Mηχανισμοί πρόκλησης φλεγμονωδών αντιδράσεων στην ενιαία αναπνευστική οδό

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Mηχανισμοί πρόκλησης φλεγμονωδών αντιδράσεων στην ενιαία αναπνευστική οδό"

Transcript

1 Otorhinolaryngologia - Head and Neck Surgery Issue 41, July - August - September 2010, pages REVIEW Mηχανισμοί πρόκλησης φλεγμονωδών αντιδράσεων στην ενιαία αναπνευστική οδό Εμμανουήλ Προκοπάκης, Επιμελητής Α - Ελευθέριος Κουδουναράκης, Ειδικευόμενος Ιωάννης Παπαδάκης, Ειδικευόμενος - Γεώργιος Βελεγράκης, Καθηγητής Ωτορινολαρυγγολογική Κλινική Πανεπιστημιακού Γενικού Νοσοκομείου Ηρακλείου Συγγραφέας επικοινωνίας: Γεώργιος Α. Βελεγράκης, Καθηγητής ΩΡΛ, ΩΡΛ Κλινική, Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Ηρακλείου, Ηράκλειο, Κρήτη. Τηλ: , Fax: , Περίληψη Η ανατομική συνέχεια του ανώτερου με το κατώτερο αναπνευστικό συμβάλλει ώστε η φλεγμονή σε ένα σημείο του αεραγωγού να επηρεάζει την ομοιόσταση και στην υπόλοιπη αναπνευστική οδό. Οι υποκείμενοι μηχανισμοί αυτής της αλληλεπίδρασης έχουν μελετηθεί πρωταρχικά στην αλλεργική νόσο, αποκαλύπτοντας ενεργοποίηση της συστηματικής ανοσίας και επαγωγή της απομακρυσμένης φλεγμονής. Οι φλεγμονώδεις καταστάσεις της ρινός και γενικότερα του ανώτερου αναπνευστικού έχουν αρνητικό αντίκτυπο στο κατώτερο αναπνευστικό. Πολύ συχνά, η ρινοκολπίτιδα σχετίζεται με το άσθμα και τη χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια. Στη ρινοκολπίτιδα η διαταραχή στον καθαρισμό, την εφύγρανση και τη θέρμανση του εισπνεόμενου αέρα μπορεί να είναι υπεύθυνη για την παθολογία στους βρόγχους. Η καταστολή της ρινοκολπικής φλεγμονής μέσω φαρμακευτικής και/ή χειρουργικής αντιμετώπισης συνεπάγεται ένα ευεργετικό αποτέλεσμα και στη θεραπεία της νόσου στο κατώτερο αναπνευστικό. Παρουσιάζουμε μία σύγχρονη σύνοψη σχετικά με τις αλληλεπιδράσεις του ανώτερου με τον κατώτερο αεραγωγό, πέρα από την αλλεργική νόσο. Λέξεις κλειδιά: Ρινίτις, Ρινοκολπίτις, Άσθμα, ΧΑΠ, Ενιαίος αεραγωγός. Εισαγωγή Η μύτη διαδραματίζει έναν κρίσιμο ρόλο στην ομοιόσταση των βρόγχων λόγω της ανατομικής της θέσης στην είσοδο του αεραγωγού. 1 Μέσω της θέρμανσης, της εφύγρανσης και του φιλτραρίσματος του εισπνεόμενου αέρα, η μύτη είναι σημαντική για την προστασία των κατώτερων αεραγωγών σε συνεχείς φλεγμονώδεις και μη διεγέρτες. Η μύτη και οι βρόγχοι συνδέονται ανατομικά, καλυπτόμενοι από ψευδοπολύστιβο αναπνευστικό επιθήλιο, και εφοδιασμένοι με ένα δίκτυο συγγενών και επίκτητων ανοσολογικών αμυντικών μηχανισμών. Πιστεύεται ότι καταστάσεις της μύτης που προκαλούν ρινική απόφραξη, στάση των ρινικών εκκρίσεων και/ή λοίμωξη του βλεννογόνου της ρινός και των παραρρινίων κόλπων μπορεί να συμμετέχουν ή ακόμη και να επάγουν παθολογία στον κατώτερο αεραγωγό σε επιρρεπή άτομα. 2 Οξείες αναπνευστικές λοιμώξεις όπως το κοινό κρυολόγημα και η οξεία, μη ιογενής ρινοκολπίτιδα σχετίζονται με ρινική συμφόρηση και/ή εκκρίσεις στους παραρρίνιους κόλπους, που διαταράσσουν την προστατευτική λειτουργία που η μύτη προσφέρει στους κατώτερους αεραγωγούς. 3 Στη χρόνια ρινοκολπίτιδα με ρινικούς πολύποδες, η προστατευτική λειτουργία της ρινός προς τους κατώτερους αεραγωγούς παρακάμπτεται λόγω της ρινικής απόφραξης. Παρόλα αυτά, η ρινοβρογχική αλληλεπίδραση σε φλεγμονώδεις καταστάσεις, όπως η αλλεργική ρινίτιδα δεν περιορίζεται μόνο στα αποτελέσματα της διαταραγμένης ρινικής αναπνοής πάνω στους βρόγχους. Εκτός της άμεσης ανατομικής σχέσης, η μύτη και οι βρόγχοι επικοινωνούν με έμμεσους μηχανισμούς. Η επαφή με το αλλεργιογόνο σε ασθενείς με αλλεργική ρινίτιδα οδηγεί σε αύξηση της παραγωγής IgE αντισωμάτων με συστηματική αύξηση στα επίπεδα των ειδικών έναντι ΙgE με συνοδά υψηλά επίπεδα ηωσινοφίλων στο αίμα. Όπως και στην αλλεργική ρινίτιδα, η ρινοκολπίτιδα σχετίζεται με μια γνωστή συστηματική φλεγμονή που συμμετέχει στη φλεγμονώδη σύνδεση μεταξύ ρινός και βρόγχων. Η φλεγμονή που παρατηρείται στη χρόνια ρινοκολπίτιδα με ή χωρίς ρινικούς πολύποδες συνδέεται με υψηλά επίπεδα ιντερλευκίνης IL-5 στο αίμα και αυξημένη παραγωγή ηωσινοφίλων στο μυελό των οστών. 4 Τα τελευταία χρόνια, η αλληλεπίδραση μεταξύ φλεμονής του ανώτερου και κατώτερου αεραγωγού έχει αποτελέσει το αντικείμενο δύο σπουδαίων δημοσιεύσεων: της ARIA (Allergic Rhinitis and its Impact on Asthma) και της ΕPOS (European Position Paper on Rhinosinusitis and Nasal Polyps 2007) 25

2 για την αλλεργική ρινίτιδα και ρινοκολπίτιδα, αντίστοιχα. 3,5 Και οι δύο παρέχουν μία σύνοψη της σύγχρονης γνώσης πάνω στη ρινοβρογχική αλληλεπίδραση μεταξύ αλλεργικής ρινίτιδας και ρινοκολπίτιδας. Βασιζόμενες στις νέες απόψεις σχετικά με τη στενή σχέση μεταξύ ρινικής και βρογχικής φλεγμονής, διάφορες διαγνωστικές και θεραπευτικές στρατηγικές προσφέρονται για την καλύτερη προσέγγιση αυτών των ασθενών. Μεταξύ των ασθενών με χρόνια νόσο του ανώτερου αναπνευστικού, μία σημαντική ομάδα παρουσιάζεται με σοβαρή νόσο του ανώτερου αναπνευστικού και συμπτώματα που ελέγχονται ανεπαρκώς παρά την κατάλληλη, σύμφωνα με τις προδιαγραφές, φαρμακευτική αγωγή. 6 Σε ασθενείς με σοβαρή νόσο του ανώτερου αναπνευστικού μπορεί να υπάρχει υποκείμενη αλλεργική ή μη αλλεργική ρινίτιδα, επαγγελματική ρινίτιδα και ρινοκολπίτιδα με/χωρίς πολύποδες. Σε αυτούς τους ασθενείς, συνιστάται η πλήρης εκτίμηση της παθολογίας των παραρρινίων με συναξιολόγηση των βρογχικών συμπτωμάτων. Μη λοιμώδης, μη αλλεργική ρινίτιδα και άσθμα Εκτιμάται ότι περισσότερο από το 50% των ασθενών με ρινικά συμπτώματα φλεγμονής παρουσιάζονται χωρίς σημεία λοίμωξης ή ενδείξεις αλλεργίας 7. Αυτή η ομάδα των ασθενών με την αποκαλούμενη μη λοιμώδη, μη αλλεργική ρινίτιδα έχει χρόνια συμπτώματα από τη μύτη, τα οποία δεν προκαλούνται αποδεδειγμένα από IgE εξαρτώμενους μηχανισμούς ή δεν σχετίζονται ειδικά με δομική δυσμορφία. Αρκετές υποομάδες έχουν αναγνωριστεί σε αυτούς τους ασθενείς: ορμονική ρινίτιδα, φαρμακευτική ρινίτιδα, επαγόμενη από χημικά ή επαγγελματική ρινίτιδα και κρυφή αλλεργική ρινίτιδα που χαρακτηρίζεται από τοπική παραγωγή IgE με θετική δοκιμασία πρόκλησης με αλλεργιογόνο. 8 Μετά τον αποκλεισμό των τελευταίων διαγνώσεων, μία ξεχωριστή ομάδα ασθενών χαρακτηρίζεται από τη διάγνωση της ιδιοπαθούς ρινίτιδας. Λόγω της ετερογένειας της παθοφυσιολογίας των ασθενών με μη λοιμώδη, μη αλλεργική ρινίτιδα, η σύγχρονη γνώση της επιδημιολογίας και της παθοφυσιολογικής συσχέτισης με τη φλεγμονή του κατώτερου αναπνευστικού είναι περιορισμένη. Ρινοκολπίτιδα και άσθμα Το βρογχικό άσθμα θεωρείται μια νόσος που πολύ συχνά συνυπάρχει με τη ρινοκολπίτιδα. 3 Έως και 50% των ασθενών με χρόνια ρινοκολπίτιδα έχει αναφερθεί ότι παρουσιάζονται κλινικά με άσθμα. 1 Επιπρόσθετα, η πλειοψηφία των ασθενών με χρόνια ρινοκολπίτιδα που δεν αναφέρουν άσθμα παρουσιάζουν βρογχική υπεραντιδραστικότητα, όταν υποβάλλονται στη δοκιμασία πρόκλησης με μεταχολίνη. 9 Με αυτόν τον τρόπο, οι Ponikau και συν. συμπέραναν ότι το 91% των ασθενών με χρόνια ρινοκολπίτιδα είχαν άσθμα ή αυξημένη βρογχική αντιδραστικότητα. 9 Άλλοι ανέφεραν ότι το 60% των ασθενών με χρόνια ρινοκολπίτιδα είχε και εμπλοκή του κατώτερου αναπνευστικού σύμφωνα με το ιστορικό, τις λειτουργικές πνευμονικές δοκιμασίες και τη δοκιμασία πρόκλησης με ισταμίνη. 3 Αντιστρόφως, ρινοκολπικά συμπτώματα αναφέρονται συχνά σε ασθματικούς ασθενείς, φτάνοντας μέχρι και το 80% σε μερικές μελέτες. Επίσης, η ακτινολογική απεικόνιση των κόλπων έχει αναδείξει πάχυνση του βλεννογόνου των κόλπων σε ποσοστό έως και 84% των ασθενών με σοβαρό άσθμα. Αυτά όμως τα επιδημιολογικά και ακτινολογικά δεδομένα πρέπει να ερμηνεύονται με προσοχή, λόγω πιθανής θετικής προκατάληψης. 3 Η σύγχρονη άποψη για τη χρόνια ρινοκολπίτιδα φαίνεται ότι περιλαμβάνει μία πολυπαραγοντική αιτιολογία, στην οποία παράγοντες του ξενιστή (πχ ανατομικοί, τοπική άμυνα και ανοσολογικοί παράγοντες) δρούν συνεργειακά με μικροβιακούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες. 3 Τα ιστοπαθολογικά χαρακτηριστικά της χρόνιας ρινοκολπίτιδας και του άσθματος αλληλεπικαλύπτονται σε μεγάλο βαθμό. 3 Ετερογενής ηωσινοφιλική φλεγμονή και χαρακτηριστικά αναδόμησης του αεραγωγού (π.χ. απομάκρυνση επιθηλίου και πάχυνση της βασικής μεμβράνης) παρατηρούνται στο βλεννογόνο ασθενών με άσθμα και χρόνια ρινοκολπίτιδα. Η παρουσία των κυτταροκινών στον ιστό των κόλπων ασθενών με χρόνια ρινοκολπίτιδα προσομοιάζει σημαντικά με εκείνη του βρογχικού ιστού στο άσθμα, γεγονός που θα μπορούσε να ερμηνεύσει την παρουσία ηωσινοφίλων και στις δύο καταστάσεις. Για αυτό το λόγο, οι πρωτεΐνες αποκοκκίωσης των ηωσινοφίλων μπορεί να προκαλούν βλάβες σε παρακείμενες δομές και να επάγουν συμπτώματα στο σημείο του αναπνευστικού που βρίσκονται. Τέλος, εκπλύματα από ασθενείς με χρόνια ρινοκολπίτιδα έδειξαν ότι τα ηωσινόφιλα αποτελούν τον κυρίαρχο κυτταρικό τύπο στα ρινικά και βρογχοκυψελιδικά εκπλύματα στην υποομάδα των ασθενών με χρόνια ρινοκολπίτιδα και άσθμα. 10 Επιπρόσθετα των ομοιοτήτων της παθοφυσιολογίας, η ρινοκολπίτιδα είναι αιτιολογικά συνδεδεμένη με το βρογχικό άσθμα και το αντίθετο. Στην περίπτωση της αλλεργικής φλεγμονής του αναπνευστικού, η ρινοκολπίτιδα και το άσθμα μπορεί να επηρεαστούν μεταξύ τους μέσω μίας συστηματικής οδού, στην οποία εμπλέκονται η IL-5 και ο μυελός των οστών. Τόσο στην χρόνια ρινοκολπίτιδα όσο και στο αλλεργικό άσθμα, παρόμοιοι προφλεγμονώδεις δείκτες ανιχνεύοντια στο αίμα. Πρόσφατα, η εφαρμογή στη μύτη της εντεροτοξίνης Β του Staphylococcus aureus φάνηκε ότι επιτείνει την επαγόμενη από το αλλεργιογόνο βρογχική ηωσινοφιλία στο μοντέλο του επίμυος. 11 Σε αυτήν την περίπτωση, η επαφή του βλεννογόνου με την εντεροτοξίνη Β προκάλεσε συστηματική απελευθέρωση της IL-4, IL-5 και IL-13, οδηγώντας έτσι στην επιδείνωση του πειραματικά προκαλούμενου άσθματος. Παρόλα αυτά, η αλληλεπίδραση μεταξύ ρινοκολπίτιδας και άσθματος δεν είναι πάντα παρούσα κλινικά και δεν υπάρχει κάποια εμπεριστατωμένη συσχέτιση μεταξύ ανωμαλιών στην υπολογιστική τομογραφία, την 26

