ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΣΙΝΔΟΣ. en Macédoine, ,BSA 23, , σελ και ΕΑΑ, Suppl., Sindos.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΣΙΝΔΟΣ. en Macédoine, 1916-1919,BSA 23, 1918-1919, σελ. 4. 1985 και ΕΑΑ, Suppl., Sindos."

Transcript

1 295 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΣΙΝΔΟΣ Στη B βιομηχανική ζώνη της σημερινής Σίνδου, μόλις λίγα χιλιόμετρα έξω από τη Θεσσαλονίκη, ανασκάφτηκε τμήμα ενός σημαντικού αρχαίου οικισμού, που έχει ταυτιστεί με την αρχαία Σίνδο 1 και αποσπασματικά, τμήματα του νεκροταφείου του. Ο οικισμός απλώνεται στη διπλή τράπεζα, η οποία συναντάται 23 χλμ. δυτικά της Θεσσαλονίκης, αριστερά της εθνικής οδού και πολύ κοντά στο Γαλλικό ποταμό, τον αρχαίο Εχέδωρο. Σύμφωνα με τις μετρήσεις του Γάλλου αξιωματούχου Rey, ο οποίος μας έχει δώσει το μοναδικό έως σήμερα τοπογραφικό της τράπεζας, στις αρχές του προηγούμενου αιώνα η τράπεζα αυτή είχε μέγιστο ύψος 20μ. και μέγιστη διάμετρο 300μ. 2. Η ατυχής επιλογή του φυσικού αυτού υψώματος το 1964 από τον ελληνικό στρατό για την εγκατάσταση δεξαμενών καυσίμων, επέφερε σημαντική καταστροφή στον αρχαίο οικισμό, όπως επισημαίνει η Α. Σακελλαρίου, που έσπευσε τότε να ερευνήσει το χώρο. 3 Στα νότια της τράπεζας ερευνήθηκε το ένα ιδιαίτερα σημαντικό τμήμα του αρχαϊκού και κλασικού νεκροταφείου του οικισμού από την Αικ. Δεσποίνη 4. Το νεκροταφείο αποκαλύφθηκε σε βάθος 3.5μ. κάτω από τις επιχώσεις του Γαλλικού ποταμού, όταν γινόταν εκσκαφή για την τοποθέτηση αποχετευτικών αγωγών. Η ανασκαφή έφερε στο φως 121 ταφές που εκτείνονταν πάνω σ ένα χαμηλό φυσικό λόφο. Οι πλούσια κτερισμένες ταφές περιείχαν άφθονα επείσακτα αγγεία, αττικά, κορινθιακά αλλά και ανατολικοϊωνικά, καθώς και πλήθος μετάλλινων αντικειμένων, όπως χρυσά κοσμήματα, χρυσές μάσκες, ασημένια κοσμήματα, χάλκινα σκεύη, όπλα και σιδερένια ομοιώματα αμαξών κ.ά. Μέσα στο πλούσιο αυτό σύνολο ευρημάτων υπάρχουν και λιγοστά αγγεία τοπικών εργαστηρίων 5. Το νεκροταφείο παύει να 1 Σχετικά με την ταύτιση της πόλης και τη σχέση της με τους Ευβοείς, βλ., Τιβέριος 1992, σελ. 357 κ.ε., 1996, σελ. 404 κ.ε. και 1997, σελ Παλιότερα η θέση είχε ταυτιστεί με την αρχαία Χαλάστρα, βλ. M. B. Hatzopoulos L. D. Loukopoulou, Morrylos cite de la Chrestonie, ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 7 (Αθήνα 1989), σελ Rey , σελ. 74κ.ε. Ch.Picard, Les Recherches archéologiques de l Armée Française en Macédoine, ,BSA 23, , σελ Α. Σακελλαρίου, ΑΔ 20, 1965, Χρον., σελ Ι. Βοκοτοπούλου, Αικ. Δεσποίνη, Β. Μισαληλίδου, Μ. Τιβέριος, Σίνδος, Κατάλογος της έκθεσης, 1985 και ΕΑΑ, Suppl., Sindos. 5 Τιβέριος 1988, σελ

2 296 λειτουργεί στον 4 ο αι.π.χ. οπότε εγκαθίστανται εδώ κεραμικά εργαστήρια. 6 Τα ευρήματα του νεκροταφείου προκάλεσαν μεγάλη έκπληξη στους ερευνητές, καθώς αποκάλυψαν μια διαφορετική εικόνα για τους οικισμούς της Μακεδονίας. Λίγο αργότερα με αφορμή οικοδομικές εργασίες στο εργοστάσιο της Henninger και της Good Year αντίστοιχα ερευνήθηκε ένα άλλο τμήμα υστεροκλασικού και ρωμαϊκού νεκροταφείου 7, ενώ το 1988 με αφορμή την εγκατάσταση και νέων δεξαμενών στην περιοχή γύρω από τη διπλή τράπεζα ερευνήθηκε από την Σ. Μοσχονησιώτη ένα ακόμη τμήμα του νεκροταφείου, η λειτουργία του οποίου εντάσσεται στο δεύτερο μισό του 5 ου αι. ως τα μέσα του 4 ου αι. π.χ. Εκτείνεται σε απόσταση 600μ. νοτιοανατολικά του νεκροταφείου που βρέθηκε στο χώρο της Henninger. Στο χώρο βρέθηκαν και αποθηκευτικοί λάκκοι, ανοιγμένοι στο φυσικό έδαφος, με λαξευμένα σκαλοπάτια για την πρόσβαση σ αυτούς. Η πλειονότητα των τάφων (49 συνολικά) ανήκει στον τύπο του πλινθόκτιστου-κιβωτιόσχημου. Ως προς τα ευρήματα επικρατούν οι μελαμβαφείς σκύφοι, τα αρυβαλλοειδή ληκύθια και οι γυναικείες προτομές 8. Η ανασκαφή του αρχαίου οικισμού άρχισε το 1990 υπό την επίβλεψη του καθηγητή Μ. Τιβέριου. Το γεγονός ότι η ανασκαφή διεξαγόταν μέσα σ ένα στρατόπεδο δημιουργούσε από μόνο του πολλά προβλήματα και έντονο προβληματισμό για τη συνέχιση της έρευνας. Αρχικά ανοίχθηκε μόνο ένα μικρό σκάμμα (2Χ4μ.), η λεγόμενη Τομή Α, η οποία διερευνήθηκε για αρκετές χρονικές περιόδους και έδωσε μία συνολική στρωματογραφία της θέσης από τον ο αι. π.χ. ως τους πρώιμους ελληνιστικούς χρόνους. 9 Στην άνω τράπεζα ερευνήθηκαν και άλλα σκάμματα. Από το 1992 με αφορμή την τυχαία ανεύρεση ενός απορριμματικού λάκκου στην κάτω τράπεζα, άρχισε η έρευνα και στο χώρο αυτό. 10 Τα περισσότερα οικοδομικά λείψανα εντάσσονται στους γεωμετρικούς χρόνους. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ένα κτίριο, κατασκευασμένο από ωμά πλινθιά. 11 Ελάχιστα ήταν τα οικοδομικά λείψανα που διατηρήθηκαν από τον 6 ο και 5 ο αι. π.χ. 12 Στα στρώματα του 6 ου και 5 ου αι. π.χ. βρέθηκε άφθονη ποσότητα ντόπιας ωοκέλυφης κεραμικής 13. Πρόκειται για έναν οικισμό που άνθισε ιδιαίτερα στους γεωμετρικούς χρόνους. Η πληθώρα της επείσακτης ευβοϊκής κεραμικής, αλλά και ντόπιας «μακεδονικής» κεραμικής που βρέθηκε 6 Αικ. Δεσποίνη, «Κεραμικοί κλίβανοι Σίνδου», ΑΕ 1982, σελ. 61 κ.ε. 7 Μισαηλίδου-Δεσποτίδου Β. και Μπέσιος Μ. 8 Σ. Μοσχονησιώτου, Θέρμη, Σίνδος. «Ανασκαφικές παρατηρήσεις στα δύο νεκροταφεία της περιοχής», ΑΕΜΘ 2, (1988), σελ Μ.Τιβέριος, «Πέντε χρόνια ( ) πανεπιστημιακών ανασκαφών στη διπλή τράπεζα Αγχιάλου-Σίνδου. Ο αρχαίος οικισμός.», Αρχαία Μακεδονία, σελ. και του ιδίου ΑΕΜΘ 10Α, 1996, σελ. 404 κ.ε. 10 ό.π. 11 Τιβέριος 1997, σελ Ό.π. σελ Ό.π. σελ. 301.

3 297 στην ίδια την Εύβοια αποδεικνύουν τις στενές σχέσεις των κατοίκων των δύο περιοχών. Ο οικισμός αυτός μάλιστα θεωρήθηκε ένα «εμπορείο» των θαλασσοπόρων Ευβοέων στο μυχό του Θερμαϊκού κόλπου 14. Πιθανότατα το ενδιαφέρον των Ευβοέων κέντρισε ο χρυσοφόρος γειτονικός ποταμός Εχέδωρος 15. Ο οικισμός εγκαταλείπεται όταν ο Κάσσανδρος ιδρύει τη Θεσσαλονίκη 16. Η μελέτη της τοπικής κεραμικής διακρίνεται σε δύο μέρη: Στο πρώτο μέρος παρουσιάζεται συνοπτικά η τοπική κεραμική του οικισμού κυρίως μέσα από το υλικό που ανεβρέθηκε στο λάκκο Γ στην κάτω τράπεζα το Στο δεύτερο μέρος ασχολούμαστε με την τοπική κεραμική από το αρχαϊκό νεκροταφείο που ανέσκαψε η Αικ. Δεσποίνη.Το κάθε μέρος χωρίζεται σε μικρότερα τμήματα. Στο πρώτο μέρος εξετάζεται συνοπτικά η κεραμική κατά χρονικές περιόδους και κατά κατηγορίες : κεραμική των γεωμετρικών χρόνων, «ασημίζουσα», «ωοκέλυφη»των αρχαϊκών χρόνων και κεραμική των κλασικών χρόνων (μελαμβαφής και αβαφής). Το δεύτερο μέρος, που αφορά στη μελέτη της κεραμικής του νεκροταφείου, χωρίζεται σε τέσσερα τμήματα : κεραμική με γραπτή διακόσμηση ή «γάνωμα», τεφρόχρωμη, μελαμβαφής και αβαφής. Βασικό κριτήριο για τη διάκριση της τοπικής κεραμικής ήταν και πάλι ο πηλός. Στην παρούσα φάση δεν έγινε καμιά ανάλυση πηλού από το υλικό της Σίνδου. Έχει ωστόσο ήδη δημοσιευθεί από τις Μ. Δ. Κεσίσογλου και Ε. Α. Μήρτσου 18 μία μελέτη δειγμάτων κεραμικής από τους κλιβάνους της Σίνδου που ανέσκαψε στη δεκαετία του 1980 η Αικ. Δεσποίνη. Επίσης στο πλαίσιο της μεταπτυχιακής μου εργασίας είχαν γίνει κάποιες αναλύσεις δειγμάτων από το λάκκο Γ από τον επίκουρο καθηγητή του ΑΠΘ Σ. Δημητριάδη. Ο πηλός της Σίνδου είναι πλούσιος σε χαλαζία, άστριους και μαρμαρυγία. Τα χρώματα συνήθως είναι καστανά και καστανέρυθρα. Η σύνθεσή του είναι συνήθως μεσαία και σπανιότερα χονδρόκοκκη και λεπτόκοκκη. 14 Τιβέριος 1992, σελ. 357 κ.ε., 1996, σελ. 404 κ.ε. και 1997, σελ Έχει γίνει η σκέψη ότι ο χρυσός που έχει βρεθεί στην Ερέτρια των γεωμετρικών χρόνων ή ακόμη και στο Λευκαντί κατά την Πρωτογεωμετρική περίοδο προέρχεται από τον ποταμό Εχέδωρο. Βλ., Tiverios 1998, σελ Τιβέριος 1996, σελ. 404 κ.ε. 17 Α. Παντή, Κεραμική από το λάκκο Γ της κάτω τράπεζας της Αγχιάλου (Γεωμετρική, «Ασημίζουσα», Μελαμβαφής και Αβαφής, Υφαντικά Βάρη), (μεταπτ. εργ. ΑΠΘ 1999). Κ. Καλλιγά, Κεραμική από το λάκκο Γ της κάτω τράπεζας της Αγχιάλου (Εποχής Σιδήρου, Με ταινιωτή διακόσμηση, Ερυθρόμορφη, Λυχνάρια και Ειδώλια), (μεταπτ. εργ. ΑΠΘ 1999). 18 Μ. Δ. Κεσίσογλου Ε. Α. Μήρτσου, «Μελέτη δειγμάτων κεραμεικής από τους κλιβάνους της Σίνδου», ΑΝΑΣΤΗΛΩΣΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΜΗΝΕΙΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΟΛΩΝ, τόμος Β, (Αθήνα 1987), σελ

4 298 A. ΚΕΡΑΜΙΚΗ ΑΠΟ ΤΟΝ ΟΙΚΙΣΜΟ Στην τομή Α που διερευνήθηκε στην άνω τράπεζα από το 1990 έως και το 1994 και έφθασε σε βάθος 16μ., αλλά και στις υπόλοιπες δοκιμαστικές τομές ήρθαν στο φως πολλά όστρακα τοπικής κεραμικής από διάφορες εποχές και κατηγορίες. Η ανασκαφή και η διερεύνηση ενός πλινθόκτιστου κτιρίου των γεωμετρικών χρόνων στην κάτω τράπεζα από το 1993 και εξής μας έδωσε επίσης μεγάλη ποσότητα κεραμικής της εποχής αλλά και σημαντικό αριθμό οστράκων των αρχαϊκών χρόνων στα ανώτερα στρώματα. Το μεγαλύτερο σύνολο της τοπικής κεραμικής των χρόνων που εξετάζουμε μας προσέφερε η διερεύνηση του λάκκου Γ στην κάτω τράπεζα το καλοκαίρι του Η άφθονη κεραμική που ανευρέθηκε, καλύπτει σχεδόν όλο το χρονικό διάστημα εγκατοίκησης του οικισμού 19. Κατά τους γεωμετρικούς χρόνους ο οικισμός έχει τόσο στενή σχέση με τους Ευβοείς ώστε να επικρατεί στον οικισμό η επείσακτη ευβοϊκή κεραμική 20. Κυριαρχούν κυρίως οι σκύφοι με κρεμαστά ημικύκλια και οι σκύφοι με συστάδες κάθετων γραμμών ως κύρια διακόσμηση 21. Η επιρροή της επείσακτης κεραμικής στους ντόπιους καλλιτέχνες ήταν αναπόφευκτη, όταν μάλιστα είναι πολύ πιθανόν Ευβοείς κεραμείς να εργάσθηκαν στα μέρη αυτά 22. Εργαζόμενοι λοιπόν οι ντόπιοι κεραμείς πλάι σε δημιουργούς ενός από τα μεγαλύτερα κεραμικά εργαστήρια της εποχής στον ελλαδικό χώρο ήταν αναμενόμενο να μιμηθούν τους μεγάλους δασκάλους τόσο στα σχήματα που κατασκεύαζαν όσο και στα διακοσμητικά μοτίβα που χρησιμοποιούσαν. Συνηθέστερη είναι η μίμηση ενός καθαρά ευβοϊκού δημιουργήματος, του σκύφου με τα κρεμαστά ημικύκλια 23. Η παραγωγή του σχήματος αυτού αρχίζει στην Εύβοια στην Ύστερη Πρωτογεωμετρική Περίοδο 24. Εδώ μπορούμε να αναφέρουμε δύο όστρακα από το λάκκο Γ 19 Με ένα μέρος του υλικού του συγκεκριμένου λάκκου ασχολήθηκα στη μεταπτυχιακή μου εργασία. 20 Τιβέριος 1990, σελ. 322 εικ Tiverios 1998, σελ Πρόκειται κυρίως για κεραμική της ΥΓ περιόδου. 22 Τιβέριος 1997, σελ Έχουν διατυπωθεί διάφορες απόψεις για τη δημιουργία αυτού του σχήματος και τις καταβολές του. Αρχικά θεωρήθηκε ότι προέρχεται από τον αττικό πρωτογεωμετρικό σκύφο με το ψηλό πόδι και τους ομόκεντρους κύκλους, βλ., Coldstream 1957, σελ. 40. Στη συνέχεια ο Βερδελής θεώρησε ότι είναι συνδυασμός των θεσσαλικών τοπικών στοιχείων με τα μυκηναϊκά κατάλοιπα, βλ., Βερδελής 1968, σελ Ο Desborough συμφώνησε με την τελευταία άποψη αλλά θεωρούσε ότι η χρήση του πολλαπλού πινέλου και του διαβήτη ήταν δάνειο από τους Αθηναίους, βλ., Desborough 1952, σελ Μετά τις ανασκαφές στο Λευκαντί αποδείχθηκε ότι πρόκειται για ευβοϊκό δημιούργημα που αποτελεί εξέλιξη του μυκηναϊκού βαθύ σκύφου, βλ., Lefkandi I, σελ και Lefkandi I, σελ Kearsley 1989, σελ

5 299 που χρονολογούνται στην ΥπΠρΓ ΙΙ, δηλαδή στο πρώτο μισό του 8 ου αι. π.χ. 25 Παράλληλα υπάρχουν ντόπια παραδείγματα που μιμούνται και άλλους τύπους σκύφων, όπως είναι οι σκύφοι με λοξές γραμμές στο άνω τμήμα του σώματος, οι οποίοι παράγονται στην Ύστερη Γεωμετρική Περίοδο και ανάμεσα στις συστάδες των γραμμών φέρουν διάφορα διακοσμητικά μοτίβα 26. Οι μιμήσεις δεν περιορίζονται μόνο στα ανοικτά αγγεία. Υπάρχουν πολλά όστρακα των γνωστών υποπρωτογεωμετρικών εμπορικών αμφορέων για κρασί ή για λάδι που κοσμούνται με συστάδες ομόκεντρων κύκλων στο σώμα 27. Αρκετά καλή εικόνα του σχήματός τους μας δίνει ένα από τα καλύτερα σωζόμενα παραδείγματα που βρέθηκε στο σκάμμα Δ κατά την τέταρτη ανασκαφική περίοδο στην κάτω τράπεζα 28. Διατηρείται τμήμα του χείλους, του λαιμού, η μία κάθετη λαβή και τμήμα του σώματος. Η διακόσμηση αποτελείται από οριζόντιες ταινίες που τονίζουν την διάρθρωση του αγγείου και στον ώμο υπάρχουν συστάδες ομόκεντρων κύκλων. Η λαβή διατρέχεται από δύο ταινίες τα κάτω άκρα των οποίων ενώνονται. Το αγγείο ανάγεται στη Μέση Γεωμετρική Περίοδο. Ολοκληρωμένη εικόνα του σχήματος μας δίνει ένας ακόμη αμφορέας που έχει συμλπηρωθεί 29. Κατά τους γεωμετρικούς χρόνους οι ντόπιοι τεχνίτες επηρεάζονται και από τους ομότεχνους τους Θεσσαλούς. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της επιρροής αποτελούν δύο όστρακα μονόχρωμων σκύφων που βρέθηκαν στο λάκκο Γ 30. Οι καταβολές του σχήματος των μονόχρωμων σκύφων μπορούν να αναζητηθούν στα μονόχρωμα βαθιά αγγεία της ΥΕΙΙΙΓ περιόδου. Το σχήμα συναντάται σε διάφορες περιοχές του ελλαδικού χώρου, όπως στο Λευκαντί 31, στην Ασίνη 32, στο Άργος 33, στη Σκύρο 34 κ.α. Τα παραδείγματα της Σίνδου συγγενεύουν περισσότερο με παραδείγματα από την Ιωλκό 35, όπου το χείλος είναι απλό και δεν στρέφεται έντονα προς τα έξω, όπως συμβαίνει στα αντίστοιχα ευβοϊκά. Χρονολογούνται στην ΥπΠρΓ Ι Περίοδο Για αντίστοιχα ευβοϊκά παραδείγματα βλ. Κearsley 1989, πίν Lefkandi I, σελ Τιβέριος 1990, σελ. 322 εικ. 9. Για τους αμφορείς αυτούς και την εξάπλωσή τους βλ. παραπάνω σελ Τιβέριος 1993, σελ. 245 εικ Τιβέριος 1996, σελ εικ. 7. Για τη διάδοση και χρονολόγηση αυτών των εμπορικών αμφορέων, βλ. παραπάνω σελ Παντή 1999, σελ Lefkandi I, σελ. 46. Lefkandi II, σελ Asine II, αρ P. Courbin, Cronique de fouilles et découvertes archéologiques en Gréce en 1952: Nécropole géometrique, BCH 77 (1953), εικ. 55, R.M. Dawkins, A visit to Skyros, BSA 11 ( ), σελ Sipsie-Eschbach 1991, σελ. 49 πίν Ό.π. σελ. 56.

6 300 Δημιούργημα ντόπιων κεραμέων αποτελεί η λεγόμενη «ασημίζουσα» κεραμική, η οποία εντοπίζεται σε πολλούς οικισμούς του βορειοελλαδικού χώρου. Πουθενά όμως δεν είναι τόσο δημοφιλής όσο στον οικισμό της Σίνδου. Αυτό έκανε τον Τιβέριο να υποθέσει ότι το εργαστήριο παραγωγής της πρέπει να τοποθετηθεί στον οικισμό. Επιβεβαιώθηκε από την πετρολογική ανάλυση, που πραγματοποιήθηκε σ ένα όστρακο της κεραμικής αυτής, και έδειξε ότι ο πηλός προέρχεται από τις ιζηματογενείς αποθέσεις του ποταμού Γαλλικού. 37 Πολλά θραύσματα της κεραμικής αυτής ήρθαν στο φως ήδη κατά την πρώτη ανασκαφική περίοδο στη Σίνδο 38. Λίγα βρέθηκαν και στο λάκκο Γ 39. Από τα ανώτερα στρώματα όλων των τομών προήλθε και άφθονη ποσότητα «ωοκέλυφης» κεραμικής 40, από όπου και άρχισε να γίνεται κυρίως γνωστή, πριν αρχίσουν οι έρευνες στο Καραμπουρνάκι. Και στη Σίνδο το δημοφιλέστερο σχήμα είναι η άποδη κύλικα 41. Ένα μεγάλο σύνολο ντόπιας κεραμικής κλασικών και πρώιμων ελληνιστικών χρόνων μας πρόσφερε ο λάκκος Γ της κάτω τράπεζας 42. Ο λάκκος περιείχε άφθονη ποσότητα μελαμβαφούς, αβαφούς αλλά και γραπτής κεραμικής που έφερε ταινιωτή διακόσμηση ερυθρού χρώματος. Κατά τη μελέτη της μελαμβαφούς κεραμικής διαπιστώθηκε ότι δεν είχαν όλα τα όστρακα τον ίδιο πηλό. Υπήρχαν κάποια που είχαν κατασκευασθεί από το γνωστό καθαρό αττικό πηλό ερυθρού χρώματος, ενώ άλλα είχαν κατασκευασθεί από γκρίζο λεπτόκοκκο πηλό που περιέχει μίκα. Η παρατήρηση αυτή μας οδήγησε να καταφύγουμε στη μακροσκοπική μελέτη της σύστασης του πηλού σ ένα από αυτά. Αποδείχθηκε ότι ο πηλός ήταν όμοιος με τον αντίστοιχο ενός οστράκου της γεωμετρικής εποχής, που επίσης τα εξωτερικά χαρακτηριστικά του μας οδηγούσαν στην άποψη ότι πρόκειται για προϊόν τοπικού εργαστηρίου 43. Η παραγωγή άβαφων και μελαμβαφών αγγείων στην περιοχή επιβεβαιώνεται και από τη μελέτη των κεραμικών κλιβάνων που ανέσκαψε και μελέτησε η Αικ. Δεσποίνη το Το υλικό του λάκκου προσφέρει πολύ σημαντικά στοιχεία για τη μελαμβαφή και άβαφη κεραμική της τοπικής παραγωγής στα τέλη του 5 ου αρχές 4ου αι. π.χ. Το δημοφιλέστερο αγγείο της τοπικής αβαφούς κεραμικής των κλασικών χρόνων είναι ο αρυτήρας 45. Υπάρχουν ακόμη όστρακα τριφυλλόστομων οινοχοών διαφόρων τύπων, μικκύλες όλπες, υδρίες, ιγδία 37 Γιματζίδης1997. Τιβέριος 1996, σελ. 416 σημ Τιβέριος 1990, εικ. 11. Τιβέριος 1991, εικ.6 39 Παντή 1999, σελ Τιβέριος 1990, εικ. 10. Τιβέριος 1991, εικ ό.π. 42 Καλλιγά Παντή 1999, σελ Παντή 1999, σελ Δεσποίνη 1982, σελ Ό.π. σελ

7 301 κ.ά. που έχουν κοινά χαρακτηριστικά με τα αγγεία άλλων εργαστηρίων της εποχής, όπως π.χ. ορισμένα από τη Ν. Ελλάδα 46. H παραγωγή τους στην περιοχή της Σίνδου επιβεβαιώνεται από την ανεύρεση παρόμοιων οστράκων στο εσωτερικό των κεραμικών κλιβάνων της περιοχής i47. Τα μικρότερα ανοικτά αγγεία μιμούνται κυρίως σχήματα που καθιερώθηκαν στην Αθήνα αρχικά στη μελαμβαφή κεραμική και έπειτα κατασκευάστηκαν και στην άβαφη κεραμική. Τα ντόπια, μελαμβαφή και αβαφή, αγγεία αντιγράφουν πιστά τα αττικά προϊόντα, τα οποία άλλωστε κυκλοφορούσαν ευρέως στην περιοχή 48. Υπάρχουν όμως και σχήματα που έχουν τη «σφραγίδα» των τοπικών εργαστηρίων. Ένα τέτοιο αγγείο είναι οι λεκανίδες με τροπίδωση 49. Το σχήμα συναντάται και στην Κόρινθο και στην Αθήνα, όμως τα παραδείγματα της Σίνδου παρουσιάζουν μεγαλύτερη συγγένεια με παραδείγματα του θασίτικου εργαστηρίου του 4 ου αι. π.χ. 50 Ομοίως και οι λοπάδες που βρίσκουμε στη Σίνδο, αν και κατάγονται από την αττική αβαθή χύτρα, διαφοροποιούνται στη διαμόρφωση του χείλους και έχουν μικρότερο ύψος. Παρόμοια αγγεία συναντούμε και σε άλλες περιοχές του βορειοελλαδικού χώρου, όπως στην Όλυνθο και στην Άκανθο. 51 Β. ΚΕΡΑΜΙΚΗ ΑΠΟ ΤΟ ΑΡΧΑΪΚΟ ΝΕΚΡΟΤΑΦΕΙΟ Το νεκροταφείο της Σίνδου πρόσφερε στη σύγχρονη έρευνα άφθονα, ποικίλα και αξιοσημείωτα ευρήματα που άλλαξαν την εικόνα μας για τους οικισμούς στο μυχό του Θερμαϊκού κόλπου κατά τους αρχαϊκούς χρόνους. Τα χρυσά κοσμήματα, τα οποία τα διακρίνει άριστη τεχνική και υψηλή ποιότητα, αποτελούν αδιαμφισβήτητους μάρτυρες του πλούτου και του υψηλού βιοτικού επιπέδου των κατοίκων του αρχαίου οικισμού που θέλησαν να κατευοδώσουν τους νεκρούς τους στον Άδη με ό,τι πιο πολύτιμο. Ακόμη και τα αγγεία που συνοδεύουν τους νεκρούς είναι από τα καλύτερα των κεραμικών εργαστηρίων της εποχής. Πρόκειται κυρίως για αττικά και κορινθιακά αγγεία χωρίς να λείπουν και ιωνικά, βοιωτικά 46 Παντή 1999, σελ Αικ. Δεσποίνη, «Κεραμικοί κλίβανοι Σίνδου», ΑΕ 1982, σελ Παντή 1999, σελ Παντή 1999, σελ Ό.π. σελ Ό.π. σελ

8 302 κ.ά. 52 Μελανόμορφες λήκυθοι, κύλικες, σκύφοι-κύλικες, μελανόμορφοι και ερυθρόμορφοι κρατήρες, σκύφοι, μελαμβαφείς σκύφοι και κύλικες, πλημοχόες, αντιπροσωπεύουν κυρίως τα αττικά κεραμικά εργαστήρια. Η Κόρινθος αντιπροσωπεύεται κυρίως από τα εξάλειπτρα διαφόρων τύπων και τις κοτύλες. Αρκετές είναι οι ιωνικές κύλικες, αλλά και άλλα αγγεία από την ανατολικοϊωνική Ελλάδα 53. Τα αγγεία των τοπικών εργαστηρίων από τους τάφους του νεκροταφείου της Σίνδου είναι λίγα συγκριτικά με τον αριθμό των τάφων και τον αριθμό των επείσακτων αγγείων. Στο δεύτερο μισό του 6 ου αι. π.χ. φθάνουν μόλις το 17% 54. Φαίνεται ότι οι ίδιοι οι κάτοικοι του πολίσματος της αρχαίας Σίνδου, όπως και οι κάτοικοι και άλλων οικισμών του Θερμαϊκού κόλπου, δεν θεωρούσαν τα αγγεία της τοπικής παραγωγής «κατάλληλα» να συντροφεύουν τα αγαπημένα τους πρόσωπα στον Κάτω Κόσμο. Εκτιμούσαν περισσότερο τα αττικά και κορινθιακά αγγεία, όπως συμβαίνει και σε άλλες περιοχές του αρχαίου κόσμου. Συνολικά υπάρχουν 25 ντόπια αγγεία. Αρκετά από αυτά έχουν συμπεριληφθεί στον κατάλογο της Σίνδου και ορισμένα άλλα σ ένα άρθρο του Τιβέριου για την εγχώρια κεραμική της Σίνδου 55. Α. Κεραμική με γραπτή διακόσμηση ή γάνωμα Α1. Οινοχόες - Πρόχοι Α1α. Οινοχόες Η 645 της ταφής 94 έχει συνεχές προφίλ, εχινόμορφο χείλος, ωοειδές σώμα και γκρίζο γάνωμα (Πίν. 107β, Σχ. 37α). Το σώμα στο κάτω τμήμα του συγκλίνει προς την απλή, επίπεδη βάση. Η ταφή περιείχε και έναν κορινθιακό σφαιρικό αρύβαλλο που κοσμείται με οπλίτες. Με τη βοήθεια του αρυβάλλου που χρονολογείται στα π.χ. 56 μπορούμε να εντάξουμε και την οινοχόη στα μέσα του 6 ου αι. Παρόμοια αγγεία έχουν βρεθεί σε αρκετές περιοχές του βορειοελλαδικού χώρου. Ένα παρόμοιο παράδειγμα συμπεριλαμβάνεται στην 52 Όπως έχει αναφερθεί, μέρος της κεραμικής του νεκροταφείου έχει δημοσιευθεί από τον καθηγητή Μ. Τιβέριο στον κατάλογο της έκθεσης της Σίνδου. Βλ. Τιβέριος, Σίνδος, Κατάλογος της Έκθεσης (1985). 53 Τιβέριος, Σίνδος, σελ. 53, 256 κ.ά. 54 Μ. Tiverios, Archaische Keramik aus Sindos, Μακεδονικά 25 (1967), σελ Τιβέριος 1988, σελ Τιβέριος 1988, σελ. 299 εικ. 11.

9 303 παρούσα εργασία και από το νεκροταφείο στο Καραμπουρνάκι 57. Άλλα παραδείγματα βρέθηκαν στα Γιαννιτσά, στη Βεργίνα 58 κ.α. Ο Τιβέριος θεώρησε ότι το σχήμα αποτελεί δάνειο από την Αθήνα 59. Όμως η ανεύρεση τόσων παραδειγμάτων στο βορειοελλαδικό χώρο και ιδιαίτερα το γεγονός ότι όλα φέρουν γκρίζο γάνωμα και η λαβή δεν φύεται από το χείλος αλλά από το λαιμό, όπως και στις ωοκέλυφες όλπες 60, μας επιτρέπει να θεωρήσουμε ότι είναι μία παραλλαγή του γνωστού αττικού τύπου από τους ντόπιους κεραμείς. Α1β. Πρόχοι Η πρόχους, δημιούργημα των τοπικών εργαστηρίων, είναι το πλέον αγαπητό σχήμα τους. Αναμενόμενο ήταν κατά τη μακραίωνη παραγωγή του σχήματος να δημιουργηθούν διάφοροι τύποι: α. οπισθότμητη, β. με ισοϋψές χείλος, γ. με τριφυλλόσχημο στόμιο και δ. ραμφόστομη. Στο νεκροταφείο της Σίνδου αντιπροσωπεύονται δύο τύποι: η οπισθότμητη 646 (Πίν. 107δ) και η ραμφόστομη 647 (Πίν. 107γ, Σχ. 37β). Η ραμφόστομη 647 (Πίν. 107γ) με σχεδόν σφαιρικό σώμα και αδιαμόρφωτη βάση φέρει ερυθρό χρώμα στο λαιμό και στη λαβή, ενώ στο σώμα διακρίνεται στίλβωση 61. Προέρχεται από τον τάφο 97, ο οποίος περιείχε και ένα μελανόμορφο κιονωτό κρατήρα του Ζωγράφου του Λούβρου F6, ένα κορινθιακό εξάλειπτρο, μία βοιωτική κύλικα κ.ά., που μας βοηθούν να τη χρονολογήσουμε στα 540 π.χ. 62 Το σχήμα έχει μακρά ιστορία στο χώρο της Μακεδονίας 63. Ανάλογα παραδείγματα είναι γνωστά από αρκετές περιοχές του βορειοελλαδικού χώρου, π.χ. από την Όλυνθο 64, την Αγία Παρασκευή 65, την Πύδνα και τη σημερινή Θέρμη. Δύο τέτοια αγγεία από τη σημερινή Θέρμη μπορούν να χρονολογηθούν με σχετική βεβαιότητα στα τέλη του 6 ου αρχές 5 ου αι.π.χ. Το ένα βρέθηκε με έναν μελανόμορφο σκύφο και μία ντόπια λεκανόσχημη φιάλη 66 και το δεύτερο με ένα κορινθιακό εξάλειπτρο 67. Στην ίδια εποχή χρονολογείται με βάση το κορινθιακό εξάλειπτρο που περιείχε ο τάφος και ένα παράδειγμα 57 Βλ. αρ. 638 σελ Βλ. σελ. 284 σημ Τιβέριος 1988, σελ Βλ. παραπάνω σελ Για την εξέλιξη του σχήματος βλ., Heurtley 1939, σελ. 370 και 438. Για τη συγκεκριμένη βλ., Μ. Tiverios, Archaische Keramik aus Sindos, Mακεδονικά 25 (1986), σελ πίν. 2b. 62 Τιβέριος 1988, σελ Τιβέριος, Σίνδος, σελ Ανδρόνικος 1969, σελ. 194 κ.ε. και Β. Καλλιπολίτης, Αρχαία Μακεδονία ΙΙ (1977), σελ Olynthus V, σελ. 21 πίν Σισμανίδης 1987, πίν Ε. Σκαρλατίδου, ΑΔ 49 (1994), Χρονικά Β2, σελ πίν. 144δ. 67 Ε. Σκαρλατίδου, ΑΔ 51 (1996), Χρονικά Β2, σελ πίν. 116δ.

10 304 από τη Μίεζα 68. Το σχήμα αντιπροσωπεύεται και στα ευρήματα του οικισμού στο Καραμπουρνάκι 69. Η οπισθότμητη 646 (Πίν. 107δ) έχει σχεδόν σφαιρικό σώμα, δακτυλιόσχημη βάση και φέρει γραπτή διακόσμηση ερυθρού χρώματος, η οποία καλύπτει το χείλος και το κάτω μέρος του σώματος. Στο μέσο του σώματος υπάρχουν τρεις οριζόντιες ταινίες, ενώ δύο ανάλογες ταινίες σε χιαστί συναντούνται στην εξωτερική όψη της λαβής. Προέρχεται από τον τάφο 97, ο οποίος περιείχε και μία ιωνική κύλικα όπως και ένα κορινθιακό εξάλειπτρο που χρονολογούνται στα 535 π.χ. 70 Στο μακεδονικό χώρο παρόμοιες πρόχοι με την 646 τόσο στο σχήμα όσο και στη διακόσμηση επιβιώνουν έως και τον 4 o αι. π.χ. Υπάρχουν γνωστά παραδείγματα από την Κοζάνη 71, τη Βέροια 72 και τη Χαλκιδική. 73 Τέλος μία οπισθότμητη πρόχου με ταινιωτή διακόσμηση από τον Τάραντα που χρονολογείται στο α μισό του 5 ου αι. π.χ. μας δείχνει ότι τo σχήμα δεν επιβιώνει για μεγάλο χρονικό διάστημα μόνο στο βορειοελλαδικό χώρο 74. Α2. Κιονωτός κρατήρας Το σχήμα του κιονωτού κρατήρα 75 παράγεται σπάνια από τα ντόπια εργαστήρια. Ο 644 (Πίν. 107α) από το νεκροταφείο της Σίνδου φέρει γραπτή διακόσμηση με ερυθρό χρώμα που καλύπτει το χείλος, το λαιμό εσωτερικά και τις λαβές, ενώ το σώμα διατρέχεται από δύο οριζόντιες πλατιές ταινίες. Η διακόσμησή του είναι επηρεασμένη από τη γραπτή ταινιωτή διακόσμηση που επικρατεί στον ανατολικοϊωνικό χώρο κατά τους αρχαϊκούς χρόνους και είχε ευρεία επίδραση στα τοπικά εργαστήρια της Χαλκιδικής και της Κεντρικής Μακεδονίας 76. Το σχήμα μπορεί να συγκριθεί με τον αττικό μελανόμορφο κρατήρα του Ζ. του Λούβρου F6 από τη Σίνδο που χρονολογείται στα 540 π.χ. 77 Η διαφορά τους σημειώνεται στη διαμόρφωση 68 Μίεζα, σελ. 55 Π Τιβέριος , σελ. 309 εικ Τιβέριος 1988, σελ ΠΑΕ 1950, σελ αρ. 10 εικ. 6. Η λαβή διαμορφώνεται ως συστραμμένο σχοινί. Η ίδια διαμόρφωση στον 4 ο αι. συνναντάται και σε απλές οινοχόες. Βλ., Μίεζα, σελ. 115 Π1730. J. M. Cook, Archaeology in Greece, , JHS 71 (1951), σελ. 244 εικ Δρούγου Τουράτσογλου 1980, σελ. 80 πίν. 55 αρ. Π1475. Πρόκειται για τυχαίο εύρημα. 73 Olynthus V, πίν. 34, 36. Olynthus XIIΙ, πίν G. A. Marucci, Via S. Pancrazio, Taras. Rivista di Archaeologia X,2 (1990), σελ. 384 πίν. CXCII Για τον όρο και τη χρήση του αγγείου βλ. παραπάνω σελ Βλ. σελ. 30 κ.ε. και σελ. 281 κ.ε. 77 Τιβέριος, Σίνδος, σελ

11 305 των λαβών στο αττικό παράδειγμα επικαλύπτονται από το πλακίδιο, ενώ στο δικό μας απλά «κολλάνε» στο χείλος του. Η διευρυνόμενη βάση στο αττικό παράδειγμα είναι πιο διογκωμένη. Από το νεκροταφείο της Αγίας Παρασκευής 78 είναι γνωστοί κάποιοι αττικίζοντες μελανόμορφοι κρατήρες χωρίς πλακίδιο που αποδίδονται σε ένα εργαστήριο του Λυδού, το οποίο είναι πιθανό να ιδρύθηκε στην περιοχή του Θερμαϊκού κόλπου κατά τη διάρκεια της παραμονής του Πεισίστρατου στο βορειοελλαδικό χώρο 79. Παρόμοια διαμόρφωση του χείλους, του λαιμού και των λαβών αλλά με πιο διευρυμένο σώμα συναντούμε σ έναν ανάλογο κρατήρα που βρέθηκε στη Λυκία και έχει πιθανότατα σαμιακή προέλευση 80. Αυτός φέρει γραπτή ταινιωτή διακόσμηση και τα γνωστά πεταλόσχημα μοτίβα στον ώμο. Κιονωτός κρατήρας με γραπτή ταινιωτή διακόσμηση του τέλους του 6 ου αι. π.χ. έχει βρεθεί και στο Μεταπόντιο 81. Στη Δύση γενικά συναντούμε πολύ συχνά κρατήρες με ταινιωτή διακοσμηση. Το σχήμα τους όμως διαφέρει από το αντίστοιχο της κυρίως και Ανατολικής Ελλάδας. Επικρατεί ο κρατήρας με λοξές λαβές προσαρμοσμένες στον ώμο που φτάνουν στο ύψος του χείλους αλλά δεν εφάπτονται σ αυτό. Το σχήμα του χείλους ποικίλει 82. Είναι λοιπόν πιθανό ο κρατήρας 644 να έχει ανατολικά πρότυπα ως προς τη διακόσμηση αλλά ως προς το σχήμα είναι πιθανό να επηρεάζεται είτε από την Ανατολή είτε από τους ντόπιους μελανόμορφους κρατήρες. Α3. Σιπύη Η 644β (Πίν. 107η) του τάφου 4 83 είναι η μοναδική σιπύη της τοπικής κεραμικής που βρέθηκε στο νεκροταφείο της Σίνδου 84. Το σχήμα της σιπύης εμφανίζεται στα υστεροαρχαϊκά χρόνια 85 και εξακολουθεί να παράγεται ως και τα ρωμαϊκά χρόνια Κ. Σισμανίδης, «Η Μακεδονία από τα μυκηναϊκά χρόνια ως τον Μέγα Αλέξανδρο», Κατάλογος Έκθεσης στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης, Ιούλιος-Αύγουστος 1998, (Αθήνα 1998), σελ. 90, 93, 95 αρ. 64, 70 και 75. Ι. Βοκοτοπούλου, «Θεσσαλονίκη. Από τα προϊστορικά μέχρι τα χριστιανικά χρόνια», Οδηγός έκθεσης, (Αθήνα 1986), σελ. 84 εικ. 61. Υπάρχει και ένας μελαμβαφής κιονωτός κρατήρας χωρίς πλακίδια, βλ. CVA Greece, Thessaloniki, Archaeological Museum, πίν Τιβέριος 1993, υποσ. 19. Του ίδιου, Προβλήματα της αττικής μελανόμορφης κεραμικής, (1988), σελ. 102 κ.ε., 105 κ.ε. 80 Xanthos IV, αρ. 52 σελ. 54 πίν. 13. O Metzger προτιμά να τον ονομάζει στάμνο. 81 Lo Porto 1973, σελ. 123 πίν Ciancio 1985, αρ. 79, 83, 90 και 123 πίν. XXVI-XXX. Συναντούμε τόσο τις γνωστές σ εμάς κυματοειδείς ταινίες όσο και τα πεταλόσχημα μοτίβα. 83 Τιβέριος, Σίνδος, σελ αρ. 67. Το αγγείο αναφέρειται ως προϊόν κάποιου εργαστηρίου του βόρειου ή ανατολικού Αιγαίου. 84 Για την ονομασία και τη χρήση του σχήματος γίνεται λόγος παρακάτω, σελ Agora XII, σελ.196 αρ πίν. 67. Olynthus V, σελ Agora V, σελ. 88 πίν.18.

12 306 Πρόκειται για αποθηκευτικό σκεύος που όχι σπάνια χρησιμοποιήθηκε και ως τεφροδόχο αγγείο 87. Έχει κάθετο χείλος, ωοειδές σώμα και δακτυλιόσχημη διευρυνόμενη βάση. Στον ώμο έχουν προσαρμοστεί κάθετα οι δύο λαβές κυκλικής διατομής. Διατηρείται και το πώμα του αγγείου. Φέρει γραπτή ταινιωτή διακόσμηση με μαύρο χρώμα. Τα πεταλόσχημα μοτίβα που κοσμούν τη ζώνη των λαβών τα συναντήσαμε ήδη σε πολλά αγγεία από την Άκανθο 88, σε όμοιου σχήματος αγγεία από την Όλυνθο 89 αλλά και στα πιθαρόσχημα αγγεία από το Καρμαπουρνάκι 90. Πρόκειται για δάνειο από την ανατολικοϊωνική κεραμική των αρχαϊκών χρόνων 91. Τα συνευρήματα της 644β, μία λήκυθος του εργαστηρίου του Ζ. της Μέγαιρας και ένας αττικός μελαμβαφής σκύφος 92, επιτρέπουν με ασφάλεια τη χρονολόγησή της στα π.χ. Παρόμοιου σχήματος αγγεία από την Ανατολή με όμοια μάλιστα διακόσμηση είναι πολύ συνηθισμένα. Ορισμένα παραδείγματα που βρέθηκαν στην Ξάνθο της Λυκίας προέρχονται μάλλον από τη Σάμο 93. Άλλα είναι γνωστά από την Ταρσό 94, τη Ναύκρατη 95, τη Ρόδο 96, τη Θήρα 97 κ.α. Α4. Κανθαροειδείς κοτύλες Πρόκειται για σχετικά μεγάλα ανοικτά αγγεία με ευρύ χείλος και βαθύ σώμα. Το χείλος είναι ψηλό, κάθετο, ελαφρά διευρυνόμενο προς τα πάνω και συνήθως χωρίζεται από το σώμα με μία υποτυπώδη αυλάκωση. Το άνω τμήμα του σώματος είναι κυρτό και στη συνέχεια συγκλίνει προς τη βάση. Η βάση είναι χαμηλή και δισκόμορφη. Από το χείλος φύονται δύο κάθετες ταινιωτές λαβές οι οποίες απολήγουν ψηλά στο σώμα. Συνήθως φέρουν γάνωμα στην εξωτερική επιφάνεια, για παράδειγμα η 648 (Πίν. 107ε), άλλοτε φέρουν γραπτή 87 P. Wolters, Funde, AM 18 (1893), πίν.ιχ, 2-3. Κ. Vierneisel, Die Grabung in der Nekropolen 1962, AA 1964, εικ. 45. Σ. Ι. Χαριτωνίδης, «Ανασκαφή κλασικών τάφων παρά την πλατεία Συντάγματος», ΑΕ 1958, σελ. 93, Βλ. σελ. 43 και Olynthus V, σελ. 37αρ. P60. Olynthus XIII, σελ. 207 αρ. 256 πίν Βλ. παραπάνω σελ Βλ. σελ. 44 και σελ Τιβέριος, Σίνδος, σελ αρ. 68 και Xanthos IV, αρ. 53, 55, 54 πίν Τarsus III, αρ Naukratis I, πίν Clara Rhodos IV, σελ. 210 εικ Γρ. Κωνσταντόπουλος, ΑΔ 24 (1969), Χρονικά, σελ πίν. 473β. 97 Ν. Ζαφειρόπουλος, «Ανασκαφή Θήρας ΙΙ», ΠΑΕ 1981, πίν Pfuhl 1903, σελ. 106 πίν. VII.

