητας διαφορετικά από το µόσχευµα γ) για κάποιο λόγο να είναι ανίκανος να αντιδράσει στα αντιγόνα του µοσχεύµατος. Σε κλινικό επίπεδο, η κατάσταση περιγράφεται ως οµόλογος νόσος ή Runt disease. Χαρακτηρίζεται από µεγάλη διόγκωση των στοιχείων του λεµφοποιητικού ιστού, ανορεξία, διάρροια, λευκοπενία, αναιµία, µεγάλη και προοδευτική απώλεια βάρους και δερµατίτιδα µε τελική κατάληξη το θάνατο. Η συγκεκριµένη αντίδραση παρατηρείται συχνά σε µεταµόσχευση µυελού των οστών. 2.2 Μεταµοσχεύσεις Ενδείξεις µεταµοσχεύσεων: Τελικό στάδιο νόσου κατά το οποίο η βλάβη του πάσχοντος οργάνου είναι ανεπανόρθωτη, π.χ. σε νεφρική ανεπάρκεια. Παιδιά στην ανάπτυξη, νέοι και άτοµα που παρουσιάζουν πρόβληµα σε τυχόν υποστηρικτικά µέσα που χρησιµοποιούνται, π.χ. τεχνητός νεφρός, βηµατοδότης κ.τ.λ., προηγούνται ανεξάρτητα αιτιολογίας για τη νόσο. Άτοµα µε κακό κυκλοφορικό σύστηµα, µυοσκελετικά προβλήµατα κ.α. Αντενδείξεις µεταµοσχεύσεων: Σηψαιµικές καταστάσεις. Προχωρηµένη αθηροσκληρυντική νόσος. Μεγάλου βαθµού πνευµονική ή ηπατική ανεπάρκεια. Ηλικία κάτω του 1 έτους και άνω των 45 ετών. Συνυπάρχουσες παθήσεις, π.χ. σακχαρώδης διαβήτης, ερυθηµατώδης λύκος, σκληροδερµία, αµυλοείδωση, καρκίνος, φυµατίωση κ.τ.λ. 15

16 Απαραίτητη προϋπόθεση για να γίνει δεκτό ένα µόσχευµα αν προέρχεται από πτώµα είναι ότι το άτοµο που απεβίωσε θα πρέπει να ήταν απόλυτα υγιές ή να κατέληξε από εγκεφαλική βλάβη, χωρίς επηρεασµό της αιµατικής κυκλοφορίας µέχρι τη στιγµή της εκτοµής και τοποθέτησης του οργάνου είτε σε µηχάνηµα συντήρησης είτε σε έκπλυση µε κατάλληλο διάλυµα έκπλυσης µοσχευµάτων. Για να γίνει αποδεκτό ένα µόσχευµα από ετοιµοθάνατο υποψήφιο δότη ισχύουν τα εξής: Η ηλικία του δότη θα πρέπει να είναι από 1 ως και 55 ετών. Να µην πίνει ή χρησιµοποιεί άλλες εθιστικές ουσίες. Να µην υπάρχει προηγούµενη σηµαντικού βαθµού υπέρταση, διαβήτης, νεφρική νόσος, κακοήθεια (εκτός κακοήθειας εγκεφάλου, που δεν έχει δώσει µεταστάσεις). Να µην υπάρχει γενικευµένη λοίµωξη. Τα εργαστηριακά της ανάλυσης αίµατος και ούρων να είναι φυσιολογικά. 16

17 Εικόνα 3.Συσκευή έκπλυσης δύο νεφρικών µοσχευµάτων συγχρόνως Ο χρόνος θερµής ισχαιµίας, από τη στιγµή του θανάτου ως τη στιγµή τοποθέτησης του οργάνου σε ψυχρή έκπλυση, να µην υπερβαίνει τα 10 λεπτά για έκπλυση µε υγρό Collins ή τη 1 ώρα αν το µόσχευµα τοποθετηθεί σε µηχάνηµα συντήρησης. Να έχει επέλθει εγκεφαλικός θάνατος. Η διάγνωση του εγκεφαλικού θανάτου επιβεβαιώνεται µε δύο ΗΚΓ που δείχνουν ισοηλεκτρική γραµµή σε διάστηµα µιας ώρας το ένα από το άλλο και βεβαιώνεται από δύο τουλάχιστον νευρολόγους ή νευροχειρουργούς. Εκτεταµένη καταστροφή εγκεφαλικής ουσίας θεωρείται από πολλούς νευροχειρουργούς ικανοποιητική απόδειξη για να δώσουν άδεια αφαίρεσης οργάνων χωρίς ΗΚΓ. Όταν 17

18 υπάρχουν αµφιβολίες ή διαφωνίες µεταξύ των εξεταστών εκτελείται αγγειογραφία εγκεφάλου, που αποτελεί και την πιο αξιόπιστη µέθοδο για τη διάγνωση του εγκεφαλικού θανάτου. Να έχει ληφθεί η συγκατάθεση από τους συγγενείς του υποψήφιου δότη, οι οποίοι σηµειωτέων θα πρέπει να είναι πρώτου βαθµού. Φαινόµενο απόρριψης συµπαγών οργάνων Ο όρος απόρριψη αναφέρεται στην αντίδραση του ανοσοβιολογικού συστήµατος του λήπτη στα ξένα µείζονα και ελάσσονα αντιγόνα ιστοσυµβατότητας, που µεταφέρονται µε το µόσχευµα και κινητοποιούν τους µηχανισµούς κυτταρικής ή αντισωµατικής ανοσίας, που προκαλούν καταστροφή του µοσχεύµατος. Ο µηχανισµός µέσω του οποίου εκδηλώνεται η απόρριψη µοσχεύµατος είναι ανάλογος προς το τόξο του νευροµυικού αντανακλαστικού, το οποίο αποτελείται από το προσιόν, το κεντρικό και το απαγωγό σκέλος. Ο ερεθισµός ή ευαισθητοποίηση του λήπτη από αντιγόνα του µοσχεύµατος γίνεται µε το προσαγωγό σκέλος και η ένταση του ερεθισµού εξαρτάται από το βαθµό ιστοσυµβατότητας µεταξύ µοσχεύµατος και λήπτη. Η κεντρική φάση περιλαµβάνει την ανάπτυξη της αντίδρασης στα ξένα αντιγόνα του µοσχεύµατος και είναι δυνατό να επηρεασθεί ή να ελεγχθεί κατά κάποιο τρόπο από τα ανοσοκατασταλτικά. Το απιόν ή απαγωγό σκέλος είναι το εκτελεστικό µέρος του ανοσοβιολογικού τόξου, γιατί κατευθύνει την ανοσοαντίδραση ενάντια στο µόσχευµα και το καταστρέφει, εκτός αν παρεµβληθούν ανοσοκατασταλτικοί παράγοντες. Υπάρχουν τέσσερα είδη απόρριψης συµπαγών οργάνων µετά από µεταµόσχευση: Υπεροξεία απόρριψη. ιαπιστώνεται τις πρώτες 48 ώρες από τη µεταµόσχευση και πιστεύεται ότι οφείλεται σε προσχηµατισµένα κυτταροτοξικά αντισώµατα, λόγω της ταχύτητας και της βαρύτητας της βλάβης. Πρόκειται για φαινόµενο αγγειακής βλάβης, που έχει ως αποτέλεσµα θροµβωτικές αλλοιώσεις, οι οποίες σχεδόν πάντα οδηγούν σε καταστροφή του µοσχεύµατος. Αρχικά αλλοιώνεται το ενδοθήλιο των µικρών αγγείων του µοσχεύµατος λόγω κυτταροτοξικών αντισωµάτων. Στη συνέχεια στο αλλοιωµένο ενδοθήλιο επικάθονται αιµοπετάλια από την καταστροφή των οποίων ενεργοποιείται ο µηχανισµός του συµπληρώµατος και τελικά µε την 18

19 επικάθηση και άλλων έµµορφων στοιχείων του αίµατος αποφράσσεται το αγγείο. Κλινικά η υπεροξεία απόρριψη εκδηλώνεται µε τη ξαφνική και ολοκληρωτική διακοπή της λειτουργίας του οργάνου. Οξεία απόρριψη ή µεταµοσχευτική κρίση. Μπορεί να συµβεί οποιαδήποτε στιγµή µετά την 7 η µετεγχειρητική ηµέρα µέχρι και 6 µήνες από τη µεταµόσχευση. Συνήθως είναι βραχύ και οξύ επεισόδιο, διάφορης βαρύτητας, που έχει ως αποτέλεσµα είτε την ολοκληρωτική καταστροφή του µοσχεύµατος είτε την ολοκληρωτική ανάνηψη από τη βλάβη ή συνηθέστερα την ανάνηψη από την κρίση, αλλά µε µερική και µόνιµη υπολειµµατική βλάβη. Ιστολογικά χαρακτηρίζεται από διήθηση του µοσχεύµατος από µονοπύρηνα κύτταρα και θεωρείται ότι οφείλεται στη µεγάλης έκτασης εκδήλωση της κυτταρικής ανοσίας. Χρόνια απόρριψη. Το µόσχευµα απορρίπτεται µήνες µετά τη µεταµόσχευση και εκδηλώνεται µε ήπια και πολλές φορές εκλεκτική έκπτωση της λειτουργίας του οργάνου. Πιθανότατα αποτελεί τον τύπο βλάβης κατά την οποία και τα δύο είδη της ανοσίας, κυτταρική και αντισωµατική, παίζουν ρόλο ανάλογης βαρύτητας. Επιβραδυνόµενη οξεία απόρριψη. εν έχει ιδιαίτερη παθολογοανατοµική µορφή, αλλά αποτελεί το τελικό αποτέλεσµα επανειληµµένων κρίσεων µε υπολειµµατική βλάβη. Γενική και ειδική ανοσοκαταστολή. Πολλές φορές είναι δυνατό µε τεχνητά µέσα να καταργηθεί ή τουλάχιστον να µειωθεί σηµαντικά η αντίδραση του ανοσοβιολογικού συστήµατος του λήπτη στα αντιγόνα ιστοσυµβατότητας του µοσχεύµατος. Η τροποποίηση της φυσιολογικής ανοσοαντίδρασης ονοµάζεται «ανοσοβιολογική αδράνεια» και οι µέθοδοι που την προκαλούν, µέθοδοι ανοσοκαταστολής. Η ανοσοβιολογική αδράνεια περιλαµβάνει δύο τύπους κατάργησης της ανοσοαντίδρασης. Στον πρώτο τύπο η έλλειψη απάντησης του τροποποιηµένου ανοσοβιολογικού συστήµατος εµφανίζεται για ορισµένα ειδικά αντιγόνα (ανοσοβιολογική ανοχή), ενώ στο δεύτερο τύπο η κατάργηση της απάντησης αφορά οποιοδήποτε αντιγόνο, άσχετα µε τα αντιγόνα του µοσχεύµατος (ανοσοβιολογική παράλυση). Η ανοσοβιολογική παράλυση είναι γενικευµένη ανοσοκαταστολή και αφήνει το λήπτη του µοσχεύµατος ανίκανο να αντιδράσει σε οποιαδήποτε αντιγονικό ερεθισµό, ακόµα και σε µικροβιακά ή νεοπλασµατικά αντιγόνα. Η θεραπεία της απόρριψης επιτυγχάνεται µε φάρµακα όπως η αζαθιοπρίνη, τα 19

20 κορτικοειδή (πρεδνιζόνη) και η κυκλοσπορίνη Α. Αζαθιοπρίνη (Immuran). Είναι παράγωγο της 6-µερκαπτοπουρίνης και χρησιµοποιείται ως ανοσοκατασταλτικό µαζί µε κορτικοειδή από το Αµέσως µετά τη µεταµόσχευση χορηγείται σε δόσεις 3-5 mg/kg βάρους ως δόση συντήρησης, ανάλογα µε τον αριθµό των λευκών αιµοσφαιρίων και αποβάλλεται από τους νεφρούς. ιακόπτεται δε, όταν ο αριθµός των λευκών αιµοσφαιρίων µειωθεί κάτω από Οι συνηθέστερες παρενέργειες της αζαθιοπρίνης είναι η επιβάρυνση της ηπατικής λειτουργίας, η στοµατίτιδα, ο πυρετός, η αλωπεκία και οι γαστρεντερικές διαταραχές. Λευκοπενία παρατηρείται πολύ συχνά, αλλά αναιµία και θροµβοκυττοπενία σπάνια. Κορτικοειδή. Η δόση των διαφόρων σκευασµάτων διαφέρει πολύ από κέντρο σε κέντρο. Η µείωση της δόσης τον πρώτο χρόνο της µεταµόσχευσης θεωρείται γενικός κανόνας. Ένα σχήµα που αποδείχτηκε αποτελεσµατικό είναι η χορήγηση 750 mg µεθυλπρεδνιζολόνης (solu-medrol) iv την ηµέρα της µεταµόσχευσης, τη 2 η, 7 η και 14 η µετεγχειρητική ηµέρα. Τις υπόλοιπες µέρες µεταξύ των παρεντερικών δόσεων χορηγείται πρεδνιζόνη από το στόµα, σε δόση 50 mg ηµερησίως για 3 εβδοµάδες, που µειώνεται προοδευτικά σε 20 mg την ηµέρα µέχρι την 26 η εβδοµάδα. Το υπόλοιπο του πρώτου χρόνου της µεταµόσχευσης, η δόση της πρεδνιζόνης διατηρείται στα 15 mg την ηµέρα. Οι παρενέργειες από τα κορτικοειδή περιλαµβάνουν καταστολή των επινεφριδίων και της υπόφυσης, υποκαλιαιµική αλκάλωση, υπεργλυκαιµία, γλυκοζουρία, αυξηµένη ευαισθησία στις λοιµώξεις, πεπτικό έλκος, οστεοπόρωση και µυοπάθειες, ψυχικές διαταραχές και µεταβολές στην προσωπικότητα, καταρράκτη, αναστολή της ανάπτυξης στα παιδιά και σύνδροµο Cushing. Κυκλοσπορίνη Α. Είναι παράγωγο ενός µύκητα µε ισχυρή ανοσοκατασταλτική δράση. Οι παρενέργειες από το φάρµακο αυτό περιλαµβάνουν ηπατοτοξικότητα, νεφροτοξικότητα και ανάπτυξη νεοπλασιών. Για ασφαλή χρήση του φαρµάκου συνιστάται η φαρµακοδυναµική παρακολούθηση του µεταµοσχευόµενου, µε µέτρηση των επιπέδων του φαρµάκου στον ορό του αίµατος. Άλλες µέθοδοι αντιµετώπισης της απόρριψης είναι η πλασµαφαίρεση και η ακτινοβολία, των οποίων όµως η αποτελεσµατικότητα αµφισβητείται. Οι επιπλοκές που µπορούν να προκύψουν από µια µεταµόσχευση είναι ποικίλες και προέρχονται από όλα σχεδόν τα συστήµατα του οργανισµού και ανάλογα 20

