Διαπολιτισμική αγωγή και κοινωνική αλληλεπίδραση στο σχολείο

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Διαπολιτισμική αγωγή και κοινωνική αλληλεπίδραση στο σχολείο"

Transcript

1 Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών για το σχολείο- για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό σεμινάριο Διαπολιτισμική αγωγή και κοινωνική αλληλεπίδραση στο σχολείο «Κοινωνικές σχέσεις συμμαθητών και πολιτισμικές ιδιαιτερότητες» Κωνσταντίνος Μπίκος Συνοπτικές σημειώσεις T.E.E. N. Μουδανιών 1, 8 και 12 Φεβρουαρίου 2007

2 Οι σχέσεις συνομηλίκων και η κοινωνικοπαιδαγωγική αποστολή του σχολείου Ο εκπαιδευτικός μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση της συνοχής και του ψυχολογικού κλίματος της ομάδας που λέγεται σχολική τάξη, στην απαλλαγή του μαθητή από το άγχος της κοινωνικής απόρριψης, όπως και στην αύξηση της ικανοποίησης που αποκομίζει ο μαθητής από τη συμμετοχή του στην ομάδα της τάξης. Προσδοκώμενο επακόλουθο αυτής της ικανοποίησης είναι η βελτίωση της αυτοεικόνας του και η βελτίωση της απόδοσής του, η βελτίωση δηλαδή τελικά της σχολικής του επίδοσης Η σχολική τάξη ως ομάδα συνομηλίκων Η σχολική τάξη ως κοινωνική ομάδα δεν είναι απλά μια «συνάθροιση ατόμων», αλλά ένα κοινωνικό σύστημα με ιδιαίτερη διάρθρωση και πλέγμα ζωτικών σχέσεων Δομή και λειτουργία της ομάδας της τάξης(τυπική δομή): Ρόλοι Θέσεις - Κοινωνικό κύρος ή κοινωνική ισχύς (social status) Νόρμες συμπεριφοράς. Χαρακτηριστικό στοιχείο του ρόλου του μαθητή: καλείται να υλοποιήσει μάθηση σε δύο διαφορετικά επίπεδα μάθησης, στα οποία αντιστοιχούν δύο διαφορετικές, ωστόσο συμπληρωματικές πλευρές του μαθητικού ρόλου. Το πρώτο αφορά τη σχέση του μαθητή με τους «άλλους» και τη μάθηση που προκύπτει από τη συμμετοχή στην αλληλεπίδραση στα πλαίσια αυτής της σχέσης (κοινωνική μάθηση). Το δεύτερο αφορά το περιεχόμενο της διδακτέας ύλης ( το οποίο όμως είναι αδιανόητο χωρίς τη σχέση μαθητή δασκάλου και μαθητή - μαθητή) και τη μάθηση που προκύπτει από την τριβή με αυτό Σχέσεις συνομηλίκων στην ομάδα της τάξης (άτυπη δομή): Η διαπροσωπική έλξη οδηγεί σε άτυπες/φιλικές σχέσεις και το σχηματισμό άτυπων υποομάδων στην ευρύτερη ομάδα. Βασική επιδίωξη κάθε παιδιού: η συγκρότηση, αναγνώριση και αποδοχή της εικόνας του Εγώ. Tα παιδιά και οι έφηβοι στρέφονται στους άλλους για να εξηγήσουν ποιοι πραγματικά είναι ή για να επιβληθούν. Οι συνομήλικοί τους πάλι απαιτούν την οπωσδήποτε ένταξή τους στην τυπική ή άτυπη ομάδα, ένταξη που έχει ως προϋπόθεση την αποδοχή των κανόνων συμπεριφοράς και την καθολική συμμόρφωση στους στόχους της. Τυχόν απόρριψη από την πλευρά των συνομηλίκων μπορεί να προκαλέσει στο παιδί αυξημένο άγχος, χαμηλή αυτοεκτίμηση, εχθρότητα και να επηρεάσει αρνητικά την κατοπινή κοινωνική προσαρμογή του, η οποία με τη σειρά της οδηγεί σε περαιτέρω απόρριψη Η βασικότερη ποιοτική διάφορα σε σύγκριση με τις γονεϊκές σχέσεις έγκειται στο γεγονός ότι οι σχέσεις συνομηλίκων στηρίζονται στην αρχή της ισότητας. Μέσα από αυτές δίνεται η ευκαιρία στο παιδί να μεταβάλει τις σχέσεις του και από δεδομένες και συμπληρωματικές με τους γονείς, να τις βιώσει με τους συνομηλίκους του ως συντροφικές ή συνεργατικές και σίγουρα όχι ως δεδομένες Οι σχέσεις του μαθητή με τους συμμαθητές του έχουν ιδιαίτερη βαρύτητα, διότι, σε σύγκριση με τις οικογενειακές, είναι πολυπληθέστερες, ισότιμες, συντροφικές, και, ακριβώς επειδή είναι λιγότερο συνεχείς και μόνιμες, λιγότερο καταπιεστικές αλλά παράλληλα και όχι αρκετά ασφαλείς Άλλη βασική επιδίωξη κάθε μέλους είναι η απόκτηση κοινωνικού κύρους, έτσι αναδεικνύονται οι ηγετικές φυσιογνωμίες, όπως και αντίθετα οι κοινωνικά αδύναμοι και απομονωμένοι που ασκούν λίγη ή ελάχιστη επιρροή. 2

3 Η προτεραιότητα των συναισθηματικών παραγόντων Παντού όπου ζουν και εργάζονται άνθρωποι σε ομάδες, εμφανίζονται ορισμένες επιδράσεις της ομάδας, συναισθηματικού χαρακτήρα, οι οποίες επηρεάζουν την απόδοση και τη συμπεριφορά των μελών τους. Οι συναισθηματικοί παράγοντες, όπως η γενική ατμόσφαιρα, η ύπαρξη κινήτρων και η ευχαρίστηση των μελών της ομάδας για την ομαδική ζωή, ξεπερνούν σε σπουδαιότητα τους αντικειμενικούς παράγοντες, που σχετίζονται με θέματα οργάνωσης υγιεινής (π.χ. φωτεινότητα στο χώρο εργασίας), με το επίπεδο της αμοιβής ή τη διάρκεια των διακοπών. Η διαπίστωση για την προτεραιότητα των συναισθηματικών συντελεστών στην ομαδική ζωή ισχύει και για τη σχολική τάξη. Όταν επικρατεί καλή ατμόσφαιρα στην ομάδα της τάξης, αυτή ανταποκρίνεται ευκολότερα σε δύσκολες καταστάσεις (π.χ. διαγωνίσματα, εξετάσεις), οι μαθητές κουράζονται με βραδύτερο ρυθμό, είναι συναισθηματικά σταθερότεροι, είναι επιδεκτικότεροι ενθάρρυνσης, η τάξη έχει λιγότερους ταραξίες και ασκεί μεγαλύτερη αυτοπειθαρχία. Οι κοινωνικές σχέσεις μέσα στην τάξη επηρεάζουν το κατά πόσο νιώθουν ευχαρίστηση οι μαθητές που βρίσκονται στο περιβάλλον της. Η ικανοποίηση από τη συμμετοχή τους στη συγκεκριμένη τάξη έχει άμεση επίδραση στην απόδοσή τους, αλλά και γενικότερα στην ψυχική τους. Το σύγχρονο σχολείο δε θεωρείται πλέον ένας απλός πληροφοριοδότης που εξοπλίζει με γνώσεις τους μαθητές του. Εξίσου σημαντική κρίνεται και η κοινωνική του αποστολή. Η γένεση της ομάδας της τάξης έχει τυπική προέλευση. Η εξέλιξή της όμως μπορεί να είναι τυπική αλλά και συγχρόνως άτυπη. Ενώ κάθε ομάδα έχει δύο επίπεδα δραστηριοτήτων, την εργασία και τις διαπροσωπικές σχέσεις, για την ομάδα των εφήβων και των παιδιών το δεύτερο επίπεδο έχει πολύ μεγαλύτερη σπουδαιότητα Διαπροσωπική αντίληψη και αντιμετώπιση του «άλλου» Η ανάπτυξη κοινωνικών σχέσεων στη σχολική τάξη στηρίζονται στη διαπροσωπική αντίληψη (interpersonal perception), του τρόπου δηλαδή με τον οποίο αντιλαμβάνεται και αντιμετωπίζει κάποιο υποκείμενο ένα άλλο υποκείμενο. Ειδικότερα βέβαια επηρεάζονται από τη διαπροσωπική έλξη (interpersonal aattraction). Η αντίληψη του «άλλου» επηρεάζεται από τη λειτουργία γενικότερα της ανθρώπινης αντίληψης, η οποία έχει τα εξής ενδιαφέροντα χαρακτηριστικά: - Η αντίληψη έχει την τάση να οργανώνει στοιχεία, γι αυτό χαρακτηρίζεται ως ενεργητική διαδικασία και όχι παθητική. Πρόκειται δηλαδή για διαδικασία επεξεργασίας των στοιχείων της πραγματικότητας. Έτσι το αποτέλεσμά της δεν είναι μία πιστή απεικόνιση της πραγματικότητας αλλά σχετίζεται με τις συνθήκες, την ψυχοσυναισθηματική κατάσταση, τις πρότερες εμπειρίες, τα κίνητρα και τις προσδοκίες του υποκειμένου. - Ένα σημαντικό χαρακτηριστικό της αντίληψης είναι και η επιλεκτικότητα, η τάσης της δηλαδή να επιλέγει από την πληθώρα στοιχείων και πληροφοριών και να επεξεργάζεται μόνο κάποια συγκεκριμένα - Οι προηγούμενες εμπειρίες, π.χ. επαφές με κάποιο υποκείμενο, επιδρούν σημαντικά στην κατανόηση και αντίληψη της επίκαιρης κατάστασης ή του συγκεκριμένου περιστατικού - Εκτός από τις συνειδητές, στη διαμόρφωση μιας διαπροσωπικής αντίληψης συμβάλλουν και ορισμένες μη ελεγχόμενες και αυτόματες ή ασυνείδητες διαδικασίες πρόσληψης και επεξεργασίας των πληροφοριών - Μπορεί τέλος να παρουσιάζει μία τάση γενίκευσης απλούστευσης: οι άνθρωποι έχουν την τάση να γενικεύουν με βάση μεμονωμένα στοιχεία. Παράλληλα να τοποθετούν τα πρόσωπα σε γνωστικές 3

4 κατηγορίες και να συμπεριφέρονται απέναντι σε άτομα, που στην πραγματικότητα διαφέρουν μεταξύ τους, σαν να είναι όμοια. Επίδραση των προκαταλήψεων στην αντιμετώπιση του διαφορετικού Προκειμένου να γίνει κατανοητός ο τρόπος αντιμετώπισης κοινωνικών φαινομένων που απασχολούν την επικαιρότητα, επιστήμονες της Κοινωνικής Ψυχολογίας χρησιμοποίησαν τον όρο «κοινωνικές αναπαραστάσεις». Μία απόπειρα ορισμού τους θα ήταν η εξής: «Κοινωνικές αναπαραστάσεις είναι μια μορφή ειδικής γνώσης (κοινή γνώμη), οποία έχει κοινωνική καταγωγή». Ειδικότερα: - Πρόκειται για τρόπους πρακτικής σκέψης που προσανατολίζονται προς την επικοινωνία, την κατανόηση και τον έλεγχο του κοινωνικού, υλικού και ιδεατού περιβάλλοντος -Παράγονται μέσα από ειδικές συνθήκες επικοινωνίας, αναδύονται μέσα από συγκεκριμένες συνθήκες και επιτελούν συγκεκριμένες λειτουργίες Ο Serge Moscovici (1961) πιστεύει ότι οι κοινωνικές αναπαραστάσεις έχουν δύο πλευρές. Η πρώτη πλευρά είναι η Παθητική: εικόνα της πραγματικότητας στον ανθρώπινο εγκέφαλο (αντίγραφο), και η δεύτερη είναι η Ενεργητική: η σημασία με την οποία επενδύεται κάθε εικόνα-σύμβολο (αναπαράσταση). Εκτός από τις δύο πλευρές που περιγράφει ο Moscovici, υπάρχουν ορισμένα χαρακτηριστικά τα οποία αποδίδονται στις κοινωνικές αναπαραστάσεις: -Δεν θεωρούνται ότι είναι κάτι το στατικό, αλλά βρίσκονται σε συνεχή αλληλεπίδραση και μεταβολή ανάλογα με κανόνες, αξίες και έννοιες που ισχύουν ή συνδέονται με αυτές -Ορισμένοι ισχυρίζονται ότι σε κάθε κοινωνική αναπαράσταση υπάρχει ένα σύστημα προσδοκιών και προβλέψεων -Σχετίζονται με τη δράση ή την αντιμετώπιση του μέλλοντος, προσανατολίζουν δηλαδή τις ενέργειες που πρόκειται να επακολουθήσουν -Θεωρούνται και ως μια ιδιαίτερη μορφή συμβολικής σκέψης. Υπάρχουν διάφοροι φορείς, οι οποίοι συντελούν στην ανάπτυξη τέτοιου είδους γνώσεων, δηλαδή κοινωνικών αναπαραστάσεων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο Τύπος, ο οποίος ως γνωστόν συμβάλλει στη διαμόρφωση διαδόσεων. Οι δημοσιογράφοι - ως αναπόσπαστο «εργαλείο» του Τύπου - συλλέγουν πληροφορίες από ειδικούς για κάποιο θέμα. Στη συνέχεια τις μεταδίδουν για ενημέρωση του κοινού αλλά συνήθως τις «εκλαϊκεύουν», τις προσαρμόζουν δηλαδή στους στόχους ή τις απόψεις τους αλλά και στα ενδιαφέροντα ή τις προσδοκίες των αναγνωστών τους. Μ αυτόν τον τρόπο συντελούν στη μετατροπή των σχετικών γνώσεων σε κοινωνικές αναπαραστάσεις. Αυτού του είδους η πληροφόρηση χαρακτηρίζεται από πλουραρισμό, από χαλαρή όχι αυστηρά επιστημονική λογική, αλλά εμπεριέχει και αντιφάσεις. Βασικός της στόχος είναι η διαμόρφωση κοινής γνώμης και όχι απαραίτητα η επιστημονική απάντηση στην αντιμετώπιση φαινομένων ή γεγονότων. Άλλο σημαντικό μέσο διάδοσης των κοινωνικών αναπαραστάσεων αποτελούν και οι διάφοροι ιδεολογικοί φορείς της σύγχρονης κοινωνίας, όπως π.χ. τα πολιτικά κόμματα ή η εκκλησία. Αυτοί οι φορείς συμβάλλουν στη μετάδοση της γνώσης. Στηριζόμενοι σε ένα προϋπάρχον ιδεολογικό πλαίσιο προσαρμόζουν ή και διασκευάζουν το περιεχόμενο της γνώσης, κάνοντας συνήθως επιλεκτική αναφορά σε στοιχεία που τους εξυπηρετούν ή 4

5 ταιριάζουν με τις δικές τους θέσεις. Βασικός τους στόχος είναι να διαμορφώσουν στάσεις απέναντι σε κάποιο θέμα, φαινόμενο ή γενικότερα γνώση. Τέλος υπάρχουν και ιδεολογικοπολιτικοί φορείς, οι οποίοι φθάνουν στην παρουσίαση αυτής της γνώσης με τα χαρακτηριστικά προπαγάνδας. Η γνώση διαστρέφεται σε προπαγάνδα, συνήθως στις περιπτώσεις που υπάρχουν συγκρουσιακές διομαδικές σχέσεις, όπου δηλαδή συγκρούονται τα συμφέροντα κάποιων κοινωνικών ομάδων. Αυτή η συνθηματική και χωρίς αυστηρή λογική παρουσίαση της γνώσης έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία στερεοτύπων και προκαταλήψεων. Η δημιουργία στερεοτύπων και προκαταλήψεων ποικίλλει, ανάλογα με τον φορέα και τον τρόπο που συντελεί στη διαμόρφωση κάποιας κοινωνικής αναπαράστασης. Οι κοινωνικοί επιστήμονες κατέληξαν στην εξής αντιστοιχία: α) η διάδοση συντελεί στη διαμόρφωση γνώμης, β) η μετάδοση συντελεί στη διαμόρφωση στάσης και γ) η προπαγάνδα συντελεί στη διαμόρφωση στερεοτύπων. Όπως είναι φανερό η αντιμετώπιση του φαινομένου της παρουσίας ανθρώπων με διαφορετική πολιτισμική προέλευση σε μια κοινωνία περνάει από όλα τα «φίλτρα», που αναφέρθηκαν παραπάνω. Η εικόνα λοιπόν, που σχηματίζει ο κοινωνικός περίγυρος, για τους «διαφορετικούς» είναι αναμενόμενο να έχει στοιχεία είτε διαδόσεων, είτε μετάδοσης, είτε ακόμη και προπαγάνδας. Στερεότυπα Στην αντιμετώπιση του «άλλου» και ιδιαίτερα του διαφορετικού λειτουργούν τα λεγόμενα «στερεότυπα». Όταν γίνεται λόγος για τα στερεότυπα και τη διαμόρφωση στερεοτύπων, κρίνεται αναγκαίο να δοθεί ένας κοινά αποδεκτός ορισμός τους: ως στερεότυπα, ορίζονται μια σειρά ή ένα σύνολο στάσεων απέναντι σε μια κατηγορία ανθρώπων (Hollander 1986). Τα στερεότυπα δεν είναι μονοδιάστατα, αλλά παρουσιάζουν μία ποικιλία και περιγράφονται από συγκεκριμένες ιδιότητες: - Συχνά πρόκειται για εικόνες, δηλαδή εντυπώσεις από χαρακτηριστικά ανθρώπων με μια δεδομένη ομαδοποίηση (Hollander 1986:262) - Άλλοτε πάλι ως στερεότυπα θεωρούνται ευρέως διαδεδομένες και απλοποιημένες αξιολογικές εικόνες σχετικά με μια κοινωνική ομάδα και τα μέλη της (Hogg & Vaughan 1998, σ.47). - Σε κάθε αλληλεπίδρασή μας γνωρίζουμε τους ανθρώπους με κάποιο από τα πιο προφανή χαρακτηριστικά τους (π.χ. άνδρας, φοιτητής, Αλβανός), το οποίο τους κατατάσσει σε κάποια κατηγορία. Αυτό το χαρακτηριστικό τείνει να δεσμεύει τις εντυπώσεις ή την αντίληψή μας. Τείνουμε παραπέρα να αντιλαμβανόμαστε ή και να δεχόμαστε μόνο στοιχεία που είναι συνεπή με το αντίστοιχο στερεότυπο π.χ. Αλβανός-κλέφτης. Σε ένα κλασικό πλέον πείραμα των Haire και Grune (1950), η σύνδεση εργάτης και έξυπνος ή μορφωμένος υπέστη από τα υποκείμενα την ακόλουθη επεξεργασία,, δηλαδή διαστρέβλωση: α) τα υποκείμενα ή αγνοούσαν την σύνδεση, β) ή τη διαστρέβλωσαν, γ) ή τους έπαιρνε πολύ ώρα να την κατανοήσουν, δ) ή προβίβαζαν τον εργάτη σε εργοδηγό/μηχανικό. 5

6 - Η αντίληψή μας λοιπόν λειτουργεί παίρνοντας υπόψη προεξέχοντα ή πολύ «χτυπητά» χαρακτηριστικά. - Τα στερεότυπα οδηγούν συχνά σε γνωστική ασυμφωνία. Αυτό συμβαίνει κυρίως, όταν παρουσιάζονται στοιχεία που δεν ευθυγραμμίζονται με τη βασική αντίληψη ή εικόνα ή κατηγοριοποίηση που έχει κάνει ο φορέας ενός στερεοτύπου. - Αυτοεκπληρούμενη προφητεία: μια στερεοτυπική αντίληψη μπορεί να προκαλέσει μια ανάλογη συμπεριφορά, η οποία συμπεριφορά με τη σειρά της παγιώνει μία πίστη ή μία αντίληψη (Hogg & Vaughan, 1998, σ. 331). Πώς λειτουργεί; Οι προσδοκίες και οι πεποιθήσεις ενός ατόμου για ένα πρόσωπο, έχουν ως άμεση συνέπεια να επηρεαστεί και η συμπεριφορά του ατόμου για το πρόσωπο αυτό. Συνήθως η συμπεριφορά του δευτέρου ευθυγραμμίζεται ανταποκρινόμενη στη συμπεριφορά και τις προσδοκίες του άλλου. Βέβαια τα στερεότυπα δεν αφορούν μόνο τις σχέσεις μεταξύ δύο ατόμων, αλλά πρόκειται για ευρέως διαδεδομένες γενικεύσεις σχετικά με τα μέλη κάποιας κοινωνικής ομάδας. Συνήθως πρόκειται για πολύ απλουστευμένες εικόνες, που δίνουν έμφαση και υπερτονίζουν δυσφημιστικά χαρακτηριστικά. Το αποτέλεσμά τους είναι ότι συχνά δημιουργούν ή βασίζονται σε περίοπτες διαφορές ανάμεσα σε κοινωνικές ομάδες. Τα στερεότυπα βέβαια δεν είναι αποκομμένα από την κοινωνική φύση του ανθρώπου, αλλά αποτελούν συστατικά στοιχεία των προκαταλήψεων, των διακρίσεων και γενικότερα των διομαδικών σχέσεων και χρησιμεύουν με τη σειρά τους για την ερμηνεία των ατελείωτων διαφοροποιήσεων του κοινωνικού κόσμου. Εκτός από τις προαναφερθείσες ιδιότητες των στερεοτύπων, τα στερεότυπα αναγνωρίζονται και από ορισμένα χαρακτηριστικά τους γνωρίσματα: - Διευκολύνουν να χαρακτηρίζονται μεγάλες κοινωνικές ομάδες με λίγα κοινά χαρακτηριστικά. - Αλλάζουν ή εξαλείφονται με αργό ρυθμό. - Αποκτώνται σε πολύ μικρή ηλικία, δυστυχώς πριν να αποκτήσει το παιδί οποιαδήποτε γνώση για την ανάλογη κοινωνική ομάδα. - Γίνονται περισσότερο προφανή και εχθρικά, όταν υπάρχουν και διομαδικές συγκρούσεις. - Δεν μπορεί κανείς να μιλά για λανθασμένα ή ανακριβή στερεότυπα, διότι χρησιμεύουν για να νοηματοδοτούν διομαδικές σχέσεις. Προκαταλήψεις (prejudice) Τα στερεότυπα όπως αναφέρθηκε και παραπάνω αποτελούν συστατικά στοιχεία των προκαταλήψεων. Οι Perez και Mugny (1989) ισχυρίστηκαν ότι οι προκαταλήψεις και ο ρατσισμός αποτελούν μια απ τις πιο δυνατά παγιωμένες στάσεις, εγγεγραμμένες στην αιωνιότητα. Η έννοια του ρατσισμού δείχνει απόλυτα συνυφασμένη με εκείνη των προκαταλήψεων. Οι τελευταίες, μάλιστα, μελετήθηκαν ιδιαίτερα σε σχέση με τις φυλετικές διακρίσεις. Ο βασικός λόγος είναι ότι η αντίληψη της ετερότητας προκαλεί τάσεις ενδοομαδικής εύνοιας ή αντίθετα υποτίμησης του «άλλου/διαφορετικού». Κατά καιρούς έγιναν αρκετές απόπειρες να οριστεί με σαφήνεια τι είναι οι προκαταλήψεις. Ένας ορισμός υποστήριζε ότι προκατάληψη είναι: «η στάση που προδιαθέτει το άτομο να σκεφτεί ή να δράσει με τρόπους ευνοϊκούς ή δυσμενείς έναντι μιας ομάδας/κατηγορίας ή των μελών της». Ο G. Allport (1954) με τη σειρά του πίστευε ότι «η προκατάληψη βασίζεται σε μια λανθασμένη και άκαμπτη γενίκευση». Μια άλλη άποψη 6

7 υποστήριζε ότι προκατάληψη είναι: «μία προκατειλημμένη κρίση που διαμορφώνεται πριν, αντίθετα ή παρά τα αντικειμενικά στοιχεία. Πρόκειται και για μία συναισθηματική στάση που δεν αλλάζει εύκολα από αντίθετες πληροφορίες». Οι προκαταλήψεις όπως και οι κοινωνικές αναπαραστάσεις και τα στερεότυπα αποτελούνται από κάποια χαρακτηριστικά γνωρίσματα: - Οι προκαταλήψεις παρεκκλίνουν από τους κανόνες της λογικής και της δικαιοσύνης. - Στην προκατάληψη υπεισέρχονται και οι τρεις συνιστώσες της στάσης: γνωστική (στερεότυπα), συναισθηματική, βουλητική ή ετοιμότητας για συμπεριφορά Θεωρείται μάλιστα ότι υπάρχει άμεση διασύνδεση ανάμεσα στις Αξίες στις Στάσεις και στις Προκαταλήψεις. Οι προκαταλήψεις επιπλέον ποικίλλουν ως προς τη μορφή εκδήλωσης και την έντασή τους. Ο G. Allport (1954) μάλιστα επιχείρησε να δώσει μία κλίμακα «αύξησης» των προκαταλήψεων: την ονομαζόμενη κλίμακα αρνητικής δράσης (The Nature of Prejudice): 1. Προφορική επίθεση 2. Αποφυγή-περιορισμός του άλλου 3. Διακρίσεις ως προς τα δικαιώματα 4. Φυσική βία 5. Εξολόθρευση Οι προκαταλήψεις δημιουργούν μία μαζική κατηγοριοποίηση σε μεγάλες ομάδες πληθυσμού, πολλές φορές ανεξάρτητα από τις όποιες ιδιαιτερότητες της κατάστασης ή τη λειτουργία διαφόρων στερεοτύπων. Προκαταλήψεις και διαπροσωπική αντίληψη Οι κοινωνικές αναπαραστάσεις, τα στερεότυπα και οι προκαταλήψεις λειτουργούν και επηρεάζουν τη λεγόμενη διαπροσωπική αντίληψη. Τον τρόπο δηλαδή με τον οποίο αντιλαμβάνεται και αντιμετωπίζει κάποιο υποκείμενο ένα άλλο υποκείμενο. Η κατηγοριοποίηση ως προάγγελος των στερεοτύπων αντιλήψεων: υπάρχει μια έμφυτη νοητική δομή, η οποία οργανώνει με βάση συγκεκριμένους νόμους τις εμπειρίες του ανθρώπου (Gestalt psychologie). Οι στερεότυπες αντιλήψεις για κοινωνικές ομάδες, οφείλονται στη διανοητική ενέργεια για απλοποίηση των πολλαπλών πληροφοριών από τον κοινωνικό περίγυρο. (Allport, G. (1954): The Nature of Prejudice, Cambridge: Addison-Wesley). Κάθε στερεοτυπική αντίληψη έχει δύο επίπεδα: α) το γνωστικό, που περιλαμβάνει ότι γνωρίζει ή νομίζει ότι γνωρίζει κάποιος για μια κοινωνική ομάδα ή κατηγορία και β) το συναισθηματικό, που πριλαμβάνει στοιχεία που δείχνουν την αντιμετώπιση αυτής της κατηγορίας π.χ. θετική αρνητική (Γεώργας 1995). Ένας παράγοντας τέλος που επηρεάζει επίσης σημαντικά τη διαπροσωπική αντίληψη είναι η απόσταση. Παίζει ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο, διότι όσο λιγότερη επαφή υπάρχει μεταξύ δύο πολιτισμικών ομάδων τόσο πιο απλουστευμένες και στερεοτυπικές είναι οι μεταξύ τους αντιλήψεις. Αντίθετα όσο μεγαλύτερη εξοικείωση και 7

8 επαφή υπάρχει, δίνεται η ευκαιρία στα μέλη των δύο ομάδων να γνωρίσουν τουλάχιστον την πολυπλοκότητα που διακρίνει κάθε πολιτισμική ομάδα. Η σημασία της γνώσης του εκπαιδευτικού για τις σχέσεις των μαθητών της τάξης του Κάθε τάξη είναι μια δυναμική συναρμογή από ατομικά χαρακτηριστικά, γι αυτό το λόγο όμως αποτελεί και μια εντελώς ξεχωριστή - ατομική περίπτωση. Το λεγόμενο κλίμα της σχολικής τάξης επηρεάζεται λοιπόν από τον εκπαιδευτικό ή το σχολείο ως ίδρυμα, στο οποίο είναι ενταγμένη, αλλά και από τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας των μαθητών που την απαρτίζουν, όπως και από την ποιότητα των σχέσεων που επικρατούν μέσα σ' αυτήν. Η γνώση των μηχανισμών της ομάδας θα βοηθήσει τον εκπαιδευτικό να σχηματίσει πληρέστερη εικόνα και για το σύνολο της τάξης ως ομάδας αλλά και για την ιδιαιτερότητα κάθε μαθητή ή για το πρόβλημα που τυχόν παρουσιάζει. Μία εύχρηστη και αξιόπιστη μέθοδο για τη διερεύνηση / διάγνωση των κοινωνικών σχέσεων στη σχολική τάξη παρέχει η κοινωνιομετρία. Ο εκπαιδευτικός που ενδιαφέρεται μπορεί με την κοινωνιομετρική ερώτηση να συλλέξει πληροφορίες για το ρόλο, την κοινωνική θέση και τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας κάθε μαθητή της τάξης του. Βασική παραδοχή της κοινωνιομτερίας: όταν ένα άτομο συναντά κάποιο άλλο μπορεί να αισθανθεί έλξη, απώθηση ή αδιαφορία. Αυτό αποκαλύπτεται με τη λεγόμενη «κοινωνιομετρική ερώτηση», η οποία έχει συνήθως δύο σκέλη π.χ. «με ποιον θα θέλατε να κάθεστε στο θρανίο και με ποιον δεν θα θέλατε». Παράλληλα ζητείται πάντα και αιτιολόγηση των απαντήσεων, όπως και ιεράρχηση των προτιμήσεων ή απορρίψεων. Οι απαντήσεις των μαθητών σχετίζονται και με το κριτήριο επιλογής. Στο παράδειγμα το κριτήριο είναι «σύντροφος στο θρανίο» και αυτό αποτελεί την αιτία κατάταξης των μελών της ομάδας στις διάφορες κατηγορίες των δημοφιλών, των απομονωμένων, των εξοστρακισμένων κ.λ.π. Αλλάζοντας το κριτήριο επιλογής συμβαίνουν συχνά και διαφοροποιήσεις στη σύνθεση των υποομάδων που σχηματίζονται ανάλογα με το επίπεδο δημοτικότητας. Έτσι ένα μέλος που κατατάσσεται στους δημοφιλείς, όταν η ερώτηση αφορά την ψυχαγωγία, μπορεί να έχει μέτριο status ως σύντροφος στην εργασία. Η μεγάλη αξία της μεθόδου σε σύγκριση με άλλες είναι το γεγονός ότι εξασφαλίζει μία «εκ των έσω» (insider) προοπτική. Τα ίδια τα μέλη της ομάδας εκφράζουν τις συμπάθειες ή αντιπάθειές τους και οι διαπιστώσεις δε στηρίζονται στην αντίληψη κάποιου εξωτερικού παρατηρητή. Ο προβληματισμός για την καταγραφή των απορρίψεων: στις εφαρμογές του λεγόμενου κοινωνιομετρικού τεστ θεώρησα εξίσου ενδιαφέρον να μάθω τις επιλογές και τις απορρίψεις τους, διότι μ' αυτόν τον τρόπο αποκαλύπτονται οι δυνάμεις που συμβάλλουν στη συνοχή της ομάδας, αλλά και οι δυνάμεις που δρουν διασπαστικά. Εκτός βέβαια από την επιδίωξη για πληρέστερη «χαρτογράφηση» των κοινωνικών σχέσεων έχει πλέον δοθεί απάντηση και στο ερώτημα, κατά πόσον συμβαδίζει η διατύπωση αρνητικών σχολίων για συμμαθητές με τη βασική επιδίωξη της κοινωνιομετρίας, που είναι η βελτίωση των κοινωνικών σχέσεων στη σχολική τάξη. Ο προβληματισμός για τη σκοπιμότητα της ζήτησης των αρνητικών επιλογών στηρίχθηκε σε απόψεις των M. Hyvren και S. Hymel (1984). Διατύπωσαν την επιφύλαξη ότι η μέτρηση και της αρνητικής δημοτικότητας μπορεί να ενθαρρύνει τη διατύπωση αρνητικών σχολίων για τους συμμαθητές και επιπλέον να εξωθήσει τα παιδιά να ερμηνεύουν την παρουσία των συμμαθητών που δεν συμπαθούν ακόμη πιο αρνητικά. Ωστόσο μετά από αντιπαραθέσεις μίας δεκαετίας δόθηκε πειστική και τεκμηριωμένη απάντηση από τους D. Bell-Dolan και A. 8

9 Wessler (1994). Μέσα από μία ευρύτατη επισκόπηση των σχετικών ερευνών διαπίστωσαν ότι οι υπόλοιποι μαθητές δεν αυξάνουν τις αρνητικές αλληλεπιδράσεις τους με τους συμμαθητές χαμηλής δημοτικότητας. Όπως σημειώνουν χαρακτηριστικά «ο κίνδυνος από τη συμμετοχή σε μία κοινωνιομετρική μελέτη δεν είναι μεγαλύτερος, από εκείνον που υφίσταται στις καθημερινές αλληλεπιδράσεις». Επιπλέον, οι ίδιοι οι απορριπτόμενοι δεν απομονώνονται ακόμη περισσότερο ούτε εκφράζουν συχνότερα συναισθήματα δυσαρέσκειας, στεναχώριας ή μοναξιάς, μετά τη συμμετοχή τους σε κοινωνιομετρικές έρευνες. Οδηγίες - Υλικά για την πραγματοποίηση του κοινωνιομετρικού τεστ Μπορεί με κάποια αφορμή να γίνει κάποια συζήτηση για τις ανθρώπινες σχέσεις στη σχολική τάξη, στη διάρκεια της οποίας οι μαθητές μπορούν να ενημερωθούν για το τεστ, και να δηλωθούν οι στόχοι και η χρησιμότητά του. Τα υλικά που χρειάζονται είναι ένα φύλλο όπου μπορούν να είναι δακτυλογραφημένες οι οδηγίες για τις επιλογές και απορρίψεις τους. Σε ένα δίφυλλο μπορούν να σημειώσουν το ονοματεπώνυμό τους και στην πρώτη σελίδα να γράψουν τη λέξη «Επιλογές», ενώ στην τρίτη τη λέξη «Απορρίψεις». Οι οδηγίες μπορούν να έχουν την εξής διατύπωση: «Καταγράψτε στην πρώτη σελίδα τα ονόματα των συμμαθητών σας με τους οποίους θα θέλατε να συνεργάζεστε, αν υποθέταμε ότι εργαζόσασταν κατά ομάδες εργασίας. Στην τρίτη σελίδα σημειώστε τα ονόματα αυτών με τους οποίους δε θα θέλατε να συνεργάζεστε. Δίπλα από τα ονόματα σημειώστε και τον ή τους λόγους επιλογής ή απόρριψής σας. Πρώτο στη σειρά σημειώστε το όνομα του συμμαθητή με τον οποίον θα θέλατε περισσότερο να συνεργάζεστε (πρώτη σελίδα) ή που δε θα θέλατε σε καμιά περίπτωση (τρίτη σελίδα). Δεν υπάρχει περιορισμός στο πόσους αναφέρετε. Μπορείτε να σημειώσετε τα ονόματα αγοριών ή κοριτσιών χωρίς καμία διάκριση, με τη βεβαιότητα ότι οι απαντήσεις σας θα διαφυλαχθούν απόρρητες. Απαντήστε μόνοι σας χωρίς να επηρεάζετε ή να επηρεάζεστε. Έχετε στη διάθεσή σας όσο χρόνο θέλετε». Επεξεργασία των δεδομένων του κοινωνιομετρικού τεστ α) Υπολογισμοί που αφορούν τα άτομα: αφού συγκεντρώθηκαν τα δίφυλλα με τις απαντήσεις των παιδιών, καταστρώθηκαν οι κοινωνιομετρικοί πίνακες (sociomatrices). Καταγράφηκαν τα αρχικά των ονομάτων τους σε οριζόντια και κάθετη διάταξη και σημειώθηκαν οι επιλογές ή απορρίψεις που έκανε κάθε παιδί. Από το δίφυλλο με τις απαντήσεις του μαθητή ΚΟΚ για παράδειγμα προκύπτει ότι ως πρώτη επιλογή συντρόφου αναφέρει τον ΜΑΣ (κατά την οριζόντια διάταξη), ενώ ως δεύτερη τον ΚΟΠ, ως τρίτη τον ΠΑΕ κ.ο.κ. Η πρώτη ιεραρχικά επιλογή ή απόρριψη αντιστοιχούσε στο βαθμό 5, η δεύτερη στο βαθμό 4, ενώ από την πέμπτη και πέρα επιλογή βαθμολογούνταν όλες με 1. Για να ξεχωρίζουν οι επιλογές από τις απορρίψεις, οι αριθμοί που αντιστοιχούσαν σε α- πορρίψεις διαγράφηκαν με μια οριζόντια γραμμή. Ενώ οι αμοιβαίες επιλογές και απορρίψεις δηλώθηκαν με έναν κύκλο γύρω από τον αριθμό που δείχνει την ιεράρχηση π.χ. (Bλ. στο Επίμετρο τον Κοινωνιομετρικό Πίνακα της Γ Π.). Όπως είναι φανερό, πρόκειται για έναν πίνακα συχνοτήτων, ο οποίος επιτρέπει την περιληπτική και παραστατική απεικόνιση των δεδομένων, όπως και τον υπολογισμό των βασικών δεικτών κεντρικής τάσης, όπως ο μέσος όρος και η σταθερή απόκλιση. Μέσα από την κατάρτιση του κοινωνιομετρικού πίνακα μπορεί να έχει κανείς μία γενική και πανοραμική εικόνα της διάρθρωσης των κοινωνικών σχέσεων σ αυτήν την τάξη αλλά φαίνεται παραστατικά και η κοινωνική 9

10 θέση κάθε μέλους της τάξης. Στις δύο τελευταίες οριζόντιες γραμμές το P (positive) συμβολίζει τις επιλογές, ενώ το n (negative) τις απορρίψεις που δέχθηκε κάθε μαθητής. Αυτοί οι βαθμοί συμβολίζουν ανάλογα το θετικό (P) κοινωνιομετρικό status και το αρνητικό (n) κοινωνιομετρικό status του κάθε μαθητή. Επιπλέον πληροφορίες για τη δημοτικότητα των μελών δίνει και το άθροισμα των βαθμών που δηλώνουν την ιεράρχηση της επιλογής και αντίστοιχα της απόρριψης (Petillon 1982). Αυτό γίνεται σαφές, αν συγκρίνει κανείς τα άτομα ΞΑΕ και ΠΑΕ, τα οποία δέχονται από έξι (6) επιλογές και τρεις (3) και δύο (2) αντίστοιχα απορρίψεις. Το άθροισμα των βαθμών ιεράρχησης των επιλογών του ΞΑΕ δίνει σύνολο εννέα (9), ενώ το άθροισμα των βαθμών ιεράρχησης των απορρίψεων δίνει σύνολο οκτώ (8). Αντίστοιχα το άθροισμα των βαθμών ιεράρχησης των επιλογών για τον ΠΑΕ δίνει σύνολο δεκαοκτώ (18) και το άθροισμα των βαθμών ιεράρχησης των απορρίψεων που δέχεται δίνει σύνολο πέντε (5). Είναι προφανές ότι το άτομο ΠΑΕ προτιμάται περισσότερες φορές ως πρώτη ή δεύτερη επιλογή και αντίθετα δεν αποτελεί την πρώτη ή δεύτερη απόρριψη από τους συμμαθητές του. Άλλη πληροφορία που μπορεί κανείς να αποκομίσει από τον κοινωνιομετρικό πίνακα είναι η συναισθηματική επέκταση (expansion) κάθε μέλους της ομάδας. Στον πίνακα καταδεικνύεται στις κάθετες στήλες με το P, που δηλώνει τις επιλογές που κάνει κάθε άτομο και αντίστοιχα με το n, που δηλώνει τις απορρίψεις που κάνει κάθε άτομο. Με άλλα λόγια δείχνει τον αριθμό των συμμαθητών, στους οποίους «απευθύνεται» με θετικό ή αρνητικό τρόπο. Μία από τις πιο σημαντικές πληροφορίες δίνουν και οι δείκτες P και n, που υποδηλώνουν αντίστοιχα τον αριθμό των αμοιβαίων επιλογών και των αμοιβαίων απορρίψεων που σημειώνονται ανάμεσα στα μέλη της τάξης και δηλώνονται στις δύο τελευταίες κάθετες στήλες. Πρόκειται για σημαντικούς δείκτες, διότι απεικονίζουν είτε τις δυνάμεις συνοχής και φιλίας είτε αντίθετα τις συγκρούσεις και τις αντιπάθειες στην ομάδα της τάξης. β) Υπολογισμοί που αφορούν την ομάδα: Προκειμένου να σχηματίσει κανείς μία γενικότερη εικόνα της δομής των κοινωνικών σχέσεων σ αυτήν την ομάδα, μπορεί να υπολογίσει το άθροισμα των επιλογών και το άθροισμα των απορρίψεων που γίνονται συνολικά. Για την τάξη Γ Π. το άθροισμα των επιλογών είναι 221 ενώ των απορρίψεων 161. Αντίστοιχα, ο μέσος όρος επιλογών είναι 7.1, ενώ ο μέσος όρος απορρίψεων είναι 5.2. Πρόκειται για χρήσιμο δείκτη κεντρικής τάσεως προκειμένου να αποκομίσει κανείς πληροφορίες γενικά για την κοινωνικότητα των μελών αυτής της ομάδας. Παράλληλα μπορεί να συγκρίνει τον μέσο όρο με τον αριθμό επιλογών ή απορρίψεων, που δέχεται κάθε μέλος. Έτσι, μ αυτόν το δείκτη ως μέτρο σύγκρισης μπορεί να σχηματίζει μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα σχετικά με τη δημοτικότητα και τη θέση του κάθε μέλους στο σύνολο της τάξης. Και οι δύο μέσοι όροι είναι αρκετά υψηλοί και βέβαια ο αριθμός επιλογών σχετίζεται με την κοινωνικότητα της εφηβικής ηλικίας, η οποία σ αυτό το στάδιο επεκτείνεται στο μέγιστο αριθμό συντρόφων σε σύγκριση με άλλες ηλικίες. Ο υψηλός μέσος όρος επιλογών θα πρέπει όμως να συνδυασθεί τόσο με το δείκτη συνοχής της τάξης όσο και με το μέσο όρο απορρίψεων. Ο μεν δείκτης συνοχής είναι χαμηλός, ενώ ο μέσος όρος απορρίψεων υψηλότερος του αναμενόμενου γι αυτήν την ηλικιακή ομάδα. Το συμπέρασμα που συνάγεται είναι ότι η μεγάλη συναισθηματική επέκταση που παρουσιάζουν οι μαθητές αυτής της τάξης, δεν συνδυάζεται και με το ανάλογο «δέσιμο» της ομάδας, η οποία φαίνεται να χαρακτηρίζεται από αντιθέσεις και αντιπάθειες. Οι πληροφορίες που αποκομίζονται από τους παραπάνω δείκτες μπορούν να συνδυαστούν και με τη μελέτη των αιτιολογήσεων για τις επιλογές ή απορρίψεις των μαθητών. Είναι πράγματι διαφωτιστικές, διότι η αναφορά κατά παράταξη σε πολυάριθμους συντρόφους χωρίς ανάλογες και ποικίλες αιτιολογήσεις δείχνει ότι αυτό γίνεται 10

11 μάλλον αβασάνιστα. Παράλληλα από τις αιτιολογήσεις των απορρίψεων προκύπτουν παράπονα από πολλούς μαθητές σχετικά με τη συμπεριφορά συμμαθητών τους. Προφανώς η ομάδα δεν έχει καταφέρει να αναπτύξει ένα σύστημα κανόνων κοινά αποδεκτό και προκύπτουν συχνά αντιπαραθέσεις. Ταυτόχρονα δεν αποκαλύπτεται πρόβλημα υπερβολικού ανταγωνισμού, κάτι το οποίο δείχνει κατά κύριο λόγο ότι οι πρακτικές των εκπαιδευτικών προφανώς δεν υποθάλπουν τον ανταγωνισμό. Τέλος ο αριθμός αμοιβαίων επιλογών χρησιμεύει, όπως προαναφέρθηκε, για τον υπολογισμό του δείκτη συνοχής της ομάδας της τάξης. Πόσο, δηλαδή, «δεμένη» εμφανίζεται η συγκεκριμένη ομάδα. Η κοινωνική συνοχή της ομάδας υπολογίζεται σύμφωνα με τον τύπο: Συνοχή της ομάδας = Πλήθος αμοιβαίων επιλογών n (n 1) 2 Όπου n o αριθμός των μελών της ομάδας. Στον αριθμητή σημειώνεται ο πραγματικός αριθμός αμοιβαίων επιλογών που έγιναν, ενώ στον παρονομαστή σημειώνεται ο δυνατός αριθμός αμοιβαίων επιλογών που θα μπορούσαν να γίνουν. Στην περίπτωση των τεσσάρων τάξεων που εξετάσαμε ο δείκτης συνοχής έδωσε τα εξής πηλίκα: Συνοχή της Γ Π. = 86 = 0, Άξιο παρατήρησης είναι το γεγονός ότι, όπου γίνονται πολλές αμοιβαίες επιλογές, το πηλίκον τείνει προς τη μονάδα. Γίνεται κατανοητό ότι στην ιδανική περίπτωση, όπου κάθε μέλος της ομάδας θα επέλεγε όλους τους υπόλοιπους συμμαθητές του, το πηλίκο θα έπρεπε να ισούται με τη μονάδα. Ανάλογα, όσο μικρότερο το πηλίκο τόσο χαμηλότερη είναι και η συνοχή της ομάδας της τάξης. Την χαμηλότερη συνοχή την είχε η ομάδα της τάξης Γ 24, ενώ την υψηλότερη η ομάδα της τάξης A Π. Τυχαία και στις τέσσερις τάξεις το n ήταν 31. Πολύτιμο υλικό είτε για τον ερευνητή είτε για τον εκπαιδευτικό, που ενδιαφέρεται για το κοινωνικοπαιδαγωγικό του έργο και τη βελτίωση των κοινωνικών σχέσεων στην ομάδα της τάξης, αποτελούν και οι αιτιολογήσεις των επιλογών και απορρίψεων. Με την επεξεργασία τους έχει τη δυνατότητα να κατανοήσει τα κριτήρια με τα οποία επιλέγουν ή απορρίπτουν συντρόφους οι μαθητές. Ταυτόχρονα οι αιτιολογήσεις των συμμαθητών του δημιουργούν για κάθε μαθητή ένα «προφίλ». Στην ουσία δηλαδή περιγράφουν συμπεριφορές ή στοιχεία του χαρακτήρα του και αποτελούν ένα πολύ χρήσιμο διαγνωστικό εργαλείο για τον εκπαιδευτικό που ενδιαφέρεται. Φιλικές κλίκες Η άτυπη δομή της σχολικής τάξης, η οποία στηρίζεται στο πλέγμα συμπαθειών, που αναπτύσσονται ανάμεσα σε ορισμένα μέλη της, έχει ως αποτέλεσμα το σχηματισμό υποομάδων μέσα στην ευρύτερη ομάδα της τάξης. Πρόκειται για χαρακτηριστική περίπτωση ομάδων των συνομηλίκων (peer group). Το παιδί, ιδιαίτερα όσο πλησιάζει προς την εφηβεία, αναζητεί τρόπους για να χειραφετηθεί από τον έλεγχο των ενηλίκων και να οργανώσει το χώρο και το χρόνο του με το δικό του τρόπο. Σε αυτό το πλαίσιο έχει την ευκαιρία να δοκιμάσει συμπεριφορές ή να ασχοληθεί με θέματα, τα οποία στην οικογένεια ή το σχολείο θα ήταν απαγορευμένα ή οι λύσεις θα ήταν από 11

12 άλλους υπαγορευμένες. Βασικό πεδίο δηλαδή της χειραφέτησής του αλλά και της κοινωνικής ένταξής του αποτελεί η ομάδα συνομηλίκων. Σχετικά με τη σημαντικότητα αυτών των ομάδων είναι χαρακτηριστικά τα πορίσματα ερευνών που έδειξαν ότι η αποδοχή, που απολαμβάνουν οι έφηβοι από την ομάδα συνομηλίκων, ενισχύει την αυτοπεποίθησή τους σε μεγαλύτερο βαθμό απ ότι την ενισχύει η αποδοχή από τον εκπαιδευτικό ή τα αδέλφια τους. Μόνον η αποδοχή εκ μέρους των γονέων είχε ισχυρότερη επίδραση σε σύγκριση με την αποδοχή από την ομάδα συνομηλίκων. Πολύ σημαντικό χαρακτηριστικό αυτών των ομάδων είναι ότι σχηματίζονται με προσωπική επιλογή των μελών τους, χαρακτηρίζονται από ομοιότητα χαρακτηριστικών των μελών τους και επιπλέον το μέγεθός τους διευκολύνει την επικοινωνία μεταξύ τους. Έτσι θεωρούνται ότι συμβάλλουν αποφασιστικά στην κοινωνικοσυναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών. Συχνά αυτές οι υποομάδες παίρνουν τα χαρακτηριστικά της φιλικής κλίκας (clique). Οι παράγοντες που συντελούν στο σχηματισμό μιας κλίκας είναι ποικίλοι: μπορεί να είναι αντικειμενικοί, όπως π.χ. η ηλικία, το φύλο, η σχολική επίδοση ή μπορεί να είναι ψυχοκοινωνικοί όπως π.χ η ομοιότητα στάσεων και αξιών ή η ομοιότητα ενδιαφερόντων. Μπορεί επίσης να είναι κοινωνιολογικοί, όπως π.χ. το κοινωνικοοικονομικό επίπεδο των γονέων, ή η κοινωνικοπολιτισμική τους προέλευση. Κάποιες φορές συντελούν και οικολογικοί παράγοντες, όπως η φυσική εγγύτητα π.χ. κατοικία στην ίδια γειτονιά ή διαδρομή με το ίδιο λεωφορείο. Τέλος η σύνδεση των παιδιών μπορεί να οφείλεται και σε τυχαίους παράγοντες, όπως η σύνδεση παιδιών που έτυχε να καθίσουν την πρώτη μέρα του σχολείου σε διπλανές θέσεις (Kirchler 1993). Τα δομικά χαρακτηριστικά τους δεν είναι τόσο αποφασιστικής σημασίας όσο η λειτουργία τους ως υποομάδων, καθώς αναπτύσσουν μία ιδιαίτερη κουλτούρα συνομηλίκων (peer culture). Κάθε τέτοια ομάδα αναπτύσσει δηλαδή ένα δικό της σύστημα από ιδέες, προτεραιότητες, αξίες και νόρμες συμπεριφοράς. Η σημαντικότατη επίδρασή της έγκειται στο γεγονός ότι τα μέλη της αποδίδουν μεγάλη βαρύτητα σ αυτές τις ιδέες ή στάσεις και ανάλογα είναι μεγάλη η επίδρασή τους στη συμπεριφορά τους. Αυτή η επίδραση συντελείται κυρίως μέσα από τη μεγάλη συχνότητα επικοινωνίας, όπως και τον προσωπικό και εμπιστευτικό χαρακτήρα της επικοινωνίας μεταξύ των μελών τους, ο οποίος φθάνει και μέχρι την ανάπτυξη ιδιαίτερου κώδικα συνεννόησης. Άλλο σημαντικό χαρακτηριστικό αυτών των υποομάδων είναι ο πολύ υψηλός βαθμός συνοχής (cohesion) που τις χαρακτηρίζει και ο οποίος εξασφαλίζεται από την όμοια αντιμετώπιση θεμάτων της καθημερινής ζωής, λόγω του κοινού συστήματος αξιών που ασπάζονται τα μέλη τους. Ο κοινωνικός έλεγχος που ασκούν στη συμπεριφορά των μελών τους και αντίστοιχα η συμμόρφωση που επιτυγχάνουν είναι επίσης πολύ υψηλή. Είναι μάλιστα χαρακτηριστικό ότι συχνά κάποιος μαθητής προτιμά να δεχθεί τις επιπλήξεις ή και την τιμωρία από το δάσκαλο, παρά την αποδοκιμασία των συντρόφων του στην κλίκα. Οι μαθητές έχουν επίγνωση της ύπαρξης αυτών των υποομάδων και προσαρμόζουν ανάλογα τη συμπεριφορά τους. Η ύπαρξή τους είναι κάτι το φυσιολογικό και το αναμενόμενο. Εκτός άλλων σημαντικών λόγων οφείλεται και στην αδυναμία των ανθρώπων να αλληλεπιδρούν το ίδιο στενά με πολλούς άλλους. Η ανάπτυξη και η βίωση της κουλτούρας συνομηλίκων γίνεται στο πλαίσιο της υποομάδας που χαρακτηρίζεται φιλική κλίκα. Για τη συμβίωση ειδικότερα στη σχολική τάξη η ύπαρξη αυτών των υποομάδων αρχίζει να γίνεται προβληματική, όταν αιτία για τη σύμπηξή τους είναι κάποια έλλειψη ικανοποίησης ή κάποια 12

13 δυσαρέσκεια για τη συμμετοχή τους στην ομάδα της τάξης. Τότε τα «standards» και οι επιδιώξεις της κλίκας είναι διαφορετικά ή έρχονται σε σύγκρουση με τα «standards» και τις επιδιώξεις της τάξης Σ αυτό το σημείο το μεγαλύτερο πρόβλημα το δημιουργεί ένα χαρακτηριστικό αυτών των ομάδων, το οποίο υπό κανονικές συνθήκες ισχύει ως θετικό γνώρισμα για κάθε ομάδα και πρόκειται για την υψηλή συνοχή τους. Η συνοχή, η οποία δείχνει το δέσιμο και τη σύμπνοια που επικρατεί σε μια ομάδα, συμβάλλει καταρχήν στην ευχαρίστηση των μελών της από το γεγονός ότι ανήκουν σ αυτήν και επιπλέον συμβάλλει και στην αποτελεσματικότητά της. Η συνοχή όμως, ενώ ενοποιεί τα μέλη της επιμέρους ομάδας, ταυτόχρονα τα διαχωρίζει έντονα από τα μη μέλη, δημιουργώντας στεγανά ανάμεσα στην υπόλοιπη ομάδα και στη φιλική κλίκα. Μπορεί δηλαδή να δημιουργήσει εμπόδια και αποκλεισμούς στην ενδοομαδική επικοινωνία και να έχει επιπτώσεις στο κλίμα ανθρωπίνων σχέσεων της σχολικής τάξης. Η συνοχή επιπλέον μπορεί να πάρει αρνητική χροιά και στην αντιμετώπιση του διαφορετικού. Μια πολύ συνεκτική ομάδα μπορεί να συντελέσει και στην απόρριψη συμμαθητών που διαφέρουν π.χ. ως προς την πολιτισμική τους προέλευση. Με αυτήν την έννοια οι φιλικές κλίκες μπορεί να είναι εμπόδιο στην ομαλή και αρμονική λειτουργία της τάξης ως ομάδας, με άμεση επίπτωση στην απόδοσή της. Οι απομονωμένοι μαθητές Το κοινωνιομετρικό τεστ παρέχει αντικειμενικές πληροφορίες στον εκπαιδευτικό και για την προβληματική κατηγορία των μαθητών, που απορρίπτονται από τους συμμαθητές τους και απομονώνονται κοινωνικά. Η επισήμανση αυτών των μαθητών και κυρίως η διευκρίνιση των λόγων, που οδηγούν στην απόρριψη και απομόνωσή τους, αποτελεί από κοινωνικοπαιδαγωγική άποψη το πολυτιμότερο υλικό για τον εκπαιδευτικό, ο οποίος έχει τη βούληση να ασχοληθεί με τη βελτίωση των κοινωνικών σχέσεων στην τάξη του. Το αρχικό ενδιαφέρον άλλωστε του πατέρα της κοινωνιομετρίας J.L. Moreno υπήρξαν οι λεγόμενες ενδοομαδικές συγκρούσεις και η διαπροσωπική έλξη. Ειδικότερα επιχείρησε κατά τη δεκαετία του 1930 να διερευνήσει, κατά πόσον πρόσφατοι μετανάστες έγιναν αποδεκτοί στο νέο εργασιακό περιβάλλον των Η.Π.Α. από τους κατοίκους. Με άλλα λόγια η πιθανότητα απόρριψης, όπως και οι λόγοι που οδηγούν σ αυτήν ήταν προφανώς ο κύριος λόγος της ανάπτυξης και των αρχικών εφαρμογών της κοινωνιομετρίας. Η ανάλυση της δομής των κοινωνικών σχέσεων με το κοινωνιομετρικό τεστ τοποθετεί αυτούς τους μαθητές σε δυσμενείς θέσεις ή κατηγορίες. Αυτά τα άτομα φαίνεται να ασκούν ελάχιστη επιρροή, η δε παρουσία τους στην τάξη εκτιμάται είτε ως αρνητική είτε ως αμελητέα. Φαίνεται επιπλέον ότι αποκλείονται από την επικοινωνία, διότι συχνά επισύρουν αντιπάθειες για το άτομό τους και γενικά έχουν προκαλέσει δυσμενείς προσδοκίες. Θα πρέπει βέβαια να διευκρινιστεί καταρχήν ότι η έννοια της κοινωνικής απομόνωσης έχει ποικίλες αποχρώσεις και διαφορετική ένταση. Ήδη από νωρίς έχει γίνει η διάκριση ανάμεσα στους απλά αγνοημένους (neglected) και στους απορριπτόμενους ή εξοστρακισμένους (rejected). Τους μεν πρώτους φαίνεται να τους αγνοούν οι συμμαθητές τους και αυτό αποτυπώνεται στις επιλογές που δέχονται, οι οποίες μπορεί να είναι ελάχιστες ή και καμία. Δεν προκαλούν δηλαδή απαραίτητα την απόρριψη από την πλευρά των συμμαθητών τους αλλά βιώνουν την αδιαφορία για το πρόσωπό τους. Ανάλογα και οι ίδιοι δεν κάνουν αισθητή την παρουσία τους στην τάξη καθώς επιλέγουν συνήθως ελάχιστους (έναν ή δύο) συμμαθητές τους. 13

14 Οι πιο προβληματικοί για τη συμβίωση στην τάξη όμως είναι οι απορριπτόμενοι, διότι συγκεντρώνουν δυσανάλογο αριθμό απορρίψεων σε σύγκριση με τις επιλογές που δέχονται. Η διαφορά μάλιστα με τους προηγούμενους έγκειται και στο γεγονός ότι κάποιοι από αυτούς δέχονται και αρκετές επιλογές, έχουν δηλαδή επαφές και συμπάθειες μέσα στην ομάδα της τάξης αλλά παράλληλα επισύρουν και σημαντικά περισσότερες απορρίψεις από το μέσο όρο απορρίψεων της τάξης. Επειδή η απόρριψη από την ομάδα των συνομηλίκων αποτελεί σοβαρό ψυχοπαιδαγωγικό πρόβλημα έχουν διεξαχθεί πολυάριθμες έρευνες, οι οποίες καταρχήν επιχειρούν να διερευνήσουν τους λόγους απόρριψης. Κάποια από τα σχετικά πορίσματα συνοψίζονται στη βασική διαπίστωση ότι παρουσιάζεται καταρχήν ιδιαίτερα υψηλή συσχέτιση ανάμεσα στην επιθετική συμπεριφορά των μαθητών και την πιθανότητα απόρριψης από τους συμμαθητές τους. Αυτό μπορεί να διατυπωθεί βέβαια και αντίστροφα: το κοινωνικό status και η κοινωνική αποδοχή που απολαμβάνει κάποιος μαθητής έχουν σημαντικά αρνητική συσχέτιση με την επιθετική και αντικοινωνική συμπεριφορά του. Ένα ερώτημα που απασχόλησε επιπλέον τους ερευνητές ήταν και κατά πόσον η επιθετικότητα είναι αιτία της κοινωνικής απόρριψης ή αποτέλεσμα. Διαπίστωσαν ότι ισχύουν και τα δύο, δηλαδή σε κάποιες περιπτώσεις ένας μαθητής προκαλούσε με την επιθετικότητά του την απόρριψη εκ μέρους των συμμαθητών του, σε άλλες όμως περιπτώσεις αντιδρούσε απλά με επιθετικότητα στην απόρριψη που αισθανόταν. Στο πλαίσιο μάλιστα της κοινωνικής αλληλεπίδρασης δημιουργείται ο φαύλος κύκλος η απόρριψη να προκαλεί επιθετικότητα, η δε επιθετικότητα με τη σειρά της να προκαλεί παραπέρα απόρριψη κ.ο.κ. Πρόκειται για ένα γενικότερο ερώτημα, το οποίο είναι δύσκολο να απαντηθεί. Το κατά πόσον δηλαδή τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας, όπως και της συμπεριφοράς αυτών των μαθητών είναι αιτία ή συνέπεια της δυσμενούς κοινωνικής τους θέσης. Εκτός από την επιθετικότητα αιτία για την απόρριψη και κοινωνική απομόνωση των μαθητών μπορεί να είναι η ενοχλητική συμπεριφορά. Έτσι σε μικρές ηλικίες συχνά αποτιμάται πολύ αρνητικά η αταξία και η παρακώλυση του μαθήματος. Άλλη συχνή αιτία απόρριψης μπορεί να είναι και η αντικοινωνική συμπεριφορά, ενώ πολλές αντιπάθειες προκαλούν και οι νευρικές και αγχώδεις αντιδράσεις. Τα κοινωνικά αδύναμα παιδιά παρουσίαζαν μια απροθυμία να επιλέξουν πολλούς συμμαθητές τους. Αντίθετα τα παιδιά με υψηλό status επιλογής παρουσίαζαν μεγάλη συναισθηματική επέκταση, επιλέγοντας μεγάλο αριθμό συμμαθητών τους. Επιβεβαιώθηκε έτσι η υπόθεση του P. Hofstätter (1968) σύμφωνα με την οποία, άτομα που στέλνουν πολλά μηνύματα επικοινωνίας, δέχονται ανάλογα και τις περισσότερες απαντήσεις, πράγμα που τους παρέχει ανανεωμένη ώθηση για εκπομπή. Επιβεβαιώθηκε επιπλέον και η ειδικότερη υπόθεση, σύμφωνα με την οποία μαθητές με υψηλό κοινωνιομετρικό status κάνουν ανάλογα περισσότερες και θετικότερες εκτιμήσεις για τους συμμαθητές τους. Το πρόβλημα είναι ότι εμπειρίες αποτυχίας ή απόρριψης των μαθητών οδηγούν σε χαμηλή αυτοεκτίμηση και τελικά σε αποστροφή προς το σχολείο και τις δραστηριότητές του. Έχει μάλιστα διαπιστωθεί ότι τα απορριπτόμενα/εξοστρακισμένα παιδιά παρουσιάζουν τα υψηλότερα ποσοστά σχολικής εγκατάλειψης και ακολουθούν με πολύ χαμηλότερο ποσοστό τα αγνοημένα ή παραμελημένα. Τα απομονωμένα μέλη έχουν αίσθηση της κοινωνικής τους απόρριψης, διότι οι συμμαθητές τους το δείχνουν με διάφορους τρόπους. Μπορεί να αποφεύγουν να καθίσουν σε διπλανές θέσεις, να αποφεύγουν την συνεργασία ή την ψυχαγωγία μαζί τους. Μπορεί τέλος να το διατυπώνουν και με λόγια προσβλητικά ή επιτιμητικά. Αυτή η αντιμετώπιση έχει αντίκτυπο στην αυτοεικόνα τους, η οποία σχετίζεται κατά κύριο λόγο με τις προσδοκίες που 14

15 έχουν οι ίδιοι από τον εαυτό τους αλλά και με τις προσδοκίες που φανερώνουν και οι άλλοι για το άτομό τους. Με τον φαύλο κύκλο μάλιστα που δημιουργείται, οι προσδοκίες τους επιδρούν τόσο στη δική τους συμπεριφορά όσο και στην ερμηνεία της συμπεριφοράς των άλλων. Το θέμα των προσδοκιών συμπεριλαμβάνει μάλιστα και τον εκπαιδευτικό, ο οποίος θα πρέπει να εξετάζει τις δικές του πρώτιστα προσδοκίες για κάθε μαθητή, με τον οποίο θα ήθελε να ασχοληθεί ιδιαίτερα. Θα πρέπει να εξετάσει από πού προέρχονται, κατά πόσο είναι ρεαλιστικές για το συγκεκριμένο μαθητή ή απλά του τις υπέβαλλε η συμμαθητική ομάδα. Ένας τέτοιος προβληματισμός είναι μια σημαντική προϋπόθεση για την επιλογή από την πλευρά του των πιο κατάλληλων παιδαγωγικών χειρισμών. Παιδαγωγικοί χειρισμοί με βάση τα δεδομένα του κοινωνιομετρικού τεστ Ο εκπαιδευτικός μπορεί να επισημάνει με τη βοήθεια του κοινωνιομετρικού τεστ τις υποομάδες ή τις κλίκες, και από τις απαντήσεις των παιδιών να βοηθηθεί, ώστε να αποκαλύψει τους λόγους του σχηματισμού τους. Από κει και πέρα, έχοντας στη διάθεσή του τα απαραίτητα στοιχεία, θα μπορεί να προχωρήσει στους ανάλογους χειρισμούς, για να επιφέρει την ισορροπία ανάμεσα στις αντίθετες δυνάμεις που συντελούν στη διάσπαση της συνοχής της τάξης. Θα έχει για παράδειγμα τη δυνατότητα να βοηθά στον σχηματισμό ομάδων εργασίας, στηριζόμενος στις πληροφορίες που αποκόμισε από το κοινωνιομετρικό τεστ. Αυτό το μέτρο βοηθά ιδιαίτερα τους αδύναμους κοινωνικά μαθητές να αναπτύξουν σχέσεις, τις οποίες δε θα δημιουργούσαν, αν ο σχηματισμός των ομάδων ήταν εντελώς ελεύθερος. Διότι χωρίς την παρέμβασή του σχηματίζονται συχνά κάποια «απομεινάρια» ομάδων, με μέλη τα οποία έχουν χαμηλή κοινωνική εκτίμηση και απορρίπτονται από τους συναδέλφους τους. Οι μαθητές που απαρτίζουν τέτοιες ομάδες χάνουν την ευκαιρία να πετύχουν επιθυμητές επαφές με συμμαθητές υψηλότερου «status» και αυτό έχει ως συνέπεια τη δημιουργία ηγετικών ομάδων, που όλο και μεγαλώνουν την κοινωνική απόσταση από την υπόλοιπη τάξη και εμποδίζουν την ολοκλήρωσή της σε μια μεγάλη ομάδα. Οι ομάδες εργασίας, καλό είναι να περιλαμβάνουν μαθητές με ποικίλες δυνατότητες επίδοσης και διαφορετικό κοινωνικό «status». Η κοινωνιομετρία προτείνει να σχηματίζονται ομάδες, των οποίων ο μέσος όρος status και επιδόσεων είναι παρόμοιος. Μ' αυτόν τον τρόπο οι αδύνατοι μαθητές δε χάνουν την επαφή τους με τα «standards» επίδοσης της τάξης και μαθητές με χαμηλές επιδόσεις ή με ελλιπή κοινωνικότητα έχουν την ευκαιρία να αναπτύξουν κοινωνικές δεξιότητες, όπως είναι η ετοιμότητα για βοήθεια, η αποδοχή των ευθυνών κ.λ.π. Δε σημαίνει βέβαια ότι είναι πάντα επιθυμητή ή αναγκαία η διάλυση των κλικών, αντίθετα μπορεί μερικοί μαθητές να δυσαρεστηθούν από την απομάκρυνσή τους από τους επιθυμητούς συνεργάτες στη σχολική εργασία ή από τους επιθυμητούς συντρόφους στο θρανίο και να προκύψουν τέτοιες αντιδράσεις, που βέβαια μόνο στη βελτίωση του κλίματος της τάξης δε θα συμβάλλουν. Όπως προαναφέρθηκε, δεν είναι απαραίτητα αρνητική η λειτουργία όλων των κλικών, άλλωστε ένας ορισμός περιγράφει τις φιλικές κλίκες απλά ως «υποομάδες που χαρακτηρίζονται από υψηλή συνοχή και εντατική αλληλεπίδραση μεταξύ των μελών τους». Αντίθετα υπάρχουν κλίκες, των οποίων οι λόγοι σύμπηξής τους δεν έχουν σχέση με κάποια δυσαρέσκεια ή την πρόθεση να ξεχωρίσουν από τους υπόλοιπους συμμαθητές ή να διαταράξουν με τη συμπεριφορά τη λειτουργία της τάξης. Μπορεί μάλιστα μία κλίκα με ηγετικό ρόλο στον κοινωνικό ιστό της τάξης να χρησιμεύσει ως συνδετικός κρίκος για να συνδεθούν γύρω από αυτήν και άλλες υποομάδες ή άτομα και να συντελέσει έτσι στη βελτίωση της συνοχής της τάξης ως συνόλου. Η συνοχή στην ομάδα είναι ένα ζητούμενο και προϋπόθεση για τη βελτίωση των κοινωνικών σχέσεων και τη βελτίωση της απόδοσής της. Σ αυτήν μπορεί να συμβάλλει και ο εκπαιδευτικός της τάξης, εάν επιδιώξει να 15

16 αποκτήσει η τυπική ομάδα της τάξης τη νοοτροπία άτυπης ομάδας. Αυτό μπορεί να το επιτύχει, αν καταρχήν μεταβάλει το ρόλο του, ξεπερνώντας την τυπική διαφοροποίηση, που στηρίζεται στις επίσημες προδιαγραφές για την εκπαίδευση. Αν κατορθώσει να τη μετατρέψει σε άτυπη διαφοροποίηση, που θα στηρίζεται στην αναγνώριση από την πλευρά των μαθητών του ότι διαθέτει το απαιτούμενο προβάδισμα σε γνώσεις και ικανότητες, ότι χαρακτηρίζεται από ετοιμότητα για αλληλοκατανόηση και ότι χειρίζεται με επιτυχία τόσο τις δικές του σχέσεις με τους μαθητές όσο και τις σχέσεις μεταξύ συμμαθητών. Στην ίδια κατεύθυνση θα συντελέσει και η καθιέρωση συμμετοχικών διαδικασιών για τον καθορισμό των στόχων και των δραστηριοτήτων της τάξης του. Ο R. Nash (1973), πρότεινε να έχει κάθε τάξη κάποια διακριτικά, όπως π.χ. ένα όνομα. Αυτή η διάκριση θα την κάνει βέβαια περισσότερο ανταγωνιστική προς τις άλλες τάξεις, θα συμβάλλει όμως στη συνοχή της και θα αυξήσει τον ενθουσιασμό των μελών της για ομαδική εργασία και δραστηριότητες. Για να ολοκληρωθεί η προσπάθεια για τη βελτίωση της τάξης ως ομάδας και την εγκαθίδρυση μέσα σ' αυτήν καλύτερων κοινωνικών σχέσεων, πρέπει ο εκπαιδευτικός να ασχοληθεί ιδιαίτερα με τους μαθητές, που φαίνεται να μειονεκτούν ή να παρουσιάζουν προβλήματα στις κοινωνικές τους σχέσεις Οι μαθητές αυτοί θα καταφέρουν να βγουν από την απομόνωσή τους, αν το κοινωνικό περιβάλλον της τάξης προσφέρει τις κατάλληλες συνθήκες για να βελτιώσουν την αυτοεικόνα τους, να μειώσουν το άγχος τους για τις κοινωνικές σχέσεις και καταφέρουν να πετύχουν επιθυμητές επαφές. Χρειάζονται καταρχήν τη βοήθεια του εκπαιδευτικού για να βελτιώσουν την αυτοεικόνα τους και αυτό θα γίνει, αν τους δοθούν ευκαιρίες επιτυχίας μέσα στα πλαίσια της σχολικής εργασίας και των άλλων σχολικών δραστηριοτήτων. Τις εμπειρίες επιτυχίας μπορούν να τις αποκτήσουν οι μαθητές, αν ο εκπαιδευτικός: - Λαμβάνει υπόψη του τα όρια των δυνατοτήτων τους για επίδοση, όπως και της ταχύτητας για εργασία, όταν τους αναθέτει κάποια εργασία (Ματσαγγούρας 2000). - Τους ενθαρρύνει σε επιτυχίες, είτε με ιδιαίτερες συζητήσεις είτε δίνοντάς τους ευκαιρίες για νέες προσπάθειες (π.χ. περισσότερα κείμενα, ή ασκήσεις). Στις τυχόν συζητήσεις που θα κάνει, θα πρέπει να φανερώνει θετικές προσδοκίες για τις μελλοντικές επιδόσεις τους (Μπασέτας 1999). - Διακρίνει ειδικές ικανότητες και δημιουργεί συνθήκες, στις οποίες αυτές μπορούν να χρησιμοποιηθούν π.χ. ανάθεση θεατρικού ρόλου στο σχολικό θέατρο, όταν διακρίνει υποκριτικό ταλέντο ή ανάθεση κατασκευής κάποιου προπλάσματος, αν διακρίνει κατασκευαστικές δεξιότητες. - Δείχνει εμπιστοσύνη σε παιδιά, που έχουν προκαλέσει αντίθετες προσδοκίες από τη μεριά των συμμαθητών τους, αναθέτοντάς τους καθήκοντα ή αποστολές που χρειάζονται υπευθυνότητα και παρέχουν κύρος (Asher & Coie 1990). Άλλη σημαντική βοήθεια του εκπαιδευτικού είναι και η υποστήριξη αυτών των μαθητών για να μειώσουν το άγχος κοινωνικής απόρριψης που αναπτύσσουν. Η ομάδα συνομηλίκων αποτελεί για τα παιδιά αυτής της ηλικίας μία «ομάδα αναφοράς» (reference group). Ομάδα δηλαδή με την οποία θέλουν να ταυτίζονται, να αντιμετωπίζουν την κοινωνική πραγματικότητα και να βρίσκουν υποστήριξη. Από τις πιο βασικές επιδιώξεις τους είναι η ένταξη στην ομάδα συνομηλίκων, πράγμα που τους προκαλεί ανάλογα υψηλό άγχος απόρριψης. Στα απομονωμένα μέλη της ομάδας και ιδιαίτερα στα αγνοημένα ή παραμελημένα τα αισθήματα φόβου και ανασφάλειας είναι συνήθως ισχυρά, γι' αυτό και τα παιδιά αυτά αποφεύγουν να επιδιώξουν κοινωνικές επαφές, εφόσον υπάρχει η πιθανότητα να νιώσουν την απογοήτευση της απόρριψης. Για τη μείωση αυτού του φόβου συμβάλλουν σημαντικά: 16

17 - Ο έπαινος και η ενθάρρυνση, όταν αυτοί οι μαθητές παρουσιάζουν κοινωνικές δραστηριότητες, όπως κάποια πρωτοβουλία στην ομαδική εργασία ή συνεισφορά στη διεξαγωγή του μαθήματος. - Η επαφή των μαθητών με υψηλό άγχος με μαθητές που έχουν λιγότερο άγχος, ώστε να αποκτήσουν οι πρώτοι ένα διαφορετικό μοντέλο και να αντιμετωπίσουν την κατάσταση από διαφορετική σκοπιά παίρνοντας παράδειγμα από τους συμμαθητές τους. - Το ευνοϊκό περιβάλλον και η ανεκτική συμπεριφορά των συμμαθητών τους. Όταν οι μαθητές μάθουν να δέχονται τον Άλλο σαν διαφορετικό, τότε επικρατεί ανάλογα ανεκτικό κλίμα στη σχολική τάξη και δεν οφείλει κανείς να συστέλλεται ή να έχει συμπεριφορά διαφορετική απ' αυτή που τον εκφράζει. Έχει διαπιστωθεί σχετικά ότι ποικίλλει από τάξη σε τάξη η ανοχή που δείχνουν τα μέλη της σε διάφορες συμπεριφορές και αυτό οφείλεται στις νόρμες που ισχύουν σ αυτήν. Επιπλέον η αποδοχή που δείχνουν τα μέλη της στο διαφορετικό, π.χ σε μαθητές με πολιτισμικές ιδιαιτερότητες, εξαρτάται από τις αντιλήψεις που επικρατούν στο πλαίσιό της. Με το κοινωνιόγραμμα δεν αποκαλύπτονται μόνον τα απομονωμένα άτομα, αλλά και κάποιες επιθυμίες τους για επαφές, με άτομα συνήθως υψηλότερου «status» από το δικό τους. Ο εκπαιδευτικός μπορεί να βοηθήσει αυτούς τους μαθητές να πετύχουν τις επιθυμητές επαφές τους, δημιουργώντας ευνοϊκές συνθήκες, όπως η ανάθεση ομαδικής εργασίας με συνεργάτες που έχουν επιλέξει. Η αλλαγή της θέσης τους στο χώρο της τάξης, είναι επίσης βοηθητικό μέσο, διότι έτσι δημιουργείται η συνθήκη της εγγύτητας (propinquity), η οποία είναι προϋπόθεση για την έναρξη αλληλεπίδρασης. Στην περίπτωση που θα συγκροτούσαν ομάδες εργασίας ο εκπαιδευτικός πρέπει να εξετάζει, αν ικανοποιήθηκε μια τουλάχιστον επιθυμία επιλογής για κάθε μαθητή. Στην αντίθετη περίπτωση υπάρχει ο κίνδυνος οι ομάδες εργασίας να αποτύχουν στο έργο που θα τους ανατεθεί, λόγω αντιδράσεων των μελών τους και απροθυμίας για συνεργασία. Μέσα στην τάξη υπάρχουν συχνά και κάποιοι μαθητές, οι οποίοι είναι μόνο σωματικά παρόντες. Δεν δείχνουν κανένα ενδιαφέρον για τη ζωή της τάξης και μένουν αποτραβηγμένοι χωρίς να εκφράζουν καμιά επιθυμία επαφής με τους συμμαθητές τους. Αιτία αυτής της αδιαφορίας τους μπορεί να είναι το ότι συμμετέχουν σε κάποια άλλη εξωσχολική ομάδα συνομηλίκων, που ασκεί πάνω τους μεγάλη επιρροή και θεωρείται από την πλευρά τους κάτι το πολύ σημαντικό. Αυτό έχει ως συνέπεια να περιφρονούν τη συμμαθητική ομάδα, ή να αισθάνονται αυτάρκεις από τη συμμετοχή τους στην εξωσχολική ομάδα. Είναι χρήσιμο να επιδιώξει ο εκπαιδευτικός ιδιαίτερες συζητήσεις με αυτούς τους μαθητές, στις οποίες θα πρέπει να τους δείξει πόσο άδικο έχουν να περιφρονούν τους συμμαθητές τους, με τους οποίους ούτως ή άλλως περνούν μαζί ένα μεγάλο μέρος του χρόνου και έχουν συμφέροντα και επιδιώξεις, που εξαρτώνται πάντα από την αρμονική κοινή προσπάθεια και τη συνεισφορά όλων. Ένας τρόπος για να ενταχθούν κι αυτά τα παιδιά στην ομάδα της τάξης ως ενεργά μέλη, είναι η ανάθεση καθηκόντων χρήσιμων για την κοινή ζωή. O εκπαιδευτικός βέβαια θα γίνει αποδεκτός από τους μαθητές, αν λειτουργεί ως μέλος και συντονιστής της ομάδας της σχολικής τάξης. Προς αυτήν την κατεύθυνση βοηθούν η αλληλογνωριμία και η εξοικείωση, η ανάπτυξη κανόνων για την ομαδική ζωή, η οργάνωση του χώρου της σχολικής τάξης και οι συνεργατικές μέθοδοι διδασκαλίας (από κοινού καθορισμός στόχων και δρστηριοτήτων) και τελικά οι αφιέρωση κάποιου χρόνου και προσπαθειών για τη βελτίωση των κοινωνικών σχέσεων στη σχολική τάξη. 17

Ερµηνεία κοινωνιοµετρικού πίνακα και κοινωνιογράµµατος

Ερµηνεία κοινωνιοµετρικού πίνακα και κοινωνιογράµµατος Το Κοινωνιοµετρικό Τεστ Εµπνευστής θεµελιωτής ο ουγγρικής καταγωγής ψυχίατρος / ερευνητής J.L. Moreno Κοινωνιοµετρία (κοινωνιόγραµµα κοινωνιογράφηµα, κοινωνιοµετρικό τεστ): Μέθοδος µελέτης της δοµής των

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Δρ Ανδρέας Κυθραιώτης Δρ Δημήτρης Δημητρίου Δρ Παναγιώτης Αντωνίου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Νεοπροαχθέντων. Διευθυντών Σχολείων Δημοτικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ

ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Γκορέζης Παναγιώτης Επιστημονικός Συνεργάτης ΑΠΘ Μπέλλου Βικτώρια Επίκ. Καθηγήτρια ΠΘ 2 Αντίληψη Διαδικασία λήψης & ερμηνείας των ερεθισμάτων του περιβάλλοντος Βοηθούν στην επεξεργασία

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

Διερεύνηση και μέτρηση των κοινωνικών σχέσεων στη σχολική τάξη: η κοινωνιομετρία

Διερεύνηση και μέτρηση των κοινωνικών σχέσεων στη σχολική τάξη: η κοινωνιομετρία Διερεύνηση και μέτρηση των κοινωνικών σχέσεων στη σχολική τάξη: η κοινωνιομετρία Εισαγωγικά στοιχεία Οι μαθητές Πολλές φορές οι αλλαγές στη συμπεριφορά ενός μαθητή μέσα στην τά- ξη,, έχουν ως αιτία τις

Διαβάστε περισσότερα

εκπαιδευτικο αποτελεσματικότητα του εκπαιδευτικού τυπικών και άτυπων ομάδων από μια δυναμική αλληλεξάρτησης

εκπαιδευτικο αποτελεσματικότητα του εκπαιδευτικού τυπικών και άτυπων ομάδων από μια δυναμική αλληλεξάρτησης Στη πράξη, για να είναι μια σχολική μονάδα αποτελεσματική, είναι απαραίτητη η αρμονική και μεθοδική λειτουργία του κάθε υποσυστήματος: μαθητές, εκπαιδευτικοί, διδακτικοί χώροι, διαθέσιμα μέσα, με σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Δρ Μαριάννα Φωκαΐδου Δρ Παυλίνα Χατζηθεοδούλου Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών Μέσης Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

G.J. Craig, D. Baucum. (2007). Η ανάπτυξη του ανθρώπου. (Επιμέλεια μετάφρασης Α. Ιωαννίδου), τ. Α, 656-657. Αθήνα: Παπαζήση (διασκευή).

G.J. Craig, D. Baucum. (2007). Η ανάπτυξη του ανθρώπου. (Επιμέλεια μετάφρασης Α. Ιωαννίδου), τ. Α, 656-657. Αθήνα: Παπαζήση (διασκευή). ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο 1 [Η φιλία] Τα παιδιά ωφελούνται πολύ από στενές φιλικές σχέσεις στις οποίες υπάρχει αμοιβαία εμπιστοσύνη. Οι φιλίες τα βοηθούν να συνειδητοποιήσουν κοινωνικές έννοιες, να συνυπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά.

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. Γ. Οι μαθητές και τα Μαθηματικά. Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. ΠΙΝΑΚΑΣ 55 Στάση

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Τα εφόδια των εργαζομένων για την είσοδο και παραμονή στην εργασία

Τα εφόδια των εργαζομένων για την είσοδο και παραμονή στην εργασία Τα εφόδια των εργαζομένων για την είσοδο και παραμονή στην εργασία Όταν το άτομο έρχεται αντιμέτωπο για πρώτη φορά με την άμεση πράξη της αναζήτησης και εξεύρεσης εργασίας, πρέπει, ουσιαστικά, να εντοπίσει

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

«Ενισχύοντας την κοινωνική ένταξη των μαθητών με διαφορετική πολιτισμική προέλευση»

«Ενισχύοντας την κοινωνική ένταξη των μαθητών με διαφορετική πολιτισμική προέλευση» Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο «Ενισχύοντας την κοινωνική ένταξη των μαθητών με διαφορετική πολιτισμική

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος ΤΙ ΡΟΛΟ ΠΑΙΖΕΙ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Η ανατροφή των παιδιών, οι αξίες, τα κίνητρα που δίνει

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ

Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ Αγγελική Γενά agena@ppp.uoa.gr ΣΗΜΑΝΤΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΕΤΟΙΜΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΕΝΤΑΞΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ ΣΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Α. ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ Επίσταση Προσοχής Ομαδική & όχι

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΣΕΙΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΣΧΕΣΕΙΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ Ετήσιο Διαδικτυακό Διαπανεπιστημιακό Σεμινάριο 2011-2012 Στη Διοίκηση της Εκπαίδευσης και τη Διαπολιτισμική Πραγματικότητα ΣΧΕΣΕΙΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ Ονοματεπώνυμο: Μπούτσκου Λεμονιά ΠΕ03

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ( σελίδες σχολικού βιβλίου 123 127, έκδοση 2014 : σελίδες 118 122 ) 3.3 ιεύθυνση 3.3.1 Ηγεσία Βασικές έννοιες Οι επιχειρήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 3 ο Διεύθυνση-Παρακίνηση 3.1. Ηγεσία-Βασικές έννοιες Η επιτυχία των επιχειρήσεων ή των οργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

3 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ

3 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ 3 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ Ερωτήσεις της µορφής «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε µε Σ (σωστό) ή µε Λ (λάθος) καθεµιά από τις παρακάτω προτάσεις. 1. Ένα ιδιωτικό

Διαβάστε περισσότερα

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ΔΕΠΠΣ ΑΠΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ενδιαφερόντων του, γ. η εξασφάλιση ίσων ευκαιριών και δυνατοτήτων μάθησης

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

νος Κλουβάτος Κων/νος Εναλλακτικές μορφές αξιολόγησης των μαθητών με ανομοιογενή χαρακτηριστικά Αξιολόγηση της διαφοροποιημένης διδασκαλίας

νος Κλουβάτος Κων/νος Εναλλακτικές μορφές αξιολόγησης των μαθητών με ανομοιογενή χαρακτηριστικά Αξιολόγηση της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Κων/νος νος Κλουβάτος Σύμβουλος 3 η ς Περιφέρειας Δημ. Εκπ/σης Ν. Κυκλάδων Εναλλακτικές μορφές αξιολόγησης των μαθητών με ανομοιογενή χαρακτηριστικά Αξιολόγηση της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Μορφές αξιολόγησης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ Η έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων συνοδεύει σχεδόν πάντα την αίτηση για την είσοδο σε οποιοδήποτε πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών. Την έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ. PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ. PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ Στο τομέα της εκπαίδευσης η αξιολόγηση μπορεί να αναφέρεται στην επίδοση των μαθητών, στην αποτελεσματικότητα της διδασκαλίας ή της μαθησιακής διαδικασίας, στο αναλυτικό πρόγραμμα, στα διδακτικά

Διαβάστε περισσότερα

Έννοιες. Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση.

Έννοιες. Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση. Womens Business Gerasimos Tzamarelos, PhD 27 November 2014 Έννοιες Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση.

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 11

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 11 ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 11 ( σελίδες σχολικού βιβλίου 135 139, έκδοση 2014 : σελίδες 130 134 ) 3.3.3 υναµική Οµάδων 3.3.3.1 Βασικές έννοιες - Ορισµοί Η οµάδα αποτελεί έννοια και όρο που

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος των κινήτρων συμμετοχής σε δράσεις Διά Βίου μάθησης

Ο ρόλος των κινήτρων συμμετοχής σε δράσεις Διά Βίου μάθησης Ο ρόλος των κινήτρων συμμετοχής σε δράσεις Διά Βίου μάθησης Δια Βίου Μάθηση και Βιβλιοθήκες - ENTITLE Επίκ. καθηγήτρια Περιεχόμενα 1.Εισαγωγή 2.Θεωρίες Κινήτρων 2.1 Θεωρίες Προσωπικότητας 2.2 Γνωστικές

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Ενισχύστε την Αυτοπεποίθηση των Παιδιών Βελτιώνοντας & Μαθαίνοντας τον Γονεϊκό Τύπο!!! ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Κλεισθένους 12 (Στοά Κοββατζή) 1 ος όροφος Τηλ.: 2742029421 Κιν.: 6979985566

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακας 1. Προτεινόμενοι τρόποι σχηματισμού μαθητικών ομάδων Κριτήριο ομαδοποίησης Ομάδες ομοιογενείς Ομάδες ανομοιογενείς Γνωστικό επίπεδο /

Πίνακας 1. Προτεινόμενοι τρόποι σχηματισμού μαθητικών ομάδων Κριτήριο ομαδοποίησης Ομάδες ομοιογενείς Ομάδες ανομοιογενείς Γνωστικό επίπεδο / Παράρτημα Πίνακας 1. Προτεινόμενοι τρόποι σχηματισμού μαθητικών ομάδων Κριτήριο ομαδοποίησης Ομάδες ομοιογενείς Ομάδες ανομοιογενείς Γνωστικό επίπεδο / διαφορετικό γνωστικό όμοιο γνωστικό επίπεδο / μαθησιακή

Διαβάστε περισσότερα

Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής.

Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής. Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής. Τρεις κατηγορίες κοινωνικών καταστάσεων είναι για τον Tajfel

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης. Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης. Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Η κάθε αναπηρία ή η κάθε ιδιαιτερότητα συνήθως έχει επιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΟΑΕΔ Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: Μαρμαρινός Ιωάννης

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα Το κείμενο αυτό είναι ένα απόσπασμα από το Κεφάλαιο 16: Ποιοτικές ερμηνευτικές μέθοδοι έρευνας στη φυσική αγωγή (σελ.341-364) του βιβλίου «Για μία καλύτερη φυσική αγωγή» (Παπαιωάννου, Α., Θεοδωράκης Ι.,

Διαβάστε περισσότερα

6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ

6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ 6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ( σελίδες σχολικού βιβλίου 129 133, έκδοση 2014 : σελίδες 124 129 ) 3.3.2 Παρακίνηση 3.3.2.1 Βασικές έννοιες Η υλοποίηση του έργου και η επίτευξη των στόχων στις

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση στην εκπαίδευση

Αξιολόγηση στην εκπαίδευση Αξιολόγηση στην εκπαίδευση Έννοια και ορισμοί Έννοια Διαδικασία κρίσης ή μέτρησης μια αξίας Ορισμοί Δεν υπάρχει ομοφωνία μεταξύ των θεωρητικών όσον αφορά την έννοια και το περιεχόμενο του όρου «αξιολόγηση».

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΣΠΑΙΤΕ ΕΠΑΙΚ 2013-2014 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ «Ο ΕΝΣΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ-ΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ» ΣΤΑΜΑΤΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΤΣΕΜΕΚΙΔΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΥΝΤΥΧΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ PSY 301 Φιορεντίνα Πουλλή. Μάθημα 1ο

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ PSY 301 Φιορεντίνα Πουλλή. Μάθημα 1ο ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ PSY 301 Φιορεντίνα Πουλλή 1 ΚΥΡΙΩΣ ΒΙΒΛΙΟ Τίτλος : Κοινωνική Ψυχολογία: Εισαγωγή στη μελέτη της κοινωνικής συμπεριφοράς Συγγραφέας : Κοκκινάκη, Φ. 2 Μάθημα 1 ον -Δομή Μαθήματος Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΗΓΕΣΙΚΟ ΠΡΟΦΙΛ ΠΡΟΪΣΑΜΕΝΟΤ ΝΟΗΛΕΤΣΙΚΟΤ ΣΜΗΜΑΣΟ

ΗΓΕΣΙΚΟ ΠΡΟΦΙΛ ΠΡΟΪΣΑΜΕΝΟΤ ΝΟΗΛΕΤΣΙΚΟΤ ΣΜΗΜΑΣΟ ΗΓΕΣΙΚΟ ΠΡΟΦΙΛ ΠΡΟΪΣΑΜΕΝΟΤ ΝΟΗΛΕΤΣΙΚΟΤ ΣΜΗΜΑΣΟ Κάθε σύγχρονη νοσηλευτική μονάδα απαιτεί: υψηλά πρότυπα απόδοσης σε ότι αφορά την ποιότητα και την ποσότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών έναν προϊστάμενο με

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Οι τρεις διαστάσεις της μάθησης Αλέξης Κόκκος Ο Knud Illeris, ο σημαντικότερος ίσως θεωρητικός της μάθησης σήμερα, στο κείμενό του «Μια

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το Η δηµιουργία του παρόντος υλικού έγινε στο πλαίσιο της ενέργειας 2.4.3 κατηγορία πράξεων γ του ΕΠΕΑΕΚ 2 µε τίτλο: «Προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΜΟΙΒΕΣ, ΠΟΙΝΕΣ ΚΑΙ ΕΣΩΤΕΡΙΚΑ ΚΙΝΗΤΡΑ ΣΤΗΦΥΣΙΚΗΑΓΩΓΗ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΑΜΟΙΒΕΣ, ΠΟΙΝΕΣ ΚΑΙ ΕΣΩΤΕΡΙΚΑ ΚΙΝΗΤΡΑ ΣΤΗΦΥΣΙΚΗΑΓΩΓΗ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΑΜΟΙΒΕΣ, ΠΟΙΝΕΣ ΚΑΙ ΕΣΩΤΕΡΙΚΑ ΚΙΝΗΤΡΑ ΣΤΗΦΥΣΙΚΗΑΓΩΓΗ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωπαϊκό Πορτφόλιο Γλωσσών. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Συμβούλιο της Ευρώπης Για έφηβους 12 15 χρόνων. Οδηγός προς τους εκπαιδευτικούς

Ευρωπαϊκό Πορτφόλιο Γλωσσών. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Συμβούλιο της Ευρώπης Για έφηβους 12 15 χρόνων. Οδηγός προς τους εκπαιδευτικούς Ευρωπαϊκό Πορτφόλιο Γλωσσών Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Συμβούλιο της Ευρώπης Για έφηβους 12 15 χρόνων Οδηγός προς τους εκπαιδευτικούς 1. Σε γενικές γραμμές α) Τι είναι το Ευρωπαϊκό Πορτφόλιο Γλωσσών

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΛΕΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΜΗ ΛΕΚΤΙΚΗ. ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΛΕΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΜΗ ΛΕΚΤΙΚΗ. ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΛΕΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΜΗ ΛΕΚΤΙΚΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΥΠΟΕΝΟΤΗΤΑ: 3.2. Ανάπτυξη Κοινωνικών Δεξιοτήτων και Σχέσεων ΤΑΞΗ: Α Γυμνασίου ΧΡΟΝΟΣ: 1 διδακτική περίοδος

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT MANAGEMENT ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΣΩΣΤΗ ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΤΩΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ, ΟΙ ΟΠΟΙΕΣ ΕΚΤΕΛΟΥΝΤΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΑ ΜΕΣΑ ΣΕ ΜΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΛΛΗΛΟΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT 1.ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος μαθήματος: ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ. Ενότητα 3 Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ

Τίτλος μαθήματος: ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ. Ενότητα 3 Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ Τίτλος μαθήματος: ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ Ενότητα 3 Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ Οι ερωτήσεις στη διδασκαλία Α) Η ερώτηση του εκπαιδευτικού Β) Η ερώτηση του μαθητή Α) Η

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Δομή παρουσίασης Εισαγωγή Έννοια της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Γιατί διαφοροποίηση διδασκαλίας; Θετικά αποτελέσματα από την εφαρμογή της διαφοροποιημένης

Διαβάστε περισσότερα

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά»

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» «Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» Θεοδώρα Πάσχου α.μ 12181 Τμήμα Λογοθεραπείας-Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ Εισαγωγικές επισημάνσεις 1) η εκδήλωση διαταραχών στην κατάκτηση μαθησιακών δεξιοτήτων προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Μπορώ να συνεργάζομαι και να επικοινωνώ αποτελεσματικά; Ένα εργαστήρι βιωματικών ασκήσεων αυτο-αξιολόγησης Φαίη Ορφανού - Σοφία Μακρή

Μπορώ να συνεργάζομαι και να επικοινωνώ αποτελεσματικά; Ένα εργαστήρι βιωματικών ασκήσεων αυτο-αξιολόγησης Φαίη Ορφανού - Σοφία Μακρή Εργαστήρι για την επαγγελματική ζωή Μπορώ να συνεργάζομαι και να επικοινωνώ αποτελεσματικά; Ένα εργαστήρι βιωματικών ασκήσεων αυτο-αξιολόγησης Φαίη Ορφανού - Σοφία Μακρή 4 0 Θ Ε Ρ Ι Ν Ο Σ Χ Ο Λ Ε Ι Ο Ν

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί ένα σεμινάριο για τις συγκρούσεις;

Γιατί ένα σεμινάριο για τις συγκρούσεις; Σεμινάρια ΕΚΔΔΑ 2009-10 ΕΠΙΛΥΣΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ στον χώρο της Υγείας Γιατί ένα σεμινάριο για τις συγκρούσεις; Εάν τις διαχειριστούμε όπως συνήθως, μπορεί να: Οδηγήσουν σε προσωπικές αντιπάθειες Διαταράξουν/

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009)

Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009) Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009) 1. Ταυτότητα της Έρευνας Το πρόβλημα του λειτουργικού αναλφαβητισμού στην Κύπρο στις ηλικίες των 12 με 15 χρόνων

Διαβάστε περισσότερα

Πετυχημένη Σχολική Ηγεσία: 10 ισχυρές παραδοχές-προκλήσεις για βελτίωση. Δρ Μάριος Στυλιανίδης, ΕΔΕ ΥΠΠ stylmarios@cytanet.com.cy

Πετυχημένη Σχολική Ηγεσία: 10 ισχυρές παραδοχές-προκλήσεις για βελτίωση. Δρ Μάριος Στυλιανίδης, ΕΔΕ ΥΠΠ stylmarios@cytanet.com.cy Πετυχημένη Σχολική Ηγεσία: 10 ισχυρές παραδοχές-προκλήσεις για βελτίωση Δρ Μάριος Στυλιανίδης, ΕΔΕ ΥΠΠ stylmarios@cytanet.com.cy Δέκα ισχυρές παραδοχές για μια πετυχημένη σχολική ηγεσία Day, Sammons, Hopkins,

Διαβάστε περισσότερα

Η Δυναμική του Αποτελεσματικού Εκπαιδευτικού στη Σύγχρονη Πραγματικότητα

Η Δυναμική του Αποτελεσματικού Εκπαιδευτικού στη Σύγχρονη Πραγματικότητα Η Δυναμική του Αποτελεσματικού Εκπαιδευτικού στη Σύγχρονη Πραγματικότητα Δρ Έλενα Χριστοφίδου Συντονίστρια Προγραμμάτων Επιμόρφωσης Στελεχών της Εκπαίδευσης Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Απρίλιος 2014

Διαβάστε περισσότερα

1. Σκοπός της έρευνας

1. Σκοπός της έρευνας Στατιστική ανάλυση και ερμηνεία των αποτελεσμάτων των εξετάσεων πιστοποίησης ελληνομάθειας 1. Σκοπός της έρευνας Ο σκοπός αυτής της έρευνας είναι κυριότατα πρακτικός. Η εξέταση των δεκτικών/αντιληπτικών

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΜΑΔΟΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ σε εφαρμογή

Η ΟΜΑΔΟΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ σε εφαρμογή 1 ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΠΕΣΣ Φωτίζοντας τη διδασκαλία: Σύγχρονες Διδακτικές Προσεγγίσεις Η ΟΜΑΔΟΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ σε εφαρμογή ΚΟΡΙΝΘΟΣ 2013 Μπιλιούρη Αργυρή Δ/ντρια 5 ου Δημ.Σχ.Ναυπλίου ΜSc Διδακτική Λογοτεχνίας

Διαβάστε περισσότερα

Οι δεξιότητες πέρα από τη χαρισματικότητα

Οι δεξιότητες πέρα από τη χαρισματικότητα Οι δεξιότητες πέρα από τη χαρισματικότητα Βίκη Παυλίδη Εκπαιδευτική Ψυχολόγος, ΜΑ,MSc Τμήμα Συμβουλευτικής & Ψυχολογίας Εκπαιδευτήρια Γείτονα Χαρακτηριστικά της χαρισματικότητας Γνωστικές Δεξιότητες Τρόποι

Διαβάστε περισσότερα

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς των Α.Πορτσέλη, Μ. Κυριακίδου Η παρούσα εισήγηση αφορά στην παρουσίαση ενός καινοτόμου προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Βασικό εργαλείο αυτοαξιολόγησης Ερωτηματολόγιο για γονείς και κηδεμόνες

Βασικό εργαλείο αυτοαξιολόγησης Ερωτηματολόγιο για γονείς και κηδεμόνες Βασικό εργαλείο αυτοαξιολόγησης Ερωτηματολόγιο για γονείς και κηδεμόνες Σημερινή ημερομηνία Παρακαλείσθε όπως συμπληρώσετε. Αριθμός ερωτηματολογίου Συμπληρώνεται από το σχολείο. Αγαπητοί γονείς, αγαπητοί

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

Το νέο κοινωνιολογικό πλαίσιο του πολυπολιτισμικού σχολείου

Το νέο κοινωνιολογικό πλαίσιο του πολυπολιτισμικού σχολείου Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο- για τη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Σε συνεργασία με την Περιφερειακή Διεύθυνση Π.Ε. & Δ.Ε. Νοτίου Αιγαίου ΗΜΕΡΙΔΑ Το νέο κοινωνιολογικό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ Μάθηµα: Κοινωνική Ταυτότητα και ιοµαδικές Σχέσεις ιδάσκουσα: Αλεξάνδρα Χαντζή

ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ Μάθηµα: Κοινωνική Ταυτότητα και ιοµαδικές Σχέσεις ιδάσκουσα: Αλεξάνδρα Χαντζή 1 ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ Μάθηµα: Κοινωνική Ταυτότητα και ιοµαδικές Σχέσεις ιδάσκουσα: Αλεξάνδρα Χαντζή Εισαγωγή Πηγές: Dovidio, J. F., & Gaertner, S. L. (2010). Intergroup bias. In S. T. Fiske, D. T. Gilbert,

Διαβάστε περισσότερα

Η έννοια του Management: εµπεριέχει δύο βασικές λειτουργίες, την οργάνωση και τη διοίκηση, καθώς και µια βοηθητική, τον έλεγχο.

Η έννοια του Management: εµπεριέχει δύο βασικές λειτουργίες, την οργάνωση και τη διοίκηση, καθώς και µια βοηθητική, τον έλεγχο. Η έννοια του Management: εµπεριέχει δύο βασικές λειτουργίες, την οργάνωση και τη διοίκηση, καθώς και µια βοηθητική, τον έλεγχο. Η έννοια της οργάνωσης: ως ενέργεια: ρύθµιση των σχέσεων ανάµεσα στα µέλη

Διαβάστε περισσότερα

Όλα αυτά αποκτούν νόηµα µόνο µέσα από τη σύγκριση µε άλλες οµάδες.

Όλα αυτά αποκτούν νόηµα µόνο µέσα από τη σύγκριση µε άλλες οµάδες. ιοµαδικές Σχέσεις. Το παράδειγµα της ελάχιστης οµάδας. Και µόνο η γνώση ότι το άτοµο ανήκει σε µια οµάδα είναι ικανό να επηρεάσει τη συµπεριφορά του προς αυτήν. Η Θεωρία της κοινωνικής ταυτότητας. Τα άτοµα

Διαβάστε περισσότερα

«Βιωματική άσκηση» Βαρβέρη Μαριάνθη, Κοινωνική Ψυχολόγος, Κινητή Μονάδα Ψυχικής Υγείας Παιδιών - Εφήβων Ψ.Ν.Θ.

«Βιωματική άσκηση» Βαρβέρη Μαριάνθη, Κοινωνική Ψυχολόγος, Κινητή Μονάδα Ψυχικής Υγείας Παιδιών - Εφήβων Ψ.Ν.Θ. «Βιωματική άσκηση» Βαρβέρη Μαριάνθη, Κοινωνική Ψυχολόγος, Κινητή Μονάδα Ψυχικής Υγείας Παιδιών - Εφήβων Ψ.Ν.Θ. Μετά την εισήγηση της 1 ης ημέρας, αρχικά χωρίσαμε τους εκπαιδευτικούς σε 4 ομάδες και δόθηκε

Διαβάστε περισσότερα

του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο Δρ Παναγιώηης Γαλάνης Σσνηονιζηής Εκπαίδεσζης Γραθείοσ Εκπαίδεσζης Σηοσηγάρδης

του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο Δρ Παναγιώηης Γαλάνης Σσνηονιζηής Εκπαίδεσζης Γραθείοσ Εκπαίδεσζης Σηοσηγάρδης του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο Δρ Παναγιώηης Γαλάνης Σσνηονιζηής Εκπαίδεσζης Γραθείοσ Εκπαίδεσζης Σηοσηγάρδης Κοινωνικοποίηση του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο Στους ρυθμούς με τους οποίους

Διαβάστε περισσότερα

4. Σηµειώ -στε. 8 Μάθηση ως διαδικασία και όχι µόνον ως περιεχόµενο ή αποτέλεσµα 9 Διαθεµατική ολική προσέγγιση της διδασκαλίας και µάθησης

4. Σηµειώ -στε. 8 Μάθηση ως διαδικασία και όχι µόνον ως περιεχόµενο ή αποτέλεσµα 9 Διαθεµατική ολική προσέγγιση της διδασκαλίας και µάθησης ΑΣΚΗΣΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Με βάση τα παρακάτω παιδαγωγικά κριτήρια αξιολογήστε το µαθησιακό περιβάλλον µίας διδακτικής παρέµβασης σηµειώνοντας την ύπαρξή τους είτε µε εισαγωγή σχολίου πάνω στα

Διαβάστε περισσότερα

C A R E E R H O G A N D E V E L O P ΟΔΗΓΙΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ. Έκθεση για: Jane Doe ID: HB290576

C A R E E R H O G A N D E V E L O P ΟΔΗΓΙΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ. Έκθεση για: Jane Doe ID: HB290576 S E L E C T D E V E L O P L E A D H O G A N D E V E L O P C A R E E R ΟΔΗΓΙΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ Έκθεση για: Jane Doe ID: HB290576 Ημερομηνία: Αύγουστος 02, 2012 2

Διαβάστε περισσότερα

Ηλικία - Επιχειρηματικότητα

Ηλικία - Επιχειρηματικότητα Ηλικία - Επιχειρηματικότητα 40% 35% 34,3% 34,0% 30% 25% 20% 21,3% 15% 10% 5% 0% 1,3% 18-24 25-34 35-44 45-54 55+ 9,0% 1 Τι επιλέγει 84% επιλέγει την έναρξη νέας δραστηριότητας ανεξάρτητα επιπέδου εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογή Προγράμματος Αγωγής Στοματικής Υγείας»

Εφαρμογή Προγράμματος Αγωγής Στοματικής Υγείας» «Πρακτική Εφαρμογή Προγράμματος Αγωγής Στοματικής Υγείας» Ματίνα Στάππα, Οδοντίατρος Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Αθηνών Πάρεδρος Αγωγής Υγείας Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Η εφαρμογή των προγραμμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Η Αξιολογηση του Εκπαιδευτικού Έργου- Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη σχολική μονάδα

Η Αξιολογηση του Εκπαιδευτικού Έργου- Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη σχολική μονάδα ΥΠΑΙΘΠΑ / ΙΕΠ ΕΡΓΟ : Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου της σχολικής μονάδας: Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης (ΑΕΕ) Η Αξιολογηση του Εκπαιδευτικού Έργου- Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη σχολική μονάδα Ιανουάριος

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά A Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης Σεπτέμβρης 2007

Μαθηματικά A Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης Σεπτέμβρης 2007 Μαθηματικά A Δημοτικού Πέτρος Κλιάπης Σεπτέμβρης 2007 Το σύγχρονο μαθησιακό περιβάλλον των Μαθηματικών Ενεργή συμμετοχή των παιδιών Μάθηση μέσα από δραστηριότητες Κατανόηση ΌΧΙ απομνημόνευση Αξιοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Κείμενο [Η αξιολόγηση του μαθητή]

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Κείμενο [Η αξιολόγηση του μαθητή] ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο [Η αξιολόγηση του μαθητή] Η αξιολόγηση των μαθητών στο σχολείο είναι μια διαδικασία στενά συνυφασμένη με τη διδακτική πράξη και κατ επέκταση με τη συνολική κοινωνική λειτουργία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ «Η ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ»

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ «Η ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ» ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ «Η ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ» Διεργασίες ονομάζονται τα «πρότυπα» της λειτουργίας της ομάδας, τα οποία αναπτύσσονται μέσα στο

Διαβάστε περισσότερα

www.psychologyonline.gr Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι,

www.psychologyonline.gr Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι, Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι, Μετά την σύντοµη ανάπαυλα των Χριστουγεννιάτικων διακοπών µας, έφτασε ένας ορεξάτος και Ολόφρεσκος Νέος Χρόνος που κουβαλά µαζί

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΟΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ

Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΟΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΟΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΣΕ ΤΑΞΕΙΣ ΜΕ ΠΟΛΥΜΟΡΦΟ ΜΑΘΗΤΙΚΟ ΔΥΝΑΜΙΚΟ Η υφιστάμενη κατάσταση καταπίεση από τον κοινωνικό τους περίγυρο απαιτήσεις του σχολικού περιβάλλοντος Όλο και περισσότεροι

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Εμπιστοσύνης του Καταναλωτή

Έρευνα Εμπιστοσύνης του Καταναλωτή ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ Έρευνα Εμπιστοσύνης του Καταναλωτή Τριμηνιαία Έρευνα Γ Τρίμηνο 2014 Αθήνα, Οκτώβριος 2014 2 Έρευνα Εμπιστοσύνης του

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Στρατηγικού Σχεδίου για τη βελτίωση της Οδικής Ασφάλειας στην Ελλάδα Παιδεία Οδικής Ασφάλειας

Ανάπτυξη Στρατηγικού Σχεδίου για τη βελτίωση της Οδικής Ασφάλειας στην Ελλάδα Παιδεία Οδικής Ασφάλειας Εσπερίδα «Προτάσεις για τη βελτίωση της οδικής ασφάλειας στην Ελλάδα» Ρόδος, 22 Μαρτίου 2012 Ανάπτυξη Στρατηγικού Σχεδίου για τη βελτίωση της Οδικής Ασφάλειας στην Ελλάδα Παιδεία Οδικής Ασφάλειας Γ. Κανελλαΐδης,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ

ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ Έρευνα μάρκετινγκ Τιμολόγηση Ανάπτυξη νέων προϊόντων ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Τμηματοποίηση της αγοράς Κανάλια

Διαβάστε περισσότερα

Γνώση του εαυτού μας

Γνώση του εαυτού μας Γνώση του εαυτού μας Self awareness Η αυτογνωσία αναφέρεται σε: Συναισθήματα Σκέψεις Ενδιαφέροντα Ισχυρά & αδύνατα σημεία Αξίες Ικανότητες Στόχους Δεξιότητες Προτιμητέο στιλ επικοινωνίας 1 Γνώση του εαυτού

Διαβάστε περισσότερα

Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση)

Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση) 18 Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση) Στις αρχές της δεκαετίας του 1980, ο John Turner και οι συνεργάτες του (Turner, 1985, Turner et al. 1987), θεωρητικοί και ερευνητές

Διαβάστε περισσότερα

Τι Είναι η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητα;

Τι Είναι η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητα; Τι Είναι η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητα; Τα κύρια συμπτώματα των παιδιών με ΔΕΠ-Υ είναι η εκδήλωση συμπτωμάτων απροσεξίας, υπερκινητικότητας και/ή παρορμητικότητας σε βαθμό δυσανάλογο

Διαβάστε περισσότερα

Διαδικασία μετασχηματισμού του Προγράμματος Σπουδών σε μιντιακές δράσεις. Λοΐζος Σοφός

Διαδικασία μετασχηματισμού του Προγράμματος Σπουδών σε μιντιακές δράσεις. Λοΐζος Σοφός Διαδικασία μετασχηματισμού του Προγράμματος Σπουδών σε μιντιακές δράσεις Λοΐζος Σοφός Οι 5 φάσεις του διδακτικού μετασχηματισμού 1. Εμπειρική σύλληψη ενός σεναρίου μιντιακής δράσης και χαρτογράφηση της

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ...3 2. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΕΓΓΡΑΦΩ Σ ΕΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞ

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Σκοπός της έρευνας αυτής είναι η διερεύνηση των απόψεων των εκπαιδευτικών αναφορικά με την ιδιαίτερη πολιτική του σχολείου τους. Η έρευνα αυτή εξετάζει, κυρίως, την πολιτική

Διαβάστε περισσότερα