13 307 διακόσμηση, όπως π.χ. η κοτύλη 649 (Πίν. 107στ, Σχ. 37γ) και άλλοτε είναι τεφρόχρωμες και φέρουν διακόσμηση με στίλβωση, όπως π.χ. η 659 (Πίν. 110α ). Το σχήμα έχει μακρά παράδοση στο βορειοελλαδικό χώρο ήδη από την Πρώιμη Εποχή του Σιδήρου 98 και επιβιώνει έως τον 4 ο αι. π.χ. 99 Υπάρχουν αρκετά γνωστά παραδείγματα από το χώρο που εξετάζουμε, όπως π.χ. από τον Άγιο Αθανάσιο 100, τη Θέρμη 101, το Αρχοντικό Γιαννιτσών 102, αλλά και από το νεκροταφείο της Μίεζας. 103 Είναι όμως αγαπητό και σε άλλες περιοχές του ελλαδικού χώρου, όπως στην Τήνο, όπου στο νεκροταφείο της Καρδιανής 104 συναντούμε ένα τεφρόχρωμο παράδειγμα των γεωμετρικών χρόνων. Ανάλογα παραδείγματα με γραπτή διακόσμηση είναι γνωστά από τη Σάμο 105 και τη Χίο 106. Μάλιστα από τη Σάμο είναι γνωστά και πρώιμα παραδείγματα του τελευταίου τετάρτου του 8 ου αι. π.χ. 107, το σχήμα των οποίων ποικίλει. Τα πρωιμότερα φέρουν μαύρο στιβωμένο γάνωμα και τα νεότερα γραπτή διακοσμηση με οριζόντιες και κυματοειδείς ταινίες. Το σχήμα είναι γνωστό και στην Κρήτη,όπου εξακολουθεί να παράγεται αδιάκοπα από το 600 έως το 400π.Χ.. Στους πρώιμους χρόνους συνήθως φέρει διακόσμηση με κυματοειδείς ταινίες. Υπάρχουν όμως και πολυτελέστερα παραδείγματα διακοσμημένα με άνθη, ψάρια κ.α. Υπάρχει και μία παραλλαγή του σχήματος με στενή διευρυνόμενη βάση που αναφέρεται ως κρατήρας 108. Η μόνη διαφορά από τα αγγεία του βορειοελλαδικού χώρου είναι ότι τα κρητικά αγγεία έχουν μία μόνο λαβή και αποκαλούνται «high-necked cups». Με την πάροδο του χρόνου το σχήμα γίνεται όλο ψηλότερο και ραδινότερο. Τα παραδείγματα που είναι κάπως όμοια με αυτά του βορειοελλαδικού χώρου χρονολογούνται στα 600 π.χ. 109 Τα κορινθιακά εργαστήρια στην 98 Ανδρόνικος 1969, σελ. 211κ.ε. 99 Β. Μισαηλίδου Δεσποτίδου, «Χρονολογικά στοιχεία από ταφικά σύνολα 4 ου αι. π.χ. από τη Ν. Φιλαδέλφεια», Αρχαία Μακεδονία VΙ,2 (1999), σελ Μ. Τσιμπίδου Αυλωνίτη, «Ταφικός τύμβος στον Άγιο Αθανάσιο Θεσσαλονίκης: Νέα ανασκαφικά στοιχεία», ΑΕΜΘ 6 (1992), σελ. 375, 382. Χρονολογείται στο δεύτερο τέταρτο 7 ου αι. π.χ. 101 Ε. Σκαρλατίδου, ΑΔ 48 (1993), Χρονικά, σελ. 330 πίν. 98 α. 102 Α. Χρυσοστόμου Π. Χρυσοστόμου, «Τα νεκροταφεία του Αρχοντικού Γιαννιτσών», ΑΕΜΘ 14 (2000), σελ. 483, 489 εικ Μίεζα, σελ. 54, 55, 57, 58, 84, 111, 125. Χρονολογούνται από τα τέλη 6 ου έως το α μισό του 5 ου αι. π.χ. 104 D. Levi, La necropoli geometrica di Kardianì a Tinos, ASAtene 8/9 (1925\1926), σελ. 224 εικ Walter Vierneisel 1959, σελ. 12 κ.ε. πίν. 15,5 106 Emporio, σελ. 119 αρ. 215 πίν. 32. Χρονολογείται γύρω στα π.χ. 107 Walter Vierneisel 1959, σελ. 13 πίν , πίν ΑΜ 58 (1933), πίν M. Seidaraki,, Pottery from Karphi, BSA 55 (1960), σελ. 22 πίν. 10α εικ Για άλλα κρητικά παραδείγματα βλ. Johnston 1993, σελ. 343 εικ. 2 α. Cyrene II, σελ , Erickson 2000, εικ. 10.

14 308 ύστερη Πρωτοκορινθιακή περίοδο παράγουν το σχήμα παράγεται μονόχρωμο - ολόβαφο 110. Γενικά στην έρευνα θεωρείται ότι τα βορειοελλαδικά παραδείγματα «ιωνίζουν» 111, καθώς όμως διαπιστώνουμε ότι το σχήμα ήταν κοινό στα περισσότερα εργαστήρια του 7 ου και 6 ου αι. π.χ. δεν μπορούμε να πούμε ότι πρόκειται αποκλειστικά για επίδραση της κεραμικής του ανατολικοϊωνικού χώρου. Η 648 (Πίν. 107ε) της ταφής 102 φέρει στην εξωτερική επιφάνεια γάνωμα καφέ χρώματος. Ο ερμογένιος σκύφος και το κορινθιακό εξάλειπτρο της ίδιας ταφής χρονολογούν την κοτύλη στο τελευταίο τέταρτο του 6 ου αι. π.χ. 112 Η 649 (Πίν. 107στ, Σχ. 37γ) της ταφής 88 φέρει γραπτή διακόσμηση που συνίσταται από οριζόντιες ταινίες και μία κυματοειδή στο άνω τμήμα του σώματος. Η μελανόμορφη ανθεμωτή κύλικα που επίσης συνόδευε το νεκρό τη χρονολογεί γύρω στα 510 π.χ. 113 Παρόμοια βαθιά αγγεία με οριζόντιες όμως λαβές και όμοια διακόσμηση είναι γνωστά από διάφορες βορειοελλαδικές θέσεις ήδη από τους μυκηναϊκούς χρόνους 114 και εξακολουθούν να κατασκευάζονται από τα εργαστήρια του βορειοελλαδικού χώρου έως τις αρχές του 5 ου αι. π.χ. 115 Μία άλλη γραπτή κανθαροειδής κοτύλη, η 650 (Πίν. 107ζ) προέρχεται από τον τάφο 101, ο οποίος με βάση το κορινθιακό εξάλειπτρο που περιείχε, χρονολογείται γύρω π.χ. 116 Αν και έχει μικρή χρονολογική διαφορά από την προηγούμενη το σχήμα είναι διαφορετικό. Το κάθετο χείλος είναι ενιαίο με τον σπάνια, για τα αγγεία αυτού του σχήματος, τονισμένο ώμο ο οποίος σχηματίζει γωνία με το αβαθές ημισφαιρικό σώμα. Στο ύψος της ζώνης των λαβών δίνεται μία κυματοειδή ταινία, ενώ μία οριζόντια κοσμεί το κάτω τμήμα του σώματος. 110 Ch. K. Williams II J. E. Fischer, Corinth 1970 : Forum Area, Hesperia 40 (1971), σελ. 28 πίν Τιβέριος, Σίνδος, σελ. 248 αρ Τιβέριος, Σίνδος, σελ Τιβέριος 1988, σελ Τιβέριος 1988, σελ. 298 εικ. 4 και Wardle 2001, σελ. 639 εικ Για παρόμοια βαθιά κύλικα βλ., Μίεζα, σελ. 58 Π Τιβέριος, Σίνδος, σελ Είχε διατυπωθεί η άποψη μήπως η κοτύλη είναι προϊόν βοιωτικού εργαστηρίου. Τιβέριος 1988, σελ. 298.

15 309 Α4. Εξάλειπτρα Ι. Εξάλειπτρα με γραπτή διακόσμηση Το πρωιμότερο εξάλειπτρο, αυτό με τον αριθμό 651 (Πίν. 107θ) προέρχεται από τον τάφο 105. Το σώμα είναι αμφικλινές και απολήγει σε χαμηλή βάση, η οποία εξωτερικά κατεβαίνει κάθετα. Στο μέσο του ύψους του σώματος έχει προσαρμοσθεί η οριζόντια λαβή που είναι κυκλικής διατομής, ανασηκωμένη ελαφρά, ενώ η εξωτερική επιφάνειά της φέρει χρώμα. Η διακόσμηση αποτελείται από οριζόντιες ανισοπαχείς ταινίες χρώματος μαύρου και καστανού και μόνο γύρω από το στόμιο υπάρχει μία σειρά γραμμιδίων που έχουν αποδοθεί τόσο βιαστικά, ώστε πολλές φορές να καταλήγουν σε κουκκίδες και να μην έχουν την ίδια φορά. Άλλοτε δίνονται οριζόντια και άλλοτε λοξά επικαλύπτοντας τμήμα της οριζόντιας ταινίας που διατρέχει εδώ το σώμα του αγγείου. Το αγγείο αυτό έχει ίσως κάποια στοιχεία από τον «ιωνίζοντα» τύπο εξαλείπτρων, στον οποίο αναφερθήκαμε στο σχετικό κεφάλαιο για το Καραμπουρνάκι 117. Ο τάφος 105 περιείχε και μία κορινθιακή κοτύλη 118, ένα χάλκινο λέβητα 119, ένα χρυσό επιστόμιο, χάλκινο κράνος και πολλά όπλα 120 και χρονολογείται στα τέλη του 6 ου αι. π.χ. 121 Η μεγάλη ομοιότητά του με το εξάλειπτρο 635 από το Καραμπουρνάκι, τόσο στο σχήμα όσο και στη διακόσμηση, καθιστά ουσιαστικά βέβαιη την απόδοσή τους στο ίδο εργαστήριο 122. Τα δύο επόμενα εξάλειπτρα, 652 (Πίν. 108α&β, Σχ. 37δ), 653 (Πίν. 108γ&δ, Σχ. 37ε) προέρχονται από τους τάφους 1 και 3 αντίστοιχα. Και οι δύο ταφές περιείχαν και μία αττική μελανόμορφη κύλικα-σκύφο του εργαστηρίου του Ζωγράφου του Αίμονα 123 και χρονολογούνται γύρω στα π.χ. Εμφανείς είναι οι ομοιότητες των δύο εξαλείπτρων τόσο όσον αφορά στα κατασκευαστικά χαρακτηριστικά τους όσο και στη διακόσμησή τους. Ο πηλός τους είναι χρώματος ανοικτού ερυθρού, λεπτόκοκκος, καλής ποιότητας με αρκετή μίκα γεγονός που φανερώνει την κοινή προέλευσή τους. Και τα δύο έχουν αμφικλινές σώμα στο μέσο του ύψους του οποίου έχει προσαρμοσθεί η οριζόντια λαβή κυκλικής διατομής, που φέρει γάνωμα και περιβάλλεται από δύο ατροφικά ωτία που έχουν μαστοειδές σχήμα. Η βάση αποτελείται από ένα πολύ χαμηλό «πόδι», το άνω τμήμα της είναι διευρυνόμενο και 117 Βλ. σελ Βλ. Τιβέριος, Σίνδος, σελ. 278 αρ Ό.π. σελ. 278 αρ Τιβέριος, Σίνδος, σελ Τιβέριος, Σίνδος, σελ Για ανάλογα εξάλειπτρα βλ. Casson , αρ. 2 πίν Βλ. Τιβέριος 1988, σελ εικ. 12 και 13 αντίστοιχα.

16 310 σχηματίζει σπείρα. Η κάτω επιφάνειά της είναι επίπεδη σχηματίζοντας στο κέντρο μικρή βάθυνση. Η διαφορά τους από το 651 (Πίν. 107θ), με το οποίο ασχοληθήκαμε παραπάνω, έγκειται στη διαμόρφωση της βάσης, η οποία στα 652 και 653 είναι σχεδόν δισκόμορφη. Η διακόσμηση έχει αποδοθεί με ερυθρό χρώμα. Αποτελείται από οριζόντιες ταινίες, ενώ στην κύρια ζώνη, στην άνω επιφάνεια του σώματός τους, υπάρχουν λοξά ακανόνιστα γραμμίδια. Τα κοινά στοιχεία που διακρίνονται τόσο στο σχήμα όσο και στη διακόσμηση με το 651 μας οδηγεί να θεωρήσουμε τα δύο τελευταία παραδείγματα μια εκλεπτυσμένη εξέλιξη του προηγούμενου τύπου. Το σχήμα αυτών των εξαλείπτρων αποτελεί δάνειο από την Κόρινθο 124. Παρόμοιου σχήματος κορινθιακά εξάλειπτρα έχουν βρεθεί αρκετά στο βορειοελλαδικό χώρο 125. Η διακόσμηση όμως επηρεάζεται κυρίως από τα ιωνικά εργαστήρια. 126 Το σχήμα του τελευταίου εξαλείπτρου αυτής της ομάδας, το 654 (Πίν. 108ε&στ, Σχ. 37στ) παρουσιάζει μεγάλη διαφορά από το αντίστοιχο των προηγουμένων. Το σώμα σχηματίζει ενιαία καμπύλη από το στόμιο ως τη χαμηλή βάση, η οποία εξωτερικά είναι δακτυλιόσχημη. Η κάτω επιφάνειά της είναι επίπεδη και διατρέχεται από μία αυλάκωση. Η λαβή είναι κυκλικής διατομής και πλαισιώνεται από δύο ατροφικά ωτία που έχουν μαστοειδές σχήμα. Η διακόσμηση έχει αποδοθεί πολύ βιαστικά. Αποδίδεται με ερυθρό χρώμα που σε κάποια σημεία γίνεται μαύρο. Αποτελείται από τέσσερις οριζόντιες ταινίες που διατρέχουν όλο το σώμα. Στο άνω τμήμα του σώματος, ως το ύψος της λαβής, υπάρχουν κάθετες, πλατιές, ακανόνιστες «πινελιές» οι οποίες επικαλύπτουν τις οριζόντιες και δημιουργούν διάχωρα στα οποία έχουμε ακανόνιστες κουκκίδες. Παρόμοια εξάλειπτρα έχουν δημοσιευθεί και από το νεκροταφείο της Μίεζας 127, τα συνευρήματα των οποίων οδηγούν σε μία χρονολόγηση αυτού του τύπου προς τα τέλη του 5 ου αι. Στα χρόνια του Αμύντα Γ χρονολογείται αντίστοιχο παράδειγμα με πώμα από τη Βεργίνα 128. Σύμφωνα με τους Ρωμιοπούλου Τουράτσογλου η διακόσμησή τους θυμίζει την αντίστοιχη παραδειγμάτων από τη Βοιωτία και την Αθήνα που σχετίζονται με τη λεγόμενη 124 Τιβέριος 1988, σελ Για αντίστοιχο κορινθιακό παράδειγμα βλ., Β. Γ. Καλλιπολίτη, «Κεραμική κλασικών χρόνων από τη Δυτική Μακεδονία», Αρχαία Μακεδονία ΙΙΙ, Ανακοινώσεις κατά το τρίτο διεθνές συμπόσιο. Θεσσαλονίκη Σεπτεμβρίου 1977 (Θεσ/νίκη 1983), σελ. 121 εικ. 6. Χρονολογείται στο α μισό του 5 ου αι. π.χ. 126 Παρόμοιο εξάλειπτρο με γραπτή διακόσμηση βρέθηκε και στη Βέροια και μιμείται μάλλον αγγείο ιωνικού εργαστηρίου. Στο στόμιο, ανάμεσα σε δύο οριζόντιες ταινίες, υπάρχουν κουκκίδες και στο σώμα μία κυματοειδής γραμμή. Πρόκειται για τυχαίο εύρημα. Βλ., Δρούγου Τουράτσογλου 1980, σελ. 80 πίν Μίεζα, σελ. 90 αρ. Π1655 και σελ. 114 Π Α. Κοτταρίδη, «Το αρχαιολογικό έργο στη Βεργίνα το Νέα ευρήματα από τη νεκρόπολη των Αιγών», ΑΕΜΘ 12 (1998), σελ. 407 εικ. 3.