21 πάντα µε το είδος της µεταµόσχευσης. Χειρουργικές επιπλοκές: Αγγειακές επιπλοκές, π.χ. θρόµβωση αρτηρίας είτε από κακή τεχνική είτε από µετεγχειρητικό τραυµατισµό ή από έντονη οξεία απόρριψη, τοπική αιµορραγία και αιµατώµατα κ.τ.λ. Επιπλοκές από το χειρουργικό τραύµα, π.χ. διαπύηση τραύµατος από κακή τεχνική διάνοιξης και συρραφής και ελλιπή µέτρα ασηψίας-αντισηψίας. Επιπλοκές από τη λειτουργία του µοσχεύµατος. Απόρριψη του µοσχεύµατος. Μετεγχειρητικές λοιµώξεις, π.χ. πνευµονικές λοιµώξεις, λοιµώξεις του ουροποιητικού, σηψαιµία, λοίµωξη από κυτταροµεγαλοϊό κ.τ.λ. Παρενέργειες που σχετίζονται µε τη χρόνια λήψη των ανοσοκατασταλτικών, π.χ. ψυχώσεις, µυϊκή εξασθένηση, οστεοπόρωση, πεπτικό έλκος, ίνωση, ηπατίτιδα, παγκρεατίτιδα, κακοήθειες κ.τ.λ. Αιµατολογικές επιπλοκές (αναιµία, λευκοπενία, θροµβοκυττοπενία, ερυθροκυττάρωση). Παράγοντες που επηρεάζουν την επιβίωση του µοσχεύµατος. Το είδος του µοσχεύµατος. Μοσχεύµατα από ζωντανούς δότες έχουν µεγαλύτερη επιβίωση από πτωµατικά µοσχεύµατα. Η συµβατότητα δότη και λήπτη. Ο αριθµός των επεισοδίων απόρριψης τους τρεις πρώτους µήνες µετά τη µεταµόσχευση και το χρονικό διάστηµα που εµφανίστηκε το πρώτο επεισόδιο. Τα περισσότερα µοσχεύµατα χάνονται τους τρεις πρώτους µήνες µετά τη µεταµόσχευση και ελάχιστα µετά τα δύο χρόνια. Συστηµατικές παθήσεις, όπως ο διαβήτης, η αρτηριοσκληρυντικήαρτηριοπάθεια και οι κολλαγονώσεις. 21

22 22

23 Η ΙΑ ΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ «ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗΣ» 3.1 ιαδικασία επιλογής Όταν έρθει η στιγµή που για να ζήσει ο ασθενής είναι απαραίτητη η µεταµόσχευση, στέλνεται από τον ιατρό σε ένα ειδικό µεταµοσχευτικό κέντρο για να γραφτεί στην λίστα αναµονής εφ όσον πρώτα έχει περάσει τις ιατρικές, ψυχολογικές και ασφαλιστικές απαιτήσεις. Ο χρόνος αναµονής ποικίλει από 1 µέρα ως χρόνια ανάλογα την βαρύτητα του ασθενή. Όταν βρεθεί το µόσχευµα από πτωµατικό δότη ειδοποιείται το µεταµοσχευτικό κέντρο από την Ε.Ο.Μ. για την επιλογή του λήπτη µε βάση την οµάδα αίµατος, την ηλικία, την ιστοσυµβατότητα, το χρόνο αναµονής, το ιατρικώς πιστοποιούµενο επείγον της επέµβασης και την εγγύτητα του τόπου λήψης του µοσχεύµατος προς τον τόπο µεταµόσχευσης. Στη συνέχεια, ειδοποιείται ο ασθενής και κρίνεται αν την συγκεκριµένη περίοδο είναι σε κατάσταση για να γίνει η µεταµόσχευση, αν όχι επιλέγεται ο επόµενος λήπτης. Μετά την µεταµόσχευση ο ασθενής παραµένει στο νοσοκοµείο για 2-3 βδοµάδες και µετά είναι σε θέση να πάει σπίτι του. Συγχρόνως, πρέπει να παίρνουν ανοσοκατασταλτικά φάρµακα για να µην απορριφθεί ή καταστραφεί το µόσχευµα από το σώµα καθώς και να γίνονται τακτικές εξετάσεις για την υπόλοιπη ζωή του. Η διαδικασία της «δωρεάς οργάνων» Κύριο χαρακτηριστικό για τους δότες οργάνων είναι ότι έχουν βλάβη στον εγκέφαλο που είναι µη αναστρέψιµη από κάποιο ατύχηµα ή εγκεφαλικό επεισόδιο ή αιµάτωµα. Ο ασθενής βρίσκεται στην ΜΕΘ και υποστηρίζεται µηχανικά, ενώ ταυτόχρονα γίνονται διάφορες εξετάσεις για να φανεί το ποσοστό καταστροφής του εγκεφάλου. Από τις εξετάσεις αν βγει ότι ο εγκέφαλος δεν ζει και το εγκεφαλικό στέλεχος είναι νεκρό, ενηµερώνονται οι συγγενείς ότι ο ασθενής είναι νεκρός. Στη συνέχεια, εξετάζεται από µια εκπαιδευµένη νοσηλεύτρια αν µπορεί να γίνει δωρητής οργάνων και εξηγεί στους συγγενείς µαζί µε το γιατρό τί είναι δωρεά οργάνων και αν θέλουν να προχωρήσουν στην διαδικασία. Μέχρι να παρθεί κάποια σχετική απόφαση, τα σηµαντικά όργανα του ασθενή, οξυγονώνονται µε αναπνευστήρα και αν η τελική απόφαση είναι θετική, τότε, αρχίζει η διαδικασία λήψης των µοσχευµάτων µε έξοδα του νοσοκοµείου. 23

24 Απαραίτητες προϋποθέσεις για την επιλογή του κατάλληλου λήπτη: Κοινή οµάδα αίµατος µε το δότη. Ανοσοβιολογική συµβατότητα-ιστοσυµβατότητα µε το δότη. Ηλικία. Ανοχή σε µηχανική υποστήριξη. Η διασταύρωση του δότη µε το λήπτη για ανοσοβιολογικές οµοιότητες και διαφορές γίνεται µε τις ίδιες µεθόδους για πτωµατικές µεταµοσχεύσεις και για ζευγάρια ζωντανών εξεταζόµενων. Η µόνη διαφορά είναι ότι σε περίπτωση πτωµατικού µοσχεύµατος επιλέγεται ο κατάλληλος λήπτης για το συγκεκριµένο µόσχευµα, ενώ σε ζωντανούς επιλέγεται ο πιο κατάλληλος δότης για το συγκεκριµένο λήπτη. Κριτήρια για τον αποκλεισµό από τη µεταµόσχευση συγγενούς δότη: Ηλικία µικρότερη των 21 ετών ή µεγαλύτερη των 65. Υποψία ότι ο δότης έχει υποστεί οποιαδήποτε µορφή πίεσης. Αδυναµία του δότη να υπογράψει τη συγκατάθεσή του, έστω και αν δεν κατάλαβε τη διαδικασία της µεταµόσχευσης. Παθήσεις, όπως κακοήθης υπέρταση, σακχαρώδης διαβήτης και νεφροπάθεια. Παθολογικές τιµές εργαστηριακού ελέγχου. Έντονες αντιρρήσεις της οικογένειας. Ασυµβατότητα στην οµάδα αίµατος και σε δύο απλότυπους HLA, θετική πρωτογενής διασταύρωση, δείκτης αντίδρασης Μικτής Καλλιέργειας Λεµφοκυττάρων µεγαλύτερος από

25 ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΘΑΝΑΤΟΣ Για να ξεκινήσει η διαδικασία δωρεάς οργάνων θα πρέπει να έχει προέλθει ο εγκεφαλικός θάνατος. Στον εγκεφαλικό θάνατο έχουµε νέκρωση του εγκεφάλου, ο οποίος δεν µπορεί να συντηρήσει τα ζωτικά όργανα του ανθρώπου. Ο εγκεφαλικός θάνατος περνάει από κάποια στάδια. Πιο αναλυτικά, ο κλινικός θάνατος, όπου ο ασθενής φαίνεται σαν νεκρός, λόγω διακοπής της καρδιακής λειτουργίας. Αν µέσα σε 4 λεπτά αποκατασταθεί η καρδιακή λειτουργία µπορεί να µην έχουµε µη αναστρέψιµες βλάβες. Αν όµως, περάσουν 5-6 λεπτά, τότε, έχουµε τον φλοιώδη θάνατο ή φυτό µε καταστροφή δηλαδή, του φλοιού του εγκεφάλου. Όταν η επάνοδος της καρδιακής λειτουργίας ξεπεράσει τα µεγαλύτερα χρονικά διαστήµατα, ο εγκέφαλος καταστρέφεται ολοκληρωτικά και έχουµε τον εγκεφαλικό θάνατο. Αποτέλεσµα άµεσο είναι η νέκρωση και των άλλων οργάνων του σώµατος λόγω µη οξυγόνωσης και έτσι έχουµε το βιολογικό θάνατο. Σαν αποτέλεσµα, µεταµόσχευση ζωτικών οργάνων δεν µπορεί να γίνει αν έχουµε εγκεφαλικό θάνατο και κυρίως βιολογικό θάνατο που επήλθε µετά την διακοπή της καρδιακής και αναπνευστικής λειτουργίας, όπως επίσης κι αν έχουµε πρώτα καταστροφή του εγκεφάλου και µετά διακοπή καρδιακής ανακοπής. Ο θάνατος αν είναι ακαριαίος ή αν δεν προφτάσει να µπει στην ΜΕΘ δεν µπορεί να γίνει µεταµόσχευση. Σε κάποιες περιπτώσεις, όµως, ο ασθενής είναι ζωντανός αλλά σε κώµα µέσα στη ΜΕΘ. Έτσι έχουµε καταστροφή του εγκεφάλου µε επακόλουθο την διακοπή καρδιάς και αναπνοής. Σε αυτές τις περιπτώσεις, µπορεί να υποστηριχθεί µηχανικά για διατήρηση της αναπνοής και της κυκλοφορίας για λίγες ώρες. Οι γιατροί που θέτουν τη διάγνωση του εγκεφαλικού θανάτου είναι ο θεράπων ιατρός του ασθενή, ο νευροχειρουργός ή νευρολόγος και ο αναισθησιολόγος συνοδευόµενοι πάντα από εργαστηριακές και κλινικές εξετάσεις.[9 η ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ 21 ης ΟΛΟΜΕΛΕΙΑΣ ΤΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΥΓΕΙΑΣ ( ) ] 3.2 Μύθοι και πραγµατικότητες Πολλοί άνθρωποι δεν είναι καλά ενηµερωµένοι σε ορισµένα θέµατα που αφορούν την δωρεά οργάνων και πιστεύουν σε µύθους οι οποίοι όµως δεν είναι πραγµατικότητα. ΜΥΘΟΣ 1 : Οι πλούσιοι και οι διάσηµοι έχουν ειδική µεταχείριση και 25

26 προηγούνται στη λίστα αναµονής ενώ ο απλός πολίτης πρέπει να περιµένει πολύ χρόνο στη λίστα αναµονής! ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ : Το πόσο πλούσιος ή φτωχός είναι κάποιος δεν είναι ο παράγοντας που καθορίζει το χρόνο αναµονής για τη λήψη ενός µοσχεύµατος αλλά η σοβαρότητα της κατάστασης του ασθενούς και όλοι οι παράγοντες που συντελούν για την καταλληλότητά του ως λήπτη. ΜΥΘΟΣ 2 : Η θρησκείες είναι αντίθετες µε τη δωρεά οργάνων και τις µεταµοσχεύσεις! ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ: Κάποιες θρησκείες, όπως ο Χριστιανισµός, ο Βουδισµός, ο Ιουδαϊσµός κ.α. είναι σύµφωνες µε τη δωρεά οργάνων. Συγκεκριµένα, η Ελληνική Ορθόδοξη Εκκλησία είναι θετική στηριζόµενη στην αγάπη και την προσφορά στον συνάνθρωπό µας. ΜΥΘΟΣ 3: Οι γιατροί του νοσοκοµείου θ αφήσουν κάποιον να πεθάνει επειδή ξέρουν ότι θέλει να γίνει δωρητής οργάνων! ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ: Κύριο µέληµα του ιατρονοσηλευτικού προσωπικού είναι η διατήρηση και η αποκατάσταση της υγείας. Αν κάτι τέτοιο δεν είναι εφικτό και σύµφωνα µε όλες τις διεργασίες που πιστοποιούν το θάνατο, τότε και µόνο τότε, ξεκινάει η µεταµοσχευτική διαδικασία. ΜΥΘΟΣ 4: Η οικογένεια του δότη πληρώνει το κόστος της µεταµόσχευσης! ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ: εν υπάρχει καµιά οικονοµική επιβάρυνση στην οικογένεια του δότη. Οι αρµόδιοι για όλο το οικονοµικό κόστος είναι τα ασφαλιστικά όργανα και το Υπουργείο Υγείας και Πρόνοιας. ΜΥΘΟΣ 5 : Η αφαίρεση οργάνων παραµορφώνει το σώµα! ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ: Στη µεταµοσχευτική διαδικασία δεν υπάρχει βεβήλωση του ανθρωπίνου σώµατος. Ταυτόχρονα, το ειδικά εκπαιδευµένο προσωπικό σέβεται απ όλες τις απόψεις το ανθρώπινο σώµα και σε καµιά περίπτωση δεν υπάρχει παραµόρφωση αυτού. ΜΥΘΟΣ 6 : ε µπορεί κάποιος να γίνει δωρητής οργάνων αν έχει κάποιο πρόβληµα υγείας! 26

27 ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ : εν είναι ο κυριότερος παράγοντας η παρουσία κάποιας ασθένειας εφ όσον όλα τα όργανα εξετάζονται πρώτα από τον θεράποντα ιατρό για το εάν είναι κατάλληλα ή όχι για µεταµόσχευση. ΜΥΘΟΣ 7 : Επιτρέπεται η αγορά και η πώληση οργάνων! ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ : Η αγορά και η πώληση οργάνων διώκεται νοµικά όταν υπάρχει κάθε είδους χρηµατική συναλλαγή για την απόκτηση αυτού. Αντιθέτως, είναι µια ελεύθερη πράξη χωρίς ανταλλάγµατα. ΜΥΘΟΣ 8 : εν µπορεί κάποιος να δωρίσει ένα όργανό του, ενώ είναι ακόµη στη ζωή! ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ : Αυτό δεν ισχύει. Μπορεί να δοθεί από ζώντα δότη ένα νεφρό όπως και µέρος του ήπατος, µέρος του πνεύµονα ή του λεπτού εντέρου και αιµοποιητικά κύτταρα σε συγγενή δευτέρου βαθµού εξ αίµατος σε ευθεία ή πλάγια γραµµή (σύµφωνα µε το Νόµο 2737/99 περί µεταµοσχεύσεων). ΜΥΘΟΣ 9 : εν εξετάζεται αν ο δωρητής έχει κάποια µεταδιδόµενη ασθένεια! ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ : Πάντα πραγµατοποιούνται αιµατολογικές εξετάσεις για να διαπιστωθεί αν υπάρχει κάποια µεταδιδόµενη ασθένεια, όπως HIV (AIDS) και ηπατίτιδα. ΜΥΘΟΣ 10 : ε µπορεί κάποιος να συµφωνήσει να δωρίσει κάποια συγκεκριµένα όργανα και όχι κάποια άλλα! ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ : Με τη δήλωση δωρεάς οργάνων, αυτόµατα, γνωστοποιείται η επιθυµία να δωρίσεις συγκεκριµένα όργανα. ΑΛΛΕΣ 10 ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΕΣ! 1. Θα χρησιµοποιηθούν τα όργανα που αφαιρέθηκαν µε σκοπό τη µεταµόσχευση για ερευνητικούς σκοπούς ; ΟΧΙ. Σύµφωνα µε το νόµο περί µεταµοσχεύσεων η αφαίρεση κυττάρων, ιστών και οργάνων από άνθρωπο, ζώντα ή νεκρό, µε σκοπό τη µεταµόσχευση σε άλλον άνθρωπο, γίνεται µόνο για θεραπευτικούς σκοπούς. 27

28 2. Μαθαίνει ποτέ ο µεταµοσχευµένος ασθενής ποιος ήταν ο δότης ; ΟΧΙ. Η ταυτότητα του νεκρού δότη δεν αποκαλύπτεται στο λήπτη και στην οικογένεια του. εν αποκαλύπτεται επίσης η ταυτότητα του λήπτη στην οικογένεια του νεκρού δότη. Τα αρχεία των ληπτών περιέχουν ευαίσθητα δεδοµένα που προστατεύονται από το νόµο. 3. Γίνεται γνωστό εάν κάποιος είναι δωρητής οργάνων ; ΟΧΙ. Μόνο οι κοντινοί του συγγενείς στους οποίους έχει εµπιστευτεί την επιθυµία του γνωρίζουν την απόφαση του. Όλα τα στοιχεία των δωρητών οργάνων καταχωρούνται µε ασφαλείς διαδικασίες στο Εθνικό Μητρώο ωρητών Οργάνων που είναι απόρρητο και προστατεύεται από το νόµο 2472/ Τι είναι ο Εθνικός Οργανισµός Μεταµοσχεύσεων ; Ο Εθνικός Οργανισµός Μεταµοσχεύσεων ( Ε.Ο.Μ. ) είναι Νοµικό Πρόσωπο Ιδιωτικού ικαίου µε έδρα την Αθήνα το οποίο τελεί υπό την εποπτεία του Υπουργείου Υγείας και Πρόνοιας. Σκοπός του Ε.Ο.Μ. είναι η υποβοήθηση του Υπουργείου Υγείας και Πρόνοιας για την χάραξη εθνικής πολιτικής στον τοµέα των µεταµοσχεύσεων Ο Ε.Ο.Μ. µεταξύ: εισηγείται τους όρους, τις προϋποθέσεις και τη διαδικασία των µεταµοσχεύσεων, καθώς και τον κώδικα δεοντολογίας για τη λειτουργία των Μονάδων Μεταµοσχεύσεων και των Τραπεζών Ιστών προς µεταµόσχευση οργανώνει και συντονίζει σε τοπικό, κρατικό και διακρατικό επίπεδο τη διακίνηση µοσχευµάτων, στα οποία συµπεριλαµβάνεται ο µυελός των οστών καταγράφει τους δωρητές ιστών και οργάνων, δυνητικούς δότες και υποψήφιους λήπτες οργάνων συνεργάζεται µε αντίστοιχους οργανισµούς και µεταµοσχευτικά κέντρα της αλλοδαπής για την προµήθεια και την ανταλλαγή µοσχευµάτων µεριµνά για την ψυχοκοινωνική υποστήριξη των ληπτών, των ζώντων δοτών και των συγγενών των δοτών 28

29 επιδιώκει µε κάθε πρόσφορο τρόπο και ιδίως µε την οργάνωση κατάλληλης ενηµέρωσης και πληροφόρησης του κοινού, την αύξηση του αριθµού των προοριζόµενων για µεταµόσχευση οργάνων 5.Τι είναι το Εθνικό Μητρώο ωρητών Οργάνων ; Ο Εθνικός Οργανισµός Μεταµοσχεύσεων τηρεί µητρώα δωρητών κατά όργανο και ιστό καθώς και µητρώο εκείνων από τους οποίους έχουν ληφθεί όργανα και ιστοί για µεταµόσχευση. 6.Τι είναι ο συντονιστής µεταµόσχευσης ; Είναι επαγγελµατίας υγείας που έχει γνώση των θεµάτων της µεταµόσχευσης και είναι υπεύθυνος για την οργάνωση όλων των διαδικασιών που αφορούν τις επεµβάσεις δότη και λήπτη. Επιµελείται για την ψυχοκοινωνική υποστήριξη των ληπτών και των οικογενειών των δοτών οργάνων, καθώς και για την παροχή σωστής ιατρικής φροντίδας στους δότες και λήπτες οργάνων. 7.Ποιος ο λόγος της κάρτας δωρεάς οργάνων ; Μετά την συµπλήρωση και αποστολή στον Ε.Ο.Μ. της δήλωσης δωρεάς οργάνων, ο δυνητικός δότης πρέπει να συµπληρώσει την κάρτα δωρεάς οργάνων, την οποία οφείλει να φέρει πάντοτε µαζί του. Με τον τρόπο αυτό, διευκολύνει τις διαδικασίες για την υλοποίηση της επιθυµίας του. 8. Πώς µπορεί να πραγµατοποιηθεί η επιθυµία κάποιου να γίνει δωρητής ; Εγγράφεται κατευθείαν στο Εθνικό Μητρώο ωρητών Οργάνων αποστέλλοντας στον Ε.Ο.Μ. τη δήλωση δωρεάς οργάνων. Αναζητά το έντυπο της δήλωσης δωρεάς οργάνων από το ασφαλιστικό σου ταµείο, Υπηρεσίες Υγείας και τα Ταχυδροµεία. Συµπληρώνει το έντυπο που θα διανέµεται σε κάθε απογραφή πληθυσµού. Για περισσότερες πληροφορίες µπορεί να απευθύνεται στο τηλέφωνο του Ε.Ο.Μ όλο το 24ωρο ή ακόµα για να του αποσταλεί ταχυδροµικά έντυπο ενηµερωτικό υλικό µαζί µε µια δήλωση δωρεάς οργάνων. Το πιο σηµαντικό, βέβαια, είναι να έχει ενηµερωθεί η οικογένεια του για την απόφαση αυτή. 29

30 9.Μπορεί να αλλάξει γνώµη ; ΝΑΙ, µπορεί. Η συναίνεση ή η άρνηση για δωρεά οργάνων είναι πάντοτε ελεύθερα ανακλητή. Απλά ενηµερώνει τον Εθνικό Οργανισµό Μεταµοσχεύσεων, ζητά τη διαγραφή του από τη λίστα δωρητών και ακυρώνει την κάρτα δωρητή. 10.Ποιός θα πάρει τα όργανά ενός δωρητή ; Η κατανοµή των µοσχευµάτων στους υποψηφίους λήπτες του Εθνικού Μητρώου διενεργείται αναλόγως µε το όργανο που µεταµοσχεύεται και βάσει κριτηρίων όπως η οµάδα αίµατος, η ιστοσυµβατότητα, το ιατρικώς πιστοποιούµενο επείγον της επέµβασης, ο χρόνος αναµονής, η ηλικία, το σωµατικό βάρος, η εγγύτητα του τόπου λήψης του µοσχεύµατος προς τον τόπο µεταµόσχευσης. Ο Εθνικός Οργανισµός Μεταµοσχεύσεων υποχρεούται για επείγοντα περιστατικά να δηµιουργεί ειδικό κατάλογο υποψηφίων ληπτών οι οποίοι έχουν προτεραιότητα στη λήψη µοσχεύµατος. Αν τα κριτήρια είναι ισοδύναµα, προηγούνται τα πρόσωπα που έχουν δηλώσει, πριν παρουσιασθεί γι αυτά ανάγκη της µεταµόσχευσης, τη συναίνεση τους για την αφαίρεση των οργάνων τους ύστερα από το θάνατό τους. 30