3 ηωσινοφιλία στα πτύελα και την πνευμονική λειτουργία. 3 Η ενδοσκοπική χειρουργική των παραρρινίων κόλπων (EΧΠΚ) για την αντιμετώπιση της χρόνιας ρινοκολπίτιδας είναι συχνά επιτυχής όσον αφορά τα ρινοκολπικά συμπτώματα, αλλά μπορεί επίσης να βελτιώσει και τα βρογχικά συμπτώματα και να οδηγήσει σε μείωση της ανάγκης για χρήση φαρμακευτικών σκευασμάτων. 1 Μετά από μία μέση περίοδο παρακολούθησης περίπου 6,5 ετών, 90% των ασθματικών ασθενών ανέφεραν ότι το άσθμα τους είχε βελτιωθεί σε σχέση με την περίοδο πριν από το χειρουργείο, με μείωση των εξάρσεων του άσθματος και της ανάγκης για χρήση φαρμάκων. 12 Επίσης, στα παιδιά με ρινοκολπίτιδα και άσθμα, η χειρουργική των παραρρινίων βελτιώνει την κλινική πορεία του του άσθματος, όπως αυτό αντανακλάται από τη μείωση του αριθμού νοσηλειών λόγω άσθματος και των χαμένων ημερών από το σχολείο. 13 Μερικοί συγγραφείς αναφέρουν ότι η πνευμονική λειτουργία μερικών ασθενών με άσθμα και χρόνια ρινοκολπίτιδα βελτιώνεται με την ενδοσκοπική χειρουργική, κάτι το οποίο απορρίπτεται από άλλους. 1 Είναι αξιοσημείωτο ότι δε δείχνουν όλες οι μελέτες ευεργετική επίδραση της ενδοσκοπικής χειρουργικής στο άσθμα. Αυτή η ασυμφωνία των αποτελεσμάτων μεταξύ μελετών οφείλεται στην ετερογένεια και το μικρό αριθμό ασθενών που περιλαμβάνονται σε αυτές, καθώς και στις διαφορετικές παραμέτρους αξιολόγησης των αποτελεσμάτων που μελετώνται. Είναι αξιοσημείωτο επίσης ότι η ύπαρξη νόσου του κατώτερου αναπνευστικού μπορεί να επηρεάσει αρνητικά το αποτέλεσμα της ενδοσκοπικής χειρουργικής. Τα αποτελέσματα μετά από ενδοσκοπική χειρουργική δύναται να είναι σημαντικά χειρότερα στην ομάδα των ασθματικών ασθενών σε σύγκριση με τους μη ασθματικούς. 1 Επιπλέον, φτωχά αποτελέσματα έχουν αναφερθεί σε ασθενείς με άσθμα και δυσανεξία στην ασπιρίνη. 13, 14 Παρόλα αυτά, άλλοι συγγραφείς αναφέρουν ότι το άσθμα δεν αποτελεί προγνωστικό παράγοντα για το φτωχό αποτέλεσμα στη βελτίωση των συμπτωμάτων μίας ενδοσκοπικής επέμβασης των παραρρινίων ή επανάληψης αυτής. Σε μία σειρά 120 ασθενών που υποβλήθηκαν σε EΧΠΚ, ο Kennedy 15 ανέφερε ότι το άσθμα δεν επηρέασε το αποτέλεσμα της ΕΧΠΚ, όταν γινόταν σύγκριση μεταξύ ασθενών με νόσο των παραρρινίων ίδιας βαρύτητας, με εξαίρεση τους ασθενείς με τη βαρύτερη νόσο, στους οποίους το άσθμα επηρέαζε δυσμενώς το αποτέλεσμα. Μέχρι πρόσφατα, δεν υπήρχαν μελέτες που να αποδεικνύουν την ευεργετική επίδραση της φαρμακευτικής θεραπείας για τη χρόνια ρινοκολπίτιδα στο βρογχικό άσθμα. Οι Ragab και συν. δημοσίευσαν την πρώτη προοπτική μελέτη της χειρουργικής έναντι της φαρμακευτικής θεραπείας σε 43 ασθενείς με χρόνια ρινοκολπίτιδα με/ χωρίς ρινικούς πολύποδες και άσθμα. 16 Η φαρμακευτική θεραπεία περιελάμβανε τη λήψη για 12 εβδομάδες ερυθρομυκίνης, ρινοπλύσεις με αλκαλικό διάλυμα και σκευάσματα ενδορρινικών κορτικοστεροειδών, ενώ στη συνέχεια η λήψη των ενδορρινικών κορτικοστεροειδών προσαρμοζόταν στην κλινική πορεία του ασθενούς. Η ομάδα που υποβλήθηκε σε χειρουργική θεραπεία αντιμετωπίστηκε με EΧΠΚ, την οποία ακολούθησε αγωγή για 2 εβδομάδες με ερυθρομυκίνη, ρινοπλύσεις με αλκαλικό διάλυμα και ενδορρινική χορήγηση κορτικοστεροειδών στη συνέχεια 3 μήνες ρινοπλύσεις και ενδορρινικά κορτικοστεροειδή και τέλος ενδορρινικά κορτικοστεροειδή ανάλογα με την κλινική πορεία του ασθενούς. Τα σχήματα της φαρμακευτικής και χειρουργικής θεραπείας για την αντιμετώπιση της χρόνιας ρινοκολπίτιδας συσχετίζονταν με υποκειμενική και αντικειμενική βελτίωση της βαρύτητας του άσθματος. Πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι η βελτίωση των συμπτωμάτων του ανώτερου αναπνευστικού συσχετιζεται με βελτίωση των συμπτωμάτων του άσθματος και καλύτερο έλεγχο αυτού. Σε μία σειρά 120 ασθενών που υποβλήθηκαν σε EΧΠΚ, ο Kennedy ανέφερε ότι το άσθμα δεν επηρέασε το αποτέλεσμα της ΕΧΠΚ, όταν γινόταν σύγκριση μεταξύ ασθενών με νόσο των παραρρινίων ίδιας βαρύτητας, με εξαίρεση τους ασθενείς με τη βαρύτερη νόσο, στους οποίους το άσθμα επηρέαζε δυσμενώς το αποτέλεσμα. Ρινικοί πολύποδες και άσθμα Ένα ποσοστό 7% των ασθενών με άσθμα έχει και ρινικούς πολύποδες. 1 Στο μη ατοπικό άσθμα και στο άσθμα όψιμης έναρξης, οι ρινικοί πολύποδες διαγιγνώσκονται συχνότερα (10%-15%). Το άσθμα που επάγεται από την ασπιρίνη αποτελεί ένα ξεχωριστό κλινικό σύνδρομο, χαρακτηριζόμενο από την τριάδα της ευαισθησίας στην ασπιρίνη, του άσθματος και της ρινικής πολυποδίασης, με επιπολασμό που υπολογίζεται περίπου στο 1% για τον γενικό πληθυσμό και 10% για τους ασθματικούς. 1 Προς το παρόν, η αιτιολογία των ρινικών πολυπόδων παραμένει αβέβαιη. 3 Καθώς οι ρινικοί πολύποδες αντιπροσωπεύουν μία χρόνια φλεγμονώδη νόσο που επηρεάζει τον βλεννογόνο των ηθμοειδών κυψελών σε επιρρεπείς ασθενείς, μπορεί κανείς να υποθέσει ότι αερομεταφερόμενοι μικροοργανισμοί μπορεί να επάγουν ή να επιτείνουν τη φλεγμονή που παρατηρείται στη ρινική πολυποδίαση. Πρόσφατα δεδομένα προέκυψαν σχετικά με την παθολογία των ρινικών πολυπόδων με την ανάδειξη αυξημένου αποικισμού των πολυπόδων από Staphylococcus aureus και ειδικών IgE έναντι εντεροτοξινών του S. aureus στον ιστό των πολυπόδων. 17 Είναι επίσης ενδιαφέρον ότι ο βαθμός αποικισμού και της παρουσίας IgE στους ρινικούς πολύποδες ήταν αυ- 27

4 Οι περισσότερες εξάρσεις του άσθματος προκαλούνται από ιογενείς λοιμώξεις του αναπνευστικού σε όλες τις ηλικιακές ομάδες. Όταν χρησιμοποιούνται ευαίσθητες μέθοδοι, όπως PCR (Polymerase Chain Reaction) αντίστροφης μεταγραφής, οι ιοί ανιχνεύονται στο 80% των παιδιών σχολικής ηλικίας και στο 50% των εξάρσεων άσθματος στους ενήλικες. Ο ρινοϊός αποτελεί το συχνότερα ανιχνευόμενο παθογόνο αίτιο. 21 Η αιτιακή σχέση μεταξύ λοίμωξης από τον ρινοϊό και εξάρσεων του άσθματος έχει αποδειχθεί σε πειραματικά μοντέλα λοίμωξης. ξημένος σε ασθενείς και συνυπάρχον άσθμα ή ευαισθησία στην ασπιρίνη. Με την υπεραντιγονική τους δραστηριότητα, οι εντεροτοξίνες μπορεί να ενεργοποιήσουν φλεγμονώδη κύτταρα κατά ένα μη ειδικό τρόπο σε σχέση με το αντιγόνο. Οι Hellings και συν. 11 απέδειξαν πρόσφατα ότι η ρινική εφαρμογή εντεροτοξίνης B του S. aureus είναι δυνατό να επιτείνει την πειραματική αλλεργική ρινίτιδα και το άσθμα, με αύξηση στα βρογχικά και συστηματικά επίπεδα της τύπου 2 κυτταροκίνης των Τ-βοηθητικών κυττάρων. Πέρα από τις βακτηριακές εντεροτοξίνες, οι Ponikau και συν. ανέφεραν έναν δυνητικά σημαντικό ρόλο των μυκήτων, ιδιαίτερα της Alternaria, στο σχηματισμό των ρινικών πολυπόδων. 18 Με την ικανότητά της να επάγει την αποκοκκίωση των ηωσινοφίλων, η Alternatia μπορεί να συμμετέχει στο φλεγμονώδες φάσμα της χρόνιας ρινοκολπίτιδας με /χωρίς πολύποδες. Μέχρι σήμερα δεν έχει τεκμηριωθεί αν τα μικροβιακά ερεθίσματα μπορεί να αντιπροσωπεύουν την αιτιολογία του σχηαμτισμού των πολυπόδων ή αν ο αποικισμός από μικροοργανισμούς ευνοείται από την παρουσία των πολυπόδων. Προς το παρόν, δεν υπάρχουν μελέτες της επίδρασης της φαρμακευτικής θεραπείας στους ρινικούς πολύποδες σε ασθενείς με άσθμα. Για αυτό το λόγο, καλά σχεδιασμένες δοκιμές πάνω στη χρήση των αντιβιοτικών, τη θεραπεία με εμβολιασμό και τη θεραπεία με αναστολείς των λευκοτριενίων σε ασθενείς με ρινικούς πολύποδες και άσθμα είναι εγγυημένες. Μετά από ESS σε ασθενείς με πολύποδες και συνυπάρχον άσθμα, παρατηρείται σημαντική βελτίωση στην πνευμονική λειτουργία και μείωση στα συστηματικά στεροειδή, κάτι που δεν ίσχυε για τους ασθενείς με άσθμα επαγόμενο από την ασπιρίνη. 19 Κοινό κρυολόγημα και νόσος του κατώτερου αναπνευστικού Ως κοινό κρυολόγημα ορίζεται η αιφνίδια έναρξη δύο ή περισσότερων συμπτωμάτων, ένα εκ των οποίων πρέπει να είναι η ρινική συμφόρηση/απόφραξη ή οι ρινικές εκκρίσεις (ρινόρροια ή οπισθορρινική καταρροή), με ή χωρίς άλγος προσώπου ή διαταραχή της όσφρησης. 3 Το κοινό κρυολόγημα αποτελεί περίπου το 50% όλων των νοσημάτων και προσβάλλει συχνότερα βρέφη. 20 Εκτός της πρόκλησης συμτωμάτων από τα παραρρίνια, το κοινό κρυολόγημα οδηγεί και σε εξάρσεις παθήσεων του κατώτερου αναπνευστικού, όπως το άσθμα και η χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ). Οι περισσότερες εξάρσεις του άσθματος προκαλούνται από ιογενείς λοιμώξεις του αναπνευστικού σε όλες τις ηλικιακές ομάδες. Όταν χρησιμοποιούνται ευαίσθητες μέθοδοι, όπως PCR (Polymerase Chain Reaction) αντίστροφης μεταγραφής, οι ιοί ανιχνεύονται στο 80% των παιδιών σχολικής ηλικίας και στο 50% των εξάρσεων άσθματος στους ενήλικες. Ο ρινοϊός αποτελεί το συχνότερα ανιχνευόμενο παθογόνο αίτιο. 21 Η αιτιακή σχέση μεταξύ λοίμωξης από τον ρινοϊό και εξάρσεων του άσθματος έχει αποδειχθεί σε πειραματικά μοντέλα λοίμωξης. Μετά από νεφελοποίηση εναιωρήματος ρινοϊού 16, οι ασθματικοί ασθενείς αναπτύσσουν συμπτώματα ρινίτιδας με ταυτόχρονη επιδείνωση της ασθματικής τους κατάστασης. 22 Επιπλέον, μετά από πειραματική λοίμωξη με ρινοϊό παρατηρείται μείωση του βίαια εκπνεόμενου όγκου το 1ο δευτερόλεπτο (FEV1), αυξημένη αντιδραστικότητα του αεραγωγού και έντονη ηωσινοφιλική φλεγμονή των βρόγχων. Ακόμη και σε μη ασθματικούς ασθενείς με ατοπική ρινίτιδα, ο ενοφθαλμισμός με ρινοϊό αυξάνει την αντιδραστικότητα του αεραγωγού και προκαλεί πτώση του FEV Επιπροσθέτως της πρόκλησης των περισσότερων επεισοδίων συριγμού στους ασθματικούς, το κοινό κρυολόγημα συνδέεται με πάνω από 40% των εξάρσεων της ΧΑΠ, με τον ρινοϊό να αποτελεί και πάλι το πιο συχνό παθογόνο. 24 Οι μηχανισμοί των επαγόμενων από ιούς εξάρσεων του άσθματος και της ΧΑΠ δεν εχουν κατανοηθεί πλήρως. Ένα από τα κύρια θέματα είναι το εάν οι ρινοϊοί φτάνουν και πολλαπλασιάζονται στο κατώτερο αναπνευστικό, προκαλώντας συμπτώματα από τους κατώτερους αεραγωγούς μέσω άμεσης λοίμωξης, ή αν άλλοι έμμεσοι μηχανισμοί προκαλούν την έξαρση των παθήσεων του κατώτερου αναπνευστικού. Πρόσφα- 28

5 τες ενδείξεις υποστηρίζουν την πρώτη υπόθεση. Η παρουσία του ρινοϊού σε δείγματα βιοψίας βρόγχων μετά από πειραματική λοίμωξη σε εθελοντές επιβεβαιώθηκε με in situ υβριδισμό και ανοσοϊστοχημεία. 25 Παρόλα αυτά, η σημασία της διείσδυσης στους βρόγχους και του πολλαπλασιασμού του ρινοϊού κατά τη φυσική πορεία της λοίμωξης παραμένει αβέβαιη. Σχεδόν το 90% των ρινοϊών προσβάλλουν τα επιθηλιακά κύτταρα του αναπνευστικού μέσω σύνδεσης στον υποδοχέα ICAM-1 (intercellular adhesion molecule-1), με επακόλουθη ενδοκυττάρια διεύσδυση και πολλαπλασιασμό. Ο ρινοϊός αυξάνει την έκφραση του ICAM-1 μέσω μηχανισμών εξαρτόμενων από τον NF-κΒ (nuclear factorκβ), ενισχύοντας με αυτόν τον τρόπο την ίδια τη λοιμογονικότητά του και προάγωντας τη διήθηση από φλεγμονώδη κύτταρα. Σε καλλιέργειες βρογχικών επιθηλιακών κυττάρων, η λοίμωξη από ρινοϊό επάγει τη έκκριση διαφόρων προφλεγμονωδών κυτταροκινών και χημοκινών, όπως οι ιντερκλευκίνες IL-6, IL-8, IL-16 και RANTES (regulated on activation, normal T-cell expressed and secreted), οι οποίες μπορεί να οδηγήσουν σε χημειοταξία και ενεργοποίηση ουδετερόφιλων, λεμφοκυττάρων, μονοκυττάρων και ηωσινοφίλων, ενισχύοντας έτσι τη φλεγμονή του κατώτερου αναπνευστικού. 26 Επιπροσθέτως της άμεσης επίδρασης του ρινοϊού στα βρογχικά επιθηλιακά κύτταρα, έμμεσοι μηχανισμοί θα μπορούσαν να παίζουν ρόλο στην επίταση της φλεγμονής του κατώτερου αναπνευστικού κατά τη διάρκεια του κοινού κρυολογήματος. Μετά από πειραματική λοίμωξη με τον ρινοϊό 16 σε αλλεργικά άτομα, τα επίπεδα του GM-CSF (granulocyte-macrophage colony-stimulating factor) αυξάνονται όχι μόνο στις ρινικές εκκρίσεις αλλά και στο αίμα. Τα επίπεδα του GM-CSF στον ορό σχετίζονται με την ουδετεροφιλία του αίματος, γεγονός που συνιστά ότι ο GM-CSF δρα στο μυελό των οστών για την αύξηση της ουδετεροφιλίας του αίματος. 27 Πέρα από την προφλεγμονώδη επίδραση του ρινοϊού στο αναπνευστικό επιθήλιο, παράγοντες του ξενιστή διαδραματίζουν επίσης σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη των οξέων εξάρσεων. Έχουν περιγραφεί αρκετοί παράγοντες κινδύνου που συνδέονται με την πρόκληση σοβαρότερων ιογενών εξάρσεων των παθήσεων του κατώτερου αναπνεστικού, στους οποίους περιλαμβάνονται η ηλικία (βρέφος ή μεγαλύτερος ενήλικας), το κάπνισμα και η ύπαρξη χαμηλών τίτλων αντισωμάτων έναντι του ρινοϊού. 27 Επιπλέον, ασθματικοί ασθενείς με ατοπία είναι περισσότερο επιρρεπείς σε συριγμό που επάγεται από ιό, πιθανώς λόγω μικρότερης παραγωγής ιντερφερόνης-γ σε απάντηση στον ρινοϊό, γεγονός το οποίο αντανακλά μία ανεπαρκή ανοσολογική απάντηση τύπου 1 από τα βοηθητικά Τ κύτταρα. Παρόλα αυτά, οι Avila και συν. απέδειξαν μία καθυστερημένη έναρξη των συμπτωμάτων του κρυολογήματος και βράχυνση της διάρκειάς τους, όταν ο ενοφθαλμισμός με τον ρινοϊό ακολουθούσε την πρόκληση με αλλεργιογόνο σε άτομα με αλλεργική ρινίτιδα. Σε αυτή την πειραματική κατάσταση, η αλλεργική φλεγμονή μπορεί να δρα προστατευτικά έναντι της λοίμωξης από τον ρινοϊό, εξαρτώμενη πιθανώς από το χρόνο και την ένταση της έκθεσης στο αλλεργιογόνο. 28 Παρόλο που οι οξείες ιογενείς εξάρσεις αποτελούν ένα σημαντικό μέρος της βαρύτητας του άσθματος και της ΧΑΠ, οι διαθέσιμες θεραπείες που υπάρχουν σήμερα είναι ανεπαρκείς. Τα συμπτώματα που σχετίζονται με το ανώτερο αναπνευστικό δεν είναι απειλητικά για τη ζωή, αλλά είναι αυτοπεριοριζόμενα. Για αυτό το λόγο, η αντιμετώπιση των υποκειμενικών ενοχλημάτων από το ανώτερο αναπνευστικό στηρίζεται στη συμπτωματική αγωγή (π.χ. αποσυμφορητικά ρινός, πλύσεις της ρινικής κοιλότητας και από του στόματος αναλγητικά εάν είναι απαραίτητο). 3 Για την αντιμετώπιση των εξάρσεων του άσθματος και της ΧΑΠ που επάγονται από ιούς, μπορεί κανείς να στοχεύσει τον ίδιο τον ιό ή το αμυντικό σύστημα του ξενιστή. Δεν υπάρχει κάποιο εμβόλιο έναντι του ρινοϊού, λόγω της μεγάλης ποικιλίας των οροτύπων του ανθρώπινου ρινοϊού. Ένα φάσμα αντιϊκών παραγόντων έχουν δοκιμαστεί σε προκλινικές ή κλινικές δοκιμές, χωρίς να έχουν αποδειχθεί αξιόλογα αποτελέσματα στο άσθμα. Μία άλλη θεραπευτική στρατηγική είναι η αναστολή της φλεγμονώδους απάντησης που προκαλείται από τη λοίμωξη από τον ρινοϊό. Τα γλυκοκορτικοστεροειδή αποτελούν τον ακρογωνιαίο λίθο της θεραπείας συντήρησης του άσθματος και της ΧΑΠ. Παρόλα αυτά, είναι απογοητευτικά στην αντιμετώπιση της οξείας έξαρσης. Σε επιμένον άσθμα, η καθημερινή χορήγηση εισπνεόμενων κορτικοστεροειδών έχει μία περιορισμένη μόνο επίδραση στη μείωση των επεισοδίων συριγμού στους ενήλικες και τα παιδιά. Τα κορτικοστεροειδή δεν έχουν σημαντικό θεραπευτικό αποτέλεσμα στην αντιμετώπιση των εξάρσεων της ΧΑΠ, καθώς μειώνουν την απόλυτο ρυθμό αποτυχίας της θεραπείας μόλις κατά 10%, αυξάνουν το FEV1 μόνο κατά 100 ml και μειώνουν τη διάρκεια νοσηλείας κατά 1 έως 2 ημέρες. Η αναστολή του NF-κΒ μπορεί επίσης να αποτελεί μία ενδιαφέρουσα θεραπευτική επιλογή, καθώς ο NF-ΚΒ εμπλέκεται στην αύξηση της έκφρασης του ICAM-1, καθώς και στην ενεργοποίηση της μεταγραφής ενός μεγάλου αριθμού προφλεγμονωδών μεσολαβητών που συμμετέχουν στη λοίμωξη από τον ρινοϊό. 29 Παρόλα αυτά, η ανάπτυξη των αναστολέων του NF-κΒ βρίσκεται ακόμη σε πειραματικό στάδιο και παραμένει να διαπιστωθεί αν οι αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες αυτών των παραγόντων αντιρροπούνται από την ταυτόχρονη αναστολή των προστατευτικών αντιϊκών μεσολαβητών, όπως η ιντερφερόνη. Ρινοκολπίτιδα και Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια. Ένα ποσοστό ασθενών με ΧΑΠ έως και 88% μπορεί να έχει ρινικά συμπτώματα, συνήθως ρινόρροια. 2 Τα ρινικά συμπτώματα σε ασθενείς με ΧΑΠ συ- 29