17 311 Ομάδα των Κύκνων 129, στην οποία αναφερθήκαμε με βάση τα παρόμοια παραδείγματα από την Όλυνθο και την Άκανθο 130. ΙΙ. Καστανοβαφές εξάλειπτρο Το εξάλειπτρο 655 (Πίν. 109α&β, Σχ. 37κ) προέρχεται από την ταφή 73. Το άνω τμήμα του σώματος είναι ελαφρά διογκωμένο, ενώ το κάτω σχηματίζει καμπύλη και συγκλίνει προς τη βάση. Η τελευταία φέρει εξωτερικά κάθετα τοιχώματα και η κάτω επίπεδη επιφάνειά της σχηματίζει μικρή βάθυνση στο κέντρο. Η οριζόντια λαβή είναι ταινιωτή και χαμηλά περιβάλλεται από δύο ατροφικά ωτία, σχεδόν τριγωνικά. Από τον ίδιο τάφο προέρχεται ένας καλαθίσκος, με τον οποίο θα ασχοληθούμε παρακάτω 131 και ένα ακόμη εξάλειπτρο, που μπορεί να μας βοηθήσει στη χρονολόγησή του. Πρόκειται για το κορινθιακό εξάλειπτρο αριθ. ΜΘ8378 το οποίο έχει συνεχές καμπύλο προφίλ. Η διακόσμησή του αποτελείται από λεπτές καστανόχρωμες ταινίες γύρω από το στόμιο και στο κάτω τμήμα του σώματος. Πάνω από τη λαβή σχηματίζεται μία ζώνη από δύο μελανές ταινίες ανάμεσα στις οποίες δίνονται τρεις ανοικτόχρωμες και δύο σειρές μελανών στιγμών. Το αγγείο, με βάση ανάλογα παραδείγματα, μπορεί να χρονολογηθεί γύρω στα π.χ. 132 Α6. Μόνωτα φιαλίδια με βάση Στο σύνολο της τοπικής κεραμικής από το νεκροταφείο της Σίνδου υπάρχουν μόνο δύο παραδείγματα μόνωτου φιαλιδίου με βάση, το 656 και το 657. Το 656 (Πίν. 109ε) έχει απλό ελαφρά εσωστρεφές χείλος ενιαίο με το ημισφαιρικό, βαθύ σώμα. Η βάση είναι δακτυλιόσχημη, διευρυνόμενη. Φέρει γραπτή διακόσμηση ερυθρού χρώματος. Υπάρχουν δύο οριζόντιες ταινίες εξωτερικά, μία εσωτερικά και δύο ομόκεντροι κύκλοι στο πυθμένα. Προέρχεται από τον τάφο 65, ο οποίος περιείχε και ένα τεφρόχρωμο εξάλειπτρο. Παρουσιάζει πολλές ομοιότητες τόσο στο προφίλ όσο και στη διακόσμηση με τα 129 Agora XII, πίν Βλ. παραπάνω σελ Βλ. παρακάτω σελ Scheibler 1964, σελ. 72κ.ε. P. Mingazzini, Qual era la forma del vaso chianato dai Greci Kothon?, AA 1967, σελ CVA Frankfurt 1, πίν. 19,8. M.Th. Campbel, A well of the Black-figured period at Corinth, Hesperia 7 (1938), σελ. 592 εικ. 18 αρ. 136 και σελ. 594 αρ

18 312 αθηναϊκά ταινιωτά φιαλίδια της Ύστερης Αρχαϊκής Περιόδου 133. Μάλιστα το γεγονός ότι από το ύψος του χείλους ως τη βάση το σώμα παρουσιάζει συνεχές προφίλ αποτελεί στοιχείο πρωιμότητας και το κατατάσσει στα πρωϊμότερα παραδείγματα αυτού του σχήματος 134, καθώς σε μεταγενέστερα παραδείγματα σχηματίζεται γωνία στο σημείο ένωσης του άνω και κάτω μέρους του σώματος. Το 657 (Σχ. 37λ) αποτελεί ένα τυχαίο εύρημα από τις επιχώσεις του νεκροταφείου, οπότε για τη χρονολόγησή του μπορούμε να στηριχθούμε μόνο σε συγκρίσεις με παρόμοια αγγεία. Το φιαλίδιο έχει ταινιωτό, ελαφρώς κοίλο χείλος και ημισφαιρικό σώμα. Η βάση είναι δακτυλιόσχημη και στο σημείο ένωσης με το σώμα υπάρχει διπλή αυλάκωση. Η εξωτερική επιφάνεια του αγγείου έχει αφεθεί στο χρώμα του πηλού, εσωτερικά όμως κοσμείται με δύο πλατιές ταινίες ερυθρού χρώματος. Τόσο η διαμόρφωση του χείλους όσο και η διακόσμησή του μας παραπέμπει στα ιωνίζοντα μόνωτα φιαλίδια που παράγονται στο βορειοελλαδικό χώρο κατά τους αρχαϊκούς χρόνους. Παρόμοιο ντόπιο παράδειγμα είναι γνωστό από την Άκανθο, όπου όμως η βάση δεν είναι δακτυλιόσχημη αλλά δισκόμορφη. 135 Αγγεία αυτού του σχήματος του τελευταίου τετάρτου του 6 ου αι. π.χ. είναι γνωστά από όλον τον ανατολικοϊωνικό χώρο 136. Α7. Άωτα φιαλίδια Το 658 (Πίν. 109στ, Σχ. 37μ) της ταφής 83 είναι το μοναδικό άωτο φιαλίδιο από το νεκροταφείο της Σίνδου. Από την ίδια ταφή προέρχεται και η κανθαροειδής κοτύλη 659 και ένα κορινθιακό εξάλειπτρο του τελευταίου τετάρτου του 6 ου αι. π.χ. Το φιαλίδιο έχει εσωστρεφές χείλος, ημισφαιρικό σώμα και δακτυλιόσχημη βάση, ενώ στο σημείο μετάβασης από το σώμα στη βάση υπάρχει κοίλη διαμόρφωση. Έφερε μελανό «γάνωμα» που στο μεγαλύτερο τμήμα του έχει απολεπιστεί. Πιθανά πρότυπα του αγγείου μας αποτελούν αττικά φιαλίδια του τέλους του 6 ου αι. π.χ., τα οποία ανάμεσα στο σώμα και στη βάση σχηματίζουν ένα κοντό κοίλο στέλεχος Agora XII, σελ Αντίστοιχο παράδειγμα ό.π. αρ. 725 πίν Άκανθος Ι, σελ. 211 αρ. Ε305 σχ.24, πίν. 219γ. 136 Clara Rhodos VIII, σελ. 152 εικ Tocra I, σελ. 53 αρ πίν. 37. Tocra II, σελ. 69 αρ πίν Agora XII, σελ. 130 αρ. 812 πίν. 32. Το σχήμα αρχίζει να παράγεται στο τέλος του 6 ου αρχές 5 ου αι. π.χ. και συνεχίζει ως το τέλος του αιώνα χωρίς να γίνεται ιδιαίτερα αγαπητό.

19 313 Β. Τεφρόχρωμη κεραμική Β1. Κανθαροειδείς κοτύλες Πολλές φορές οι κανθαροειδείς κοτύλες με τις οποίες ασχοληθήκαμε και παραπάνω έφεραν στην εξωτερική επιφάνειά τους στίλβωση, τεχνική που είναι συνηθισμένη για τα αγγεία του βορειοελλαδικού χώρου. Άλλοτε έφερε στίλβωση απλά όλη η εξωτερική επιφάνεια και άλλοτε με το στιλβωτήρα σχηματιζόταν μόνον μία κυματοειδής ταινία στο χείλος. Η 659 (Πίν. 110α) της ταφής 83 βρέθηκε μαζί με ένα κορινθιακό εξάλειπτρο που χρονολογείται γύρω στα 520 π.χ. 138 Η εξωτερική επιφάνεια της κοτύλης φέρει στίλβωση, ενώ με στιλβωτήρα αποδίδεται και μία κυματοειδής γραμμή στο χείλος. Το σχήμα της κοτύλης είναι διαφορετικό από των δύο προηγούμενων, 648 και 649, που εξετάσαμε, παραπάνω 139. Το αγγείο είναι πιο στενό, το χείλος είναι κάθετο και το σώμα λιγότερο ανοικτό και πιο σφαιρικό. Η βάση εδώ είναι χαμηλότερη και οι λαβές έχουν μικρότερο άνοιγμα. Η ράχη της λαβής είναι σχεδόν επίπεδη με το ύψος του χείλους, ενώ στις 648 και 649 χαμηλώνει και η γωνία σχηματίζεται περίπου στο μέσο. Παρόμοιο σχήμα με την 659 έχει η 660 (Σχ. 37ζ ) του τάφου 106 η οποία φέρει επίσης στίλβωση στην εξωτερική επιφάνειά της. Μία ακόμη στιλβωμένη κοτύλη είναι η 661 (Πίν. 110γ, Σχ. 37η) της ταφής 86, η οποία περιείχε και μία αττική κύλικα του τύπου Κρακοβίας της πρώτης δεκαετίας του 5 ου αι. π.χ. 140 Το σχήμα της συγκεκριμένης κοτύλης πλησιάζει το αντίστοιχο των δύο προηγούμενων, αν και διαφοροποιείται στη διαμόρφωση του σώματος. Δεν είναι τόσο σφαιρικό και συγκλίνει εντονότερα προς τη βάση. Τα παραδείγματα που έχουμε στη διάθεσή μας είναι λίγα οπότε είναι κάπως δύσκολο να καταλήξουμε σε συμπεράσματα σχετικά με την εξελικτική πορεία του σχήματος. Ίσως όμως μπορούμε να θεωρήσουμε την τάση της κοτύλης 661 για να ένα πιο ψηλόλιγνο σώμα, ως στοιχείο εξέλιξης που παρατηρείται στα τέλη του 6 ου αρχές 5 ου αι. π.χ. Τα κοινά χαρακτηριστικά του σχήματος και των τριών αυτών αγγείων, η στίλβωση που φέρουν, όπως και ο γκρίζος, πλούσιος σε μίκα πηλός τους μας επιτρέπει να τα αποδώσουμε στο ίδιο εργαστήριο. 138 Τιβέριος 1988, σελ. 298 εικ. 3. Για παρόμοιο παράδειγμα του τέλους του 6 ου αι. βλ., Μίεζα, σελ. 54 αρ Βλ. παραπάνω σελ Τιβέριος 1988, σελ. 299 εικ. 7.

20 314 Β2. Εξάλειπτρα Στην κατηγορία αυτή ανήκουν τα εξάλειπτρα 662, 663. Βασικό χαρακτηριστικό της ομάδας είναι το σκούρο γκρίζο χρώμα που οφείλεται στην αναγωγική όπτηση. Ο πηλός περιέχει άφθονη μίκα. Το εξάλειπτρο 662 (Πίν. 110δ) προέρχεται από τον τάφο 110. Η άνω επιφάνειά του είναι ελαφρώς κυρτή και το κάτω τμήμα του σώματος συγκλίνει προς τη βάση, η οποία είναι δακτυλιόσχημη με επίπεδη επιφάνεια έδρασης. Η λαβή είναι οριζόντια, ταινιωτή και πλαισιώνεται από δύο τετράπλευρα ωτία. Το 663 (Πίν. 110ε&στ, Σχ. 37ι) της ταφής 65 χρονολογείται με βάση το βαθύ μόνωτο φιαλίδιο 656 με γραπτή διακόσμηση, με το οποίο ασχοληθήκαμε παραπάνω 141, γύρω στα 500 π.χ.. Το άνω τμήμα του σώματος είναι χαμηλό και επικλινές σχηματίζοντας γωνία με το κάτω, το οποίο είναι κυρτό, έντονα διογκωμένο. Η βάση είναι χαμηλή δακτυλιόσχημη με λοξότμητη επιφάνεια έδρασης, ενώ η οριζόντια λαβή είναι ταινιωτή. Ενδιαφέρουσα είναι η διαμόρφωση του στομίου, όπου περιμετρικά σχηματίζονται δύο ανάγλυφες ταινίες και ανάμεσα τους μία αυλάκωση. Πρόκειται προφανώς για μία διαμόρφωση κατάλληλη για να δεχτεί πώμα 142. Τεφρόχρωμα εξάλειπτρα με «ιωνικές» επιδράσεις είναι γνωστά και από τη Μίεζα και από τη σύγχρονη Θέρμη. Χρονολογούνται στα τέλη του 6 ου αρχές 5 ου αι.π.χ. 143 Γ. Μελαμβαφής κεραμική Γ1. Κοτύλες Η κοτύλη 664 (Σχ. 37ν) μιμείται αντίστοιχες κορινθιακές κοτύλες. Έχει αδιαμόρφωτο χείλος, ψηλό σώμα και δακτυλιόσχημη βάση. Η εσωτερική όψη του δακτυλίου της βάσης είναι λοξότμητη. Φέρει μελανό «γάνωμα» και διακοσμήθηκε με την τεχνική της εμβάπτισης. Γι αυτό το κάτω τμήμα του σώματος έχει αφεθεί στο χρώμα του πηλού και το «γάνωμα» έχει 141 Βλ. σελ Για εξάλειπτρο με πώμα, βλ., Α. Κοταρίδη, «Το αρχαιολογικό έργο της ΙΖ ΕΠΚΑ στη Βεργίνα. Το ιστορικό της έκθεσης των θησαυρών των βασιλικών τάφων», ΑΕΜΘ 11 (1997), σελ. 135 εικ Μίεζα, σελ. 54 Π1568. Ε. Σκαρλατίδου Δ. Ινδατιάδου, «Πρώτα συμπεράσματα από την ανασκαφή του αρχαίου νεκροταφείου στη Θέρμη», ΑΕΜΘ 10Α (1996), σελ. 483 εικ. 10. Β. Αλλαμανή Κ. Χατζηνικολάου Β. Τζανακούλη - Σ. Γκαλλινίκη, «Θέρμη 1999 : Η ανασκαφή στο νεκροταφείο», ΑΕΜΘ 13 (1999), σελ. 157 εικ. 3. Το τελευταίο με βάση το σύνολο της ταφής εντάσσεται με ασφάλεια στο β μισό του 6 ου αι.π.χ.

ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ

ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ ΚΕΡΑΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ Η κεραμική, μια πανάρχαια τέχνη, χρησιμοποιεί ως πρώτη ύλη το αργιλόχωμα. Όταν αναμείξουμε το αργιλόχωμα με νερό θα προκύψει μία πλαστική μάζα

Διαβάστε περισσότερα

Η κεραμική τέχνη στην αρχαία Ελλάδα

Η κεραμική τέχνη στην αρχαία Ελλάδα Θέμα της διδακτικής πρότασης Η κεραμική τέχνη στην αρχαία Ελλάδα Τάξη: Α Γυμνασίου Στοχοθεσία Επιδιώκεται οι μαθητές/τριες να εξοικειωθούν με τους τύπους, τα ονόματα και τις χρήσεις των αγγείων της αρχαιότητας.

Διαβάστε περισσότερα

διάστημα κατασκευής αυτών των αγγείων περιορίζεται σε δύο έως τρεις γενιές. Ως προς τη χρονολόγησή της βασιζόμαστε στα κεραμικά συνευρήματα που

διάστημα κατασκευής αυτών των αγγείων περιορίζεται σε δύο έως τρεις γενιές. Ως προς τη χρονολόγησή της βασιζόμαστε στα κεραμικά συνευρήματα που ΠΕΡΙΛΗΨΗ H διδακτορική διατριβή με θέμα: «Σύγκλιση Απόκλιση. Έρευνα & Συνεισφορά στην τοπική κεραμική της Περιφέρειας Αρμένων-Ρεθύμνου και στην Κεραμική Παραγωγή της Κρήτης κατά τον 14 ο και 13 ο π. Χ.

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA11] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Α Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Πρώιμοι και Γεωμετρικοί χρόνοι (1100-700 π.χ.) Οι περίοδοι της αρχαίας ελληνικής τέχνης:

Διαβάστε περισσότερα

Κατάλογος Εικόνων Π12993 Π12995

Κατάλογος Εικόνων Π12993 Π12995 Κατάλογος Εικόνων 1. Αεροφωτογραφία εντοπισμού κλίμακας 1:150000 του αρχαίου νεκροταφείου των Σαβαλίων (Google-Earth). 2. Αεροφωτογραφία εντοπισμού κλίμακας 1:50000 του αρχαίου νεκροταφείου των Σαβαλίων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΤΩΝ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ

ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΤΩΝ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΤΩΝ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ Π12761 (ΕΙΚ. 112) Εικόνα 112. Σκύφος-κοτύλη. Προέλευση: Σαβάλια, Κασιδιάρης, τομή 4. Σαρκοφάγος 7, ΟΜ1, 7/12/07 Διαστάσεις: ύψος: 0,098μ. Φ (διάμετρος) χείλους:

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΠΛΩΤΙΝΟΠΟΛΗ

Η ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΠΛΩΤΙΝΟΠΟΛΗ Η ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΠΛΩΤΙΝΟΠΟΛΗ 1 Στη ΝΑ πλευρά του Διδυμοτείχου, ανάμεσα στη συμβολή των ποταμών Έβρου και Ερυθροποτάμου και το Σιδηροδρομικό σταθμό, υψώνεται ένας βραχώδης οχυρός λόφος γνωστός με

Διαβάστε περισσότερα

Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες ή Καστέλλια.

Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες ή Καστέλλια. ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΛΙΝΔΟΙΑ ΣΥΝΟΨΗ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΕΥΡΗΜΑΤΩΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ ΑΡΧΑΙΑΣ ΠΟΛΗΣ: Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ Κ' ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ Από το 2000 έως το 2009 στην περιοχή αρμοδιότητας της Κ ΕΠΚΑ που περιλαμβάνει τα νησιά Λέσβο, Λήμνο, Χίο, Οινούσσες, Ψαρά και Άγιο Ευστράτιο, πραγματοποιήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Γεωµετρική και Αρχαϊκή κεραµική από επιφανειακές έρευνες στο Καραµπουρνάκι. Η Συλλογή Τσάκου.

Γεωµετρική και Αρχαϊκή κεραµική από επιφανειακές έρευνες στο Καραµπουρνάκι. Η Συλλογή Τσάκου. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ-ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ Νικόλαος Α. Σκιαδάς Γεωµετρική και Αρχαϊκή κεραµική από επιφανειακές έρευνες στο Καραµπουρνάκι. Η

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ ΕΓΧΩΡΙΑ ΚΑΙ ΕΙΣΑΓΜΕΝΗ ΚΕΡΑΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑ ΕΛΕΝΗ ΜΑΝΑΚΙ ΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2006 Χάρη στις συστηµατικές και τις σωστικές ανασκαφικές έρευνες

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Η ανασκαφή τού 2012 είχε ως στόχους: την περαιτέρω διερεύνηση της στοάς του μεγάλου ρωμαϊκού κτιρίου με τη στοά περιμετρικά

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα λόγια για την αρχαία κεραμική. Ευρυδίκη Κεφαλίδου

Λίγα λόγια για την αρχαία κεραμική. Ευρυδίκη Κεφαλίδου Λίγα λόγια για την αρχαία κεραμική Ευρυδίκη Κεφαλίδου Η κεραμική είναι το πολυπληθέστερο και πιο συχνό αρχαιολογικό αντικείμενο. Με τη βοήθεια της κεραμικής: α) εντοπίζουμε μια αρχαιολογική θέση β) χρονολογούμε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΑΔΑ Γ ΤΑΦΕΣ. Εικόνα 107. Η πρώιμη κλασική σαρκοφάγος της συστάδας Γ. Εικόνα 108. Άποψη του εσωτερικού της σαρκοφάγου

ΣΥΣΤΑΔΑ Γ ΤΑΦΕΣ. Εικόνα 107. Η πρώιμη κλασική σαρκοφάγος της συστάδας Γ. Εικόνα 108. Άποψη του εσωτερικού της σαρκοφάγου 3 ΣΥΣΤΑΔΑ Γ Περιλαμβάνει μία σαρκοφάγο, τρεις κεραμοσκεπείς τάφους και ταφικές αποθέσεις με οστρακοσωρούς και οστρεοσωρούς, σχετιζόμενες με πρόσκαιρες πηλόκτιστες κατασκευές στο πλαίσιο τέλεσης νεκροδείπνων.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ - Γενική Εισαγωγή..2 - Iστορική αναδρομή....3-4 - Περιγραφή του χώρου.....5-8 - Επίλογος...9 - Βιβλιογραφία 10 1 Γενική Εισαγωγή Επίσκεψη στο Επαρχιακό Μουσείο Πάφου Το Επαρχιακό Μουσείο της

Διαβάστε περισσότερα

Η Κεραμική της Εποχής του Χαλκού στη Μακεδονία

Η Κεραμική της Εποχής του Χαλκού στη Μακεδονία Η Κεραμική της Εποχής του Χαλκού στη Μακεδονία Κυριακή Ψαράκη, Ιωάννα Μαυροειδή Ιστορία της έρευνας Η συστηματική αρχαιολογική έρευνα για την προϊστορία της Μακεδονίας άρχισε κατά τις πρώτες δεκαετίες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΛΖ' ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ Εικ. 1. Θέση «Αναπνοά», οικόπεδο Α. Παπαθανασόπουλου. Τριμερές ταφικό μνημείο. Εικ. 2. Θέση «Περδικαριά». Άποψη της ανασκαφής. ΚΟΡΙΝΘΙΑ Αρχαία Κόρινθος

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Με τον όρο Μυκηναϊκός Πολιτισμός χαρακτηρίζεται ο προϊστορικός πολιτισμός της Ύστερης Εποχής του Χαλκού, που αναπτύχθηκε την περίοδο 1600-1100 π. Χ., κυρίως στην

Διαβάστε περισσότερα

Iδεολογία κατά την Εποχή του Χαλκού. Κική Πιλάλη, Καθηγήτρια Προϊστορικής Αρχαιολογίας (1945-2008)

Iδεολογία κατά την Εποχή του Χαλκού. Κική Πιλάλη, Καθηγήτρια Προϊστορικής Αρχαιολογίας (1945-2008) Iδεολογία κατά την Εποχή του Χαλκού Κική Πιλάλη, Καθηγήτρια Προϊστορικής Αρχαιολογίας (1945-2008) Με την αρχή της ΕΧ παρατηρείται μια αλλαγή στη συμβολική έκφραση των προϊστορικών κοινοτήτων στο βόρειο

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ-ΘΡΑΚΗΣ ΓΙΑ ΤΟ 2008

ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ-ΘΡΑΚΗΣ ΓΙΑ ΤΟ 2008 ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ-ΘΡΑΚΗΣ ΓΙΑ ΤΟ 2008 ΝΟΜΟΣ ΕΒΡΟΥ ΣΥΝΟΛΟ 20.000 ΝΟΜΟΣ ΡΟΔΟΠΗΣ ΙΘ' Εφορεία Πρ. Κομοτηνής Έργου 4916 ΙΘ' Εφορεία Πρ. Κομοτηνής Π.Τσατσοπούλου Τηλ:2531022411 FAX:2531021517

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη Νάγια Οικονομίδου 2014-2015 1 Περιεχόμενα Πρόλογος...3 1. Γνωρίσματα Κυκλαδικής Τέχνης...4 Πτυόσχημα ειδώλια.5 Βιολόσχημα ειδώλια 6

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ 19η ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΤΡΙΚΑΛΑ Πλάτανος Θέση «Ομβριάσα» Η 19η ΕΒΑ διενεργεί ανασκαφική έρευνα στον αγρό ιδιοκτησίας Σ. και Α. Υφαντή, η οποία είναι συνέχεια αυτής που διενεργούσε η 7η ΕΒΑ,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! Η Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΟΥ Μ.Σ.Θ.

ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! Η Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΟΥ Μ.Σ.Θ. ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! ΜΟΥΣΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ, 2012-2013 ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: Α. ΑΡΖΟΓΛΟΥ & Ε. ΤΖΗΜΟΥΛΗ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ-ΣΥΝΟΔΟΙ: Τ. ΚΥΡΙΑΖΙΚΙΔΟΥ & Δ. ΤΖΟΒΑΝΑΚΗΣ Παρασκευή,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ

Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΕΙΜΕΝΑ ΚΟΜΒΟΥ Ψαράς που κρατάει ψάρια, τοιχογραφία από τον προϊστορικό οικισμό στο Ακρωτήρι της Θήρας, 70 π.χ., Αθήνα, Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ

Διαβάστε περισσότερα

Η εξέλιξη της κεραμικής τέχνης στον ελλαδικό χώρο

Η εξέλιξη της κεραμικής τέχνης στον ελλαδικό χώρο Θέμα της διδακτικής πρότασης Η εξέλιξη της αρχαίας ελληνικής κεραμικής τέχνης Τάξη: Α Γυμνασίου Στοχοθεσία Επιδιώκεται οι μαθητές/τριες να προσδιορίσουν τα κυριότερα στοιχεία εξέλιξης της κεραμικής τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Να περιγράψετε ένα μινωικό ανάκτορο; Μεγάλα Συγκροτήματα κτιρίων, Είχαν πολλές πτέρυγες-δωματίων, Διοικητικά, Οικονομικά, Θρησκευτικά και Καλλιτεχνικά κέντρα της περιοχής,

Διαβάστε περισσότερα

Πήλινα αγγεία το πιο συχνό εύρηµα

Πήλινα αγγεία το πιο συχνό εύρηµα Πήλινα αγγεία το πιο συχνό εύρηµα Στα περισσότερα Μουσεία της Ελλάδας τα πήλινα αγγεία αποτελούν τα πιο συνηθισµένα εκθέµατα. Αγγεία εξάλλου είναι τα αντικείµενα που έρχονται στο φως µε τη µεγαλύτερη συχνότητα

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ξένια Χαραλαμπίδου Τμήμα Αρχαιολογίας Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Δρ. Ξένια Χαραλαμπίδου Τμήμα Αρχαιολογίας Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Η κεραμική από το νεκροταφείο του Τσικαλαριού Νάξου και η συμβολή της στη γνώση της Κυκλαδικής κεραμικής 1 Δρ. Ξένια Χαραλαμπίδου Τμήμα Αρχαιολογίας Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Στόχος

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΕΡΑΜΕΙΚΗ

Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΕΡΑΜΕΙΚΗ 6 ο Γυµνάσιο Ν.Ιωνίας Τάξη: A Τµήµα:2 Μάθηµα:Αρχαία Ιστορία ιδάσκουσα:ελ. Σάρδη Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΕΡΑΜΕΙΚΗ Εργασία των µαθητριών: Προσόρα Μαρία Ρίζου Ιωάννα Λάµπρου Κατερίνας Απρίλιος 2015 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια κάτοψη, περισσότερους από έναν ορόφους και στιβαρή κατασκευή.

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος του συνδυασμού επιπέδων και ελικοειδούς πλυντηρίου στο οικονομικό αποτέλεσμα της τήξης του αργυρίτη

Ο ρόλος του συνδυασμού επιπέδων και ελικοειδούς πλυντηρίου στο οικονομικό αποτέλεσμα της τήξης του αργυρίτη Κ. Γ. Τσάιμου Αρχαιολόγος, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια του Ε.Μ.Π. Ο ρόλος του συνδυασμού επιπέδων και ελικοειδούς πλυντηρίου στο οικονομικό αποτέλεσμα της τήξης του αργυρίτη TΑ ΜΕΤΑΛΛΕYΜΑΤΑ που εκμεταλλεύτηκαν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΝΗ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ Αρχαιολόγος Β ΕΠΚΑ ΑΝΤΩΝΙΑ ΓΙΑΛΛΕΛΗ Αρχαιολόγος Β ΕΠΚΑ

ΕΛΕΝΗ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ Αρχαιολόγος Β ΕΠΚΑ ΑΝΤΩΝΙΑ ΓΙΑΛΛΕΛΗ Αρχαιολόγος Β ΕΠΚΑ ΕΛΕΝΗ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ Αρχαιολόγος Β ΕΠΚΑ ΑΝΤΩΝΙΑ ΓΙΑΛΛΕΛΗ Αρχαιολόγος Β ΕΠΚΑ Σιδηροδρομικό Κέντρο Αχαρνών Ανασκαφή νεκροταφείου εκατέρωθεν λεωφόρου Δημοκρατίας* Η διενέργεια εκσκαφών στο πλαίσιο κατασκευής

Διαβάστε περισσότερα

Αµφίπολη: Βρέθηκε σκελετός σε τάφο κάτω από τον τρίτο θάλαµο

Αµφίπολη: Βρέθηκε σκελετός σε τάφο κάτω από τον τρίτο θάλαµο Νοέµβριος 12 2014 13:20 Αµφίπολη: Βρέθηκε σκελετός σε τάφο κάτω από τον τρίτο θάλαµο Τι ανακοίνωσε το υπουργείο Πολιτισµού για τις ανασκαφικές εργασίες στον τάφο της Αµφίπολης. Τι έδειξαν οι ανασκαφές

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση αποτελεσμάτων της ανασκαφής στον Αζοριά (2014) Donald C. Haggis, Πανεπιστήμιο της Βόρειας Καρολίνας (Chapel Hill)

Έκθεση αποτελεσμάτων της ανασκαφής στον Αζοριά (2014) Donald C. Haggis, Πανεπιστήμιο της Βόρειας Καρολίνας (Chapel Hill) Έκθεση αποτελεσμάτων της ανασκαφής στον Αζοριά (2014) Donald C. Haggis, Πανεπιστήμιο της Βόρειας Καρολίνας (Chapel Hill) Εισαγωγή Οι εργασίες στον αρχαιολογικό χώρο του Αζοριά στη βορειοανατολική Κρήτη

Διαβάστε περισσότερα

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1 το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 2 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 3 ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΠΥΡΡΟΣ αντίγραφο από πρωτότυπο του 3ου π.χ. αι. της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΖ' ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΠΙΕΡΙΑ Μεθώνη (εικ. 1-4) Αμέσως βόρεια της Νέας Αγαθούπολης έχει ε ντο πιστεί, ήδη από τη δεκαετία του 1970, η θέ ση της αρχαίας Μεθώνης, της αρχαιότερης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟÏΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟÏΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ Η' ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟÏΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΕΡΚΥΡΑ Γαρίτσα Οικόπεδο Μπούζη Ο χώρος που ερευνήθηκε κατά τις ανασκαφικές περιόδους 2005-2006 αποτελεί τμήμα του νεκροταφείου της αρχαίας πόλης της Κέρ

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση αποτελεσμάτων της ανασκαφής στον Αζοριά (2013) Donald C. Haggis, The University of North Carolina at Chapel Hill

Έκθεση αποτελεσμάτων της ανασκαφής στον Αζοριά (2013) Donald C. Haggis, The University of North Carolina at Chapel Hill Έκθεση αποτελεσμάτων της ανασκαφής στον Αζοριά (2013) Donald C. Haggis, The University of North Carolina at Chapel Hill Η ανασκαφή στον αρχαιολογικό χώρο του Αζοριά στη βορειοανατολική Κρήτη (Καβούσι,

Διαβάστε περισσότερα

7o Ταξίδι στην Θράκη. Σχεδιάστηκε με το trip planner του emtgreece.com. Σχεδιάστε το δικό σας ταξίδι, τώρα.

7o Ταξίδι στην Θράκη. Σχεδιάστηκε με το trip planner του emtgreece.com. Σχεδιάστε το δικό σας ταξίδι, τώρα. 7o Ταξίδι στην Θράκη Σχεδιάστηκε με το trip planner του emtgreece.com. Σχεδιάστε το δικό σας ταξίδι, τώρα. 7o Ταξίδι στην Θράκη Δευτέρα, 17 Αύγουστος 2015 Παραλία Μακρύαμμου Παραδεισένια και πλήρως εξοπλισμένη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ)

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ) ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10 Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ) Ίδρυση των πρώτων ανακτορικών κέντρων Κύριο χαρακτηριστικό στην κεραμική η εμφάνιση του καμαραϊκού ρυθμού, ο οποίοςαποτελεί προϊόν των

Διαβάστε περισσότερα

2. τα ρωμαϊκά, που το λούκι έχει μετασχηματιστεί σε επίπεδο και έχει ενσωματωθεί στο καπάκι

2. τα ρωμαϊκά, που το λούκι έχει μετασχηματιστεί σε επίπεδο και έχει ενσωματωθεί στο καπάκι Οι αριθμοί αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο, αλλά είναι σημαντικό να μελετήσουμε τον τρόπο που σημειώνονται οι αριθμοί που αποδίδουν στα σχέδια τις διαστάσεις του αντικειμένου. Οι γραμμές διαστάσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΑΔΑ Β. Εικόνα 368. Κάτοψη των δύο τάφων της συστάδας Β. Εικόνα 369. Ο κιβωτιόσχημος Τ5 της συστάδας Β.

ΣΥΣΤΑΔΑ Β. Εικόνα 368. Κάτοψη των δύο τάφων της συστάδας Β. Εικόνα 369. Ο κιβωτιόσχημος Τ5 της συστάδας Β. 6 ΣΥΣΤΑΔΑ Β Στη ΝΔ γωνία του όμορου 153α και σε απόσταση περίπου 20 μ. βόρεια από την Α συστάδα, ανασκάφηκε ένας κιβωτιόσχημος και ένας καλυβίτης υστερορωμαϊκών επίσης χρόνων (ΕΙΚ. 368), που περιείχαν

Διαβάστε περισσότερα

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της.

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Βρίσκεται στο κέντρο σχεδόν της ελληνικής χερσονήσου, πάνω στο

Διαβάστε περισσότερα

ΤOMH 11. Εικόνα 10. Η βάση υπ αρ. Π12956.

ΤOMH 11. Εικόνα 10. Η βάση υπ αρ. Π12956. 2 ΤOMH 11 Κατά τη διάνοιξη των δοκιμαστικών τομών, στο μέσο-βδ τμήμα του 153α εντοπίστηκαν τρεις μεμονωμένοι ακατέργαστοι λίθοι και συγκεκριμένα στο Ν. τμήμα της τομής 11, όπως και όστρακα σε βάθος 0,30

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΩΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΒΙΩΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΧΑΛΚΙΔΑΣ ΒΙΩΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΜΕΡΟΣ Α ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΤΖΕΛΕΠΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΣΥΝΤΟΜΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΔΡΑΣΗΣ ΒΙΩΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: «ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΩ, ΕΡΕΥΝΩ ΕΚΦΡΑΖΟΜΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΑΛΑΜΑΡΙ ΤΗΣ ΣΚΥΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΩΙΜΗ ΚΑΙ ΜΕΣΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ

ΤΟ ΠΑΛΑΜΑΡΙ ΤΗΣ ΣΚΥΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΩΙΜΗ ΚΑΙ ΜΕΣΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ ΤΟ ΠΑΛΑΜΑΡΙ ΤΗΣ ΣΚΥΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΩΙΜΗ ΚΑΙ ΜΕΣΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ Όνομα: Χολέβα Βασιλική Εξάμηνο: Η Μάθημα: Το Αιγαίο κατά την 3η χιλιετία π.χ Διδάσκων: Βλαχόπουλος Ανδρέας ΠΑΛΑΜΑΡΙ I ΠΧ II ΠΑΛΑΜΑΡΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ Περιγραφή μνημείου Το αρχαίο θέατρο της Λίνδου διαμορφώνεται στους πρόποδες της δυτικής πλαγιάς του βράχου της λινδιακής ακρόπολης. Το κοίλο χωρίζεται σε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΔΙΟΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ Το Δίον ήταν μια αρχαιότατη πόλη στρατηγικής σημασίας και μια από τις πιο φημισμένες μακεδονικές πολιτείες. Η γεωγραφική θέση

Διαβάστε περισσότερα

Μάρτιος 2014. Λίγο μετά το αρχαιολογικό συνέδριο για την ανασκαφική δραστηριότητα στη Μακεδονία η επικεφαλής της ανασκαφής αποκαλύπτει:

Μάρτιος 2014. Λίγο μετά το αρχαιολογικό συνέδριο για την ανασκαφική δραστηριότητα στη Μακεδονία η επικεφαλής της ανασκαφής αποκαλύπτει: «Η αρχαιολογία είναι πάντα μαγεία και είναι πάντα το άγνωστο. Δεν ξέρουμε τι θα μας κρύψει και τι θα μας βγάλει η αυριανή μέρα. Ποτέ δεν πρέπει να απογοητευόμαστε, πάντα πρέπει να είμαστε αισιόδοξοι ότι

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΣΤΟ ΠΕΛΕΝΤΡΙ Η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι φαίνεται να χτίστηκε λίγο μετά τα μέσα του 12 ου αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Δυτικής Μακεδονίας Τμήμα Βιομηχανικού Σχεδιασμού Εργαστήριο C. www.c3.teiwm.gr. Βιομηχ χανικός σχεδι 14/12/20112011

ΤΕΙ Δυτικής Μακεδονίας Τμήμα Βιομηχανικού Σχεδιασμού Εργαστήριο C. www.c3.teiwm.gr. Βιομηχ χανικός σχεδι 14/12/20112011 Βιομηχανικός σχεδιασμός συσκευασίας και ετικέτας παραδοσιακών προϊόντων ΤΕΙ Δυτικής Μακεδονίας Τμήμα Βιομηχανικού Σχεδιασμού Εργαστήριο C 3 www.c3.teiwm.gr C 3 LAB www.c3.teiwm.gr 1 Περιεχόμενα Παραδοσιακά

Διαβάστε περισσότερα

http://www.namuseum.gr/object-month/2012/jul/jul12-en.html

http://www.namuseum.gr/object-month/2012/jul/jul12-en.html Ο Οινοπίωνας, ήταν γιος του θεού Διόνυσου και της Αριάδνης, κόρης του Μίνωα και θεωρείται ο πρώτος μυθικός βασιλιάς της Χίου. Δίδαξε στους κατοίκους την τέχνη της αμπελουργίας και την παραγωγή του καλύτερου

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ:

Η ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ: ΤΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΟ ΣΤΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗ 2009 11-13 ΜΑΡΤΙΟΥ 2010, ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ Η ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ: ΧΩΡΟΣ ΤΑΦΙΚΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΣΤΟ ΝΕΟΛΙΘΙΚΟ ΟΙΚΙΣΜΟ ΑΥΓΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ Γεωργία Στρατούλη, Σέβη Τριανταφύλλου,

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΡΠΕΡΟΥ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΡΠΕΡΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΡΠΕΡΟΥ ΣΧ.ΕΤΟΣ: 2011-2012 Υπεύθυνοι/ες καθηγητές/τριες Τζιούφας Βασίλειος ΠΕ11 Φλόκας Αθανάσιος ΠΕ03 Κρομμύδα Δέσποινα ΠΕ09 Σωτήρη Χρυσούλα ΠΕ15 Νασιόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

ANCIENT MACEDONIA SIXTH INTERNATIONAL SYMPOSIUM VOLUME 1 ΕΚΤΟ ΑΙΕΘΝΕΣ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΤΟΜΟΣ 1 OFFPRINT ΑΝΑΤΥΠΟ

ANCIENT MACEDONIA SIXTH INTERNATIONAL SYMPOSIUM VOLUME 1 ΕΚΤΟ ΑΙΕΘΝΕΣ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΤΟΜΟΣ 1 OFFPRINT ΑΝΑΤΥΠΟ ANCIENT MACEDONIA SIXTH INTERNATIONAL SYMPOSIUM VOLUME 1 OFFPRINT ΑΡΧΑΙΑ MAKEAONIA ΕΚΤΟ ΑΙΕΘΝΕΣ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΤΟΜΟΣ 1 ΑΝΑΤΥΠΟ ^ 6 ΑΝΑΣΚΑΦΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΣΟΕΑΛΑΔΙΚΗ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΣΤΟΝ ΑΓΙΟ ΜΑΜΑ Ιωάννης Ασλάνης

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Αρχαία Πόλη: Βρίσκεται: Ταυτίζεται με: Κατοικείται από:

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Αρχαία Πόλη: Βρίσκεται: Ταυτίζεται με: Κατοικείται από: ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΑΛΕΠΑΚΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ ΝΙΚΟΣ ΔΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΜΑΡΙΑ ΓΙΑΡΙΚΑ ΓΕΩΡΓΙΑ ΓΚΙΚΑ ΘΟΔΩΡΗΣ ΚΑΦΗΡΑΣ ΑΓΓΕΛΟΣ ΖΕΡΒΟΠΟΥΛΟΣ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΑΝΑΣΤΟΥΛΗ ΑΚΗΣ ΖΑΦΕΙΡΙΟΥ ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ ΑΝΤΥΠΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Το σύνολο των βραχογραφιών και κάτω λεπτομέρεια

Το σύνολο των βραχογραφιών και κάτω λεπτομέρεια ΠΡΟΝΕΟΛΙΘΙΚΗ ΚΡΗΤΗ Πριν από τις επιφανειακές έρευνες στην περιοχή του Πλακιά και της Πρεβέλης στη νότια Κρήτη, τα μόνα γνωστά προνεολιθικά ευρήματα προέρχονταν από το εσωτερικό του σπηλαίου Ασφέντου στο

Διαβάστε περισσότερα

εφαρμόζεται ο γενικότερος κανόνας, ότι δηλ. ο νεκρός να είναι στραμμένος προς τα Β, Δ ή ΒΔ. Στο άμεσο περιβάλλον των τάφων της συστάδας Γ βρέθηκαν

εφαρμόζεται ο γενικότερος κανόνας, ότι δηλ. ο νεκρός να είναι στραμμένος προς τα Β, Δ ή ΒΔ. Στο άμεσο περιβάλλον των τάφων της συστάδας Γ βρέθηκαν 8 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Η ανασκαφή του παραλιακού νεκροταφείου στη θέση Κασιδιάρης των Σαβαλιών πρόσθεσε μία ακόμη θέση στις ήδη γνωστές της ευρύτερης περιοχής και εμπλούτισε τις γνώσεις μας με νέα σημαντικά συγκριτικά

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση της ελιάς στο Αιγαίο κατά την αρχαιότητα

Η χρήση της ελιάς στο Αιγαίο κατά την αρχαιότητα Η χρήση της ελιάς στο Αιγαίο κατά την αρχαιότητα Μ. Ρούμπου 1, Β. Κυλίκογλου 2, N. Müeller 2 & Ν. Καλογερόπουλος 1 1 Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Τμήμα Επιστήμης Διατολογίας-Διατροφής, Αθήνα 2 Ε.Κ.Ε.Φ.Ε. Δημόκριτος,Τομέας

Διαβάστε περισσότερα

Αναστασόπουλος Ανδρέας Αρβανίτη Νικολέτα Τάξη: Α1 3 ο ΓΕΛ Πάτρας Σχολ. Έτος: 2013-14 Υπεύθυνη καθηγήτρια: Ντούμα Μαρία

Αναστασόπουλος Ανδρέας Αρβανίτη Νικολέτα Τάξη: Α1 3 ο ΓΕΛ Πάτρας Σχολ. Έτος: 2013-14 Υπεύθυνη καθηγήτρια: Ντούμα Μαρία Αναστασόπουλος Ανδρέας Αρβανίτη Νικολέτα Τάξη: Α1 3 ο ΓΕΛ Πάτρας Σχολ. Έτος: 2013-14 Υπεύθυνη καθηγήτρια: Ντούμα Μαρία Μεταλλικά νομίσματα αρχίζουμε να συναντάμε από το 2000 π.χ. στην Μεσόγειο. Συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ 2009-2012 Ιούνιος 2014

ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ 2009-2012 Ιούνιος 2014 Το παρόν κείμενο εργασίας παρουσιάζει τα αποτελέσματα επεξεργασίας δεδομένων της ΕΛΣΤΑΤ για την εξέλιξη της ιδιωτικής οικοδομικής δραστηριότητας στις Περιφέρειες διέλευσης της Εγνατίας Οδού και των καθέτων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ 1. Από τη Γραμμική Β στην εισαγωγή του αλφαβήτου - Στον ελληνικό χώρο, υπήρχε ένα σύστημα γραφής μέχρι το 1200 π.χ. περίπου, η

Διαβάστε περισσότερα

Originalveröffentlichung in: Πρακτικά της εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας 2004, S. 99-110 9. Α ΝΑΣΚΑΦΗ ΖΩΜΙΝΘΟΥ

Originalveröffentlichung in: Πρακτικά της εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας 2004, S. 99-110 9. Α ΝΑΣΚΑΦΗ ΖΩΜΙΝΘΟΥ Originalveröffentlichung in: Πρακτικά της εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας 2004, S. 99-110 9. Α ΝΑΣΚΑΦΗ ΖΩΜΙΝΘΟΥ (Πίν. 52-54) Ή Ζώμινθος είναι μία μικρή πεδινή έκταση πού ορίζεται από χαμηλούς σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ 26η ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΜΕΣΣΗΝΙΑ Χριστιανούπολη, Ι.Ν. Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Σημαντικό οικοδομικό συγκρότημα του 11ου- 12ου αιώνα, που αποτελείται από τον οκταγωνικού τύπου ναό και το επισκοπικό

Διαβάστε περισσότερα

Υπηρεσία Οργανικής Θέσης: ΚΖ ΕΠΚΑ Υπηρεσία όπου υπηρετώ: ΚΖ ΕΠΚΑ Τηλέφωνο: 23510 47883 23510 47884, kzepka@culture.gr

Υπηρεσία Οργανικής Θέσης: ΚΖ ΕΠΚΑ Υπηρεσία όπου υπηρετώ: ΚΖ ΕΠΚΑ Τηλέφωνο: 23510 47883 23510 47884, kzepka@culture.gr Ονοματεπώνυμο: Ε υ τ υ χ ί α Π ο υ λ ά κ η - Π α ν τ ε ρ μ α λ ή Βαθμός: Αρχαιολόγος Α Υπηρεσία Οργανικής Θέσης: ΚΖ ΕΠΚΑ Υπηρεσία όπου υπηρετώ: ΚΖ ΕΠΚΑ Τηλέφωνο: 23510 47883 FAX/ Email: 23510 47884, kzepka@culture.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΙΖ' ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ Η ανασκαφική δραστηριότητα της ΙΖ ΕΠΚΑ, την περίοδο 2000-2010 επικεντρώθηκε κυρίως σε σωστικές και δοκιμαστικές ανασκαφές, στο πλαίσιο των εργασιών συντήρησης

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Ιστορίας. Ελένη Ζέρβα

Εργασία Ιστορίας. Ελένη Ζέρβα Εργασία Ιστορίας U«Μυκηναϊκός Πολιτισµός» UΜε βάση τις πηγές και τα παραθέµατα Ελένη Ζέρβα Α1 Μελετώντας τον παραπάνω χάρτη παρατηρούµε ότι τα κέντρα του µυκηναϊκού κόσµου ήταν διασκορπισµένα στον ελλαδικό

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ02 ΥΣΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ

ΙΑ02 ΥΣΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ ΙΑ02 ΥΣΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ Από τη Μεσοχαλκή στην Υστεροχαλκή Στην αρχή της ΥΧ περιόδου η εικόνα σε κάθε περιοχή παραμένει η ίδια με τη ΜΧ, με εξαίρεση την Ηπειρωτική Ελλάδα. Κρήτη: η ανακτορική κοινωνία,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟÏΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟÏΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΙΓ' ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟÏΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΜΑΓΝΗΣΙΑ Το ανασκαφικό έργο της ΙΓ ΕΠΚΑ κατά τα έτη 2000-2010 περιλαμβάνει μεγάλο αριθμό σωστικών, αλλά και συστηματικών ερευνών. Οι έρευνες αυτές αφορούσαν

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΛΙΝΔΟΥ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΛΙΝΔΟΥ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΛΙΝΔΟΥ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΡΟΔΟΣ, ΜΑΡΤΙΟΣ 2011 1 1. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Σελ. 2 2. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

1.ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ. Μουσείο της Ακρόπολης

1.ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ. Μουσείο της Ακρόπολης ΠΡΟΤΥΠΟΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟΙΩΝΙ ΕΙΟΥ ΙΩΝΙ ΕΙΟΥΣΧΟΛΗΣ ΟΜΙΛΟΣ: Πάµε Μουσείο ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ: : 2013-14 14 ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Παραράς Ι. ΗΜΙΟΥΡΓΟΙ: Καπιζιώνη Σπυριδούλα Χατζηφούντα Μαριάννα Χιώτη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΕΙΟ ΓΙΑΝΝΙΤΣΩΝ. ΣΧΕΔΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Πολυτίδης Δημήτρης. 1 ο ΕΤΟΣ

ΣΧΟΛΕΙΟ ΓΙΑΝΝΙΤΣΩΝ. ΣΧΕΔΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Πολυτίδης Δημήτρης. 1 ο ΕΤΟΣ ΣΧΟΛΕΙΟ ΓΙΑΝΝΙΤΣΩΝ ΣΧΕΔΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Πολυτίδης Δημήτρης 1 ο ΕΤΟΣ 1 η φάση: Ερώτημα συζήτησης: Που χρησιμοποιείται τη γεωμετρία στην εργασία σας και στην καθημερινή σας ζωή. (Μια διδακτική ώρα).

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΔΙΟΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΙΟ ΟΝΟΜΑΣΤΕΣ ΠΟΛΕΙΣ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Το αρχαίο Δίον του Ολύμπου βρίσκεται 15 χλμ. νότια της Κατερίνης, στους πρόποδες του Ολύμπου δίπλα στο

Διαβάστε περισσότερα

Στη μορφολογία πρέπει αρχικά να εξετάσουμε το γενικό σχήμα του προσώπου.

Στη μορφολογία πρέπει αρχικά να εξετάσουμε το γενικό σχήμα του προσώπου. ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ Στη μορφολογία πρέπει αρχικά να εξετάσουμε το γενικό σχήμα του προσώπου. Διακρίνουμε τα εξής σχήματα - Οβάλ - Οβάλ μακρύ - Ορθογωνικό - Στρογγυλό - Τετραγωνικό - Τριγωνικό - Εξαγωνικό - Τραπεζοειδές

Διαβάστε περισσότερα

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής ΑΝΑΓΝΩΣΗ - ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΗΦΑΙΣΤΟΥ Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής δομής

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας

Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας Επιμέλεια, παρουσίαση : Παντελάκη Μαργαρίτα (ΠΕ08, καλλιτεχνικών μαθημάτων, 3ο Δημοτικό Σχολείο Σερρών ) Δευτέρα, 12 Νοεμβρίου 12 Τι σχέση μπορούν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΘ' ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΦΛΩΡΙΝΑ Άγιος Αχίλλειος Πρεσπών Το 2007 διενεργήθηκε σωστική ανασκαφή, με χρηματοδοτική συνεισφορά του ΥΠΠΟΤ, του Υπουργείου Μακεδονίας-Θράκης και του

Διαβάστε περισσότερα

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης;

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Μέρος της οχύρωσης Οι αρχαιολογικές ανασκαφές που διενεργούνται στην περιοχή της La Bastida (Totana, Murcia στην Ισπανία) έχουν αποκαλύψει ένα επιβλητικό οχυρωματικό

Διαβάστε περισσότερα

Μόδα και ενδυμασία από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεότερους χρόνους.

Μόδα και ενδυμασία από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεότερους χρόνους. 1ο ΓΕΛ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ-ΚΟΡΔΕΛΙΟΥ 2011-2012 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΜΗΜΑ PR1 ΟΜΑΔΑ 3 Μόδα και ενδυμασία από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεότερους χρόνους. Αρχαϊκή, Κλασσική, Ελληνιστική, Ρωμαϊκή Περίοδος

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαίοι δρόμοι και ταφικοί περίβολοι στην πεδιάδα των Μεσογείων 1

Αρχαίοι δρόμοι και ταφικοί περίβολοι στην πεδιάδα των Μεσογείων 1 Όλγα Αποστολοπούλου-Κακαβογιάννη Μαρία Στάθη-Κοντογιάννη Φωτεινή Νέζερη Δέδες Λιώνης Αρχαιολόγοι Αρχαίοι δρόμοι και ταφικοί περίβολοι στην πεδιάδα των Μεσογείων 1 Εισαγωγή ΣΤΗΝ ΠΕΔΙΑΔΑ ΤΩΝ ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ η

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΕΝΙΚΕΥΜΕΝΗ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ

Η ΓΕΝΙΚΕΥΜΕΝΗ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Η ΓΕΝΙΚΕΥΜΕΝΗ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η Γενικευμένη Γεωμετρία, που θα αναπτύξουμε στα παρακάτω κεφάλαια, είναι μία «Νέα Γεωμετρία», η οποία προέκυψε από την ανάγκη να γενικεύσει ορισμένα σημεία της Ευκλείδειας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Μυκηναϊκός Πολιτισμός ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΚΑΛΛΙΑΔΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΕΜΑ: «Η καθημερινή ζωή στον Μυκηναϊκό Κόσμο» Οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η σημερινή βασιλική «Αγ. Σοφία» βρίσκεται στο κέντρο της κύριας νεκρόπολης της αρχαίας πόλης Σέρντικα. Σ αυτή την περιοχή έχουν ανακαλυφθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΣΚΗΝΙΟ ΤΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΑΣ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ-ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΗ ΑΝΑΣΥΝΘΕΣΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΝΟΣ ΜΕΤΑΚΙΟΝΙΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ

ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΣΚΗΝΙΟ ΤΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΑΣ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ-ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΗ ΑΝΑΣΥΝΘΕΣΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΝΟΣ ΜΕΤΑΚΙΟΝΙΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΣΚΗΝΙΟ ΤΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΑΣ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ-ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΗ ΑΝΑΣΥΝΘΕΣΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΝΟΣ ΜΕΤΑΚΙΟΝΙΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ Αρχιτεκτονική μελέτη: Βασιλεία Μανιδάκη αρχιτέκτων ΥΠΠΟΤ-ΥΣΜΑ Δεκέμβριος

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΓΡΑΦΕΣ ΣΤΟ ΠΡΟΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΙΓΑΙΟ Όταν οι μαθητές δημιουργούν

ΟΙ ΓΡΑΦΕΣ ΣΤΟ ΠΡΟΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΙΓΑΙΟ Όταν οι μαθητές δημιουργούν ΟΙ ΓΡΑΦΕΣ ΣΤΟ ΠΡΟΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΙΓΑΙΟ Όταν οι μαθητές δημιουργούν ΜΑΘΗΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Στο πλαίσιο του μαθήματος της Αρχαίας Ελληνικής Ιστορίας στην Α τάξη Γυμνασίου, οι μαθητές μας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ 27 ΚΣΤ' ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΠΕΙΡΑΙΑΣ Κατά την περίοδο 2000-2009 πραγματοποιήθηκαν πολυάριθμες σωστικές ανασκαφές μέσα στην πόλη του Πειραιά, κατά τις οποίες αποκαλύφθηκαν τμήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟÏΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟÏΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΙΒ' ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟÏΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ Έως πρόσφατα στη δικαιοδοσία της ΙΒ Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων, με έδρα τα Ιωάννινα, περιλαμβάνονταν οι Ν. Ιωαννίνων, Άρτας, Πρέβεζας

Διαβάστε περισσότερα

<< ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΩΦΕΛΕΙΕΣ >>

<< ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΩΦΕΛΕΙΕΣ >> 1 Ο ΕΠΑΛ ΝΑΥΠΛΙΟΥ ΤΑΞΗ Α ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2014 : > ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΜΥΚΗΝΩΝ Από τους πιο σημαντικούς αρχαιολογικούς χώρους στην Ελλάδα. Χτισμένη πάνω

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014

ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014 ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014 Η ΚΘ Εφορεία Προϊστορικών & Κλασικών Αρχαιοτήτων και η Επιστημονική Ομάδα των Ανασκαφών Αυγής οργανώνουν για πέμπτη χρονιά εκπαιδευτικές δράσεις με αφορμή

Διαβάστε περισσότερα

Προϊστορική οικία από το Ακρωτήρι Θήρας (16ος αι. π.χ.)

Προϊστορική οικία από το Ακρωτήρι Θήρας (16ος αι. π.χ.) Προϊστορική οικία από το Ακρωτήρι Θήρας (16ος αι. π.χ.) Μελέτη: Κ. Παλυβού Κατασκευή: Ι. Γιαννόπουλος Ιδιοκτησία: Εταιρεία Μελέτης Αρχαίας Ελληνικής Τεχνολογίας/TEE Η λεγόμενη Ξεστή 3 ήταν σημαντικό δημόσιο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΑΔΑ Α ΣΤΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ

ΣΥΣΤΑΔΑ Α ΣΤΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ 5 ΣΥΣΤΑΔΑ Α Στη ΒΔ γωνία του 154 στην περιοχή δηλαδή των διάσπαρτων οπτόπλινθων, που όπως είπαμε ανήκαν σε έναν ακόμη κιβωτιόσχημο τάφο και ίσως σε ακόμη έναν κεραμοσκεπή, αποκαλύφθηκε συστάδα νεκροταφείου

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Περιεχόμενα

Εισαγωγή. Περιεχόμενα Εισαγωγή Το 1878, το Βασιλικό Μουσείο του Βερολίνου ξεκίνησε την ανάθεση των ανασκαφών στην Πέργαμο, μια περιοχή της νυν Τουρκίας. Η πόλη έφτασε στην κορυφή της ανάπτυξής της γύρω στο 200 π.χ. (στα Λατινικά

Διαβάστε περισσότερα

ΙΩΑΝΝΑ ΓΚΟΥΡΤΖΙΟΥΜΗ Αρχαιολόγος Β ΕΚΠΑ Γεωμετρικά αγγεία από ανασκαφή στις Αχαρνές

ΙΩΑΝΝΑ ΓΚΟΥΡΤΖΙΟΥΜΗ Αρχαιολόγος Β ΕΚΠΑ Γεωμετρικά αγγεία από ανασκαφή στις Αχαρνές ΙΩΑΝΝΑ ΓΚΟΥΡΤΖΙΟΥΜΗ Αρχαιολόγος Β ΕΚΠΑ Γεωμετρικά αγγεία από ανασκαφή στις Αχαρνές Μετά την κατάρρευση του μυκηναϊκού συστήματος (στα τέλη 13 ου αι. π.χ.), στις περιοχές που άλλοτε άκμαζαν, παρατηρείται

Διαβάστε περισσότερα

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Η Αγορά ήταν η μεγαλύτερη πλατεία της πόλης. Η πλατεία άρχισε να χρησιμοποιείται ως δημόσιος χώρος από τα αρχαϊκά χρόνια. Μέχρι τότε στην περιοχή υπήρχαν σπίτια και τάφοι. Ο

Διαβάστε περισσότερα

Μυκηναϊκή θρησκεία. 3. Από την ανασκαφή θρησκευτικών κτηρίων στα ανάκτορα και ιερών σε οικίες

Μυκηναϊκή θρησκεία. 3. Από την ανασκαφή θρησκευτικών κτηρίων στα ανάκτορα και ιερών σε οικίες Μυκηναϊκή θρησκεία Τα στοιχεία που διαθέτουμε για αυτήν προέρχονται: 1.Από την εικονογραφία σφραγιστικών δακτυλιδιών, σφραγίδων, τοιχογραφιών και αντικειμένων μικροτεχνίας (ελεφαντουργίας κλπ). Κεντρική

Διαβάστε περισσότερα

ΑρΧΑΙΟλΟΓΙΚΟΣ ΧωρΟΣ ΕδΕΣΣΑΣ 40 ΧρΟνΙΑ μετα την ΕνΑρξΗ των ΑνΑΣΚΑΦων ΑΠΟ τον Φ. ΠΕτΣΑ

ΑρΧΑΙΟλΟΓΙΚΟΣ ΧωρΟΣ ΕδΕΣΣΑΣ 40 ΧρΟνΙΑ μετα την ΕνΑρξΗ των ΑνΑΣΚΑΦων ΑΠΟ τον Φ. ΠΕτΣΑ 139 ΑρΧΑΙΟλΟΓΙΚΟΣ ΧωρΟΣ ΕδΕΣΣΑΣ 40 ΧρΟνΙΑ μετα την ΕνΑρξΗ των ΑνΑΣΚΑΦων ΑΠΟ τον Φ. ΠΕτΣΑ Όπως πρώτοι οι περιηγητές του 19ου αιώνα είχαν επισημάνει, η πόλη της αρχαίας Έδεσσας αναπτυσσόταν σε δύο επίπεδα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ Ι ΤΩΝ ΥΠΟ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΕΙΔΩΝ. 1. Αστέρες Ανώτερου Ταξιάρχη Τάγματος Φοίνικα τεμάχια 6. 2. Μετάλλια Στρατιωτικής Αξίας τεμάχια 160

ΠΙΝΑΚΑΣ Ι ΤΩΝ ΥΠΟ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΕΙΔΩΝ. 1. Αστέρες Ανώτερου Ταξιάρχη Τάγματος Φοίνικα τεμάχια 6. 2. Μετάλλια Στρατιωτικής Αξίας τεμάχια 160 ΠΙΝΑΚΑΣ Ι ΤΩΝ ΥΠΟ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΕΙΔΩΝ 1. Αστέρες Ανώτερου Ταξιάρχη Τάγματος Φοίνικα τεμάχια 6 2. Μετάλλια Στρατιωτικής Αξίας τεμάχια 160 3. Μετάλλια Ευδοκίμου Υπηρεσίας τεμάχια 160 4. Μετάλλια Αξίας και Τιμής

Διαβάστε περισσότερα

Πηγές πληροφόρησης για τη χρήση της ελιάς:

Πηγές πληροφόρησης για τη χρήση της ελιάς: Η χρήση της ελιάς σο στο Αιγαίο κατά την αρχαιότητα Μ. Ρούμπου 1, Β. Κυλίκογλου 2, N. Müeller 2 & Ν. Καλογερόπουλος 1 1 Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας-Διατροφής, Διατροφής, Αθήνα

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 10 Γεωμετρικές κατασκευές Στα αιτήματα του Ευκλείδη περιλαμβάνονται μόνο τρία που αναφέρονται στη δυνατότητα κατασκευής ενός σχήματος. Ηιτήσθω από παντός σημείου επί παν σημείον ευθείαν γραμμήν

Διαβάστε περισσότερα