31 3.3 ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΕΣ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗΣ Η µεγάλη πρόοδος και η επιτυχία των µεταµοσχεύσεων τα τελευταία χρόνια, είχαν σαν επακόλουθο µια σηµαντική αύξηση του αριθµού των υποψηφίων ληπτών και εποµένως την ανάγκη εξεύρεσης µοσχευµάτων. Η αυξηµένη αυτή ανάγκη ώθησε όλες αυτές τις χώρες αλλά και τη διεθνή κοινότητα στην ανάπτυξη διεθνούς πολιτικής, µέσα από την οποία η µεταµόσχευση αντιµετωπίζεται, όχι µόνο ως ιατρική πράξη, αλλά ως σύνολο επιστηµονικών, θρησκευτικών, κοινωνικών, ηθικών, νοµικών διοικητικών και οργανωτικών παραµέτρων. Η µελέτη των παραγόντων αυτών είναι απαραίτητη για την ανάπτυξη συστηµάτων και την δηµιουργία προγραµµάτων µεταµοσχεύσεων, τα οποία επιτρέπουν την αξιοποίηση των επιστηµονικών δυνατοτήτων, προκειµένου να εξασφαλίζεται ουσιαστική βοήθεια στους πάσχοντες. Οι ιδιαίτερα πολύπλοκες ιατροκοινωνικές και διοικητικές διαδικασίες που απαιτεί η οργάνωση των µεταµοσχεύσεων, οδήγησαν στη δηµιουργία ειδικών συντονιστικών υπηρεσιών. Έτσι ιδρύεται το 1967 το EUROTRANSPLANT που περιλαµβάνει τις χώρες της κεντρικής Ευρώπης(Ολλανδία, Γερµανία, Αυστρία, Λουξεµβούργο, ακολούθησε η Αµερική και άλλες ευρωπαϊκές χώρες και στην Ελλάδα µε το Ν/1383 ιδρύεται η Υπηρεσία Συντονισµού και Ελέγχου Εξωνεφρικής Κάθαρσης και Μεταµοσχεύσεων η οποία ήταν υπεύθυνη για το Συντονισµό της Μεταµοσχευτικής ιαδικασίας τον Μάρτιο του 2001, όπου το έργο αυτό αναλαµβάνει ο Εθνικός Οργανισµός Μεταµοσχεύσεων(Ε.Ο.Μ.). Ο Ε.Ο.Μ. ιδρύθηκε µε το Νόµο 2737/99, είναι Ν.Π.Ι. µε σκοπό την υποβοήθηση του Υπουργείου Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης στη χάραξη πολιτικής στο τοµέα των µεταµοσχεύσεων. Σκοποί του Ε.Ο.Μ. είναι: 1. Η εισήγηση των ορών, των προϋποθέσεων και της διαδικασίας των µεταµοσχεύσεων, καθώς και του κώδικα δεοντολογίας για τη λειτουργία των Μονάδων Μεταµοσχεύσεων και των Τραπεζών Ιστών προς Μεταµόσχευση. 31

32 2. Οργανώνει και συντονίζει σε τοπικό, κρατικό και διακρατικό επίπεδο τη διακίνηση των µοσχευµάτων µέσα στα οποία συµπεριλαµβάνεται ο µυελός των οστών. 3. Καταγράφει τους δωρητές ιστών και οργάνων, δυνητικούς δότες και υποψήφιους λήπτες. 4. Προτείνει στον Υπουργό Υγείας & Κοινωνικής Αλληλεγγύης τη χορήγηση άδειας για την ίδρυση Μονάδας Μεταµόσχευσης ή Τράπεζας ιστών προς Μεταµόσχευση. 5. Προβαίνει σε ετήσια εκτίµηση και αξιολόγηση του τρόπου λειτουργίας και των αποτελεσµάτων των Μονάδων Μεταµόσχευσης και υποβάλλει έκθεση στο Υπουργείο. 6. Συνεργάζεται µε αντίστοιχους Οργανισµούς και Μονάδες Μεταµόσχευσης της αλλοδαπής για την προµήθεια και ανταλλαγή µοσχευµάτων. 7. Μέριµνα για την ψυχοκοινωνική υποστήριξη των ληπτών, των ζώντων δοτών και των οικογενειών των δοτών. 8. Επιδιώκει µε κάθε πρόσφορο τρόπο και ιδίως µε την οργάνωση κατάλληλης ενηµέρωσης και πληροφόρησης του κοινού, την αύξηση του αριθµού των προοριζοµένων για µεταµόσχευση οργάνων. Στο τέλος της δεκαετίας του 70, µέσα από τα προγράµµατα µεταµοσχεύσεων διαφάνηκε η αναγκαιότητα της καθιέρωσης ενός νέου θεσµού, ο οποίος θα έχει σαν σκοπό να διευκολύνει το συντονισµό των µεταµοσχεύσεων, αποτελώντας µια ενδιάµεση δοµή στην οργάνωση του όλου συστήµατος. Έτσι εµφανίστηκε ένας νέος επαγγελµατίας υγείας, ο συντονιστής µεταµοσχεύσεων. Στόχος των Σ.Μ είναι, η µέσα από την οµαδική δουλεία, αύξηση των προσφεροµένων µοσχευµάτων, η γρήγορη αναφορά και κατανοµή µοσχευµάτων, η επαγγελµατική ικανοποίηση για όλους όσους εµπλέκονται στις µεταµοσχεύσεις, η ανακούφιση για τις οικογένειες των δοτών και η σωστή παρακολούθηση των ληπτών. Στην Ευρώπη ακολουθούνται διάφορα συστήµατα και προγράµµατα µέσα από τα οποία οι Σ.Μ ασκούν το έργο τους. Το πιο σύνηθες, το οποίο εφαρµόζεται και στις περισσότερες Ευρωπαϊκές χώρες είναι ο διαχωρισµός των Σ.Μ. σε συντονιστές αναζήτησης µοσχευµάτων και σε κλινικούς συντονιστές. Οι πρώτοι εργάζονται σε Οργανισµούς όπως ο Ε.Ο.Μ ή στα περιφερειακά 32

33 γραφεία αυτών και κύριο έργο τους είναι η αναζήτηση κατάλληλων δοτών, η προσέγγιση της οικογένειας του δυνητικού δότη, ο συντονισµός της µεταµοσχευτικής διαδικασίας, η κατανοµή των µοσχευµάτων ανάλογα µε το ισχύον σύστηµα της κάθε χώρας, η τήρηση αρχείου υποψηφίων ληπτών και δοτών και η παρακολούθηση της πορείας των µεταµοσχευµένων. Οι δεύτεροι ασχολούνται µε όλα όσα αφορούν στο λήπτη. Από την καταγραφή του στο κατάλογο υποψηφίων ληπτών, την προεγχειρητική του κατάσταση ώστε να είναι κατάλληλος στη δεδοµένη στιγµή που θα κληθεί για µεταµόσχευση αλλά και τη µετεγχειρητική του πορεία όσο αυτός εξακολουθεί να είναι µεταµοσχευµένος. Πρέπει να είναι έτοιµοι ανά πάσα στιγµή ώστε να µεταβούν στο νοσοκοµείο του δότη για την αφαίρεση µοσχευµάτων. ηλαδή θα πρέπει να έχουν πάγο, υγρά έκπλυσης των µοσχευµάτων, χειρουργικά εργαλεία και φυσικά τα αντίστοιχα ψυγεία µέσα στα οποία θα τοποθετηθούν τα µοσχεύµατα. Η Ισπανία καθιέρωσε ένα νέο µοντέλο συντονιστή, τον τοπικό συντονιστή. Αυτός εργάζεται στη Μονάδα Εντατικής Θεραπείας. Ανήκει στο προσωπικό της και είναι part time συντονιστής. Ενώ στις άλλες ευρωπαϊκές χώρες οι συντονιστές µεταµόσχευσης είναι κυρίως νοσηλευτές, στην Ισπανία είναι κυρίως γιατροί. Κύριο τους καθήκον είναι η αναζήτηση δότη. εν περιµένουν να τους ειδοποιήσει κανείς. Φροντίζουν για την έγκαιρη διαπίστωση του εγκεφαλικού θανάτου, την προσέγγιση της οικογένειας, την συντήρηση του δότη, ώστε όταν ληφθούν τα µοσχεύµατα να είναι στην καλύτεροι δυνατή κατάσταση. Τα καθήκοντα τους τελειώνουν µε τη λήξη του χειρουργείου µετά την αφαίρεση των µοσχευµάτων. Βασική αρχή του Ισπανικού Μοντέλου είναι ότι δεν αποκλείουν κανένα δότη χωρίς να εξαντλήσουν όλα τα περιθώρια. Το µοντέλο αυτό έφερε την Ισπανία να είναι η πρώτη χώρα στο κόσµο σε αριθµό δοτών και κατ επέκταση µεταµοσχεύσεων. Αυτό τώρα εφαρµόζεται στη Βόρεια Ιταλία αλλά και σε µερικές πολιτείες της Αµερικής µε τα αντίστοιχα αποτελέσµατα. Το νοµικό πλαίσιο της χώρας µας χωρίζει τους συντονιστές µεταµόσχευσης σε κεντρικούς, τοπικούς και κλινικούς. 33

34 ΚΕΝΤΡΙΚΟΙ ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΕΣ Υπηρετούν στον Εθνικό Οργανισµό Μεταµοσχεύσεων. 1. Συνεργάζονται µε τις λοιπές κατηγορίες συντονιστών µεταµοσχεύσεων για την κοινή προώθηση και εφαρµογή του Εθνικού Μεταµοσχευτικού Προγράµµατος, όπως αυτό καταρτίζεται από το.σ. του Ε.Ο.Μ. 2. Φροντίζουν για τον επιτυχή συντονισµό της µεταµοσχευτικής διαδικασίας συµπεριλαµβανοµένης και της κατανοµής των προσφεροµένων µοσχευµάτων. 3. Ασχολούνται και συµµετέχουν στην ανάπτυξη προγραµµάτων σχετικών µε την προώθηση της ιδέας της δωρεάς ιστών και οργάνων συµπεριλαµβανοµένων και των οργανώσεων εκδηλώσεων µε τους εµπλεκόµενους φορείς. 4. Συνεργάζονται µε τις εµπλεκόµενες στη διαδικασία µεταµόσχευσης µυελού των οστών, υπηρεσίες, για την καλή έκβαση των ενεργειών τους, αλλά και την προώθηση της ιδέας της δωρεάς µυελού των οστών. 5. Τηρούν, συµπληρώνουν, ενηµερώνουν το αρχείο υποψηφίων ληπτών και των δωρητών οργάνων. ΤΟΠΙΚΟΙ ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΕΣ Εργάζονται στα παραρτήµατα του Ε.Ο.Μ., όπου αυτός ιδρύει, ή σε Νοσηλευτικά Ιδρύµατα της χώρας στα οποία λειτουργούν Μονάδες Εντατικής Θεραπείας ή Νευροχειρουργικές Κλινικές. 1. Ασχολούνται και συµµετέχουν στην ανάπτυξη προγραµµάτων σχετικών µε την διάδοση της ιδέας της δωρεάς ιστών, οργάνων και µυελού των οστών προς µεταµόσχευση. 2. Φροντίζουν για την αναζήτηση, αναγνώριση και τον έλεγχο των δυνητικών δοτών προς µεταµόσχευση. 3. Συµµετέχουν στην οµάδα αφαίρεσης οργάνων κατά τη διαδικασία της λήψης αυτών. 34

35 ΚΛΙΝΙΚΟΙ ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΕΣ Υπηρετούν αποκλειστικά σε Μονάδες Μεταµοσχεύσεων ιστών, οργάνων και µυελού των οστών. 1. Ασχολούνται µε τη λειτουργία των εξωτερικών ιατρείων των µονάδων µεταµοσχεύσεων, συνεργαζόµενοι µε τους ιατρούς στη συµπλήρωση των προµεταµοσχευτικών ελέγχων ασθενών-υποψηφίων ληπτών µοσχεύµατος. 2. Ασχολούνται µε την προ, κατά και µετά την µεταµόσχευση παροχής φροντίδας σε υποψήφιους λήπτες µοσχεύµατος. 3. Συµµετέχουν στις οµάδες λήψης οργάνων και µυελού των οστών. 4. Οι υπηρετούντες Συντονιστές Μεταµοσχεύσεων σε Μονάδες Μεταµόσχευσης Μυελού των Οστών, πέραν των προαναφερόµενων, αναλαµβάνουν ακόµη την επικοινωνία τόσο µε τα τµήµατα ιστοσυµβατότητας των νοσηλευτικών ιδρυµάτων, όπου τυποποιούνται οι δωρητές µυελού των οστών, όσο και µε τον Ε.Ο.Μ., όπου τηρείται το Εθνικό Μητρώο ωρητών Μυελού των Οστών, προκειµένου για την διευκόλυνση της διεκπεραίωσης αναζήτησης συµβατού δότη για την επιτυχία κάθε αλλογενούς µεταµόσχευσης µυελού των οστών. Συµµετέχουν ακόµη στη διεκπεραίωση της µεταµοσχευτικής διαδικασίας και φροντίζουν ασθενείς και δότες προς τούτο. Οι Συντονιστές Μεταµόσχευσης ανεξάρτητα από τη θέση που π καθένας παρέχει την υπηρεσία θα πρέπει εκτός από σωστός επαγγελµατίας να σκέπτεται ότι ασκεί ένα λειτούργηµα και να αντιµετωπίζει µε ανθρωπιά τον πάσχοντα συνάνθρωπό του, να αντιµετωπίζει το µόσχευµα µε τον προσήκοντα σεβασµό και οφείλει να σέβεται πάνω από καθετί αυτούς που το προσφέρουν. 35