6 σχετίζονται με μια γενικότερη διαταραχή της ποιότητας ζωής. Μέχρι σήμερα, υπάρχει μόνο μία μελέτη σε ασθενείς με ΧΑΠ, οι οποίοι παρουσίαζαν συμπτώματα ρινοκολπίτιδας και φλεγμονώδεις μεσολαβητές στη ρινική κοιλότητα. 2 Είναι ενδιαφέρον ότι οι ασθενείς με σταθερή ΧΑΠ δείχνουν αυξημένα επίπεδα ηωταξίνης και GM-CSF σε υγρό ρινική έκπλυσης σε σύγκριση με τους μάρτυρες.2 Οι Guilemany και συν. ανέφεραν πρόσφατα μία συσχέτιση μεταξύ χρόνιας ρινοκολπίτιδας και ιδιοπαθούς και μεταλοιμώδους βρογχεκτασίας. 30 Επιπρόσθετα, ασθενείς με χρόνια ρινοκολπίτιδα είχαν σοβαρότερου βαθμού βρογχεκτασία, όπως φάνηκε με την υπολογιστική τομογραφία θώρακα. Αυτό που πρέπει να μελετηθεί είναι σε ποιο βαθμό η θεραπεία της ρινοκολπικής νόσου θα επωφελήσει τη βρογχική παθολογία. Αναπάντητα ερωτήματα, μελλοντική έρευνα. Αρκετές ιατρικές ειδικότητες έχουν εμπλακεί στην ιατρική φροντίδα ασθενών με χρόνια πάθηση του αναπνευστικού. Στους ασθενείς με άσθμα και ΧΑΠ, οι γιατροί πρέπει να διερευνήσουν την ύπαρξη συμπτωμάτων ρινίτιδας και ρινοκολπίτιδας. Για αυτό το σκοπό, η χρήση ενός απλού ερωτηματολογίου για την ύπαρξη ρινοκολπικών συμπτωμάτων μπορεί να είναι χρήσιμη για τον γιατρό. Σε περίπτωση θετικού ιστορικού για συμπτώματα του ανώτερου αναπνευστικού, η πρόσθια ρινοσκόπηση, η ενδοσκόπηση της ρινός και/ή η υπολογιστική τομογραφία των παραρρινίων κόλπων μπορούν να βοηθήσουν στη σωστή αξιολόγηση της ανάμιξης του ανώτερου αναπνευστικού στο άσθμα και τη ΧΑΠ. Με άλλα λόγια τα βρογχικά συμπτώματα πρέπει να εκτιμηθούν σε ασθενείς με ρινοκολπίτιδα. Οι λειτουργικές δοκιμασίες των πνευμόνων σε αυτόν τον πληθυσμό ασθενών αποκαλύπτουν βρογχική υπεραντιδραστικότητα, γεγονός που αναδεικνύει το αντίκτυπο της νόσου του ανώτερου αναπνευστικού στον λεγόμενο ενιαίο αεραγωγό. Παρόλα αυτά, αρκετά στοιχεία απουσιάζουν για να καταλάβουμε πλήρως την αλληλεπίδραση μεταξύ ρινός και βρόγχων, δυσχεραίνοντας έτσι την προσέγγιση των ατόμων με νόσο του ανώτερου και/ή του κατώτερου αναπνευστικού. Για παράδειγμα, δεν μπορούμε να προβλέψουμε για κάθε ασθενή με ρινίτιδα αν και πότε θα οδηγήσει η ρινίτιδα στην ανάπτυξη και βρογχικών συμπτωμάτων. Επομένως, φαίνεται να είναι σημαντικό να αξιολογούμε τη βρογχική λειτουργία σε όλους τους ασθενείς με συμπτωματολογία επίμονης ρινίτιδας. Σε ασθενείς με ρινικούς πολύποδες και συνυπάρχον άσθμα/χαπ δε γνωρίζουμε αν η χειρουργική επέμβαση στους παραρρίνιους κόλπους ή κάποια άλλη φαρμακευτική θεραπεία για τη ρινοκολπίτιδα θα έχει ευεργετικά αποτελέσματα στην παθολογία του κατώτερου αναπνευστικού. Για αυτό το λόγο, οι προοπτικές κλινικές δοκιμές σχετικά με τα αποτελέσματα της θεραπείας του ανώτερου αναπνευστικού δεν πρέπει να επικεντρώνονται μονάχα στις παραμέτρους της νόσου του ανώτερου αναπνευστικού, αλλά επίσης να συνυπολογίζουν και τα αποτελέσματα της θεραπείας στο κατώτερο αναπνευστικό. Αντιστρόφως, το αντίκτυπο του άσθματος ή της ΧΑΠ στη ρινοκολπίτιδα παραμένει άγνωστο. Καθώς η φλεγμονή του ανώτερου αναπνευστικού φαίνεται να επάγεται από τη βρογχική φλεγμονή, 31 είναι αναγκαία η στενή συνεργασία μεταξύ ωτορινολαρυγγολόγων και πνευμονολόγων για το σχεδιασμό μίας θεραπευτικής στρατηγικής, η οποία θα αποσκοπεί στην επίτευξη της ιδανικής κατάστασης και των δύο τμημάτων του αναπνευστικού. Ένας μικρός αριθμός ασθενών με χρόνια ρινοκολπίτιδα και άσθμα παρουσιάζουν αντοχή στη συνήθη φαρμακευτική θεραπεία και στη χειρουργική των παραρρινίων. Σε αυτούς τους ασθενείς, η εξέλιξη της νόσου δεν είναι πλήρως κατανοητή. Για αυτό το λόγο, ένα από τα ζητήματα που παραμένουν είναι η διερεύνηση των παραγόντων που συμμετέχουν στο βαρύ άσθμα και τη βαριά χρόνια ρινοκολπίτιδα, όπως είναι η έκθεση σε περιβαλλοντικούς και επαγγελματικούς παράγοντες, η υποκείμενη γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση και/ή λοίμωξη ή αποικισμός από μικροοργανισμούς. Πρόσφατα, μύκητες και βακτηριακές εντεροτοξίνες συνδέθηκαν με την αιτιολογία των ρινικών πολυπόδων. Η έρευνα στο πεδίο των μικροβιακών παραγόντων και την αλληλεπίδραση με τη βιολογία του αναπνευστικού πρέπει να επεκταθεί στους ιούς και τα άτυπα βακτήρια, όπως το Mycoplasma και τα Chlamydia. Επιπρόσθετα, η κυτταρική προέλευση όπως και οι μηχανισμοί της συστηματικής απελευθέρωσης προφλεγμονωδών μεσολαβητών (π.χ. IL-5 και ηωταξίνης από την εισπνοή αλλεργιογόνου) παραμένει άγνωστη. Αυτό που μένει να διερευνηθεί είναι εάν η συστηματική απελευθερωση αυτών των μεσολαβητών αντιπροσωπεύει διάχυση τοπικά παραγόμενων μορίων ή συστηματική απελευθέρωση από κυκλοφορούντα κύτταρα. Μετά από την πλήρη κατανόηση των μηχανισμών της συστηματικής απελευθέρωσης μεσολαβητών, μπορούν να σχεδιαστούν νέες θεραπευτικές στρατηγικές στοχεύοντας στη μείωση της συστηματικής ανοσολογικής απάντησης και της επίπτωσής της στη νόσο του ενιαίου αεραγωγού. Σχετικά με την κλινική πράξη, υπάρχει η ανάγκη μη επεμβατικών δεικτών φλεγμονής τόσο για το ανώτερο όσο και για το κατώτερο αναπνευστικό. Μεταξύ των μη επεμβατικών βιολογικών δεικτών φλεγμονής, η μέτρηση του ρινικού και βρογχικού μονοξειδίου του αζώτου (ΝΟ) πιθανώς αντιπροσωπεύει ένα νέο εργαλείο που μπορεί να εξυπηρετήσει διαγνοστικούς σκοπούς, καθώς και να βοηθήσει προγνωστικά για την επιτυχία της θεραπείας. Σε αντίθεση με την εγκυρότητα των μετρήσεων του ΝΟ στον εκπνεόμενο αέρα στους ασθενείς με άσθμα, 32 ο ρόλος τους στη φλεγμονή του ανώτερου αναπνευστικού πρέπει να διερευνηθεί περισσότερο. Τα προκλητά πτύελα, ένα άλλο διαγνωστικό εργαλείο για έρευ- 30

7 να, μπορεί να προσφέρει πληροφορίες σχετικά με την εμπλοκή της βρογχικής φλεγμονής σε ασθενείς με νόσο του ανώτερου αναπνευστικού. Περαιτέρω μελέτες χρειάζονται για την αποσαφήνιση της εγκυρότητάς της στην πρακτική ρινολογία. Συμπεράσματα Η φλεγμονή στο ανώτερο και στο κατώτερο αναπνευστικό έχει κοινή παθιφυσιολογία. Ο ουδός για την ανάπτυξη συμπτωμάτων από το ανώτερο και κατώτερο αναπνευστικό σχετίζεται με ενδογενείς και εξωγενείς παράγοντες. 33 Η γενετική προδιάθεση, η επιρρέπεια του οργάνου και τα πρότυπα αναπνοής φαίνεται να εμπλέκονται στην ανάπτυξη βρογχικών συμπτωμάτων σε ασθενείς με ρινοκολπίτιδα. Εξωγενείς παράγοντες όπως η έκθεση σε αλλεργιογόνα στους ατοπικούς ασθενείς, το μικροβιακό περιβάλλον και εργασιακοί παράγοντες μπορεί να εμπλέκονται στη σύνθετη εικόνα της νόσου του ενιαίου αεραγωγού. Πολλά αναπάντητα ερωτήματα σχετίζονται με τη δημιουργία συμπτωμάτων σε ασθενείς με φλεγμονή του αναπνευστικού. Παρόλα αυτά, η ανίχνευση των βρογχικών συμπτωμάτων σε ασθενείς με φλεγμονή του ανώτερου αναπνευστικού και το αντίστροφο, δυνατόν να αντιπροσωπεύει ένα μεγάλο βήμα προς τη διαγνωστική και θεραπευτική προσέγγιση. Τα τελευταία χρόνια, έχει παρουσιαστεί έντονο ερευνητικό ενδιαφέρον σχετικά με την αστάθεια του μικροδορυφορικού DNA (microsatellite DNA instability, MSI) σε άτομα με αλλεργική ρινίτιδα. Έχει αναφερθεί ότι η αστάθεια αυτή δεν παρατηρείται σε κύτταρα ρινικού βλεννογόνου ατόμων με αλλεργική ρινίτιδα, σε αντίθεση με τα πτύελα ασθενών που πάσχουν από βρογχικό άσθμα. 34 Περισσότερες μελέτες πάνω στο πεδίο αυτό θα προσθέσουν χρήσιμα στοιχεία σχετικά με τη σύνδεση αυτών των δύο παθήσεων. Η πλήρης εκτίμηση της ύπαρξης νόσου του ανώτερου και κατώτερου αναπνευστικού σε έναν ασθενή μπορεί να γίνει μόνο μέσα από μία πολυδιάστατη κλινική προσέγγιση που επιτρέπει στους ιατρούς να εξετάσουν και να εκτιμήσουν κλινικά τόσο το ανώτερο όσο και το κατώτερο αναπνευστικό. Η πρόσθια ρινοσκόπηση και η ενδοσκόπηση της ρινός πρέπει να συνδυάζονται με λειτουργικές δοκιμασίες των πνευμόνων σε ασθενείς με χρόνια διαταραχή του ανώτερου αναπνευστικού. Η εγκυρότητα των μη επεμβατικών παραμέτρων της φλεγμονής του αεραγωγού, όπως η μέτρηση του ΝΟ, και η επιλογή συνδυασμένων στρατηγικών θεραπείας για ασθενείς με νόσο ανώτερου και/ή κατώτερου αναπνευστικού αποτελεί ένα από τα κύρια θέματα της επόμενης δεκαετίας. Η πλήρης εκτίμηση της ύπαρξης νόσου του ανώτερου και κατώτερου αναπνευστικού σε έναν ασθενή μπορεί να γίνει μόνο μέσα από μία πολυδιάστατη κλινική προσέγγιση που επιτρέπει στους ιατρούς να εξετάσουν και να εκτιμήσουν κλινικά τόσο το ανώτερο όσο και το κατώτερο αναπνευστικό. Mechanisms of inflammatory response in the united airway. Emmanuel Prokopakis, MD, PhD Eleftherios Koudounarakis, MD Ioannis Papadakis, MD Georgios Velegrakis, MD, PhD Department of Otorhinolaryngology- Head and Neck Surgery University Hospital of Heraklion, Crete, Greece Abstract Current scientific knowledge provide evidence that the upper and lower airway do not have only an anatomic connection, but they are also functionally related. Allergy consists the common link in most studies connecting the inflammatory mechanisms of both upper and lower airway. Numerous inflammatory conditions of the upper airway affect the lower respiratory tract. Most commonly, rhinosinusitis is frequently associated with asthma and chronic obstructive pulmonary disease. Management of the upper airway disease has been proven to be important for the suppression of the inflammation in the lower airway. We review the current literature on the inflammatory mechanisms that participate in the interaction between the upper and lower airway. Key words: Rhinitis; Rhinosinusitis; Asthma; COPD; united airway Βιβλιογραφία 1. Hens G, Hellings PW. The nose: gatekeeper and trigger of bronchial disease. Rhinology 2006, 44: Hens G, Vanaudenaerde BM, Bullens DM, et al. Sinonasal pathology in nonallergic asthma and COPD: united airway disease beyond the scope of allergy. Allergy 2008, 63: Fokkens W, Lund V, Mullol J. European Position Paper on Rhinosinusitis and Nasal Polyps Group: European position paper on rhinosinusitis and nasal polyps Rhinol Suppl 2007, 20: Denburg JA, Keith PK. Systemic aspects of chronic rhinosinusitis. Immunol Allergy Clin North Am 2004, 24: Bousquet J, Khaltaev N, Cruz AA, et al. Allergic Rhinitis and its Impact on Asthma (ARIA) 2008 update (in collaboration with the World Health Organization, GA(2)LEN and AllerGen). Allergy 2008, 63(Suppl 86): Bousquet J, Bachert C, Canonica GW, et al. Unmet needs in severe chronic upper airway disease (SCUAD). J Allergy Clin Immunol 2009, 124: ) 7. Bousquet PJ, Leynaert B, Neukirch F, et al. Geographical distribution of atopic rhinitis in the European Community Respiratory Health Survey I. Allergy 2008, 63: Rondon C, Romero JJ, Lopez S, et al. Local IgE production and positive nasal provocation test in patients with persistent nonallergic rhinitis. J Allergy Clin Immunol 2007, 119: Ponikau JU, Sherris DA, Kephart GM, et al. Features of airway remodeling and eosinophilic inflammation in chronic rhinosinusitis: is the histopathology similar to asthma? J Allergy Clin Immunol 2003, 112: ). 31

8 10. Ragab A, Clement P, Vincken W. Correlation between the cytology of the nasal middle meatus and BAL in chronic rhinosinusitis. Rhinology 2005, 43: Hellings PW, Hens G, Meyts I, et al. Aggravation of bronchial eosinophilia in mice by nasal and bronchial exposure to Staphylococcus aureus enterotoxin B. Clin Exp Allergy 2006, 36: Senior BA, Kennedy DW, Tanabodee J et al. Long-term impact of functional endoscopic sinus surgery on asthma. Otolaryngol Head Neck Surg 1999, 121: Manning SC, Wasserman RL, Silver R, et al. Results of endoscopic sinus surgery in pediatric patients with chronic sinusitis and asthma. Arch Otolaryngol Head Neck Surg 1994, 120: Schaitkin B, May M, Shapiro A, et al. Endoscopic sinus surgery: 4-year follow-up on the first 100 patients. Laryngoscope 1993, 103: Kennedy DW. Prognostic factors, outcomes and staging in ethmoid sinus surgery. Laryngoscope 1992, 102: Ragab S, Scadding GK, Lund VJ, Saleh H. Treatment of chronic rhinosinusitis and its effects on asthma. Eur Respir J 2006, 28: Van Zele T, Gevaert P, Watelet JB, et al. Staphylococcus aureus colonization and IgE antibody formation to enterotoxins is increased in nasal polyposis. J Allergy Clin Immunol 2004, 114: Ponikau JU, Sherris DA, Kephart GM, et al. The role of ubiquitous airborne fungi in chronic rhinosinusitis. Curr Allergy Asthma Rep 2005, 5: Batra PS, Kern RC, Tripathi A, et al. Outcome analysis of endoscopic sinus surgery in patients with nasal polyps and asthma. Laryngoscope 2003, 113: Turner RB. Epidemiology, pathogenesis and treatment of the common cold. Ann Allergy Asthma Immunol 1997, 78: ; quiz Johnston SL, Pattemore PK, Sanderson G, et al. Community study of role of viral infections in exacerbations of asthma in 9-11 year old children. BMJ 1995, 310: Grunberg K, Timmers MC, de Klerk EP et al. Experimental rhinovirus 16 infection causes variable airway obstruction in subjects with atopic asthma. Am J Respir Crit Care Med 1999, 160: Lemanske RF Jr, Dick EC, Swenson CA et al. Rhinovirus upper respiratory infection increases airway hyperreactivity and late asthmatic reactions. J Clin Invest 1989, 83: Seemungal T, Harper-Owen R, Bhowmik A et al. Respiratory viruses, symptoms, and inflammatory markers in acute exacerbations and stable chronic obstructive pulmonary disease. Am J Respir Crit Care Med 2001, 164: ) 25. Papadopoulos NG, Bates PJ, Bardin PG et al. Rhinoviruses infect the lower airways. J Infect Dis 2000, 181: ) (Mosser AG, Vrtis R, Burchell L, et al.: Quantitative and qualitative analysis of rhinovirus infection in bronchial tissues. Am J Respir Crit Care Med 2005, 171: Papadopoulos NG, Bates PJ, Bardin PG et al. Rhinoviruses infect the lower airways. J Infect Dis 2000, 181: Gern JE. Rhinovirus respiratory infections and asthma. Am J Med 2002, 112 (Suppl 6A):19S 27S 28. Avila PC, Abisheganaden JA, Wong H et al. Effects of allergic inflammation of the nasal mucosa on the severity of rhinovirus 16 cold. J Allergy Clin Immunol 2000, 105: Edwards MR, Kebadze T, Johnson MW, Johnston SL. New treatment regimens for virus-induced exacerbations of asthma. Pulm Pharmacol Ther 2006, 19: Guilemany JM, Angrill J, Alobid I et al. United airways again: high prevalence of rhinosinusitis and nasal polyps in bronchiectasis. Allergy 2009, 64: Braunstahl GJ, Hellings PW. Nasobronchial interaction mechanisms in allergic airways disease. Curr Opin Otolaryngol Head Neck Surg 2006, 14: Scadding G. Nitric oxide in the airways. Curr Opin Otolaryngol Head Neck Surg 2007, 15: Hellings PW, Prokopakis EP. Global airway disease beyond allergy. Curr Allergy Asthma Rep 2010 Mar, 10 (2): Karatzanis AD, Samara KD, Zervou M et al. Assessment for microsatellite DNA instability in nasal cytology samples of patients with allergic rhinitis. Am J Rhinol Mar-Apr, 21(2):

ΣΟΒΑΡΟ ΑΣΘΜΑ ΚΑΙ ΡΙΝΙΤΙΔΑ «ΩΡΛ ΑΠΟΨΗ» ΠΑΥΛΟΣ Β. ΜΑΡΑΓΚΟΥΔΑΚΗΣ ΕΠ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Β ΏΡΛ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΚΠΑ

ΣΟΒΑΡΟ ΑΣΘΜΑ ΚΑΙ ΡΙΝΙΤΙΔΑ «ΩΡΛ ΑΠΟΨΗ» ΠΑΥΛΟΣ Β. ΜΑΡΑΓΚΟΥΔΑΚΗΣ ΕΠ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Β ΏΡΛ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΚΠΑ ΣΟΒΑΡΟ ΑΣΘΜΑ ΚΑΙ ΡΙΝΙΤΙΔΑ «ΩΡΛ ΑΠΟΨΗ» ΠΑΥΛΟΣ Β. ΜΑΡΑΓΚΟΥΔΑΚΗΣ ΕΠ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Β ΏΡΛ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΚΠΑ ΝΕΟΤΕΡΕΣ ΑΠΟΨΕΙΣ Το δεύτερο αιώνα ο Γαληνός τόνιζε τη συσχέτιση ρινικών συμπτωμάτων και άσθματος συνιστώντας

Διαβάστε περισσότερα

Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά

Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά Ε.Παρασκάκης Eπικ. Καθηγητής Παιδιατρικής Μονάδα Αναπνευστικών Νοσημάτων Παίδων Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Θράκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παρακολούθηση αρκετών αναπνευστικών

Διαβάστε περισσότερα

Η φλεγμονή των βρόγχων προκαλεί οίδημα και παραγωγή εκκρίσεων, και έτσι περιορίζεται περισσότερο η ροή του αέρα μέσα από τους βρόγχους.

Η φλεγμονή των βρόγχων προκαλεί οίδημα και παραγωγή εκκρίσεων, και έτσι περιορίζεται περισσότερο η ροή του αέρα μέσα από τους βρόγχους. Βρογχικό Άσθμα Το άσθμα είναι μια πάθηση που χαρακτηρίζεται από χρόνια κυτταρική φλεγμονή των αεραγωγών και βρογχική υπεραντιδραστικότητα. Έτσι προκαλείται μια μεταβλητή απόφραξη των αεροφόρων οδών που

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΘ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΘ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΘ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ Ε. Παρασκάκης Επικ. Καθηγητής Παιδιατρικής Μονάδα Αναπνευστικών Νοσημάτων Παίδων Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Θράκης Ορισμός Το άσθμα είναι μία χρόνια φλεγμονώδης

Διαβάστε περισσότερα

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας.

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. ΤΟ ΠΑΙΔΙΚΟ ΑΣΘΜΑ Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. Αν από το τρέξιμο, τη γυμναστική ή άλλη εργασία, δυσκολεύεται η αναπνοή, αυτό λέγεται άσθμα. Αρεταίος Καππαδόκης, 100 μχ Οι γυναίκες ήταν

Διαβάστε περισσότερα

H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας

H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας Άσθμα στα παιδιά: ομοιότητες και διαφορές με τους ενήλικες Ε.Παρασκάκης Eπικ. Καθηγητής Παιδιατρικής

Διαβάστε περισσότερα

Διαπανεπιστημιακό Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Κλινική Φαρμακολογία Θεραπευτική

Διαπανεπιστημιακό Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Κλινική Φαρμακολογία Θεραπευτική Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Τμήμα Ιατρικής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ιατρικής Διαπανεπιστημιακό Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Κλινική Φαρμακολογία Θεραπευτική Ανασκόπηση της βιβλιογραφίας των πολυμορφισμών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ;

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; Αλλεργία, όπως ορίζει και η λέξη, σημαίνει άλλο έργο. Είναι η μη αναμενόμενη αντίδραση του ανοσιακού συστήματος του οργανισμού εναντίον ακίνδυνων

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπεύοντας με βάση τους βιολογικούς δείκτες-εφικτό; Α. Ι. Παπαϊωάννου Ειδικευόμενη Πνευμονολόγος Γ Πνευμονολογική Κλινική Γ.Ν.

Θεραπεύοντας με βάση τους βιολογικούς δείκτες-εφικτό; Α. Ι. Παπαϊωάννου Ειδικευόμενη Πνευμονολόγος Γ Πνευμονολογική Κλινική Γ.Ν. Θεραπεύοντας με βάση τους βιολογικούς δείκτες-εφικτό; Α. Ι. Παπαϊωάννου Ειδικευόμενη Πνευμονολόγος Γ Πνευμονολογική Κλινική Γ.Ν. «Σισμανόγλειο» Βιολογικοί δείκτες Ορισμός Ο βιολογικός δείκτης είναι ένα

Διαβάστε περισσότερα

4 ο Σεμινάριο Συνεχιζόμενης Ιατρικής Εκπαίδευσης Ημέρες Άσθματος 2014 «ΦΑΙΝΟΤΥΠΟΙ & ΕΝΔΟΤΥΠΟΙ ΑΣΘΜΑΤΟΣ» 14-16 Μαρτίου 2016

4 ο Σεμινάριο Συνεχιζόμενης Ιατρικής Εκπαίδευσης Ημέρες Άσθματος 2014 «ΦΑΙΝΟΤΥΠΟΙ & ΕΝΔΟΤΥΠΟΙ ΑΣΘΜΑΤΟΣ» 14-16 Μαρτίου 2016 4 ο Σεμινάριο Συνεχιζόμενης Ιατρικής Εκπαίδευσης Ημέρες Άσθματος 2014 «ΦΑΙΝΟΤΥΠΟΙ & ΕΝΔΟΤΥΠΟΙ ΑΣΘΜΑΤΟΣ» 14-16 Μαρτίου 2016 Μιχάλης Π. Μακρής, Αλλεργιολόγος, Επιμ. Α, Υπεύθυνος Μονάδας Αλλεργιολογίας Δ.

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ

Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΛΟΙΖΟΥ ΑΡΙΘΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας

H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας ΑΣΘΜΑ: ΑΠΟ ΤΟ Α ΩΣ ΤΟ Α Αμφιθέατρο ΝΝΘΑ Η Σωτηρία 6-4-2013 ΦΑΙΝΟΤΥΠΟΙ ΑΣΘΜΑΤΟΣ: Άσθμα και ρινίτιδα

Διαβάστε περισσότερα

Αλληλεπικάλυψη Άσθματος και ΧΑΠ. Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος

Αλληλεπικάλυψη Άσθματος και ΧΑΠ. Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος Αλληλεπικάλυψη Άσθματος και ΧΑΠ Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος Αλληλεπικάλυψη Άσθματος και ΧΑΠ Χαρακτηριστικές διαφορές Προϋποθέσεις επικάλυψης Επιπολασμός Ορισμοί Ιδιαίτερα χαρακτηριστικά Θεραπευτικές προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Θ Ρ Α Κ Η Σ

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Θ Ρ Α Κ Η Σ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Θ Ρ Α Κ Η Σ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥΠΟΛΗ - ΔΡΑΓΑΝΑΣ Τ.Κ. 68100 ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ ΩΤΟΡΙΝΟΛΑΡΥΓΓΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Δ/ντής: Kαθηγητής Β. Δανιηλίδης DEMOKRITUS UNIVERSITY

Διαβάστε περισσότερα

Φαινότυπος μόνιμης απόφραξης αεραγωγών

Φαινότυπος μόνιμης απόφραξης αεραγωγών Φαινότυπος μόνιμης απόφραξης αεραγωγών Δρ. Κατσούλης Κωνσταντίνος Δντης Πνευμονολογικής κλινικής 424 Στρατιωτικού Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης Ορισμός του άσθματος σήμερα Το άσθμα είναι μια χρόνια φλεγμονώδης

Διαβάστε περισσότερα

Διαγνωστικές προσεγγίσεις στο Άσθμα

Διαγνωστικές προσεγγίσεις στο Άσθμα Ανασκόπηση Διαγνωστικές προσεγγίσεις στο Άσθμα Κωνσταντίνος Κατσούλης Διευθυντής Πνευμονολογικής Κλινικής, 424 Στρατιωτικού Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης Λέξεις κλειδιά - Άσθμα - Σπιρομέτρηση - Δοκιμασία προκλήσεως

Διαβάστε περισσότερα

ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ

ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ Αλλεργία και άσθμα; Αν πάσχετε από αυτές τις παθήσεις, θα υποφέρετε για όλη σας τη ζωή ; ΟΙ ΜΕΛΕΤΕΣ ΤΗΣ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑΣ ΔΕΚΑΕΤΙΑΣ ΛΕΝΕ ΟΧΙ. Η Ελληνική Εταιρεία Αλλεργιολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

Ιδιαιτερότητες παιδικού άσθματος

Ιδιαιτερότητες παιδικού άσθματος Ιδιαιτερότητες παιδικού άσθματος Νίκος Παπαδόπουλος Επ.Καθηγητής, Αλλεργιολογικό τμήμα Β ΠΠΚ Ένα παιδί δεν είναι ένας μικρόσωμος ενήλικας Η διαφορά μοιάζει εμφανής Επίδραση της ηλικίας Δυσκολίεςσεπαιδία

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες οδηγίες αντιμετώπισης του άσθματος στα παιδιά.

Κατευθυντήριες οδηγίες αντιμετώπισης του άσθματος στα παιδιά. Κατευθυντήριες οδηγίες αντιμετώπισης του στα παιδιά. Φώτης Β. Κυρβασίλης Επίκουρος Καθηγητής Παιδιατρικής Πνευμονολογίας Γ Παιδιατρική Κλινική Α.Π.Θ www.pd3.gr Η αντιμετώπιση του βρογχικού στα παιδιά κατευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

Διαλείπουσα αγωγή στο ήπιο άσθμα. Α. Φλέμιγκ, Πνευμονολογικό Τμήμα Παναγιώτα Λάμπρου

Διαλείπουσα αγωγή στο ήπιο άσθμα. Α. Φλέμιγκ, Πνευμονολογικό Τμήμα Παναγιώτα Λάμπρου Διαλείπουσα αγωγή στο ήπιο άσθμα Α. Φλέμιγκ, Πνευμονολογικό Τμήμα Παναγιώτα Λάμπρου Υπέρτατη Ιπποκρατική εντολή στον Ιατρό είναι ωφελέειν ή μη βλάπτειν Μία από τις βασικότερες αρχές της μοντέρνας ιατρικής:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ Τι είναι η τροφική αλλεργία; Τροφική αλλεργία είναι η αναπάντεχη και μη κανονική ανοσολογική αντίδραση του οργανισμού εναντίον ενός τμήματος μιας τροφής (συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετιζόμενα με το βρογχικό άσθμα στα παιδιά και στους έφηβους Κουρομπίνα Αλεξάνδρα Λεμεσός [2014] i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

West JB. Η Φυσιολογία της Αναπνοής απαραίτητα στοιχεία

West JB. Η Φυσιολογία της Αναπνοής απαραίτητα στοιχεία Ο ρόλος των μικρών αεραγωγών σε Άσθμα και ΧΑΠ Δρ. Κατσούλης Κωνσταντίνος Αρχίατρος Πνευμονολόγος Δντης Πνευμονολογικής κλινικής 424 ΓΣΝΘ Ανατομία μικρών αεραγωγών Φυσιολογία μικρών αεραγωγών Εκτίμηση λειτουργίας

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία ενιαίων αεραγωγών. το 80% των περιπτώσεων λλεργικής ρινίτιδος υνυπάρχει αλλεργικό άσθµα

Θεωρία ενιαίων αεραγωγών. το 80% των περιπτώσεων λλεργικής ρινίτιδος υνυπάρχει αλλεργικό άσθµα Τί είναι το άσθμα- Θεωρία ενιαίων αεραγωγών το 80% των περιπτώσεων λλεργικής ρινίτιδος υνυπάρχει αλλεργικό άσθµα Τί είναι το άσθμα γµονή των αεραγωγών που χαρακτηρίζεται από αναστρέψιµη απόφρα των βρόγχων

Διαβάστε περισσότερα

Διευθυντής Παθολογικής Κλινικής Ευρωκλινική Αθηνών

Διευθυντής Παθολογικής Κλινικής Ευρωκλινική Αθηνών Κωνσταντίνος Χαλκιάς Διευθυντής Παθολογικής Κλινικής Ευρωκλινική Αθηνών «Συνήθη Συµβάµατα του Χειµώνα από το αναπνευστικό και Βασικές γνώσεις αντιµετώπισής τους µε σκευάσµατα OTC- ΒΗΧΑΣ» Ο βήχας είναι

Διαβάστε περισσότερα

Διάγνωση και σταδιοποίηση άσθματος. Μίνα Γκάγκα Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών

Διάγνωση και σταδιοποίηση άσθματος. Μίνα Γκάγκα Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών Διάγνωση και σταδιοποίηση άσθματος Μίνα Γκάγκα Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών Είναι Άσθμα; Επαναλαμβανόμενα επεισόδια αναπνευστικού συριγμού Ενοχλητικός Βήχας κατά την νύχτα Βήχας ή αναπνευστικός

Διαβάστε περισσότερα

Νόσημα: Άσθμα. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

Νόσημα: Άσθμα. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ «Ανάπτυξη 13 Κατευθυντήριων Οδηγιών Γενικής Ιατρικής για τη διαχείριση των πιο συχνών νοσημάτων και καταστάσεων υγείας στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας», Κωδικός MIS: 464637 Νόσημα: Άσθμα Ομάδα εργασίας:

Διαβάστε περισσότερα

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2012. Η ενδιαφέρουσα περίπτωση του μήνα Α Κ Τ Ι Ν Ο Λ Ο Γ Ι Κ Η Ε Τ Α Ι Ρ Ε Ι Α Β Ο Ρ Ε Ι Ο Υ Ε Λ Λ Α Δ Ο Σ

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2012. Η ενδιαφέρουσα περίπτωση του μήνα Α Κ Τ Ι Ν Ο Λ Ο Γ Ι Κ Η Ε Τ Α Ι Ρ Ε Ι Α Β Ο Ρ Ε Ι Ο Υ Ε Λ Λ Α Δ Ο Σ Η ενδιαφέρουσα περίπτωση του μήνα ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2012 Α Κ Τ Ι Ν Ο Λ Ο Γ Ι Κ Η Ε Τ Α Ι Ρ Ε Ι Α Β Ο Ρ Ε Ι Ο Υ Ε Λ Λ Α Δ Ο Σ Γυναίκα με χρόνιες ρινικές εκκρίσεις και αίσθημα πίεσης στο γναθιαίο κόλπο Παρουσιάζεται

Διαβάστε περισσότερα

Βρογχικό άσθμα. Ενότητα 4: Αποφρακτικά νοσήματα

Βρογχικό άσθμα. Ενότητα 4: Αποφρακτικά νοσήματα Βρογχικό άσθμα Ενότητα 4: Αποφρακτικά νοσήματα Κωνσταντίνος Σπυρόπουλος, Καθηγητής Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής ΑΣΘΜΑ Είναι ένα από τα συχνότερα χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

Μη φαρμακευτική προσέγγιση- Επεμβατικές θεραπείες Πασχάλης Στειρόπουλος MD, PhD, FCCP ΓΝΘ Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Θεσσαλονίκη

Μη φαρμακευτική προσέγγιση- Επεμβατικές θεραπείες Πασχάλης Στειρόπουλος MD, PhD, FCCP ΓΝΘ Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Θεσσαλονίκη Σοβαρό άσθμα-λύσεις για το παρόν Μη φαρμακευτική προσέγγιση- Επεμβατικές θεραπείες Πασχάλης Στειρόπουλος MD, PhD, FCCP ΓΝΘ Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Θεσσαλονίκη Δομή Σοβαρό άσθμα: ορισμός, προβληματισμοί Ρόλος των

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΞΥΝΣΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ (ΧΑΠ)

ΠΑΡΟΞΥΝΣΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ (ΧΑΠ) Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΒΑΣΗ ΤΗΣ ΠΑΡΟΞΥΝΣΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ (ΧΑΠ) Ανδριάνα Ι Παπαϊωάννου 1, Κωνσταντίνος Μπαρτζιώκας 2, Σταματούλα Τσικρικά 1, Φωτεινή Καρακοντάκη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΚΤΕΣ ΦΛΕΓΜΟΝΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΜΗ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟ ΣΟΒΑΡΟ ΒΡΟΓΧΙΚΟ ΑΣΘΜΑ

ΔΕΙΚΤΕΣ ΦΛΕΓΜΟΝΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΜΗ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟ ΣΟΒΑΡΟ ΒΡΟΓΧΙΚΟ ΑΣΘΜΑ ΔΕΙΚΤΕΣ ΦΛΕΓΜΟΝΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΜΗ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟ ΣΟΒΑΡΟ ΒΡΟΓΧΙΚΟ ΑΣΘΜΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΚΑΤΣΑΟΥΝΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΜΟΝΑΔΑ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ- Κ.Ε.Θ. ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΝΟΏΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΝΟΏΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΝΟΏΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ Αυτός ο οδηγός γνώσεων περιλαμβάνει πληροφορίες σχετικά με την πνευμονική αποκατάσταση της Ευρωπαϊκής Πνευμονολογικής Εταιρείας και της Αμερικάνικης

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ

ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΣ ΕΚΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΡΟΗΣ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΗΣ ΑΝΑΠΝΟΗΣ F = k. l Εκπτυξη θώρακος Είσοδος αέρος στους πνεύµονες Σύσπαση εισπνευστικών µυών

Διαβάστε περισσότερα

Ενδείξεις της δοκιμασίας κόπωσης σε παιδιά με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα. Θ. Τσιλιγιάννης

Ενδείξεις της δοκιμασίας κόπωσης σε παιδιά με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα. Θ. Τσιλιγιάννης Ενδείξεις της δοκιμασίας κόπωσης σε παιδιά με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα Θ. Τσιλιγιάννης Παιδίατρος Εξειδικευμένος Παιδοπνευμονολόγος Διευθυντής Παιδοπνευμονολογικού Παιδιατρική Κλινική ΜΗΤΕΡΑ Φυσική

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των. μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία

Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των. μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία της Δημόσιας Υγείας Α. Βανταράκης Εργαστήριο Υγιεινής, Ιατρική Σχολή,

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΡΙΝΙΚΩΝ ΚΟΓΧΩΝ. Τι είναι οι ρινικές κόγχες;

ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΡΙΝΙΚΩΝ ΚΟΓΧΩΝ. Τι είναι οι ρινικές κόγχες; ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΡΙΝΙΚΩΝ ΚΟΓΧΩΝ Τι είναι οι ρινικές κόγχες; Οι Ρινικές κόγχες είναι οστικές δομές μέσα στη μύτη σας που καλύπτονται από τους βλεννογόνους. Ενεργούν ως θερμαντικά σώματα στη μύτη σας, υγραίνουν,

Διαβάστε περισσότερα

Άσθμα κατά την άσκηση. Ανδριάνα Ι Παπαϊωάννου Πνευμονολόγος

Άσθμα κατά την άσκηση. Ανδριάνα Ι Παπαϊωάννου Πνευμονολόγος Άσθμα κατά την άσκηση Ανδριάνα Ι Παπαϊωάννου Πνευμονολόγος Ορισμός Ως βρογχόσπασμος επαγόμενος κατά την άσκηση ορίζεται η παροδική και αναστρέψιμη στένωση των αεραγωγών που ακολουθεί την έντονη άσκηση,

Διαβάστε περισσότερα

H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας

H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας Άσθμα και συνυπάρχουσες παθήσεις: τι μας απασχολεί; Πασχάλης Στειρόπουλος MD, PhD, FCCP Λέκτορας

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί σε κάποιες περιπτώσεις, οι αλλεργίες μπορεί να είναι θανατηφόρες; Το αλλεργικό shock

Γιατί σε κάποιες περιπτώσεις, οι αλλεργίες μπορεί να είναι θανατηφόρες; Το αλλεργικό shock Γιατί σε κάποιες περιπτώσεις, οι αλλεργίες μπορεί να είναι θανατηφόρες; Το αλλεργικό shock 1 Τι συμβαίνει στο σώμα σας σε μια αλλεργική αντίδραση; Μια ξένη ουσία εισέρχεται μέσω της τροφής στο σώμα Τα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΕΡΓΙΚΗ ΡΙΝΙΤΙΔΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ & ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ

ΑΛΛΕΡΓΙΚΗ ΡΙΝΙΤΙΔΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ & ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΗ ΡΙΝΙΤΙΔΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ & ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ Η άνοιξη είναι συνυφασμένη με την εμφάνιση πολλών αλλεργιών. Η συχνότερη από αυτές, μια ιδιαίτερα κοινή και ενοχλητική μορφή αλλεργίας, είναι

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες οδηγίες στη διερεύνηση της χρόνιας πνευμονοπάθειας στα παιδιά

Κατευθυντήριες οδηγίες στη διερεύνηση της χρόνιας πνευμονοπάθειας στα παιδιά Κατευθυντήριες οδηγίες στη διερεύνηση της χρόνιας πνευμονοπάθειας στα παιδιά 2012 Ελπίδα Χατζηαγόρου Παιδοπνευµονολογική Μονάδα Ιπποκράτειο Νοσοκοµείο Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Χρόνια πνευµονοπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

Στην τρέχουσα παρουσίαση δεν υφίσταται σύγκρουση συμφερόντων

Στην τρέχουσα παρουσίαση δεν υφίσταται σύγκρουση συμφερόντων Δοκιμασίες κοπράνων Γιώργος Χουλιάρας, Παιδογαστρεντερολόγος, Πανεπιστημιακός Υπότροφος, Υπεύθυνος Ενδοσκοπήσεων & Ιατρείου Ιδιοπαθών Φλεγμονωδών Nοσημάτων του Εντέρου Μονάδα Γαστρεντερολογίας και Διατροφής

Διαβάστε περισσότερα

Σοβαρό άσθμα: φλεγμονή

Σοβαρό άσθμα: φλεγμονή Ειδικά Άρθρα για το Άσθμα Σοβαρό άσθμα: φλεγμονή Νικολέττα Ροβίνα 1, Simonetta Baraldo 2, Marina Saetta 2 1 1 η Πανεπιστημιακή Πνευμονολογική Κλινική, ΓΝΝΘΑ «Η Σωτηρία» Ιατρική Σχολή, Εθνικό Καποδιστριακό

Διαβάστε περισσότερα

27. ΑΣΘΜΑ ΚΑΙ ΚΥΗΣΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ. Πίνακας 1: Επιπλοκές σοβαρού ή μη ελεγχόμενου άσθματος στην κύηση.

27. ΑΣΘΜΑ ΚΑΙ ΚΥΗΣΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ. Πίνακας 1: Επιπλοκές σοβαρού ή μη ελεγχόμενου άσθματος στην κύηση. Το βρογχικό άσθμα είναι η πιο συχνή πάθηση του αναπνευστικού συστήματος στη διάρκεια της κύησης, με το ποσοστό εμφάνισης να κυμαίνεται μεταξύ 3-8%. Η πορεία της νόσου στις εγκυμονούσες γυναίκες ποικίλει,

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες οδηγίες για την αλλεργία στο αυγό(bsaci)

Κατευθυντήριες οδηγίες για την αλλεργία στο αυγό(bsaci) Κατευθυντήριες οδηγίες για την αλλεργία στο αυγό(bsaci) Clinical & Experimental Allergy 2010(40):1116-1129 Παρουσίαση : Αντιγόνη Μαυρουδή, Λέκτορας Παιδιατρικής Αλλεργιολογίας, Γ ΠΔ Α.Π.Θ. ΕΙΣΑΓΩΓΗ: ΤΥΠΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση περιστατικού: Φαρμακευτική πολυπεκτομή με μακροχρόνια λήψη μοντελουκάστης.

Παρουσίαση περιστατικού: Φαρμακευτική πολυπεκτομή με μακροχρόνια λήψη μοντελουκάστης. Ε Ν Δ Ι Α Φ Ε Ρ Ο Υ ΣΑ Π Ε Ρ Ι Π Τ Ω ΣΗ / C A S E R E P O RT Παρουσίαση περιστατικού: Φαρμακευτική πολυπεκτομή με μακροχρόνια λήψη μοντελουκάστης. Nasal polyposis near total remission after long term treatment

Διαβάστε περισσότερα

Το σοβαρό άσθμα τα παιδιά. Ε.Παρασκάκης Eπικ. Καθηγητής Παιδιατρικής Παιδοπνευμονολογική Μονάδα Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Θράκης

Το σοβαρό άσθμα τα παιδιά. Ε.Παρασκάκης Eπικ. Καθηγητής Παιδιατρικής Παιδοπνευμονολογική Μονάδα Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Θράκης Το σοβαρό άσθμα τα παιδιά Ε.Παρασκάκης Eπικ. Καθηγητής Παιδιατρικής Παιδοπνευμονολογική Μονάδα Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Θράκης Εισαγωγή Τα περισσότερα παιδιά με άσθμα ανταποκρίνονται καλά στη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΝΙΔΩΣΗ ΕΞΑΝΘΗΜΑΤΑ ΟΙΔΗΜΑ ΒΛΕΦΑΡΩΝ ΟΙΔΗΜΑ ΓΛΩΣΣΑΣ ΟΙΔΗΜΑ ΧΕΙΛΕΩΝ ΚΝΗΣΜΟΣ

ΚΝΙΔΩΣΗ ΕΞΑΝΘΗΜΑΤΑ ΟΙΔΗΜΑ ΒΛΕΦΑΡΩΝ ΟΙΔΗΜΑ ΓΛΩΣΣΑΣ ΟΙΔΗΜΑ ΧΕΙΛΕΩΝ ΚΝΗΣΜΟΣ ΚΝΙΔΩΣΗ ΕΞΑΝΘΗΜΑΤΑ ΟΙΔΗΜΑ ΒΛΕΦΑΡΩΝ ΟΙΔΗΜΑ ΓΛΩΣΣΑΣ ΟΙΔΗΜΑ ΧΕΙΛΕΩΝ ΚΝΗΣΜΟΣ Τι είναι κνίδωση; Κνίδωση είναι η αλλεργική αντίδραση που εμφανίζεται στο δέρμα, έναντι εξωγενών ή ενδογενών ερεθισμάτων. Εκδηλώνεται

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ:

Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ: Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ: ΓΝΩΡΙΖΩ-ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ-ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΩ 2 Ιουνίου 2014 / 14 O Δημοτικό Σχολείο Ιλίου ΒΡΟΧΙΚΟ ΑΣΜΑ & ΠΑΙΔΙΑ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Π. ΚΩΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ησημασίατηςέγκαιρηςδιάγνωσης

Ησημασίατηςέγκαιρηςδιάγνωσης H ΧΑΠ ΣΤΗ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ Ησημασίατηςέγκαιρηςδιάγνωσης Δρ Κ. Ζαρογουλίδης, MD, PhD, FCCP Διευθυντής Πνευμονολογικής Κλινικής ΑΠΘ Παρεμβαίνοντας σήμερα, μπορούμε να αλλάξουμε το μέλλον των ασθενών

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτική Αντιμετώπιση Άσθματος κατά την Παιδική Ηλικία

Θεραπευτική Αντιμετώπιση Άσθματος κατά την Παιδική Ηλικία Θεραπευτική Αντιμετώπιση Άσθματος κατά την Παιδική Ηλικία Α. Καδίτης Παιδίατρος-Παιδοπνευμονολόγος Α Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Νοσοκομείο Παίδων «Η Αγία Σοφία» National Asthma Education

Διαβάστε περισσότερα

Τα συνηθέστερα αίτια της οξείας φαρυγγοαμυγδαλίτιδας αναφέρονται στον Πίνακα. PINΙΟΙ 20% ΚΟΡΟΝΑΪΟΙ 8% ΑΔΕΝΟΪΟΙ 5% ΕΡΠΗΤΟΪΟΣ 1-2 4% ΙΟΣ EPSTEIN-BARR 2%

Τα συνηθέστερα αίτια της οξείας φαρυγγοαμυγδαλίτιδας αναφέρονται στον Πίνακα. PINΙΟΙ 20% ΚΟΡΟΝΑΪΟΙ 8% ΑΔΕΝΟΪΟΙ 5% ΕΡΠΗΤΟΪΟΣ 1-2 4% ΙΟΣ EPSTEIN-BARR 2% Μιχάλης Σαββίδης Παθολόγος ΟΞΕΙΑ ΦΑΡΥΓΓΟΑΜΥΓΔΑΛΙΤΙΔΑ Τα συνηθέστερα αίτια της οξείας φαρυγγοαμυγδαλίτιδας αναφέρονται στον Πίνακα. Πίνακας 1: Αίτια οξείας φαρυγγοαμυγδαλίτιδας PINΙΟΙ 20% ΚΟΡΟΝΑΪΟΙ 8% ΑΔΕΝΟΪΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Βήχας: Προβληµατισµοί στη διάγνωση και αντιµετώπιση. Θεοφάνης Τσιλιγιάννης Παιδίατρος - Παιδοπνευµονολόγος

Βήχας: Προβληµατισµοί στη διάγνωση και αντιµετώπιση. Θεοφάνης Τσιλιγιάννης Παιδίατρος - Παιδοπνευµονολόγος Βήχας: Προβληµατισµοί στη διάγνωση και αντιµετώπιση Θεοφάνης Τσιλιγιάννης Παιδίατρος - Παιδοπνευµονολόγος Τι είναι ο βήχας (ένα ή δύο παρόµοια πράγµατα;) Widdicombe J Fonata G: Cough: What s in a name?

Διαβάστε περισσότερα

Νόσημα: Άσθμα. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

Νόσημα: Άσθμα. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ «Ανάπτυξη 13 Κατευθυντήριων Οδηγιών Γενικής Ιατρικής για τη διαχείριση των πιο συχνών νοσημάτων και καταστάσεων υγείας στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας», Κωδικός MIS: 464637 Νόσημα: Άσθμα Ομάδα εργασίας:

Διαβάστε περισσότερα

Φλεγμονή μικρών αεραγωγών στο άσθμα. Aθανάσιος Κωνσταντινίδης Πνευμονολογική Κλινική Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Φλεγμονή μικρών αεραγωγών στο άσθμα. Aθανάσιος Κωνσταντινίδης Πνευμονολογική Κλινική Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Φλεγμονή μικρών αεραγωγών στο άσθμα Aθανάσιος Κωνσταντινίδης Πνευμονολογική Κλινική Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γιατί η φλεγμονή των μικρών αεραγωγών στο άσθμα είναι σημαντική? Η βαρύτητα της φλεγμονής στους

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ

ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ Ιούλιος 2009 Το παρόν έγγραφο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΠΟΣ. Να δημιουργηθούν πρακτικές κατευθυντήριες οδηγίες σχετικά με την αλλεργία στο γάλα κατάλληλες για την πρωτοβάθμια περίθαλψη στη Μ. Βρετανία.

ΣΚΟΠΟΣ. Να δημιουργηθούν πρακτικές κατευθυντήριες οδηγίες σχετικά με την αλλεργία στο γάλα κατάλληλες για την πρωτοβάθμια περίθαλψη στη Μ. Βρετανία. ΣΚΟΠΟΣ Να δημιουργηθούν πρακτικές κατευθυντήριες οδηγίες σχετικά με την αλλεργία στο γάλα κατάλληλες για την πρωτοβάθμια περίθαλψη στη Μ. Βρετανία. ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Ανασκοπήθηκαν όλες οι υπάρχουσες κατευθυντήριες

Διαβάστε περισσότερα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα Χ.Μ. Μουτσόπουλος Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ο ανοσολογικό (αμυντικό) σύστημα έχει σκοπό την προστασία του οργανισμού από ξένους εισβολείς, όπως είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΡΙΝΙΚΟΙ ΠΟΛΥΠΟΔΕΣ. Γενικά. Συχνότητα εντόπιση

ΡΙΝΙΚΟΙ ΠΟΛΥΠΟΔΕΣ. Γενικά. Συχνότητα εντόπιση ΡΙΝΙΚΟΙ ΠΟΛΥΠΟΔΕΣ Γενικά Οι ρινικοί πολύποδες είναι καλοήθεις, οιδηματώδεις, μαλακοί, ανώδυνοι, μισχωτοί σχηματισμοί του ρινικού βλεννογόνου, που έχουν την τάση να μεγεθύνονται και να καταλαμβάνουν τον

Διαβάστε περισσότερα

ΙΦΝΕ (ΕΚ, ν.crohn, απροσδιόριστη) Συνήθεις λοιμώδεις, παρατεταμένες συστηματικές, αφροδισιακές-παρασιτικές, ιογενείς λοιμώξεις Φάρμακα και τοξίνες

ΙΦΝΕ (ΕΚ, ν.crohn, απροσδιόριστη) Συνήθεις λοιμώδεις, παρατεταμένες συστηματικές, αφροδισιακές-παρασιτικές, ιογενείς λοιμώξεις Φάρμακα και τοξίνες ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΗ ΝΟΣΗΜΑΤΑ Π.Ε ΙΦΝΕ (ΕΚ, ν.crohn, απροσδιόριστη) Συνήθεις λοιμώδεις, παρατεταμένες συστηματικές, αφροδισιακές-παρασιτικές, ιογενείς λοιμώξεις Φάρμακα και τοξίνες (ΜΣΑΦ κ.ά) Ισχαιμική Μετακτινική

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτική αντιμετώπιση της οξείας κρίσης άσθματος. Μίνα Γκάγκα Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών

Θεραπευτική αντιμετώπιση της οξείας κρίσης άσθματος. Μίνα Γκάγκα Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών Θεραπευτική αντιμετώπιση της οξείας κρίσης άσθματος Μίνα Γκάγκα Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών Το άσθμα είναι μία νόσος με διακυμάνσεις Συμπτώματα & προσαρμογή θεραπείας Παροξυσμοί Χορήγηση per os

Διαβάστε περισσότερα

Ενδοβρογχική φυματίωση: Ένα σπάνιο αίτιο χρόνιου βήχα

Ενδοβρογχική φυματίωση: Ένα σπάνιο αίτιο χρόνιου βήχα Ενδοβρογχική φυματίωση: Ένα σπάνιο αίτιο χρόνιου βήχα Γκιόκα Χ. Σπυράτος Δ. Γκιουλέκας Δ. Ιακωβίδης Δ. Κοντακιώτης Θ. Χλωρός Δ. Σιχλετίδης Λ. Πνευμονολογική Κλινική ΑΠΘ Παρουσίαση περιστατικού Ασθενής

Διαβάστε περισσότερα

Σοβαρό άσθμα: Oρισμοί, παράγοντες κινδύνου και φαινότυποι

Σοβαρό άσθμα: Oρισμοί, παράγοντες κινδύνου και φαινότυποι Ανασκόπηση Σοβαρό άσθμα: Oρισμοί, παράγοντες κινδύνου και φαινότυποι Πέννυ Μωραϊτάκη, Δέσποινα Παπαμιχαήλ, Νίκη Γεωργάτου 5 η Πνευμονολογική Κλινική, Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακα «Σωτηρία», Αθήνα Λέξεις-

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ: ΓΝΩΡΙΖΩ-ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ-ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΩ

Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ: ΓΝΩΡΙΖΩ-ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ-ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΩ Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ: ΓΝΩΡΙΖΩ-ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ-ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΩ 2 Ιουνίου 2014 / 14 O Δημοτικό Σχολείο Ιλίου Αλεξάδρα Κολοβού Παιδικές Ιώσεις-Συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΡΙΝΙΤΙΔΑΣ: Συντηρητική πάντα;

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΡΙΝΙΤΙΔΑΣ: Συντηρητική πάντα; ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΡΙΝΙΤΙΔΑΣ: Συντηρητική πάντα; ΡΙΝΊΤΙΔΑ: ΟΡΙΣΜΌΣ Η ρινίτιδα ορίζεται ως φλεγμονή του ρινικού βλεννογόνου και χαρακτηρίζεται από συμπτώματα που περιλαμβάνουν: πρόσθια και οπίσθια (οπισθορινική)

Διαβάστε περισσότερα

ΦΩΤΙΖΟΝΤΑΣ ΤΙΣ ΑΓΝΩΣΤΕΣ ΠΛΕΥΡΕΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΚΡΥΟΛΟΓΗΜΑΤΟΣ

ΦΩΤΙΖΟΝΤΑΣ ΤΙΣ ΑΓΝΩΣΤΕΣ ΠΛΕΥΡΕΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΚΡΥΟΛΟΓΗΜΑΤΟΣ ΦΩΤΙΖΟΝΤΑΣ ΤΙΣ ΑΓΝΩΣΤΕΣ ΠΛΕΥΡΕΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΚΡΥΟΛΟΓΗΜΑΤΟΣ Το κοινό κρυολόγημα, γνωστό και ως οξεία ρινοφαρυγγίτιδα, κόρυζα ή απλώς κρυολόγημα, είναι ο τυπικός όρος περιγραφής, μιας εξαιρετικά μεταδοτικής

Διαβάστε περισσότερα

Ανασκόπηση. Γεώργιος Καλτσάκας 1, Απόστολος Τραυλός 1, Νικολέττα Ροβίνα 2

Ανασκόπηση. Γεώργιος Καλτσάκας 1, Απόστολος Τραυλός 1, Νικολέττα Ροβίνα 2 Ανασκόπηση Στοχεύοντας στη βελτίωση της περίθαλψης των ασθενών με Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ) Η προσθήκη του ερωτηματολογίου CAT (COPD Assessment Test) στη φαρέτρα των εργαλείων αξιολόγησης

Διαβάστε περισσότερα

Αεραγωγοί: Οι οδοί που μεταφέρουν αέρα από και προς τους πνεύμονες κατά την αναπνοή 1

Αεραγωγοί: Οι οδοί που μεταφέρουν αέρα από και προς τους πνεύμονες κατά την αναπνοή 1 ΑΣΘΜΑ ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ A Αερομεταφερόμενο αλλεργιογόνο: Ένα αλλεργιογόνο (μία ουσία που μπορεί να προκαλέσει αλλεργική αντίδραση) που μεταφέρεται μέσω του αέρα κι εισπνέεται 2 Αεραγωγοί: Οι οδοί που μεταφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της Λεπτίνης, της Αδιπονεκτίνης και της Γρελίνης στο Άσθµα στη σταθερή νόσο και στην παρόξυνση

Ο ρόλος της Λεπτίνης, της Αδιπονεκτίνης και της Γρελίνης στο Άσθµα στη σταθερή νόσο και στην παρόξυνση Ο ρόλος της Λεπτίνης, της Αδιπονεκτίνης και της Γρελίνης στο Άσθµα στη σταθερή νόσο και στην παρόξυνση ΑΓΟΡΗ ΤΣΑΡΟΥΧΑ, ΖΩΗ ΑΝΙΗΛ, ΦΩΤΕΙΝΗ ΜΑΛΛΗ, ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΓΕΩΡΓΟΥΛΙΑΣ, ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΩΣΤΙΚΑΣ, ΜΑΡΚΟΣ ΜΗΝΑΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης

Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης Παθολόγος Αξιολόγηση βαρύτητας περιστατικού - Από την βαρύτητα των κλινικών σημείων (αναπνευστική συχνότητα >35, ταχυκαρδία,

Διαβάστε περισσότερα

Χρόνια παραρρινοκολπίτιδα στους ενήλικες: διαγνωστική και θεραπευτική προσέγγιση

Χρόνια παραρρινοκολπίτιδα στους ενήλικες: διαγνωστική και θεραπευτική προσέγγιση Ωτορινολαρυγγολογία - Χειρουργική Κεφαλής & Τραχήλου: τεύχος 25, Ιούλιος-Αύγουστος-Σεπτέμβριος 2006, σελίδες 6-16 Ενημερωτικό άρθρο Χρόνια παραρρινοκολπίτιδα στους ενήλικες: διαγνωστική και θεραπευτική

Διαβάστε περισσότερα

Συσχέτιση Περιοδοντικών Λοιμώξεων με Συστηματικά Νοσήματα

Συσχέτιση Περιοδοντικών Λοιμώξεων με Συστηματικά Νοσήματα Συσχέτιση Περιοδοντικών Λοιμώξεων με Συστηματικά Νοσήματα Πέτρος Δ. Δαμουλής, D.M.D., D.M.Sc. Περιοδοντολόγος Επισκέπτης Καθηγητής Πανεπιστημίου Tufts, ΗΠΑ Η Περιοδοντική Νόσος είναι μία Λοίμωξη που προκαλείται

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΡΧΕΣ ΡΟΟΜΕΤΡΙΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΡΧΕΣ ΡΟΟΜΕΤΡΙΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΡΧΕΣ ΡΟΟΜΕΤΡΙΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ Χάρης Β. Κατσαρδής Επίκουρος Καθηγητής Παιδοπνευμονολογίας Συντ. Διευθυντής Παιδιατρικού-Παιδοπνευμονολογικού Τμήματος Γενικού Νοσοκομείου Αθηνών «Η ΕΛΠΙΣ» α β Flow

Διαβάστε περισσότερα

Σοβαρό άσθμα: Διαγνωστικά κριτήρια και διαγνωστικά προβλήματα

Σοβαρό άσθμα: Διαγνωστικά κριτήρια και διαγνωστικά προβλήματα Ειδικά Άρθρα για το Άσθμα Σοβαρό άσθμα: Διαγνωστικά κριτήρια και διαγνωστικά προβλήματα Ελένη Γ. Τζωρτζάκη 1, Alberto Papi 2, Νικόλαος Μ. Σιαφάκας 1 1 Πνευμονολογική Κλινική, Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Η κεντρική υπνική άπνοια (central sleep apnea - CSA) συναντάται σε ποσοστό 5-10% όλων των ασθενών με διαταραχή της αναπνοής στον ύπνο (sleep-disordered breathing

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΟΝΟΚΛΩΝΙΚΑ ΑΝΤΙΣΩΜΑΤΑ ΕΜΒΟΛΙΑ. Εργαστήριο Γενετικής, ΓΠΑ

ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΟΝΟΚΛΩΝΙΚΑ ΑΝΤΙΣΩΜΑΤΑ ΕΜΒΟΛΙΑ. Εργαστήριο Γενετικής, ΓΠΑ ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΟΝΟΚΛΩΝΙΚΑ ΑΝΤΙΣΩΜΑΤΑ ΕΜΒΟΛΙΑ Στάδια μικροβιακής λοίμωξης δημιουργία αποικίας σε εξωτερική επιφάνεια διείσδυση στον οργανισμό τοπική μόλυνση συστηματική (γενικευμένη) μόλυνση H σημασία

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα για τη Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια. Λοίμωξη από τον ιό και παρόξυνση ΧΑΠ

Ημερίδα για τη Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια. Λοίμωξη από τον ιό και παρόξυνση ΧΑΠ Ημερίδα για τη Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια Εκπαίδευση και διαχείριση ασθενών με ΧΑΠ στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας Σάββατο 2 Απριλίου 2011 Ξενοδοχείο Hyatt Regency, Θεσσαλονίκη Λοίμωξη από τον

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Ωτορινολαρυγγολογία - Χειρουργική Κεφαλής & Τραχήλου: τεύχος 26, Oκτώβριος - Νοέμβριος - Δεκέμβριος 2006, σελίδες 26-30. Αλλεργική ρινίτιδα

Ωτορινολαρυγγολογία - Χειρουργική Κεφαλής & Τραχήλου: τεύχος 26, Oκτώβριος - Νοέμβριος - Δεκέμβριος 2006, σελίδες 26-30. Αλλεργική ρινίτιδα Ωτορινολαρυγγολογία - Χειρουργική Κεφαλής & Τραχήλου: τεύχος 26, Oκτώβριος - Νοέμβριος - Δεκέμβριος 2006, σελίδες 26-30 Αλλεργική ρινίτιδα Nεότερα δεδομένα Ανέστης Ψηφίδης Αν. Καθηγητής Ωτορινολαρυγγολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Γρήγορη αντιμετώπιση της ΚΙ: Πότε να ξεκινήσει η θεραπεία και πώς να μετρηθεί η αντίδραση; Από τον Καθηγητή Έιταν Κέρεμ, Ιατρό

Γρήγορη αντιμετώπιση της ΚΙ: Πότε να ξεκινήσει η θεραπεία και πώς να μετρηθεί η αντίδραση; Από τον Καθηγητή Έιταν Κέρεμ, Ιατρό ΙΑΤΡΙΚΟ ΘΕΜΑ Γρήγορη αντιμετώπιση της ΚΙ: Πότε να ξεκινήσει η θεραπεία και πώς να μετρηθεί η αντίδραση; Από τον Καθηγητή Έιταν Κέρεμ, Ιατρό Η επιβίωση των ασθενών με ΚΙ έχει βελτιωθεί δραματικά τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

Το σοβαρό άσθμα στα παιδιά: προβλήματα και λύσεις

Το σοβαρό άσθμα στα παιδιά: προβλήματα και λύσεις Το σοβαρό άσθμα στα παιδιά: προβλήματα και λύσεις Ε.Παρασκάκης Eπικ. Καθηγητής Παιδιατρικής Υπεύθυνος Παιδοπνευμονολογικής Μονάδας Παιδιατρικής Κλινικής Πανεπιστημίου Θράκης Εισαγωγή Το άσθμα είναι μια

Διαβάστε περισσότερα

Μακαρίτη Χ. Παναγιώτα Τσάρτα Ν. Δάφνη. Επιβλέπουσα καθ/τρια: Αβραμίκα Μαρία

Μακαρίτη Χ. Παναγιώτα Τσάρτα Ν. Δάφνη. Επιβλέπουσα καθ/τρια: Αβραμίκα Μαρία Μακαρίτη Χ. Παναγιώτα Τσάρτα Ν. Δάφνη Επιβλέπουσα καθ/τρια: Αβραμίκα Μαρία Σκοπός της παρούσας μελέτης είναι η διερεύνηση της ποιότητας ζωής των ασθενών με αναπνευστικά νοσήματα και ιδιαίτερα με χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας

H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας Άσθμα και κάπνισμα. ποιο κοντά στη ΧΑΠ ή άλλη νόσος Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος Συμβουλευτικές υπηρεσίες

Διαβάστε περισσότερα

Μυκητιασική ρινοκολπίτιδα και ο ρόλος του σταφυλοκόκκου: βιβλιογραφική ανασκόπηση

Μυκητιασική ρινοκολπίτιδα και ο ρόλος του σταφυλοκόκκου: βιβλιογραφική ανασκόπηση ΑνασκοπήσΗ / Review Μυκητιασική ρινοκολπίτιδα και ο ρόλος του σταφυλοκόκκου: βιβλιογραφική ανασκόπηση Fungal sinusitis and the role of staphylococcus: Literature review Σεβαστίδου Κ 1, MD, MSc Κατωτομιχελάκης

Διαβάστε περισσότερα

AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΑΣΘΜΑΤΟΣ & ΚΥΗΣΗΣ

AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΑΣΘΜΑΤΟΣ & ΚΥΗΣΗΣ AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ Το άσθμα είναι ένα από τις πιο συχνές νόσους που περιπλέκει την εγκυμοσύνη. Πρόσφατες μελέτες δείχνουν πως περίπου 8-10% των εγκύων έχουν άσθμα και μπορεί να επηρεάσει την εγκυμοσύνη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 1ο

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 1ο ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 1ο ΟΜΑΔΑ Α 1. Ένας άνθρωπος μολύνεται από έναν ιό για πρώτη φορά. Το παρακάτω διάγραμμα απεικονίζει τις συγκεντρώσεις αντιγόνων και αντισωμάτων αυτού του ανθρώπου κατά τη διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες οδηγίες για τη λοίμωξη από Helicobacter pylori στα παιδιά Διαδικασία Στόχοι whom to test Ποια test Ποιοί θεραπεύονται

Κατευθυντήριες οδηγίες για τη λοίμωξη από Helicobacter pylori στα παιδιά Διαδικασία Στόχοι whom to test Ποια test Ποιοί θεραπεύονται Κατευθυντήριες οδηγίες για τη λοίμωξη από Helicobacter pylori στα παιδιά Γεώργιος Χουλιάρας, Παιδογαστρεντερολόγος 1 η Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Evidence-based Guidelines From ESPGHAN and

Διαβάστε περισσότερα

- Θεωρία- Δρ. ΠέτρουΚαρκαλούσου

- Θεωρία- Δρ. ΠέτρουΚαρκαλούσου - Θεωρία- Έκδοση2008 Πρόλογος Αγαπητοίσπουδαστέςοισημειώσειςπουκρατάτεσταχέριασαςέχουνσκοπόνασας εισαγάγουνστιςβασικέςγνώσειςμιαςαπότιςσημαντικότερεςβιοιατρικέςεπιστήμες, της ανοσολογίας. Η ανοσολογίαείναιμιασχετικάνέαεπιστήμηηοποίαεμφανίστηκεστοτέλοςτου

Διαβάστε περισσότερα

Παθογένεια της έξαρσης της Χ.Α.Π

Παθογένεια της έξαρσης της Χ.Α.Π α ρ χ ή π ρ ο η γ ο ύ µ ε ν ο ε π ό µ ε ν ο Παθογένεια της έξαρσης της Χ.Α.Π Νίκος Τζανάκης, Πνευµονολόγος Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστήµιο Κρήτης ΧΑΠ -παρόξυνση Ορισµός! Ορισµός δύσκολος και σχετικά ανακριβής!

Διαβάστε περισσότερα

Βρογχικό Άσθμα. Ελευθέριος Ζέρβας, Πέτρος Μπακάκος. Διάγνωση του βρογχικού άσθματος

Βρογχικό Άσθμα. Ελευθέριος Ζέρβας, Πέτρος Μπακάκος. Διάγνωση του βρογχικού άσθματος Βρογχικό Άσθμα Ελευθέριος Ζέρβας, Πέτρος Μπακάκος Διάγνωση του βρογχικού άσθματος Η διάγνωση του άσθματος βασίζεται στο ιστορικό, την κλινική εξέταση και τις λειτουργικές δοκιμασίες του αναπνευστικού.

Διαβάστε περισσότερα

Η μπεκλομεθαζόνη σε επανεξέταση: η μοντέρνα άποψη για ένα κλασσικό εισπνεόμενο κορτικοειδές

Η μπεκλομεθαζόνη σε επανεξέταση: η μοντέρνα άποψη για ένα κλασσικό εισπνεόμενο κορτικοειδές Άρθρο Σύνταξης Η μπεκλομεθαζόνη σε επανεξέταση: η μοντέρνα άποψη για ένα κλασσικό εισπνεόμενο κορτικοειδές Πέτρος Μπακάκος, Στέλιος Λουκίδης, Κωνσταντίνος Κωστίκας Συντακτική ομάδα Πνεύμων Αλληλογραφία

Διαβάστε περισσότερα

Δ. Ιακωβίδης. Πνευμονολόγος Aν. Διευθυντής Μονάδα επεμβατικής Πνευμονολογίας Γ.Π.Ν. «Γ. Παπανικολάου

Δ. Ιακωβίδης. Πνευμονολόγος Aν. Διευθυντής Μονάδα επεμβατικής Πνευμονολογίας Γ.Π.Ν. «Γ. Παπανικολάου Δ. Ιακωβίδης Πνευμονολόγος Aν. Διευθυντής Μονάδα επεμβατικής Πνευμονολογίας Γ.Π.Ν. «Γ. Παπανικολάου Νέα διαγνωστικά μέσα για τη λανθάνουσα φυματίωση Η στοχευμένη δοκιμασία δερματικής φυματινοαντίδρασης

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ ΚΑΤΩΤΕΡΟΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ (Υπεύθυνος : M Λαζανάς. 1.Εμπειρική θεραπεία πνευμονίας από την κοινότητα

ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ ΚΑΤΩΤΕΡΟΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ (Υπεύθυνος : M Λαζανάς. 1.Εμπειρική θεραπεία πνευμονίας από την κοινότητα ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ ΚΑΤΩΤΕΡΟΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ (Υπεύθυνος : M Λαζανάς 1.Εμπειρική θεραπεία πνευμονίας από την κοινότητα Η πνευμονία από την κοινότητα είναι η οξεία λοίμωξη του πνευμονικού παρεγχύματος σε ασθενή που

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΩΝ ΚΑΙ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΘΗΣΕΩΝ ΘΩΡΑΚΑ ΚΑΙ Η ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΠΘ ΣΥΜΜΕΤΕΧΟΥΝ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΑΠΘ Α & Β ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας

H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας Μήπως υπερθεραπεύουμε το ήπιο άσθμα? Κωνσταντίνος Πορπόδης Πνευμονολόγος Λέκτορας ΑΠΘ ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα