O ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΟΞΕΙΔΩΤΙΚΟΥ ΣΤΡΕΣ ΣΤΗΝ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "O ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΟΞΕΙΔΩΤΙΚΟΥ ΣΤΡΕΣ ΣΤΗΝ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ."

Transcript

1 Πανεπιστήμιο Πατρών Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών στις Βασικές Ιατρικές Επιστήμες ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ O ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΟΞΕΙΔΩΤΙΚΟΥ ΣΤΡΕΣ ΣΤΗΝ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ. Αδαμάντιος Κάβουρας Τριμελής Εξεταστική Επιτροπή Επίκουρος Καθηγητής Κωνσταντίνος Γυφτόπουλος, Επιβλέπων Καθηγητής Πέτρος Περιμένης Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ελένη Παπαδάκη Πέτρου ΠΑΤΡΑ 2009

2

3 Η εργασία αυτή εκπονήθηκε στο εργαστήριο Ανατομίας της Ιατρικής σχολής του Πανεπιστημίου Πατρών. Θα ήθελα να ευχαριστήσω τον επιβλέποντα Καθηγητή μου Κο Κωνσταντίνο Γυφτόπουλο για την πολύτιμη βοήθειά του στην έμπνευση και εκπόνηση αυτής της εργασίας. Επίσης θα ήθελα να ευχαριστήσω τον Καθηγητή Κο Πέτρο Περιμένη και την Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Κα Παπαδάκη Πέτρου Ελένη για την πολύτιμη συμβολή τους από κάθε άποψη στην ολοκλήρωση αυτής της μελέτης.

4

5

6 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Περίληψη 7 1.Ανδρική Υπογονιμότητα Εισαγωγή Ορισμός Στοιχεία ανατομίας φυσιολογίας Αιτιολογία Διαγνωστική προσέγγιση Θεραπευτική αντιμετώπιση Κιρσοκήλη Εισαγωγικά στοιχεία Παθοφυσιολογία Εκλεκτικότερη εμφάνιση αριστερά Συσχέτιση με σπερματογένεση Διαγνωστική προσέγγιση Θεραπευτική αντιμετώπιση 32

7 3. Οξειδωτικό Στρες Γενικά στοιχεία Εισαγωγή Reactive Οxygen Species(ROS) Αντιοξειδωτική άμυνα Ανδρικό αναπαραγωγικό σύστημα και Οξειδωτικό στρες Πηγές δημιουργίας Μηχανισμός πρόκλησης βλάβης Συσχέτιση Οξειδωτικού στρες με Απόπτωση στα Γεννητικά κύτταρα Εργαστηριακός προσδιορισμός Kιρσοκήλη και Οξειδωτικό στρες Σχέση αιτίου αιτιατού Mηχανισμοί πρόκλησης βλάβης Τρόποι υπολογισμού οξειδωτικής βλάβης Φλεβική κυκλοφορία Σπέρμα O Ρόλος της αντιοξειδωτικής θεραπείας Επίλογος Βιβλιογραφία 75

8 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το 15-20% των ζευγαριών αντιμετωπίζουν προβλήματα τεκνοποίησης, με την υπογονιμότητα να ορίζεται ως η αδυναμία σύλληψης μετά από ένα έτος συχνών σεξουαλικών επαφών χωρίς τη χρήση αντισυλληπτικών μεθόδων. Η κιρσοκήλη αποτελεί τη συχνότερη διορθώσιμη αιτία ανδρικής υπογονιμότητας. Η επίπτωσή της στο γενικό πληθυσμό κυμαίνεται στο 10-15%, ενώ στους υπογόνιμους άνδρες στο 30%. Ορίζεται ως η παθολογική κιρσοειδής ανεύρυνση του οσχεϊκού τμήματος των φλεβών του σπερματικού τόνου (ελικοειδούς πλέγματος) και εμφανίζεται εκλεκτικότερα αριστερά. Ο ακριβής μηχανισμός με τον οποίο επηρεάζει τη σπερματογένεση δεν είναι πλήρως διευκρινισμένος. Ιδιαίτερο ρόλο, σύμφωνα με πρόσφατες έρευνες, φαίνεται να διαδραματίζει το οξειδωτικό stress. Αυτό προκύπτει από ανισσοροπία μεταξύ παραγωγής Reactive Oxygen Species (ROS) και επαρκούς εξουδετέρωσής τους από αντιοξειδωτικούς μηχανισμούς. Το οξειδωτικό stress πηγάζει από πολυάριθμες πηγές δημιουργίας στο ανδρικό αναπαραγωγικό σύστημα και προκαλεί υπογονιμότητα με δύο βασικούς μηχανισμούς: 1) Βλάβη στο DNA των σπρματοζωαρίων 2) Βλάβη στη μεμβράνη των σπρματοζωαρίων. Η αιτιολογία της αύξησης του οξειδωτικού στρες σε σχέση με τη κιρσοκήλη παραμένει αδιευκρίνιστη (ενοχοποιούνται κυτταροκίνες, το ΝΟ, η λεπτίνη κ.α.). Υπάρχουν διάφοροι μέθοδοι προσδιορισμού της οξειδωτικής βλάβης τόσο στη φλεβική κυκλοφορία όσο και στο σπέρμα, χωρίς ωστόσο να αποτελούν εξετάσεις ρουτίνας στα ανδρολογικά εργαστήρια. Από τους in vivo χρησιμοποιούμενους αντιοξειδωτικούς παράγοντες σημαντικότεροι είναι η Βιταμίνη Ε, C και το Coenzyme Q-10. Βελτιώνουν την ποιότητα του σπέρματος, ενώ είναι λιγότερο εμφανές κατά πόσο οδηγούν και σε αύξηση του ποσοστού των κυήσεων. Η περαιτέρω κατανόηση του ρόλου του οξειδωτικού stress έχει να προσφέρει πολλά στην ακριβέστερη γνώση των μοριακών μηχανισμών με τους οποίους η κιρσοκήλη οδηγεί σε υπογονιμότητα. Αυτό είναι απαραίτητο για να μπορέσουμε μελλοντικά αφενός να προβλέπουμε τις πιθανότητες αποκατάστασης της γονιμότητας μετά τη χειρουργική αντιμετώπιση και αφετέρου να ανευρεθεί ο τρόπος με τον οποίο οι εναλλακτικοί-επικουρικοί τρόποι θεραπείας (π.χ. η χορήγηση αντιοξειδωτικών συμπληρωμάτων) θα έχουν το βέλτιστο αποτέλεσμα.

9

10 1. ΑΝΔΡΙΚΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ 1.1 Eισαγωγή Ορισμός Περίπου το 15% των ζευγαριών αντιμετωπίζουν προβλήματα τεκνοποίησης. Η υπογονιμότητα ορίζεται ως η αδυναμία σύλληψης μετά από ένα έτος συχνών (2 3 την εβδομάδα) σεξουαλικών επαφών χωρίς τη χρήση αντισυλληπτικών μεθόδων. Διαχωρίζεται σε πρωτοπαθή (απουσία εγκυμοσύνης στις σχέσεις του ασθενούς στο παρελθόν) και δευτεροπαθή (προηγηθείσα επίτευξη εγκυμοσύνης ανεξαρτήτως συντρόφου). Η διάγνωση και θεραπεία της υπογονιμότητας αφορά πάντα και τους δύο συντρόφους, αφού το υπογόνιμο ζευγάρι πρέπει να προσεγγίζεται και να αντιμετωπίζεται ως μία οντότητα. Βασικός λόγος γι αυτό είναι η διαπίστωση ότι στο 20% των περιπτώσεων υπογονιμότητας, το αίτιο ανευρίσκεται μόνο στον άνδρα, στο 30% στη γυναίκα, ενώ σε ένα ποσοστό περίπου 30% 40% είναι μικτής αιτιολογίας. Σ ένα αρκετά σημαντικό ποσοστό (περίπου 15% των ζευγαριών με υπογονιμότητα) δεν είναι δυνατή η ανεύρεση του αιτίου, παρά τον ενδελεχή έλεγχο (ιδιοπαθής υπογονιμότητα). (1) 1.2. Στοιχεία ανατομίας φυσιολογίας Το γεννητικό σύστημα του άνδρα περιλαμβάνει: (2) τους δύο όρχεις, στους οποίους σχηματίζονται τα σπερματοζωάρια και παράγονται οι γεννητικές ορμόνες, την εκφορητική ή αποχετευτική οδό των σπερματοζωαρίων που αποτελείται από την επιδιδυμίδα, τον σπερματικό πόρο, την σπερματοδόχο λήκυθο και τον εκσπερματικό πόρο (Εικόνα 1), τους αδένες, οι οποίοι είναι οι σπερματοδόχες κύστεις, ο προστάτης και οι βολβουρηθραίοι (Cowper s), οι εκκρίσεις των οποίων σχηματίζουν το υγρό στοιχείο του σπέρματος,

11 το πέος, που αποτελείται από τα σηραγγώδη σώματα και το σπογγώδες σώμα της ουρήθρας. Την τελευταία χρησιμοποιεί το σπέρμα σαν τελική εκφορητική οδό. Ουροδόχος κύστη Ουρητήρας Μυϊκό τοίχωμα Βλεννογόνος Σπερματικός πόρος Σπερματική Λήκυθος Σπερματοδόχος Κύστη Προστάτης Εικόνα 1. Η εκφορητική οδός των σπερματοζωαρίων στο γεννητικό σύστημα του άνδρα. Η αναπαραγωγή του ανθρώπου γίνεται, όπως και σε όλους τους πολυκύτταρους οργανισμούς, με αμφιγονία, δηλαδή με τη συνένωση δύο ετερόφυλων γεννητικών κυττάρων. Τα γεννητικά κύτταρα, οι γαμέτες, παράγονται μέσα στους γεννητικούς αδένες από άωρα γεννητικά κύτταρα με μια εξελικτική διαδικασία που ονομάζεται γαμετογένεση. Στον άνδρα, οι γεννητικοί αδένες είναι οι όρχεις, οι γαμέτες τα σπερματοζωάρια, ενώ η γαμετογένεση καλείται σπερματογένεση. Ειδικότερα με τον όρο σπερματογένεση περιγράφουμε τη διαδικασία σχηματισμού των σπερματοζωαρίων από τα άωρα γεννητικά κύτταρα μέσω ενός συνδυασμού κυτταρικών διαιρέσεων (μειωτικών και μιτωτικών) και διαφοροποιήσεων. Κάθε ώριμο σπερματοζωάριο αποτελεί έναν «απόγονο σε μια

