Χρόνιος πυελικός πόνος στις γυναίκες

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Χρόνιος πυελικός πόνος στις γυναίκες"

Transcript

1 18(3): , 2006 Kλινικοεργαστηριακή μελέτη Χρόνιος πυελικός πόνος στις γυναίκες 1 Ε. Κωνσταντινίδου 2 Θ. Μακρής Περίληψη Ένας σημαντικός πληθυσμός ασθενών με ουρολογικά, γυναικολογικά και προβλήματα του ορθού παρουσιάζουν άγνωστης αιτιολογίας πόνο στο πυελικό έδαφος ή/και το ουροποιητικό/γεννητικό σύστημα. Σκοπός της παρούσας ανασκόπησης είναι να παρουσιάσει το σύνθετο χαρακτήρα, την αιτιοπαθογένεια και την παθοφυσιολογία του χρόνιου πυελικού πόνου (ΧΠΠ) και να αναλύσει όλα τα χρήσιμα για την κλινική πράξη στοιχεία που αφορούν στη φυσικοθεραπευτική παρέμβαση δίνοντας έμφαση στο μυοσκελετικό σύστημα και ιδιαίτερα στο πυελικό έδαφος. Η κριτική παρουσίαση της αξιολόγησης των ασθενών και των τεχνικών αποκατάστασης με επίκεντρο την ασθενή, έγινε με βάση την υπάρχουσα βιβλιογραφία. Όροι ευρετηρίου: Xρόνιος πυελικός πόνος, πυελικό έδαφος, αιδoιοδυνία, interstitial cystitis, ποιότητα ζωής, βιοανάδραση. 1 Φυσικοθεραπεύτρια M.Sc, Εργ. συν. ΤΕΙΘ, Επισ. συν. ΚΕΣΑΥ 2 Φυσικοθεραπευτής Αλληλογραφία: Ελένη Κωνσταντινίδου Μητροπόλεως 89, Θεσσαλονίκη Τηλ.: Fax: Kατατέθηκε: 20/4/2006 Εγκρίθηκε: 12/5/ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο χρόνιος πυελικός πόνος (ΧΠΠ) είναι ένα συχνό πρόβλημα το οποίο σχετίζεται με τις δομές της πυέλου. Οι επιδημιολογικές μελέτες καταγράφουν σημαντικό επιπολασμό. Σε διάφορες μελέτες το ποσοστό κυμαίνεται απο 14-24% στις γυναίκες (1,2). Σε μια άλλη ανασκόπηση επιδημιολογικών μελετών, το ποσοστό κυμαίνεται μεταξύ 2% και 40%. Αυτό το ευρύ φάσμα αποδίδεται στον ορισμό του ΧΠΠ και στην ερευνητική μεθοδολογία, ιδιαίτερα στη χρήση διάφορων ερωτηματολογίων (3). Στη διάγνωση, σημαντικό κριτήριο είναι η περιοδικότητα και η διάρκεια του πόνου, που μπορεί να είναι συνεχής ή περιοδικός και να παραμένει για τουλάχιστον έξι μήνες. Ο εντοπισμός του πόνου ανατομικά διαφέρει από άτομο σε άτομο και μπορεί να περιλαμβάνει οποιαδήποτε περιοχή, από το υπογάστριο έως και τον πρωκτό. Το Αμερικανικό Κολλέγιο Μαιευτήρων - Γυναικολόγων (The American College Of Obstetricians and Gynecologists) έχει προτείνει τον εξής ορισμό του πυελικού πόνου στις γυναίκες: «Ο χρόνιος πυελικός πόνος είναι ένας μη κυκλικός πόνος που διαρκεί επί 6 ή περισσότερους μήνες στην ανατομική περιοχή της λεκάνης, πρόσθια στο κοιλιακό τοίχωμα ή κάτωθεν του ομφαλού, στην οσφυο-ιερολαγόνια χώρα ή στους γλουτούς, και είναι τόσο ισχυρός ώστε να προκαλέσει λειτουργική ανικανότητα ή να οδηγήσει σε ιατρική φροντίδα» (4). Άρα, ο ορισμός του ΧΠΠ εμπεριέχει μυοσκελετικές συνιστώσες και μπορεί να περιλαμβάνει σύνδρομα που η κύρια ή δευτερεύουσα συμπτωματολογία τους αφορά πόνο του πυελικού εδάφους. Ο μυοσκελετικός αυτός πόνος μπορεί να προηγείται ή να έπεται

2 των σπλαγχνικών δυσλειτουργιών, μοιάζει με τον πόνο των σπλαγχνικών οργάνων στην αρχή και απαιτεί προσεκτική αξιολόγηση από εξειδικευμένο φυσικοθεραπευτή (5). Η έλλειψη διάγνωσης, η ένταση και η διάρκεια των συμπτωμάτων έχουν ως αποτέλεσμα σοβαρή επιβάρυνση της ποιότητας ζωής των γυναικών και την εμφάνιση ψυχοπαθολογίας. Πολλές είναι οι γυναίκες που υποφέρουν χρόνια, καταλήγουν σε κλινική κατάθλιψη με τις γνωστές σοβαρότατες επιπτώσεις στην επαγγελματική και προσωπική ζωή, τόσο τη δική τους, όσο και των οικείων τους (6). Πρόσφατες δημοσιεύσεις άρχισαν να ρίχνουν φως στην παθοφυσιολογία του ΧΠΠ, κατανοώντας την πολυπλοκότητά του και ακολούθησαν οι πρώτες μελέτες με ενθαρρυντικά αποτελέσματα θεραπείας. Αυτή η πρόοδος σχετίζεται με την αλλαγή του τρόπου προσέγγισης του προβλήματος, αφού ο ΧΠΠ γίνεται πια αντικείμενο διεπιστημονικής έρευνας και φροντίδας (7). Η ανασκόπηση αυτή σκοπό έχει να σκιαγραφήσει το πρόβλημα και να παρουσιάσει τα νεώτερα επιστημονικά δεδομένα σχετικά με την αιτιοπαθογένεια, την παθοφυσιολογία και τη φυσικοθεραπευτική προσέγγιση στην αντιμετώπιση του ΧΠΠ στη γυναίκα ασθενή. ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΧΡΟΝΙΟΥ ΠΟΝΟΥ Ο χρόνιος πόνος δεν είναι απλά ένας οξύς πόνος που διαρκεί για μια μακρά περίοδο. Είναι μια αισθητική και συνάμα ψυχολογική διαδικασία, που έρχεται ως αποτέλεσμα μιας επίμονης παραγωγής ερεθισμάτων πόνου και περιλαμβάνει διαφορετικές νευρικές οδούς από αυτές που ενεργοποιούνται στις περιπτώσεις οξέως πόνου (8). Στον οξύ πόνο, ένα πολύ γρήγορο γεγονός, π.χ. ένας τραυματισμός ή μια μόλυνση, απελευθερώνει φλεγμονώδεις χημικές ουσίες, που διεγείρουν κεντρομόλους υποδοχείς πόνου στο σημείο βλάβης του ιστού. Αυτός είναι ένας χρήσιμος πόνος από τη στιγμή που παρουσιάζεται με σκοπό να προστατεύσει το σώμα από περαιτέρω βλάβη. Αν τα σήματα του πόνου επιμένουν, οι νευρικές οδοί γίνονται υπερευαίσθητοι στον πόνο, ενεργοποιούν τα αντίστοιχα κέντρα στο νωτιαίο μυελό και συνεχίζουν να παράγουν ερεθίσματα και μετά την αντιμετώπιση του αρχικού τραυματισμού. Επίσης, συμβαίνουν χωροταξικές αλλαγές στις νευρικές μεμβράνες, οι οποίες ενεργοποιούν διαφορετικούς υποδοχείς που πριν ήταν ανενεργείς. Από τη στιγμή που οι νέοι υποδοχείς ενεργοποιούνται, οι οδοί του χρόνιου πόνου εγκαθίστανται και προκαλούν διέγερση με λιγότερα και ηπιότερα περιφερικά ερεθίσματα από το φυσιολογικό. Αυτό είναι το πρώτο βήμα της κεντρικής ευαισθητοποίησης από τον οξύ στο χρόνιο πόνο. Τα νευρικά κύτταρα αναπτύσσουν νέες συνδέσεις και απολήξεις, με αποτέλεσμα ο δεκτικός χώρος να αυξάνεται, κάνοντας τα σήματα του πόνου να γίνουν διάχυτα και δύσκολα να εντοπιστούν (9). Η αντίληψη του πόνου είναι πολύπλοκη και είναι ένας συνδυασμός σπλαγχνικών και σωματικών επιβλαβών διαδικασιών, που εμπλέκεται σε μία διαφοροποιημένη, παθολογική πια επεξεργασία από το ΚΝΣ. Η δυσμενής αλληλεπίδραση με ψυχολογικούς παράγοντες (προσωπικές, οικογενειακές και κοινωνικές σχέσεις) μπορεί να οδηγήσει σε αλλαγές συμπεριφοράς, που επιφορτίζουν το πρόβλημα και διαιωνίζουν την παθολογική ευαισθητοποίηση των οδών του πόνου (10). ΑΙΤΙΟΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ ΤΟΥ ΧΡΟΝΙΟΥ ΠΥΕΛΙΚΟΥ ΠΟΝΟΥ Η έρευνα για τον χρόνιο πυελικό πόνο είχε απογοητεύσει για μεγάλο χρονικό διάστημα ερευνητές και ασθενείς. Όλες οι μελέτες καταδεικνύουν τον υψηλό αριθμό γυναικών που επηρεάζει, το υψηλό ποσοστό εσφαλμένης διάγνωσης και την αποτυχία της ιατρικής παρέμβασης. Η βασική αιτία για την αποτυχία αυτή έγκειται στο γεγονός ότι σε πολλές περιπτώσεις οι εκτεταμένες κλινικές εξετάσεις δεν καταλήγουν σε εμφανή παθολογικά αίτια, ο δε ΧΠΠ δεν συνδέεται με φυσικά ευρήματα όπως π.χ. η ενδομητρίωση, που πολλές φορές εντοπίσθηκε ως αιτία του ΧΠΠ (11). Αντίστροφα μάλιστα, «η έλλειψη φυσικών ευρημάτων δεν αναιρεί την υποκειμενική εμπειρία του πόνου της ασθενούς και δεν αποδεικνύει την απουσία παθολογίας της πυέλου» (4). Η σύγχρονη δε παρουσία πολλαπλής παθολογίας στην πύελο, που μπορεί να προϋπάρχει στις ασθενείς, αποτελεί βασική αιτία της σύγχυσης στην διάγνωση του ΧΠΠ. Στις παθήσεις που προδιαθέτουν / προκαλούν τον ΧΠΠ (πίνακας 1) (12) συγκαταλέγονται η διάμεση κυστίτιδα, το σύνδρομο του ευερέθιστου εντέρου, αιδοιοδυνία (vulvodynia), το σύνδρομο φλεγμονής του προδόμου του κολεού (vulvar vestibulitis syndrome), κοκκυγοδυνία, το σύνδρομο του ανελκτήρα του πρωκτού, η δυσπαρευνία, ο κολεόσπασμος, η υπερτονία του πυελικού εδάφους, το σύνδρομο επιτακτικής ούρησης, η ουρηθρική συνδρομή και η νευραλγία του έσω αιδοιϊκού νεύρου (13-19). Είναι σημαντικό, επίσης, να μην ξεχνάμε ότι αρκετές γυναίκες με ΧΠΠ έχουν ιστορικό σεξουαλικής κακοποίησης (20). Αυτές οι γυναίκες σωματοποιούν αυτήν την τρομακτική τραυματική εμπειρία, και ζουν όλη τους τη ζωή με το «καλά κρυμμένο μυστικό» και τον αγώνα να αντιμετωπίσουν τον ψυχογενή ΧΠΠ (1). Επομένως, είναι μια ιδιαίτερη ομάδα που χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή και μεγάλη ευαισθησία τόσο στη λήψη ιστορικού, όσο και κατά την πορεία της θεραπείας. ΣΠΛΑΧΝΙΚΑ ΑΙΤΙΑ ΧΠΠ Οι δύο καλύτερα μελετημένες παθολογικές οντότητες που σχετίζονται με τον ΧΠΠ είναι η διάμεση κυστίτιδα και το σύνδρομο του ευερέθιστου εντέρου. Η διάμεση κυστίτιδα είναι μια χρόνια φλεγμονή της κύστης με συμπτώματα πόνου, επιτακτικής ούρησης και συχνουρίας και με απουσία ουρολοίμωξης. Πυελικός 225

3 ΚωνσταντινIδου - ΜακρHς ΧρOνιος πυελικoς πoνος στις γυναiκες Πίνακας 1. Σύνδρομα/Παθήσεις σχετιζόμενες με το ΧΠΠ (προσαρμογή από τον πίνακα ταξινόμησης των συνδρόμων Χρόνιου Πυελικού Πόνου στο αντίστοιχο κεφάλαιο οδηγιών της Ευρωπαϊκής Ουρολογικής Εταιρείας). Χρόνιος πυελικός πόνος Ουρολογικές Γυναικολογικές Εντερικές Νευρολογικές Μυικές Σύνδρομο επώδυνης ουροδόχου κύστης/διάμεση κυστίτιδα Ουρηθρική συνδρομή Πεοδυνία (διεθνής όρος: Σύνδρομο επώδυνου πέους) Προστατοδυνία (διεθνής όρος: Σύνδρομο επώδυνου προστάτη) Οσχεοδυνία (διεθνής όρος: Σύνδρομο επώδυνου οσχέου) α. Ορχεοδυνία ( διεθνής όρος: Σύνδρομο επώδυνου όρχι) β. Επιδιδυμοδυνία (διεθνής όρος: Σύνδρομο επώδυνης επιδιδυμίδας) γ. Μετα-βαζεκτομή επώδυνο σύνδρομο Επώδυνη συνδρομή σχετιζόμενη με ενδομητρίωση Κολεοδυνία/Δυσπαρευνία (διεθνής όρος: Σύνδρομο επώδυνου κολεού) Αιδοιοδυνία (διεθνής όρος: Σύνδρομο επώδυνου αιδοίου) α. Σύνδρομο γενικευμένου αιδοιϊκού πόνου β. Σύνδρομο εντοπισμένου αιδοιϊκού πόνου γ. Σύνδρομο επώδυνου προδόμου του κολεού δ. Κλειτοριδική συνδρομή Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου Πρωκταλγία Σύνδρομο ορθοπρωκτικού πόνου Πρωκτισμός Νευραλγία του έσω αιδοιϊκού νεύρου Σύνδρομο του ανελκτήρα του πρωκτού (διεθνής όρος: Σύνδρομο περινεϊκού άλγους) Υπερτονία του πυελικού εδάφους (διεθνής όρος: Σύνδρομο επώδυνων πυελικών μυών) πόνος συνυπάρχει σε ποσοστό 70% των γυναικών με διάμεση κυστίτιδα. Το πυελικό τους έδαφος κατά την ψηλάφηση βρίσκεται σε τάση, ενώ εμφανίζει επίσης αυξημένη ηλεκτρομυική δραστηριότητα. Το υπερδραστήριο αυτό πυελικό έδαφος ερεθίζει μόνιμα το ΚΝΣ και εμφανίζεται τελικά ο ΧΠΠ (19). Αυτό εξηγεί το γεγονός ότι τα συμπτώματα της διάμεσης κυστίτιδας συχνά υπερκαλύπτονται από εκείνα του ΧΠΠ, που πολλές φορές μπορεί να προέρχονται από την ίδια την εξέλιξη της νευρομυικής διαταραχής (21). Το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου συχνά προϋπάρχει του ΧΠΠ, με συμπτώματα πόνου στην περιοχή των κάτω κοιλιακών μυών που δυσχεραίνουν ιδιαίτερα τη διάγνωση. Αυτή η κατάσταση απαντά σε ποσοστό 50-80% σε γυναίκες με ΧΠΠ, το οποίο είναι σαφώς υψηλότερο από το γενικό πληθυσμό (22). Για το λόγο αυτό είναι σημαντικό να λαμβάνεται υπόψη στην αξιολόγηση του ΧΠΠ. ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΑ ΑΙΤΙΑ ΧΡΟΝΙΟΥ ΠΥΕΛΙΚΟΥ ΠΟΝΟΥ Μυοσκελετικές αιτίες του πυελικού πόνου έχουν 226 ενοχοποιηθεί από το 1930, όταν ο Thiele 1937 (23) ανέφερε ευρήματα πόνου και σπαστικότητας στο μυοσκελετικό σύστημα της πυελικής ζώνης, τα οποία συνδέονταν με συμπτώματα κοκκυγοδυνίας. Η κοκκυγοδυνία είναι μια συνηθισμένη διάγνωση, όπου η άρθρωση του κόκκυγα μπορεί να προκαλέσει πόνο ή σπασμό του πυελικού εδάφους, κυρίως του κοκκυγικού μυός. Οι King και συν (24) βρήκαν ότι το 75% των γυναικών που παραπέμφθηκαν σε φυσικοθεραπευτή μετά την αποτυχία γυναικολογικών θεραπειών είχαν χαρακτηριστικά τυπικής στάσης πυελικού πόνου με χαρακτηριστικά πρότυπα μυικής ανισορροπίας. Τα αποτελέσματα της παρέμβασης έδειξαν ανακούφιση του πόνου σε ποσοστό 70% αυτών των ασθενών. Σε μια ανασκόπηση, ο Mense (25) περιγράφει το μηχανισμό της αντανακλαστικής υπερτονίας, καθώς και της αντανακλαστικής ατροφίας των μυών όταν αλλάζει ο μηχανισμός της άρθρωσης. Αλλά δεν ενοχοποιείται μόνο η άρθρωση του κόκκυγα. Η δυσλειτουργία των ιερολαγονίων αρθρώσεων, της ηβικής σύμφυσης, της οσφυικής μοίρας και της άρθρωσης του ισχίου επηρεάζουν το πυελικό έδαφος με αντα-

4 νακλαστικό σπασμό και περιορισμό της δύναμης και της επιμήκυνσής του. Επίσης, ο πόνος της θωρακοοσφυικής ένωσης που αναφέρεται στην οσφυική μοίρα, στο ισχίο και στην ηβική σύμφυση, μιμείται το γυναικολογικό και ουρολογικό πόνο (26). Ένα άλλο ενδεχόμενο πρόβλημα μπορεί να είναι η βράχυνση του τετράγωνου οσφυικού, που μπορεί να δημιουργήσει πλάγια κλίση της λεκάνης. Αυτή η κατάσταση οδηγεί σε δυσλειτουργία των ιερολαγονίων αρθρώσεων και ανισορροπία των μυών του πυελικού εδάφους. Οι δύο μύες που επηρεάζονται κατά κύριο λόγο είναι ο ηβοουρηθρικός και ο έσω θυροειδής (27). Τα συμπτώματα από την υπερτονία του ηβοουρηθρικού μυός περιλαμβάνουν την επιτακτικότητα και τη συχνουρία, τον πόνο στην ηβική περιοχή και τη διαταραχή της ροής της ούρησης. Κατά την υπερτονία του έσω θυροειδή μπορεί να ερεθιστεί το αιδοιϊκό νεύρο μέσα στο κανάλι του Alcock και να οδηγήσει σε δυσφορία της κλειτορίδας και του περινέου, η οποία επιδεινώνεται κατά την καθιστή θέση. Επακόλουθο είναι ο κολεόσπασμος και τελικά η δυσπαρευνία (7). Αυτά είναι κοινά παραδείγματα, όπου γυναικολογικά συμπτώματα οφείλονται σε μυοσκελετικές δυσλειτουργίες. ΠΟΝΟΣ ΠΥΕΛΙΚΟΥ ΕΔΑΦΟΥΣ Πρόσφατα εκδηλώνεται ενδιαφέρον για το ρόλο των μυών του πυελικού εδάφους, των οποίων τυχόν δυσλειτουργία εμπλέκεται τόσο στη δημιουργία, όσο και στη διατήρηση των συνδρόμων του χρόνιου πυελικού πόνου. Πολλά σύνδρομα πυελικού πόνου εμφανίζουν τα συμπτώματα που αποδίδονται σε ένα «υπερδραστήριο» ή «υπερτονικό» πυελικό έδαφος. Το σύνδρομο του ανελκτήρα του πρωκτού (28), η μυαλγία τάσης του πυελικού εδάφους (15) και η κοκκυγοδυνία (29) είναι όλοι όροι που χρησιμοποιούνται για να περιγράψουν μια όμοια ομάδα συμπτωμάτων, τα οποία μπορεί να προκλήθηκαν από μια υπερτονία του πυελικού εδάφους. Τα συμπτώματα είναι συνήθως ασαφή και ακαθόριστα, εξαιτίας της βαθιάς θέσης των μυών στην πύελο. Η ασθενής μπορεί να περιγράψει τον πόνο ως «παλλόμενο ρυθμικό άλγος ή βάρος στο ορθό, στον κόλπο και στην περιοχή του περινέου». Στις γυναίκες, μπορεί να υπάρχει επίσης μια αίσθηση όπως αυτή της πρόπτωσης μήτρας. Ο πόνος συνήθως ακτινοβολεί στην οσφύ, στο ιερό και στους άνω μηρούς, ενώ μπορεί να αναπτυχθούν εντερικά και ουρολογικά συμπτώματα. Ο πόνος αυξάνεται στο παρατεταμένο κάθισμα, σε φυσικές δραστηριότητες, στη σεξουαλική επαφή, σε κινήσεις του εντέρου και στο άγχος, αλλά ποικίλει σε κάθε άτομο (6). Τα συμπτώματα είναι εύκολο να μπερδευτούν με παθολογία των σπλάχνων. Μελετητές έχουν αποδείξει ότι δυσλειτουργίες σπλάγχνων και διαταραχές οργάνων μπορεί να επιβαρύνουν τους μύες του πυελικού εδάφους και τους συγγενείς ιστούς (19,30,31). Επαναλαμβανόμενες ουρολοιμώξεις, για παράδειγμα, μπορεί να είναι αιτία υπερτονίας των μυών του πυελικού εδάφους. Οι υπερτονικοί μύες προκαλούν συμπίεση τοπικά στην ουρήθρα και τον κόλπο και νευρολογικοί μηχανισμοί διαιωνίζουν ουρολογικά συμπτώματα και συμπτώματα από τα έξω γεννητικά όργανα. Επίσης, δυσλειτουργίες μυών μπορεί να συμβούν κατά την εκμάθηση λανθασμένων προτύπων σύσπασης του πυελικού εδάφους. Ένα παράδειγμα λανθασμένου προτύπου είναι το χρόνιο κράτημα των μυών (προκειμένου να μη χάσουν ούρα ή να μην αισθάνονται τις προπτώσεις), που οδηγεί το πυελικό τους έδαφος σε βουλητική υπερτονία (32). Χρόνιοι μυοσκελετικοί παράγοντες που περιλαμβάνουν δομικές ανωμαλίες, όπως ασυμμετρίες της λεκάνης, ανισότητα στο μήκος των ποδιών ή κακή στάση του σώματος οδηγούν επίσης σε αδυναμία και υπερτονία των μυών (5). Το αιδοιϊκό νεύρο (Ι2-Ι4) είναι κλινικά πολύ σημαντικό στη μελέτη του πυελικού πόνου, γιατί νευρώνει τον έξω σφιγκτήρα της ουρήθρας και τον ανελκτήρα του πρωκτού. Οι κλάδοι του, επίσης, νερώνουν τους μύες και το δέρμα του περινέου και των χειλέων του αιδοίου. Οι νευρικές ίνες αναμιγνύονται με αυτές του αυτόνομου νευρικού συστήματος (29). To αιδοιϊκό νεύρο, διαπερνώντας το αιδοιϊκό κανάλι, είναι ευπρόσβλητο σε συμπίεση σε πολλά σημεία κατά μήκος της πορείας του. Συμπίεση του νεύρου ή των κλάδων του, μπορούν να προκαλέσουν μια κατάσταση γνωστή ως αιδοιϊκή νευραλγία (33). Ο νευροπαθής πόνος προκαλεί συμπτώματα καυσαλγίας και μιας αίσθησης κνησμού. Η αιδοιοδυνία αρχικά περιγράφηκε ως «σύνδρομο φλεγόμενης μήτρας» το 1880 (34). Η αιδοιοδυνία και ο πόνος των γεννητικών οργάνων έχουν στοιχεία νευροπάθειας, από συμπίεση του αιδοιϊκού. ΜΥΟΠΕΡΙΤΟΝΙΑΚΟΣ ΠΟΝΟΣ ΚΑΙ ΕΝΑΥΣΜΑ- ΤΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ ΠΟΝΟΥ (TRIGGER POINTS) Το μυοπεριτονιακό σύστημα είναι ένα δίκτυο από μύες και συνδέσμους, που βρίσκονται μέσα σε θήκες από περιτονία. Το εναυσματικό σημείο πόνου είναι ένα υπερευαίσθητο σημείο του σκελετικού μυός. Βρίσκεται μέσα σε μια δέσμη μυικών ινών, η οποία στην ψηλάφηση δίνει την αίσθηση παθολογικής σύσπασης και αποτελείται από συσπασμένα σαρκομέρια (35). Τα εναυσματικά σημεία πόνου μπορεί να είναι ενεργά δίνοντας αντανακλαστικό πόνο, ή να παράγουν πόνο μόνο κατά την πίεση. Τα ενεργά εναυσματικά σημεία πόνου βρίσκονται πάντοτε σε τάση, εμποδίζοντας την επιμήκυνση του μυός και καθιστώντας αυτόν αδύναμο. Σημαντικό είναι ότι το ενεργό εναυσματικό σημείο πόνου έχει έναν ειδικό πόνο, με συγκεκριμένα πρότυπα αναφοράς που έχουν σχέση με αυτόνομα και κινητικά φαινόμενα. Εναυσματικά σημεία πόνου στο πυελικό έδαφος και στους σχετιζόμενους μύες μπορούν να αναδείξουν μια πολυμορφία συμπτωμάτων όπως οσφυικό πόνο, κολπικό και κοκκυγικό πόνο και μια αίσθηση πλήρωσης του 227