36 36

37 ΕΙ Η ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΕΩΝ Μεταµόσχευση δέρµατος. Τα δερµατικά µοσχεύµατα είναι τµήµατα της επιδερµίδας και του χορίου, που έχουν αποκοπεί τελείως από την αγγείωση της δότριας επιφάνειας πριν µεταφερθούν και τοποθετηθούν στη λήπτρια επιφάνεια. Ανάλογα µε την προέλευσή τους, βιολογικά διακρίνουµε τα αυτοµοσχεύµατα, που λαµβάνονται και τοποθετούνται στον ίδιο ζώντα οργανισµό, τα ισοµοσχεύµατα, που χρησιµοποιούνται µεταξύ γενετικά ταυτόσηµων οργανισµών (µονοωογενείς δίδυµοι), τα αλλοµοσχεύµατα ή οµοιοµοσχεύµατα, που χρησιµοποιούνται µεταξύ δύο γενετικά διαφορετικών οργανισµών του ιδίου όµως γένους και τα ξενοµοσχεύµατα ή ετεροµοσχεύµατα, που τοποθετούνται σε ζώντες οργανισµούς διαφορετικού γένους. Από ανοσοβιολογική άποψη, τα δύο πρώτα είδη µοσχευµάτων είναι ταυτόσηµα προς το λήπτη και δεν εµφανίζουν σηµεία απόρριψης, σε αντίθεση µε τα δύο τελευταία που εµφανίζουν το φαινόµενο της απόρριψης. Επειδή τα αλλοµοσχεύµατα και τα ξενοµοσχεύµατα δεν µπορούν να παραµείνουν µόνιµα στη λήπτρια επιφάνεια, χρησιµοποιούνται στη χειρουργική ως «βιολογικοί επίδεσµοι», για την προσωρινή κάλυψη εκτεταµένων δερµατικών ελλειµµάτων, όπως τα εγκαύµατα, όπου περιορίζουν την απώλεια των υγρών από την εγκαυµατική επιφάνεια, µειώνουν το άλγος και τις επιµολύνσεις και συµβάλλουν στην ανάπτυξη κοκκιώδους συνδετικού ιστού προκαλώντας τη δηµιουργία νέων αγγείων. Ανάλογα µε το πάχος τους τα µοσχεύµατα διακρίνονται σε: α) Μοσχεύµατα µερικού πάχους ή µοσχεύµατα κατά Thiersch, που αποτελούνται από την επιδερµίδα και τµήµα του χορίου µόνο. Από τα µοσχεύµατα µερικού πάχους τα πιο διαδεδοµένα είναι τα δικτυωτά, γιατί έχουν πολλά πλεονεκτήµατα και χρησιµοποιούνται ως µέθοδος εκλογής για την κάλυψη εγκαυµατικών επιφανειών β) Μοσχεύµατα ολικού πάχους ή µοσχεύµατα κατά Wolffe-Krause, που αποτελούνται από την επιδερµίδα και δύο στιβάδες του χορίου γ)μοσχεύµατα χορίου, τα οποία χρησιµοποιούνται για την κάλυψη µεγάλων κοιλιοκηλών ή άλλων τοιχωµατικών ελλειµµάτων. Η λήψη τους γίνεται µε αφαίρεση της επιδερµίδας από ένα µόσχευµα ολικού πάχους. 37

ΑΙΜΟΔΟΣΙΑ - ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΕΙΣ ΟΡΙΣΜΟΣ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗΣ

ΑΙΜΟΔΟΣΙΑ - ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΕΙΣ ΟΡΙΣΜΟΣ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗΣ ΑΙΜΟΔΟΣΙΑ - ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΕΙΣ ΟΡΙΣΜΟΣ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗΣ Διαδικασία κατά την οποία υγιή όργανα, ιστοί ή κύτταρα μεταφέρονται από έναν δότη σε έναν χρονίως πάσχοντα άνθρωπο με σκοπό την αποκατάσταση της λειτουργίας

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΗΘΙΚΗ ΔΩΡΕΑ ΟΡΓΑΝΩΝ ΤΕΧΝΗΤΑ ΟΡΓΑΝΑ Δ.ΓΟΥΜΕΝΟΣ

ΒΙΟΗΘΙΚΗ ΔΩΡΕΑ ΟΡΓΑΝΩΝ ΤΕΧΝΗΤΑ ΟΡΓΑΝΑ Δ.ΓΟΥΜΕΝΟΣ ΒΙΟΗΘΙΚΗ ΔΩΡΕΑ ΟΡΓΑΝΩΝ ΤΕΧΝΗΤΑ ΟΡΓΑΝΑ Δ.ΓΟΥΜΕΝΟΣ Η δυνατότητα συντήρησης ζωτικών οργάνων έχει οδηγήσει στην ανάπτυξη των μεταμοσχεύσεων. Η πρόοδος στην τεχνολογία αλλά κυρίως η κατανόηση των ανοσολογικών

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της ΜΕΘ στη δωρεά οργάνων

Ο ρόλος της ΜΕΘ στη δωρεά οργάνων Ο ρόλος της ΜΕΘ στη δωρεά οργάνων Ανδρέας Π. Καραμπίνης Διευθυντής ΜΕΘ Π.Γ.Ν.Α. «Γ. Γεννηματάς» μεταμόσχευση ιστών και οργάνων αποτελεί σήμερα ένα από τα σημαντικότερα επιτεύγματα της σύγχρονης ιατρικής

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ Εισαγωγή Η πρόληψη των επεισοδίων οξείας απόρριψης και η μακροχρόνια διατήρηση του νεφρικού μοσχεύματος αποτελούν

Διαβάστε περισσότερα

1025 Κ.Δ.Π. 308/89 Ο ΠΕΡΙ ΑΦΑΙΡΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΕΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΠΡΟΕΛΕΥΣΕΩΣ ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 1987

1025 Κ.Δ.Π. 308/89 Ο ΠΕΡΙ ΑΦΑΙΡΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΕΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΠΡΟΕΛΕΥΣΕΩΣ ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 1987 E.E. Παρ. Ill (I) Αρ. 2462,1.12.89 1025 Κ.Δ.Π. 308/89 Αριθμός 308 Οι περί Αφαιρέσεων και Μεταμοσχεύσεων Βιολογικών Ουσιών Ανθρώπινης Προελεύσεως Κανονισμοί του 1989, οι οποίοι κατατέθηκαν στη Βουλή των

Διαβάστε περισσότερα

Από τη ωρεά Οργάνων στη Μεταµόσχευση

Από τη ωρεά Οργάνων στη Μεταµόσχευση Εθνικός Οργανισµός Από τη ωρεά Οργάνων στη Μεταµόσχευση Ο ρόλος του ΕΟΜ & Η Κοινωνική ιάσταση της ωρεάς Οργάνων Αθηνά Γόµπου /ντρια Ιατρικής Υπηρεσίας ΕΟΜ Σύρος Μάιος 2009 ωρεά Οργάνων Μεταµόσχευση Ιστορία

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος του Συντονιστή στη Μεταμοσχευτική Διαδικασία

Ο ρόλος του Συντονιστή στη Μεταμοσχευτική Διαδικασία Ο ρόλος του Συντονιστή στη Μεταμοσχευτική Διαδικασία Μπαλάσκα Αικατερίνη RN, MSc, PhD(o) Α Χ Κλινική Κλινική Μονάδα Μεταμόσχευσης Οργάνων Γ.Ν.Α «Ο Ευαγγελισμός» Τελευταία έτη Βελτίωση των χειρουργικών

Διαβάστε περισσότερα

Η επιστημονική εξέλιξη των μεταμοσχεύσεων

Η επιστημονική εξέλιξη των μεταμοσχεύσεων Η επιστημονική εξέλιξη των μεταμοσχεύσεων Άλκης Κωστάκης Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών μεταμόσχευση αποτελεί πλέον τη μόνη θεραπευτική λύση για την τελικού σταδίου ανεπάρκεια καρδιάς, ήπατος και πνευμόνων

Διαβάστε περισσότερα

όλοι αναπνευστική οδός στομάχι στόμα

όλοι αναπνευστική οδός στομάχι στόμα κεράτινη στιβάδα περιέχει σμήγμα λιπαρά οξέα Μηχανισμοί που παρεμποδίζουν την είσοδο Δέρμα περιέχει ιδρώτας φυσιολογική μικροχλωρίδα λυσοζύμη γαλακτικό οξύ μικροοργανισμών Βλεννογόνοι όλοι αναπνευστική

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος του Συντονιστή Μεταμοσχεύσεων και η προώθηση των μεταμοσχεύσεων στην Κύπρο

Ο ρόλος του Συντονιστή Μεταμοσχεύσεων και η προώθηση των μεταμοσχεύσεων στην Κύπρο Ο ρόλος του Συντονιστή Μεταμοσχεύσεων και η προώθηση των μεταμοσχεύσεων στην Κύπρο Χρυστάλλα Δεσπότη ΑΝΛ, Συντονίστρια Μεταμοσχεύσεων Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας 30 Νοεμβρίου - 1 Δεκεμβρίου 2007 Μεταμοσχεύσεις

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη Τύπου. 1η Νοεμβρίου Πανελλήνια Ημέρα ωρεάς Οργάνων

Συνέντευξη Τύπου. 1η Νοεμβρίου Πανελλήνια Ημέρα ωρεάς Οργάνων Συνέντευξη Τύπου 1η Νοεμβρίου Πανελλήνια Ημέρα ωρεάς Οργάνων 10 χρόνια λειτουργίας Ε.Ο.Μ. Θεσμικοί και Κοινωνικοί παράγοντες που συμμετέχουν και καθορίζουν τη μεταμοσχευτική πορεία μιας χώρας ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Η πρωτογενής ανοσοβιολογική απόκριση ενεργοποιείται κατά την πρώτη επαφή του οργανισμού με ένα αντιγόνο. Περιλαμβάνει τα εξής στάδια:

Η πρωτογενής ανοσοβιολογική απόκριση ενεργοποιείται κατά την πρώτη επαφή του οργανισμού με ένα αντιγόνο. Περιλαμβάνει τα εξής στάδια: Εικόνα 1.24: α) Σύνδεση αντισώματος - αντιγόνου, β) συμπληρωματικότητα αντισώματος - αντιγόνου, γ) ένα αντίσωμα συνδέεται με περισσότερα από ένα αντιγόνα. Στάδια ανοσοβιολογικής απόκρισης Η αντίδραση του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Αθήνα 8 Μαρτίου 2011 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Ένας στους δυο θανάτους, ασθενών με Χρόνια Νεφρική Νόσο, οφείλεται σε καρδιαγγειακό επεισόδιο και όχι στη νόσο αυτή καθ αυτή!!! Αυτό ανέφερε

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΟΣ 2737/1999 (ΦΕΚ 174 Α ) ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΕΙΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΝ ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΙΑΤΑΞΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α' ΓΕΝΙΚΕΣ ΙΑΤΑΞΕΙΣ

ΝΟΜΟΣ 2737/1999 (ΦΕΚ 174 Α ) ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΕΙΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΝ ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΙΑΤΑΞΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α' ΓΕΝΙΚΕΣ ΙΑΤΑΞΕΙΣ ΝΟΜΟΣ 2737/1999 (ΦΕΚ 174 Α ) ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΕΙΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΝ ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΙΑΤΑΞΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α' ΓΕΝΙΚΕΣ ΙΑΤΑΞΕΙΣ Άρθρο 1: Πεδίο εφαρµογής 1. Η αφαίρεση ιστών και οργάνων από άνθρωπο, ζώντα ή νεκρό,

Διαβάστε περισσότερα

Μεταμόσχευση νεφρού Για αρχή θα αναφέρουμε την λειτουργία των νεφρών και τις επιπτώσεις στο λειτουργικό σύστημα του ανθρώπου.

Μεταμόσχευση νεφρού Για αρχή θα αναφέρουμε την λειτουργία των νεφρών και τις επιπτώσεις στο λειτουργικό σύστημα του ανθρώπου. Μεταμόσχευση νεφρού Για αρχή θα αναφέρουμε την λειτουργία των νεφρών και τις επιπτώσεις στο λειτουργικό σύστημα του ανθρώπου. Τα νεφρά είναι τα όργανα του ανθρώπινου σώματος που φιλτράρουν το αίμα και

Διαβάστε περισσότερα

Κανένα για αυτήν την παρουσίαση. Εκπαιδευτικές-ερευνητικές-συμβουλευτικές επιχορηγήσεις την τελευταία διετία: Abbvie,Novartis, MSD, Angelini,

Κανένα για αυτήν την παρουσίαση. Εκπαιδευτικές-ερευνητικές-συμβουλευτικές επιχορηγήσεις την τελευταία διετία: Abbvie,Novartis, MSD, Angelini, Κανένα για αυτήν την παρουσίαση Εκπαιδευτικές-ερευνητικές-συμβουλευτικές επιχορηγήσεις την τελευταία διετία: Abbvie,Novartis, MSD, Angelini, 2 Κυκλοσπορίνη-θεραπευτικές ενδείξεις 3 Θεραπεία σοβαρών μορφών

Διαβάστε περισσότερα

Συστηματικός ερυθηματώδης λύκος: το πρότυπο των αυτόάνοσων ρευματικών νοσημάτων

Συστηματικός ερυθηματώδης λύκος: το πρότυπο των αυτόάνοσων ρευματικών νοσημάτων Συστηματικός ερυθηματώδης λύκος: το πρότυπο των αυτόάνοσων ρευματικών νοσημάτων Φ.Ν. Σκοπούλη Καθηγήτρια τον Χαροκόπειου Πανεπιστημίου Αθηνών συστηματικός ερυθηματώδης λύκος θεωρείται η κορωνίδα των αυτοάνοσων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΣΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ

ΑΝΟΣΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ ΑΝΟΣΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ Γενικά Η πρόληψη των επεισοδίων οξείας απόρριψης και η μακροχρόνια διατήρηση του νεφρικού μοσχεύματος αποτελούν τους στόχους της

Διαβάστε περισσότερα

να ταράξουν την λειτουργία των ιστών και των οργάνων του; α. τη θέση τους στο ανθρώπινο σώμα β. την γενικευμένη ή εξειδικευμένη δράση

να ταράξουν την λειτουργία των ιστών και των οργάνων του; α. τη θέση τους στο ανθρώπινο σώμα β. την γενικευμένη ή εξειδικευμένη δράση Ερωτήσεις κατανόησης της θεωρίας του 1 ο κεφαλαίου (συνέχεια) 1. Από τι εξαρτάται η επιβίωση του ανθρώπου και ποιοι εξωτερικοί παράγοντες θα μπορούσαν να ταράξουν την λειτουργία των ιστών και των οργάνων

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Ποιες είναι οι προϋποθέσεις που πρέπει να τηρούνται για την αποφυγή µετάδοσης ασθενειών που οφείλονται σε παθογόνους µικροοργανισµούς;

Ποιες είναι οι προϋποθέσεις που πρέπει να τηρούνται για την αποφυγή µετάδοσης ασθενειών που οφείλονται σε παθογόνους µικροοργανισµούς; ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Ποιες είναι οι προϋποθέσεις που πρέπει να τηρούνται για την αποφυγή µετάδοσης ασθενειών που οφείλονται σε παθογόνους µικροοργανισµούς; ΘΕΜΑ Β ίνεται το παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Οι προτάσεις της Νέας Δημοκρατίας. Νοέμβριος 2016

Οι προτάσεις της Νέας Δημοκρατίας. Νοέμβριος 2016 Οι προτάσεις της Νέας Δημοκρατίας Νοέμβριος 2016 Με αφορμή την Πανελλήνια Ημέρα Δωρεάς Οργάνων και Μεταμοσχεύσεων (1/11), παρουσιάζουμε το αποτέλεσμα μελέτης μας επί ενός ζητήματος κυριολεκτικά ζωής και

Διαβάστε περισσότερα

Παναγιώτα Κουτσογιάννη Αιµατολόγος ΝΥ Αιµοδοσίας Γ.Ν.Α. «Ο Ευαγγελισµός»

Παναγιώτα Κουτσογιάννη Αιµατολόγος ΝΥ Αιµοδοσίας Γ.Ν.Α. «Ο Ευαγγελισµός» ΑΙΜΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΜΑΚ ΜΕ ΜΙΚΤΗ ΑΣΥΜΒΑΤΟΤΗΤΑ ΑΒΟ Παναγιώτα Κουτσογιάννη Αιµατολόγος ΝΥ Αιµοδοσίας Γ.Ν.Α. «Ο Ευαγγελισµός» ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΑΙΜΟΠΟΙΗΤΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ (ΜΑΚ) Αποδεκτή θεραπεία για ασθενείς µε: συγγενείς

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΜΟΠΟΙΗΤΙΚΑ ΑΙΜΟΠΟΙΗΤΙΚΑ ΚΥΤΤΑΡΑ

ΑΙΜΟΠΟΙΗΤΙΚΑ ΑΙΜΟΠΟΙΗΤΙΚΑ ΚΥΤΤΑΡΑ ΑΙΜΟΠΟΙΗΤΙΚΑ ΚΥΤΤΑΡΑ Σχέδιο Δράσης Ε.Ο.Μ. 2012-2015 Action Plan on Organ Donation & Transplantation 1/19 Εθνικός Οργανισμός Μ ε τ α μ ο σ χ ε ύ σ ε ω ν Πανελλήνια Ημέρα ωρεάς Οργάνων 1η Νοεμβρίου Αγίων

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΥ Υγεία και Τεχνολογία. Πόσο Κοστίζει; (Περιορισµοί και ιλήµµατα)

ΗΜΥ Υγεία και Τεχνολογία. Πόσο Κοστίζει; (Περιορισµοί και ιλήµµατα) ΗΜΥ 001 - Υγεία και Τεχνολογία Πόσο Κοστίζει; (Περιορισµοί και ιλήµµατα) Περίπτωση Α Το παιδάκι Β χρειάζεται χηµειοθεραπεία Το παιδάκι Β, ή όπως µάθαµε αργότερα η Τζέιµη Μπόουεν, υπέφερε από λευχαιµία.

Διαβάστε περισσότερα

Αλλογενής Μεταµόσχευση Αρχέγονων Αιµοποιητικών Κυττάρων:βασικές αρχές, ενδείξεις και διαδικασία. Επιλεγόµενο Μάθηµα Αιµατολογίας

Αλλογενής Μεταµόσχευση Αρχέγονων Αιµοποιητικών Κυττάρων:βασικές αρχές, ενδείξεις και διαδικασία. Επιλεγόµενο Μάθηµα Αιµατολογίας Αλλογενής Μεταµόσχευση Αρχέγονων Αιµοποιητικών Κυττάρων:βασικές αρχές, ενδείξεις και διαδικασία Επιλεγόµενο Μάθηµα Αιµατολογίας Βασικές αρχές Η µεταµόσχευση αρχέγονων αιµοποιητικών κυττάρων αποτελεί σηµαντική

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΗΤΑΛΑΣ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΗΤΑΛΑΣ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1.3 : ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΜΥΝΑΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΑΝΟΣΙΑΣ ΘΕΜΑ 1 Χαρακτηρίστε τις προτάσεις ως σωστές ή λανθασµένες. 1. Οι βλεννογόνοι

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΑ ΤΟΥ ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΟΡΓΑΝΑ ΤΟΥ ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΟΡΓΑΝΑ ΤΟΥ ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΟΡΓΑΝΑ ΤΟΥ ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ Διακρίνονται σε: - Πρωτογενή και - Δευτερογενή Πρωτογενή είναι τα όργανα στα οποία γίνεται η ωρίμανση των κυττάρων του ανοσοποιητικού: - Θύμος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1 ου ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1 ου ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1 ου ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ Επιλέξτε τη σωστή απάντηση: Το τρυπανόσωμα προκαλεί α. δυσεντερία β. ελονοσία γ. ασθένεια του ύπνου δ. χολέρα Τα ενδοσπόρια σχηματίζονται από β. φυτά γ. ιούς δ. πρωτόζωα Η σύφιλη

Διαβάστε περισσότερα

Θάνατοι στην Ελλάδα κατά το έτος 2000, κατά ηλικία θανόντος και αιτία θανάτου (Συνεπτυγµένος ιεθνής Κατάλογος του 1975)

Θάνατοι στην Ελλάδα κατά το έτος 2000, κατά ηλικία θανόντος και αιτία θανάτου (Συνεπτυγµένος ιεθνής Κατάλογος του 1975) Θάνατοι στην Ελλάδα κατά το έτος 2000, κατά ηλικία θανόντος και αιτία θανάτου (Συνεπτυγµένος ιεθνής Κατάλογος του 1975) Κω- Αιτίες θανάτων Σύνολο Ηλικία του θανόντος ε δικός δηλώθηκε Κάτω του 1 1-4 5-9

Διαβάστε περισσότερα

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Μικροοργανισμοί Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Παθογόνοι μικροοργανισμοί Παθογόνοι μικροοργανισμοί ονομάζονται οι μικροοργανισμοί που χρησιμοποιούν τον άνθρωπο ως ξενιστή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΞΟΔΟΥ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΤΙΣ ΜΟΝΑΔΕΣ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ

ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΞΟΔΟΥ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΤΙΣ ΜΟΝΑΔΕΣ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΞΟΔΟΥ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΤΙΣ ΜΟΝΑΔΕΣ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ Είναι ιδιαίτερα σημαντικό να γίνει εξ αρχής σαφής διάκριση ανάμεσα στην αναγκαιότητα της μη κατάχρησης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΣΑΒΒΑΤΟ 26 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) Θέμα Α Μονάδες 25 Α1.

Διαβάστε περισσότερα

Γνωριμία με τα αυτοάνοσα ρευματικά νοσήματα

Γνωριμία με τα αυτοάνοσα ρευματικά νοσήματα Γνωριμία με τα αυτοάνοσα ρευματικά νοσήματα Αντώνης Φανουριάκης Μονάδα Ρευματολογίας και Κλινικής Ανοσολογίας Δ Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο «Αττικόν» Αθήνα, 01/02/2016

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος. Note: Σήμερα όμως πάνω από το 50% των διαφόρων καρκινικών τύπων είναι θεραπεύσιμοι

Καρκίνος. Note: Σήμερα όμως πάνω από το 50% των διαφόρων καρκινικών τύπων είναι θεραπεύσιμοι Ο πιο απλός ορισμός είναι ότι ο καρκίνος είναι μια ομάδα ασθενειών που χαρακτηρίζεται από ανεξέλεγκτη ανάπτυξη και διασπορά ανώμαλων κυττάρων. Αν η εξάπλωση δεν ελεγχθεί θα οδηγήσει στο θάνατο. Ποσοστό

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω;

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; MegalakriaBroshure.indd 1 17/11/2010 1:27:39 μμ Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο της συνείδησης

Επίπεδο της συνείδησης Καθηγητής ρ. Λάζαρος Ι. Τσούσκας ΠΡΩΤΕΣ ΒΟΗΘΕΙΕΣ Θεσσαλονίκη 2003: 20-25 Επίπεδο της συνείδησης Η µερική ή ολική απώλεια της συνείδησης του πάσχοντος είναι µια σοβαρή κατάσταση, κατά την οποία διαταράσσεται

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΤΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΤΗ ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΙΣ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΕΙΣ ΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΝ

ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΤΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΤΗ ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΙΣ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΕΙΣ ΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΤΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΤΗ ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΙΣ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΕΙΣ ΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΝ Προοίµιο Στρασβούργο 24.01.2002 Τα Κράτη Μέλη του Συµβουλίου

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 10/11/2013

ΘΕΜΑ 1 Ο ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 10/11/2013 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 10/11/2013 ΘΕΜΑ 1 Ο Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Οι αποικοδομητές είναι:

Διαβάστε περισσότερα

Οι Ασφαλίσεις Υγείας και Περίθαλψης του Ομίλου μας. Προστατεύουν Άριστα το Πολυτιμότερο Αγαθό της Ζωής μας

Οι Ασφαλίσεις Υγείας και Περίθαλψης του Ομίλου μας. Προστατεύουν Άριστα το Πολυτιμότερο Αγαθό της Ζωής μας Οι Ασφαλίσεις Υγείας και Περίθαλψης του Ομίλου μας Προστατεύουν Άριστα το Πολυτιμότερο Αγαθό της Ζωής μας Οι Ασφαλίσεις Υγείας και Περίθαλψης του Ομίλου μας MEDISYSTEM MEDIHOSPITAL Freedom Ιατρικές επισκέψεις

Διαβάστε περισσότερα

Οι τομείς πρακτικής άσκησης περιλαμβάνουν : Α. ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ Β. ΔΙΟΙΚΗΣΗ Α. ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ Α.1. ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΣΤΗΝ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ

Οι τομείς πρακτικής άσκησης περιλαμβάνουν : Α. ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ Β. ΔΙΟΙΚΗΣΗ Α. ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ Α.1. ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΣΤΗΝ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ Οι τομείς πρακτικής άσκησης περιλαμβάνουν : Α. ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ Β. ΔΙΟΙΚΗΣΗ Α. ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ Α.1. ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ Η άσκηση σε νοσηλευτικά τμήματα παθολογικής ειδικότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (ΘΕΡΙΝΑ) ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 15/11/2015

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (ΘΕΡΙΝΑ) ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 15/11/2015 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (ΘΕΡΙΝΑ) ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 15/11/2015 ΘΕΜΑ Α Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: Α1. Η φαγοκυττάρωση

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνος καθηγητής: αφέρµου Μαρία

Υπεύθυνος καθηγητής: αφέρµου Μαρία Τ.Ε.Ι ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Σχολή: Σ.Ε.Υ.Π Τµήµα: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ Θέµα: Μεταµοσχεύσεις οργάνων «Λογική και Προκατάληψη» {Ηθική, Πεποιθήσεις, Αποδοχές} Σπουδάστριες: Βαρελίδου Άννα Γιαννίκου Νέλη Υπεύθυνος καθηγητής: αφέρµου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΚΗ ΚΑΤΑΚΛΙΣΕΩΝ DR. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΛΙΑΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ

ΕΛΚΗ ΚΑΤΑΚΛΙΣΕΩΝ DR. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΛΙΑΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΕΛΚΗ ΚΑΤΑΚΛΙΣΕΩΝ DR. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΛΙΑΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ Κατάκλιση ορίζεται η εξέλκωση του δέρματος εξαιτίας πίεσης σε διάφορες περιοχές του σώματος υπερκείμενες οστικών προεξοχών Συχνότητα εμφάνισης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΑΠΟΨΕΙΣ ΣΤΗΝ ΑΛΚΟΟΛΙΚΗ ΗΠΑΤΙΚΗ ΝΟΣΟ

ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΑΠΟΨΕΙΣ ΣΤΗΝ ΑΛΚΟΟΛΙΚΗ ΗΠΑΤΙΚΗ ΝΟΣΟ ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΑΠΟΨΕΙΣ ΣΤΗΝ ΑΛΚΟΟΛΙΚΗ ΗΠΑΤΙΚΗ ΝΟΣΟ Ερωτήσεις (μπορεί να υπάρχουν περισσότερες από μια σωστές απαντήσεις, οι σωστές απαντήσεις είναι με bold) 1) Από τη εξαρτάται ανάπτυξη της αλκοολικής νόσου

Διαβάστε περισσότερα

Τα όργανα τα οποία μπορούν να μεταμοσχευτούν είναι : οι νεφροί

Τα όργανα τα οποία μπορούν να μεταμοσχευτούν είναι : οι νεφροί ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ Η μεταμόσχευση οργάνων είναι μια πολύπλοκη διαδικασία κατά την οποία, με εγχείριση, μεταφέρονται υγιή όργανα, από νεκρό ή ζωντανό δότη σε έναν σοβαρά πάσχοντα λήπτη με σκοπό την αποκατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

Τεύχος 5 ο - Άρθρο 2 β

Τεύχος 5 ο - Άρθρο 2 β Τεύχος 5 ο - Άρθρο 2 β ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΜΕΝΗ ΤΡΑΧΕΙΑ ΑΥΞΑΝΕΤΑΙ ΜΕ ΔΙΚΗ ΤΗΣ ΤΡΟΦΟΔΟΣΙΑ ΑΙΜΑΤΟΣ ΣΤΟ ΒΡΑΧΙΟΝΑ ΤΟΥ ΑΣΘΕΝΗ Οι χειρουργοί λένε ότι η επαναστατική διαδικασία απέφυγε επίσης προβλήματα απόρριψης ιστού

Διαβάστε περισσότερα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα Χ.Μ. Μουτσόπουλος Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ο ανοσολογικό (αμυντικό) σύστημα έχει σκοπό την προστασία του οργανισμού από ξένους εισβολείς, όπως είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΗΛΗ Α Αντιβιοτικό Αντισώματα ιντερφερόνες Τ- Τ- (αντιγόνα) κυτταροτοξικά βοηθητικά Τοξίνες Vibrio cholera

ΣΤΗΛΗ Α Αντιβιοτικό Αντισώματα ιντερφερόνες Τ- Τ- (αντιγόνα) κυτταροτοξικά βοηθητικά Τοξίνες Vibrio cholera Α1. 1. β Βιολογία ΘΕΜΑ Α γενιικής παιιδείίας 2. γ 3. γ 4. γ 5. δ Α2. ΣΤΗΛΗ Α Αντιβιοτικό Αντισώματα ιντερφερόνες Τ- Τ- (αντιγόνα) κυτταροτοξικά βοηθητικά Τοξίνες Vibrio cholera Ηπατίτιδα C + Candida albicans

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΩΛΕΙΑ ΖΩΗΣ (οικογενειακή προστασία)

ΑΠΩΛΕΙΑ ΖΩΗΣ (οικογενειακή προστασία) ΑΠΩΛΕΙΑ ΖΩΗΣ (οικογενειακή προστασία) Σε περίπτωση απώλειας ζωής του ασφαλισμένου από φυσιολογικά αίτια ή ατύχημα καταβάλλεται στους δικαιούχους το ποσό των: 10.000 (έως 40 ετών), 5.000 (41-50 ετών) και

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Συγκρίνατε την πρωτογενή µε τη δευτερογενή ανοσοβιολογική απόκριση και απεικονίστε αυτές στο ίδιο διάγραµµα αξόνων. Πρωτογενή ανοσοβιολογική απόκριση ονοµάζουµε την απόκριση του

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Φαρμακολογία ΙI Κυτταροτοξικά Διδάσκοντες: Μ. Μαρσέλος, Μ. Κωνσταντή, Π. Παππάς, Κ. Αντωνίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Α.Τ.Ε.Ι.ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

Α.Τ.Ε.Ι.ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Α.Τ.Ε.Ι.ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑ-ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΔΕΡΜΑΤΟΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑ Το δέρμα αποτελείται από 2 στιβάδες: i. Επιδερμίδα ii. Κυρίως δέρμα ή χόριο ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Κυριότερες λειτουργίες δέρματος: i.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (ΘΕΡΙΝΑ) ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 15/11/2015

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (ΘΕΡΙΝΑ) ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 15/11/2015 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (ΘΕΡΙΝΑ) ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 15/11/2015 ΘΕΜΑ Α Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: Α1. Η φαγοκυττάρωση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ;

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; Αλλεργία, όπως ορίζει και η λέξη, σημαίνει άλλο έργο. Είναι η μη αναμενόμενη αντίδραση του ανοσιακού συστήματος του οργανισμού εναντίον ακίνδυνων

Διαβάστε περισσότερα

Δωρεά Κυττάρων Αίματος και Μυελού των Οστών Ενότητα #1: Εθελοντική Δωρεά Αρχέγονων Αιμοποιητικών Κυττάρων και Μυελού των Οστών

Δωρεά Κυττάρων Αίματος και Μυελού των Οστών Ενότητα #1: Εθελοντική Δωρεά Αρχέγονων Αιμοποιητικών Κυττάρων και Μυελού των Οστών Δωρεά Κυττάρων Αίματος και Μυελού των Οστών Ενότητα #1: Εθελοντική Δωρεά Αρχέγονων Αιμοποιητικών Κυττάρων και Μυελού των Οστών Αλέξανδρος Σπυριδωνίδης Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Σκοποί ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ο...2 I. Εφαρµογές της βιοτεχνολογίας στην ιατρική...2 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ...7 ΝΑ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΕΤΕ ΤΑ ΚΕΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΑΤΑΛΛΗΛΗ ΛΕΞΗ...

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ο...2 I. Εφαρµογές της βιοτεχνολογίας στην ιατρική...2 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ...7 ΝΑ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΕΤΕ ΤΑ ΚΕΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΑΤΑΛΛΗΛΗ ΛΕΞΗ... ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ο...2 I. Εφαρµογές της βιοτεχνολογίας στην ιατρική...2 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ...7 ΝΑ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΕΤΕ ΤΑ ΚΕΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΑΤΑΛΛΗΛΗ ΛΕΞΗ...10 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ο I. Εφαρµογές της βιοτεχνολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Μέρα Νταλαντύσε Αχµέτι Φλούτουρα

Μέρα Νταλαντύσε Αχµέτι Φλούτουρα Μέρα Νταλαντύσε Αχµέτι Φλούτουρα πολυσύνθετο εξελισσόµενο θέµα Τέλη 90 ο ιό ήταν θανατηφόρο Σύνδροµο επίκτητη ανοσολογική ανεπάρκεια (AIDS) 1998 πρώτε αποτελεσµατικέ θεραπείε Χρόνιο νόσηµα Ο φορέα συνεχίζει

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Α Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις:

ΘΕΜΑ Α Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΑΠΟΦΟΙΤΟΙ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 24/01/2016 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΘΕΜΑΤΩΝ: ΝΟΤΑ ΛΑΖΑΡΑΚΗ ΘΕΜΑ Α Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες

Διαβάστε περισσότερα

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Διαβήτης. Ακούμε καθημερίνα γύρω μας πως εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο πάσχουν από διαβήτη ή παχυσαρκία. Όμως, τι πραγματικά είναι αυτό; Τι ειναι ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

Γερογιάννη Σταυρούλα Νοσηλεύτρια ΤΕ, Λειτουργός Δημόσιας Υγείας. Παναγιώτου Μαρία Νοσηλεύτρια ΤΕ, Προϊσταμένη Μ.Τ.Ν.

Γερογιάννη Σταυρούλα Νοσηλεύτρια ΤΕ, Λειτουργός Δημόσιας Υγείας. Παναγιώτου Μαρία Νοσηλεύτρια ΤΕ, Προϊσταμένη Μ.Τ.Ν. Γερογιάννη Σταυρούλα Νοσηλεύτρια ΤΕ, Λειτουργός Δημόσιας Υγείας Παναγιώτου Μαρία Νοσηλεύτρια ΤΕ, Προϊσταμένη Μ.Τ.Ν. Μονάδα Τεχνητού Νεφρού Γ.Ν.Α Αλεξάνδρα Εξωσωματική τεχνική Αφαίρεση μεγάλου όγκου πλάσματος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΣΕΥΠ

ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΣΕΥΠ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΣΕΥΠ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Λουτσούδη Χριστίνα Κατρίνη Χριστίνα

Διαβάστε περισσότερα

Σας αποστέλλουµε τις προτεινόµενες απαντήσεις που αφορούν τα θέµατα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ηµερησίων Γενικών Λυκείων.

Σας αποστέλλουµε τις προτεινόµενες απαντήσεις που αφορούν τα θέµατα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ηµερησίων Γενικών Λυκείων. Αθήνα, 14/5/2011 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΒΙΟΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ Σας αποστέλλουµε τις προτεινόµενες απαντήσεις που αφορούν τα θέµατα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ηµερησίων Γενικών Λυκείων. Η Επιτροπή Παιδείας της

Διαβάστε περισσότερα

Δωρεά Αρχέγονων Αιμοποιητικών Κυττάρων Γεργιανάκη Ειρήνη

Δωρεά Αρχέγονων Αιμοποιητικών Κυττάρων Γεργιανάκη Ειρήνη Δωρεά Αρχέγονων Αιμοποιητικών Κυττάρων Γεργιανάκη Ειρήνη Δωρεά Ομφαλικού Αίματος Τι είναι το ομφαλoπλακουντιακό αίμα; «Ομφαλοπλακουντιακό» ονομάζουμε το αίμα που μπορεί να ληφθεί από τον ομφάλιο λώρο και

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 4ο Αίµα. στην άµυνα του οργανισµού (µε τα λευκά αιµοσφαίρια και τα αντισώµατα) και. Τεχνητή. Φυσική

Κεφάλαιο 4ο Αίµα. στην άµυνα του οργανισµού (µε τα λευκά αιµοσφαίρια και τα αντισώµατα) και. Τεχνητή. Φυσική Κεφάλαιο 4ο Αίµα 4.1 Γενικά Το αίµα έχει όγκο περίπου 5 λίτρα. Αποτελείται από το πλάσµα (55%), το οποίο είναι νερό και µέσα του βίσκονται διαλυµένες πρωτεϊνες, ορµόνες, άλατα και άλλες θρεπτικές ουσίες

Διαβάστε περισσότερα

MEDIcash: Η Φιλοσοφία του προγράμματος

MEDIcash: Η Φιλοσοφία του προγράμματος MEDIcash: Η Φιλοσοφία του προγράμματος 1. Προσφέρει οικονομική ενίσχυση έναντι του υψηλού κόστους νοσηλείας, σε περίπτωση που ο ασφαλισμένος χρειαστεί να νοσηλευτεί ή να χειρουργηθεί 2. Αποτελεί συμπληρωματική

Διαβάστε περισσότερα

Χειρουργική Θεραπεία της Οστεοαρθρίτιδας

Χειρουργική Θεραπεία της Οστεοαρθρίτιδας Χειρουργική Θεραπεία της Οστεοαρθρίτιδας Η οστεοαρθρίτιδα αντιμετωπίζεται χειρουργικά όταν: α) η καταστροφή του αρθρικού χόνδρου είναι ολοκληρωτική, β) όταν υπάρχουν σημαντικά συμπτώματα, όπως πόνος ή

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ

ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ Ιούλιος 2009 Το παρόν έγγραφο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2005

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2005 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2005 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα 12 Μαρτίου 2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Αθήνα 12 Μαρτίου 2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 e-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 4 ο ΑΙΜΑ ΜΑΡΙΑ ΣΗΦΑΚΗ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ - ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΙΙ 1

Κεφάλαιο 4 ο ΑΙΜΑ ΜΑΡΙΑ ΣΗΦΑΚΗ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ - ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΙΙ 1 Κεφάλαιο 4 ο ΑΙΜΑ ΜΑΡΙΑ ΣΗΦΑΚΗ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ - ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΙΙ 1 Το αίμα Έχει όγκο περίπου 5 λίτρα Αποτελείται από Πλάσμα (55%) Είναι νερό και διαλυμένες ουσίες Πρωτεΐνες Ορμόνες Άλατα Άλλες θρεπτικές

Διαβάστε περισσότερα

Καθηγητής Επίκουρη Καθηγήτρια. Επίκουρη Καθηγήτρια. Ακτινολόγος

Καθηγητής Επίκουρη Καθηγήτρια. Επίκουρη Καθηγήτρια. Ακτινολόγος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Ιατρική Σχολή Εργαστήριο Ακτινολογίας Ιατρικής Απεικόνισης Μέλη ΔΕΠ Ιωάννης Φεζουλίδης, Μαριάννα Βλυχού, Έφη Καψαλάκη, Χρήστος Ρούντας Καθηγητής Επίκουρη Καθηγήτρια Επίκουρη Καθηγήτρια

Διαβάστε περισσότερα

3. Με ποιο άλλο σύστημα είναι συνδεδεμένο το κυκλοφορικό σύστημα;

3. Με ποιο άλλο σύστημα είναι συνδεδεμένο το κυκλοφορικό σύστημα; ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΟ 3 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ «ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ» ΕΙΣΑΓΩΓΗ Α. ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ 1. Ποιος είναι ο ρόλος του κυκλοφορικού συστήματος;...... 2. Το κυκλοφορικό σύστημα αποτελείται από: i 3.

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Μιλτιάδης Μαρκάτος, Πνευμονολόγος

Γράφει: Μιλτιάδης Μαρκάτος, Πνευμονολόγος Γράφει: Μιλτιάδης Μαρκάτος, Πνευμονολόγος Πάνω από ένα αιώνα πριν, ο J. Hutchinson, ένας χειρουργός-δερματολόγος, αναγνώρισε την πρώτη περίπτωση σαρκοείδωσης, στο Λονδίνο. Στα χρόνια πριν και μετά την

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα IV. Επιστημονικά πορίσματα

Παράρτημα IV. Επιστημονικά πορίσματα Παράρτημα IV Επιστημονικά πορίσματα 1 Επιστημονικά πορίσματα Στις 7 Ιουνίου 2017, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πληροφορήθηκε για το θανατηφόρο κρούσμα κεραυνοβόλου ηπατικής ανεπάρκειας σε ασθενή που λάμβανε δακλιζουμάμπη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΜΥΝΑΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΜΥΝΑΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΜΥΝΑΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΜΥΝΑΣ Με βάση τη θέση στο ανθρώπινο σώμα Με βάση την ιδιότητα για γενικευμένη ή εξειδικευμένη δράση Εξωτερικοί εσωτερικοί μη ειδικοί μηχανισμοί ειδικοί

Διαβάστε περισσότερα

Για τους σκοπούς του Συμπληρωματικού αυτού Συμβολαίου ισχύουν οι παρακάτω ορισμοί:

Για τους σκοπούς του Συμπληρωματικού αυτού Συμβολαίου ισχύουν οι παρακάτω ορισμοί: ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ 2ης ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΓΝΩΜΑΤΕΥΣΗΣ Το παρόν Συμπληρωματικό Συμβόλαιο αποτελεί μέρος του Συμπληρωματικού Ασφαλιστηρίου Νοσοκομειακής Περίθαλψης στο οποίο προσαρτάται και ισχύει εφόσον αναγράφεται

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΑΥΚΩΜΑ. προληψη και θεραπεια. επειδή είναι σηµαντικό να διατηρήσετε για πάντα την όραση σας

ΓΛΑΥΚΩΜΑ. προληψη και θεραπεια. επειδή είναι σηµαντικό να διατηρήσετε για πάντα την όραση σας ΓΛΑΥΚΩΜΑ προληψη και θεραπεια επειδή είναι σηµαντικό να διατηρήσετε για πάντα την όραση σας Τι είναι το γλαύκωµα; Το γλαύκωμα αποτελεί μια ομάδα από παθήσεις των οφθαλμών, οι οποίες έχουν σαν κοινό χαρακτηριστικό

Διαβάστε περισσότερα

Οξεία μυελογενής λευχαιμία

Οξεία μυελογενής λευχαιμία Οξεία μυελογενής λευχαιμία Γενικά στοιχεία Ταξινόμηση και τύποι Ενδείξεις και συμπτώματα Αίτια πρόκλησης Διάγνωση Παρουσίαση και επαναστόχευση από Βικιπαίδεια Οξεία μυελογενής λευχαιμία : Ζήσου Ιωάννης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 23-10-11 ΘΕΡΙΝΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Όλα τα βακτήρια: Α. διαθέτουν κυτταρικό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΑΝΟΣΟΑΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΑΜΕΣΗ COOMBS

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΑΝΟΣΟΑΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΑΜΕΣΗ COOMBS ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΑΝΟΣΟΑΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΑΜΕΣΗ COOMBS ΑΜΕΣΗ COOMBS Θεμελιώδες γνώρισμα του κάθε οργανισμού είναι ότι αναγνωρίζει τα κύτταρα των άλλων οργανισμών ως ξένα Αντιδρά με σκοπό την καταστροφή ΑΝΟΣΟΑΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

JOHN FITZGERALD KENNEDY ΟΙ ΜΥΣΤΙΚΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΕΝΟΣ ΠΡΟΕΔΡΟΥ Θεέ μου Τι χτυπήματα δέχομαι? John F. Kennedy, 1934 ΠΕΤΣΙΝΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Αρχείο Rosemary Kennedy 21 Μαρτίου 1931: Ο Dr John Wheeler συνέστησε

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα III. Τροποποιήσεις των σχετικών παραγράφων της περίληψης των χαρακτηριστικών του προϊόντος και των φύλλων οδηγιών χρήσης

Παράρτημα III. Τροποποιήσεις των σχετικών παραγράφων της περίληψης των χαρακτηριστικών του προϊόντος και των φύλλων οδηγιών χρήσης Παράρτημα III Τροποποιήσεις των σχετικών παραγράφων της περίληψης των χαρακτηριστικών του προϊόντος και των φύλλων οδηγιών χρήσης Σημείωση: Οι σχετικές παράγραφοι της Περίληψης των Χαρακτηριστικών του

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1 ο Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής 1. γ 2. α 3. β 4. δ 5. δ Β. Ερωτήσεις σωστού - λάθους 1. Σωστό 2. Λάθος 3. Λάθος 4. Λάθος 5. Σωστό ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΑΚΗΣ AΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ

ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΑΚΗΣ AΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΚΑΙ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΑΚΗΣ AΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Αθήνα 1 η Φεβρουαρίου 2012 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Σήμα κινδύνου για την επικίνδυνη αύξηση της επίπτωσης της καρδιακής ανεπάρκειας με ταυτόχρονη μείωση του μέσου

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ Απαντήσεις του κριτηρίου αξιολόγησης στη βιολογία γενικής παιδείας 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΘΕΜΑ 1 ο Να γράψετε τον αριθμό καθεμίας από τις ημιτελείς προτάσεις 1 έως και 5, και δίπλα σε αυτόν το γράμμα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΩΝ ΤΟΥ Ε.Σ.Υ. ΝΟΜΟΥ ΑΤΤΙΚΗΣ

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΩΝ ΤΟΥ Ε.Σ.Υ. ΝΟΜΟΥ ΑΤΤΙΚΗΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΩΝ ΤΟΥ Ε.Σ.Υ. ΝΟΜΟΥ ΑΤΤΙΚΗΣ (ΣΥ.ΝΟ.ΨΥ.ΝΟ. - Ε.Σ.Υ. Ν. ΑΤΤΙΚΗΣ) ΜΕΛΟΣ ΤΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΣΥΝΔΙΚΑΛΙΣΤΙΚΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΣ ΤΟΥ ΕΣΥ ΠΑ.ΣΥ.Ν.Ο.-Ε.Σ.Υ. Πληροφορίες:

Διαβάστε περισσότερα

Η καρδιοαναπνευστική ανακοπή ως επείγον περιστατικό στο ιατρείο: στατιστικά στοιχεία και νοµικό πλαίσιο. Άννα Ζαχαριουδάκη Ρευµατολόγος, Ρέθυµνο

Η καρδιοαναπνευστική ανακοπή ως επείγον περιστατικό στο ιατρείο: στατιστικά στοιχεία και νοµικό πλαίσιο. Άννα Ζαχαριουδάκη Ρευµατολόγος, Ρέθυµνο Η καρδιοαναπνευστική ανακοπή ως επείγον περιστατικό στο ιατρείο: στατιστικά στοιχεία και νοµικό πλαίσιο. Άννα Ζαχαριουδάκη Ρευµατολόγος, Ρέθυµνο Καρδιοαναπνευστική ανακοπή είναι η αιφνίδια και απρόβλεπτη

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1(ΥΓΕΙΑ-ΑΝΘΡΩΠΟΣ)

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1(ΥΓΕΙΑ-ΑΝΘΡΩΠΟΣ) ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1(ΥΓΕΙΑ-ΑΝΘΡΩΠΟΣ) Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση ή στη φράση που συμπληρώνει σωστά την πρόταση: 1. Οι ιοί αποτελούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΣΕ. Παρουσίαση περιστατικού. ΑΜΕΘ Γ.Ν.Θ. «Γ. Παπανικολάου»

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΣΕ. Παρουσίαση περιστατικού. ΑΜΕΘ Γ.Ν.Θ. «Γ. Παπανικολάου» ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΣΕ ARDS - ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΜΕ ΝΟ Παρουσίαση περιστατικού ΑΜΕΘ Γ.Ν.Θ. «Γ. Παπανικολάου» Παρουσίαση περιστατικού Από τον απεικονιστικό έλεγχο διαπιστώθηκαν: κατάγµατα λεκάνης και δεξιού άνω

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ: ΜΑΡΙΑ ΣΚΟΥΡΟΛΙΑΚΟΥ ΕΠΙΚΟΥΡΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟΥ ΠΑΝ/ΜΙΟΥ ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΟΦ

ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ: ΜΑΡΙΑ ΣΚΟΥΡΟΛΙΑΚΟΥ ΕΠΙΚΟΥΡΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟΥ ΠΑΝ/ΜΙΟΥ ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΟΦ ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ: ΜΑΡΙΑ ΣΚΟΥΡΟΛΙΑΚΟΥ ΕΠΙΚΟΥΡΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟΥ ΠΑΝ/ΜΙΟΥ ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΟΦ Θεραπευτικά Πρωτόκολλα Συνταγογραφίας: Τι είναι τα Θεραπευτικά Πρωτόκολλα Συνταγογραφίας (ΘΠΣ) Ως ΘΠΣ θεσπίστηκαν

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ

ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ Οι όζοι του θυρεοειδούς είναι συχνοί και αποτελούν το συχνότερο ενδοκρινολογικό πρόβλημα σε πολλές χώρες. Οι πιθανότητες ότι κάποιος θα ανακαλύψει έναν τουλάχιστον όζο θυρεοειδούς είναι 1 στις 10 ενώ σε

Διαβάστε περισσότερα

Σάββατο, 25 Μαΐου 2002 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ. Βιολογία

Σάββατο, 25 Μαΐου 2002 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ. Βιολογία Σάββατο, 25 Μαΐου 2002 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ Βιολογία ΘΕΜΑ 1 Στις ερωτήσεις 1 5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα του το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Ποιο

Διαβάστε περισσότερα

B ΚΥΚΛΟΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΤΙΚΩΝ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΩΝ ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΘΕΜΑ Α ΘΕΜΑ Β

B ΚΥΚΛΟΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΤΙΚΩΝ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΩΝ ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΘΕΜΑ Α ΘΕΜΑ Β Α.1 1.1 α Βιολογία ΘΕΜΑ Α γενιικής παιιδείίας 1.2 δ 1.3 ε 1.4 δ 1.5 β A.2 Οι αποικοδοµητές είναι ο πληθυσµός Ε, διότι βέλη από όλους τους υπόλοιπους οργανισµούς καταλήγουν στον πληθυσµό Ε. Τα βέλη υποδηλώνουν

Διαβάστε περισσότερα

Καρβελάς Φώτης Δ/ντής Χειρουργικής κλινικής «Άγιος Ανδρέας»

Καρβελάς Φώτης Δ/ντής Χειρουργικής κλινικής «Άγιος Ανδρέας» Καρβελάς Φώτης Δ/ντής Χειρουργικής κλινικής «Άγιος Ανδρέας» Όσο πιο προσεκτικοί, ήπιοι και ευγενικοί είναι οι χειρουργικοί χειρισμοί, τόσο λιγότερος είναι ο μετεγχειρητικός πόνος του ασθενούς, πιο σύντομη

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, 14/06/2017. Αρ. Πρωτ: 836 ΠΡΟΣ: ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟ ΕΙΣΑΓΓΕΛΙΑΣ ΠΡΩΤΟΔΙΚΩΝ

Αθήνα, 14/06/2017. Αρ. Πρωτ: 836 ΠΡΟΣ: ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟ ΕΙΣΑΓΓΕΛΙΑΣ ΠΡΩΤΟΔΙΚΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΕΝΩΣΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ- ΤΡΙΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ (Ε.Ν.Ε.)- Ν.Π.Δ.Δ. Ταχ. Δ/ση :Β. Σοφίας 47 Τ.Κ. :106 76 Αθήνα Τηλ. :210-3648044 :210-3648048 Φαξ :210-3648049 E- mail : info@enne.gr

Διαβάστε περισσότερα

Βλαστοκύτταρο. Χοτζάι Αθηνά, Στέργιο Χάιδω Τμήμα Γ5

Βλαστοκύτταρο. Χοτζάι Αθηνά, Στέργιο Χάιδω Τμήμα Γ5 Βλαστοκύτταρο Χοτζάι Αθηνά, Στέργιο Χάιδω Τμήμα Γ5 Τα βλαστοκύτταρα είναι κύτταρα που αναπαράγονται διαρκώς και έχουν την ικανότητα να μετατραπούν (να διαφοροποιηθούν) σε οποιοδήποτε άλλο είδος κυττάρου

Διαβάστε περισσότερα

προπαρασκευή για Α.Ε.Ι. & Τ.Ε.Ι.

προπαρασκευή για Α.Ε.Ι. & Τ.Ε.Ι. σύγχρονο Φάσµα & Group προπαρασκευή για Α.Ε.Ι. & Τ.Ε.Ι. μαθητικό φροντιστήριο Γραβιάς 85 ΚΗΠΟΥΠΟΛΗ 210 50 51 557 210 50 56 296 25ης Μαρτίου 111 ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΗ 210 50 20 990 210 50 27 990 25ης Μαρτίου 74 ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΗ

Διαβάστε περισσότερα