12 μεγάλη οικογένεια», η οποία ξεκίνησε από ένα πατρικό, το σπερματογόνιο. Ιδιαίτερα σημαντικό είναι το γεγονός, ότι τα σπερματοζωάρια που προκύπτουν δεν είναι γενετικά πανομοιότυπα, εξαιτίας των μειωτικών χιασμάτων που εξασφαλίζουν αυτή την ετερογένεια. Στον άνδρα, ο χρόνος για την ολοκλήρωση της σπερματογένεσης διαρκεί 64 ημέρες. Αν συνυπολογισθεί και ο χρόνος διάβασης των σπερματοζωαρίων μέσω της επιδιδυμίδας (2 11 ημέρες), τότε για να σχηματιστεί το σπερματοζωάριο και να εμφανιστεί στο σπέρμα, απαιτούνται περίπου 75 ημέρες. Πρέπει να σημειωθεί, ότι τα σπερματογόνια δεν εξελίσσονται όλα συγχρόνως, αλλά βρίσκονται σε ανόμοια στάδια διαφοροποίησης. Έτσι εξηγείται γιατί στον άρρενα, σε αντίθεση με τα θήλεα, λαμβάνει χώρα συνεχής παραγωγή ώριμων γεννητικών κυττάρων. Η διαδικασία της σπερματογένεσης μπορεί να διακριθεί σε δύο φάσεις: η πρώτη χαρακτηρίζεται από μιτωτικές διαιρέσεις των σπερματογονίων, οι οποίες ανανεώνουν και κατανέμουν το γενετικό υλικό σε όσο το δυνατό περισσότερα κύτταρα. Από τα σπερματογόνια δημιουργούνται τα σπερματοκύτταρα πρώτης τάξης, τα οποία με μειωτικές διαιρέσεις ελαττώνουν τον αριθμό των χρωματοσωμάτων από 46 σε 23 και δίνουν γένεση στα σπερματοκύτταρα δεύτερης τάξης. Από αυτά, με μιτωτική πάλι διαίρεση και ωρίμανση δημιουργούνται οι σπερματίδες. Στη δεύτερη φάση, οι σπερματίδες, χωρίς να υποστούν άλλη διαίρεση, ωριμάζουν και μετατρέπονται σε σπερματοζωάρια. Από ορισμένους συγγραφείς η πρώτη φάση ονομάζεται σπερματογένεση, ενώ η δεύτερη σπερμιογένεση. Όλα τα παραπάνω κύτταρα διατάσσονται σε στιβάδες με τα πιο άωρα προς την βασική μεμβράνη και τα πιο ώριμα προς τις ανώτερες στιβάδες και τον αυλό των σπερματικών σωληναρίων. Τα ώριμα σπερματοζωάρια πέφτουν ελεύθερα στον αυλό των σωληναρίων μέσω των οποίων μεταφέρονται και αποθηκεύονται στις επιδιδυμίδες (Εικόνα 2).

13 Εικόνα 2. Σχηματική παράσταση της σπερματογένεσης. Διακρίνονται τα κύτταρα Sertoli που εγκολπώνουν τα σπερματικά κύτταρα στις διάφορες φάσεις ανάπτυξής τους. Για τη φυσιολογική εξέλιξη της σπερματογένεσης είναι απαραίτητη η συνεχής παρουσία τεστοστερόνης, FSH, καθώς και άλλων παραγόντων που στο μεγαλύτερο μέρος τους παραμένουν άγνωστοι. Η τεστοστερόνη συμμετέχει στη διαφοροποίηση των γεννητικών κυττάρων, την ωρίμανση των σπερματίδων και την απελευθέρωση των ώριμων σπερματοζωαρίων. Αποτελεί, επίσης, σημαντικό παράγοντα επιβίωσης για τα κύτταρα Sertoli, τα οποία συνιστούν τα κύτταρα κλειδιά στη διαδικασία ωρίμανσης του σπέρματος. Στον άνθρωπο η FSH ενισχύει τη δράση της τεστοστερόνης. Όταν η ενδοορχική στάθμη της FSH είναι ανεπαρκής, τα αρχέγονα σπερματογόνια δεν εξελίσσονται περαιτέρω και παραμένουν αδρανή στη βασική μεμβράνη των σπερματικών σωληναρίων, ενώ όταν τα αντίστοιχα επίπεδα της τεστοστερόνης είναι χαμηλά, τότε η σπερματογένεση αναστέλλεται στο επίπεδο των σπερματογονίων και των στρογγύλων σπερματίδων.

14 1.3 Αιτιολογία Τα αίτια της ανδρικής υπογονιμότητας μπορεί να διακριθούν σε τρεις μεγάλες κατηγορίες: στην πρώτη υπάρχουν διαταραχές της υποθαλαμικής και υποφυσιακής λειτουργίας (προ ορχικά αίτια), στη δεύτερη διαταραχές της λειτουργίας των όρχεων (ορχικά αίτια) και στην τρίτη ανωμαλίες της εκφορητικής οδού του σπέρματος καθώς και διαταραχές της κινητικότητας και της ποσότητας των σπερματοζωαρίων (μετα ορχικά αίτια). Α. Προ ορχικά αίτια 1. Διαταραχές της υποθαλαμικής λειτουργίας Σύνδρομο Kallmann: αποτελεί τη συχνότερη αιτία μεμονωμένης ανεπάρκειας των γοναδοτροπινών (υπογοναδοτροπικός υπογοναδισμός) και συνδυάζεται με ανοσμία και υποοσμία. Χαρακτηρίζεται από καθυστερημένη εμφάνιση της ήβης, ευνουχοειδή εμφάνιση με γυναικομαστία, μικρούς και μαλακούς όρχεις και αζωοσπερμία. Επίσης, μπορεί να συνυπάρχουν και άλλες συγγενείς ανωμαλίες όπως: κώφωση, λαγόχειλος λυκόστομα, ετερόπλευρη απλασία νεφρών και κρυψορχία. Σύνδρομο γόνιμου ευνούχου: πρόκειται για μεμονωμένη διαταραχή στη ρύθμιση της έκκρισης της LH με αποτέλεσμα οι ασθενείς να παρουσιάζουν ευνουχοειδή εμφάνιση και συχνά γυναικομαστία. Οι όρχεις είναι φυσιολογικοί. Τα επίπεδα της FSH είναι φυσιολογικά, με αποτέλεσμα η σπερματογένεση μερικές φορές να είναι φυσιολογική και οι ασθενείς γόνιμοι. Ενδεχομένως, τα επίπεδα της LH είναι αρκετά για σπερματογένεση, όχι όμως και για αρρενοποίηση. Μεμονωμένη ανεπάρκεια της FSH: χαρακτηρίζεται από φυσιολογική αρρενοποίηση και συνοδό αζωοσπερμία ή βαριά ολιγοσπερμία. Συγγενή υπογοναδοτροπικά σύνδρομα (σύνδρομα Prader Willi, Laurence Moon Bardet Biedl): Ο υπογοναδισμός στα σύνδρομα αυτά θεωρείται υποθαλαμικής αιτιολογίας.

15 2. Διαταραχές της υποφυσιακής λειτουργίας Υποφυσιακή ανεπάρκεια (μείωση των γοναδοτροπινών): μπορεί να οφείλεται σε όγκους, έμφρακτα, ιατρογενή αίτια (εγχείρηση, ακτινοβολία) ή κοκκιωματώδεις αλλοιώσεις. Εκδηλώνεται με υπογοναδισμό, ο οποίος, όταν εμφανίζεται πριν την εφηβεία συνοδεύεται από υποθυρεοειδισμό και επινεφριδιακή ανεπάρκεια. Μετά την εφηβεία, τα πρώτα συμπτώματα μπορεί να είναι η μειωμένη libido, η ανικανότητα και η υπογονιμότητα, ακολουθούμενα από κεφαλαλγίες, διαταραχές της όρασης και δευτεροπαθή υπογοναδισμό. Υπερπρολακτιναιμία: μπορεί να οφείλεται σε όγκους της υπόφυσης (προλακτινώματα), στο άγχος, στη λήψη φαρμάκων ή να είναι ιδιοπαθής. Στους ασθενείς με προλακτίνωμα η μεγάλη αύξηση των επιπέδων της προλακτίνης συνοδεύεται από μειωμένη libido, στυτική δυσλειτουργία, γαλακτόρροια, γυναικομαστία και διαταραχές της σπερματογένεσης. Τα επίπεδα της τεστοστερόνης είναι χαμηλά, όπως και αυτά των γοναδοτροπινών, αντανακλώντας μια ανεπαρκή ανταπόκριση της υπόφυσης στην ελαττωμένη τεστοστερόνη. 3. Λοιπές ορμονικές διαταραχές Υπεροιστρογοναιμία Υπερανδρογοναιμία: όγκοι των επινεφριδίων και των όρχεων, καθώς και η κίρρωση του ήπατος προκαλούν αυξημένη παραγωγή ενδογενών οιστρογόνων που καταστέλλουν την υποφυσιακή έκκριση των γοναδοτροπινών, οδηγώντας σε δευτεροπαθή υπογοναδισμό. Υπερεπάρκεια γλυκοκορτικοειδών: τόσο η ενδογενής (σύνδρομο Cushing) όσο και η εξωγενής (θεραπεία ελκώδους κολίτιδας, άσθματος, ρευματοειδούς αρθρίτιδας) αύξηση των γλυκοκορτικοειδών οδηγούν σε μειωμένη σπερματογένεση, λόγω καταστολής της έκκρισης της LH από τα υψηλά επίπεδα κορτιζόνης του πλάσματος. Υπερ και υποθυρεοειδισμός: οι μεταβολές των επιπέδων της θυρεοειδικής ορμόνης μπορούν να επηρεάσουν τη σπερματογένεση. Ιδίως ο υπερθυρεοειδισμός επηρεάζει τόσο την υποφυσιακή όσο και την ορχική λειτουργία λόγω: α) της καταστολής της έκκρισης γοναδοτροπινών, β) της

16 αυξημένης μετατροπής των ανδρογόνων σε οιστρογόνα, γ) της αυξημένης θερμοκρασίας σώματος και δ) του αυξημένου stress. 4. Συστηματικές παθήσεις Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια συνοδεύεται από ελάττωση των επιπέδων της τεστοστερόνης με παράλληλη αύξηση των LH, FSH. Συνυπάρχει στυτική δυσλειτουργία, απώλεια της libido, γυναικομαστία και διαταραχές της σπερματογένεσης. Στην κίρρωση, το κύριο αίτιο φαίνεται να είναι η αυξημένη περιφερική μετατροπή των ανδρογόνων σε οιστρογόνα, ενώ η μειωμένη ανταπόκριση της τεστοστερόνης στην ανθρώπινη χοριακή γοναδοτροπίνη (hcg) υποδηλώνει βλάβη και στο ορχικό επίπεδο. Μικτής αιτιολογίας (πρωτοπαθής και δευτεροπαθής) υπογοναδισμός παρατηρείται και σε ασθενείς με δρεπανοκυτταρική αναιμία, ενώ και οι παρατεταμένες εμπύρετες νόσοι προκαλούν προσωρινή διαταραχή της σπερματογένεσης, πιθανώς μέσω της αύξησης της θερμοκρασίας των όρχεων. Τέλος, οι λοιμώξεις του ουροποιογεννητικού μπορούν να επηρεάσουν τον αριθμό και την κινητικότητα των σπερματοζωαρίων. Β. Ορχικά αίτια 1. Χρωμοσωμιακές ανωμαλίες Η συχνότητα ανεύρεσης χρωμοσωμιακών ανωμαλιών σε υπογόνιμους άνδρες κυμαίνεται από 6,2% 11%, ενώ σε αζωοσπερμικούς ασθενείς το ποσοστό ανέρχεται σε 21%. Οι κυριότερες από αυτές είναι: Σύνδρομο Kleinefelter: είναι η πιο συχνή χρωμοσωμιακή ανωμαλία. Απαντάται σε 1/ γεννήσεις αρρένων και αντιστοιχεί στον καρυότυπο 47ΧΧΥ. Στους ασθενείς αυτούς τα σπερματικά σωληνάρια είναι εκφυλισμένα και ινωτικά, ενώ τα κύτταρα του Leydig παρουσιάζουν οζώδη υπερπλασία. Τα επίπεδα της FSH στο αίμα είναι πολύ υψηλά εξαιτίας της βλάβης των σπερματικών σωληναρίων, τα επίπεδα της LH μπορεί να είναι αυξημένα ή φυσιολογικά, ενώ της τεστοστερόνης χαμηλά (πρωτοπαθής υπογοναδισμός). Οι ασθενείς έχουν μικρούς, σκληρούς όρχεις, γυναικομαστία και αζωοσπερμία.

17 Σύνδρομο αναστροφής του φύλου (46ΧΧ): παράλληλα με τα χαρακτηριστικά του συνδρόμου Kleinefelter οι ασθενείς χαρακτηρίζονται από χαμηλό ύψος, υποσπαδία και νοητική ανεπάρκεια. Σύνδρομο ΧΥΥ (υπεράρρενος): χαρακτηρίζεται από φυσιολογικά επίπεδα LH και τεστοστερόνης, διαταραχή των επιπέδων της FSH και φυσιολογικό ως αζωοσπερμικό σπέρμα. Σύνδρομο Noonan: πρόκειται για το αντίστοιχο του συνδρόμου Turner (45ΧΟ) στους άνδρες. Οι ασθενείς χαρακτηρίζονται από βραχύ λαιμό, χαμηλή πρόσφυση τριχωτού της κεφαλής, χαμηλό ανάστημα και βλαισούς αγκώνες. Επίσης, συνυπάρχουν καρδιακές ανωμαλίες, κρυψορχία, αζωοσπερμία και υπεργοναδοτροπικός υπογοναδισμός (οι γοναδοτροπίνες αυξημένες, αλλά χαμηλή η τεστοστερόνη). Ο καρυότυπος είναι φυσιολογικού άρρενος. 2. Απλασία του σπερματικού επιθηλίου (Sertoli cell only syndrome) Μπορεί να οφείλεται σε συγγενή έλλειψη των γεννητικών κυττάρων, σε γενετικές ανωμαλίες ή σε ενδογενή αντίσταση στη δράση των ανδρογόνων. Στην βιοψία των όρχεων παρατηρείται πλήρης έλλειψη των κυττάρων του σπερματικού επιθηλίου, ενώ τα κύτταρα του Sertoli και Leydig είναι φυσιολογικά. Υπάρχει αζωοσπερμία, η τεστοστερόνη και η LH είναι φυσιολογικές, ενώ η FSH είναι αυξημένη. Οι ασθενείς έχουν φυσιολογικούς ή λίγο μικρότερους όρχεις. 3. Μυοτονική δυστροφία Πρόκειται για κληρονομική διαταραχή που στο 80% των περιπτώσεων συνοδεύεται από προοδευτική μετεφηβική ατροφία των όρχεων (πρωτοπαθής υπογοναδισμός). 4. Αμφοτερόπλευρη ανορχία Μπορεί να οφείλεται σε συστροφή, τραύμα, αγγειακή βλάβη ή λοίμωξη, ενώ η συγγενής ανορχία είναι σπάνια.

18 5. Αναστολή ωρίμανσης σπερματοζωαρίων (germ cell arrest syndrome) Σε αυτήν δεν γίνεται φυσιολογικά η σταδιακή ωρίμανση των κυττάρων του σπερματικού επιθηλίου. Οι ασθενείς είναι συνήθως αζωοσπερμικοί ή έχουν στο εκσπερμάτισμα τμήματα άωρων κυττάρων. Η FSH είναι φυσιολογική ή αυξημένη, ανάλογα με το στάδιο της σπερματογένεσης που γίνεται η σπερματογενετική στάση. 6. Ανωμαλίες σπερματοζωαρίων Συνήθως 20 30% των σπερματοζωαρίων παρουσιάζουν μορφολογικές ανωμαλίες. Η παρουσία μεγάλου αριθμού ανώμαλων μορφών, χωρίς κάποια αιτιολογία, πιθανολογείται ότι οφείλεται σε μεταλλάξεις που επηρεάζουν τα τελικά στάδια της σπερματογένεσης. 7. Γοναδοτοξικοί παράγοντες Στην κατηγορία αυτή υπάγονται διάφορα φάρμακα και χημικές ουσίες, η ακτινοβολία και υπερθερμία του οσχέου, καθώς και χημειοθεραπευτικοί παράγοντες με άμεσα τοξική ή κατασταλτική επίδραση στη σπερματογένεση, κινητικότητα και μορφολογία των σπερματοζωαρίων, ή ανασταλτική δράση στη σύνθεση της τεστοστερόνης και των γοναδοτροπινών. Διάφορα φάρμακα (ειδικά όταν λαμβάνονται για μεγάλο χρονικό διάστημα) μπορούν να προκαλέσουν διαταραχές στη σπερματογένεση. Τις περισσότερες φορές οι διαταραχές είναι αναστρέψιμες μετά τη διακοπή του φαρμάκου. Τέτοια φάρμακα είναι: η σπιρονολακτόνη, η σουλφασαλαζίνη, η κολχικίνη, η αλλοπουρινόλη, η κυκλοσπορίνη, η κετοκοναζόλη, η σιμετιδίνη, αλλά και συνήθη αντιβιοτικά όπως οι τετρακυκλίνες, η νιτροφουραντοϊνη, η ερυθρομυκίνη η γενταμυκίνη και πιθανώς οι κινολόνες,. Τα ναρκωτικά, το οινόπνευμα, η χρήση καπνού, καθώς και η υπερβολική κατανάλωση καφέ έχουν ενοχοποιηθεί για διαταραχές στην ποιότητα του σπέρματος. Τα αναβολικά στεροειδή προκαλούν διαταραχές της σπερματογένεσης λόγω ανασταλτικής δράσης στον άξονα υποθαλάμου υπόφυσης γονάδων.

19 Η ενδομήτρια έκθεση σε διαιθυλοσιλβεστρόλη (DES), μπορεί να προκαλέσει αυξημένη συχνότητα συγγενών ανωμαλιών στο αναπαραγωγικό σύστημα του άρρενος και στην ποιότητα του σπέρματος. Η επαγγελματική ή περιβαλλοντική έκθεση σε ακτινοβολία, τοξικές χημικές ουσίες, υψηλές θερμοκρασίες. Δόσεις ακτινοβολίας έως 600 rads προκαλούν αναστρέψιμη διαταραχή της σπερματογένεσης. Το χρονικό διάστημα που απαιτείται για την αποκατάσταση είναι ανάλογο με τη χορηγούμενη δόση (έως και 5 χρόνια για δόσεις rads). Αντίθετα, δόσεις άνω των 600 rads προκαλούν μόνιμη στειρότητα και βλάβη στα κύτταρα του Leydig. Τα τελευταία, πάντως, είναι ανθεκτικότερα στην ακτινοβολία απ ότι τα γεννητικά κύτταρα. Από τους χημειοθεραπευτικούς παράγοντες, η προκαρβαζίνη και οι αλκυλιωτικοί παράγοντες (κυκλοφωσφαμίδη, μουστίνη, χλωραμβουκίλη) είναι περισσότερο τοξικοί γιατί επιδρούν στα βασικά σπερματογόνια. Τέλος, είναι γνωστός ο θερμορυθμιστικός ρόλος του οσχέου που διατηρεί τη θερμοκρασία των όρχεων χαμηλότερα από τη θερμοκρασία του σώματος. Η επαγγελματική ή περιβαλλοντική έκθεση σε υψηλές θερμοκρασίες μπορεί να επηρεάσει τη σπερματογένεση, τόσο ποιοτικά όσο και ποσοτικά. 8. Διάφορες παθήσεις των όρχεων Το 50% και 30% των ανδρών με ιστορικό αμφοτερόπλευρης και ετερόπλευρης κρυψορχίας, αντίστοιχα, παρουσιάζουν διαταραχές της σπερματογένεσης. Η μεταπαρωτιδική ορχίτιδα στους εφήβους και πιο σπάνια στα παιδιά, η φυματιώδης ορχίτιδα, η συστροφή του όρχεως ή το ορχικό τραύμα, προκαλούν διαταραχές της σπερματογένεσης ή ορχική ατροφία. Υπολογίζεται, ότι το 10% των ανδρών που προσβάλλεται από αμφοτερόπλευρη παρωτιδική ορχίτιδα στη μετεφηβική ηλικία παρουσιάζει σοβαρές βλάβες του διάμεσου ορχικού ιστού και των σπερματικών σωληναρίων. 9. Κιρσοκήλη Η υπογονιμότητα που συνδέεται με τη κιρσοκήλη μπορεί να συσχετιστεί με διάφορους παράγοντες όπως ιστολογικές αλλαγές, γενετικές τροποποιήσεις (π.χ. μικροαπαλοιφή ενός Y χρωμοσώματος), (3) δυσλειτουργία στη διαδικασία της

20 απόπτωσης (π.χ. διαταραχή στη σύνδεση Fas Fas ligand) και έκφραση του ισοενζύμου ΗΟ 1 στα κύτταρα Leydig. (4),(5) Εκτενής αναφορά για τη πάθηση αυτή, που θεωρείται η πιο συνηθισμένη διορθώσιμη αιτία ανδρικής υπογονιμότητας, θα γίνει σε μεταγενέστερο κεφάλαιο. Γ. Μετα ορχικά αίτια Σε αυτά ανήκουν η ανατομική απόφραξη και δυσπλασία της αποχετευτικής οδού του σπέρματος, οι διαταραχές εκσπερμάτισης, οι διαταραχές κινητικότητας και λειτουργίας των σπερματοζωαρίων και οι σεξουαλικές δυσλειτουργίες. 1. Απόφραξη αποχετευτικής οδού του σπέρματος Μπορεί να είναι συγγενής ή επίκτητη: Συγγενής. Είναι σπάνια και μπορεί να οφείλεται σε: α) απουσία ή ατρησία των σπερματικών πόρων που μπορεί να συνοδεύεται ταυτόχρονα από απουσία των σπερματοδόχων ληκύθων και κύστεων, καθώς και τμήματος της επιδιδυμίδας, β) απουσία επικοινωνίας ευθέων σωληναρίων του όρχεως και κεφαλής επιδιδυμίδας και γ) πλήρη ατρησία της επιδιδυμίδας. Επίκτητη που είναι πιο συχνή και μπορεί να οφείλεται σε: α) φλεγμονές, ειδικές (φυματίωση, σύφιλη, ευλογιά) και μη ειδικές (επιδιδυμίτιδες, ουρηθρίτιδες, προστατίτιδες) και β) επεμβάσεις (κηλών, υδροκήλης, κιρσοκήλης, ορχεοπηξίας, ή εθελούσιας απολίνωσης των σπερματικών πόρων σαν μέθοδο αντισύλληψης). 2.Δυσπλασία αποχετευτικής οδού του σπέρματος Δυσπλασία της αποχετευτικής (εκφορητικής) οδού με αζωοσπερμία παρατηρείται στην κυστική ίνωση και το σύνδρομο Young που παράλληλα χαρακτηρίζεται από συγγενείς βρογχιεκτασίες και υποτροπιάζουσες αναπνευστικές λοιμώξεις. 3. Διαταραχές εκσπερμάτισης Στη διαδικασία εκσπερμάτισης, η παρεμπόδιση της παλινδρόμησης του σπέρματος προς την κύστη επιτυγχάνεται με τη σύσπαση του αυχένα της κύστης (έσω, λείου σφιγκτήρα της ουρήθρας) μέσω της διέγερσης του συμπαθητικού, ενώ ταυτόχρονα χαλαρώνει (ανοίγει) ο ραβδοσφιγκτήρας της ουρήθρας που νευρώνεται

21 από το αιδοιϊκό νεύρο. Σε διαταραχές της αντανακλαστικής αυτής λειτουργίας (που προέρχονται από βλάβη είτε των αυτόνομων κέντρων, είτε του έσω σφιγκτήρα) ο αυχένας της κύστης κατά την εκσπερμάτιση μένει ανοικτός, με αποτέλεσμα το σπέρμα να παλινδρομεί προς την κύστη. Η διαταραχή αυτή παρατηρείται στις εξής καταστάσεις: Οπισθοπεριτοναϊκές επεμβάσεις (λεμφαδενικός καθαρισμός, οσφυϊκή συμπαθεκτομή), όπου σημειώνεται καταστροφή των αντίστοιχων συμπαθητικών νεύρων. Επεμβάσεις στην πύελο, όπως η κοιλιοπερινεϊκή εκτομή του εντέρου (με τοπική βλάβη των νεύρων), η διουρηθρική ή ανοικτή προστατεκτομή και η πλαστική Y V του αυχένα της κύστης (με βλάβη του έσω, λείου σφιγκτήρα). Κακώσεις του νωτιαίου μυελού. Σακχαρώδης διαβήτης συνοδευόμενος από νευρολογικές διαταραχές. Πρόσληψη συμπαθητικολυτικών φαρμάκων που προκαλούν διαταραχές της συμπαθητικής νεύρωσης της αποχετευτικής οδού του σπέρματος, καθώς και δυσλειτουργία του κυστικού αυχένα. Αδυναμία ή έλλειψη εκσπερμάτισης που οφείλεται σε βλάβη του συμπαθητικού με αποτέλεσμα την αδυναμία σύσπασης της ουράς της επιδιδυμίδας, του σπερματικού πόρου και των σπερματοδόχων κύστεων που συμμετέχουν στην προώθηση του σπέρματος κατά την εκσπερμάτιση. 4. Διαταραχές της κινητικότητας και λειτουργίας των σπερματοζωαρίων. Συγγενείς ανωμαλίες της ουράς των σπερματοζωαρίων. Σε αυτές περιλαμβάνονται το σύνδρομο ακίνητων κροσσών (immotile cilia syndrome) και το σύνδρομο Kartagener. Αμφότερα χαρακτηρίζονται από συγγενείς βρογχεκτασίες, χρόνιες παραρρινοκολπίτιδες και πλήρη ακινησία ή μειωμένη κινητικότητα των σπερματοζωαρίων. Διαταραχές της ωρίμανσης των σπερματοζωαρίων που παρατηρούνται κυρίως μετά την απολίνωση των σπερματικών πόρων.

22 Ανοσολογικοί παράγοντες (αντισπερματικά αντισώματα), οι οποίοι αναπτύσσονται σε καταστάσεις όπου διακόπτεται ο αιματο ορχικός φραγμός, όπως λοιμώξεις του ουροποιογεννητικού συστήματος, τραύματα, συστροφή και όγκοι των όρχεων, επεμβάσεις και απόφραξη ή απολίνωση των σπερματικών πόρων. Λοιμώξεις του ουροποιογεννητικού συστήματος, οι οποίες προκαλούν αύξηση της συγκόλλησης και μείωση της κινητικότητας των σπερματοζωαρίων. 5. Σεξουαλικές δυσλειτουργίες Σε αυτές περιλαμβάνονται: Στυτική δυσλειτουργία, οργανική ή ψυχογενής. Αδυναμία εκσπερμάτισης στον κόλπο με τη μορφή της πρόωρης ή καθυστερημένης εκσπερμάτισης, σε φίμωση, συγγενή κάμψη του πέους υποσπαδία (περινεϊκός οσχεϊκός). Μειωμένη ερωτική επιθυμία (libido). ή 1.4 Διαγνωστική προσέγγιση Ο ακρογωνιαίος λίθος στη διαγνωστική προσέγγιση του υπογόνιμου άνδρα είναι το λεπτομερές ιατρικό και σεξουαλικό ιστορικό, καθώς και η κλινική εξέταση. (6) Στο ιστορικό που θα λάβουμε πρέπει να αναζητηθούν τα στοιχεία του Πίνακα 1.

23 Πίνακας 1. Ιστορικό υπογονιμότητας. Ιστορικό υπογονιμότητας Διάρκεια. Προηγηθείσες εγκυμοσύνες. Προηγηθείσες θεραπείες (π.χ. κιρσοκήλης). Εκτίμηση της συντρόφου. Οικογενειακό ιστορικό Κυστική ίνωση. Ανεπάρκεια του ανδρογονικού υποδοχέα. Υπογόνιμοι συγγενείς πρώτου βαθμού. Αναπτυξιακό ιστορικό Συγγενείς ανωμαλίες του ουροποιογεννητικού συστήματος. Έναρξη ήβης. Ιατρικό χειρουργικό ιστορικό Συστηματικές νόσοι Θεραπεία. Ορχεκτομή (καρκίνος, συστροφή). Οπισθοπεριτοναικές επεμβάσεις (λεμφαδενεκτομή). Επεμβάσεις στην πύελο, βουβωνική χώρα ή όσχεο. Επεμβάσεις στην ουροδόχο κύστη-προστάτη (διουρηθρική εκτομή, πλαστική Υ-V). Λοιμώξεις Ειδικές (φυματίωση, σύφιλη, ευλογιά). Μη ειδικές (επιδιδυμίτιδες ουρηθρίτιδες, προστατίτιδες). Σεξουαλικό ιστορικό Στυτική λειτουργία. Χρήση λιπαντικών κατά την επαφή. Συχνότητα συνουσίας. Ερωτικές πρακτικές. Φάρμακα - Συνήθειες - Επάγγελμα Φάρμακα (χημειοθεραπευτικά, σιμετιδίνη, αντιβιοτικά, κολχικίνη κ.α.). Ακτινοβολία. Κάπνισμα. Αλκοόλ. Ναρκωτικά. Θερμά λουτρά (Jacuzzi). Επάγγελμα (επαφή με γοναδοτοξικές ουσίες, άγχος).

24 Η κλινική εξέταση πρέπει να περιλάβει όλα τα συστήματα, αλλά εστιάζεται στην εξέταση των έξω γεννητικών οργάνων και των δευτερευόντων χαρακτηριστικών του φύλου. Από τον εργαστηριακό έλεγχο στις εξετάσεις ρουτίνας συγκαταλέγεται το σπερμοδιάγραμμα (Πίνακας 2). Πίνακας 2. Κριτήρια φυσιολογικού σπέρματος σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας. Όγκος > 2 ml Ph > 7.2 Αριθμός κινούμενων σπερματοζωαρίων > /ml Συνολικός αριθμός σπερματοζωαρίων > /ml Κινητικότητα >50% (Α+Β) >25% (Α) Μορφολογία >15% Ζωτικότητα >75% ζωντανά Λευκοκύτταρα < /ml Έλεγχος αντισωμάτων < 50% των κινητών (ΜΑR test, Immunobead test) σπερματοζωαρίων Ο ορμονικός έλεγχος θα πρέπει να γίνεται σε άτομα με βαριά ολιγοσπερμία ή αζωοσπερμία και σε εκείνους που το ιστορικό και η κλινική εξέταση θέτουν την υποψία ενδοκρινοπάθειας. Ο ορμονικός έλεγχος περιλαμβάνει συνήθως τον προσδιορισμό της τεστοστερόνης, της ωχρινοτρόπου ορμόνης (LH), της ωοθυλακιοτρόπου ορμόνης (FSH) και της προλακτίνης. Η υπερηχοτομογραφία του οσχέου και η doppler υπερηχοτομογραφία αποτελούν τις πλέον χρησιμοποιούμενες απεικονιστικές μεθόδους στη διερεύνηση της ανδρικής υπογονιμότητας. Παρέχουν σημαντικές πληροφορίες για τη δομή και το μέγεθος των όρχεων επιδιδυμίδων, την παρουσία υδροκήλης, την διερεύνηση της κρυψορχίας και την αναζήτηση κιρσοκήλης. Επίσης, με τη καθοδήγηση των υπερήχων, μπορεί να γίνει διαδερμική αναρρόφηση σπερματοζωαρίων από τον όρχι.

25 Η βιοψία όρχεων είναι απαραίτητη κυρίως στη διαφορική διάγνωση μεταξύ της βλάβης του σπερματικού επιθηλίου και της απόφραξης της αποχετευτικής οδού του σπέρματος. Απαιτείται, επομένως, σε κάθε περίπτωση αζωοσπερμίας με φυσιολογική την FSH του πλάσματος. Oλοκληρώνοντας, ο χρωμοσωμιακός έλεγχος ενδείκνυται σε άτομα που κλινικά είναι ύποπτα για σύνδρομα που προκαλούν στειρότητα, όπως και σε άτομα με έντονη ολιγοσπερμία (< /ml) και μη αποφρακτική αζωοσπερμία που είναι υποψήφια για εξωσωματική γονιμοποίηση και παρουσιάζουν μικρούς όρχεις και αύξηση της FSH στον ορό. 1.5 Θεραπευτική αντιμετώπιση Η θεραπευτική προσέγγιση της ανδρικής υπογονιμότητας μπορεί να είναι συντηρητική και χειρουργική. (6) Η συντηρητική διακρίνεται σε ειδική (προσδιορισμός χρόνου και συχνότητας συνουσίας, ορμονική θεραπεία π.χ. επί υπογοναδοτροπικού υπογοναδισμού, ίαση συνυπαρχουσών λοιμώξεων) και εμπειρική. Αυτή εφαρμόζεται κυρίως στην αντιμετώπιση της «ιδιοπαθούς» ανδρικής υπογονιμότητας. Περιλαμβάνει τη χορήγηση αντιοιστρογόνων, αναστολέων της αρωματάσης ή/και άλλων παραγόντων με λιγότερο βέβαια αποτελέσματα (π.χ. γοναδοτροπίνες). Η χειρουργική θεραπεία συντελείται επί εδάφους κιρσοκήλης, κρυψορχίας (σε αποτυχία της συντηρητικής αγωγής) και απόφραξης της αποχετευτικής οδού του σπέρματος. Βέβαια, στην αντιμέτωπιση των προβλημάτων υπογονιμότητας ενός ζευγαριού σημαντικότατο ρόλο διαδραματίζουν και οι διάφορες τεχνικές υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, με την άναλυσή τους να είναι πέρα από τους στόχους της διπλωματικής αυτής εργασίας.

26 2. ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ 2.1 Εισαγωγικά στοιχεία Πρόκειται για τη παθολογική κιρσοειδή ανεύρυνση του οσχεϊκού τμήματος των φλεβών του σπερματικού τόνου (ελικοειδούς πλέγματος) που οφείλεται σε παλινδρόμηση του αίματος στην έσω σπερματική φλέβα. (Εικόνα 3) Εικόνα 3. Κιρσοκήλη (Αρ). Διαφαίνεται η κιρσοειδής ανεύρυνση του οσχεϊκού τμήματος των φλεβών του σπερματικού τόνου.

27 Η κιρσοκήλη σπάνια ανευρίσκεται σε ηλικία μικρότερη των 10 ετών. Η επίπτωσή της ανέρχεται στο 15% στα πρώτα χρόνια της ενηλικίωσης. Το 20 40% των ανδρών που προσέρχονται με υπογονιμότητα έχουν κιρσοκήλη, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι όλοι οι ασθενείς με κιρσοκήλη είναι υπογόνιμοι. (7) Η πάθηση αυτή θεωρείται η πιο συνηθισμένη διορθώσιμη αιτία ανδρικής υπογονιμότητας. Επιπλέον η διόρθωσή της είναι η συχνότερα χρησιμοποιούμενη χειρουργική μέθοδος για την θεραπεία της ανδρικής υπογονιμότητας. (8) Αναμφίβολα, η επίπτωση της κιρσοκήλης στην εφηβεία, η συσχέτισή της με την ανδρική υπογονιμότητα και η βελτίωση της ποιότητας του σπέρματος υπογόνιμων ανδρών που ενδέχεται να επέλθει μετά τη χειρουργική της αποκατάσταση έχουν προσδώσει ιδιαίτερο ενδιαφέρον στη μελέτη της κιρσοκήλης καθώς και στη συσχέτισή της με δυσλειτουργία στη σπερματογένεση. 2.2 Παθοφυσιολογία Εκλεκτικότερη εμφάνιση Αριστερά Στη συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων η κιρσοκήλη εμφανίζεται αριστερά (90%), αμφοτερόπλευρα στο 30% 50% και μόνο 2% δεξιά. Mολαταύτα, έχει από καιρό διαπιστωθεί ότι η αριστερά ευρισκόμενη κιρσοκήλη έχει αμφοτερόπλευρες επιδράσεις. (9) Τα αίτια της εκλεκτικής αυτής εμφάνισης είναι: α) η υπό ορθή γωνία εκβολή της αριστερής έσω σπερματικής φλέβας στην αντίστοιχη νεφρική, σε αντίθεση με τη δεξιά που εκβάλει υπό γωνία 30 ο στην κάτω κοίλη φλέβα. (Εικόνα 4) β) Το κατά 8 10 cm μεγαλύτερο μήκος της αριστερής έσω σπερματικής φλέβας, λόγω της εκβολής της στη νεφρική φλέβα και της χαμηλότερης θέσης του αριστερού όρχεως. γ) Η πιθανή συμπίεση της αριστερής νεφρικής φλέβας από την αορτή και την άνω μεσεντέριο αρτηρία (φαινόμενο καρυοθραύστη) (10). δ) Η συχνότερη απουσία φλεβικών βαλβίδων στην αριστερή σπερματική φλέβα. Όλοι οι παραπάνω παράγοντες έχουν ως αποτέλεσμα τη μεγαλύτερη αντίσταση στη φλεβική

ΑΝΔΡΙΚΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ

ΑΝΔΡΙΚΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ Μεσογείων 6, Αμπελόκηποι 115 27 ΑΝΔΡΙΚΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ [1]/[6] ΑΝΔΡΙΚΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ Εισαγωγή Περίπου το 15% των ζευγαριών δεν είναι σε θέση να συλλάβουν μετά από ένα χρόνο ελεύθερων σεξουαλικών επαφών.

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΚΗΛΗ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ

ΥΔΡΟΚΗΛΗ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ ΥΔΡΟΚΗΛΗ Είναι η συλλογή υγρού μεταξύ των πετάλων του ιδίως ελυτροειδούς χιτώνα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ.

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. Η στυτική δυσλειτουργία είναι ένα από τα συχνότερα νοσήματα των ανδρών στην σημερινή εποχή.σε νεαρότερες ηλικίες το 30% οφείλεται σε οργανικές αιτίες και το 70 % σε ψυχολογικά αίτια

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη με τον Μαιευτήρα, Χειρουργό Γυναικολόγο αναπαραγωγής, Μιχάλη Κλ. Φραγκουλίδη

Συνέντευξη με τον Μαιευτήρα, Χειρουργό Γυναικολόγο αναπαραγωγής, Μιχάλη Κλ. Φραγκουλίδη Συνέντευξη με τον Μαιευτήρα, Χειρουργό Γυναικολόγο αναπαραγωγής, Μιχάλη Κλ. Φραγκουλίδη Η ανδρική υπογονιμότητα είναι ένα θέμα που απασχολεί ιδιαίτερα τον επιστημονικό κόσμο με δεδομένο ότι τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις :

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Οι όρχεις αποτελούν κομμάτι του αναπαραγωγικού συστήματος (παραγωγή σπερματοζωάριων) του άνδρα αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία. Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής

Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία. Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής Ενήβωση - Εφηβεία Puberty - Adolescence Puberty vs. Adolescence Ενήβωση vs. Εφηβεία 12-15 y 12- >>15

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΣΤΟΝ ΑΝΔΡΑ

ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΣΤΟΝ ΑΝΔΡΑ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΣΤΟΝ ΑΝΔΡΑ Όταν ένα ζευγάρι προσπαθεί χωρίς αποτέλεσμα να τεκνοποιήσει, επί τουλάχιστον 1 χρόνο τακτικής σεξουαλικής επαφής χωρίς προφυλάξεις, τότε θεωρείται ότι το ζευγάρι αυτό αντιμετωπίζει

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘ. Α.

ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘ. Α. ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘ. Α. ΑΝΤΣΑΚΛΗΣ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ Η ανικανότητα σύλληψης μετά από ένα χρόνο σεξουαλικών

Διαβάστε περισσότερα

Καλοήθεις Παθήσεις Γεννητικού Συστήματος

Καλοήθεις Παθήσεις Γεννητικού Συστήματος Καλοήθεις Παθήσεις Γεννητικού Συστήματος 1. Επίκτητες παθήσεις πέους και ανδρικής ουρήθρας 2. Παθήσεις του σπερματικού τόνου όρχεως 3. Παθήσεις οσχέου ΕΠΙΚΤΗΤΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΠΕΟΥΣ ΚΑΙ ΑΝΔΡΙΚΗΣ ΟΥΡΗΘΡΑΣ επίκτητες

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΑΝΔΡΙΚΗΣ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑΣ

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΑΝΔΡΙΚΗΣ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑΣ EAA TRAINING CENTER THESSALONIKI ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ 2014-2015 ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΑΝΔΡΙΚΗΣ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑΣ Κουτσογιάννης Ιωάννης MSc ΟΥΡΟΛΟΓΟΣ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΣ ΑΝΔΡΑΣ 10-15 % των ζευγαριών 60% παράγοντας άνδρας Nieschlag

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση του ζευγαριού που θέλει να τεκνοποιήσει

Διαχείριση του ζευγαριού που θέλει να τεκνοποιήσει Διαχείριση του ζευγαριού που θέλει να τεκνοποιήσει Υπογονιµότητα: αδυναµία σύλληψης µετά από 1 χρόνο ελεύθερων σεξουαλικών επαφών Ικανότητα σύλληψης/µήνα: ~20% 10-15% των ζευγαριών: πρόβληµα υπογονιµότητας

Διαβάστε περισσότερα

Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά

Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά Κατά τη διάρκεια των φυσιολογικών ανθρώπινων διεργασιών παραγωγή ενέργειας, αποτοξίνωση από τοξικές ουσίες και ανοσολογική απόκριση, παράγονται από τον οργανισµό ελεύθερες

Διαβάστε περισσότερα

KATEYΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΑΝΔΡΙΚΗΣ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑΣ

KATEYΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΑΝΔΡΙΚΗΣ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑΣ KATEYΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΑΝΔΡΙΚΗΣ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑΣ (Eνημέρωση κειμένου Απρίλιος 2010) A. Jungwirth, T. Diemer, A. Giwercman, Z. Kopa, C. Krausz, H. Tournaye, G.R. Dohle Ορισμός

Διαβάστε περισσότερα

Οξειδωτικό Stress, άσκηση και υπερπροπόνηση

Οξειδωτικό Stress, άσκηση και υπερπροπόνηση Οξειδωτικό Stress, άσκηση και υπερπροπόνηση Τζιαμούρτας Ζ. Αθανάσιος Επίκουρος Καθηγητής Βιοχημείας της Άσκησης, ΠΘ Ερευνητής, Ινστιτούτο Σωματικής Απόδοσης και Αποκατάστασης Οξειδωτικό στρες Γενικός όρος

Διαβάστε περισσότερα

Γεννητικό Σύστημα. Ioannis Lazarettos. MD PhD Orthopaedic Surgeon

Γεννητικό Σύστημα. Ioannis Lazarettos. MD PhD Orthopaedic Surgeon Γεννητικό Σύστημα Ioannis Lazarettos MD PhD Γεννητικό Σύστημα Άνδρα 2 Γεννητικό Σύστημα Άνδρα Όρχεις (Γεννητικοί Αδένες) Εκφορητική Οδός Σπέρματος Επιδιδυμίδα Σπερματικός Πόρος Σπερματοδόχος Κύστη Εκσπερματικός

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ. Συμπτώματα

ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ. Συμπτώματα ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ Περίπου το 15% των ζευγαριών έχουν προβλήματα γονιμότητας. Αυτό σημαίνει ότι δεν μπόρεσαν να συλλάβουν παιδί, αν και είχαν συχνές σεξουαλικές επαφές χωρίς προφυλάξεις για ένα χρόνο ή περισσότερο.

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα Ουρολογίας. Ανωμαλίες σεξουαλικής Διαφοροποίησης Καλοήθεις Παθήσεις Γεννητικού Συστήματος

Μάθημα Ουρολογίας. Ανωμαλίες σεξουαλικής Διαφοροποίησης Καλοήθεις Παθήσεις Γεννητικού Συστήματος Μάθημα Ουρολογίας Ανωμαλίες σεξουαλικής Διαφοροποίησης Καλοήθεις Παθήσεις Γεννητικού Συστήματος Μανώλης Μαυρομανωλάκης Διευθυντής ΕΣΥ Ουρολογική Κλινική Πα.Γ.Ν.Η Ηράκλειο 2011 Ανωμαλίες Σεξουαλικής Διαφοροποίησης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ. 2. (α) Ποια μέρη του γεννητικού συστήματος του άνδρα δείχνουν οι αριθμοί 1-8 στο σχήμα;

ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ. 2. (α) Ποια μέρη του γεννητικού συστήματος του άνδρα δείχνουν οι αριθμοί 1-8 στο σχήμα; ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ 1. (α) Τι αντιπροσωπεύουν οι αριθμοί 1-6 στο σχήμα; (β) Εξηγήστε τι είναι τα ωοθυλάκια και ποιος είναι ο ρόλος τους. (γ) Σε ποιο μέρος του γεννητικού συστήματος της γυναίκας αρχίζει η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος

Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος του Θήλεος ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Προσοχή: Οι παρουσιάσεις μαθημάτων αποτελούν βοήθημα παρακολούθησης των παραδόσεων

Διαβάστε περισσότερα

Όρχεις -Χειρισμός παρασκευάσματος -Εισαγωγή στους όγκους. Α.. Κιζιρίδου, Αναπ. Διευθύντρια Παθολογοανατομικού Τμήματος A.Ν.Θ.

Όρχεις -Χειρισμός παρασκευάσματος -Εισαγωγή στους όγκους. Α.. Κιζιρίδου, Αναπ. Διευθύντρια Παθολογοανατομικού Τμήματος A.Ν.Θ. Όρχεις -Χειρισμός παρασκευάσματος -Εισαγωγή στους όγκους Α.. Κιζιρίδου, Αναπ. Διευθύντρια Παθολογοανατομικού Τμήματος A.Ν.Θ.Θεαγένειο Περιγραφική Ανατομική 2 αδένες με σχήμα δαμάσκηνου διαστ.5χ3χ2.5 Κρέμονται

Διαβάστε περισσότερα

Dr. Αριστοµένης Γκέκας. Χειρουργός Ουρολόγος Ανδρολόγος Υπεύθυνος Ανδρολογικού τµήµατος Ουρολογικής Κλινικής Γ.Ν. Πάτρας Ο Άγιος Ανδρέας

Dr. Αριστοµένης Γκέκας. Χειρουργός Ουρολόγος Ανδρολόγος Υπεύθυνος Ανδρολογικού τµήµατος Ουρολογικής Κλινικής Γ.Ν. Πάτρας Ο Άγιος Ανδρέας 1 Αγαπητοί Συνάδελφοι Στα πλαίσια της πραγµατοποίησης του 5 ου Ανδρολογικού Συµποσίου µε διεθνή συµµετοχή και κλινικό φροντιστήριο, σας παρουσιάζουµε το ακόλουθο ερωτηµατολόγιο µε θέµα: Η κιρσοκήλη στους

Διαβάστε περισσότερα

BΙΟΨΙΑ ΟΡΧΕΩΣ ΚΑΙ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΣΠΕΡΜΑΤΟΓΕΝΕΣΗΣ. Θεόδ. Φιλιππίδης Παθολογοανατόμος Επιστημονικός Δ/ντής ΜΙCROMEDICA

BΙΟΨΙΑ ΟΡΧΕΩΣ ΚΑΙ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΣΠΕΡΜΑΤΟΓΕΝΕΣΗΣ. Θεόδ. Φιλιππίδης Παθολογοανατόμος Επιστημονικός Δ/ντής ΜΙCROMEDICA To περί ού ο λόγος BΙΟΨΙΑ ΟΡΧΕΩΣ ΚΑΙ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΣΠΕΡΜΑΤΟΓΕΝΕΣΗΣ Θεόδ. Φιλιππίδης Παθολογοανατόμος Επιστημονικός Δ/ντής ΜΙCROMEDICA ΒΙΟΨΙΑ ΟΡΧΕΩΣ Συνήθως ζητείται επί περιπτώσεων - Αζωοσπερμίας - Ολιγοσπερμίας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ Δομή και λειτουργία του αναπαραγωγικού συστήματος 1. Να ονομάσετε τις αριθμημένες δομές του παρακάτω σχήματος. Βλέπε εικ. 12.1 της σ. 219 του βιβλίου του μαθητή. 2. Να ενώσετε

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ-ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:... 1. Το πιο κάτω σχεδιάγραμμα δείχνει ανθρώπινο σπερματοζωάριο.

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ-ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:... 1. Το πιο κάτω σχεδιάγραμμα δείχνει ανθρώπινο σπερματοζωάριο. ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:... ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΠΑΤΗΡ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΙΣΑΑΚ ΤΜΗΜΑ:... ΑΡ. ΜΑΘΗΤΗ-ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:... ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ-ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:... 1. Το πιο κάτω σχεδιάγραμμα δείχνει

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΑΝΤΙΛΗΨΗ ΓΙΑ ΤΟ ΡΟΛΟ ΤΗΣ ΚΙΡΣΟΚΗΛΗΣ ΣΤΗΝ ΑΝΔΡΙΚΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΑΝΤΙΛΗΨΗ ΓΙΑ ΤΟ ΡΟΛΟ ΤΗΣ ΚΙΡΣΟΚΗΛΗΣ ΣΤΗΝ ΑΝΔΡΙΚΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ιατρική Ερευνητική Μεθοδολογία» ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΑΝΤΙΛΗΨΗ ΓΙΑ ΤΟ ΡΟΛΟ ΤΗΣ ΚΙΡΣΟΚΗΛΗΣ ΣΤΗΝ ΑΝΔΡΙΚΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

15 λεπτη προετοιμασία φοιτητή για τη στυτική δυσλειτουργία

15 λεπτη προετοιμασία φοιτητή για τη στυτική δυσλειτουργία 15 λεπτη προετοιμασία φοιτητή για τη στυτική δυσλειτουργία Ας ξεκαθαρίσουμε κάποια πράγματα για να μπορέσουμε να κατανοήσουμε καλύτερα την ανδρολογία. ΟΡΙΣΜΟΊ Τί είναι η στυτική δυσλειτουργία ; Στυτική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΠΕΡΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ Γ. ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΠΕΡΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ Γ. ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΠΕΡΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ Γ. ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ Εφαρμογή σύγχρονων μεθόδων διάγνωσης των προβλημάτων στον τομέα της ανδρικής γονιμότητας Λεωφ. Κηφισίας 46 115 26 Αθήνα (2ος όροφος) Τηλ: 210 6452 172, 210 6400

Διαβάστε περισσότερα

12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ

12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ Η αναπαραγωγή είναι μία χαρακτηριστική λειτουργία, η μόνη που δεν είναι απαραίτητη για την επιβίωση του ίδιου του οργανισμού αλλά για τη διαιώνιση του είδους. Η αναπαραγωγή στον

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ Μικροβιολογικό & Ερευνητικό Εργαστήριο Καθ έξιν Αποβολές Οι καθ 'έξιν αποβολές είναι μια ασθένεια σαφώς διακριτή από τη στειρότητα, και που ορίζεται ως δύο ή περισσότερες αποτυχημένες

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας, 32 χρονών. Άρτεμις, 30 χρονών

Κώστας, 32 χρονών. Άρτεμις, 30 χρονών Να προχωρήσουν η Άρτεμις και ο Κώστας σε υποβοηθούμενη αναπαραγωγή; Ο Κώστας και η Άρτεμις είναι ένα ζευγάρι που δυσκολεύονται να αποκτήσουν παιδί. Επισκέφθηκαν τον γιατρό τους και ανέφεραν τα πιο κάτω

Διαβάστε περισσότερα

Η αναρροφητική βιοψία των όρχεων (FNA) στην ανδρική υπογονιμότητα. Νεώτερα δεδομένα

Η αναρροφητική βιοψία των όρχεων (FNA) στην ανδρική υπογονιμότητα. Νεώτερα δεδομένα Η αναρροφητική βιοψία των όρχεων (FNA) στην ανδρική υπογονιμότητα. Νεώτερα δεδομένα Παπανικολάου Αθανάσιος Αναπληρωτής Διευθυντής ΕΣΥ Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης Η αναρροφητική βιοψία των όρχεων

Διαβάστε περισσότερα

Στα πτηνά το φύλο «καθορίζεται από τη μητέρα». Αυτό γιατί, το αρσενικό άτομο φέρει τα χρωμοσώματα ZZ ενώ το θηλυκό τα ZW. Έτσι εναπόκειται στο που θα

Στα πτηνά το φύλο «καθορίζεται από τη μητέρα». Αυτό γιατί, το αρσενικό άτομο φέρει τα χρωμοσώματα ZZ ενώ το θηλυκό τα ZW. Έτσι εναπόκειται στο που θα 1 Όπως όλοι γνωρίζουμε κάθε ζωντανός οργανισμός αποτελείται από κύτταρα. Μέσα στον πυρήνα των κυττάρων υπάρχουν τα χρωμοσώματα, τα οποία αποτελούν to γενετικό υλικό (DNA). Στα χρωμοσώματα αυτά βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ 1 ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ Κυριακή Σταματέλου Ειδικός Νεφρολόγος, MBA Τι είναι η νεφρολιθίαση; Η νεφρολιθίαση λέγεται κοινά «πέτρες στα νεφρά» και είναι γνωστή στην ανθρωπότητα από τα αρχαία χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές της έμμηνης ρύσης Από το σύμπτωμα στην αιτιολογία και την αντιμετώπιση

Διαταραχές της έμμηνης ρύσης Από το σύμπτωμα στην αιτιολογία και την αντιμετώπιση Α Μαιευτική - Γυναικολογική Κλινική ΑΠΘ Ιατρική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Διαταραχές της έμμηνης ρύσης Από το σύμπτωμα στην αιτιολογία και την αντιμετώπιση Δημήτριος Γ. Γουλής Ενδοκρινολόγος

Διαβάστε περισσότερα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα 2013-2014 Θέματα πολλαπλής επιλογής Κύτταρα όμοια μορφολογικά και λειτουργικά αποτελούν α. ένα όργανο. β. ένα ιστό. γ. ένα οργανισμό. δ. ένα σύστημα οργάνων.

Διαβάστε περισσότερα

15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων.

15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων. 15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων. Η ουροδόχος κύστη δεν είναι απλά μία κοιλότητα η οποία γεμίζει απλά

Διαβάστε περισσότερα

Καθορισμός και διαφοροποίηση του φύλου

Καθορισμός και διαφοροποίηση του φύλου Καθορισμός και διαφοροποίηση του φύλου Η διαδικασία που καταλήγει στην εμφάνιση κανονικού φύλου διέρχεται από διάφορες φάσεις. ιακρίνονται η φάση της γονιμοποίησης, η φάση διαφοροποίησης των εμβρυϊκών

Διαβάστε περισσότερα

Τι ονομάζουμε προστάτη και πoιός ο ρόλος του.

Τι ονομάζουμε προστάτη και πoιός ο ρόλος του. : Τι ονομάζουμε προστάτη και πoιός ο ρόλος του. Ο προστάτης είναι ένας μικρός αδένας των αρσενικών θηλαστικών, περιλαμβανομένων και των ανδρών, που βρίσκεται κάτω από την ουροδόχο κύστη και περιβάλλει

Διαβάστε περισσότερα

12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ

12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ Η αναπαραγωγή είναι μία χαρακτηριστική λειτουργία, η μόνη που δεν είναι απαραίτητη για την επιβίωση του ίδιου του οργανισμού αλλά για τη διαιώνιση του είδους. Η αναπαραγωγή στον

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος

Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος του Άρρενος ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Προσοχή: Οι παρουσιάσεις μαθημάτων αποτελούν βοήθημα παρακολούθησης των παραδόσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ

ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΥ ΑΘΗΝΑ 2010 1 ΣΚΟΠΟΣ Η ανάλυση και μελέτη της μοριακής δομής των καρωτίδων αρτηριών με υπέρυθρη φασματοσκοπία. Η εξαγωγή συμπερασμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή για το μάθημα των ουρολοιμώξεων.

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή για το μάθημα των ουρολοιμώξεων. Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή για το μάθημα των ουρολοιμώξεων. Τι είναι ουρολοίμωξη; Σαν ουρολοίμωξη χαρακτηρίζουμε την βακτηριδιακή λοίμωξη κυρίως οποιοδήποτε σημείου του ουροποιητικού συστήματος.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΝΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ KAI ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Νικόλαος Χ. Σύρμος ANAΠΑΡΑΓΩΓΗ Ο άνθρωπος αναπαράγεται με αμφιγονική αναπαραγωγή. Δύο γαμετικά κύτταρα,το ωάριο (θηλυκό)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Β ΟΥΡΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Β ΟΥΡΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Β ΟΥΡΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ ΠΑΝΕΠ. ΕΤΟΣ 2008-09 Αρ. Διατρ.: 2139 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΤΗΣ ΑΠΟΛΙΝΩΣΗΣ ΤΩΝ ΕΣΩ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ Πως να προλάβετε τον ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ με ΤΗΝ ΕΥΓΕΝΙΚΗ Χορηγία Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία με ΤΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ «Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για

Διαβάστε περισσότερα

ΟΥΡΟΛΟΙΜΩΞΕΙΣ ΤΟΥ ΣΚΥΛΟΥ & ΤΗΣ ΓΑΤΑΣ Λ.Β.Α. 1

ΟΥΡΟΛΟΙΜΩΞΕΙΣ ΤΟΥ ΣΚΥΛΟΥ & ΤΗΣ ΓΑΤΑΣ Λ.Β.Α. 1 ΟΥΡΟΛΟΙΜΩΞΕΙΣ ΤΟΥ ΣΚΥΛΟΥ & ΤΗΣ ΓΑΤΑΣ Λ.Β.Α. 1 ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ Συχνότητα: Σκύλος >> γάτα Συχνότητα: Θηλυκά >> αρσενικά Εντόπιση: ουροδόχος κύστη, ουρήθρα Αιτιολογία: βακτήρια>μυκοπλάσματα, χλαμύδιες,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΡΑΤΕΙΑ ΟΥΡΩΝ. Αίτια της ακράτειας

ΑΚΡΑΤΕΙΑ ΟΥΡΩΝ. Αίτια της ακράτειας ΑΚΡΑΤΕΙΑ ΟΥΡΩΝ Η ICS (International Continence Society) έχει ορίσει την ακράτεια των ούρων ως μια κατάσταση ακούσιας απώλειας των ούρων, η οποία αποτελεί κοινωνικό και υγιεινoμικό πρόβλημα που μπορεί να

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12 ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ-ΑΝΑΠΤΥΞΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12 ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ-ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12 ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ-ΑΝΑΠΤΥΞΗ 2o ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ - ΓΗ_Α_ΒΙΟ_0_11208 Ι. Ένα από τα τμήματα του αναπαραγωγικού συστήματος του άνδρα είναι η εκφορητική οδός του σπέρματος η οποία ξεκινά από την επιδιδυμίδα

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ Εισαγωγή Η πρόληψη των επεισοδίων οξείας απόρριψης και η μακροχρόνια διατήρηση του νεφρικού μοσχεύματος αποτελούν

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Καρδιοπάθειες

Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Σταυρόπουλος- Καλίνογλου Αντώνης, Ερευνητής Σύγχρονες

Διαβάστε περισσότερα

«ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΕΝΑ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟ ΖΕΥΓΑΡΙ ΜΗΤΕΡΑ «ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ» ΤΖΕΦΕΡΑΚΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ

«ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΕΝΑ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟ ΖΕΥΓΑΡΙ ΜΗΤΕΡΑ «ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ» ΤΖΕΦΕΡΑΚΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ «ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΣΕ ΕΝΑ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟ ΖΕΥΓΑΡΙ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΔΙΕΓΕΡΣΗ ΤΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ» ΤΖΕΦΕΡΑΚΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ «ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ» ΜΗΤΕΡΑ Η εξέλιξη στην υπερηχογραφική τεχνολογία

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΖΩΩΝ. Αρχιτομία. Αγενής αναπαραγωγή. Παρατομία. Εκβλάστηση. Εγγενής αναπαραγωγή Διπλοφασικός κύκλος.

Η ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΖΩΩΝ. Αρχιτομία. Αγενής αναπαραγωγή. Παρατομία. Εκβλάστηση. Εγγενής αναπαραγωγή Διπλοφασικός κύκλος. Η ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΖΩΩΝ Αρχιτομία Αγενής αναπαραγωγή Παρατομία Εκβλάστηση Εγγενής αναπαραγωγή Απλοφασικός κύκλος Διπλοφασικός κύκλος Ισογαμία Ανισογαμία Ωογαμία Η ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ

Διαβάστε περισσότερα

Δυσκοίλιο, θεωρούμε ένα άτομο όταν εμφανίζει δύο τουλάχιστον από τα παρακάτω προβλήματα για 3 ή περισσότερους μήνες:

Δυσκοίλιο, θεωρούμε ένα άτομο όταν εμφανίζει δύο τουλάχιστον από τα παρακάτω προβλήματα για 3 ή περισσότερους μήνες: Δυσκοιλιότητα. Η δυσκοιλιότητα αποτελεί ένα από τα πιο συχνά συμπτώματα του κατώτερου πεπτικού σωλήνα, επηρεάζοντας κάθε χρόνο ένα μεγάλο αριθμό ασθενών, κυρίως των χωρών του δυτικού κόσμου. Εικόνα 1.

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3 Κυκλοφορικό Σύστημα Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Η μεταφορά των θρεπτικών ουσιών στα κύτταρα και των ιστών και η απομάκρυνση από αυτά των άχρηστων γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Είναι συχνός ο καρκίνος του προστάτη; Ποιοί παράγοντες κινδύνου σχετίζονται με τον καρκίνο του προστάτη ;

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Είναι συχνός ο καρκίνος του προστάτη; Ποιοί παράγοντες κινδύνου σχετίζονται με τον καρκίνο του προστάτη ; ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Είναι συχνός ο καρκίνος του προστάτη; Πρόκειται για το συχνότερο καρκίνο και τη δεύτερη αιτία θανάτου από καρκίνο στους άνδρες. Η συχνότητά του αυξάνει με την αύξηση της ηλικίας και το

Διαβάστε περισσότερα

Αζωοσπερµία: Η σύγχρονη πρόκληση

Αζωοσπερµία: Η σύγχρονη πρόκληση Μονάδα Ενδοκρινολογίας Αναπαραγωγής, Α Μαιευτική - Γυναικολογική Κλινική ΑΠΘ Αζωοσπερµία: Η σύγχρονη πρόκληση ηµήτριος Γ. Γουλής Επίκουρος καθηγητής Ενδοκρινολογίας Αναπαραγωγής ΑΠΘ Προσέγγιση Tιµές αναφοράς

Διαβάστε περισσότερα

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τελικό κείμενο της Μελέτης Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τα τελικά προϊόντα προχωρημένης γλυκοζυλίωσης (Advanced Glycation End products, ) είναι μόρια υψηλής δραστικότητας, τα οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ

ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ Οι όζοι του θυρεοειδούς είναι συχνοί και αποτελούν το συχνότερο ενδοκρινολογικό πρόβλημα σε πολλές χώρες. Οι πιθανότητες ότι κάποιος θα ανακαλύψει έναν τουλάχιστον όζο θυρεοειδούς είναι 1 στις 10 ενώ σε

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14. Αγγειοπλαστική Bypass

Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14. Αγγειοπλαστική Bypass Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14 Αγγειοπλαστική Bypass Η αντιμετώπιση των καρδιαγγειακών νόσων περιλαμβάνει: φαρμακευτική αγωγή συστάσεις για αλλαγές στον τρόπο ζωής και τις

Διαβάστε περισσότερα

15λεπτη προετοιμασία του φοιτητή για το μάθημα της λιθίασης του ουροποιητικού.

15λεπτη προετοιμασία του φοιτητή για το μάθημα της λιθίασης του ουροποιητικού. 15λεπτη προετοιμασία του φοιτητή για το μάθημα της λιθίασης του ουροποιητικού. Τι είναι η λιθίαση του ουροποιητικού ; Λιθίαση του ουροποιητικού Είναι η ύπαρξη των λίθων σε οποιοδήποτε σημείο του ουροποιητικού.

Διαβάστε περισσότερα

Το σπερμοδιάγραμμα αποτελεί βασική εξέταση κατά την διερεύνηση της ανδρικής

Το σπερμοδιάγραμμα αποτελεί βασική εξέταση κατά την διερεύνηση της ανδρικής 29 Κλινική αξιολόγηση του σπερµατοδιαγράµµατος και διερεύνηση της δυσπερµίας Ε.Γ. ΚΟΥΚΚΟΥ Ενδοκρινολόγος, Νοσοκομείο/Μαιευτήριο «Έλενα Βενιζέλου», Αθήνα Το σπερμοδιάγραμμα αποτελεί βασική εξέταση κατά

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΘΕΟΔΟΣΙΟΣ ΓΑΛΑΝΗΣ ΑΝΤΙΣΥΛΛΗΨΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΑΠ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΘΕΟΔΟΣΙΟΣ ΓΑΛΑΝΗΣ ΑΝΤΙΣΥΛΛΗΨΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΑΠ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΘΕΟΔΟΣΙΟΣ ΓΑΛΑΝΗΣ ΑΝΤΙΣΥΛΛΗΨΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΕΦ.1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1. Αρχές αντισύλληψης 1 1.2. Ιστορία της αντισύλληψης 3 1.3. Δημογραφικά στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ

ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Το στρες Πρώτη νευροενδοκρινολογική απάντηση Δεύτερη νευροενδοεκρινολογική απάντηση Ο υποθάλαμος Κορτιζόλη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΑ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΑ ΙΑΤΡΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΑ Κλινικές εφαρμογές 4 Αιμοδυναμική μελέτη Doppler 1. Αγγεία κοιλιάς 2. Περιφερικά αγγεία Κ. Χατζημιχαήλ Υπερηχοτομογραφία Μορφολογική μελέτη Αιμοδυναμική μελέτη Doppler

Διαβάστε περισσότερα

ΛΙΘΙΑΣΗ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ - ΝΕΦΡΩΝ - ΟΥΡΗΤΗΡΑ - ΚΥΣΤΕΩΣ - ΟΥΡΗΘΡΑΣ

ΛΙΘΙΑΣΗ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ - ΝΕΦΡΩΝ - ΟΥΡΗΤΗΡΑ - ΚΥΣΤΕΩΣ - ΟΥΡΗΘΡΑΣ ΛΙΘΙΑΣΗ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ - ΝΕΦΡΩΝ - ΟΥΡΗΤΗΡΑ - ΚΥΣΤΕΩΣ - ΟΥΡΗΘΡΑΣ Τι είναι η "λιθίαση του ουροποιητικού" Λιθίαση ουροποιητικού είναι η δημιουργία λίθου ή λίθων μέσα στην αποχετευτική μοίρα του

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΕΣ ΧΡΩΜΟΣΩΜΙΚΕΣ ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ

ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΕΣ ΧΡΩΜΟΣΩΜΙΚΕΣ ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΕΣ ΧΡΩΜΟΣΩΜΙΚΕΣ ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ 1) ΑΝΩΜΑΛΙΕΣ ΣΤΟΝ ΑΡΙΘΜΟ ΤΩΝ ΧΡΩΜΟΣΩΜΑΤΩΝ ΕΥΠΛΟΕΙΔΙΑ: ΚΑΘΕ ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΟ ΤΟΥ ΑΡΙΘΜΟΥ Ν (ΑΠΛΟΕΙΔΕΣ ΓΟΝΙΔΙΩΜΑ) 3Ν ΑΥΘΟΡΜΗΤΕΣ ΑΠΟΒΟΛΕΣ 4Ν τριπλοειδία Α) Γονιμοποίηση ωαρίου

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη 2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ : Ορολογία και λίγα λόγια για τον καρκίνο Χαρακτηριστικά του καρκίνου Μεταλλάξεις Μεταλλάξεις και καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

Πριν επισκεφτείτε τον/την ιατρό σας, συμπληρώστε τα ελλιπή στοιχεία και τυπώστε μια περίληψη για να την πάρετε μαζί σας στο ραντεβού.

Πριν επισκεφτείτε τον/την ιατρό σας, συμπληρώστε τα ελλιπή στοιχεία και τυπώστε μια περίληψη για να την πάρετε μαζί σας στο ραντεβού. Προετοιμασία για την επίσκεψη σε έναν ιατρό Κάντε τις απαραίτητες ρυθμίσεις μαζί Το να κανονίσετε ένα ραντεβού για να επισκεφτείτε έναν ιατρό, είναι ένα από τα πρώτα θετικά βήματα που μπορείτε να κάνετε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΠΑΜΠΑΤΣΙΑΣ ΛΑΜΠΡΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΟΣ-ΜΑΙΕΥΤΗΡΑΣ

ΜΠΑΜΠΑΤΣΙΑΣ ΛΑΜΠΡΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΟΣ-ΜΑΙΕΥΤΗΡΑΣ ΚΑΘ` ΕΞΙΝ ΑΠΟΒΟΛΕΣ (πληροφορίες για το κοινό σύμφωνα με το Βρετανικό κολλέγιο μαιευτήρωνγυναικολόγων) για περισσότερες πληροφορίες η γυναίκα πρέπει να συμβουλεύεται το γυναικολόγο της. ΓΕΝΙΚΑ Αποβολή είναι

Διαβάστε περισσότερα

Συστήματα επικοινωνίας Ανθρωπίνου σώματος. ενδοκρινολογικό νευρικό σύστημα

Συστήματα επικοινωνίας Ανθρωπίνου σώματος. ενδοκρινολογικό νευρικό σύστημα Κύτταρο Το κύτταρο αποτελείται από μέρη τα οποία έχουν συγκεκριμένη δομή και επιτελούν μία συγκεκριμένη λειτουργία στην όλη οργάνωση του κυττάρου. Δομή κυτταροπλασματικής μεμβράνης Συστήματα επικοινωνίας

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 12. Α. ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗΣ ΚΕΝΟΥ Συμπληρώστε σε κάθε κενό τη λέξη που ταιριάζει σωστά.

Κεφάλαιο 12. Α. ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗΣ ΚΕΝΟΥ Συμπληρώστε σε κάθε κενό τη λέξη που ταιριάζει σωστά. Κεφάλαιο 12 Α. ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗΣ ΚΕΝΟΥ Συμπληρώστε σε κάθε κενό τη λέξη που ταιριάζει σωστά. 1. Τα επιθηλιακά κύτταρα του τοιχώματος του ωοθυλακίου παράγουν 2. Ο ενδομήτριος κύκλος ελέγχεται ορμονικά από 3.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΣΥΝΗΘΗ ΑΙΤΙΑ ΔΥΣΟΥΡΙΑΣ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΟΥΡΟΛΟΙΜΩΞΕΩΝ. 1. Νοσήματα της ουροδόχου κύστης. 2. Νοσήματα της ουρήθρας. 3.

ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΣΥΝΗΘΗ ΑΙΤΙΑ ΔΥΣΟΥΡΙΑΣ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΟΥΡΟΛΟΙΜΩΞΕΩΝ. 1. Νοσήματα της ουροδόχου κύστης. 2. Νοσήματα της ουρήθρας. 3. ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ Γυναίκα 42 ετών προσέρχεται στα εξωτερικά ιατρεία παραπονούμενη για δυσουρία ΣΥΝΗΘΗ ΑΙΤΙΑ ΔΥΣΟΥΡΙΑΣ 1. Νοσήματα της ουροδόχου κύστης 1.1. Κυστίτιδα 1.2. Σκλήρυνση του αυχένα της κύστης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ Από το σημείο στη διάγνωση

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ Από το σημείο στη διάγνωση ΒΙΡΓΙΛΙΟΥ Σ. ΜΠΕΝΑΚΗ Επ. Καθηγητή Ακτινολογίας ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ Από το σημείο στη διάγνωση Έκδοση αναθεωρημένη ISBN 960-90471-0-6 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας.

Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας. Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας. Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος Η κλινική εικόνα της πάθησης περιλαμβάνει την παρουσια γενικων συμπτωματων

Διαβάστε περισσότερα

ΟΥΡΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΡΚΙΝΟΣ. Ιωάννης Βακαλόπουλος Χειρουργός Ουρολόγος Λέκτορας Αριστοτελείου Παν/µιου Θεσσαλονίκης

ΟΥΡΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΡΚΙΝΟΣ. Ιωάννης Βακαλόπουλος Χειρουργός Ουρολόγος Λέκτορας Αριστοτελείου Παν/µιου Θεσσαλονίκης ΟΥΡΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΡΚΙΝΟΣ Ιωάννης Βακαλόπουλος Χειρουργός Ουρολόγος Λέκτορας Αριστοτελείου Παν/µιου Θεσσαλονίκης Καρκίνος Προστάτη Ο συχνότερος καρκίνος στον άνδρα Ηλικία > 65, αλλά εµφανίζεται και σε νεώτερους

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI)

Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI) Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI) Τι είναι το σύνδροµο µηροκοτυλιαίας πρόσκρουσης; Φυσιολογικά, η κεφαλή του ισχίου δεν προσκρούει στο χείλος της κοτύλης κατά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ Άνδρας ηλικίας 47 ετών προσέρχεται λόγω πνευματουρίας και απώλειας κοπράνων από την ουρήθρα, από δεκαημέρου. Ο ασθενής αναφέρει γριππώδη συνδρομή που προηγήθηκε της παρούσης κατάστασης.

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση, Οξειδωτικό στρες και ανοσιακό σύστημα. Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας Αναπληρωτής Καθηγητής Βιοχημείας της Άσκησης

Άσκηση, Οξειδωτικό στρες και ανοσιακό σύστημα. Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας Αναπληρωτής Καθηγητής Βιοχημείας της Άσκησης Άσκηση, Οξειδωτικό στρες και ανοσιακό σύστημα Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας Αναπληρωτής Καθηγητής Βιοχημείας της Άσκησης Θέματα παρουσίασης Λοιμώξεις του ανώτερου αναπνευστικού συστήματος (URTI) και άσκηση (γιατί;)

Διαβάστε περισσότερα

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Βασικές γνώσεις I SBN 960-372-069-0 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΑΡΙΣ Α. ΚΟΣΜΙΔΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΣΑΚΙΡΗΣ Μ Ε Ρ Ο Σ Ι ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ Κεφάλαιο 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ... 3 Το καρκινικό κύτταρο... 3 Κυτταρικός

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ Από την καρδιοπνευμονική στην καρδιοεγκεφαλική αναζωογόνηση ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ Μαρία Ι. Σεφέρου Ειδικευόμενη Καρδιολογίας Σισμανόγλειο Γ.Ν.Α. ΑΝΑΚΟΠΗ Ηλεκτρική Φάση Κυκλοφορική Φάση Μεταβολική Φάση ΕΛΛΗΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Α. ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΣΕ ΜΕΤΡΗΣΗ ΟΣΤΙΚΗΣ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑΣ (ΑΝΔΡΕΣ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ): ΗΛΙΚΙΑ < 50 ΕΤΩΝ: Κατάγματα χαμηλής βίας

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη.

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Καρκίνος του προστάτη Επιδημιολογία: Αποτελεί τον συχνότερα διαγνωσμένο καρκίνο στον άνδρα. 186.320

Διαβάστε περισσότερα

Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία. Κίττυ Παυλάκη

Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία. Κίττυ Παυλάκη Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία Κίττυ Παυλάκη Jeanne Calment Κάπνιζε µέχρι τα 117 Πέθανε στα 122 Η σωστή λειτουργία των οργανισµών απαιτεί τη δυνατότητα προσαρµογής των κυττάρων και κατά συνέπεια και των

Διαβάστε περισσότερα

Υπερηχοτομογραφικη. αρθρο ανασκοπησησ

Υπερηχοτομογραφικη. αρθρο ανασκοπησησ Ανδριανάκη Αικατερίνη Ιατρός Ακτινολόγος Ηράκλειο Κρήτης Υπερηχοτομογραφικη απεικονιση του πεουσ αρθρο ανασκοπησησ MEΡΟΣ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η υπερηχοτομογραφία συμπεριλαμβανομένης και της χρήσης του έγχρωμου Doppler,

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία α λυκείου. Στις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις να συμπληρώσετε τα κενά με τη σωστή λέξη ή φράση.

Βιολογία α λυκείου. Στις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις να συμπληρώσετε τα κενά με τη σωστή λέξη ή φράση. Στις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις να συμπληρώσετε τα κενά με τη σωστή λέξη ή φράση. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο 1. Συγκρίνοντας τα κύτταρα του επιθηλιακού ιστού με τα κύτταρα του νευρικού ιστού, αυτά μεταξύ τους μοιάζουν..

Διαβάστε περισσότερα

Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων

Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων Χ. Μ. ΜουτσόπουΛος Αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών α ρευματικά νοσήματα είναι ασθένειες που προσβάλλουν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2015

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2015 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2015 ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΠΕΡΔΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΟΣ (MSc) 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Contents ΕΝΟΤΗΤΑ 2: ΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ... 3 ΕΝΟΤΗΤΑ 3: ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΝΖΥΜΑ... 16 ΕΝΟΤΗΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΟΗΘΕΙΣ ΚΥΣΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΚΟΡΔΕΛΑΣ, ΠΑΘΟΛΟΓΟΝΑΤΟΜΟΣ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΚΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ

ΚΑΛΟΗΘΕΙΣ ΚΥΣΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΚΟΡΔΕΛΑΣ, ΠΑΘΟΛΟΓΟΝΑΤΟΜΟΣ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΚΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΚΑΛΟΗΘΕΙΣ ΚΥΣΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΚΟΡΔΕΛΑΣ, ΠΑΘΟΛΟΓΟΝΑΤΟΜΟΣ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΚΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ Ταξινόμηση κυστικής νόσου του νεφρού 1. Απλή νεφρική κύστη

Διαβάστε περισσότερα

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών.

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών. Όλες μαζί οι μορφές καρκίνου αποτελούν, παγκοσμίως τη δεύτερη αιτία θανάτου μετά από τα καρδιαγγειακά νοσήματα. Τα κρούσματα συνεχώς αυξάνονται και σε πολλές αναπτυγμένες χώρες αποτελεί την πρώτη αιτία

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ

ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΠΩΣ ΜΕΤΑΦΕΡΟΝΤΑΙ ΟΙ ΟΥΣΙΕΣ ΣΤΑ ΥΓΡΑ Μεταφορά τροφών και αποβολή μη χρήσιμων ουσιών: Διάχυση (π.χ. το CO 2 που παράγεται κατά τον μεταβολισμό των κυττάρων, διαχέεται από τα κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα Χ.Μ. Μουτσόπουλος Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ο ανοσολογικό (αμυντικό) σύστημα έχει σκοπό την προστασία του οργανισμού από ξένους εισβολείς, όπως είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ Γυναικεία Ορµονικά Προφίλ (για την αναπαραγωγική και περιεµµηνοπαυσιακή ηλικία) Οι ωοθήκες βρίσκονται στο δεξιό και αριστερό τµήµα της πυελική κοιλότητας, πλησίον της µήτρας και

Διαβάστε περισσότερα

Γαμετογένεση. Καθορισμός φύλου (όρχεις ς ή ωοθήκες) Πρόφαση Ι μείωσης Γαμετικά κύτταρα Γονάδα (μιτώσεις) έσμευση Έμβρυο. Θηλαστικά, Αμφίβια, ιχθύες

Γαμετογένεση. Καθορισμός φύλου (όρχεις ς ή ωοθήκες) Πρόφαση Ι μείωσης Γαμετικά κύτταρα Γονάδα (μιτώσεις) έσμευση Έμβρυο. Θηλαστικά, Αμφίβια, ιχθύες Γαμετογένεση Γαμετογένεση Καθορισμός φύλου (όρχεις ς ή ωοθήκες) G1 Σπερματογένεση Πρόφαση Ι μείωσης Γαμετικά κύτταρα Γονάδα (μιτώσεις) έσμευση Έμβρυο Ολοκλήρωση μείωσης Ι Γονιμοποίηση-ολοκλήρωση η η μείωσης

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία

Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΕΣ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΕΛΕΝΗ, Ph.D. Λέκτορας Εργαστήριο Βιολογίας, Ιατρική Σχολή Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

PROJECT. Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας. Ελαιόλαδο και υγεία

PROJECT. Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας. Ελαιόλαδο και υγεία ΜΕΛΗ ΟΜΑΔΑΣ: Γιώργος Δερμιτζάκης Δημήτρης Δημητρουλόπουλος Έλενα Ξενάκη Μαργαρίτα Χατζοπούλου PROJECT Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας Ελαιόλαδο και υγεία ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ: Λαγουτάρη Ελένη Σούσου

Διαβάστε περισσότερα