Διαπολιτισμική αγωγή και κοινωνική αλληλεπίδραση στο σχολείο

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Διαπολιτισμική αγωγή και κοινωνική αλληλεπίδραση στο σχολείο"

Transcript

1 Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών για το σχολείο- για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό σεμινάριο Διαπολιτισμική αγωγή και κοινωνική αλληλεπίδραση στο σχολείο «Κοινωνικές σχέσεις συμμαθητών και πολιτισμικές ιδιαιτερότητες» Κωνσταντίνος Μπίκος Συνοπτικές σημειώσεις T.E.E. N. Μουδανιών 1, 8 και 12 Φεβρουαρίου 2007

2 Οι σχέσεις συνομηλίκων και η κοινωνικοπαιδαγωγική αποστολή του σχολείου Ο εκπαιδευτικός μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση της συνοχής και του ψυχολογικού κλίματος της ομάδας που λέγεται σχολική τάξη, στην απαλλαγή του μαθητή από το άγχος της κοινωνικής απόρριψης, όπως και στην αύξηση της ικανοποίησης που αποκομίζει ο μαθητής από τη συμμετοχή του στην ομάδα της τάξης. Προσδοκώμενο επακόλουθο αυτής της ικανοποίησης είναι η βελτίωση της αυτοεικόνας του και η βελτίωση της απόδοσής του, η βελτίωση δηλαδή τελικά της σχολικής του επίδοσης Η σχολική τάξη ως ομάδα συνομηλίκων Η σχολική τάξη ως κοινωνική ομάδα δεν είναι απλά μια «συνάθροιση ατόμων», αλλά ένα κοινωνικό σύστημα με ιδιαίτερη διάρθρωση και πλέγμα ζωτικών σχέσεων Δομή και λειτουργία της ομάδας της τάξης(τυπική δομή): Ρόλοι Θέσεις - Κοινωνικό κύρος ή κοινωνική ισχύς (social status) Νόρμες συμπεριφοράς. Χαρακτηριστικό στοιχείο του ρόλου του μαθητή: καλείται να υλοποιήσει μάθηση σε δύο διαφορετικά επίπεδα μάθησης, στα οποία αντιστοιχούν δύο διαφορετικές, ωστόσο συμπληρωματικές πλευρές του μαθητικού ρόλου. Το πρώτο αφορά τη σχέση του μαθητή με τους «άλλους» και τη μάθηση που προκύπτει από τη συμμετοχή στην αλληλεπίδραση στα πλαίσια αυτής της σχέσης (κοινωνική μάθηση). Το δεύτερο αφορά το περιεχόμενο της διδακτέας ύλης ( το οποίο όμως είναι αδιανόητο χωρίς τη σχέση μαθητή δασκάλου και μαθητή - μαθητή) και τη μάθηση που προκύπτει από την τριβή με αυτό Σχέσεις συνομηλίκων στην ομάδα της τάξης (άτυπη δομή): Η διαπροσωπική έλξη οδηγεί σε άτυπες/φιλικές σχέσεις και το σχηματισμό άτυπων υποομάδων στην ευρύτερη ομάδα. Βασική επιδίωξη κάθε παιδιού: η συγκρότηση, αναγνώριση και αποδοχή της εικόνας του Εγώ. Tα παιδιά και οι έφηβοι στρέφονται στους άλλους για να εξηγήσουν ποιοι πραγματικά είναι ή για να επιβληθούν. Οι συνομήλικοί τους πάλι απαιτούν την οπωσδήποτε ένταξή τους στην τυπική ή άτυπη ομάδα, ένταξη που έχει ως προϋπόθεση την αποδοχή των κανόνων συμπεριφοράς και την καθολική συμμόρφωση στους στόχους της. Τυχόν απόρριψη από την πλευρά των συνομηλίκων μπορεί να προκαλέσει στο παιδί αυξημένο άγχος, χαμηλή αυτοεκτίμηση, εχθρότητα και να επηρεάσει αρνητικά την κατοπινή κοινωνική προσαρμογή του, η οποία με τη σειρά της οδηγεί σε περαιτέρω απόρριψη Η βασικότερη ποιοτική διάφορα σε σύγκριση με τις γονεϊκές σχέσεις έγκειται στο γεγονός ότι οι σχέσεις συνομηλίκων στηρίζονται στην αρχή της ισότητας. Μέσα από αυτές δίνεται η ευκαιρία στο παιδί να μεταβάλει τις σχέσεις του και από δεδομένες και συμπληρωματικές με τους γονείς, να τις βιώσει με τους συνομηλίκους του ως συντροφικές ή συνεργατικές και σίγουρα όχι ως δεδομένες Οι σχέσεις του μαθητή με τους συμμαθητές του έχουν ιδιαίτερη βαρύτητα, διότι, σε σύγκριση με τις οικογενειακές, είναι πολυπληθέστερες, ισότιμες, συντροφικές, και, ακριβώς επειδή είναι λιγότερο συνεχείς και μόνιμες, λιγότερο καταπιεστικές αλλά παράλληλα και όχι αρκετά ασφαλείς Άλλη βασική επιδίωξη κάθε μέλους είναι η απόκτηση κοινωνικού κύρους, έτσι αναδεικνύονται οι ηγετικές φυσιογνωμίες, όπως και αντίθετα οι κοινωνικά αδύναμοι και απομονωμένοι που ασκούν λίγη ή ελάχιστη επιρροή. 2

3 Η προτεραιότητα των συναισθηματικών παραγόντων Παντού όπου ζουν και εργάζονται άνθρωποι σε ομάδες, εμφανίζονται ορισμένες επιδράσεις της ομάδας, συναισθηματικού χαρακτήρα, οι οποίες επηρεάζουν την απόδοση και τη συμπεριφορά των μελών τους. Οι συναισθηματικοί παράγοντες, όπως η γενική ατμόσφαιρα, η ύπαρξη κινήτρων και η ευχαρίστηση των μελών της ομάδας για την ομαδική ζωή, ξεπερνούν σε σπουδαιότητα τους αντικειμενικούς παράγοντες, που σχετίζονται με θέματα οργάνωσης υγιεινής (π.χ. φωτεινότητα στο χώρο εργασίας), με το επίπεδο της αμοιβής ή τη διάρκεια των διακοπών. Η διαπίστωση για την προτεραιότητα των συναισθηματικών συντελεστών στην ομαδική ζωή ισχύει και για τη σχολική τάξη. Όταν επικρατεί καλή ατμόσφαιρα στην ομάδα της τάξης, αυτή ανταποκρίνεται ευκολότερα σε δύσκολες καταστάσεις (π.χ. διαγωνίσματα, εξετάσεις), οι μαθητές κουράζονται με βραδύτερο ρυθμό, είναι συναισθηματικά σταθερότεροι, είναι επιδεκτικότεροι ενθάρρυνσης, η τάξη έχει λιγότερους ταραξίες και ασκεί μεγαλύτερη αυτοπειθαρχία. Οι κοινωνικές σχέσεις μέσα στην τάξη επηρεάζουν το κατά πόσο νιώθουν ευχαρίστηση οι μαθητές που βρίσκονται στο περιβάλλον της. Η ικανοποίηση από τη συμμετοχή τους στη συγκεκριμένη τάξη έχει άμεση επίδραση στην απόδοσή τους, αλλά και γενικότερα στην ψυχική τους. Το σύγχρονο σχολείο δε θεωρείται πλέον ένας απλός πληροφοριοδότης που εξοπλίζει με γνώσεις τους μαθητές του. Εξίσου σημαντική κρίνεται και η κοινωνική του αποστολή. Η γένεση της ομάδας της τάξης έχει τυπική προέλευση. Η εξέλιξή της όμως μπορεί να είναι τυπική αλλά και συγχρόνως άτυπη. Ενώ κάθε ομάδα έχει δύο επίπεδα δραστηριοτήτων, την εργασία και τις διαπροσωπικές σχέσεις, για την ομάδα των εφήβων και των παιδιών το δεύτερο επίπεδο έχει πολύ μεγαλύτερη σπουδαιότητα Διαπροσωπική αντίληψη και αντιμετώπιση του «άλλου» Η ανάπτυξη κοινωνικών σχέσεων στη σχολική τάξη στηρίζονται στη διαπροσωπική αντίληψη (interpersonal perception), του τρόπου δηλαδή με τον οποίο αντιλαμβάνεται και αντιμετωπίζει κάποιο υποκείμενο ένα άλλο υποκείμενο. Ειδικότερα βέβαια επηρεάζονται από τη διαπροσωπική έλξη (interpersonal aattraction). Η αντίληψη του «άλλου» επηρεάζεται από τη λειτουργία γενικότερα της ανθρώπινης αντίληψης, η οποία έχει τα εξής ενδιαφέροντα χαρακτηριστικά: - Η αντίληψη έχει την τάση να οργανώνει στοιχεία, γι αυτό χαρακτηρίζεται ως ενεργητική διαδικασία και όχι παθητική. Πρόκειται δηλαδή για διαδικασία επεξεργασίας των στοιχείων της πραγματικότητας. Έτσι το αποτέλεσμά της δεν είναι μία πιστή απεικόνιση της πραγματικότητας αλλά σχετίζεται με τις συνθήκες, την ψυχοσυναισθηματική κατάσταση, τις πρότερες εμπειρίες, τα κίνητρα και τις προσδοκίες του υποκειμένου. - Ένα σημαντικό χαρακτηριστικό της αντίληψης είναι και η επιλεκτικότητα, η τάσης της δηλαδή να επιλέγει από την πληθώρα στοιχείων και πληροφοριών και να επεξεργάζεται μόνο κάποια συγκεκριμένα - Οι προηγούμενες εμπειρίες, π.χ. επαφές με κάποιο υποκείμενο, επιδρούν σημαντικά στην κατανόηση και αντίληψη της επίκαιρης κατάστασης ή του συγκεκριμένου περιστατικού - Εκτός από τις συνειδητές, στη διαμόρφωση μιας διαπροσωπικής αντίληψης συμβάλλουν και ορισμένες μη ελεγχόμενες και αυτόματες ή ασυνείδητες διαδικασίες πρόσληψης και επεξεργασίας των πληροφοριών - Μπορεί τέλος να παρουσιάζει μία τάση γενίκευσης απλούστευσης: οι άνθρωποι έχουν την τάση να γενικεύουν με βάση μεμονωμένα στοιχεία. Παράλληλα να τοποθετούν τα πρόσωπα σε γνωστικές 3

4 κατηγορίες και να συμπεριφέρονται απέναντι σε άτομα, που στην πραγματικότητα διαφέρουν μεταξύ τους, σαν να είναι όμοια. Επίδραση των προκαταλήψεων στην αντιμετώπιση του διαφορετικού Προκειμένου να γίνει κατανοητός ο τρόπος αντιμετώπισης κοινωνικών φαινομένων που απασχολούν την επικαιρότητα, επιστήμονες της Κοινωνικής Ψυχολογίας χρησιμοποίησαν τον όρο «κοινωνικές αναπαραστάσεις». Μία απόπειρα ορισμού τους θα ήταν η εξής: «Κοινωνικές αναπαραστάσεις είναι μια μορφή ειδικής γνώσης (κοινή γνώμη), οποία έχει κοινωνική καταγωγή». Ειδικότερα: - Πρόκειται για τρόπους πρακτικής σκέψης που προσανατολίζονται προς την επικοινωνία, την κατανόηση και τον έλεγχο του κοινωνικού, υλικού και ιδεατού περιβάλλοντος -Παράγονται μέσα από ειδικές συνθήκες επικοινωνίας, αναδύονται μέσα από συγκεκριμένες συνθήκες και επιτελούν συγκεκριμένες λειτουργίες Ο Serge Moscovici (1961) πιστεύει ότι οι κοινωνικές αναπαραστάσεις έχουν δύο πλευρές. Η πρώτη πλευρά είναι η Παθητική: εικόνα της πραγματικότητας στον ανθρώπινο εγκέφαλο (αντίγραφο), και η δεύτερη είναι η Ενεργητική: η σημασία με την οποία επενδύεται κάθε εικόνα-σύμβολο (αναπαράσταση). Εκτός από τις δύο πλευρές που περιγράφει ο Moscovici, υπάρχουν ορισμένα χαρακτηριστικά τα οποία αποδίδονται στις κοινωνικές αναπαραστάσεις: -Δεν θεωρούνται ότι είναι κάτι το στατικό, αλλά βρίσκονται σε συνεχή αλληλεπίδραση και μεταβολή ανάλογα με κανόνες, αξίες και έννοιες που ισχύουν ή συνδέονται με αυτές -Ορισμένοι ισχυρίζονται ότι σε κάθε κοινωνική αναπαράσταση υπάρχει ένα σύστημα προσδοκιών και προβλέψεων -Σχετίζονται με τη δράση ή την αντιμετώπιση του μέλλοντος, προσανατολίζουν δηλαδή τις ενέργειες που πρόκειται να επακολουθήσουν -Θεωρούνται και ως μια ιδιαίτερη μορφή συμβολικής σκέψης. Υπάρχουν διάφοροι φορείς, οι οποίοι συντελούν στην ανάπτυξη τέτοιου είδους γνώσεων, δηλαδή κοινωνικών αναπαραστάσεων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο Τύπος, ο οποίος ως γνωστόν συμβάλλει στη διαμόρφωση διαδόσεων. Οι δημοσιογράφοι - ως αναπόσπαστο «εργαλείο» του Τύπου - συλλέγουν πληροφορίες από ειδικούς για κάποιο θέμα. Στη συνέχεια τις μεταδίδουν για ενημέρωση του κοινού αλλά συνήθως τις «εκλαϊκεύουν», τις προσαρμόζουν δηλαδή στους στόχους ή τις απόψεις τους αλλά και στα ενδιαφέροντα ή τις προσδοκίες των αναγνωστών τους. Μ αυτόν τον τρόπο συντελούν στη μετατροπή των σχετικών γνώσεων σε κοινωνικές αναπαραστάσεις. Αυτού του είδους η πληροφόρηση χαρακτηρίζεται από πλουραρισμό, από χαλαρή όχι αυστηρά επιστημονική λογική, αλλά εμπεριέχει και αντιφάσεις. Βασικός της στόχος είναι η διαμόρφωση κοινής γνώμης και όχι απαραίτητα η επιστημονική απάντηση στην αντιμετώπιση φαινομένων ή γεγονότων. Άλλο σημαντικό μέσο διάδοσης των κοινωνικών αναπαραστάσεων αποτελούν και οι διάφοροι ιδεολογικοί φορείς της σύγχρονης κοινωνίας, όπως π.χ. τα πολιτικά κόμματα ή η εκκλησία. Αυτοί οι φορείς συμβάλλουν στη μετάδοση της γνώσης. Στηριζόμενοι σε ένα προϋπάρχον ιδεολογικό πλαίσιο προσαρμόζουν ή και διασκευάζουν το περιεχόμενο της γνώσης, κάνοντας συνήθως επιλεκτική αναφορά σε στοιχεία που τους εξυπηρετούν ή 4