5 ΚωνσταντινIδου - ΜακρHς ορθού. Οι μύες που σχετίζονται είναι ο λαγονοψοΐτης, ο τετράγωνος οσφυικός, ο έσω θυροειδής, ο απιοειδής, οι γλουτιαίοι και κοιλιακοί μύες, καθένας από τους οποίους μπορεί να προκαλέσει πόνο στην πύελο και στα γεννητικά όργανα (35). Συζητώντας για το λαγονοψοΐτη, οι Simons και συν τον περιέγραψαν ως τον «κρυμμένο φαρσέρ, με την έννοια ότι προσφέρει πολλές σημαντικές λειτουργίες, συχνά προκαλεί πόνο και είναι μάλλον δυσπρόσιτος» (35). Πόνος από αυτόν τον μυ μπορεί να αναφέρεται στις ιερολαγόνιες, στην οσφύ, στους άνω μηρούς και στη βουβωνική χώρα. Φυσιολογικά υπάρχουν λανθάνοντα επώδυνα σημεία χωρίς πόνο σε αρκετούς μύες, μέχρι να συμβεί ένα γεγονός, όπως ένας σημαντικός τραυματισμός ή ένας επαναλαμβανόμενος μικροτραυματισμός, ο οποίος τα μετατρέπει σε ενεργά επώδυνα σημεία. Έχει αποδειχθεί ότι επώδυνα σημεία στους κάτω κοιλιακούς, στην πυελική ζώνη, μπορεί να είναι πρωτεύουσες πηγές ΧΠΠ (35). Εάν ένα ενεργό εναυσματικό σημείο πόνου δεν αποκατασταθεί έγκαιρα, αναπτύσσεται ΧΠΠ (19). Όταν τα μυοπεριτονιακά εναυσματικά σημεία πόνου εμπλακούν στο φαύλο κύκλο του πόνου, μπορούν να διατηρούν τον πόνο ακόμη και αν η αρχική φλεγμονή έχει υποχωρήσει. Ο Slocumb (36) βρήκε εναυσματικά σημεία πόνου σε 131 (74%) από 177 ασθενείς που παραπέμφθηκαν για αξιολόγηση ΧΠΠ. Επιπλέον, οι Reiter and Gambone (37) ανέφεραν κοιλιακά εναυσματικά σημεία πόνου σε ποσοστό 55% των γυναικών που παραπέμφθηκαν για ΧΠΠ μετά την αποτυχία λαπαροσκοπικής παρέμβασης. 228 ΧρOνιος πυελικoς πoνος στις γυναiκες ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΠΥΕΛΙΚΟΥ ΠΟΝΟΥ Η φυσικοθεραπευτική αξιολόγηση μπορεί να είναι μακρά και πρέπει να εξηγηθεί στην ασθενή από την πρώτη συνάντηση ότι η εκτίμηση μπορεί να ολοκληρωθεί σε δύο ή περισσότερες συνεδρίες. Πρέπει να δοθεί χρόνος στην ασθενή να πει το ιστορικό της, να το μοιραστεί μαζί μας. Χάρτες πόνου που απεικονίζουν το σώμα όπως και ερωτηματολόγια μπορεί να είναι χρήσιμα για να εμπλουτίσει η ασθενής την υποκειμενική της αναφορά (38). Η αντικειμενική αξιολόγηση πρέπει να είναι εκτενής και να περιλαμβάνει όλες τις πιθανές πηγές πόνου. Αρχίζει με την παρατήρηση της βάδισης, της στάσης και των κυρτωμάτων της σπονδυλικής στήλης, αξιολογώντας τυχόν διαφορές στο μήκος των ποδιών ή όποιες άλλες ασυμμετρίες που τυχόν υπάρχουν. Συνεχίζουμε με τη μυοσκελετική αξιολόγηση της πυελικής ζώνης, δηλαδή των ισχίων, της οσφυικής μοίρας, των αρθρώσεων και των συνδέσμων της πυέλου, καθώς και όλων των μυών της περιοχής. Η αξιολόγηση του συνδετικού ιστού είναι απαραίτητη. Γίνεται με την ψηλάφηση των υποδερματικών ιστών στην περιοχή των κοιλιακών μυών, της οσφύος, των γλουτών και των μηρών. Για την εξέταση του συνδετικού ιστού, το δέρμα ψηλαφάται ελαφρά, μετά διατρέχεται από τα δάκτυλα του θεραπευτή που αναζητά αλλαγές στο περίγραμμα, την ελαστικότητα, τη θερμοκρασία και τον πόνο (39). Έχει αποδειχθεί ότι οι περιτονίες μπορεί να εμφανίσουν επώδυνους περιορισμούς και να καταστούν πηγή δυσλειτουργίας (7). Η ψηλάφηση είναι πολύ σημαντικό κομμάτι της αξιολόγησης για όλες τις δομές των συσταλτών μορίων. Όλοι οι μύες και οι τένοντες της περιοχής της πυέλου, περιλαμβανομένου και του πυελικού εδάφους, αξιολογούνται για το μυικό τους τόνο, την κινητικότητά τους, καθώς και για εναυσματικά σημεία πόνου. Oι Simons και συν (35) περιέγραψαν με λεπτομέρεια πώς πρέπει να εξετάζεται κάθε μυς για εναυσματικά σημεία πόνου. Μετά την ολοκλήρωση της εκτίμησης του μυοσκελετικού, του συνδετικού ιστού και της μυοπεριτονιακής αξιολόγησης, ακολουθεί εξειδικευμένη αξιολόγηση του πυελικού εδάφους. Για να ερευνηθούν πλήρως οι εν τω βάθει πυελικοί μύες είναι απαραίτητη η δακτυλική κολπική ή/και η δακτυλική εξέταση του ορθού. Οι εκπαιδευμένοι στην εγκράτεια φυσικοθεραπευτές, που εκτελούν με ευκολία την αξιολόγηση των μυών του πυελικού εδάφους σε ασθενείς με ακράτεια, είναι ιδανικοί για την αξιολόγηση και ασθενών με ΧΠΠ. Κολπική ή ορθική δακτυλική εξέταση μπορεί να διακρίνει περιορισμούς και εναυσματικά σημεία πόνου στον ανελκτήρα του πρωκτού ή σε πιο επιφανειακούς μύες, όπως τον εγκάρσιο του περινέου και τον έξω σφιγκτήρα. Άλλοι μύες προσβάσιμοι από εσωτερικά της πυέλου είναι ο κοκκυγικός, ο απιοειδής και ο έσω θυροειδής. Οι FitzGerald και Kotarinos (39) παρουσίασαν μια σαφή μεθοδολογία που χρησιμοποιείται για τον προσδιορισμό και την αξιολόγηση των ενδοπυελικών δομών. Τέλος, δεν θα πρέπει να παραλείπεται η αδρή εξέταση του νευρικού συστήματος. Η συμπίεση του αιδοιϊκού νεύρου μπορεί να προκαλείται από περιορισμούς στην πύελο στο σημείο όπου το κανάλι του Alcock υπέρκειται του έσω θυροειδούς. Έτσι, είναι σημαντικό να αξιολογείται και η νευρική τάση (39). Το αιδοιϊκό νεύρο μπορεί να ψηλαφηθεί από τον κόλπο στο κανάλι του Alcock, μέσα στον έσω θυροειδή και να διαταθεί με έσω στροφή του ισχίου. Αυτός ο χειρισμός θα αυξήσει τα συμπτώματα αν το νεύρο είναι μπλοκαρισμένο σε κάποιο σημείο της πορείας του (7). ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΙΟΥ ΠΥΕΛΙΚΟΥ ΠΟΝΟΥ Όταν μια γυναίκα παραπονιέται για χρόνιο πυελικό πόνο με υπάρχοντα ουρολογικά γυναικολογικά, γαστρεντερικά, νευρολογικά ή μυοσκελετικά συμπτώματα, το πρώτο βήμα είναι η ακριβής διάγνωση όλων των υποκείμενων παθολογιών. Έγινε πλέον κατανοητό ότι ο ΧΠΠ πρέπει να αντιμετωπίζεται από κάποιον εξειδικευμένο επιστήμονα που δεν είναι σε θέση να θεραπεύ-

6 σει όλες τις πιθανές αιτίες, ωστόσο θα πρέπει να έχει τη γνώση να αναγνωρίζει τους τύπους δυσλειτουργίας που συνδέονται με την πάθηση, συμπεριλαμβανομένων και αυτών που είναι έξω από το γνωστικό αντικείμενο της ειδικότητας. Διεθνώς, βέβαια, πλέον οι διεπιστημονικές συνεργασίες και η ανάπτυξη ειδικών κέντρων με τη συμμετοχή νευροουρολόγου, γυναικολόγου και φυσικοθεραπευτή πυελικού εδάφους, είναι γεγονός. Στα περισσότερα κέντρα, η στενή συνεργασία και με εξειδικευμένο ψυχολόγο θεωρείται δεδομένη. Η φυσικοθεραπευτική παρέμβαση στη θεραπεία του ΧΠΠ, σε συνδυασμό με άλλες ιατρικές παρεμβάσεις από ειδικούς ιατρούς, αποτελεί μέχρι σήμερα το αποτελεσματικότερο μοντέλο θεραπείας του ΧΠΠ. Το κλειδί της επιτυχίας βασίζεται στα ευρήματα της αξιολόγησης. Ο ΧΠΠ είναι ένα σωματικό σύμπτωμα και η αιτία της εκδήλωσής του οφείλεται σε κάποια σωματική διαταραχή. Συνεπώς, μια ολιστική προσέγγιση είναι η μόνη που θα οδηγήσει στον εντοπισμό των αιτίων. ΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ Η διόρθωση της στάσης του σώματος σε ασθενείς με χρόνιο πυελικό πόνο έχει αποδειχθεί αποτελεσματική σε πολλές μελέτες (15,24,36,40). Οι ασθενείς εκπαιδεύονται στη σωστή στάση σώματος κατά τη διάρκεια λειτουργικών δραστηριοτήτων. Θευραπευτικές ασκήσεις για τη σταθεροποίηση του κορμού και την ισορροπία των μυών γύρω από τη λεκάνη και το ισχίο, κρίνονται απαραίτητες (41). ΧΕΙΡΟΠΡΑΚΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ (MANUAL THERAPY) Πολλές μελέτες προτείνουν τη χειροπρακτική θεραπεία (manual therapy) για την αποκατάσταση του ΧΠΠ. Οι τεχνικές της εφαρμόζονται για την κινητοποίηση των αρθρώσεων και των μαλακών μορίων. Δυσλειτουργίες των ιερολαγονίων αρθρώσεων και της ηβικής σύμφυσης μπορούν εύκολα με αυτή τη μεθοδολογία να αντιμετωπισθούν. Η μάλαξη των μυών του πυελικού εδάφους μέσω του ορθού κατά Thiele (23) χρησιμοποιήθηκε αρχικά για τη θεραπεία ασθενών με κοκκυγοδυνία. Αυτή η θεραπεία μπορεί να τροποποιηθεί, προσθέτοντας ελευθέρωση των εναυσματικών σημείων πόνου και άλλες τεχνικές μαλακών ιστών, όπως διατάσεις, που μπορούν να εφαρμοστούν και διαμέσου του κόλπου. Αυτή η θεραπευτική προσέγγιση έχει γίνει το αντικείμενο μιας πρόσφατης έρευνας και βρέθηκε να είναι αποτελεσματική στη θεραπεία του πόνου της διάμεσης κυστίτιδας (19). Η θεραπεία του μυοπεριτονιακού πόνου και της δυσλειτουργίας των μυών του πυελικού εδάφους, στοχεύει στη διακοπή του φαύλου κύκλου του πυελικού πόνου (42). Μια περίοδος ελεύθερη από ερεθισμό στο πυελικό έδαφος μπορεί να αναστρέψει την κεντρική ευαισθητοποίηση και να αποκαταστήσει τη φυσιολογική νευρική δραστηριότητα (19). Χειρισμοί για την αποκατάσταση των δυσλειτουργιών του συνδετικού ιστού και την ελευθέρωση εναυσματικών σημείων πόνου ενδοκολπικά, έχουν εφαρμοσθεί και σε ασθενείς με βραχυμένο πυελικό έδαφος με πολύ καλά αποτελέσματα (43). Θα πρέπει να τονιστεί, όμως, ότι η χειροπρακτική θεραπεία παρέχει υψηλά εξειδικευμένες παρεμβάσεις σε ποικίλες δυσλειτουργίες και θα πρέπει να εφαρμόζεται μόνο από εξειδικευμένους φυσιοθεραπευτές. ΒΙΟΑΝΑΔΡΑΣΗ (BIOFEEDBACK) Η βιοανάδραση είναι μια μεθοδολογία ιδιαίτερα χρήσιμη, τόσο στην αξιολόγηση, όσο και στην εκπαίδευση των μυών του πυελικού εδάφους. Καταγράφει με κολπικά ή επιφανειακά ηλεκτρόδια την ηλεκτρομυογραφική απάντηση από μια ενιαία σύσπαση των μυών του ΠΕ, προσφέροντάς την σε οπτική ή/και ακουστική μορφή και βοηθώντας με τον τρόπο αυτό τις ασθενείς να συνειδητοποιήσουν και να ελέγξουν τη μυική δραστηριότητα (44). Η χρήση της βιοανάδρασης στο υπερδραστήριο πυελικό έδαφος στοχεύει στην αντικειμενοποίηση και ποσοτικοποίηση του προβλήματος, καθώς και στην εκπαίδευση της ασθενούς στη χαλάρωση των μυών (32). H αίσθηση της χαλάρωσης των μυών του πυελικού εδάφους είναι δύσκολο να επιτευχθεί χωρίς οπτικό ερέθισμα. Η βιοανάδραση για τη μείωση της αστάθειας των μυών του πυελικού εδάφους έχει βρεθεί ότι μειώνει τον πόνο και βελτιώνει τη σεξουαλική λειτουργία (13,45), με αποτελέσματα που διατηρήθηκαν σε παρακολούθηση δύο ετών (46). Άλλες μικρότερες μελέτες επίσης ανέφεραν ενθαρρυντικά αποτελέσματα από την χρήση του (47). Χρειάζονται, όμως, μεγαλύτερες και πιο εκτεταμένες μελέτες για πιο αξιόπιστες αποδείξεις. ΝΕΥΡΟΔΙΕΓΕΡΣΗ ΚΑΙ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΣ ΕΡΕΘΙΣΜΟΣ Ο ερεθισμός των ριζών Ι3-Ι4 εφαρμόζεται για να μειωθεί η σπαστική συμπεριφορά του πυελικού εδάφους, να αποκατασταθεί η φυσιολογική λειτουργία του και να μειωθεί ο πόνος (48). H διέγερση μπορεί να εφαρμοστεί με κολπικό ή με επιφανειακό ηλεκτρόδιο. Σε μια μελέτη γυναικών με πυελικό πόνο που προκλήθηκε από σπασμό του ανελκτήρα του πρωκτού, το 52% αυτών παρουσίασε βελτίωση του πόνου μετά από θεραπεία με κολπικό ηλεκτρικό ερεθισμό για 6 μήνες (49). Οι παραπάνω συγγραφείς κατέληξαν ότι μια τυχαιοποιημένη ελεγχόμενη δοκιμή είναι απαραίτητη για να τεκμηριωθούν τα αρχικά ευρήματα. Σε περιπτώσεις ανίατου ΧΠΠ, στις οποίες έχουν αποτύχει όλες οι θεραπείες περιλαμβανόμενης της φυσικοθεραπείας, ο νευροερεθισμός του ιερού με εμφύτευση διεγέρτη ιερής νευρικής ρίζας, είναι μια αποτελεσματική μέθοδος θεραπείας του πόνου σε πολλούς ασθενείς (50). 229

7 ΚωνσταντινIδου - ΜακρHς ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Ο χρόνιος πυελικός πόνος είναι αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης φυσικών, ψυχολογικών και συμπεριφοριστικών αλλαγών, με δυσμενή και δυσλειτουργική προσαρμογή του ΚΝΣ. Όλες οι αλλαγές πρέπει να αντιμετωπίζονται μέσα από ένα ολιστικό μοντέλο θεραπείας, με επίκεντρο την ασθενή. Η καλή επικοινωνία των εξειδικευμένων επαγγελματιών υγείας είναι σημαντική και απαραίτητη για τη θεραπεία ασθενών με ΧΠΠ. Πολλές φορές, η απόλυτη θεραπεία μπορεί να μην είναι δυνατή, είναι όμως σημαντική η βελτίωση των συμπτωμάτων που συνεπάγεται βελτίωση της ποιότητας ζωής, της σεξουαλικής και φυσικής λειτουργίας των ασθενών. Η φυσικοθεραπευτική προσέγγιση είναι από τις πρώτες προτεινόμενες θεραπείες για την αντιμετώπιση του χρόνου πυελικού πόνου, αφού έχει δείξει τη μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα. Σε πολλές χώρες, ο αριθμός των εξειδικευμένων φυσικοθεραπευτών είναι πολύ μικρός για να εφαρμοσθούν προγράμματα αποκατάστασης του πυελικού πόνου. Ιδιαίτερα στην Ελλάδα, υπάρχει παντελής έλλειψη εξειδικευμένων φυσικοθεραπευτών πυελικού εδάφους. Προκειμένου να υπάρξουν περισσότεροι φυσικοθεραπευτές στο προκείμενο πεδίο, θα πρέπει να ενταχθούν ανάλογα μαθήματα στο πρόγραμμα σπουδών της προπτυχιακής εκπαίδευσης και να αναπτυχθούν ειδικά προγράμματα για απόκτηση μεταπτυχιακής ειδίκευσης. Επίσης, η ενθάρρυνση των ειδικών ιατρών για τη φυσικοθεραπευτική παρέμβαση στην αντιμετώπιση του πυελικού πόνου είναι εξαιρετικά σημαντική. Summary Konstantinidou E, Makis T. Chronic pelvic pain in women Hellen Obstet Gynecol 18(3): , 2006 A significant number of patients with urologic, gynecologic and rectal complaints also presents with pain of the pelvic floor and the urogenital system, which is of unknown origin. It was the aim of the current review to present the complexity of the etiopathology and pathiophysiology of the chronic pelvic pain. A further goal was to analyze the data being used with regard to the physiotherapeutic management of the pelvic floor complaints. The information presented herein, was based upon data retrieved from the current available literature. Key words: Chronic pelvic pain, pelvic floor, vulvar pain, interstitial cystitis, quality of life, biofeedback. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Mathias S, Kupperman Μ, Liberman R, et al. Chronic pelvic pain: prevalence, health-related quality of life 230 ΧρOνιος πυελικoς πoνος στις γυναiκες and economic correlates. Obstetrics and Gynecology 1996; 87: Zondervan KT, Yudkin PL, Vesey MP, et al. The community prevalence of Chronic pelvic pain in women and associated illness behaviours. British Journal of General Practice 2001; 51: Verhaak PF, Kerssens JJ, Dekker J, Sorbi MJ, Bensing JM. Prevalence of chronic benign pain disorder among adults: a review of the literature, Pain 1998; 77(3): American College of Obstetricians and Gynecologists Committee on Practice Bulletins - Gynecology (ACOGCPB-G) Chronic pelvic pain. Clinical management guidelines for obstetrician - gynecologists. ACOG Practice Bulletin Number 51. Obstetrics and Gynaecology 2004; 103(3): Baker ΤΚ. Musculoskeletal origins of chronic pelvic pain. Obstetrics and Gynecology Clinics of North America 1993; 20: Howard FΜ, Perry Ρ, Carter JΕ, et al. Pelvic Pain: Diagnosis and Management. Lippincott, Williams & Wilkins, Philadelphia, ΡΑ, Prendergast SΑ & Weiss JΜ Screening for musculoskeletal causes of pelvic pain. Clinical Obstetrics and Gynecology 2003; 46 (4): Steege JF, Metzger DA, Levy BS. Chronic Pelvic Pain: An Integrated Approach. Philadelphia: W.B. Saunders Company, Sufka ΚJ Chronic pain explained. Brain and Mind 2000; 179: Rogers RΜ. Basic neuroanatomy for understanding pelvic pain. Journal of the American Association of Gynecologic Laparoscopists 1999; 6(1): Rapkin ΑJ. Adhesions and pelvic pain: a retrospective study. Obstetrics and Gynecology 1986; 68: Guidelines on Chronic Pelvic Pain. European Association of Urology, Glazer H, Rodke G, Swencionis C, et al. The treatment of vulvar vestibulitis syndrome by electromyographic biofeedback of the pelvic floor musculature. Journal of Reproductive Medicine 1995; 40: Lukban J, Whitmore K, Kellogg-Spadt S, et al. The effect of manual therapy in patients diagnosed with intertstitial cystitis, high-tone pelvic floor dysfunction, and sacroiliac dysfunction. J Urol 2001; 57: Sinaki Μ, Merrit J, Stillwell GΚ. Tension myalgia of the pelvic floor. Μayo Clinic Proceedings 1977; 52: Steege JF. Scope of the problem. In: Steege JF, Metzger, DΑ, Levy, ΒΑ, eds. Chronic Pelvic Pain: An Integrated Approach. W. Β. Saunders, Philadelphia, ΡΑ, 1998; Thiele GH. Coccygodynia: cause and treatment. Dis

Φυσικοθεραπευτική Προσέγγιση της

Φυσικοθεραπευτική Προσέγγιση της Φυσικοθεραπευτική Προσέγγιση της Ακράτειας μετά από Προστατεκτομή Ελένη Κωνσταντινίδου Φυσικοθεραπεύτρια M.Sc Specialist Phys Continence U.E.L Επιστημονικός συν. ΙΜΟΠ Εργαστηριακός συν. ΤΕΙΘ Φυσικοθεραπευτική

Διαβάστε περισσότερα

7/4/2017. Παγώνη Πολυτίμη Φυσικοθεραπεύτρια Msc ΤΕΦΑΑ-ΑΠΘ Υπεύθυνη Εργαστηρίου φυσ/ας ΓΝΘ Γ.ΓΕΝΝΗΜΑΤΑΣ

7/4/2017. Παγώνη Πολυτίμη Φυσικοθεραπεύτρια Msc ΤΕΦΑΑ-ΑΠΘ Υπεύθυνη Εργαστηρίου φυσ/ας ΓΝΘ Γ.ΓΕΝΝΗΜΑΤΑΣ * Παγώνη Πολυτίμη Φυσικοθεραπεύτρια Msc ΤΕΦΑΑ-ΑΠΘ Υπεύθυνη Εργαστηρίου φυσ/ας ΓΝΘ Γ.ΓΕΝΝΗΜΑΤΑΣ 1 Σύμφωνα με την Διεθνή Εταιρεία Εγκράτειας (International Continence Society), με τον όρο ακράτεια ούρων

Διαβάστε περισσότερα

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές...

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές... ΠΕΔΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Εκφυλιστικές αλλοιώσεις Αγγειακές παθήσεις Παθολογίες των πνευμόνων Ουρο-γυναικολογικές διαταραχές Καρδιακές παθήσεις Παθολογίες σπονδυλικής στήλης Παθολογίες αρθρώσεων Παθολογίες συνδέσμων

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση συμπτωμάτων vs. Αποκατάσταση της αιτίας του πόνου και της δυσλειτουργίας

Αντιμετώπιση συμπτωμάτων vs. Αποκατάσταση της αιτίας του πόνου και της δυσλειτουργίας ΚΛΙΝΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΙΣΜΟΣ Αντιμετώπιση συμπτωμάτων vs. Αποκατάσταση της αιτίας του πόνου και της δυσλειτουργίας Ο πατέρας της Οστεοπαθητικής Dr A. T. Still, διατύπωσε την άποψη στις αρχές του 20ου αιώνα ότι

Διαβάστε περισσότερα

Λειτουργική αποκατάσταση της γυναικείας ακράτειας

Λειτουργική αποκατάσταση της γυναικείας ακράτειας Λειτουργική αποκατάσταση της γυναικείας ακράτειας PFM PFM Ελένη Κωνσταντινίδου Φυσικοθεραπεύτρια M.Sc Specialized in Pelvic Floor U.E.L Επιστημονικός συν. ΙΜΟΠ, Α.Π.Θ Το Πυελικό Έδαφος ως Μυοσκελετική

Διαβάστε περισσότερα

ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΟΡΘΟΥ. Γιάννης Τσιαούσης Χειρουργός, Επίκ. Καθηγητής Ανατομίας Ιατρική Σχολή, Παν/μιο Κρήτης

ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΟΡΘΟΥ. Γιάννης Τσιαούσης Χειρουργός, Επίκ. Καθηγητής Ανατομίας Ιατρική Σχολή, Παν/μιο Κρήτης ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΟΡΘΟΥ Γιάννης Τσιαούσης Χειρουργός, Επίκ. Καθηγητής Ανατομίας Ιατρική Σχολή, Παν/μιο Κρήτης Βασικές Ανατομικές Δομές Πυέλου πυελικό έδαφος κυρίως από διάφραγμα πυέλου χωνοειδές σχήμα

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπεία παθήσεων αυχενικής µοίρας (6o µάθηµα)

Θεραπεία παθήσεων αυχενικής µοίρας (6o µάθηµα) Θεραπεία παθήσεων αυχενικής µοίρας (6o µάθηµα) Ασκήσεις κινητικότητας (ROM) ΑΜΣΣ Σε αυτές τις ασκήσεις κινητικότητας (Εικ. 1), στο εργαστήριο εφαρµόστηκαν & έγινε πρακτική άσκηση στις εξής ασκήσεις: Κάµψη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗ ΟΣΦΥΙΚΗ ΣΤΕΝΩΣΗ ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΛΙΝΑ ΕΥΣΤΑΘΙΟY ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ

ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗ ΟΣΦΥΙΚΗ ΣΤΕΝΩΣΗ ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΛΙΝΑ ΕΥΣΤΑΘΙΟY ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗ ΟΣΦΥΙΚΗ ΣΤΕΝΩΣΗ ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΛΙΝΑ ΕΥΣΤΑΘΙΟY ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ Μία από της σημαντικότερες παθήσεις που αλλοιώνουν την ποιότητα της ζωής του ανθρώπου, στην ώριμη ηλικία, είναι και η σπονδυλική

Διαβάστε περισσότερα

Κλινική αξιολόγηση παθήσεων σπονδυλικής στήλης (2 ο μάθημα) 1. Παρατήρηση (η οποία χωρίζεται περαιτέρω σε γενική & ειδική.

Κλινική αξιολόγηση παθήσεων σπονδυλικής στήλης (2 ο μάθημα) 1. Παρατήρηση (η οποία χωρίζεται περαιτέρω σε γενική & ειδική. Κλινική αξιολόγηση παθήσεων σπονδυλικής στήλης (2 ο μάθημα) Στόχος αυτού του μαθήματος είναι να μάθει ο σπουδαστής ποιες είναι οι βασικές αρχές της κλινικής αξιολόγησης (αντικειμενικής εξέτασης) των μυοσκελετικών

Διαβάστε περισσότερα

15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων.

15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων. 15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων. Η ουροδόχος κύστη δεν είναι απλά μία κοιλότητα η οποία γεμίζει απλά

Διαβάστε περισσότερα

Ρευματολογία. Ψωριασική Αρθρίτιδα. Στέφανος Πατεράκης Φυσικοθεραπευτής, καθηγητής φυσ/πείας

Ρευματολογία. Ψωριασική Αρθρίτιδα. Στέφανος Πατεράκης Φυσικοθεραπευτής, καθηγητής φυσ/πείας Ρευματολογία Ψωριασική Αρθρίτιδα Στέφανος Πατεράκης Φυσικοθεραπευτής, καθηγητής φυσ/πείας Τι είναι η ψωριασική αρθρίτιδα; Η ψωριασική αρθρίτιδα είναι μια χρόνια φλεγμονώδης πάθηση που προσβάλλει τις αρθρώσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΒΕΛΟΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ Trigger Points: Mια τεχνική που αφοπλίζει τον πόνο

ΒΕΛΟΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ Trigger Points: Mια τεχνική που αφοπλίζει τον πόνο ΒΕΛΟΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ Trigger Points: Mια τεχνική που αφοπλίζει τον πόνο ΒΕΛΟΝΙΣΜΟΣ ΕΠΩΔΥΝΩΝ ΣΗΜΕΙΩΝ.(ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ/ΙΣΧΙΑΛΓΙΑ/ΑΥΧΕΝΑΛΓΙΑ) ΑΘΑΝΑΣΑΚΗΣ Γ. ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΘΕΙΣ ΣΤΗΝ ΖΥΡΙΧΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΜΣΣ- ΚΑΤΩ ΑΚΡΩΝ. ΤΣΑΟΥΣΗΣ Θ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ Ειδικευόμενος Ιατρός

ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΜΣΣ- ΚΑΤΩ ΑΚΡΩΝ. ΤΣΑΟΥΣΗΣ Θ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ Ειδικευόμενος Ιατρός ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΜΣΣ- ΚΑΤΩ ΑΚΡΩΝ ΤΣΑΟΥΣΗΣ Θ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ Ειδικευόμενος Ιατρός ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΟΣΦΥΑΛΓΙΑΣ Η ΠΙΟ ΚΟΙΝΗ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΣΤΟ ΔΥΤΙΚΟ ΚΟΣΜΟ Η ΠΙΟ ΚΟΙΝΗ ΑΙΤΙΑ ΑΝΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΣΕ ΑΤΟΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Στη δυστονία έχουμε ακούσια σύσπαση μυών

Στη δυστονία έχουμε ακούσια σύσπαση μυών Δυστονία Δυστονία Στη δυστονία έχουμε ακούσια σύσπαση μυών προκαλώντας ανεξέλεγκτες επαναλαμβανόμενες ή στροφικές κινήσεις του προσβεβλημένου τμήματος του σώματος. Τα συμπτώματα μπορεί να είναι ήπια ή

Διαβάστε περισσότερα

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση )

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Συντηρητική ή Χειρουργική Αντιµετώπιση Γ. Στράντζαλης Νευροχειρουργική Κλινική, Πανεπιστήµιο Αθηνών, Θεραπευτήριο Ευαγγελισµός ΓΕΝΙΚΑ Η οσφυo-ισχιαλγία ή ο «πόνος

Διαβάστε περισσότερα

«Η Ζωή με Οσφυαλγία μη Ειδικής Αιτιολογίας»

«Η Ζωή με Οσφυαλγία μη Ειδικής Αιτιολογίας» Τ ε χ ν ο λ ο γ ι κ ό Ε κ π α ι δ ε υ τ ι κ ό Ί δ ρ υ μ α Σ τ ε ρ ε ά ς Ε λ λ ά δ α ς Σ χ ο λ ή Ε π α γ γ ε λ μ ά τ ω ν Υ γ ε ί α ς & Π ρ ό ν ο ι α ς Τ μ ή μ α Φ υ σ ι κ ο θ ε ρ α π ε ί α ς Π ρ ό γ ρ α

Διαβάστε περισσότερα

Συνήθεις τραυματισμοί σε τριαθλητές και βασικά στοιχεία για την αποκατάστασή τους. Χοντολίδης Πάνος Φυσικοθεραπευτής MSc PT

Συνήθεις τραυματισμοί σε τριαθλητές και βασικά στοιχεία για την αποκατάστασή τους. Χοντολίδης Πάνος Φυσικοθεραπευτής MSc PT Συνήθεις τραυματισμοί σε τριαθλητές και βασικά στοιχεία για την αποκατάστασή τους Χοντολίδης Πάνος Φυσικοθεραπευτής MSc PT Τι είναι τραυματισμός??? Είναι τα μυοσκελετικά συμπτώματα που είτε: εμποδίζουν

Διαβάστε περισσότερα

22ετής αδιάλειπτη πορεία με άξονα την ολιστική θεώρηση & πράξη. Εξειδίκευση - Επαγγελματική εκπαίδευση. Σουηδική Μάλαξη. Θεραπευτική Μάλαξη & BodyWork

22ετής αδιάλειπτη πορεία με άξονα την ολιστική θεώρηση & πράξη. Εξειδίκευση - Επαγγελματική εκπαίδευση. Σουηδική Μάλαξη. Θεραπευτική Μάλαξη & BodyWork διο δος για τη γνώση της Ολιστικής Αντιμετώπισης της Ψυχικής και Σωματικής Υγείας 22ετής αδιάλειπτη πορεία με άξονα την ολιστική θεώρηση & πράξη Εκπαιδευτικά Προγράμματα Εξειδίκευση - Επαγγελματική εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΤΕΛΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΗ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΙΙ

ΚΑΡΤΕΛΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΗ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΙΙ ΚΑΡΤΕΛΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΗ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΙΙ Ονοματεπώνυμο Φοιτητή (-τριας) ΑΜ.. Εξάμηνο.. Απουσίες.. Α. Θέματα ασφάλειας * Νοσοκομείο /Κλινική /Ίδρυμα. Επάρκεια γνώσεων σχετικά με τον ασφαλή

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάκτηση του εύρους κίνησης της άρθρωσης Η βελτίωσης της μυϊκής απόδοσης Η βελτίωσης της νευρομυϊκής λειτουργίας-ιδιοδεκτικότητας Η λειτουργική

Η ανάκτηση του εύρους κίνησης της άρθρωσης Η βελτίωσης της μυϊκής απόδοσης Η βελτίωσης της νευρομυϊκής λειτουργίας-ιδιοδεκτικότητας Η λειτουργική Η ανάκτηση του εύρους κίνησης της άρθρωσης Η βελτίωσης της μυϊκής απόδοσης Η βελτίωσης της νευρομυϊκής λειτουργίας-ιδιοδεκτικότητας Η λειτουργική επανένταξη Η ανάκτηση του εύρους κίνησης της άρθρωσης Η

Διαβάστε περισσότερα

ΜΥΪΚΕΣ ΑΝΙΣΟΡΡΟΠΙΕΣ ΠΗΔΟΥΛΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ

ΜΥΪΚΕΣ ΑΝΙΣΟΡΡΟΠΙΕΣ ΠΗΔΟΥΛΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΜΥΪΚΕΣ ΑΝΙΣΟΡΡΟΠΙΕΣ ΠΗΔΟΥΛΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΜΥΪΚΕΣ ΑΝΙΣΟΡΡΟΠΙΕΣ Έλλειψη ισορροπίας μεταξύ μυϊκών ομάδων που βρίσκονται σε λειτουργική συνάφεια (αγωνιστές ανταγωνιστές, π.χ. κοιλιακοί- ραχιαίοι) ΤΙ ΠΡΟΚΑΛΕΙ ΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΟΥ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΥ ΣΤΗ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΣΠΛΑΧΝΩΝ! Οι συνέπειες του περιορισμού στη κινητικότητα. και στην έμφυτη κινητικότητα των σπλάχνων!

ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΟΥ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΥ ΣΤΗ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΣΠΛΑΧΝΩΝ! Οι συνέπειες του περιορισμού στη κινητικότητα. και στην έμφυτη κινητικότητα των σπλάχνων! ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΟΥ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΥ ΣΤΗ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΣΠΛΑΧΝΩΝ! Οι συνέπειες του περιορισμού στη κινητικότητα και στην έμφυτη κινητικότητα των σπλάχνων! Η κινητικότητα και η έμφυτη κινητικότητα των σπλάχνων,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΗΣ ΟΥΡΗΣΗΣ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΤΗΣ ΑΚΡΑΤΕΙΑΣ ΤΩΝ ΟΥΡΩΝ

ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΗΣ ΟΥΡΗΣΗΣ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΤΗΣ ΑΚΡΑΤΕΙΑΣ ΤΩΝ ΟΥΡΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΗΣ ΟΥΡΗΣΗΣ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΤΗΣ ΑΚΡΑΤΕΙΑΣ ΤΩΝ ΟΥΡΩΝ Ζωή Σ. Πολυζοπούλου Αναπλ.καθηγήτρια, DipECVCP Διαγνωστικό Εργαστήριο Κτηνιατρική Σχολή Α.Π.Θ. ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΟΥΡΗΣΗΣ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΝΕΥΡΙΚΟ (ΚΝΣ-ΑΝΣ)

Διαβάστε περισσότερα

Ιερό Πλέγµα και Νεύρα λκλλκλκλλκκκκ

Ιερό Πλέγµα και Νεύρα λκλλκλκλλκκκκ Ιερό Πλέγµα και Νεύρα λκλλκλκλλκκκκ Εισαγωγή Σχηµατισµός Παράπλευροι Κλάδοι του Ιερού Πλέγµατος Μυϊκοί Παράπλευροι Κλάδοι Δερµατικοί Παράπλευροι Κλάδοι Σπλαγχνικοί Παράπλευροι Κλάδοι Τελικοί Κλάδοι του

Διαβάστε περισσότερα

Μετεκπαιδευτικό Πρόγραμμα Σπουδών Επαγγελματικής Κατάρτισης. για θεραπευτές Μάλαξης. με εξειδίκευση στη μέθοδο Deep Tissue Massage

Μετεκπαιδευτικό Πρόγραμμα Σπουδών Επαγγελματικής Κατάρτισης. για θεραπευτές Μάλαξης. με εξειδίκευση στη μέθοδο Deep Tissue Massage Μετεκπαιδευτικό Πρόγραμμα Σπουδών Επαγγελματικής Κατάρτισης για θεραπευτές Μάλαξης με εξειδίκευση στη μέθοδο Deep Tissue Massage Εν τω βάθει Μυο-Περιτοναϊκή Θεραπευτική Μάλαξη Έναρξη της Επαγγελματικής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΡΑΤΕΙΑ ΟΥΡΩΝ. Αίτια της ακράτειας

ΑΚΡΑΤΕΙΑ ΟΥΡΩΝ. Αίτια της ακράτειας ΑΚΡΑΤΕΙΑ ΟΥΡΩΝ Η ICS (International Continence Society) έχει ορίσει την ακράτεια των ούρων ως μια κατάσταση ακούσιας απώλειας των ούρων, η οποία αποτελεί κοινωνικό και υγιεινoμικό πρόβλημα που μπορεί να

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΟΣΟΥΣ ΘΕΛΟΥΝ ΝΑ ΜΑΘΟΥΝ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΚΡΑΤΕΙΑ

ΓΙΑ ΟΣΟΥΣ ΘΕΛΟΥΝ ΝΑ ΜΑΘΟΥΝ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΚΡΑΤΕΙΑ ΓΙΑ ΟΣΟΥΣ ΘΕΛΟΥΝ ΝΑ ΜΑΘΟΥΝ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΚΡΑΤΕΙΑ Κείμενο: Κέντρο ακράτειας Västra Götaland Φωτογραφίες: Kajsa Lundberg Σχεδιασμός: Svensk Information Σας είναι δύσκολο να ελέγξετε την ουροδόχο

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI)

Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI) Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI) Τι είναι το σύνδροµο µηροκοτυλιαίας πρόσκρουσης; Φυσιολογικά, η κεφαλή του ισχίου δεν προσκρούει στο χείλος της κοτύλης κατά

Διαβάστε περισσότερα

Εγκεφαλικής Παράλυσης

Εγκεφαλικής Παράλυσης Κέντρο Θεραπευτικής Ιππασίας & Ιπποθεραπείας Ιωαννίνων, Μονάδα Φυσικής Ιατρικής και Αποκατάστασης, Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Ιωαννίνων, 3ΕΛΕΠΑΠ Ιωαννίνων 1 2 Η Ιπποθεραπεία, είναι μία νευροφυσιολογική

Διαβάστε περισσότερα

Μια συνηθισμένη, αλλά πολύ συχνά αδιάγνωστη αιτία, χρόνιου πυελικού πόνου στις γυναίκες

Μια συνηθισμένη, αλλά πολύ συχνά αδιάγνωστη αιτία, χρόνιου πυελικού πόνου στις γυναίκες Γράφει: Αθανάσιος Σιαφάκας, Αγγειοχειρουργός Μια συνηθισμένη, αλλά πολύ συχνά αδιάγνωστη αιτία, χρόνιου πυελικού πόνου στις γυναίκες Υπολογίζεται πως το 1/3 σχεδόν των γυναικών θα παρουσιάσουν κάποια στιγμή

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΥΡΟΓΕΝΕΙΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΟΥΡΗΣΗΣ ΕΠΑΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΥΩΝ ΠΥΕΛΙΚΟΥ ΕΔΑΦΟΥΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

ΝΕΥΡΟΓΕΝΕΙΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΟΥΡΗΣΗΣ ΕΠΑΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΥΩΝ ΠΥΕΛΙΚΟΥ ΕΔΑΦΟΥΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Α. ΝΕΥΡΟΓΕΝΕΙΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΟΥΡΗΣΗΣ Β. Συντονιστές: Χ-Α.Ραπίδη, Ν.Σταμούλης Σάββατο 10 Μαϊου 2014 Σάββατο 21 Ιουνίου 2014 Σάββατο 4 Οκτωβρίου 2014 Σάββατο 29 Νοεμβρίου 2014

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟ 4 ΠΥΕΛΟΣ - ΙΣΧΙΑ

ΦΥΣΙΟ 4 ΠΥΕΛΟΣ - ΙΣΧΙΑ ΦΥΣΙΟ 4 ΠΥΕΛΟΣ - ΙΣΧΙΑ ΠΥΕΛΟΣ 1. Πρόσθια κάτω λαγόνια άκανθα, 2. Ιερό οστό, 3. Πρόσθια άνω λαγόνια άκανθα, 4. Ηβική σύμφυση, 5. Λαγόνιο οστό, 6. Κόκκυγας, 7. 5ος οσφυϊκός σπόνδυλος, 8. Ιερολαγόνια άρθρωση,

Διαβάστε περισσότερα

14. ΠΡΟΠΤΩΣΕΙΣ ΓΕΝΝΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ

14. ΠΡΟΠΤΩΣΕΙΣ ΓΕΝΝΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ ΟΡΙΣΜΟΙ - ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ Οι προπτώσεις των γεννητικών οργάνων αναφέρονται σε ένα ή περισσότερα όργανα και περιλαμβάνουν το τράχηλο, τη μήτρα και τα τοιχώματα του κόλπου. Οι προπτώσεις του κόλπου μπορεί

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο της Κροταφογναθικής Άρθρωσης

Σύνδρομο της Κροταφογναθικής Άρθρωσης Σύνδρομο της Κροταφογναθικής Άρθρωσης ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΤΗΣ ΚΡΟΤΑΦΟΓΝΑΘΙΚΗΣ ΑΡΘΡΩΣΗΣ (T.M.J Syndrome) Με τον όρο αυτόν δηλώνεται η δυσλειτουργία της Κροταφογναθικής άρθρωσης.μπορεί να μην έχετε ακούσει πότε αυτήν

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι η ρήξη του έσω μηνίσκου ;

Τι είναι η ρήξη του έσω μηνίσκου ; Τι είναι η ρήξη του έσω μηνίσκου ; Η άρθρωση του γόνατος σχηματίζεται από την ένωση δύο οστών, της κνήμης και μηριαίου ( βλέπε ανατομία γόνατος). Μεταξύ των δύο οστών υπάρχουν δύο στρογγυλοί δίσκοι οι

Διαβάστε περισσότερα

Το θωρακικό άλγος, όχι σπάνιο

Το θωρακικό άλγος, όχι σπάνιο Προσέγγιση του παιδιού με θωρακικό άλγος Steven M. Selbst, MD Pediatr Clin N Am 57 (2010) 1221 1234 Παρουσίαση : Νίκος Α. Καρανταγλής Επιστημονικός Συνεργάτης Γ ΠΔ Α.Π.Θ. 10/01/2011 www.pd3.gr Το θωρακικό

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονικό-Ερευνητικό Ινστιτούτο Τραυματολογίας και Ορθοπεδική RR Vreden του Υπουργείου Υγείας και Κοινωνικής Ανάπτυξης στην Ρωσία.

Επιστημονικό-Ερευνητικό Ινστιτούτο Τραυματολογίας και Ορθοπεδική RR Vreden του Υπουργείου Υγείας και Κοινωνικής Ανάπτυξης στην Ρωσία. Επιστημονικό-Ερευνητικό Ινστιτούτο Τραυματολογίας και Ορθοπεδική RR Vreden του Υπουργείου Υγείας και Κοινωνικής Ανάπτυξης στην Ρωσία. KINETRAC KNX-7000 ρομποτικό σύστημα συνδυασμένης εφαρμογής για ξηρή

Διαβάστε περισσότερα

Μύες του πυελικού τοιχώματος

Μύες του πυελικού τοιχώματος Μύες Πυέλου Μύες του πυελικού τοιχώματος Συμβάλλουν στο σχηματισμό των εσωτερικών πλάγιων τοιχωμάτων της πυελικής κοιλότητας. Εκφύονται μέσα από τη πυελική κοιλότητα αλλά καταφύονται έξω από αυτήν (μηριαίο).

Διαβάστε περισσότερα

Stress & Πόνος συνδέονται; μέρος 6ο

Stress & Πόνος συνδέονται; μέρος 6ο Stress & Πόνος συνδέονται; μέρος 6ο Συνδυασμός Κρανιοϊερής Θεραπείας και Νευροθεραπείας: Μια θεραπευτική προταση για τον χρόνιο πόνο. Μπορεί ο συνδυασμός της Κρανιοϊερής Θεραπείας του Upledger και της

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Θεραπευτικής Ιππασίας στην Αποκατάσταση Νεαρού Ασθενούς με Παλαιά Κρανιοεγκεφαλική Κάκωση

Πρόγραμμα Θεραπευτικής Ιππασίας στην Αποκατάσταση Νεαρού Ασθενούς με Παλαιά Κρανιοεγκεφαλική Κάκωση Πρόγραμμα Θεραπευτικής Ιππασίας στην Αποκατάσταση Νεαρού Ασθενούς με Παλαιά Στεργίου Α.1, Βαρβαρούσης Δ.2, Μάγγου Λ.2, Παπακώστας Π.2, Παπαμιχαήλ Ν.2, Πλούμης Α.2 Κέντρο Θεραπευτικής Ιππασίας & Ιπποθεραπείας

Διαβάστε περισσότερα

Ο πόνος είναι στο μυαλό μας!

Ο πόνος είναι στο μυαλό μας! Ο πόνος είναι στο μυαλό μας! Ο ΠΟΝΟΣ ΕΙΝΑΙ ΣΤΟ ΜΥΑΛΟ ΜΑΣ, ΑΛΛΑ ΟΧΙ ΜΕ ΤΟΝ ΤΡΟΠΟ ΠΟΥ ΝΟΜΙΖΟΥΜΕ! Όλοι νιώθουν πόνο, αλλά δεν συνεχίζουν να πονάνε όλοι. Οι λίγοι άτυχοι που συνεχίζουν να πονάνε αποκτούν οικονομικό,

Διαβάστε περισσότερα

Οσφυϊκό Πλέγµα και Νεύρα

Οσφυϊκό Πλέγµα και Νεύρα Οσφυϊκό Πλέγµα και Νεύρα Εισαγωγή Σχηµατισµός Κλάδοι του Οσφυϊκού Πλέγµατος Μηριαίο Νεύρο (Ο2-Ο4) Εισαγωγή Η κινητικότητα και η γενική αισθητικότητα του κάτω άκρου εξυπηρετούνται από τους τελικούς κλάδους

Διαβάστε περισσότερα

3D N E W T O N. 3D Σύστημα ενδυνάμωσης & μυϊκής αποκατάστασης σπονδυλικής στήλης ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ

3D N E W T O N. 3D Σύστημα ενδυνάμωσης & μυϊκής αποκατάστασης σπονδυλικής στήλης ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ 3D N E W T O N 3D Σύστημα ενδυνάμωσης & μυϊκής αποκατάστασης ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Σταθεροποίηση Σπονδυλικών Μυών Σταθεροποιεί ταυτόχρονα τους εκ βαθέων και ανταγωνιστές μυς Αυτόχθων Ραχιαίος, Εγκάρσιος Κοιλιακός

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση στάσης. Τυπικές στάσεις & βασικά χαρακτηριστικά αυτών

Αξιολόγηση στάσης. Τυπικές στάσεις & βασικά χαρακτηριστικά αυτών Αξιολόγηση στάσης Τυπικές στάσεις & βασικά χαρακτηριστικά αυτών Εικόνα 1. Τυπικές όρθιες στάσεις. Τέλια όρθια στάση (Α), κυφω-λορφωτική στάση (Β), στάση επίπεδης ράχης (C) & χαλαρή στάση (D). Τέλεια όρθια

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών. Πρόπτωση - Χαλάρωση πυελικού εδάφους

Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών. Πρόπτωση - Χαλάρωση πυελικού εδάφους Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών Πρόπτωση - Χαλάρωση πυελικού εδάφους Ορισμός Χαλάρωση του πυελικού εδάφους είναι η εξασθένιση των στηρικτικών

Διαβάστε περισσότερα

Η μυϊκή ομάδα η οποία βρίσκεται στην οπίσθια επιφάνεια του μηρού (οπίσθιοι μηριαίοι μύες) αποτελείται από τρεις μύες (εικόνα):

Η μυϊκή ομάδα η οποία βρίσκεται στην οπίσθια επιφάνεια του μηρού (οπίσθιοι μηριαίοι μύες) αποτελείται από τρεις μύες (εικόνα): Τι είναι η θλάση των οπίσθιων μηριαίων; Η μυϊκή ομάδα η οποία βρίσκεται στην οπίσθια επιφάνεια του μηρού (οπίσθιοι μηριαίοι μύες) αποτελείται από τρεις μύες (εικόνα): - Δικέφαλο μηριαίο - Ημιημενώδη 1

Διαβάστε περισσότερα

PELVIC FLOOR ACT} Ανατομία, Λειτουργία και Δυσλειτουργία του Πυελικού Εδάφους Κατά τη Διάρκεια της Εγκυμοσύνης & της Λοχείας

PELVIC FLOOR ACT} Ανατομία, Λειτουργία και Δυσλειτουργία του Πυελικού Εδάφους Κατά τη Διάρκεια της Εγκυμοσύνης & της Λοχείας Ανατομία, Λειτουργία και Δυσλειτουργία του Πυελικού Εδάφους Κατά τη Διάρκεια της Εγκυμοσύνης & της Λοχείας Το πρόγραμμα Φυσικοθεραπείας «Pelvic Floor Act» ιδρύθηκε το 2014 βασισμένο στα σύγχρονα δεδομένα

Διαβάστε περισσότερα

Πυελική μάζα. Ενότητα 3: Πύελος Παθολογία πυέλου

Πυελική μάζα. Ενότητα 3: Πύελος Παθολογία πυέλου Πυελική μάζα Ενότητα 3: Πύελος Παθολογία πυέλου Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Ιατρική Σχολή Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών Σκοποί ενότητας Παρουσίαση Πυελικής Μάζας Πρόπτωση

Διαβάστε περισσότερα

Περινεοτομία Ρήξεις περινέου

Περινεοτομία Ρήξεις περινέου 5 Περινεοτομία Ρήξεις περινέου ΠΕΡΙΝΕΟΤΟΜΙΑ Η περινεοτομία είναι μια από τις πιο συνήθεις παρεμβάσεις στη μαιευτική. Ιστορικά ο σκοπός αυτής της διαδικασίας είναι η διευκόλυνση του 2 ου σταδίου του τοκετού,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ STATE OF THE ART στη μυοσκελετική παθολογία της Οσφυϊκής Μοίρας, της Πυέλου και των Ιερολαγονίων αρθρώσεων. Σύγχρονες ενδείξεις και εφαρμογές στην κλινική πράξη ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Μαθήματα Ανατομίας 2011-2012

Μαθήματα Ανατομίας 2011-2012 Μαθήματα Ανατομίας 2011-2012 Πρόσθιο κοιλιακό τοίχωμα Κ. Αλπαντάκη Όρια της κοιλιάς Άνω: Πλευρικό τόξο 7-12 Ξιφοειδής απόφυση: επίπεδο 10ου πλευρικού χόνδρου = Ο3 Κάτω : Ηβικά οστά και λαγόνια ακρολοφία:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΝΟΚΕΦΑΛΟΣ ΠΟΝΟΚΕΦΑΛΟΣ ΤΑΣΗΣ. Αιτιολογία

ΠΟΝΟΚΕΦΑΛΟΣ ΠΟΝΟΚΕΦΑΛΟΣ ΤΑΣΗΣ. Αιτιολογία ΠΟΝΟΚΕΦΑΛΟΣ Ο πονοκέφαλος αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα πεδία έρευνας της σύγχρονης Ιατρικής. Πολλές ειδικότητες ασχολούνται. Πολλές θεωρίες έχουν διατυπωθεί για την αιτιολογία και τη θεραπεία του. Η

Διαβάστε περισσότερα

K. I. Boυμβουράκης Αν. Καθηγητής Νευρολογίας Β Νευρολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Π.Γ.Ν. ΑΤΤΙΚΟΝ

K. I. Boυμβουράκης Αν. Καθηγητής Νευρολογίας Β Νευρολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Π.Γ.Ν. ΑΤΤΙΚΟΝ K. I. Boυμβουράκης Αν. Καθηγητής Νευρολογίας Β Νευρολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Π.Γ.Ν. ΑΤΤΙΚΟΝ κατάσταση ετοιμότητος του μυός ενός βαθμού μόνιμης σύσπασης που διατηρούν οι μύες στην ηρεμία αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ. Ασθενέστερο Επίπεδο. 08/Φεβ/2013 ΝΙΚΟΣ ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ. Ορθοπαιδικός Χειρουργός Πολυκλινική Λευκωσίας ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥ NAHEMSON

ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ. Ασθενέστερο Επίπεδο. 08/Φεβ/2013 ΝΙΚΟΣ ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ. Ορθοπαιδικός Χειρουργός Πολυκλινική Λευκωσίας ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥ NAHEMSON ΝΙΚΟΣ ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ Ορθοπαιδικός Χειρουργός Πολυκλινική Λευκωσίας ΟΡΙΣΜΟΣ Πόνος στην οσφυϊκή χώρα οποιασδήποτε αιτιολογίας. ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ Δεύτερη σε συχνότητα αιτία επίσκεψης στον γιατρό. Πρώτη αιτία αποχής από

Διαβάστε περισσότερα

Επώδυνα Mυοσκελετικά Σύνδρομα Άνω και Κάτω Άκρων

Επώδυνα Mυοσκελετικά Σύνδρομα Άνω και Κάτω Άκρων Επώδυνα Mυοσκελετικά Σύνδρομα Άνω και Κάτω Άκρων Δρ. Χρήστος Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Εργαστήριο Έρευνας Παθήσεων του Μυοσκελετικού Συστήματος, Πανεπιστήμιο Αθηνών Πόνος Μία δυσάρεστη αισθητική

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη.

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Καρκίνος του προστάτη Επιδημιολογία: Αποτελεί τον συχνότερα διαγνωσμένο καρκίνο στον άνδρα. 186.320

Διαβάστε περισσότερα

SYNERGY MOVEMENTS TRAINING SEMINAR SERIES

SYNERGY MOVEMENTS TRAINING SEMINAR SERIES SYNERGY MOVEMENTS TRAINING SEMINAR SERIES H Maximum Fitness σε συνεργασία µε τη Gymnastika διοργανώνουν µια νέα ολοκληρωµένη σειρά σεµιναρίων σχεδιασµένη για οποιονδήποτε γυµνάζει αθλητές ή αθλούµενους.

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή Κατάταξη ακράτειας Σφικτηριακή ανεπάρκεια Ιατρογενής Ιδιοπαθής Σφικτήρας Μέσο τριτηµόριο ουρήθρας Λείες (επιµήκεις και κυκλοτερείς) Γραµµωτές µυικές ίνες (ουρηθρικά και περιουρηθρικά) 2 ειδών

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΝΤΕΛΑ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗΣ. Εύη Κυράνα, MSc, PhD, Hon MJCSM ΙΜΟΠ, ΑΠΘ

ΜΟΝΤΕΛΑ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗΣ. Εύη Κυράνα, MSc, PhD, Hon MJCSM ΙΜΟΠ, ΑΠΘ ΜΟΝΤΕΛΑ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗΣ Εύη Κυράνα, MSc, PhD, Hon MJCSM ΙΜΟΠ, ΑΠΘ 1 ΠΟΙΟΣ ΘΑ ΝΙΚΗΣΕΙ; VS Masters & Johnson Kaplan Basson Μοντέλο: Η σχηματική περιγραφή ενός φαινομένου Τo μοντέλο σεξουαλικής ανταπόκρισης

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΥΡΟΓΕΝΕΙΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΟΥΡΗΣΗΣ ΕΠΑΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΥΩΝ ΠΥΕΛΙΚΟΥ ΕΔΑΦΟΥΣ

ΝΕΥΡΟΓΕΝΕΙΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΟΥΡΗΣΗΣ ΕΠΑΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΥΩΝ ΠΥΕΛΙΚΟΥ ΕΔΑΦΟΥΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ Ο κύκλος αυτός αποτελείται από επτά (7) ηµερίδες σε δύο µέρη που θα πραγµατοποιηθούν µέσα σε διάστηµα 14 µηνών. 2014 πρώτο µέρος 2015 δεύτερο µέρος Η συµµετοχή στο δεύτερο µέρος προϋποθέτει

Διαβάστε περισσότερα

5. ΠΕΡΙΝΕΟΤΟΜΙΑ ΡΗΞΕΙΣ ΠΕΡΙΝΕΟΥ

5. ΠΕΡΙΝΕΟΤΟΜΙΑ ΡΗΞΕΙΣ ΠΕΡΙΝΕΟΥ ΠΕΡΙΝΕΟΤΟΜΙΑ Η περινεοτομία είναι μια από τις πιο συνήθεις παρεμβάσεις στη μαιευτική. Ιστορικά ο σκοπός αυτής της διαδικασίας είναι η διευκόλυνση του 2ου σταδίου του τοκετού, με απώτερο στόχο τη βελτίωση

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΠΟΥ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ. 08/Φεβ/2013 ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ -- ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ

ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΠΟΥ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ. 08/Φεβ/2013 ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ -- ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ -- ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΝΙΚΟΣ ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ Ορθοπαιδικός Χειρουργός Πολυκλινική Λευκωσίας 1 2 ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ -- ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ- ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΝΙΚΟΣ ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ Ορθοπαιδικός Χειρουργός Πολυκλινική Λευκωσίας

Διαβάστε περισσότερα

11/6/2015 TA KATAΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ. Στοιχεία ανατομίας και φυσιολογίας της σπονδυλικής στήλης και του νωτιαίου μυελού. Εισαγωγικά στοιχεία

11/6/2015 TA KATAΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ. Στοιχεία ανατομίας και φυσιολογίας της σπονδυλικής στήλης και του νωτιαίου μυελού. Εισαγωγικά στοιχεία TA KATAΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ Στοιχεία ανατομίας και φυσιολογίας της σπονδυλικής στήλης και του νωτιαίου μυελού Σπονδυλική στήλη: 7 αυχενικοί, 12 θωρακικοί, 5 οσφυϊκοί, 5 ιεροί και 4-5 κοκκυγικοί

Διαβάστε περισσότερα

Συμβουλεύει ο κ. Σταύρος Αθανασίου, επίκουρος καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών, μαιευτήρας γυναικολόγος, ειδικός Ουρογυναικολογίας

Συμβουλεύει ο κ. Σταύρος Αθανασίου, επίκουρος καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών, μαιευτήρας γυναικολόγος, ειδικός Ουρογυναικολογίας Συμβουλεύει ο κ. Σταύρος Αθανασίου, επίκουρος καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών, μαιευτήρας γυναικολόγος, ειδικός Ουρογυναικολογίας Η εμφάνιση της ακράτειας δεν σχετίζεται αποκλειστικά με τη γήρανση- αντίθετα,

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ 1.1. Εισαγωγή Ο ζωντανός οργανισµός έχει την ικανότητα να αντιδρά σε µεταβολές που συµβαίνουν στο περιβάλλον και στο εσωτερικό του. Οι µεταβολές αυτές ονοµάζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΑΜΔΑΣ ΙΩΑΝΝΗΣ. Βιολογία A λυκείου. Υπεύθυνη καθηγήτρια: Μαριλένα Ζαρφτζιάν Σχολικό έτος:

ΔΑΜΔΑΣ ΙΩΑΝΝΗΣ. Βιολογία A λυκείου. Υπεύθυνη καθηγήτρια: Μαριλένα Ζαρφτζιάν Σχολικό έτος: ΔΑΜΔΑΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Βιολογία A λυκείου Υπεύθυνη καθηγήτρια: Μαριλένα Ζαρφτζιάν Σχολικό έτος: 2013-2014 Ένα αισθητικό σύστημα στα σπονδυλωτά αποτελείται από τρία βασικά μέρη: 1. Τους αισθητικούς υποδοχείς,

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ο νευροπαθητικός πόνος; 1,2

Τι είναι ο νευροπαθητικός πόνος; 1,2 Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για γενική πληροφόρηση και ενημέρωση του κοινού και σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τη συμβουλή ιατρού ή άλλου αρμοδίου επαγγελματία υγείας Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Ανατοµίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Αθηνών

Εργαστήριο Ανατοµίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Αθηνών Εργαστήριο Ανατοµίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Αθηνών ΣΥΝΟΠΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΏΣΕΙΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ Το Μυοσκελετικό Σύστηµα Δρ. Ε. Τζόνσον Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Αθήνα 2012 2 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι. Α. Τα µέρη και

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ

ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ Back School Σχολή Σπονδυλικής Στήλης Back School Αναφέρεται σε ένα επίσημο πρόγραμμα θεωρητικής και πρακτικής εκπαίδευσης και φροντίδας της σπονδυλικής στήλης που

Διαβάστε περισσότερα

- ΚΑΘΕ ΓΥΝΑΙΚΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΕΙ - ΚΑΘΕ ΑΝΔΡΑΣ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΙ

- ΚΑΘΕ ΓΥΝΑΙΚΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΕΙ - ΚΑΘΕ ΑΝΔΡΑΣ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΙ ΑΚΡΑΤΕΙΑ ΟΥΡΩΝ - ΚΑΘΕ ΓΥΝΑΙΚΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΕΙ - ΚΑΘΕ ΑΝΔΡΑΣ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΙ Τι είναι η ακράτεια ούρων; Η ακράτεια ούρων είναι ένας γενικός όρος που χρησιμοποιείται για να περιγράψει καταστάσεις στις

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Dr. Μιχάλης Λαζανάκης M.R.C.O.G, C.C.S.T, Γυναικολόγος - Χειρουργός - Μαιευτήρας

Γράφει: Dr. Μιχάλης Λαζανάκης M.R.C.O.G, C.C.S.T, Γυναικολόγος - Χειρουργός - Μαιευτήρας Γράφει: Dr. Μιχάλης Λαζανάκης M.R.C.O.G, C.C.S.T, Γυναικολόγος - Χειρουργός - Μαιευτήρας Τί είναι η λαπαροσκόπηση; Λαπαροσκόπηση είναι μια χειρουργική μέθοδος η οποία μέσω μιάς μικρής «τρύπας» στην κοιλιά

Διαβάστε περισσότερα

AΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ 1. ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ- ΑΙΣΘΗΣΗ

AΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ 1. ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ- ΑΙΣΘΗΣΗ AΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ 1. ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ- ΑΙΣΘΗΣΗ Αισθητικότητα ονομάζεται η ικανότητα να αντιλαμβανόμαστε αφενός το εξωτερικό μας περιβάλλον και το ίδιο μας το σώμα,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΧΝΕΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΙΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ. Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015

ΣΥΧΝΕΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΙΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ. Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015 ΣΥΧΝΕΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΙΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015 ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ Περιεχόμενα προηγούμενης διάλεξης Περιγραφή παθολογιών

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ. και περίνεο

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ. και περίνεο ΑΛΕΞΑΝ ΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ Φυσικοθεραπεία µετά από γυναικολογικά χειρουργεία σε κοιλιά και περίνεο ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Αλεξάνδρα Χρισταρά Παπαδοπούλου

Διαβάστε περισσότερα

Τι να περιμένετε από τον Οστεοπαθητικό σας

Τι να περιμένετε από τον Οστεοπαθητικό σας Τι να περιμένετε από τον Οστεοπαθητικό σας Υψηλά πρότυπα οστεοπαθητικής περίθαλψης σε όλη την Ευρώπη What to expect from your osteopath 1 Τα Ευρωπαϊκά Πρότυπα Οστεοπαθητικής Περίθαλψης εγγυώνται την ποιότητα

Διαβάστε περισσότερα

Χρόνιο περινεϊκό άλγος

Χρόνιο περινεϊκό άλγος ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ REVIEW ÁÑ ÅÉÁ ÅËËÇÍÉÊÇÓ ÉÁÔÑÉÊÇÓ 2011, 28(2):182-187 Χρόνιο περινεϊκό άλγος Το χρόνιο περινεϊκό άλγος είναι το άλγος στην ορθοπρωκτική περιοχή και το περίνεο χωρίς υποκείμενο οργανικό νόσημα,

Διαβάστε περισσότερα

Πρόπτωση - Χαλάρωση πυελικού εδάφους

Πρόπτωση - Χαλάρωση πυελικού εδάφους Πρόπτωση - Χαλάρωση πυελικού εδάφους Ενότητα 3: Πύελος Παθολογία πυέλου Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Ιατρική Σχολή Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών Σκοποί ενότητας Παρουσίαση

Διαβάστε περισσότερα

Παθήσεις & παραµορφώσεις θωρακικής µοίρας σπονδυλικής στήλης Ευδ. Μπίλλη Υπεύθυνη Μαθήµατος Κλινική Μυοσκελετική Φυσικοθεραπεία ΙΙ

Παθήσεις & παραµορφώσεις θωρακικής µοίρας σπονδυλικής στήλης Ευδ. Μπίλλη Υπεύθυνη Μαθήµατος Κλινική Μυοσκελετική Φυσικοθεραπεία ΙΙ Παθήσεις & παραµορφώσειςθωρακικής µοίραςσπονδυλικήςστήλης Ευδ. Μπίλλη Υπεύθυνη Μαθήµατος Κλινική Μυοσκελετική Φυσικοθεραπεία ΙΙ Παθήσεις & παραµορφώσεις θωρακικήςµοίρας Σκολίωση Νόσο Scheuermann Αγκυλοποιητική

Διαβάστε περισσότερα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα. Μαρία Γ. Τεκτονίδου Επίκουρος Καθηγήτρια Ρευματολογίας Α Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Αθηνών

Ρευματοειδής αρθρίτιδα. Μαρία Γ. Τεκτονίδου Επίκουρος Καθηγήτρια Ρευματολογίας Α Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Αθηνών Ρευματοειδής αρθρίτιδα Μαρία Γ. Τεκτονίδου Επίκουρος Καθηγήτρια Ρευματολογίας Α Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Αθηνών Ρόλος Ανοσοποιητικού Συστήματος Προστασία του οργανισμού έναντι εξωτερικών εισβολέων

Διαβάστε περισσότερα

Νωτιαία αντανακλαστικά

Νωτιαία αντανακλαστικά Νωτιαία αντανακλαστικά ΝΕΥΡΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΗΣ ΚΙΝΗΣΗΣ M. Duchamp (1912) for E-J Marey (κυμογράφος) ΑΝΤΑΝΑΚΛΑΣΤΙΚΑ Η σωματική κινητική δραστηριότητα εξαρτάται από το μοτίβο και τον ρυθμό εκπόλωσης των κινητικών

Διαβάστε περισσότερα

Τενοντίτιδα ώμου ή Τενοντίτιδα υπερακανθίου - Σύνδρομο υπακρωμιακής πρόσκρουσης ή προστριβής ώμου (shoulder impingement syndrome)

Τενοντίτιδα ώμου ή Τενοντίτιδα υπερακανθίου - Σύνδρομο υπακρωμιακής πρόσκρουσης ή προστριβής ώμου (shoulder impingement syndrome) Τενοντίτιδα ώμου ή Τενοντίτιδα υπερακανθίου - Σύνδρομο υπακρωμιακής πρόσκρουσης ή προστριβής ώμου (shoulder impingement syndrome) Η τενοντίτιδα ώμου ή τενοντίτιδα υπερακανθίου (σύνδρομο υπακρωμιακής πρόσκρουσης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ Πως να προλάβετε τον ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ με ΤΗΝ ΕΥΓΕΝΙΚΗ Χορηγία Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία με ΤΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ «Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 12η Τραυματισμοί Νωτιαίου Μυελού

Διάλεξη 12η Τραυματισμοί Νωτιαίου Μυελού ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Διάλεξη 12η Τραυματισμοί Νωτιαίου Μυελού Κοκαρίδας Δημήτριος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Τραυματισμοί του Νωτιαίου Μυελού

Διαβάστε περισσότερα

Aξιολόγηση κινητικότητας αρθρώσεων

Aξιολόγηση κινητικότητας αρθρώσεων ΓΝΑ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ» ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ, ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΥΤΩΝ Aξιολόγηση κινητικότητας αρθρώσεων Μανώλης Παπαδόπουλος Διδάκτωρ ΕΚΠΑ, MSc Φυσικοθεραπευτής ΜΑΦ ΓΝΑ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ»

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ ΣΩΜΑΤΙΚΕΣ ΑΙΣΘΗΣΕΙΣ

ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ ΣΩΜΑΤΙΚΕΣ ΑΙΣΘΗΣΕΙΣ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ ΣΩΜΑΤΙΚΕΣ ΑΙΣΘΗΣΕΙΣ ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ (συγκεντρωμένοι ή διάσπαρτοι) ΝΕΥΡΙΚΕΣ ΟΔΟΙ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΛΟΙΟΣ Ειδικά κύτταρα - υποδοχείς, ευαίσθητα στις αλλαγές αυτές, είναι τα κύρια μέσα συλλογής

Διαβάστε περισσότερα

κλινική εξέταση οδηγός για Barbara Bates, M.D. ISBN 9780960-372-144-4 Δεύτερη έκδοση Χ. Μουτσόπουλου Καθηγητού Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

κλινική εξέταση οδηγός για Barbara Bates, M.D. ISBN 9780960-372-144-4 Δεύτερη έκδοση Χ. Μουτσόπουλου Καθηγητού Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων οδηγός για κλινική εξέταση Δεύτερη έκδοση Barbara Bates, M.D. ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ - ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ Χ. Μουτσόπουλου Καθηγητού Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων I. Ανδρουλάκη Καθηγητού Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΧΡΟΝΙΟ ΠΥΕΛΙΚΟ ΠΟΝΟ

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΧΡΟΝΙΟ ΠΥΕΛΙΚΟ ΠΟΝΟ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΧΡΟΝΙΟ ΠΥΕΛΙΚΟ ΠΟΝΟ (Ενημέρωση κειμένου Απρίλιος 2010) M. Fall (chairman), A.P. Baranowski, D. Engeler, S. Elneil, J. Hughes, E. J. Messelink, F. Oberpenning, A.C. de C.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ Σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα ή σεξουαλικώς μεταδιδόμενες ασθένειες ή αφροδίσια νοσήματα ονομάζονται

Διαβάστε περισσότερα

Γνωριμία με τα αυτοάνοσα ρευματικά νοσήματα

Γνωριμία με τα αυτοάνοσα ρευματικά νοσήματα Γνωριμία με τα αυτοάνοσα ρευματικά νοσήματα Αντώνης Φανουριάκης Μονάδα Ρευματολογίας και Κλινικής Ανοσολογίας Δ Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο «Αττικόν» Αθήνα, 01/02/2016

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΝΕΥΡΟΠΑΘΗΤΙΚΟ ΠΟΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΝΕΥΡΟΠΑΘΗΤΙΚΟ ΠΟΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΝΕΥΡΟΠΑΘΗΤΙΚΟ ΠΟΝΟ Χρήστος Ιατρού Καθηγητής Αναισθησιολογίας Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης I. ΟΡΙΣΜΟΣ Νευροπαθητικός πόνος (ΝΠ-Πόνος) - Παθολογικός πόνος Ο πόνος που προκαλείται από βλάβη

Διαβάστε περισσότερα

Τί είναι απαραίτητο για κάθε πάθηση (ΚΥΠ, υπερδραστήρια κύστη, ακράτεια, LUTS άλλων αιτιολογιών)

Τί είναι απαραίτητο για κάθε πάθηση (ΚΥΠ, υπερδραστήρια κύστη, ακράτεια, LUTS άλλων αιτιολογιών) Τί είναι απαραίτητο για κάθε πάθηση (ΚΥΠ, υπερδραστήρια κύστη, ακράτεια, LUTS άλλων αιτιολογιών) Απόστολος Αποστολίδης, Επίκ. Καθ. Ουρολογίας-Νευροουρολογίας ΑΠΘ Σύγκρουση συμφερόντων Pfizer, Astellas,

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Diane M. Rowles, Νοσηλεύτρια στο Rehabilitation Institute of Chicago Απόδοση: Αλέξανδρος Γεωργουλής

Γράφει: Diane M. Rowles, Νοσηλεύτρια στο Rehabilitation Institute of Chicago Απόδοση: Αλέξανδρος Γεωργουλής Γράφει: Diane M. Rowles, Νοσηλεύτρια στο Rehabilitation Institute of Chicago Απόδοση: Αλέξανδρος Γεωργουλής Στις γυναίκες, τα κέντρα του νωτιαίου μυελού μεταξύ Θ11 * και Ο2 * ευθύνονται για τη νεύρωση

Διαβάστε περισσότερα

Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα. Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια

Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα. Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια Τα συστήματα του ανθρώπινου σώματος Αναπνευστικό σύστημα (αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

Του Δρ. Ιωάννη Καρνέζη FRCS(Orth), Ορθοπαιδικού Χειρουργού, Επιστημονικού Διευθυντή Δικτύου Παθήσεων Σπονδυλικής Στήλης

Του Δρ. Ιωάννη Καρνέζη FRCS(Orth), Ορθοπαιδικού Χειρουργού, Επιστημονικού Διευθυντή Δικτύου Παθήσεων Σπονδυλικής Στήλης Του Δρ. Ιωάννη Καρνέζη FRCS(Orth), Ορθοπαιδικού Χειρουργού, Επιστημονικού Διευθυντή Δικτύου Παθήσεων Σπονδυλικής Στήλης Αν υποφέρετε από πόνους στη μέση θα πρέπει να γνωρίζετε ότι το πρόβλημά σας είναι

Διαβάστε περισσότερα

Ο Σκελετός της Πυέλου

Ο Σκελετός της Πυέλου Ο Σκελετός της Πυέλου E Johnson Αν. Καθηγήτρια Εργαστήριο Ανατοµίας Η Πύελος το κατώτερο σηµείο του κορµού προς τα κάτω συνέχεια της κοιλιάς η πυελική κοιλότητα = κατώτερο τµήµα της κοιλιακής χώρας εντοπίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιο Συνέδριο Ιατρικής Εργασίας & Περιβάλλοντος Αθήνα, 26 Νοεμβρίου Χρόνιος σπονδυλικός πόνος

Πανελλήνιο Συνέδριο Ιατρικής Εργασίας & Περιβάλλοντος Αθήνα, 26 Νοεμβρίου Χρόνιος σπονδυλικός πόνος Πανελλήνιο Συνέδριο Ιατρικής Εργασίας & Περιβάλλοντος Αθήνα, 26 Νοεμβρίου 2016 Χρόνιος σπονδυλικός πόνος Τζάνος Ιωάννης Αλέξανδρος Φυσίατρος, Διδάκτωρ ΕΚΠΑ Χρόνιος σπονδυλικός πόνος Διατήρηση του πόνου

Διαβάστε περισσότερα

Νωτιαία αντανακλαστικά

Νωτιαία αντανακλαστικά Νωτιαία αντανακλαστικά ΝΕΥΡΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΗΣ ΚΙΝΗΣΗΣ M. Duchamp (1912) for E-J Marey (κυμογράφος) ΑΝΤΑΝΑΚΛΑΣΤΙΚΑ Η σωματική κινητική δραστηριότητα εξαρτάται από το μοτίβο και τον ρυθμό εκπόλωσης των κινητικών

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της Φυσικής δραστηριότητας στην κινητική επάρκεια και την ανάπτυξη του μυοσκελετικού συστήματος του παιδιού

Ο ρόλος της Φυσικής δραστηριότητας στην κινητική επάρκεια και την ανάπτυξη του μυοσκελετικού συστήματος του παιδιού Ο ρόλος της Φυσικής δραστηριότητας στην κινητική επάρκεια και την ανάπτυξη του μυοσκελετικού συστήματος του παιδιού Ελευθέριος Κέλλης, Ph.D Αναπληρωτής Καθηγητής Διεθνής προβληματισμός Μη σωστή στάση Προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

Σκοπός του μαθήματος είναι ο συνδυασμός των θεωρητικών και ποσοτικών τεχνικών με τις αντίστοιχες περιγραφικές. Κεφάλαιο 1: περιγράφονται οι βασικές

Σκοπός του μαθήματος είναι ο συνδυασμός των θεωρητικών και ποσοτικών τεχνικών με τις αντίστοιχες περιγραφικές. Κεφάλαιο 1: περιγράφονται οι βασικές Εισαγωγή Ασχολείται με τη μελέτη των ηλεκτρικών, η λ ε κ τ ρ ο μ α γ ν η τ ι κ ώ ν κ α ι μ α γ ν η τ ι κ ώ ν φαινομένων που εμφανίζονται στους βιολογικούς ιστούς. Το αντικείμενο του εμβιοηλεκτρομαγνητισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Α ΝΩΤΙΑΙΟΣ ΜΥΕΛΟΣ

ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Α ΝΩΤΙΑΙΟΣ ΜΥΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Α ΝΩΤΙΑΙΟΣ ΜΥΕΛΟΣ ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΚΝΣ) ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΝΩΤΙΑΙΟΣ ΜΥΕΛΟΣ ΝΩΤΙΑΙΟΣ ΜΥΕΛΟΣ Είναι το πιο ουραίο τμήμα του Κ.Ν.Σ. Εκτείνεται από τη βάση του κρανίου μέχρι τον 1 ο οσφυϊκό

Διαβάστε περισσότερα