5 ταιριάζουν με τις δικές τους θέσεις. Βασικός τους στόχος είναι να διαμορφώσουν στάσεις απέναντι σε κάποιο θέμα, φαινόμενο ή γενικότερα γνώση. Τέλος υπάρχουν και ιδεολογικοπολιτικοί φορείς, οι οποίοι φθάνουν στην παρουσίαση αυτής της γνώσης με τα χαρακτηριστικά προπαγάνδας. Η γνώση διαστρέφεται σε προπαγάνδα, συνήθως στις περιπτώσεις που υπάρχουν συγκρουσιακές διομαδικές σχέσεις, όπου δηλαδή συγκρούονται τα συμφέροντα κάποιων κοινωνικών ομάδων. Αυτή η συνθηματική και χωρίς αυστηρή λογική παρουσίαση της γνώσης έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία στερεοτύπων και προκαταλήψεων. Η δημιουργία στερεοτύπων και προκαταλήψεων ποικίλλει, ανάλογα με τον φορέα και τον τρόπο που συντελεί στη διαμόρφωση κάποιας κοινωνικής αναπαράστασης. Οι κοινωνικοί επιστήμονες κατέληξαν στην εξής αντιστοιχία: α) η διάδοση συντελεί στη διαμόρφωση γνώμης, β) η μετάδοση συντελεί στη διαμόρφωση στάσης και γ) η προπαγάνδα συντελεί στη διαμόρφωση στερεοτύπων. Όπως είναι φανερό η αντιμετώπιση του φαινομένου της παρουσίας ανθρώπων με διαφορετική πολιτισμική προέλευση σε μια κοινωνία περνάει από όλα τα «φίλτρα», που αναφέρθηκαν παραπάνω. Η εικόνα λοιπόν, που σχηματίζει ο κοινωνικός περίγυρος, για τους «διαφορετικούς» είναι αναμενόμενο να έχει στοιχεία είτε διαδόσεων, είτε μετάδοσης, είτε ακόμη και προπαγάνδας. Στερεότυπα Στην αντιμετώπιση του «άλλου» και ιδιαίτερα του διαφορετικού λειτουργούν τα λεγόμενα «στερεότυπα». Όταν γίνεται λόγος για τα στερεότυπα και τη διαμόρφωση στερεοτύπων, κρίνεται αναγκαίο να δοθεί ένας κοινά αποδεκτός ορισμός τους: ως στερεότυπα, ορίζονται μια σειρά ή ένα σύνολο στάσεων απέναντι σε μια κατηγορία ανθρώπων (Hollander 1986). Τα στερεότυπα δεν είναι μονοδιάστατα, αλλά παρουσιάζουν μία ποικιλία και περιγράφονται από συγκεκριμένες ιδιότητες: - Συχνά πρόκειται για εικόνες, δηλαδή εντυπώσεις από χαρακτηριστικά ανθρώπων με μια δεδομένη ομαδοποίηση (Hollander 1986:262) - Άλλοτε πάλι ως στερεότυπα θεωρούνται ευρέως διαδεδομένες και απλοποιημένες αξιολογικές εικόνες σχετικά με μια κοινωνική ομάδα και τα μέλη της (Hogg & Vaughan 1998, σ.47). - Σε κάθε αλληλεπίδρασή μας γνωρίζουμε τους ανθρώπους με κάποιο από τα πιο προφανή χαρακτηριστικά τους (π.χ. άνδρας, φοιτητής, Αλβανός), το οποίο τους κατατάσσει σε κάποια κατηγορία. Αυτό το χαρακτηριστικό τείνει να δεσμεύει τις εντυπώσεις ή την αντίληψή μας. Τείνουμε παραπέρα να αντιλαμβανόμαστε ή και να δεχόμαστε μόνο στοιχεία που είναι συνεπή με το αντίστοιχο στερεότυπο π.χ. Αλβανός-κλέφτης. Σε ένα κλασικό πλέον πείραμα των Haire και Grune (1950), η σύνδεση εργάτης και έξυπνος ή μορφωμένος υπέστη από τα υποκείμενα την ακόλουθη επεξεργασία,, δηλαδή διαστρέβλωση: α) τα υποκείμενα ή αγνοούσαν την σύνδεση, β) ή τη διαστρέβλωσαν, γ) ή τους έπαιρνε πολύ ώρα να την κατανοήσουν, δ) ή προβίβαζαν τον εργάτη σε εργοδηγό/μηχανικό. 5

6 - Η αντίληψή μας λοιπόν λειτουργεί παίρνοντας υπόψη προεξέχοντα ή πολύ «χτυπητά» χαρακτηριστικά. - Τα στερεότυπα οδηγούν συχνά σε γνωστική ασυμφωνία. Αυτό συμβαίνει κυρίως, όταν παρουσιάζονται στοιχεία που δεν ευθυγραμμίζονται με τη βασική αντίληψη ή εικόνα ή κατηγοριοποίηση που έχει κάνει ο φορέας ενός στερεοτύπου. - Αυτοεκπληρούμενη προφητεία: μια στερεοτυπική αντίληψη μπορεί να προκαλέσει μια ανάλογη συμπεριφορά, η οποία συμπεριφορά με τη σειρά της παγιώνει μία πίστη ή μία αντίληψη (Hogg & Vaughan, 1998, σ. 331). Πώς λειτουργεί; Οι προσδοκίες και οι πεποιθήσεις ενός ατόμου για ένα πρόσωπο, έχουν ως άμεση συνέπεια να επηρεαστεί και η συμπεριφορά του ατόμου για το πρόσωπο αυτό. Συνήθως η συμπεριφορά του δευτέρου ευθυγραμμίζεται ανταποκρινόμενη στη συμπεριφορά και τις προσδοκίες του άλλου. Βέβαια τα στερεότυπα δεν αφορούν μόνο τις σχέσεις μεταξύ δύο ατόμων, αλλά πρόκειται για ευρέως διαδεδομένες γενικεύσεις σχετικά με τα μέλη κάποιας κοινωνικής ομάδας. Συνήθως πρόκειται για πολύ απλουστευμένες εικόνες, που δίνουν έμφαση και υπερτονίζουν δυσφημιστικά χαρακτηριστικά. Το αποτέλεσμά τους είναι ότι συχνά δημιουργούν ή βασίζονται σε περίοπτες διαφορές ανάμεσα σε κοινωνικές ομάδες. Τα στερεότυπα βέβαια δεν είναι αποκομμένα από την κοινωνική φύση του ανθρώπου, αλλά αποτελούν συστατικά στοιχεία των προκαταλήψεων, των διακρίσεων και γενικότερα των διομαδικών σχέσεων και χρησιμεύουν με τη σειρά τους για την ερμηνεία των ατελείωτων διαφοροποιήσεων του κοινωνικού κόσμου. Εκτός από τις προαναφερθείσες ιδιότητες των στερεοτύπων, τα στερεότυπα αναγνωρίζονται και από ορισμένα χαρακτηριστικά τους γνωρίσματα: - Διευκολύνουν να χαρακτηρίζονται μεγάλες κοινωνικές ομάδες με λίγα κοινά χαρακτηριστικά. - Αλλάζουν ή εξαλείφονται με αργό ρυθμό. - Αποκτώνται σε πολύ μικρή ηλικία, δυστυχώς πριν να αποκτήσει το παιδί οποιαδήποτε γνώση για την ανάλογη κοινωνική ομάδα. - Γίνονται περισσότερο προφανή και εχθρικά, όταν υπάρχουν και διομαδικές συγκρούσεις. - Δεν μπορεί κανείς να μιλά για λανθασμένα ή ανακριβή στερεότυπα, διότι χρησιμεύουν για να νοηματοδοτούν διομαδικές σχέσεις. Προκαταλήψεις (prejudice) Τα στερεότυπα όπως αναφέρθηκε και παραπάνω αποτελούν συστατικά στοιχεία των προκαταλήψεων. Οι Perez και Mugny (1989) ισχυρίστηκαν ότι οι προκαταλήψεις και ο ρατσισμός αποτελούν μια απ τις πιο δυνατά παγιωμένες στάσεις, εγγεγραμμένες στην αιωνιότητα. Η έννοια του ρατσισμού δείχνει απόλυτα συνυφασμένη με εκείνη των προκαταλήψεων. Οι τελευταίες, μάλιστα, μελετήθηκαν ιδιαίτερα σε σχέση με τις φυλετικές διακρίσεις. Ο βασικός λόγος είναι ότι η αντίληψη της ετερότητας προκαλεί τάσεις ενδοομαδικής εύνοιας ή αντίθετα υποτίμησης του «άλλου/διαφορετικού». Κατά καιρούς έγιναν αρκετές απόπειρες να οριστεί με σαφήνεια τι είναι οι προκαταλήψεις. Ένας ορισμός υποστήριζε ότι προκατάληψη είναι: «η στάση που προδιαθέτει το άτομο να σκεφτεί ή να δράσει με τρόπους ευνοϊκούς ή δυσμενείς έναντι μιας ομάδας/κατηγορίας ή των μελών της». Ο G. Allport (1954) με τη σειρά του πίστευε ότι «η προκατάληψη βασίζεται σε μια λανθασμένη και άκαμπτη γενίκευση». Μια άλλη άποψη 6

7 υποστήριζε ότι προκατάληψη είναι: «μία προκατειλημμένη κρίση που διαμορφώνεται πριν, αντίθετα ή παρά τα αντικειμενικά στοιχεία. Πρόκειται και για μία συναισθηματική στάση που δεν αλλάζει εύκολα από αντίθετες πληροφορίες». Οι προκαταλήψεις όπως και οι κοινωνικές αναπαραστάσεις και τα στερεότυπα αποτελούνται από κάποια χαρακτηριστικά γνωρίσματα: - Οι προκαταλήψεις παρεκκλίνουν από τους κανόνες της λογικής και της δικαιοσύνης. - Στην προκατάληψη υπεισέρχονται και οι τρεις συνιστώσες της στάσης: γνωστική (στερεότυπα), συναισθηματική, βουλητική ή ετοιμότητας για συμπεριφορά Θεωρείται μάλιστα ότι υπάρχει άμεση διασύνδεση ανάμεσα στις Αξίες στις Στάσεις και στις Προκαταλήψεις. Οι προκαταλήψεις επιπλέον ποικίλλουν ως προς τη μορφή εκδήλωσης και την έντασή τους. Ο G. Allport (1954) μάλιστα επιχείρησε να δώσει μία κλίμακα «αύξησης» των προκαταλήψεων: την ονομαζόμενη κλίμακα αρνητικής δράσης (The Nature of Prejudice): 1. Προφορική επίθεση 2. Αποφυγή-περιορισμός του άλλου 3. Διακρίσεις ως προς τα δικαιώματα 4. Φυσική βία 5. Εξολόθρευση Οι προκαταλήψεις δημιουργούν μία μαζική κατηγοριοποίηση σε μεγάλες ομάδες πληθυσμού, πολλές φορές ανεξάρτητα από τις όποιες ιδιαιτερότητες της κατάστασης ή τη λειτουργία διαφόρων στερεοτύπων. Προκαταλήψεις και διαπροσωπική αντίληψη Οι κοινωνικές αναπαραστάσεις, τα στερεότυπα και οι προκαταλήψεις λειτουργούν και επηρεάζουν τη λεγόμενη διαπροσωπική αντίληψη. Τον τρόπο δηλαδή με τον οποίο αντιλαμβάνεται και αντιμετωπίζει κάποιο υποκείμενο ένα άλλο υποκείμενο. Η κατηγοριοποίηση ως προάγγελος των στερεοτύπων αντιλήψεων: υπάρχει μια έμφυτη νοητική δομή, η οποία οργανώνει με βάση συγκεκριμένους νόμους τις εμπειρίες του ανθρώπου (Gestalt psychologie). Οι στερεότυπες αντιλήψεις για κοινωνικές ομάδες, οφείλονται στη διανοητική ενέργεια για απλοποίηση των πολλαπλών πληροφοριών από τον κοινωνικό περίγυρο. (Allport, G. (1954): The Nature of Prejudice, Cambridge: Addison-Wesley). Κάθε στερεοτυπική αντίληψη έχει δύο επίπεδα: α) το γνωστικό, που περιλαμβάνει ότι γνωρίζει ή νομίζει ότι γνωρίζει κάποιος για μια κοινωνική ομάδα ή κατηγορία και β) το συναισθηματικό, που πριλαμβάνει στοιχεία που δείχνουν την αντιμετώπιση αυτής της κατηγορίας π.χ. θετική αρνητική (Γεώργας 1995). Ένας παράγοντας τέλος που επηρεάζει επίσης σημαντικά τη διαπροσωπική αντίληψη είναι η απόσταση. Παίζει ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο, διότι όσο λιγότερη επαφή υπάρχει μεταξύ δύο πολιτισμικών ομάδων τόσο πιο απλουστευμένες και στερεοτυπικές είναι οι μεταξύ τους αντιλήψεις. Αντίθετα όσο μεγαλύτερη εξοικείωση και 7

8 επαφή υπάρχει, δίνεται η ευκαιρία στα μέλη των δύο ομάδων να γνωρίσουν τουλάχιστον την πολυπλοκότητα που διακρίνει κάθε πολιτισμική ομάδα. Η σημασία της γνώσης του εκπαιδευτικού για τις σχέσεις των μαθητών της τάξης του Κάθε τάξη είναι μια δυναμική συναρμογή από ατομικά χαρακτηριστικά, γι αυτό το λόγο όμως αποτελεί και μια εντελώς ξεχωριστή - ατομική περίπτωση. Το λεγόμενο κλίμα της σχολικής τάξης επηρεάζεται λοιπόν από τον εκπαιδευτικό ή το σχολείο ως ίδρυμα, στο οποίο είναι ενταγμένη, αλλά και από τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας των μαθητών που την απαρτίζουν, όπως και από την ποιότητα των σχέσεων που επικρατούν μέσα σ' αυτήν. Η γνώση των μηχανισμών της ομάδας θα βοηθήσει τον εκπαιδευτικό να σχηματίσει πληρέστερη εικόνα και για το σύνολο της τάξης ως ομάδας αλλά και για την ιδιαιτερότητα κάθε μαθητή ή για το πρόβλημα που τυχόν παρουσιάζει. Μία εύχρηστη και αξιόπιστη μέθοδο για τη διερεύνηση / διάγνωση των κοινωνικών σχέσεων στη σχολική τάξη παρέχει η κοινωνιομετρία. Ο εκπαιδευτικός που ενδιαφέρεται μπορεί με την κοινωνιομετρική ερώτηση να συλλέξει πληροφορίες για το ρόλο, την κοινωνική θέση και τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας κάθε μαθητή της τάξης του. Βασική παραδοχή της κοινωνιομτερίας: όταν ένα άτομο συναντά κάποιο άλλο μπορεί να αισθανθεί έλξη, απώθηση ή αδιαφορία. Αυτό αποκαλύπτεται με τη λεγόμενη «κοινωνιομετρική ερώτηση», η οποία έχει συνήθως δύο σκέλη π.χ. «με ποιον θα θέλατε να κάθεστε στο θρανίο και με ποιον δεν θα θέλατε». Παράλληλα ζητείται πάντα και αιτιολόγηση των απαντήσεων, όπως και ιεράρχηση των προτιμήσεων ή απορρίψεων. Οι απαντήσεις των μαθητών σχετίζονται και με το κριτήριο επιλογής. Στο παράδειγμα το κριτήριο είναι «σύντροφος στο θρανίο» και αυτό αποτελεί την αιτία κατάταξης των μελών της ομάδας στις διάφορες κατηγορίες των δημοφιλών, των απομονωμένων, των εξοστρακισμένων κ.λ.π. Αλλάζοντας το κριτήριο επιλογής συμβαίνουν συχνά και διαφοροποιήσεις στη σύνθεση των υποομάδων που σχηματίζονται ανάλογα με το επίπεδο δημοτικότητας. Έτσι ένα μέλος που κατατάσσεται στους δημοφιλείς, όταν η ερώτηση αφορά την ψυχαγωγία, μπορεί να έχει μέτριο status ως σύντροφος στην εργασία. Η μεγάλη αξία της μεθόδου σε σύγκριση με άλλες είναι το γεγονός ότι εξασφαλίζει μία «εκ των έσω» (insider) προοπτική. Τα ίδια τα μέλη της ομάδας εκφράζουν τις συμπάθειες ή αντιπάθειές τους και οι διαπιστώσεις δε στηρίζονται στην αντίληψη κάποιου εξωτερικού παρατηρητή. Ο προβληματισμός για την καταγραφή των απορρίψεων: στις εφαρμογές του λεγόμενου κοινωνιομετρικού τεστ θεώρησα εξίσου ενδιαφέρον να μάθω τις επιλογές και τις απορρίψεις τους, διότι μ' αυτόν τον τρόπο αποκαλύπτονται οι δυνάμεις που συμβάλλουν στη συνοχή της ομάδας, αλλά και οι δυνάμεις που δρουν διασπαστικά. Εκτός βέβαια από την επιδίωξη για πληρέστερη «χαρτογράφηση» των κοινωνικών σχέσεων έχει πλέον δοθεί απάντηση και στο ερώτημα, κατά πόσον συμβαδίζει η διατύπωση αρνητικών σχολίων για συμμαθητές με τη βασική επιδίωξη της κοινωνιομετρίας, που είναι η βελτίωση των κοινωνικών σχέσεων στη σχολική τάξη. Ο προβληματισμός για τη σκοπιμότητα της ζήτησης των αρνητικών επιλογών στηρίχθηκε σε απόψεις των M. Hyvren και S. Hymel (1984). Διατύπωσαν την επιφύλαξη ότι η μέτρηση και της αρνητικής δημοτικότητας μπορεί να ενθαρρύνει τη διατύπωση αρνητικών σχολίων για τους συμμαθητές και επιπλέον να εξωθήσει τα παιδιά να ερμηνεύουν την παρουσία των συμμαθητών που δεν συμπαθούν ακόμη πιο αρνητικά. Ωστόσο μετά από αντιπαραθέσεις μίας δεκαετίας δόθηκε πειστική και τεκμηριωμένη απάντηση από τους D. Bell-Dolan και A. 8

9 Wessler (1994). Μέσα από μία ευρύτατη επισκόπηση των σχετικών ερευνών διαπίστωσαν ότι οι υπόλοιποι μαθητές δεν αυξάνουν τις αρνητικές αλληλεπιδράσεις τους με τους συμμαθητές χαμηλής δημοτικότητας. Όπως σημειώνουν χαρακτηριστικά «ο κίνδυνος από τη συμμετοχή σε μία κοινωνιομετρική μελέτη δεν είναι μεγαλύτερος, από εκείνον που υφίσταται στις καθημερινές αλληλεπιδράσεις». Επιπλέον, οι ίδιοι οι απορριπτόμενοι δεν απομονώνονται ακόμη περισσότερο ούτε εκφράζουν συχνότερα συναισθήματα δυσαρέσκειας, στεναχώριας ή μοναξιάς, μετά τη συμμετοχή τους σε κοινωνιομετρικές έρευνες. Οδηγίες - Υλικά για την πραγματοποίηση του κοινωνιομετρικού τεστ Μπορεί με κάποια αφορμή να γίνει κάποια συζήτηση για τις ανθρώπινες σχέσεις στη σχολική τάξη, στη διάρκεια της οποίας οι μαθητές μπορούν να ενημερωθούν για το τεστ, και να δηλωθούν οι στόχοι και η χρησιμότητά του. Τα υλικά που χρειάζονται είναι ένα φύλλο όπου μπορούν να είναι δακτυλογραφημένες οι οδηγίες για τις επιλογές και απορρίψεις τους. Σε ένα δίφυλλο μπορούν να σημειώσουν το ονοματεπώνυμό τους και στην πρώτη σελίδα να γράψουν τη λέξη «Επιλογές», ενώ στην τρίτη τη λέξη «Απορρίψεις». Οι οδηγίες μπορούν να έχουν την εξής διατύπωση: «Καταγράψτε στην πρώτη σελίδα τα ονόματα των συμμαθητών σας με τους οποίους θα θέλατε να συνεργάζεστε, αν υποθέταμε ότι εργαζόσασταν κατά ομάδες εργασίας. Στην τρίτη σελίδα σημειώστε τα ονόματα αυτών με τους οποίους δε θα θέλατε να συνεργάζεστε. Δίπλα από τα ονόματα σημειώστε και τον ή τους λόγους επιλογής ή απόρριψής σας. Πρώτο στη σειρά σημειώστε το όνομα του συμμαθητή με τον οποίον θα θέλατε περισσότερο να συνεργάζεστε (πρώτη σελίδα) ή που δε θα θέλατε σε καμιά περίπτωση (τρίτη σελίδα). Δεν υπάρχει περιορισμός στο πόσους αναφέρετε. Μπορείτε να σημειώσετε τα ονόματα αγοριών ή κοριτσιών χωρίς καμία διάκριση, με τη βεβαιότητα ότι οι απαντήσεις σας θα διαφυλαχθούν απόρρητες. Απαντήστε μόνοι σας χωρίς να επηρεάζετε ή να επηρεάζεστε. Έχετε στη διάθεσή σας όσο χρόνο θέλετε». Επεξεργασία των δεδομένων του κοινωνιομετρικού τεστ α) Υπολογισμοί που αφορούν τα άτομα: αφού συγκεντρώθηκαν τα δίφυλλα με τις απαντήσεις των παιδιών, καταστρώθηκαν οι κοινωνιομετρικοί πίνακες (sociomatrices). Καταγράφηκαν τα αρχικά των ονομάτων τους σε οριζόντια και κάθετη διάταξη και σημειώθηκαν οι επιλογές ή απορρίψεις που έκανε κάθε παιδί. Από το δίφυλλο με τις απαντήσεις του μαθητή ΚΟΚ για παράδειγμα προκύπτει ότι ως πρώτη επιλογή συντρόφου αναφέρει τον ΜΑΣ (κατά την οριζόντια διάταξη), ενώ ως δεύτερη τον ΚΟΠ, ως τρίτη τον ΠΑΕ κ.ο.κ. Η πρώτη ιεραρχικά επιλογή ή απόρριψη αντιστοιχούσε στο βαθμό 5, η δεύτερη στο βαθμό 4, ενώ από την πέμπτη και πέρα επιλογή βαθμολογούνταν όλες με 1. Για να ξεχωρίζουν οι επιλογές από τις απορρίψεις, οι αριθμοί που αντιστοιχούσαν σε α- πορρίψεις διαγράφηκαν με μια οριζόντια γραμμή. Ενώ οι αμοιβαίες επιλογές και απορρίψεις δηλώθηκαν με έναν κύκλο γύρω από τον αριθμό που δείχνει την ιεράρχηση π.χ. (Bλ. στο Επίμετρο τον Κοινωνιομετρικό Πίνακα της Γ Π.). Όπως είναι φανερό, πρόκειται για έναν πίνακα συχνοτήτων, ο οποίος επιτρέπει την περιληπτική και παραστατική απεικόνιση των δεδομένων, όπως και τον υπολογισμό των βασικών δεικτών κεντρικής τάσης, όπως ο μέσος όρος και η σταθερή απόκλιση. Μέσα από την κατάρτιση του κοινωνιομετρικού πίνακα μπορεί να έχει κανείς μία γενική και πανοραμική εικόνα της διάρθρωσης των κοινωνικών σχέσεων σ αυτήν την τάξη αλλά φαίνεται παραστατικά και η κοινωνική 9

10 θέση κάθε μέλους της τάξης. Στις δύο τελευταίες οριζόντιες γραμμές το P (positive) συμβολίζει τις επιλογές, ενώ το n (negative) τις απορρίψεις που δέχθηκε κάθε μαθητής. Αυτοί οι βαθμοί συμβολίζουν ανάλογα το θετικό (P) κοινωνιομετρικό status και το αρνητικό (n) κοινωνιομετρικό status του κάθε μαθητή. Επιπλέον πληροφορίες για τη δημοτικότητα των μελών δίνει και το άθροισμα των βαθμών που δηλώνουν την ιεράρχηση της επιλογής και αντίστοιχα της απόρριψης (Petillon 1982). Αυτό γίνεται σαφές, αν συγκρίνει κανείς τα άτομα ΞΑΕ και ΠΑΕ, τα οποία δέχονται από έξι (6) επιλογές και τρεις (3) και δύο (2) αντίστοιχα απορρίψεις. Το άθροισμα των βαθμών ιεράρχησης των επιλογών του ΞΑΕ δίνει σύνολο εννέα (9), ενώ το άθροισμα των βαθμών ιεράρχησης των απορρίψεων δίνει σύνολο οκτώ (8). Αντίστοιχα το άθροισμα των βαθμών ιεράρχησης των επιλογών για τον ΠΑΕ δίνει σύνολο δεκαοκτώ (18) και το άθροισμα των βαθμών ιεράρχησης των απορρίψεων που δέχεται δίνει σύνολο πέντε (5). Είναι προφανές ότι το άτομο ΠΑΕ προτιμάται περισσότερες φορές ως πρώτη ή δεύτερη επιλογή και αντίθετα δεν αποτελεί την πρώτη ή δεύτερη απόρριψη από τους συμμαθητές του. Άλλη πληροφορία που μπορεί κανείς να αποκομίσει από τον κοινωνιομετρικό πίνακα είναι η συναισθηματική επέκταση (expansion) κάθε μέλους της ομάδας. Στον πίνακα καταδεικνύεται στις κάθετες στήλες με το P, που δηλώνει τις επιλογές που κάνει κάθε άτομο και αντίστοιχα με το n, που δηλώνει τις απορρίψεις που κάνει κάθε άτομο. Με άλλα λόγια δείχνει τον αριθμό των συμμαθητών, στους οποίους «απευθύνεται» με θετικό ή αρνητικό τρόπο. Μία από τις πιο σημαντικές πληροφορίες δίνουν και οι δείκτες P και n, που υποδηλώνουν αντίστοιχα τον αριθμό των αμοιβαίων επιλογών και των αμοιβαίων απορρίψεων που σημειώνονται ανάμεσα στα μέλη της τάξης και δηλώνονται στις δύο τελευταίες κάθετες στήλες. Πρόκειται για σημαντικούς δείκτες, διότι απεικονίζουν είτε τις δυνάμεις συνοχής και φιλίας είτε αντίθετα τις συγκρούσεις και τις αντιπάθειες στην ομάδα της τάξης. β) Υπολογισμοί που αφορούν την ομάδα: Προκειμένου να σχηματίσει κανείς μία γενικότερη εικόνα της δομής των κοινωνικών σχέσεων σ αυτήν την ομάδα, μπορεί να υπολογίσει το άθροισμα των επιλογών και το άθροισμα των απορρίψεων που γίνονται συνολικά. Για την τάξη Γ Π. το άθροισμα των επιλογών είναι 221 ενώ των απορρίψεων 161. Αντίστοιχα, ο μέσος όρος επιλογών είναι 7.1, ενώ ο μέσος όρος απορρίψεων είναι 5.2. Πρόκειται για χρήσιμο δείκτη κεντρικής τάσεως προκειμένου να αποκομίσει κανείς πληροφορίες γενικά για την κοινωνικότητα των μελών αυτής της ομάδας. Παράλληλα μπορεί να συγκρίνει τον μέσο όρο με τον αριθμό επιλογών ή απορρίψεων, που δέχεται κάθε μέλος. Έτσι, μ αυτόν το δείκτη ως μέτρο σύγκρισης μπορεί να σχηματίζει μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα σχετικά με τη δημοτικότητα και τη θέση του κάθε μέλους στο σύνολο της τάξης. Και οι δύο μέσοι όροι είναι αρκετά υψηλοί και βέβαια ο αριθμός επιλογών σχετίζεται με την κοινωνικότητα της εφηβικής ηλικίας, η οποία σ αυτό το στάδιο επεκτείνεται στο μέγιστο αριθμό συντρόφων σε σύγκριση με άλλες ηλικίες. Ο υψηλός μέσος όρος επιλογών θα πρέπει όμως να συνδυασθεί τόσο με το δείκτη συνοχής της τάξης όσο και με το μέσο όρο απορρίψεων. Ο μεν δείκτης συνοχής είναι χαμηλός, ενώ ο μέσος όρος απορρίψεων υψηλότερος του αναμενόμενου γι αυτήν την ηλικιακή ομάδα. Το συμπέρασμα που συνάγεται είναι ότι η μεγάλη συναισθηματική επέκταση που παρουσιάζουν οι μαθητές αυτής της τάξης, δεν συνδυάζεται και με το ανάλογο «δέσιμο» της ομάδας, η οποία φαίνεται να χαρακτηρίζεται από αντιθέσεις και αντιπάθειες. Οι πληροφορίες που αποκομίζονται από τους παραπάνω δείκτες μπορούν να συνδυαστούν και με τη μελέτη των αιτιολογήσεων για τις επιλογές ή απορρίψεις των μαθητών. Είναι πράγματι διαφωτιστικές, διότι η αναφορά κατά παράταξη σε πολυάριθμους συντρόφους χωρίς ανάλογες και ποικίλες αιτιολογήσεις δείχνει ότι αυτό γίνεται 10

11 μάλλον αβασάνιστα. Παράλληλα από τις αιτιολογήσεις των απορρίψεων προκύπτουν παράπονα από πολλούς μαθητές σχετικά με τη συμπεριφορά συμμαθητών τους. Προφανώς η ομάδα δεν έχει καταφέρει να αναπτύξει ένα σύστημα κανόνων κοινά αποδεκτό και προκύπτουν συχνά αντιπαραθέσεις. Ταυτόχρονα δεν αποκαλύπτεται πρόβλημα υπερβολικού ανταγωνισμού, κάτι το οποίο δείχνει κατά κύριο λόγο ότι οι πρακτικές των εκπαιδευτικών προφανώς δεν υποθάλπουν τον ανταγωνισμό. Τέλος ο αριθμός αμοιβαίων επιλογών χρησιμεύει, όπως προαναφέρθηκε, για τον υπολογισμό του δείκτη συνοχής της ομάδας της τάξης. Πόσο, δηλαδή, «δεμένη» εμφανίζεται η συγκεκριμένη ομάδα. Η κοινωνική συνοχή της ομάδας υπολογίζεται σύμφωνα με τον τύπο: Συνοχή της ομάδας = Πλήθος αμοιβαίων επιλογών n (n 1) 2 Όπου n o αριθμός των μελών της ομάδας. Στον αριθμητή σημειώνεται ο πραγματικός αριθμός αμοιβαίων επιλογών που έγιναν, ενώ στον παρονομαστή σημειώνεται ο δυνατός αριθμός αμοιβαίων επιλογών που θα μπορούσαν να γίνουν. Στην περίπτωση των τεσσάρων τάξεων που εξετάσαμε ο δείκτης συνοχής έδωσε τα εξής πηλίκα: Συνοχή της Γ Π. = 86 = 0, Άξιο παρατήρησης είναι το γεγονός ότι, όπου γίνονται πολλές αμοιβαίες επιλογές, το πηλίκον τείνει προς τη μονάδα. Γίνεται κατανοητό ότι στην ιδανική περίπτωση, όπου κάθε μέλος της ομάδας θα επέλεγε όλους τους υπόλοιπους συμμαθητές του, το πηλίκο θα έπρεπε να ισούται με τη μονάδα. Ανάλογα, όσο μικρότερο το πηλίκο τόσο χαμηλότερη είναι και η συνοχή της ομάδας της τάξης. Την χαμηλότερη συνοχή την είχε η ομάδα της τάξης Γ 24, ενώ την υψηλότερη η ομάδα της τάξης A Π. Τυχαία και στις τέσσερις τάξεις το n ήταν 31. Πολύτιμο υλικό είτε για τον ερευνητή είτε για τον εκπαιδευτικό, που ενδιαφέρεται για το κοινωνικοπαιδαγωγικό του έργο και τη βελτίωση των κοινωνικών σχέσεων στην ομάδα της τάξης, αποτελούν και οι αιτιολογήσεις των επιλογών και απορρίψεων. Με την επεξεργασία τους έχει τη δυνατότητα να κατανοήσει τα κριτήρια με τα οποία επιλέγουν ή απορρίπτουν συντρόφους οι μαθητές. Ταυτόχρονα οι αιτιολογήσεις των συμμαθητών του δημιουργούν για κάθε μαθητή ένα «προφίλ». Στην ουσία δηλαδή περιγράφουν συμπεριφορές ή στοιχεία του χαρακτήρα του και αποτελούν ένα πολύ χρήσιμο διαγνωστικό εργαλείο για τον εκπαιδευτικό που ενδιαφέρεται. Φιλικές κλίκες Η άτυπη δομή της σχολικής τάξης, η οποία στηρίζεται στο πλέγμα συμπαθειών, που αναπτύσσονται ανάμεσα σε ορισμένα μέλη της, έχει ως αποτέλεσμα το σχηματισμό υποομάδων μέσα στην ευρύτερη ομάδα της τάξης. Πρόκειται για χαρακτηριστική περίπτωση ομάδων των συνομηλίκων (peer group). Το παιδί, ιδιαίτερα όσο πλησιάζει προς την εφηβεία, αναζητεί τρόπους για να χειραφετηθεί από τον έλεγχο των ενηλίκων και να οργανώσει το χώρο και το χρόνο του με το δικό του τρόπο. Σε αυτό το πλαίσιο έχει την ευκαιρία να δοκιμάσει συμπεριφορές ή να ασχοληθεί με θέματα, τα οποία στην οικογένεια ή το σχολείο θα ήταν απαγορευμένα ή οι λύσεις θα ήταν από 11

12 άλλους υπαγορευμένες. Βασικό πεδίο δηλαδή της χειραφέτησής του αλλά και της κοινωνικής ένταξής του αποτελεί η ομάδα συνομηλίκων. Σχετικά με τη σημαντικότητα αυτών των ομάδων είναι χαρακτηριστικά τα πορίσματα ερευνών που έδειξαν ότι η αποδοχή, που απολαμβάνουν οι έφηβοι από την ομάδα συνομηλίκων, ενισχύει την αυτοπεποίθησή τους σε μεγαλύτερο βαθμό απ ότι την ενισχύει η αποδοχή από τον εκπαιδευτικό ή τα αδέλφια τους. Μόνον η αποδοχή εκ μέρους των γονέων είχε ισχυρότερη επίδραση σε σύγκριση με την αποδοχή από την ομάδα συνομηλίκων. Πολύ σημαντικό χαρακτηριστικό αυτών των ομάδων είναι ότι σχηματίζονται με προσωπική επιλογή των μελών τους, χαρακτηρίζονται από ομοιότητα χαρακτηριστικών των μελών τους και επιπλέον το μέγεθός τους διευκολύνει την επικοινωνία μεταξύ τους. Έτσι θεωρούνται ότι συμβάλλουν αποφασιστικά στην κοινωνικοσυναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών. Συχνά αυτές οι υποομάδες παίρνουν τα χαρακτηριστικά της φιλικής κλίκας (clique). Οι παράγοντες που συντελούν στο σχηματισμό μιας κλίκας είναι ποικίλοι: μπορεί να είναι αντικειμενικοί, όπως π.χ. η ηλικία, το φύλο, η σχολική επίδοση ή μπορεί να είναι ψυχοκοινωνικοί όπως π.χ η ομοιότητα στάσεων και αξιών ή η ομοιότητα ενδιαφερόντων. Μπορεί επίσης να είναι κοινωνιολογικοί, όπως π.χ. το κοινωνικοοικονομικό επίπεδο των γονέων, ή η κοινωνικοπολιτισμική τους προέλευση. Κάποιες φορές συντελούν και οικολογικοί παράγοντες, όπως η φυσική εγγύτητα π.χ. κατοικία στην ίδια γειτονιά ή διαδρομή με το ίδιο λεωφορείο. Τέλος η σύνδεση των παιδιών μπορεί να οφείλεται και σε τυχαίους παράγοντες, όπως η σύνδεση παιδιών που έτυχε να καθίσουν την πρώτη μέρα του σχολείου σε διπλανές θέσεις (Kirchler 1993). Τα δομικά χαρακτηριστικά τους δεν είναι τόσο αποφασιστικής σημασίας όσο η λειτουργία τους ως υποομάδων, καθώς αναπτύσσουν μία ιδιαίτερη κουλτούρα συνομηλίκων (peer culture). Κάθε τέτοια ομάδα αναπτύσσει δηλαδή ένα δικό της σύστημα από ιδέες, προτεραιότητες, αξίες και νόρμες συμπεριφοράς. Η σημαντικότατη επίδρασή της έγκειται στο γεγονός ότι τα μέλη της αποδίδουν μεγάλη βαρύτητα σ αυτές τις ιδέες ή στάσεις και ανάλογα είναι μεγάλη η επίδρασή τους στη συμπεριφορά τους. Αυτή η επίδραση συντελείται κυρίως μέσα από τη μεγάλη συχνότητα επικοινωνίας, όπως και τον προσωπικό και εμπιστευτικό χαρακτήρα της επικοινωνίας μεταξύ των μελών τους, ο οποίος φθάνει και μέχρι την ανάπτυξη ιδιαίτερου κώδικα συνεννόησης. Άλλο σημαντικό χαρακτηριστικό αυτών των υποομάδων είναι ο πολύ υψηλός βαθμός συνοχής (cohesion) που τις χαρακτηρίζει και ο οποίος εξασφαλίζεται από την όμοια αντιμετώπιση θεμάτων της καθημερινής ζωής, λόγω του κοινού συστήματος αξιών που ασπάζονται τα μέλη τους. Ο κοινωνικός έλεγχος που ασκούν στη συμπεριφορά των μελών τους και αντίστοιχα η συμμόρφωση που επιτυγχάνουν είναι επίσης πολύ υψηλή. Είναι μάλιστα χαρακτηριστικό ότι συχνά κάποιος μαθητής προτιμά να δεχθεί τις επιπλήξεις ή και την τιμωρία από το δάσκαλο, παρά την αποδοκιμασία των συντρόφων του στην κλίκα. Οι μαθητές έχουν επίγνωση της ύπαρξης αυτών των υποομάδων και προσαρμόζουν ανάλογα τη συμπεριφορά τους. Η ύπαρξή τους είναι κάτι το φυσιολογικό και το αναμενόμενο. Εκτός άλλων σημαντικών λόγων οφείλεται και στην αδυναμία των ανθρώπων να αλληλεπιδρούν το ίδιο στενά με πολλούς άλλους. Η ανάπτυξη και η βίωση της κουλτούρας συνομηλίκων γίνεται στο πλαίσιο της υποομάδας που χαρακτηρίζεται φιλική κλίκα. Για τη συμβίωση ειδικότερα στη σχολική τάξη η ύπαρξη αυτών των υποομάδων αρχίζει να γίνεται προβληματική, όταν αιτία για τη σύμπηξή τους είναι κάποια έλλειψη ικανοποίησης ή κάποια 12

13 δυσαρέσκεια για τη συμμετοχή τους στην ομάδα της τάξης. Τότε τα «standards» και οι επιδιώξεις της κλίκας είναι διαφορετικά ή έρχονται σε σύγκρουση με τα «standards» και τις επιδιώξεις της τάξης Σ αυτό το σημείο το μεγαλύτερο πρόβλημα το δημιουργεί ένα χαρακτηριστικό αυτών των ομάδων, το οποίο υπό κανονικές συνθήκες ισχύει ως θετικό γνώρισμα για κάθε ομάδα και πρόκειται για την υψηλή συνοχή τους. Η συνοχή, η οποία δείχνει το δέσιμο και τη σύμπνοια που επικρατεί σε μια ομάδα, συμβάλλει καταρχήν στην ευχαρίστηση των μελών της από το γεγονός ότι ανήκουν σ αυτήν και επιπλέον συμβάλλει και στην αποτελεσματικότητά της. Η συνοχή όμως, ενώ ενοποιεί τα μέλη της επιμέρους ομάδας, ταυτόχρονα τα διαχωρίζει έντονα από τα μη μέλη, δημιουργώντας στεγανά ανάμεσα στην υπόλοιπη ομάδα και στη φιλική κλίκα. Μπορεί δηλαδή να δημιουργήσει εμπόδια και αποκλεισμούς στην ενδοομαδική επικοινωνία και να έχει επιπτώσεις στο κλίμα ανθρωπίνων σχέσεων της σχολικής τάξης. Η συνοχή επιπλέον μπορεί να πάρει αρνητική χροιά και στην αντιμετώπιση του διαφορετικού. Μια πολύ συνεκτική ομάδα μπορεί να συντελέσει και στην απόρριψη συμμαθητών που διαφέρουν π.χ. ως προς την πολιτισμική τους προέλευση. Με αυτήν την έννοια οι φιλικές κλίκες μπορεί να είναι εμπόδιο στην ομαλή και αρμονική λειτουργία της τάξης ως ομάδας, με άμεση επίπτωση στην απόδοσή της. Οι απομονωμένοι μαθητές Το κοινωνιομετρικό τεστ παρέχει αντικειμενικές πληροφορίες στον εκπαιδευτικό και για την προβληματική κατηγορία των μαθητών, που απορρίπτονται από τους συμμαθητές τους και απομονώνονται κοινωνικά. Η επισήμανση αυτών των μαθητών και κυρίως η διευκρίνιση των λόγων, που οδηγούν στην απόρριψη και απομόνωσή τους, αποτελεί από κοινωνικοπαιδαγωγική άποψη το πολυτιμότερο υλικό για τον εκπαιδευτικό, ο οποίος έχει τη βούληση να ασχοληθεί με τη βελτίωση των κοινωνικών σχέσεων στην τάξη του. Το αρχικό ενδιαφέρον άλλωστε του πατέρα της κοινωνιομετρίας J.L. Moreno υπήρξαν οι λεγόμενες ενδοομαδικές συγκρούσεις και η διαπροσωπική έλξη. Ειδικότερα επιχείρησε κατά τη δεκαετία του 1930 να διερευνήσει, κατά πόσον πρόσφατοι μετανάστες έγιναν αποδεκτοί στο νέο εργασιακό περιβάλλον των Η.Π.Α. από τους κατοίκους. Με άλλα λόγια η πιθανότητα απόρριψης, όπως και οι λόγοι που οδηγούν σ αυτήν ήταν προφανώς ο κύριος λόγος της ανάπτυξης και των αρχικών εφαρμογών της κοινωνιομετρίας. Η ανάλυση της δομής των κοινωνικών σχέσεων με το κοινωνιομετρικό τεστ τοποθετεί αυτούς τους μαθητές σε δυσμενείς θέσεις ή κατηγορίες. Αυτά τα άτομα φαίνεται να ασκούν ελάχιστη επιρροή, η δε παρουσία τους στην τάξη εκτιμάται είτε ως αρνητική είτε ως αμελητέα. Φαίνεται επιπλέον ότι αποκλείονται από την επικοινωνία, διότι συχνά επισύρουν αντιπάθειες για το άτομό τους και γενικά έχουν προκαλέσει δυσμενείς προσδοκίες. Θα πρέπει βέβαια να διευκρινιστεί καταρχήν ότι η έννοια της κοινωνικής απομόνωσης έχει ποικίλες αποχρώσεις και διαφορετική ένταση. Ήδη από νωρίς έχει γίνει η διάκριση ανάμεσα στους απλά αγνοημένους (neglected) και στους απορριπτόμενους ή εξοστρακισμένους (rejected). Τους μεν πρώτους φαίνεται να τους αγνοούν οι συμμαθητές τους και αυτό αποτυπώνεται στις επιλογές που δέχονται, οι οποίες μπορεί να είναι ελάχιστες ή και καμία. Δεν προκαλούν δηλαδή απαραίτητα την απόρριψη από την πλευρά των συμμαθητών τους αλλά βιώνουν την αδιαφορία για το πρόσωπό τους. Ανάλογα και οι ίδιοι δεν κάνουν αισθητή την παρουσία τους στην τάξη καθώς επιλέγουν συνήθως ελάχιστους (έναν ή δύο) συμμαθητές τους. 13

14 Οι πιο προβληματικοί για τη συμβίωση στην τάξη όμως είναι οι απορριπτόμενοι, διότι συγκεντρώνουν δυσανάλογο αριθμό απορρίψεων σε σύγκριση με τις επιλογές που δέχονται. Η διαφορά μάλιστα με τους προηγούμενους έγκειται και στο γεγονός ότι κάποιοι από αυτούς δέχονται και αρκετές επιλογές, έχουν δηλαδή επαφές και συμπάθειες μέσα στην ομάδα της τάξης αλλά παράλληλα επισύρουν και σημαντικά περισσότερες απορρίψεις από το μέσο όρο απορρίψεων της τάξης. Επειδή η απόρριψη από την ομάδα των συνομηλίκων αποτελεί σοβαρό ψυχοπαιδαγωγικό πρόβλημα έχουν διεξαχθεί πολυάριθμες έρευνες, οι οποίες καταρχήν επιχειρούν να διερευνήσουν τους λόγους απόρριψης. Κάποια από τα σχετικά πορίσματα συνοψίζονται στη βασική διαπίστωση ότι παρουσιάζεται καταρχήν ιδιαίτερα υψηλή συσχέτιση ανάμεσα στην επιθετική συμπεριφορά των μαθητών και την πιθανότητα απόρριψης από τους συμμαθητές τους. Αυτό μπορεί να διατυπωθεί βέβαια και αντίστροφα: το κοινωνικό status και η κοινωνική αποδοχή που απολαμβάνει κάποιος μαθητής έχουν σημαντικά αρνητική συσχέτιση με την επιθετική και αντικοινωνική συμπεριφορά του. Ένα ερώτημα που απασχόλησε επιπλέον τους ερευνητές ήταν και κατά πόσον η επιθετικότητα είναι αιτία της κοινωνικής απόρριψης ή αποτέλεσμα. Διαπίστωσαν ότι ισχύουν και τα δύο, δηλαδή σε κάποιες περιπτώσεις ένας μαθητής προκαλούσε με την επιθετικότητά του την απόρριψη εκ μέρους των συμμαθητών του, σε άλλες όμως περιπτώσεις αντιδρούσε απλά με επιθετικότητα στην απόρριψη που αισθανόταν. Στο πλαίσιο μάλιστα της κοινωνικής αλληλεπίδρασης δημιουργείται ο φαύλος κύκλος η απόρριψη να προκαλεί επιθετικότητα, η δε επιθετικότητα με τη σειρά της να προκαλεί παραπέρα απόρριψη κ.ο.κ. Πρόκειται για ένα γενικότερο ερώτημα, το οποίο είναι δύσκολο να απαντηθεί. Το κατά πόσον δηλαδή τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας, όπως και της συμπεριφοράς αυτών των μαθητών είναι αιτία ή συνέπεια της δυσμενούς κοινωνικής τους θέσης. Εκτός από την επιθετικότητα αιτία για την απόρριψη και κοινωνική απομόνωση των μαθητών μπορεί να είναι η ενοχλητική συμπεριφορά. Έτσι σε μικρές ηλικίες συχνά αποτιμάται πολύ αρνητικά η αταξία και η παρακώλυση του μαθήματος. Άλλη συχνή αιτία απόρριψης μπορεί να είναι και η αντικοινωνική συμπεριφορά, ενώ πολλές αντιπάθειες προκαλούν και οι νευρικές και αγχώδεις αντιδράσεις. Τα κοινωνικά αδύναμα παιδιά παρουσίαζαν μια απροθυμία να επιλέξουν πολλούς συμμαθητές τους. Αντίθετα τα παιδιά με υψηλό status επιλογής παρουσίαζαν μεγάλη συναισθηματική επέκταση, επιλέγοντας μεγάλο αριθμό συμμαθητών τους. Επιβεβαιώθηκε έτσι η υπόθεση του P. Hofstätter (1968) σύμφωνα με την οποία, άτομα που στέλνουν πολλά μηνύματα επικοινωνίας, δέχονται ανάλογα και τις περισσότερες απαντήσεις, πράγμα που τους παρέχει ανανεωμένη ώθηση για εκπομπή. Επιβεβαιώθηκε επιπλέον και η ειδικότερη υπόθεση, σύμφωνα με την οποία μαθητές με υψηλό κοινωνιομετρικό status κάνουν ανάλογα περισσότερες και θετικότερες εκτιμήσεις για τους συμμαθητές τους. Το πρόβλημα είναι ότι εμπειρίες αποτυχίας ή απόρριψης των μαθητών οδηγούν σε χαμηλή αυτοεκτίμηση και τελικά σε αποστροφή προς το σχολείο και τις δραστηριότητές του. Έχει μάλιστα διαπιστωθεί ότι τα απορριπτόμενα/εξοστρακισμένα παιδιά παρουσιάζουν τα υψηλότερα ποσοστά σχολικής εγκατάλειψης και ακολουθούν με πολύ χαμηλότερο ποσοστό τα αγνοημένα ή παραμελημένα. Τα απομονωμένα μέλη έχουν αίσθηση της κοινωνικής τους απόρριψης, διότι οι συμμαθητές τους το δείχνουν με διάφορους τρόπους. Μπορεί να αποφεύγουν να καθίσουν σε διπλανές θέσεις, να αποφεύγουν την συνεργασία ή την ψυχαγωγία μαζί τους. Μπορεί τέλος να το διατυπώνουν και με λόγια προσβλητικά ή επιτιμητικά. Αυτή η αντιμετώπιση έχει αντίκτυπο στην αυτοεικόνα τους, η οποία σχετίζεται κατά κύριο λόγο με τις προσδοκίες που 14

15 έχουν οι ίδιοι από τον εαυτό τους αλλά και με τις προσδοκίες που φανερώνουν και οι άλλοι για το άτομό τους. Με τον φαύλο κύκλο μάλιστα που δημιουργείται, οι προσδοκίες τους επιδρούν τόσο στη δική τους συμπεριφορά όσο και στην ερμηνεία της συμπεριφοράς των άλλων. Το θέμα των προσδοκιών συμπεριλαμβάνει μάλιστα και τον εκπαιδευτικό, ο οποίος θα πρέπει να εξετάζει τις δικές του πρώτιστα προσδοκίες για κάθε μαθητή, με τον οποίο θα ήθελε να ασχοληθεί ιδιαίτερα. Θα πρέπει να εξετάσει από πού προέρχονται, κατά πόσο είναι ρεαλιστικές για το συγκεκριμένο μαθητή ή απλά του τις υπέβαλλε η συμμαθητική ομάδα. Ένας τέτοιος προβληματισμός είναι μια σημαντική προϋπόθεση για την επιλογή από την πλευρά του των πιο κατάλληλων παιδαγωγικών χειρισμών. Παιδαγωγικοί χειρισμοί με βάση τα δεδομένα του κοινωνιομετρικού τεστ Ο εκπαιδευτικός μπορεί να επισημάνει με τη βοήθεια του κοινωνιομετρικού τεστ τις υποομάδες ή τις κλίκες, και από τις απαντήσεις των παιδιών να βοηθηθεί, ώστε να αποκαλύψει τους λόγους του σχηματισμού τους. Από κει και πέρα, έχοντας στη διάθεσή του τα απαραίτητα στοιχεία, θα μπορεί να προχωρήσει στους ανάλογους χειρισμούς, για να επιφέρει την ισορροπία ανάμεσα στις αντίθετες δυνάμεις που συντελούν στη διάσπαση της συνοχής της τάξης. Θα έχει για παράδειγμα τη δυνατότητα να βοηθά στον σχηματισμό ομάδων εργασίας, στηριζόμενος στις πληροφορίες που αποκόμισε από το κοινωνιομετρικό τεστ. Αυτό το μέτρο βοηθά ιδιαίτερα τους αδύναμους κοινωνικά μαθητές να αναπτύξουν σχέσεις, τις οποίες δε θα δημιουργούσαν, αν ο σχηματισμός των ομάδων ήταν εντελώς ελεύθερος. Διότι χωρίς την παρέμβασή του σχηματίζονται συχνά κάποια «απομεινάρια» ομάδων, με μέλη τα οποία έχουν χαμηλή κοινωνική εκτίμηση και απορρίπτονται από τους συναδέλφους τους. Οι μαθητές που απαρτίζουν τέτοιες ομάδες χάνουν την ευκαιρία να πετύχουν επιθυμητές επαφές με συμμαθητές υψηλότερου «status» και αυτό έχει ως συνέπεια τη δημιουργία ηγετικών ομάδων, που όλο και μεγαλώνουν την κοινωνική απόσταση από την υπόλοιπη τάξη και εμποδίζουν την ολοκλήρωσή της σε μια μεγάλη ομάδα. Οι ομάδες εργασίας, καλό είναι να περιλαμβάνουν μαθητές με ποικίλες δυνατότητες επίδοσης και διαφορετικό κοινωνικό «status». Η κοινωνιομετρία προτείνει να σχηματίζονται ομάδες, των οποίων ο μέσος όρος status και επιδόσεων είναι παρόμοιος. Μ' αυτόν τον τρόπο οι αδύνατοι μαθητές δε χάνουν την επαφή τους με τα «standards» επίδοσης της τάξης και μαθητές με χαμηλές επιδόσεις ή με ελλιπή κοινωνικότητα έχουν την ευκαιρία να αναπτύξουν κοινωνικές δεξιότητες, όπως είναι η ετοιμότητα για βοήθεια, η αποδοχή των ευθυνών κ.λ.π. Δε σημαίνει βέβαια ότι είναι πάντα επιθυμητή ή αναγκαία η διάλυση των κλικών, αντίθετα μπορεί μερικοί μαθητές να δυσαρεστηθούν από την απομάκρυνσή τους από τους επιθυμητούς συνεργάτες στη σχολική εργασία ή από τους επιθυμητούς συντρόφους στο θρανίο και να προκύψουν τέτοιες αντιδράσεις, που βέβαια μόνο στη βελτίωση του κλίματος της τάξης δε θα συμβάλλουν. Όπως προαναφέρθηκε, δεν είναι απαραίτητα αρνητική η λειτουργία όλων των κλικών, άλλωστε ένας ορισμός περιγράφει τις φιλικές κλίκες απλά ως «υποομάδες που χαρακτηρίζονται από υψηλή συνοχή και εντατική αλληλεπίδραση μεταξύ των μελών τους». Αντίθετα υπάρχουν κλίκες, των οποίων οι λόγοι σύμπηξής τους δεν έχουν σχέση με κάποια δυσαρέσκεια ή την πρόθεση να ξεχωρίσουν από τους υπόλοιπους συμμαθητές ή να διαταράξουν με τη συμπεριφορά τη λειτουργία της τάξης. Μπορεί μάλιστα μία κλίκα με ηγετικό ρόλο στον κοινωνικό ιστό της τάξης να χρησιμεύσει ως συνδετικός κρίκος για να συνδεθούν γύρω από αυτήν και άλλες υποομάδες ή άτομα και να συντελέσει έτσι στη βελτίωση της συνοχής της τάξης ως συνόλου. Η συνοχή στην ομάδα είναι ένα ζητούμενο και προϋπόθεση για τη βελτίωση των κοινωνικών σχέσεων και τη βελτίωση της απόδοσής της. Σ αυτήν μπορεί να συμβάλλει και ο εκπαιδευτικός της τάξης, εάν επιδιώξει να 15

16 αποκτήσει η τυπική ομάδα της τάξης τη νοοτροπία άτυπης ομάδας. Αυτό μπορεί να το επιτύχει, αν καταρχήν μεταβάλει το ρόλο του, ξεπερνώντας την τυπική διαφοροποίηση, που στηρίζεται στις επίσημες προδιαγραφές για την εκπαίδευση. Αν κατορθώσει να τη μετατρέψει σε άτυπη διαφοροποίηση, που θα στηρίζεται στην αναγνώριση από την πλευρά των μαθητών του ότι διαθέτει το απαιτούμενο προβάδισμα σε γνώσεις και ικανότητες, ότι χαρακτηρίζεται από ετοιμότητα για αλληλοκατανόηση και ότι χειρίζεται με επιτυχία τόσο τις δικές του σχέσεις με τους μαθητές όσο και τις σχέσεις μεταξύ συμμαθητών. Στην ίδια κατεύθυνση θα συντελέσει και η καθιέρωση συμμετοχικών διαδικασιών για τον καθορισμό των στόχων και των δραστηριοτήτων της τάξης του. Ο R. Nash (1973), πρότεινε να έχει κάθε τάξη κάποια διακριτικά, όπως π.χ. ένα όνομα. Αυτή η διάκριση θα την κάνει βέβαια περισσότερο ανταγωνιστική προς τις άλλες τάξεις, θα συμβάλλει όμως στη συνοχή της και θα αυξήσει τον ενθουσιασμό των μελών της για ομαδική εργασία και δραστηριότητες. Για να ολοκληρωθεί η προσπάθεια για τη βελτίωση της τάξης ως ομάδας και την εγκαθίδρυση μέσα σ' αυτήν καλύτερων κοινωνικών σχέσεων, πρέπει ο εκπαιδευτικός να ασχοληθεί ιδιαίτερα με τους μαθητές, που φαίνεται να μειονεκτούν ή να παρουσιάζουν προβλήματα στις κοινωνικές τους σχέσεις Οι μαθητές αυτοί θα καταφέρουν να βγουν από την απομόνωσή τους, αν το κοινωνικό περιβάλλον της τάξης προσφέρει τις κατάλληλες συνθήκες για να βελτιώσουν την αυτοεικόνα τους, να μειώσουν το άγχος τους για τις κοινωνικές σχέσεις και καταφέρουν να πετύχουν επιθυμητές επαφές. Χρειάζονται καταρχήν τη βοήθεια του εκπαιδευτικού για να βελτιώσουν την αυτοεικόνα τους και αυτό θα γίνει, αν τους δοθούν ευκαιρίες επιτυχίας μέσα στα πλαίσια της σχολικής εργασίας και των άλλων σχολικών δραστηριοτήτων. Τις εμπειρίες επιτυχίας μπορούν να τις αποκτήσουν οι μαθητές, αν ο εκπαιδευτικός: - Λαμβάνει υπόψη του τα όρια των δυνατοτήτων τους για επίδοση, όπως και της ταχύτητας για εργασία, όταν τους αναθέτει κάποια εργασία (Ματσαγγούρας 2000). - Τους ενθαρρύνει σε επιτυχίες, είτε με ιδιαίτερες συζητήσεις είτε δίνοντάς τους ευκαιρίες για νέες προσπάθειες (π.χ. περισσότερα κείμενα, ή ασκήσεις). Στις τυχόν συζητήσεις που θα κάνει, θα πρέπει να φανερώνει θετικές προσδοκίες για τις μελλοντικές επιδόσεις τους (Μπασέτας 1999). - Διακρίνει ειδικές ικανότητες και δημιουργεί συνθήκες, στις οποίες αυτές μπορούν να χρησιμοποιηθούν π.χ. ανάθεση θεατρικού ρόλου στο σχολικό θέατρο, όταν διακρίνει υποκριτικό ταλέντο ή ανάθεση κατασκευής κάποιου προπλάσματος, αν διακρίνει κατασκευαστικές δεξιότητες. - Δείχνει εμπιστοσύνη σε παιδιά, που έχουν προκαλέσει αντίθετες προσδοκίες από τη μεριά των συμμαθητών τους, αναθέτοντάς τους καθήκοντα ή αποστολές που χρειάζονται υπευθυνότητα και παρέχουν κύρος (Asher & Coie 1990). Άλλη σημαντική βοήθεια του εκπαιδευτικού είναι και η υποστήριξη αυτών των μαθητών για να μειώσουν το άγχος κοινωνικής απόρριψης που αναπτύσσουν. Η ομάδα συνομηλίκων αποτελεί για τα παιδιά αυτής της ηλικίας μία «ομάδα αναφοράς» (reference group). Ομάδα δηλαδή με την οποία θέλουν να ταυτίζονται, να αντιμετωπίζουν την κοινωνική πραγματικότητα και να βρίσκουν υποστήριξη. Από τις πιο βασικές επιδιώξεις τους είναι η ένταξη στην ομάδα συνομηλίκων, πράγμα που τους προκαλεί ανάλογα υψηλό άγχος απόρριψης. Στα απομονωμένα μέλη της ομάδας και ιδιαίτερα στα αγνοημένα ή παραμελημένα τα αισθήματα φόβου και ανασφάλειας είναι συνήθως ισχυρά, γι' αυτό και τα παιδιά αυτά αποφεύγουν να επιδιώξουν κοινωνικές επαφές, εφόσον υπάρχει η πιθανότητα να νιώσουν την απογοήτευση της απόρριψης. Για τη μείωση αυτού του φόβου συμβάλλουν σημαντικά: 16

17 - Ο έπαινος και η ενθάρρυνση, όταν αυτοί οι μαθητές παρουσιάζουν κοινωνικές δραστηριότητες, όπως κάποια πρωτοβουλία στην ομαδική εργασία ή συνεισφορά στη διεξαγωγή του μαθήματος. - Η επαφή των μαθητών με υψηλό άγχος με μαθητές που έχουν λιγότερο άγχος, ώστε να αποκτήσουν οι πρώτοι ένα διαφορετικό μοντέλο και να αντιμετωπίσουν την κατάσταση από διαφορετική σκοπιά παίρνοντας παράδειγμα από τους συμμαθητές τους. - Το ευνοϊκό περιβάλλον και η ανεκτική συμπεριφορά των συμμαθητών τους. Όταν οι μαθητές μάθουν να δέχονται τον Άλλο σαν διαφορετικό, τότε επικρατεί ανάλογα ανεκτικό κλίμα στη σχολική τάξη και δεν οφείλει κανείς να συστέλλεται ή να έχει συμπεριφορά διαφορετική απ' αυτή που τον εκφράζει. Έχει διαπιστωθεί σχετικά ότι ποικίλλει από τάξη σε τάξη η ανοχή που δείχνουν τα μέλη της σε διάφορες συμπεριφορές και αυτό οφείλεται στις νόρμες που ισχύουν σ αυτήν. Επιπλέον η αποδοχή που δείχνουν τα μέλη της στο διαφορετικό, π.χ σε μαθητές με πολιτισμικές ιδιαιτερότητες, εξαρτάται από τις αντιλήψεις που επικρατούν στο πλαίσιό της. Με το κοινωνιόγραμμα δεν αποκαλύπτονται μόνον τα απομονωμένα άτομα, αλλά και κάποιες επιθυμίες τους για επαφές, με άτομα συνήθως υψηλότερου «status» από το δικό τους. Ο εκπαιδευτικός μπορεί να βοηθήσει αυτούς τους μαθητές να πετύχουν τις επιθυμητές επαφές τους, δημιουργώντας ευνοϊκές συνθήκες, όπως η ανάθεση ομαδικής εργασίας με συνεργάτες που έχουν επιλέξει. Η αλλαγή της θέσης τους στο χώρο της τάξης, είναι επίσης βοηθητικό μέσο, διότι έτσι δημιουργείται η συνθήκη της εγγύτητας (propinquity), η οποία είναι προϋπόθεση για την έναρξη αλληλεπίδρασης. Στην περίπτωση που θα συγκροτούσαν ομάδες εργασίας ο εκπαιδευτικός πρέπει να εξετάζει, αν ικανοποιήθηκε μια τουλάχιστον επιθυμία επιλογής για κάθε μαθητή. Στην αντίθετη περίπτωση υπάρχει ο κίνδυνος οι ομάδες εργασίας να αποτύχουν στο έργο που θα τους ανατεθεί, λόγω αντιδράσεων των μελών τους και απροθυμίας για συνεργασία. Μέσα στην τάξη υπάρχουν συχνά και κάποιοι μαθητές, οι οποίοι είναι μόνο σωματικά παρόντες. Δεν δείχνουν κανένα ενδιαφέρον για τη ζωή της τάξης και μένουν αποτραβηγμένοι χωρίς να εκφράζουν καμιά επιθυμία επαφής με τους συμμαθητές τους. Αιτία αυτής της αδιαφορίας τους μπορεί να είναι το ότι συμμετέχουν σε κάποια άλλη εξωσχολική ομάδα συνομηλίκων, που ασκεί πάνω τους μεγάλη επιρροή και θεωρείται από την πλευρά τους κάτι το πολύ σημαντικό. Αυτό έχει ως συνέπεια να περιφρονούν τη συμμαθητική ομάδα, ή να αισθάνονται αυτάρκεις από τη συμμετοχή τους στην εξωσχολική ομάδα. Είναι χρήσιμο να επιδιώξει ο εκπαιδευτικός ιδιαίτερες συζητήσεις με αυτούς τους μαθητές, στις οποίες θα πρέπει να τους δείξει πόσο άδικο έχουν να περιφρονούν τους συμμαθητές τους, με τους οποίους ούτως ή άλλως περνούν μαζί ένα μεγάλο μέρος του χρόνου και έχουν συμφέροντα και επιδιώξεις, που εξαρτώνται πάντα από την αρμονική κοινή προσπάθεια και τη συνεισφορά όλων. Ένας τρόπος για να ενταχθούν κι αυτά τα παιδιά στην ομάδα της τάξης ως ενεργά μέλη, είναι η ανάθεση καθηκόντων χρήσιμων για την κοινή ζωή. O εκπαιδευτικός βέβαια θα γίνει αποδεκτός από τους μαθητές, αν λειτουργεί ως μέλος και συντονιστής της ομάδας της σχολικής τάξης. Προς αυτήν την κατεύθυνση βοηθούν η αλληλογνωριμία και η εξοικείωση, η ανάπτυξη κανόνων για την ομαδική ζωή, η οργάνωση του χώρου της σχολικής τάξης και οι συνεργατικές μέθοδοι διδασκαλίας (από κοινού καθορισμός στόχων και δρστηριοτήτων) και τελικά οι αφιέρωση κάποιου χρόνου και προσπαθειών για τη βελτίωση των κοινωνικών σχέσεων στη σχολική τάξη. 17

18 Συνοπτική παρουσίαση από το βιβλίο Μπίκος, Κ. (2004): Αλληλεπίδραση και κοινωνικές σχέσεις στη σχολική τάξη. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα Ενδεικτική βιβλιογραφία Allport, G. (1954): The Nature of Prejudice. Reading: Addison-Wesley Γεώργας, Δ. (1995): Κοινωνική Ψυχολογία. Τομ. Α. Αθήνα Γεωργογιάννης, Π. (1996): Θεωρίες της κοινωνικής ψυχολογίας. Τομ. ΙΙ. Αθήνα: Gutenberg Duck S. (1992): Human Relationships (2nd Edn). London: Sage Hogg, M. & Vaughan, M. (1998): Social Psychology. London: Prentice Hall Hollander, E. (1986): Principles and Methods of Social Psychology. New York: Oxford University Press Μίτιλης, Α. (1998): Οι μειονότητες μέσα στη σχολική τάξη. Αθήνα:Οδυσσέας Moscovici, S. (1972) (Ed.):Introduction a la psychologie sociale. Paris : Larousse Χατζηχρήστου, Χ. (2004): Εισαγωγή στη Σχολική Ψυχολογία. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα 18

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 3 ο Διεύθυνση-Παρακίνηση 3.1. Ηγεσία-Βασικές έννοιες Η επιτυχία των επιχειρήσεων ή των οργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ Μάθηµα: Κοινωνική Ταυτότητα και ιοµαδικές Σχέσεις ιδάσκουσα: Αλεξάνδρα Χαντζή

ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ Μάθηµα: Κοινωνική Ταυτότητα και ιοµαδικές Σχέσεις ιδάσκουσα: Αλεξάνδρα Χαντζή 1 ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ Μάθηµα: Κοινωνική Ταυτότητα και ιοµαδικές Σχέσεις ιδάσκουσα: Αλεξάνδρα Χαντζή Εισαγωγή Πηγές: Dovidio, J. F., & Gaertner, S. L. (2010). Intergroup bias. In S. T. Fiske, D. T. Gilbert,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Ενισχύστε την Αυτοπεποίθηση των Παιδιών Βελτιώνοντας & Μαθαίνοντας τον Γονεϊκό Τύπο!!! ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Κλεισθένους 12 (Στοά Κοββατζή) 1 ος όροφος Τηλ.: 2742029421 Κιν.: 6979985566

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT MANAGEMENT ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΣΩΣΤΗ ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΤΩΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ, ΟΙ ΟΠΟΙΕΣ ΕΚΤΕΛΟΥΝΤΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΑ ΜΕΣΑ ΣΕ ΜΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΛΛΗΛΟΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT 1.ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΟΑΕΔ Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: Μαρμαρινός Ιωάννης

Διαβάστε περισσότερα

www.psychologyonline.gr Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι,

www.psychologyonline.gr Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι, Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι, Μετά την σύντοµη ανάπαυλα των Χριστουγεννιάτικων διακοπών µας, έφτασε ένας ορεξάτος και Ολόφρεσκος Νέος Χρόνος που κουβαλά µαζί

Διαβάστε περισσότερα

ΗΓΕΣΙΚΟ ΠΡΟΦΙΛ ΠΡΟΪΣΑΜΕΝΟΤ ΝΟΗΛΕΤΣΙΚΟΤ ΣΜΗΜΑΣΟ

ΗΓΕΣΙΚΟ ΠΡΟΦΙΛ ΠΡΟΪΣΑΜΕΝΟΤ ΝΟΗΛΕΤΣΙΚΟΤ ΣΜΗΜΑΣΟ ΗΓΕΣΙΚΟ ΠΡΟΦΙΛ ΠΡΟΪΣΑΜΕΝΟΤ ΝΟΗΛΕΤΣΙΚΟΤ ΣΜΗΜΑΣΟ Κάθε σύγχρονη νοσηλευτική μονάδα απαιτεί: υψηλά πρότυπα απόδοσης σε ότι αφορά την ποιότητα και την ποσότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών έναν προϊστάμενο με

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακας 1. Προτεινόμενοι τρόποι σχηματισμού μαθητικών ομάδων Κριτήριο ομαδοποίησης Ομάδες ομοιογενείς Ομάδες ανομοιογενείς Γνωστικό επίπεδο /

Πίνακας 1. Προτεινόμενοι τρόποι σχηματισμού μαθητικών ομάδων Κριτήριο ομαδοποίησης Ομάδες ομοιογενείς Ομάδες ανομοιογενείς Γνωστικό επίπεδο / Παράρτημα Πίνακας 1. Προτεινόμενοι τρόποι σχηματισμού μαθητικών ομάδων Κριτήριο ομαδοποίησης Ομάδες ομοιογενείς Ομάδες ανομοιογενείς Γνωστικό επίπεδο / διαφορετικό γνωστικό όμοιο γνωστικό επίπεδο / μαθησιακή

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ

Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ Αγγελική Γενά agena@ppp.uoa.gr ΣΗΜΑΝΤΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΕΤΟΙΜΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΕΝΤΑΞΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ ΣΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Α. ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ Επίσταση Προσοχής Ομαδική & όχι

Διαβάστε περισσότερα

Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο

Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο Βασίλης Παυλόπουλος Τομέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Αθηνών Ανακοίνωση στο 7 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας, Λευκωσία,

Διαβάστε περισσότερα

6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ

6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ 6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ( σελίδες σχολικού βιβλίου 129 133, έκδοση 2014 : σελίδες 124 129 ) 3.3.2 Παρακίνηση 3.3.2.1 Βασικές έννοιες Η υλοποίηση του έργου και η επίτευξη των στόχων στις

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο Δρ Παναγιώηης Γαλάνης Σσνηονιζηής Εκπαίδεσζης Γραθείοσ Εκπαίδεσζης Σηοσηγάρδης

του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο Δρ Παναγιώηης Γαλάνης Σσνηονιζηής Εκπαίδεσζης Γραθείοσ Εκπαίδεσζης Σηοσηγάρδης του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο Δρ Παναγιώηης Γαλάνης Σσνηονιζηής Εκπαίδεσζης Γραθείοσ Εκπαίδεσζης Σηοσηγάρδης Κοινωνικοποίηση του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο Στους ρυθμούς με τους οποίους

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Δ: ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Δ: ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Δ: ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΣΧΟΛΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ Η οικογένεια αποτελεί τεράστια μορφοποιό δύναμη για την ανάπτυξη του παιδιού, γιατί το άτομο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2008 ( ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ 3Π /2008) ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Κλάδοι: ΠΕ 05 ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 06 ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 07 ΓΕΡΜΑΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141 ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΕΠΙΚΟΥΡΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 3 2. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΕΓΓΡΑΦΩ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ Η έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων συνοδεύει σχεδόν πάντα την αίτηση για την είσοδο σε οποιοδήποτε πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών. Την έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Ηγεσία. Ενότητα 5: Τα συστατικά στοιχεία του ηγέτη. Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής

Ηγεσία. Ενότητα 5: Τα συστατικά στοιχεία του ηγέτη. Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Ηγεσία Ενότητα 5: Τα συστατικά στοιχεία του ηγέτη Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

8. Η ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥ ΤΑΛΕΝΤΟΥ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ

8. Η ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥ ΤΑΛΕΝΤΟΥ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ 8. Η ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥ ΤΑΛΕΝΤΟΥ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Πολυάριθµες είναι οι περιοχές όπου ένα ταλέντο ή µία χαρακτηριστική κλίση µπορεί να εκδηλωθεί. Το ταλέντο στα µαθηµατικά έχει ιδιαίτερα απασχολήσει την επιστηµονική

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Καζαμπάκα 8 - ΚΑΡΔΙΤΣΑ Τηλ. 24410-21130 - Fax 24410-73999 info@e-sl.gr ΓΕΝΙΚΑ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ

Καζαμπάκα 8 - ΚΑΡΔΙΤΣΑ Τηλ. 24410-21130 - Fax 24410-73999 info@e-sl.gr ΓΕΝΙΚΑ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΓΕΝΙΚΑ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ 1. Μερικοί μαθητές στην τάξη σας αποστρέφονται και περιθωριοποιούν έναν αλλοδαπό συμμαθητή. Ποιά από τις παρακάτω ενέργειες επιλέγετε προκειμένου να βοηθήσετε

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Δυναμική Ομάδων-Επικοινωνία

Δυναμική Ομάδων-Επικοινωνία ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 3α Δυναμική Ομάδων-Επικοινωνία 3.3. Δυναμική Ομάδων-Βασικές έννοιες Η ομάδα είναι όρος που

Διαβάστε περισσότερα

Η Αξιολογηση του Εκπαιδευτικού Έργου- Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη σχολική μονάδα

Η Αξιολογηση του Εκπαιδευτικού Έργου- Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη σχολική μονάδα ΥΠΑΙΘΠΑ / ΙΕΠ ΕΡΓΟ : Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου της σχολικής μονάδας: Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης (ΑΕΕ) Η Αξιολογηση του Εκπαιδευτικού Έργου- Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη σχολική μονάδα Ιανουάριος

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις Αθλητικής Ψυχολογίας Σχολή Προπονητών Γυμναστικής

Ερωτήσεις Αθλητικής Ψυχολογίας Σχολή Προπονητών Γυμναστικής Ερωτήσεις Αθλητικής Ψυχολογίας Σχολή Προπονητών Γυμναστικής 1. Το ερευνητικό αντικείμενο της αθλητικής ψυχολογίας έχει (α) ψυχοφυσιολογική κατεύθυνση (β) γνωστικο-συμπεριφορική κατεύθυνση (γ) κοινωνικο-ψυχολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Σύνδεση Σχολείου-Οικογένειας: Απόψεις γονέων μαθητών του δημοτικού για την αποτελεσματικότητα και την βελτίωση του σχολείου

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Σύνδεση Σχολείου-Οικογένειας: Απόψεις γονέων μαθητών του δημοτικού για την αποτελεσματικότητα και την βελτίωση του σχολείου ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «Οργάνωση και Διοίκηση της Εκπαίδευσης» ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Σύνδεση Σχολείου-Οικογένειας:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΟΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ

Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΟΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΟΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΣΕ ΤΑΞΕΙΣ ΜΕ ΠΟΛΥΜΟΡΦΟ ΜΑΘΗΤΙΚΟ ΔΥΝΑΜΙΚΟ Η υφιστάμενη κατάσταση καταπίεση από τον κοινωνικό τους περίγυρο απαιτήσεις του σχολικού περιβάλλοντος Όλο και περισσότεροι

Διαβάστε περισσότερα

Γνώση του εαυτού μας

Γνώση του εαυτού μας Γνώση του εαυτού μας Self awareness Η αυτογνωσία αναφέρεται σε: Συναισθήματα Σκέψεις Ενδιαφέροντα Ισχυρά & αδύνατα σημεία Αξίες Ικανότητες Στόχους Δεξιότητες Προτιμητέο στιλ επικοινωνίας 1 Γνώση του εαυτού

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγική επίλυσης προβλημάτων: Διερεύνηση περιμέτρου κι εμβαδού με τη βοήθεια του Ms Excel.

Στρατηγική επίλυσης προβλημάτων: Διερεύνηση περιμέτρου κι εμβαδού με τη βοήθεια του Ms Excel. Στρατηγική επίλυσης προβλημάτων: Διερεύνηση περιμέτρου κι εμβαδού με τη βοήθεια του Ms Excel. Έντυπο Α Φύλλα εργασίας Μαθητή Διαμαντής Κώστας Τερζίδης Σωτήρης 31/1/2008 Φύλλο εργασίας 1. Ομάδα: Ημερομηνία:

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ...3 2. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΕΓΓΡΑΦΩ Σ ΕΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞ

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

«Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας

«Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας «Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας Οι παππούδες κ οι γιαγιάδες ανά τον κόσμο Κοινό εύρημα ότι όλοι επιθυμούν

Διαβάστε περισσότερα

Διακήρυξη. των Δικαιωμάτων. και Ευθυνών. των Εθελοντών ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ

Διακήρυξη. των Δικαιωμάτων. και Ευθυνών. των Εθελοντών ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΕΠΙΤΡΟΠΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΜΗ ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ Διακήρυξη των Δικαιωμάτων και Ευθυνών των Εθελοντών Συμμετέχω Διαμορφώνω Συμμετέχω Έχω ρόλο

Διαβάστε περισσότερα

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς των Α.Πορτσέλη, Μ. Κυριακίδου Η παρούσα εισήγηση αφορά στην παρουσίαση ενός καινοτόμου προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

Η Χρήση των Ψυχομετρικών Εργαλείων στην Ελλάδα (στο χώρο της εργασίας)

Η Χρήση των Ψυχομετρικών Εργαλείων στην Ελλάδα (στο χώρο της εργασίας) Η Χρήση των Ψυχομετρικών Εργαλείων στην Ελλάδα (στο χώρο της εργασίας) Εισηγητής: Ι.Σ. Παναγόπουλος, PhD in Industrial Psychology Διευθυντής Έρευνας & Ανάπτυξης της SHL Ελλάς 1 Στόχοι Εισαγωγή στα Ψυχομετρικά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΥΛΤΟΥΡΑ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΝΕΟΠΡΟΑΧΘΕΝΤΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΚΟΥΛΤΟΥΡΑ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΝΕΟΠΡΟΑΧΘΕΝΤΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΝΕΟΠΡΟΑΧΘΕΝΤΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΡ ΕΛΕΝΑ ΧΡΙΣΤΟΦΙΔΟΥ ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΡΙΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΣΤΕΛΕΧΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΗΓΕΤΗΣ ΕΘΕΛΟΝΤΩΝ. Μετάφραση: Ιορδάνης Πιαλόπουλος

ΗΓΕΤΗΣ ΕΘΕΛΟΝΤΩΝ. Μετάφραση: Ιορδάνης Πιαλόπουλος ΗΓΕΤΗΣ ΕΘΕΛΟΝΤΩΝ Μετάφραση: Ιορδάνης Πιαλόπουλος 1 Στόχοι Μαθήματος Με το πέρας του σεμιναρίου αυτού θα είσθε σε θέση: Να προσδιορίζετε τις διαφορές μεταξύ ενός Διευθυντή μιας εταιρίας και ενός Ηγέτη Να

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές αρχές διοίκησης. μιας μικρής επιχείρησης

Γενικές αρχές διοίκησης. μιας μικρής επιχείρησης Γενικές αρχές διοίκησης μιας μικρής επιχείρησης Η επιχείρηση αποτελεί μια παραγωγική - οικονομική μονάδα, με την έννοια ότι συνδυάζει και αξιοποιεί τους συντελεστές παραγωγής (εργασία, κεφάλαιο, γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ β. φιλιας, μ. κουρουκλη γ. ρουσσης, κ. κασιματη λ. μουσουρου, α. παπαριζος ε. χατζηκωνσταντη μ. πετρονωτη, γ. βαρσος φ. τσαλικογλου-κωστοπουλου ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΥΨΗΛΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΜΑΖΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ Βρυξελλες, 12-13 ιουνιου 2008 Slovensko predsedstvo EU 2008 Slovenian Presidency

Διαβάστε περισσότερα

Furthering Innovative and Entrepreneurial Regions of Europe Προώθηση Καινοτόμων και Επιχειρηματικών Περιφερειών της Ευρώπης

Furthering Innovative and Entrepreneurial Regions of Europe Προώθηση Καινοτόμων και Επιχειρηματικών Περιφερειών της Ευρώπης Furthering Innovative and Entrepreneurial Regions of Europe Προώθηση Καινοτόμων και Επιχειρηματικών Περιφερειών της Ευρώπης Έκθεση Έρευνας μεταξύ Στελεχών Οργανισμών της Περιφέρειας Ελλάδα 2015 Αριθμός

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

Η χαμηλή αυτοπεποίθηση - Βοηθείστε το παιδί σας. Επιμέλεια football-academies Τρίτη, 27 Μάρτιος 2012

Η χαμηλή αυτοπεποίθηση - Βοηθείστε το παιδί σας. Επιμέλεια football-academies Τρίτη, 27 Μάρτιος 2012 Εισηγήσεις που μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά σας - Μια μαγική λέξη που κάνει τους ανθρώπους και κυρίως τα παιδιά να αισθάνονται άνετα, πολύ καλά με τον εαυτό τους και τους άλλους. ΑΠΟΦΥΓΕΤΕ τα αρνητικά

Διαβάστε περισσότερα

Επιμόρφωση εκπαιδευτών/τριών Επιμορφωτικών Κέντρων Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού

Επιμόρφωση εκπαιδευτών/τριών Επιμορφωτικών Κέντρων Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού Επιμόρφωση εκπαιδευτών/τριών Επιμορφωτικών Κέντρων Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού Σάββατο, 28 Μαρτίου 2015 Λύκειο Λατσιών Αλέξανδρος Ταμπάκης Εκπαιδευτής Ε.Κ. Εισαγωγή 1. Χαρακτηριστικά ενήλικων εκπαιδευομένων

Διαβάστε περισσότερα

Προβληματική, ανεπιθύμητη συμπεριφορά και τρόποι αντιμετώπισης

Προβληματική, ανεπιθύμητη συμπεριφορά και τρόποι αντιμετώπισης Προβληματική, ανεπιθύμητη συμπεριφορά και τρόποι αντιμετώπισης Για να επιτευχθεί το μεγαλύτερο ποσοστό αποτελεσματικής μάθησης (επιτυχία) απαιτείται και αποτελεσματική διαχείριση της τάξης. Συχνά σχετίζεταιωςπρόβληματουδασκάλουκαιμάλιστα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΩΝ ΕΤΑΙΡΙΩΝ ΚΙΝΗΤΗΣ ΤΗΛΕΦΩΝΙΑΣ

Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΩΝ ΕΤΑΙΡΙΩΝ ΚΙΝΗΤΗΣ ΤΗΛΕΦΩΝΙΑΣ Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΩΝ ΕΤΑΙΡΙΩΝ ΚΙΝΗΤΗΣ ΤΗΛΕΦΩΝΙΑΣ Γουρνάκης Δ. Παναγιώτης (Α.Μ.: 5268) Επιβλέπων Καθηγητής: Καθηγητής Μ. Χαλικιάς Α.Τ.Ε.Ι ΠΕΙΡΑΙΑ Διοίκηση Ανθρωπίνων Πόρων νοείται το σύνολο των ενεργειών, στρατηγικών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ 1. Εισαγωγή 220 Γενικός σκοπός του μαθήματος της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής είναι να προσφέρει τη δυνατότητα στους μαθητές και στις μαθήτριες να εμπλακούν σε μια δημιουργική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 1 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΕ ΜΙΑ ΑΠΟ ΤΙΣ 12 ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ: Ενεργός συμμετοχή (βιωματική μάθηση) ΘΕΜΑ: Παράδοση στο μάθημα των «ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ», για τον τρόπο διαχείρισης των σκληρών δίσκων.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Δια βίου Εκπαίδευση και διάγνωση επιμορφωτικών αναγκών: Μια σχεδιασμένη παρέμβαση για την ενίσχυση των δυνάμεων της εργασίας H ΔΒΜ προϋποθέτειτοστρατηγικόσχεδιασμό,

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Περιεχόμενα 1. Εισαγωγικά στοιχεία 1.1 Η τρέχουσα αντιμετώπιση του γλωσσικού δανεισμού 1.2 Η προσέγγιση του θέματος μέσα από το σχολείο 1.3 Σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Πώς γίνεται ένα παιδί να έχει ιδιαίτερη κλίση στα μαθηματικά, στη μουσική, στις ξένες γλώσσες, στη μετεωρολογία, να έχει ξεχωριστές ικανότητες και ενδιαφέροντα,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ Ηγεσία Διδάσκουσα: Αφροδίτη Δαλακούρα ΔΙΟΙΚΗΣΗ: ΟΙ ΡΟΛΟΙ ΤΟΥ ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΥ ΗΓΕΤΗΣ MANAGER COACH 1 Κλασική-μηχανιστική αντίληψη Το παλιό μοντέλο διοίκησης: οικονομικές-υλικές

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα

Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα 22 Μαρτίου 2014 Ανδρέας Ευαγόρου Ψυχολόγος Εφηβεία Ψυχική και σωματική ανάπτυξη Πέρασμα από την παιδική στην ενήλικη ζωή Ενδοψυχικές αναδομήσεις Ανάγκη αυτονομίας

Διαβάστε περισσότερα

( μαθήτρια Γ γυμνασίου) ***

( μαθήτρια Γ γυμνασίου) *** «...Η γλωσσομάθεια στις μέρες μας είναι απαραίτητη. Τα άτομα με επαρκή γνώση μιας ξένης γλώσσας έχουν τη δυνατότητα να είναι αποτελεσματικότεροι στις σπουδές τους, αφού μπορούν ψάχνοντας σε ξένες βιβλιογραφίες

Διαβάστε περισσότερα

Αποσπάσµατα από την οµιλία στο ηµοτικό Σχολείο Γουβών, 15 Νοεµβρίου 2014, µε τίτλο: ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Αποσπάσµατα από την οµιλία στο ηµοτικό Σχολείο Γουβών, 15 Νοεµβρίου 2014, µε τίτλο: ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Αποσπάσµατα από την οµιλία στο ηµοτικό Σχολείο Γουβών, 15 Νοεµβρίου 2014, µε τίτλο: ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Οι όροι «εκφοβισµός» (bullying) και «θυµατοποίηση» (victimization)

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Σκοπός της έρευνας αυτής είναι η διερεύνηση των απόψεων των εκπαιδευτικών αναφορικά με την ιδιαίτερη πολιτική του σχολείου τους. Η έρευνα αυτή εξετάζει, κυρίως, την πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΟΣ ΓΙΟΥΛΑ ΟΡΑΜΑ ΚΑΙ ΑΞΙΕΣ ΟΜΙΛΟΥ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΟΜΙΛΟΥ (ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ)

ΟΜΙΛΟΣ ΓΙΟΥΛΑ ΟΡΑΜΑ ΚΑΙ ΑΞΙΕΣ ΟΜΙΛΟΥ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΟΜΙΛΟΥ (ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ) ΟΜΙΛΟΣ ΓΙΟΥΛΑ ΟΡΑΜΑ ΚΑΙ ΑΞΙΕΣ ΟΜΙΛΟΥ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΟΜΙΛΟΥ (ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ) 1 ΟΜΙΛΟΣ ΓΙΟΥΛΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2. ΟΡΑΜΑ ΚΑΙ ΑΞΙΕΣ ΟΜΙΛΟΥ 3. ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΟΜΙΛΟΥ (ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ) 2 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

Προβλήματα συμπεριφοράς και διαπροσωπικές σχέσεις στη σχολική μονάδα β μέρος ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ

Προβλήματα συμπεριφοράς και διαπροσωπικές σχέσεις στη σχολική μονάδα β μέρος ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ Α Ρ Ι Σ Τ Ο Τ Ε Λ Ε Ι Ο Π Α Ν Ε Π Ι Σ Τ Η Μ Ι Ο Θ Ε Σ Σ Α Λ Ο Ν Ι Κ Η Σ Δράση: Επιμόρφωση εκπαιδευτικών και μελών της εκπαιδευτικής κοινότητας Υποδράση: Ενδοσχολική Επιμόρφωση, Επιστ.υπεύθυνη: Μαρία Λιακοπούλου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ Περιγραφή Συμβουλευτικής ανήκει στην ευρύτερη κατηγορία των Συμβουλευτικών Κέντρων. Τα Συμβουλευτικά Κέντρα

Διαβάστε περισσότερα

Οι φορητοί υπολογιστές στην εκπαίδευση: Μελέτη περίπτωσης ως προς τις συνέπειες στη διδασκαλία και το μιντιακό γραμματισμό

Οι φορητοί υπολογιστές στην εκπαίδευση: Μελέτη περίπτωσης ως προς τις συνέπειες στη διδασκαλία και το μιντιακό γραμματισμό Παιδαγωγικά ρεύματα στο Αιγαίο Προσκήνιο 1 Οι φορητοί υπολογιστές στην εκπαίδευση: Μελέτη περίπτωσης ως προς τις συνέπειες στη διδασκαλία και το μιντιακό γραμματισμό Δημήτρης Σπανός 1 dimitris.spanos@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 01-03-2014 (3 Ο ΜΑΘΗΜΑ) Σύνοψη Μαθησιακών Δυσκολιών Διεπιστημονική

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης Παράλληλα Κείµενα Θεσμοί, όργανα και της ευρωπαϊκής πολιτικής Hεκπαιδευτικήπολιτικήκαιτασυστήματαδιαβίου εκπαίδευσης στη σύγχρονη Ευρώπη σε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΑΛΙΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΑΛΙΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΑΛΙΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Κέντρο και άξονας αυτών των μεθόδων διδασκαλίας είναι ο δάσκαλος. Αυτός είναι η αυθεντία μέσα στην τάξη που καθοδηγεί και προσφέρει. Γι αυτό οι μέθοδοι αυτές

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο για επαγγελματίες που εργάζονται σε φορείς που εξυπηρετούν ανθρώπους με αναπηρία

Ερωτηματολόγιο για επαγγελματίες που εργάζονται σε φορείς που εξυπηρετούν ανθρώπους με αναπηρία Partnership: AIAS Bol1gna onlus (I) Εισαγωγή Το ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΤΩΡΑ σε συνεργασία με ευρωπαϊκούς φορείς συμμετέχει σε ένα πρόγραμμα για την υποστήριξη δημιουργίας θετικού οικογενειακού κλίματος σε οικογένειες

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Προφίλ του δείγματος

Εισαγωγή. Προφίλ του δείγματος ΕΡΕΥΝΑ Stedima: ΤΟ COACHING ΣΕ ΣΤΕΛΕΧΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Γιώργος Ντάκος, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος Αναστασία Μπαλάρη, Ανάλυση στοιχείων & Επεξεργασία ερωτηματολογίου Εισαγωγή Η Stedima παρουσιάζει παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Η κουλτούρα, το κλίμα, η επικοινωνία και η επίλυση συγκρούσεων στο. ολοήμερο σχολείο;

Η κουλτούρα, το κλίμα, η επικοινωνία και η επίλυση συγκρούσεων στο. ολοήμερο σχολείο; ομή παρουσίασης Η κουλτούρα, το κλίμα, η και η επίλυση στο ενιαίο ολοήμερο σχολείο 1. Πώς είναι η κατάσταση σήμερα στα ενιαία ολοήμερα σχολεία (Ε.Ο.Σ.) σε σχέση με: την κουλτούρα, το κλίμα, την και τις

Διαβάστε περισσότερα

Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ;

Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ; Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ; Απάντηση: Η μορφή της αγοράς καθορίζεται από μια σειρά παραγόντων. Οι σπουδαιότεροι από τους παράγοντες αυτούς είναι οι εξής: Πρώτον, ο αριθμός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΙΑΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΙ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2013 Τμήμα Διατροφής και Διαιτολογίας Σελίδα 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΑΣΚΗΣΕΙΣ: 1. Αξιολόγηση της προσωπικής

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ:

Γλωσσάρι ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ: Γλωσσάρι Αυτό το γλωσσάρι, παρέχει ορισμούς / εξηγήσεις για όλες τις λέξεις ή φράσεις που χρησιμοποιούνται στην έρευνα, οι οποίες επιλέχθηκαν από τους εταίρους από όλα τα κράτη μέλη της Ε.Ε., που ενδεχομένως

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ & ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Μ. Γρηγοριάδου Ρ. Γόγουλου Ενότητα: Η Διδασκαλία του Προγραμματισμού Περιεχόμενα Παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

Το παιχνίδι της χαράς

Το παιχνίδι της χαράς Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Κατερίνα Πουλέα Παιδαγωγός Το παιχνίδι της χαράς Το παιχνίδι της χαράς Αετιδέων 15 & Βουτσινά Χολαργός 6944 773597 Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Το Παιδαγωγικό Κέντρο Προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός εκπαιδευτή. Ενότητα κατάρτισης. Ένταξη και αποδοχή. Επιμέλεια Miguel Santos. Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti

Οδηγός εκπαιδευτή. Ενότητα κατάρτισης. Ένταξη και αποδοχή. Επιμέλεια Miguel Santos. Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti Οδηγός εκπαιδευτή Ενότητα κατάρτισης Ένταξη και αποδοχή Επιμέλεια Miguel Santos Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti 1 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Ενότητα κατάρτισης για γονείς και

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Παιδεία στα νέα μέσα: ευκαιρίες και προκλήσεις

Παιδεία στα νέα μέσα: ευκαιρίες και προκλήσεις 1 Παιδεία στα νέα μέσα: ευκαιρίες και προκλήσεις Βάια Δουδάκη Εχουν διατυπωθεί πολλοί ορισμοί οι οποίοι επιχειρούν να περιγράψουν ή να προσδιορίσουν τι συνιστά την παιδεία στα μέσα. Ενας γενικός ορισμός

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες Διεξαγωγής Έρευνας στα Πρότυπα Πειραματικά Σχολεία

Οδηγίες Διεξαγωγής Έρευνας στα Πρότυπα Πειραματικά Σχολεία Οδηγίες Διεξαγωγής Έρευνας στα Πρότυπα Πειραματικά Σχολεία Τα Πρότυπα Πειραματικά Σχολεία (ΠΠΣ), λόγω της στενής τους συνεργασίας με την Πανεπιστημιακή κοινότητα, αποτελούν συχνά πεδία διεξαγωγής έρευνας

Διαβάστε περισσότερα

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Κοινή Γνώμη Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Έννοια, ορισμός και ανάλυση Κοινής Γνώμης Κοινή γνώμη είναι η γνώμη της πλειοψηφίας των πολιτών, πάνω σε ένα ζήτημα που αφορά την

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Πέρα από την τυπολογία της χρηματοδότησης, των εμπλεκόμενων ομάδων-στόχων και την διάρκεια, κάθε project διακρατικής κινητικότητας αποτελεί μια

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΣΜΕΥΜΕΝΕΣ Ή ΥΠΟ ΣΥΝΘΗΚΗ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ

ΔΕΣΜΕΥΜΕΝΕΣ Ή ΥΠΟ ΣΥΝΘΗΚΗ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ ΔΕΣΜΕΥΜΕΝΕΣ Ή ΥΠΟ ΣΥΝΘΗΚΗ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ Έστω ότι επιθυμούμε να μελετήσουμε ένα τυχαίο πείραμα με δειγματικό χώρο Ω και έστω η πιθανότητα να συμβεί ένα ενδεχόμενο Α Ω Υπάρχουν περιπτώσεις όπου ενώ δεν γνωρίζουμε

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελµατικές επιλογές: Αποφασίζουν διαφορετικά µαθητές και µαθήτριες

Επαγγελµατικές επιλογές: Αποφασίζουν διαφορετικά µαθητές και µαθήτριες Επαγγελµατικές επιλογές: Αποφασίζουν διαφορετικά µαθητές και µαθήτριες Πηγή: http://www.rc.auth.gr/analekta/articles/4.4.doc Ο παράγοντας φύλο επιδρά στο επάγγελµα που ονειρεύονται αγόρια και κορίτσια

Διαβάστε περισσότερα

Κώδικας Συμπεριφοράς της εταιρίας SCA

Κώδικας Συμπεριφοράς της εταιρίας SCA Κώδικας Συμπεριφοράς της εταιρίας SCA Κώδικας Συμπεριφοράς της εταιρίας SCA Η SCA δεσμεύεται για τη δημιουργία αξιών για τους υπαλλήλους, τους πελάτες, τους καταναλωτές, τους μετόχους καθώς και για τους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ. Τριμηνιαία Έρευνα. Α Τρίμηνο 2012

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ. Τριμηνιαία Έρευνα. Α Τρίμηνο 2012 ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ Τριμηνιαία Έρευνα Α Τρίμηνο 2012 Αθήνα, Απρίλιος 2012 2 Έρευνα Καταναλωτικής Εμπιστοσύνης Α Τρίμηνο 2012 3 4 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση Γλωσσάρι Η ομάδα MATURE διαθέτει σημαντική εμπειρία στη διαχείριση και υλοποίηση Ευρωπαϊκών προγραμμάτων και γνωρίζει ότι τα ζητήματα επικοινωνίας ενδέχεται να προκαλέσουν σύγχυση. Προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα