Περιβαλλοντική Τέχνη και Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Έργα τέχνης και δραστηριότητες µε στόχο την ανάπτυξη της οικολογικής συνείδησης των µαθητών

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Περιβαλλοντική Τέχνη και Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Έργα τέχνης και δραστηριότητες µε στόχο την ανάπτυξη της οικολογικής συνείδησης των µαθητών"

Transcript

1 Περιβαλλοντική Τέχνη και Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Έργα τέχνης και δραστηριότητες µε στόχο την ανάπτυξη της οικολογικής συνείδησης των µαθητών Παναγιώτα (Πάνη) Γ. Σταθοπούλου 1, Ελένη Π. Πολυχρονάτου 2 1. Γλύπτρια υπαίθρου, Εκπαιδευτικός, ιδάκτωρ Φιλοσοφίας, ΠεριβαλλοντικήΕκπαίδευση, Φιλοσοφική Σχολή, Εθνικό & Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών, 2. Εικαστικός, Εκπαιδευτικός, ιδάκτωρ Ιστορίας της Τέχνης, Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών, ΠΕΡΙΛΗΨΗ Ο οικολογικός τρόπος σκέψης και δράσης µπορεί να διδαχτεί στα σηµερινά σχολεία µε διάφορες µορφές. Μία από αυτές θα µπορούσε να είναι µέσω της δηµιουργίας καλλιτεχνικών έργων για το περιβάλλον, µια δραστηριότητα που οδηγεί µέσα από την πράξη, στη σύνδεση της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης µε την Τέχνη. Μέσα από αυτή τη διαδικασία, οι µαθητές µπορούν ακόµα να ανακαλύψουν τη σχέση που υπάρχει ανάµεσα στην αισθητική και την προστασία του περιβάλλοντος. ιευρύνοντας στη συνείδηση των µαθητών, µέσα από την τέχνη, τις έννοιες περιβάλλον και προστασία, καλλιεργούµε τις αισθήσεις τους µε σκοπό την ευ-αισθητοποίηση απέναντι στο άµεσο και έµµεσο περιβάλλον: την πόλη, τη φύση, την κοινότητα, τον πλανήτη. Στην παρούσα εργασία, επιχειρείται η προβολή της περιβαλλοντικής/οικολογικής τέχνης, ως το καλύτερο µέσο προκειµένου να επιτευχθεί αυτός ο στόχος. Το κίνηµα αυτό, αφορά καλλιτέχνες που δηµιουργούν έργα µε οικολογικό µήνυµα. Ειδικότερα, έχουν επιλεγεί καλλιτέχνες που οι εικαστικές παρεµβάσεις τους, τόσο στο φυσικό όσο και στο αστικό περιβάλλον, έχουν να κάνουν µε δένδρα, φυτά ή δάση. Στα παραδείγµατα που αναφέρονται, παρουσιάζονται εικόνες και πληροφορίες για τα έργα και τους δηµιουργούς τους, τα µηνύµατα των έργων και τέλος, οι παιδαγωγικές και κοινωνικές προεκτάσεις τους. Οι ενδιαφερόµενοι εκπαιδευτικοί µέσα από αυτή την παρουσίαση, µπορούν να αντλήσουν ιδέες που αφορούν στην οργάνωση καλλιτεχνικών εργαστηρίων για το περιβάλλον, µε σκοπό την κατασκευή ανάλογων έργων στο πλαίσιο ενός µονοετούς ή διετούς προγράµµατος Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης ή Πολιτιστικών. ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙ ΙΑ Οικοκαλλιτεχνική εκπαίδευση (ecoart education), περιβαλλοντική τέχνη (environmental art). 20 ΟΣ - 21 ΟΣ ΑΙΩΝΑΣ: ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΤΕΧΝΗ KAI ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ - ΧΤΕΣ ΚΑΙ ΣΗΜΕΡΑ 1. Περιβαλλοντική αφύπνιση µέσα από την τέχνη Η περιβαλλοντική τέχνη αποτέλεσε µία ακόµη έκφραση του περιβαλλοντικού κινήµατος διαµαρτυρίας για τα οικολογικά προβλήµατα που προέκυψαν κύρια από το 1960 και µετά. Οι προθέσεις των καλλιτεχνών που εκφράστηκαν µέσα από το µεταµοντέρνο αυτό κίνηµα, απέβλεπαν στο πώς, θα δηµιουργήσουν τις προϋποθέσεις ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ & Ι ΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙ ΟΥ 384

2 µιας βιώσιµης ισορροπίας µεταξύ της «ανθρώπινης και µη ανθρώπινης φύσης», µέσα από τις τεχνικές της διατήρησης-συντήρησης, της εκπαίδευσης και της πολυθεµατικής (multidisciplinary) συνεργασίας. Τα υπό διαχείριση ζητήµατα και οι προβληµατισµοί που θέτουν µε τα έργα τους οι καλλιτέχνες της περιβαλλοντικής τέχνης, ισορροπούν µε τρόπο επιτυχηµένο, ανάµεσα «στην ατοµική δηµιουργική έκφραση και το συλλογικό ασυνείδητο». Εάν και απέχουµε πολύ ακόµα για να καταλάβουµε σε όλες τους τις έννοιες το ασυνείδητο ή τα αρχέτυπα, τους δυναµικούς αυτούς πυρήνες της ψυχής, σύµφωνα µε τον µεγάλο ψυχολόγο Yung, µπορούµε να διαπιστώσουµε τη σηµαντική τους επίδραση πάνω στο άτοµο, στις σχέσεις του µε τους άλλους και µε το περιβάλλον (Σταθοπούλου, 2005). Εκείνο που είναι σηµαντικό στα έργα της περιβαλλοντικής τέχνης, είναι ότι οι καλλιτέχνες προσέθεσαν την τέταρτη διάσταση του χρόνου ως στοιχείο δηµιουργικό. ηλαδή, ενώ µέχρι τότε, η προσπάθεια για τη συντήρηση και διατήρηση των έργων τέχνης στην αρχική τους µορφή θεωρείτο στοιχείο πολιτισµού, στην περιβαλλοντική τέχνη, ο καλλιτέχνης δουλεύοντας µε τη φύση αναγκάζεται να µπει σε διάλογο µε την ανεξάρτητη ύπαρξη των υλικών ή τουλάχιστον να την αποδεχτεί. Οι φυσικές αλλαγές γίνονται ένα έµφυτο στοιχείο του έργου και αποτελούν µια σηµαντική διάστασή του. Οι περιβαλλοντικοί καλλιτέχνες βλέπουν την αλλαγή στον κύκλο της φύσης να παίζει ουσιαστικό ρόλο στην κατανόηση της ύπαρξής µας. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η δηµιουργική πράξη του καλλιτέχνη ολοκληρώνεται τη στιγµή που έχει επιλέξει το υλικό του (πάγο, γρασίδι χώµα, χιόνι) και το έχει διαµορφώσει µε κάποια δοµή (σωρό, επανάληψη, επάλειψη, περιτύλιγµα). Στη συνέχεια, το έργο διαµορφώνεται από τις δυνάµεις της φύσης, δηλαδή το χρόνο και τις ατµοσφαιρικές συνθήκες (θερµοκρασία, υγρασία, άνεµος, βροχή). Με τον τρόπο αυτό το υλικό και η δοµή αποτελούν ένα µέρος µόνο, του έργου τέχνης, το οποίο εννοείται ως µια γενικότερη καλλιτεχνική και φυσική διαδικασία (Πολυχρονάτου, 2007). Η φύση ως πρώτη ύλη χρησιµοποιήθηκε από τους καλλιτέχνες της Arte Povera, της Process Art και της Land Art κύρια στις δεκαετίες 60, 70 και 80 του 20 ου αιώνα. Οι καλλιτέχνες που ευαισθητοποιήθηκαν οικολογικά διατύπωσαν την αρχή ότι ο άνθρωπος είναι φύση και επιδίωξαν να ενώσουν το έργο τέχνης µε τη φύση και τον άνθρωπο, επεκτείνοντας τα φυσικά και νοητά όρια της τέχνης. Οικολογικό πνεύµα, διαρκής αλληλεπίδραση φύσης και πολιτισµού, στατικότητα και µεταβλητότητα, παρόν και παρελθόν αποτελούσαν τον κεντρικό άξονα αυτών των τάσεων. Άλλα πολύ σηµαντικά ζητήµατα που έθεσαν ήταν η αντιµετώπιση ως έργα τέχνης, των µορφών της φύσης, της φύσης ως υλικό και του ζητήµατος της επαφής µε τη φύση, δηλαδή η σχέση του ανθρώπου µε το βουνό, την πέτρα, το δέντρο, το έδαφος, το νερό. Πιο συγκεκριµένα θα αναφερθούµε στην Arte Povera, όπου οι καλλιτέχνες προσπαθούν να ανακαλύψουν την πραγµατικότητα της φύσης και του ανθρώπου. Τα έργα τους δεν πηγάζουν από τις ιδέες, αλλά από την απευθείας ένωση του καλλιτέχνη µε τα φυσικά υλικά. Για παράδειγµα, ο Giuseppe Penone κατέστησε κεντρικό θέµα της δηµιουργίας του το δένδρο, το οποίο θεώρησε πρότυπο για τη γλυπτική και σύµβολο ενέργειας µε τους ετήσιους δακτυλίους και τα νερά, που πιστοποιούν το πέρασµα του χρόνου. Σκαλίζει κορµούς δέντρων, µέχρι να φθάσει στα βάθη του κορµού, όπου αποκαλύπτει ότι στο κέντρο κρύβονται ανέπαφα τα κλωνάρια του δέντρου. Σύµφωνα µε τον ίδιο, η φόρµα του δέντρου είναι κάτι που προϋπάρχει στη φύση και η δική του συµβολή ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ & Ι ΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙ ΟΥ 385

3 είναι να κάνει ορατό αυτό που δε φαίνεται και να το εντάξει στο πλαίσιο της (Πολυχρονάτου, 2007). Παράλληλα, την ίδια εποχή η Land Art/ Earth Art θεµελιώνει τη σχέση της τέχνης µε τον χώρο µέσα από έργα µεγάλης κλίµακας. Γενικότερα, η πρόθεση του καλλιτέχνη προς το περιβάλλον, είναι να φανερώσει τη δύναµη του ανθρώπινου πνεύµατος και της δηµιουργικής του ικανότητας. Το πνεύµα αυτό συµβαδίζει, έστω και για καλό σκοπό, µε το πνεύµα που εκφράζουν και οι επιστήµονες και οι τεχνολόγοι, που έχει να κάνει µε την κυριαρχία του ανθρώπου πάνω στη φύση. Παρ όλα αυτά, µια πιο οικολογική στάση των καλλιτεχνών διαµορφώνεται κύρια µε έργα προστασίας της φύσης και του τοπίου από τους H. Bayer, P. Johanson, M.L. Ukeles, A. Hill, B. Damon (Πολυχρονάτου, 2004, Σταθοπούλου, 2006). 2. Η Περιβαλλοντική Εκπαίδευση και ο ρόλος της τέχνης σήµερα Ανάλογα κινήµατα αναπτύχθηκαν και στον χώρο της εκπαίδευσης από τις πρώτες δεκαετίες του 20 ου αιώνα, µε σκοπό την κατανόηση και την εκτίµηση της οµορφιάς της µεγαλοπρέπειας και των µυστηρίων της φύσης, καθώς και την ανάπτυξη του σεβασµού για τη φύση προωθώντας το ίδιο την άµεση επαφή µε το φυσικό περιβάλλον, τόσο µε το νου όσο και µε τις αισθήσεις (Φλογαίτη, 1993). Στην πορεία αυτών των κινηµάτων το ενδιαφέρον στράφηκε συνολικά προς το περιβάλλον και την προστασία του, ως µια γενικευµένη αντίδραση την οποία επέβαλε η αντιµετώπιση της περιβαλλοντικής κρίσης. Με αυτό τον τρόπο όµως, συνεχίστηκε η αποµάκρυνση του ανθρώπου από τη φύση και συνέχισε να µειώνεται η επαφή του µε το φυσικό κόσµο, µέσου του οποίου κατά βάση, καλλιεργείται η αίσθηση, η συναίσθηση και το συναίσθηµα. Αντίθετα, άρχισε να αναπτύσσεται µια ακόµα πιο στενή σχέση µε τον τεχνητό κόσµο, που τον αποτελούν οι πόλεις και ο πολιτισµός τους. ηλαδή, προβάλλοντας την ανθρωποκεντρική προσέγγιση της έµβιας ζωής, δόθηκε µεγαλύτερο βάρος στο περιβάλλον το οποίο κατά βάση εµπεριέχει τις ανθρώπινες κοινωνίες. Η αλλαγή από την ανθρωποκεντρική προς τον οικοκεντρική αντίληψη των πραγµάτων, άργησε να φανεί τόσο στον χώρο της τέχνης όσο και της επιστήµης και δεν έχει ξεπεραστεί, ακόµη και σήµερα. Παρ όλα αυτά, γύρω στη δεκαετία του 90, ο οικολογικός τρόπος σκέψης άρχισε να καλλιεργείται σε διάφορους χώρους διανόησης µε πρώτο της φιλοσοφίας, στην οποία ανήκουν τόσο η ηθική όσο και η αισθητική. Οι ιδέες για την αλλαγή από τον «ανθρωποκεντρισµό» προς τον «οικοκεντρισµό» αναπτύχθηκαν από τους Α. Νας, Ρ. Νας, Φόξ, Μορέν, όταν τέθηκε το ζήτηµα της διαµόρφωσης µιας νέας ηθικής απέναντι στο περιβάλλον, της περιβαλλοντικής ηθικής, η οποία τελικά συνδέεται µε την αισθητική (Φλογαϊτη, 2006, Σταθοπούλου 2005). Οι θεωρίες του «οικοκεντρισµού» και η επίδραση του κινήµατος της «βαθιάς οικολογίας» έφεραν στο προσκήνιο νέες ιδέες για την προστασία των ειδών, µε σκοπό την καταπολέµηση της ανθρωποκεντρικής ιδέας, που θεωρήθηκε ως µία από τις αιτίες της οικολογικής καταστροφής (Λουλούδης, 1990 και Γεωργόπουλος, 2002:51). Αυτές οι νεότερες ιδέες πέρασαν γρήγορα τόσο στον χώρο της τέχνης όσο και της εκπαίδευσης, όπου διαµορφώνεται ένα νέο κλίµα µε τους Orr, Posch, Bowers ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ & Ι ΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙ ΟΥ 386

4 (Φλογαϊτη, 2006) δίνοντας ένα προβάδισµα στο ρόλο της κουλτούρας, της καλλιέργειας δηλαδή, του ανθρώπου. Επιτέλους, βλέπουµε τον πολιτιστικό παράγοντα να θεωρείται εξίσου σηµαντικός µε τον οικονοµικό και τον κοινωνικό. ιότι, ο πολιτισµός, όπως αυτός διαµορφώνεται από τον τόπο, το φυσικό τοπίο, το οποίο και καθορίζει σε πρώτο επίπεδο τις ηθικές και αισθητικές αξίες του ανθρώπου, αποτελεί το συνεκτικό ιστό ενός λαού, τις ρίζες του µέσα στον παγκόσµιο ιστό. Την ίδια εποχή, αρχίζει να συζητείται ότι η ανάπτυξη ενός συστήµατος κοινωνικοοικονοµικού, όπως και κάθε συστήµατος, είναι πεπερασµένη, δεν είναι καθαρά ποσοτική αλλά ποιοτική και ότι εξαρτάται από τις ειδικές συνθήκες. Όλες αυτές οι νέες ιδέες διαµόρφωσαν ένα νέο κλίµα µέσα στο οποίο οι επιλογές και οι αποφάσεις, θα πρέπει να υλοποιούνται λαµβάνοντας υπόψη το πολυδιάστατο σχήµα της ανάπτυξης (Φλογαΐτη, 2006). Πλέον, το νέο µοντέλο ανάπτυξης έχει να κάνει µε την αειφορία ενός συστήµατος και η αναγκαιότητα εφαρµογής του σε όλους τους τοµείς, είναι άµεση. Ο αειφορικός τρόπος σκέψης και δράσης, πηγάζει σήµερα µέσα από µια συσσωρευµένη ανά τους αιώνες ανθρώπινη γνώση κι εµπειρία για τον κόσµο, η οποία λαµβάνει υπόψη όλες τις διαστάσεις της έµβιας και άβιας ύλης. Το πνεύµα αυτό επηρέασε τόσο τον χώρο της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης όσο και της Περιβαλλοντικής Τέχνης µε διάφορα ρεύµατα που αναπτύχθηκαν στην Ευρώπη, Αµερική, Αυστραλία, Καναδά. Η σχέση Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης και Περιβαλλοντικής Τέχνης, καλλιεργείται και προάγεται µέσω της Οικοκαλλιτεχνικής Εκπαίδευσης (Ecological Art Education), η οποία συνδέεται άµεσα µε την τέχνη, την οικολογία τη διαπολιτισµική και πολυπολιτισµική εκπαίδευση. Οι βαθύτεροι στόχοι αυτής της εκπαίδευσης επικεντρώνονται στα δύο πολύ βασικά ζητήµατα της επιβίωσης και της αλληλεξάρτησης που δηµιουργεί η ανάγκη για επιβίωση. Τα ζητήµατα αυτά ερευνώνται και ερµηνεύονται µέσα στο πλαίσιο α) της καθηµερινότητας (Krug, 2003α) και β) της εκπαίδευσης για µια αληθινή αστική υπηκοότητα (Souchon, Ziaka, 1996). Πρόκειται για µια σύγχρονη µορφή εκπαίδευσης και στην ουσία, µέσα από αυτή την εργασία προτείνεται για πρώτη φορά η ένταξή της στο αναλυτικό πρόγραµµα. Τα τελευταία χρόνια, από το 1990 και µετά, έχουν εφαρµοστεί πολλά πιλοτικά και µη, προγράµµατα καθώς και δράσεις που προωθούν την οικοκαλλιτεχνική εκπαίδευση στους τοµείς της τέχνης, της οικολογίας, της εκπαίδευσης και της επικοινωνίας. Μέσα από τα προγράµµατά της η οικοκαλλιτεχνική εκπαίδευση µεριµνά για την αποδοχή της σύνθετης πραγµατικότητας ως µια οικολογική κοινότητα που χαρακτηρίζει την πλούσια σε βιολογική, κοινωνική και πολιτισµική διαφορετικότητα, καθηµερινή διαβίωση στον πλανήτη γη (Krug, 2003b). Όλες αυτές οι προσπάθειες σε παγκόσµιο επίπεδο δεν αποσκοπούν µόνο στην κατανάλωση έτοιµων καλλιτεχνικών και πολιτιστικών προϊόντων, αλλά κύρια στην προετοιµασία νέων ανθρώπων, οι οποίοι καλλιεργώντας βαθιά µέσα τους την περιβαλλοντική συνείδηση, θα γίνουν κάποτε και οι ίδιοι δηµιουργικοί και παραγωγικοί. Σε αυτή την προσπάθεια συµµετέχουν ακόµα, καλλιτέχνες από όλους τους τοµείς (κινηµατογράφο, µουσική, θέατρο, χορό κα). Σε διεθνείς συναντήσεις και ειδικά σε αυτές που απευθύνονται σε εκπαιδευτικούς, η συµµετοχή όλων των µορφών ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ & Ι ΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙ ΟΥ 387

5 τέχνης, σε συνδυασµό µε τα βιωµατικά εργαστήρια, συµβάλλουν καθοριστικά στην επιτυχία των στόχων τους. ΕΡΓΑ ΤΕΧΝΗΣ ΚΑΙ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ - ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΕΡΓΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Ένα φυτό, εκτός από την αισθητική που προσφέρει στο περιβάλλον, προσφέρει και πολλά άλλα οφέλη στον άνθρωπο, λόγω των ιδιοτήτων του σε αναρίθµητους τοµείς όπως ο καλλωπισµός, η υγεία, η διατροφή, η θεραπεία κα. Εκτός από αυτό που συνηθίζουµε να λέµε, ότι το πράσινο είναι «πηγή ζωής», ένα φυτό µπορεί να µας δώσει και «µαθήµατα ζωής» από τον τρόπο που συµβιώνει και επικοινωνεί µε το περιβάλλον. Η σύγχρονη επιστήµη της Φυτοκοινωνιολογίας εξετάζει τους παράγοντες συµβίωσης και συµπεριφοράς των φυτών, καθώς και τους φυσικούς νόµους που ισχύουν στις «φυτοκοινωνίες» όπου συχνά, θα µπορούσαµε να πούµε ότι βρίσκουµε ανάλογες συµπεριφορές µε τις ανθρώπινες κοινωνίες (Μπαµπαλώνας, 1992:17-29 και Αγιοπετρίτου, 2004:76-84). Κάποιοι περιβαλλοντικοί καλλιτέχνες εργάζονται µε φυτά τα οποία µπορούν και αναπτύσσουν µια απρόβλεπτη ορµή και αλλάζουν ενεργά το περιβάλλον. Για παράδειγµα, ο Ian Hamilton Finlay συνδυάζοντας τη φιλοσοφία, τη βοτανική και την τέχνη δηµιούργησε έργα µε στοιχεία από τη φύση, τη γλυπτική και το γραπτό λόγο, υποστηρίζοντας ότι τα έργα του αντιτίθενται στην αντι-φυσική στάση της σύγχρονης εποχής. Πιο συγκεκριµένα, αντιλήφθηκε τον κήπο όχι σαν ένα αντικείµενο, αλλά σα µια διαρκή διαδικασία που δεν αποβλέπει µόνο στην οικονοµική εκµετάλλευση. Πίστευε πως η δραστηριότητα της Κηπουρικής περιλαµβάνει πέντε στάδια: την ονοµατοθεσία, τη σπορά, το φύτεµα, τη στερέωση, το ρίζωµα. Επίσης, έλεγε πως όσο η κηπουρική είναι τέχνη, όλα αυτά τα στάδια µπορεί να ενταχθούν υπό τον τίτλο σύνθεση. Πως η Σύνθεση είναι µια ξεχασµένη Τέχνη και ότι η αλήθεια της ευφυίας, εννοώντας τη σύνθεση, παραµένει ανώτερη από την αλήθεια των υλικών (Πολυχρονάτου, 2007). Αυτό το αρχαίο είδος ανθρώπινης εφεύρεσης που συνδυάζει τη Φύση µε την Τέχνη, αφορά κυρίως στα τεραστίων διαστάσεων δηµόσια ή ιδιωτικά ιστορικά πάρκα εκπαίδευσης και αναψυχής, για τα οποία συνήθως απαιτούνται µεγάλες δαπάνες συντήρησης και λειτουργίας τους. Συνήθως επιλέγονται απέραντες εκτάσεις εγκαταλειµµένες ή υποβαθµισµένες, ως ο ιδανικός χώρος για να υλοποιήσουν τις ιδέες τους οι καλλιτέχνες σε συνεργασία µε τους τοπικούς και εθνικούς φορείς. Τα δένδρα, το χώµα, οι πέτρες, τα κούτσουρα από τα παλιά δένδρα και ό,τι άλλο περιέχει το τοπίο, είναι γι αυτούς τα πιο κατάλληλα µέσα, προκειµένου να εκφράσουν τη δηµιουργικότητά τους και την αγάπη τους προς τη φύση. Η απόλυτα αρµονική ένταξη των έργων τους στο φυσικό χώρο οφείλεται στην παρατήρηση και µελέτη των διαφορετικών παραγόντων που επηρεάζουν το τοπίο, όπως το φως, τα φυτά, τα δένδρα, ο προσανατολισµός (Beardsley, 1984:67, Χρήστου, 1987:153). Η όψη τους αλλάζει συχνά, ανάλογα µε τις ώρες της ηµέρας και τις εποχές, και κάθε φορά αναδύονται πραγµατικά νέες εικόνες µέσα από το τοπίο καθώς ο χρόνος κυλά. Εποµένως, είναι χρήσιµο οι µαθητές να γνωρίσουν καλλιτέχνες που δηµιουργούν έργα εστιάζοντας στην κηπουρική χωρίς απαραίτητα να διαθέτουν ειδικές γνώσεις βοτανολογίας και γεωργίας. Όµως, δίνοντας το προβάδισµα στη φύση, αναζητούν ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ & Ι ΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙ ΟΥ 388

6 καινούργιες µορφές, οι οποίες αντλούνται από την προϊστορία, τους προκολοµβιανούς πολιτισµούς και τη νεοκλασική τέχνη, αναφορές που συναντάµε συχνά σε παρόµοια έργα περιβαλλοντικής τέχνης. Για παράδειγµα, «Ο Κήπος της Ιστορίας» του Pierce, ανήκει στην κατηγορία «Κήποι Τοπίων» οι οποίοι θεωρούνται, µαζί µε την αρχιτεκτονική, το σχέδιο και τις παραδοσιακές τέχνες, εγγενείς αξίες της κοινωνίας (Cooper, Taylor, 2000:79). Τέλος, η πρόταση για την ανάπτυξη της οικολογικής συνείδησης των µαθητών, αφορά τη δηµιουργία έργων Περιβαλλοντικής Τέχνης, µε θέµα τα φυτά. Το ερέθισµα δίνεται µέσα από το έργο δύο πολύ σηµαντικών καλλιτεχνών που ασχολήθηκαν µε την περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση µέσα από την τέχνη, της Agnes Denes και του Joseph Beuys. Τα έργα που επιλέχτηκαν, αφορούν τα δένδρα και πως αυτά λειτούργησαν αφυπνιστικά σε δύο διαφορετικές περιπτώσεις, η πρώτη στο φυσικό περιβάλλον και η δεύτερη στο αστικό περιβάλλον. 1. Καλλιτεχνικό εργαστήριο µε βάση το έργο της Agnes Denes Για τον καινούργιο ρόλο που οφείλει να πάρει ο καλλιτέχνης, δηµιουργώντας µια τέχνη που δεν θα είναι διακοσµητική ή εµπορική, αλλά πολιτικό εργαλείο που θα εισαγάγει νέους τρόπους σκέψης, αµφισβητώντας την κατεύθυνση που έχει πάρει η ζωή, µιλά και η Agnes Denes. Σύµφωνα µε την ίδια, στην εποχή όπου η παγκόσµια επικοινωνία και η αποκατάσταση του περιβάλλοντος είναι επιτακτική, η τέχνη στο δηµόσιο χώρο µπορεί να συνεισφέρει σηµαντικά, προσφέροντας ευνοϊκές λύσεις στα προβλήµατα και ανοικοδοµώντας το περιβάλλον, όχι µόνο βελτιώνοντας το παρόν, αλλά και διαµορφώνοντας το µέλλον. Με αυτές τις αντιλήψεις δηµιούργησε το πρώτο οικολογικό της έργο το Η ίδια αναφέρει: «Οι ιδέες µου είναι ανορθόδοξες συγκριτικά µε τα δεδοµένα της τέχνης. Συνένωσα επιστήµη και φιλοσοφία στα έργα µου και αναζήτησα έναν άλλον τρόπο πραγµατοποίησής τους» (Oakes, 1995). Η Agnes Denes, το 1982 άρχισε να δηµιουργεί µια παγκόσµια οικολογική και κοινωνική πρόταση µε το Tree Mountain (Βουνό µε έντρα), η οποία αφορούσε τη δενδροφύτευση δέντρων σύµφωνα µε ένα πολύπλοκο σχέδιο που προέκυψε από ένα µαθηµατικό τύπο. Η πρόταση αναφερόταν σε µια έκταση 2,4 χιλιοµέτρων µήκους και 24,2 χιλιοµέτρων πλάτους µε σχήµα ελλειπτικό. Επειδή τείνουν να εξαφανιστούν, επέλεξε τα ασηµένια έλατα, που έχουν ζωή µέχρι τέσσερις αιώνες, ώστε να δηµιουργήσει ένα ζωντανό έργο που θα ωφελήσει τις µελλοντικές γενεές. Στις 5 Ιουνίου του 1992, Παγκόσµια Ηµέρα Περιβάλλοντος, στο Ρίο Ντε Τζανέιρο η Κυβέρνηση της Φιλανδίας ανακοίνωσε ότι το Υπουργείο Περιβάλλοντος και το United Nations Environment Program (Περιβαλλοντικό Πρόγραµµα των Ηνωµένων Εθνών) θα χρηµατοδοτούσαν το Tree Mountain για να βοηθήσει στη µείωση του περιβαλλοντικού προβλήµατος. Για πρώτη φορά ζητήθηκε από έναν καλλιτέχνη να αποκαταστήσει µια περιβαλλοντική ζηµιά µε ένα έργο τέχνης διεθνούς εµβέλειας και παγκόσµιας κλίµακας. Το έργο πραγµατοποιήθηκε το 1994 στην Φιλανδία. ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ & Ι ΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙ ΟΥ 389

7 ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ & Ι ΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙ ΟΥ 390

8 2. Καλλιτεχνικό εργαστήριο µε βάση το έργο του Joseph Beuys Για την κοινωνική συνείδηση, τον ουµανισµό, την οικουµενικότητα και τον ανθρωποκεντρισµό, µέχρι τα όρια που τείνουν να επιστρέψουµε σε µια νέα φυσιοκρατία και οικουµενικότητα µίλησε ο JOSEPH BEUYS. Ο Joseph Beuys, υπήρξε ένας καλλιτέχνης µε βαθιά οικολογική και πολιτική συνείδηση. Με τις πράξεις του επιδίωξε να παρέµβει στη φύση και στην κοινωνία για να αποκαταστήσει την καταστραµµένη σχέση τους, αφήνοντας σαν σηµάδια του περάσµατός του από τη γη, τα δέντρα. Ο Joseph Beuys ισχυριζόµενος ότι η τέχνη σε δηµόσιο χώρο αποτελεί αισθητική περιβαλλοντική ρύπανση και θεωρώντας το παραδοσιακό έργο τέχνης «επίπλωση του αστικού χώρου», πρότεινε το project Βελανιδιές. Το έργο ξεκίνησε στα εγκαίνια της 7 ης Documenta, στο Kassel, στις 19 Ιουνίου 1982 και διήρκεσε πέντε χρόνια. Το τελευταίο δέντρο φυτεύτηκε 18 µήνες µετά το θάνατό του, στα εγκαίνια της 8 ης Documenta από το γιο του, Wenzel Beuys. Αρχικά, συγκέντρωσε στήλες βασάλτη ύψους 120 εκατοστών, οι οποίες ξεφορτώθηκαν µπροστά από το Friderizianum στο Kassel. Μια βελανιδιά φυτεύτηκε δίπλα στο καθένα από αυτά. Σε ένα κλίµα αναπτυσσόµενης οικολογικής γνώσης ο Beuys θεώρησε επιτακτικό καθήκον της τέχνης να χρησιµοποιήσει τη δηµιουργικότητα για την ανάκτηση της περιβαλλοντικής αρµονίας. Υποστήριξε ότι το project ήταν µια κίνηση προς τη νέα ιδέα της τέχνης η οποία βρίσκεται σε συµβολική επικοινωνία µε τη φύση. «Πιστεύω», ανέφερε, «ότι το φύτεµα αυτών των βελανιδιών είναι απαραίτητο όχι µόνο σε βιοσφαιρικούς όρους, όπως για παράδειγµα στο περιεχόµενο της ουσίας της οικολογίας, αλλά ότι θα αναπτύξει την οικολογική συνείδηση, θα την ανεβάσει αυξανόµενα στα χρόνια που θα έρθουν, γιατί δεν θα σταµατήσουµε ποτέ να φυτεύουµε» (Kastner & Wallis, 2005). Πρότεινε να εφαρµοστεί µια διαδικασία «εξανθρώπισης» του ανθρώπου και θεωρούσε πως η κρίση που κυριαρχεί σήµερα σε όλους τους τοµείς της ζωής οφείλεται στο ότι ο άνθρωπος έχει αποξενωθεί από το φυσικό κόσµο που τον δηµιούργησε και που ωστόσο ενυπάρχει µέσα σε αυτόν και σε όλες τις ενέργειες του. Το project περιλάµβανε την ιδέα του Joseph Beuys για την Κοινωνική Γλυπτική, σχεδιασµένο έτσι ώστε να υποστηρίξει το οικοσύστηµα, να αναπτύξει την οικολογική συνείδηση και να συµβάλει στην περιβαλλοντική διαµόρφωση της κοινωνίας. Ο Beuys είχε προτείνει ένα νέο τρόπο αντίληψης της τέχνης: σαν µια οργανωτική δύναµη, όπου το προς οργάνωση υλικό θα είναι η κοινωνία και ο κάθε άνθρωπος θα είναι ο καλλιτέχνης. Παράλληλα, το project αποτελούσε µια δράση διπλής ενέργειας. Στη διάρκεια του χρόνου άλλαζαν µορφή οι σχέσεις µεταξύ των µεγεθών: οι ογκόλιθοι από βασάλτη παρέµεναν σταθεροί στο µέγεθος, ενώ τα δέντρα αναπτύσσονταν. Τα δέντρα αποτέλεσαν πνεύµονα πρασίνου και οξυγόνου, αλλάζοντας τη φυσική κατάσταση, την εικόνα και το χρώµα όλης της περιοχής. Το έργο µε τις βελανιδιές ήταν µερικώς επιδοτούµενο από το Dia Art Foundation. Η κυρίως χρηµατοδότηση διατέθηκε από τους πολίτες. Ο Beuys χαρακτήρισε τη χρηµατοδότηση αληθινά καλλιτεχνική απόφαση και υποστήριξε ότι οι πολίτες µπορούν να διαφοροποιήσουν σταδιακά τη ροή του χρήµατος σε πιο ζωτικούς στόχους (Durini, 1996).. Το φύτεµα δέντρων δίπλα σε βασάλτη συνεχίστηκε από άλλους καλλιτέχνες στη Νέα Υόρκη µε δέντρα διαφορετικών ειδών. ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ & Ι ΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙ ΟΥ 391

9 An Idea Grows Roots Joseph Beuys ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Η ασχολία µε τη δηµιουργία κήπων ή παρτεριών ή δενδροφύτευσης, δίνει στους µαθητές την ευκαιρία όχι µόνο να ανακαλύψουν τη ζωή των φυτών αλλά και να προβληµατιστούν για σηµαντικά περιβαλλοντικά ζητήµατα όπως: η βιοποικιλότητα, η διατήρηση της άγριας ζωής, η προστασία της πανίδας και της χλωρίδας, η απαγόρευση των µεταλλαγµένων, ο ρόλος της βιοτεχνολογίας κα. Με αφορµή τα προηγούµενα έργα, οι µαθητές µπορούν δράσουν ανάλογα. Π.χ. Να επιλέξουν φυτά, λουλούδια ή δένδρα που συνδέονται µε ελληνικούς µύθους ή που χαρακτηρίζουν κάποια ελληνική περιοχή και να δηµιουργήσουν µια δική τους αισθητική παρέµβαση στο άµεσο ή έµµεσο περιβάλλον τους. Κάθε παιδί µπορεί να απολαύσει ή να περιποιηθεί ένα φυτό χωρίς ιδιαίτερη προσπάθεια, αλλά µε θαυµαστά αποτελέσµατα. Η παιδαγωγική αξία της γεωπονίας έχει γίνει αντιληπτή από πολλούς εκπαιδευτικούς της Πρωτοβάθµιας και ευτεροβάθµιας Εκπαίδευσης. Σήµερα, υπάρχουν αρκετά σχολεία που υλοποιούν σχετικά προγράµµατα ή συµµετέχουν σε δίκτυα, µέσω των οποίων κατασκευάζονται µικροί κήποι, θερµοκήπια, ζώνες πρασίνου κα. Επίσης, υλοποιούνται και έρευνες για τον τρόπο που αντιλαµβάνονται οι µαθητές τα φυτά και τη σχέση τους µε αυτά (Ταµουτσέλη, 2002). Ακόµα, η έννοια της φροντίδας για κάποιο µέρος της φύσης, όπως ένα φυτό, ένα δένδρο, ένα κήπο, ένα δάσος κα, εντάσσεται µέσα στις υποχρεώσεις της καθηµερινότητας, προκειµένου να µάθει κάποιος να υπερασπίζεται µόνος του κάτι αγαπηµένο. ραστηριότητες τέτοιου είδους αναπτύσσουν στους µαθητές αειφορική διάθεση και τους προετοιµάζουν για τη µελλοντική τους πορεία σε κοινωνικές και επαγγελµατικές θέσεις, από όπου θα πρέπει να είναι έτοιµοι να δράσουν µε ευαισθησία απέναντι στα περιβαλλοντικά ζητήµατα. Σκοπός µας θα πρέπει να είναι, µια κοινωνία που θα βρίσκεται σε µια νέα σχέση µε τη φύση και το περιβάλλον, όχι πλέον ανταγωνιστική, αλλά που θα είναι αποτέλεσµα µιας εκπαίδευσης δηµιουργικής, καλλιτεχνικής, παρά επιστηµονικής και η οποία στοχεύει στην κατάκτηση του «αειφορικού τρόπου ζωής» (Cultivating Sustainable Lifestyles, 2004). ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ & Ι ΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙ ΟΥ 392

10 Η περιβαλλοντική τέχνη, εκ καταβολής, αποτελεί ένα κίνηµα που βασίζεται στην ηθική αξία της αµοιβαιότητας και της αλληλεξάρτησης λόγω του βαθµού αµεσότητας της σχέσης του έργου τέχνης µε τη φύση και το περιβάλλον. Από τη σκοπιά αυτή, είναι βέβαιο ότι πρόκειται για µια σχέση που δεν ακολουθεί µόνο τις φυσικές και βιολογικές διαδροµές, αλλά συµβαδίζει µε την πολιτική, πολιτισµική και ιστορική εξέλιξη των οικοσυστηµάτων (Wallen & Lerner, 2004). Παράλληλα, η περιβαλλοντική τέχνη θέτει καίρια ζητήµατα της Αισθητικής και της Ηθικής, τα οποία καθορίζουν τελικά τις απόψεις που αφορούν τη διατήρηση και την προστασία της φύσης και του τοπίου (Lier, 1994). Οι «βασικοί φιλοσοφικοί κλάδοι της Ηθικής και της Αισθητικής, µαζί και της Λογικής, είναι το αντικείµενο κάθε ανθρώπινης γνώσης» και αυτό συνεπάγεται ότι «υπάρχει η γνώση του ηθικά αγαθού, του αισθητικά ωραίου και του λογικά αληθινού». Οι ίδιοι αυτοί κλάδοι «δεν καθορίζουν µόνο το τέλος αλλά και την οδό της αγωγής» ( ανασσής-αφεντάκης, 1992:57). Οι εισηγήτριες αποτελούν ιδρυτικά µέλη της Οµάδας για την Περιβαλλοντική Τέχνη Αrtreeteam (www.artreeteam.gr). ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Αγιοπετρίτου, T. (2004). Γκουίντο Μίνα Ντι Σοσπίρο: «Θέλω να είµαι ταπεινός µπροστά στους θεούς και στο µέγα µυστήριο». οδοδείκτες, έτος 2 ο, 19, Beardsley, M. (1989). Ιστορία των αισθητικών θεωριών. Επιµ. Π. Χριστοδουλίδης. Αθήνα: Νεφέλη. Cooper, G - Taylor, G. (2000). Gardens for the future. London: Conran Octopus Ltd. ανασσής-αφεντάκης, Α.Κ. (1997). Εισαγωγή στην Παιδαγωγική. Σύγχρονες τάσεις της αγωγής, τ. Γ. Αθήνα: Αυτοέκδοση. Cultivating sustainable lifestyles (2004). Συνέδριο σε συνεργασία µε το International Environment Forum, Center for Women and Peace in the Balkan Countries- Unesco, ΚΠΕ Κορδελιού. grperek-v.thess.sch.grcultural Environmental Studies, Durini, L. D. (1996). Το τσόχινο καπέλο. Γιόζεφ Μπόις, η διήγηση µιας ζωής. Αθήνα: Εκδόσεις Εξάντας. Γεωργόπουλος, Α. (2002). Περιβαλλοντική Ηθική. Αθήνα: Γιώργος αρδανός. Kastner, J, Wallis, B. (2005). Land and Environmental Art. Hong Kong: Phaidon Ltd. Krug, D. (2003b). Teaching Art in the Context of Everyday Life. www. Getty. edu/artsednet /resources/ecology. Krug, D. (2003a). Art and Ecology. www. Getty.edu/artsednet/resources/Ecology. Λουλούδης, Λ. (1990). Άνθρωπος και Φύση. Η Οικολογικοποίηση της Σκέψης. Επιµ. Γ. Καραµπελιάς. Αθήνα: Εναλλακτικές Εκδόσεις «Κοµµούνα», Lier, J. (1994). Environmental Ethics and Aesthetics: Zone or Contact and Separation. Association of American Geographers - 90 th Annual meeting. www. Greenmuseum. Μπαµπαλώνας,. (1992). Μαθήµατα Φυτοκοινωνιολογίας. Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης. Θεσσαλονίκη: Υπηρεσία δηµοσιευµάτων. Πανεπιστηµιακό Τυπογραφείο. Oakes, B. (1995). Sculpting with the Environment. A natural dialogue. Van Nostrand Reinhold, N.Y. Πολυχρονάτου, Ε. (2004). Το οικολογικό όραµα του καλλιτέχνη. 1 ο ιεπιστηµονικό Συνέδριο Επιστήµης και Τέχνης. Έργα και Ιδέες για το Περιβάλλον. Η βιωσιµότητα ως κοινός στόχος επιστηµών και τεχνών. Πνευµατικό Κέντρο Ερµούπολης, Σύρος 1-3 Οκτωβρίου 2004, ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ & Ι ΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙ ΟΥ 393

11 Πολυχρονάτου, Ε. (2007). Έργα Τέχνης Μεγάλης Κλίµακας στον Αστικό και Φυσικό Χώρο. ιδακτορική ιατριβή. Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών. Αθήνα. Souchon, C., Ziaka, G. (1996). Towards a real education for the environment. Environmental Education for the 21 st Century. Editor and Co-author: Y. Ziaka. Polis International Network in Environmental Education: Syros-Greece, Σταθοπούλου, Π. (2005). Η Εικαστική Εκπαίδευση και η Περιβαλλοντική της ιάσταση. Σχεδίαση, εφαρµογή και αξιολόγηση διδακτικού µέσου για το Περιβάλλον και την Τέχνη. ιδακτορική ιατριβή, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών, Τµ. Φιλοσοφίας-Παιδαγωγικής-Ψυχολογίας, Τοµέας Παιδαγωγικής. Σταθοπούλου, Π. (2006). Η ένταξη της Τέχνης στην προστασία της Φύσης και του Τοπίου. Η περίπτωση της περιβαλλοντικής/οικολογικής τέχνης. Η Οικονοµία και η Κοινωνία µπροστά στις νέες προκλήσεις του παγκόσµιου Αγροτροφικού Συστήµατος, 9 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Αγροτικής Οικονοµίας, 2-6 Νοεµβρίου 2006, Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών, Αθήνα: Εκδόσεις Ζήτη. Ταµουτσέλη, Κ. (2002). Σχεδιάζω την αυλή του σχολείου µου για ένα αειφορικό µέλλον, για την περιβαλλοντική εκπαίδευση. Θεσσαλονίκη: περιοδική έκδοση ΠΕΕΚΠΕ, 24, 4. Φλογαΐτη, Ε. (1993). Περιβαλλοντική Εκπαίδευση. Αθήνα: Ελληνικές Πανεπιστηµιακές Εκδόσεις. Φλογαΐτη, Ε. (2006). Εκπαίδευση για το Περιβάλλον και την Αειφορία. Αθήνα: Εκδόσεις Ελληνικά Γράµµατα. Wallen & Lerner (2004). Environmental Art in Thinking and Practice. studiotara.net/ecoart. Χρήστου, Χρ. (1993). Εισαγωγή στη Τέχνη. Τόµος Β. Αθήνα: Σύλλογος προς διάδοσιν ωφέλιµων βιβλίων. ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΙΣΤΟΣΕΛΙ ΕΣ Earthworks List Serve Environmetnal Art in Thinking and Practice museum, County museum 2004). ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ & Ι ΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙ ΟΥ 394

Mουσειοσκευή «Ζωγραφίζω το δέντρο» Το µάθηµα των εικαστικών ως µέσο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης

Mουσειοσκευή «Ζωγραφίζω το δέντρο» Το µάθηµα των εικαστικών ως µέσο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης Mουσειοσκευή «Ζωγραφίζω το δέντρο» Το µάθηµα των εικαστικών ως µέσο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης Ελένη - Φαίη Σταµάτη ιευθύντρια Μουσείου Ελληνικής Παιδικής Τέχνης email: contact@childrensartmuseum.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικό και Αστικό Περιβάλλον. Αειφορική Διαχείριση & Βιώσιμη Ανάπτυξη

Φυσικό και Αστικό Περιβάλλον. Αειφορική Διαχείριση & Βιώσιμη Ανάπτυξη Φυσικό και Αστικό Περιβάλλον Αειφορική Διαχείριση & Βιώσιμη Ανάπτυξη Δημήτρης Μπότσης 1 Περιβάλλον Το σύνολο των φυσικών και ανθρωπογενών παραγόντων και στοιχείων που βρίσκονται σε αλληλεπίδραση και επηρεάζουν

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Νάουσας. Εθνικό Δίκτυο Σχολείων «Γεωργία και Περιβάλλον» Γαία αειφόρος. Γαία μήτρα ζωής. Αναζητώντας το ευ ζην.

Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Νάουσας. Εθνικό Δίκτυο Σχολείων «Γεωργία και Περιβάλλον» Γαία αειφόρος. Γαία μήτρα ζωής. Αναζητώντας το ευ ζην. Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Νάουσας Εθνικό Δίκτυο Σχολείων «Γεωργία και Περιβάλλον» Γαία αειφόρος. Γαία μήτρα ζωής. Αναζητώντας το ευ ζην. Νάουσα 2008 Περιβαλλοντική Εκπαίδευση & «Γεωργία» Ο περιβαλλοντικός

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδεση της σχολικής Φυσικής Αγωγής και των σχολικών δραστηριοτήτων µε δραστηριότητες σε φυσικό περιβάλλον

Σύνδεση της σχολικής Φυσικής Αγωγής και των σχολικών δραστηριοτήτων µε δραστηριότητες σε φυσικό περιβάλλον Σύνδεση της σχολικής Φυσικής Αγωγής και των σχολικών δραστηριοτήτων µε δραστηριότητες σε φυσικό περιβάλλον ρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύµβουλος Φυσικής Αγωγής ιπλή εκπαιδευτική λειτουργία των δραστηριοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Φύση και Σχολικοί Κήποι Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Ιστορικά στοιχεία Η «μόρφωση» του ανθρώπου άρχισε άτυπα από την επαφή του με

Διαβάστε περισσότερα

Σεμινάριο στην Πύλο με θέμα: «ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ»

Σεμινάριο στην Πύλο με θέμα: «ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ» Σεμινάριο στην Πύλο με θέμα: «ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ» Την Παρασκευή 5 Δεκεμβρίου πραγματοποιήθηκε στην Πύλο σεμινάριο με θέμα «Αειφόρο Σχολείο-Βιωματικές Δράσεις» το οποίο οργάνωσε η Σχολική

Διαβάστε περισσότερα

1. Γένεση, καταβολές καιεξέλιξητηςπε

1. Γένεση, καταβολές καιεξέλιξητηςπε 1. Γένεση, καταβολές καιεξέλιξητηςπε Η Περιβαλλοντική Εκπαίδευση γεννιέται. Πότε; Η ΠΕ γεννιέται και διαµορφώνεται σε αυτόνοµο πεδίο στις δεκαετίες 1960 1970 Πώς; Προέρχεται από τη συνειδητοποίηση του

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΘΕΜΑΤΟΣ

ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΘΕΜΑΤΟΣ Πρασινίζω το σχολείο µου, πρασινίζω την πόλη µου! Το Εργαστήριο το σχολικό έτος 2004-2005, συνεργάστηκε µε το Πειραµατικό Νηπιαγωγείο Ν. Χηλής στο σχεδιασµό και την ανάπτυξη Προγράµµατος Περιβαλλοντικής

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασµός και υλοποίηση ενός εκπαιδευτικού προγράµµατος ΠΕ για το δάσος και την ανακύκλωση µε αφορµή µία έκθεση τέχνης για το περιβάλλον

Σχεδιασµός και υλοποίηση ενός εκπαιδευτικού προγράµµατος ΠΕ για το δάσος και την ανακύκλωση µε αφορµή µία έκθεση τέχνης για το περιβάλλον Σχεδιασµός και υλοποίηση ενός εκπαιδευτικού προγράµµατος ΠΕ για το δάσος και την ανακύκλωση µε αφορµή µία έκθεση τέχνης για το περιβάλλον Έρση Γιαννουλάτου Καλλιτέχνιδα Full Time BA(Ηοns) The Surrey Institute

Διαβάστε περισσότερα

«Το Ανθρωπογενές Περιβάλλον στην Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη (ΕΕΑ)»

«Το Ανθρωπογενές Περιβάλλον στην Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη (ΕΕΑ)» Ημερίδα «Ανθρωπογενές Περιβάλλον & Αειφόρος Διαχείριση» Αθήνα, 13 Νοεμβρίου 2012 «Το Ανθρωπογενές Περιβάλλον στην Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη (ΕΕΑ)» Καθ. Μιχαήλ Σκούλλος, ΕΚΠΑ Έδρα UNESCO για τη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΙΑ: ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ, ΓΙΑ ΤΑ ΑΣΗ, ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΑΒΑΚΙΟΥ (E-SLATE)

ΑΠΟ ΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΙΑ: ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ, ΓΙΑ ΤΑ ΑΣΗ, ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΑΒΑΚΙΟΥ (E-SLATE) ΑΠΟ ΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΙΑ: ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ, ΓΙΑ ΤΑ ΑΣΗ, ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΑΒΑΚΙΟΥ (E-SLATE) Βασιλοπούλου Ευαγγελία, Γιαννακόπουλος ηµήτρης, Εκπαιδευτικοί,

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία Δημάρχου Αμαρουσίου Γιώργου Πατούλη Έναρξη λειτουργίας Γραφείου Ενημέρωσης ΑΜΕΑ

Ομιλία Δημάρχου Αμαρουσίου Γιώργου Πατούλη Έναρξη λειτουργίας Γραφείου Ενημέρωσης ΑΜΕΑ Ομιλία Δημάρχου Αμαρουσίου Γιώργου Πατούλη Έναρξη λειτουργίας Γραφείου Ενημέρωσης ΑΜΕΑ Κυρίες και κύριοι Αγαπητοί εργαζόμενοι Φίλες και φίλοι Θέλω να σας ευχαριστήσω για την παρουσία σας σήμερα εδώ, στο

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΚΑΙ ΟΔΗΓΙΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΚΑΙ ΟΔΗΓΙΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΚΑΙ ΟΔΗΓΙΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΕΙΔΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Γενικά Λαμβάνοντας υπόψη της μέχρι σήμερα εγκυκλίους για τον τρόπο οργάνωσης και λειτουργίας

Διαβάστε περισσότερα

Η οικολογική κρίση και τα µηνύµατά της

Η οικολογική κρίση και τα µηνύµατά της ΕΚΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Η οικολογική κρίση και τα µηνύµατά της Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Επιλέξετε τη σωστή από τις παρακάτω προτάσεις, θέτοντάς την σε κύκλο. 1. Η παραγωγή περισσότερων ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΙΚΩΝ ΑΓΑΘΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧ.ΕΤΗ 2012-13,2013-14..

ΣΧ.ΕΤΗ 2012-13,2013-14.. ΣΧ.ΕΤΗ 2012-13,2013-14.. Ο ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΚΗΠΟΣ ΣΤΟ ΣΗΜΕΡΙΝΟ ΣΧΟΛΕΙΟ αισθητική απόλαυση μέσο για τη σχολική διδασκαλία, η οποία εστιάζει στη διατροφή και την υγεία δίνει ευκαιρία στους μαθητές να γνωρίσουν τη

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα: Προσχολικής & Πρωτοβάθμιας Φωκίδας. Φορέας ιεξαγωγής: ΠΕΚ Λαμίας Συντονιστής: ημητρακάκης Κωνσταντίνος Τηλέφωνο:

Τμήμα: Προσχολικής & Πρωτοβάθμιας Φωκίδας. Φορέας ιεξαγωγής: ΠΕΚ Λαμίας Συντονιστής: ημητρακάκης Κωνσταντίνος Τηλέφωνο: Τμήμα: Προσχολικής & Πρωτοβάθμιας Φωκίδας Φορέας ιεξαγωγής: ΠΕΚ Λαμίας Συντονιστής: ημητρακάκης Κωνσταντίνος Τηλέφωνο: 2231081842 Χώρος υλοποίησης: ΕΚΦΕ Φωκίδας Υπεύθυνος: Μπεμπή Ευαγγελία Τηλέφωνο επικοινωνίας:

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση σε φυσικό περιβάλλον / υγεία / ποιότητα ζωής / περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση. «ΑΓΩΓΗ ΥΠΑΙΘΡΟΥ»

Άσκηση σε φυσικό περιβάλλον / υγεία / ποιότητα ζωής / περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση. «ΑΓΩΓΗ ΥΠΑΙΘΡΟΥ» Άσκηση σε φυσικό περιβάλλον / υγεία / ποιότητα ζωής / περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση. «ΑΓΩΓΗ ΥΠΑΙΘΡΟΥ» Κουθούρης Χαρίλαος, Επίκουρος Καθηγητής στην «ιοίκηση ραστηριοτήτων Αναψυχής», Τ.Ε.Φ.Α.Α., Πανεπιστηµίου

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΕΙΔΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Γενικά Λαμβάνοντας υπόψη τις μέχρι σήμερα Εγκυκλίους για τον τρόπο οργάνωσης και λειτουργίας

Διαβάστε περισσότερα

αειφορία και περιβάλλον

αειφορία και περιβάλλον ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΓΕΩΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Αειφορία και Περιβάλλον ΠΟΜ 215 Ι ΑΡΧΕΣ ΑΕΙΦΟΡΙΑΣ http://www.evangelosakylas.weebly.com Ευάγγελος Ακύλας Αειφορία

Διαβάστε περισσότερα

1. H ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΥΠΑΙΘΡΟΥ Στις περισσότερες Ευρωπαϊκές χώρες η ύπαιθρος κατέχει εξέχουσα θέση στον πολιτισµό της χώρας και στην ψυχή των κατοίκων της,

1. H ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΥΠΑΙΘΡΟΥ Στις περισσότερες Ευρωπαϊκές χώρες η ύπαιθρος κατέχει εξέχουσα θέση στον πολιτισµό της χώρας και στην ψυχή των κατοίκων της, ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ 14 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 Ο ΑΓΡΟΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΩΣ ΜΟΧΛΟΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΥΠΑΙΘΡΟΥ Ολγα Ιακωβίδου Αν. Καθηγήτρια, Τµήµα Γεωπονίας, ΑΠΘ. 1. H ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΥΠΑΙΘΡΟΥ Στις περισσότερες

Διαβάστε περισσότερα

Υπαίθριες Δραστηριότητες Αναψυχής

Υπαίθριες Δραστηριότητες Αναψυχής ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Υπαίθριες Δραστηριότητες Αναψυχής Υπαίθριες Δραστηριότητες Αναψυχής: Ορισμός Υπαίθριας Αναψυχής Νικόλαος Θεοδωράκης Επίκουρος Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΔΗΜΟΣ ΝΟΤΙΑΣ ΚΥΝΟΥΡΙΑΣ ΣΤΟ ΔΡΟΜΟ ΓΙΑ ΤΟ ΔΗΜΟ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ

Ο ΔΗΜΟΣ ΝΟΤΙΑΣ ΚΥΝΟΥΡΙΑΣ ΣΤΟ ΔΡΟΜΟ ΓΙΑ ΤΟ ΔΗΜΟ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Ο ΔΗΜΟΣ ΝΟΤΙΑΣ ΚΥΝΟΥΡΙΑΣ ΣΤΟ ΔΡΟΜΟ ΓΙΑ ΤΟ ΔΗΜΟ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ ΕΛΕΝΗ ΜΑΙΣΤΡΟΥ 1 Η ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΑΝΑΔΕΙΞΗ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΩΣ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΒΙΩΣΙΜΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικές διαδρομές στα ίχνη του παρελθόντος, αναζητώντας ένα βιώσιμο μέλλον. Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Λαυρίου

Περιβαλλοντικές διαδρομές στα ίχνη του παρελθόντος, αναζητώντας ένα βιώσιμο μέλλον. Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Λαυρίου Περιβαλλοντικές διαδρομές στα ίχνη του παρελθόντος, αναζητώντας ένα βιώσιμο μέλλον Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Λαυρίου Θεματικά Δίκτυα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης ΤΟΠΙΚΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΑ ΕΘΝΙΚΑ ΔΙΕΘΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

έντρο Χώρος Κατερίνα Κατσιφαράκη Εκπαιδευτικός - Εικαστικός

έντρο Χώρος Κατερίνα Κατσιφαράκη Εκπαιδευτικός - Εικαστικός έντρο Χώρος Κατερίνα Κατσιφαράκη Εκπαιδευτικός - Εικαστικός Email: katarti@gmail.com ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ Εισήγηση στις βασικές έννοιες, άξονες, στόχους, τη διαθεµατική και διαδραστική προσέγγιση της τέχνης.

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το Σύντομη περιγραφή Το Ελληνικό Παιδικό Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

Η εκπαίδευση για το περιβάλλον και την αειφορία (ΕΠΑ):

Η εκπαίδευση για το περιβάλλον και την αειφορία (ΕΠΑ): Η εκπαίδευση για το περιβάλλον και την αειφορία (ΕΠΑ): στόχοι, μέθοδοι, προοπτικές Αναγνωστάκης Σπύρος, Υπεύθυνος - Οικονόμου Κων., Μέλος Π.Ο. ΚΠΕ Κισσάβου Ελασσόνας Επιμορφωτικό Πρόγραμμα Δια Βίου Μάθησης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2000 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ: ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ - ΕΚΦΡΑΣΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΚΕΙΜΕΝΟ Μια σημαντική

Διαβάστε περισσότερα

Θεµατολογία: 1. Όλου του κόσµου τα παιχνίδια: Ένα ταξίδι που χαρτογραφεί την ιστορία του παιχνιδιού 2. Ελληνικά παραδοσιακά παιχνίδια: Παιχνίδια από ά

Θεµατολογία: 1. Όλου του κόσµου τα παιχνίδια: Ένα ταξίδι που χαρτογραφεί την ιστορία του παιχνιδιού 2. Ελληνικά παραδοσιακά παιχνίδια: Παιχνίδια από ά Ε Κ Π Α Ι Δ Ε Υ Τ Ι Κ Α Π Ρ Ο Γ Ρ Α Μ Μ Α Τ Α 2 0 1 6-2 0 1 7 Τα εκπαιδευτικά προγράµµατα έχουν σκοπό να βοηθήσουν τα παιδιά να γνωρίσουν και να κατανοήσουν ένα θέµα, συνδυάζοντας το παιχνίδι µε τη γνώση.

Διαβάστε περισσότερα

Τα «µονοπάτια» του Σκιρώνειου Κέντρου Κηφισιάς

Τα «µονοπάτια» του Σκιρώνειου Κέντρου Κηφισιάς Τα «µονοπάτια» του Σκιρώνειου Κέντρου Κηφισιάς Μάρι Πολυχρονοπούλου 1, Νίκη Αρχοντάκη 2 1. Πρόεδρος Ζωγράφος Σκιρώνειο Μουσείο Πολυχρονόπουλου email: skironio@otenet.gr 2. Γενική Γραµµατέας Συντηρήτρια

Διαβάστε περισσότερα

12 Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στην εκπαιδευση

12 Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στην εκπαιδευση προλογοσ Το βιβλίο αυτό αποτελεί καρπό πολύχρονης ενασχόλησης με τη θεωρητική μελέτη και την πρακτική εφαρμογή του παραδοσιακού χορού και γράφτηκε με την προσδοκία να καλύψει ένα κενό όσον αφορά το αντικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ

Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ 3 Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ-ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 205 Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ (Ένα παραμύθι από μεγάλα παιδιά) Παπαλουκά Κων/να Εκπαιδευτικός Β θμιας Εκπαίδευσης Νηπιοβρεφοκόμος Τσαγκουρνού Ελισάβετ Εκπαιδευτικός

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης

Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης 2 ο 2/θ Νηπιαγωγείο Αιγινίου Τμήμα 1 ο Κλασικό Αριθμός νηπίων προνηπίων: 13 Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Το σποράκι πηγή Ζωής «Σποράκι εδώ - σποράκι εκεί χτίζεται μια νέα ζωή» Υπεύθυνη Νηπιαγωγός:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ02 (78 ώρες)

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ02 (78 ώρες) ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ02 (78 ώρες) 1.α 3 ώρες Η εισαγωγή των ΤΠΕ στην εκπαίδευση και τη διδασκαλία των φιλολογικών µαθηµάτων Επισκόπηση

Διαβάστε περισσότερα

Παγκόσµια Περιβαλλοντικά Προβλήµατα

Παγκόσµια Περιβαλλοντικά Προβλήµατα Παγκόσµια Περιβαλλοντικά Προβλήµατα Κων/νος Αµπελιώτης, Επικ. Καθηγητής Γραφείο 3.1, Τηλ. 210-9549363 E-mail: kabeli@hua.gr Πως θα γίνει το µάθηµα; 13 παραδόσεις Κάθε Παρασκευή 10-13 Οι παραδόσεις θα τοποθετούνται

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ ΑΘΗΝΑ : ΓΝΩΡΙΖΩ ΤΗΝ ΠΟΛΗ ΠΟΥ ΑΓΑΠΩ

ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ ΑΘΗΝΑ : ΓΝΩΡΙΖΩ ΤΗΝ ΠΟΛΗ ΠΟΥ ΑΓΑΠΩ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013 2014 ΑΘΗΝΑ : ΓΝΩΡΙΖΩ ΤΗΝ ΠΟΛΗ ΠΟΥ ΑΓΑΠΩ Κατά το τρέχον σχολικό έτος, οι μαθητές των Δ1 και ΣΤ τάξεων του σχολείου μας, στα πλαίσια της υλοποίησης προγραμμάτων σχολικών δραστηριοτήτων,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕ60/70, ΠΕ02, ΠΕ03, ΠΕ04)

ΠΕ60/70, ΠΕ02, ΠΕ03, ΠΕ04) «Επιµόρφωση εκπαιδευτικών στη χρήση και αξιοποίηση των ΤΠΕ στην εκπαιδευτική διδακτική διαδικασία» (Γ ΚΠΣ, ΕΠΕΑΕΚ, Μέτρο 2.1, Ενέργεια 2.1.1, Κατηγορία Πράξεων 2.1.1 θ) Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών για

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΔΕΣ ΠΕΡΒΟΛΙ ΟΜΟΡΦΟ: Ο κόσμος μας, ένα στολίδι. Τοκμακίδου Ελπίδα

ΓΙΑ ΔΕΣ ΠΕΡΒΟΛΙ ΟΜΟΡΦΟ: Ο κόσμος μας, ένα στολίδι. Τοκμακίδου Ελπίδα ΓΙΑ ΔΕΣ ΠΕΡΒΟΛΙ ΟΜΟΡΦΟ: Ο κόσμος μας, ένα στολίδι Τοκμακίδου Ελπίδα ΠΣ Δημοτικού Κοινωνική διαμεσολάβηση Βιωματική μάθηση Οικοδόμηση της γνώσης «η δημιουργία νοήματος έχει αποδεσμευτεί από την αποκλειστική

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ.

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ. 2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες Έχει παρατηρηθεί ότι δεν υπάρχει σαφής αντίληψη της σηµασίας του όρου "διοίκηση ή management επιχειρήσεων", ακόµη κι από άτοµα που

Διαβάστε περισσότερα

ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ. Agenda 21 στα σχολεία Ένα παράδειγμα εφαρμογής σε Γαλλικό σχολείο. Γιώργος Παυλικάκης Σχολικός Σύμβουλος Φυσικών Επιστημών

ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ. Agenda 21 στα σχολεία Ένα παράδειγμα εφαρμογής σε Γαλλικό σχολείο. Γιώργος Παυλικάκης Σχολικός Σύμβουλος Φυσικών Επιστημών ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Agenda 21 στα σχολεία Ένα παράδειγμα εφαρμογής σε Γαλλικό σχολείο Γιώργος Παυλικάκης Σχολικός Σύμβουλος Φυσικών Επιστημών Αειφόρος(βιώσιμη) Ανάπτυξη Μία ιδέα που προχωράει. Γέννηση: 1987

Διαβάστε περισσότερα

8. Συµπεράσµατα Προτάσεις

8. Συµπεράσµατα Προτάσεις 8. Συµπεράσµατα Προτάσεις Όπως φάνηκε από όλα τα παραπάνω ο οικότοπος των Μεσογειακών Εποχικών Λιµνίων αποτελεί συγκριτικό πλεονέκτηµα των περιοχών µελέτης και η διατήρηση του µπορεί να συνδυαστεί άµεσα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ: ΣΧΟΛΙΚΕΣ ΜΟΝΑΔΕΣ (Δημόσιες και Ιδιωτικές)

ΠΡΟΣ: ΣΧΟΛΙΚΕΣ ΜΟΝΑΔΕΣ (Δημόσιες και Ιδιωτικές) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ---- ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ Δ/ΝΣΗ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ Π/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ---- Ταχ.

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα με αφορμή την έκθεση

Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα με αφορμή την έκθεση Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα με αφορμή την έκθεση Joseph Beuys και οι ελληνικές αναφορές στο έργο του Τέχνη από και για το Περιβάλλον Σχεδιασμός παρουσίασης: Διεύθυνση Πολιτιστικών Joseph Beuys 1923-1986 Ποιος

Διαβάστε περισσότερα

«Μαζί για την γυναίκα» Κακοποίηση: Ισότητα και Ενεργή Κοινωνία

«Μαζί για την γυναίκα» Κακοποίηση: Ισότητα και Ενεργή Κοινωνία «Μαζί για την γυναίκα» Κακοποίηση: Ισότητα και Ενεργή Κοινωνία 1 Ο NEWSLETTER ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2015 Ο Σύνδεσμος Μελών Γυναικείων Σωματείων Ηρακλείου & Νομού Ηρακλείου ξεκινά μια σειρά ενημερώσεων της κοινής γνώμης

Διαβάστε περισσότερα

1/Θ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΚΙΒΕΡΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013

1/Θ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΚΙΒΕΡΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013 1/Θ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΚΙΒΕΡΙΟΥ νηπιαγωγοί: Αγγελική Ντέρτη Γιώτα Σταυροπούλου Αριθμός νηπίων: 17 Το περιβάλλον είναι υπόθεση όλων μας και οφείλουμε να το προστατέψουμε. Στο νηπιαγωγείο μας κάναμε μια

Διαβάστε περισσότερα

Αυτή ακριβώς η μεταλλαγή είναι το θέμα του παρόντος βιβλίου. Προκειμένου να την προσδιορίσουμε μέσα σε όλο αυτό το ομιχλώδες τοπίο της

Αυτή ακριβώς η μεταλλαγή είναι το θέμα του παρόντος βιβλίου. Προκειμένου να την προσδιορίσουμε μέσα σε όλο αυτό το ομιχλώδες τοπίο της Εισαγωγή Tο βιβλίο αυτό θα μπορούσε να τιτλοφορείται διαφορετικά. Αν θέλαμε να ακολουθήσουμε το ρεύμα των αλλαγών στο χώρο των διεθνών οργανισμών, ο τίτλος του θα ήταν «Εκπαίδευση για την αειφόρο ανάπτυξη».

Διαβάστε περισσότερα

Πώς η διαμάχη για τις Εικόνες κατέληξε σε μάχη για τη γνώση. Αναστάσιος Παπάς Εκπαιδευτικός ΠΕ70, Mth, Επιμορφωτής Β Επιπέδου ΤΠΕ

Πώς η διαμάχη για τις Εικόνες κατέληξε σε μάχη για τη γνώση. Αναστάσιος Παπάς Εκπαιδευτικός ΠΕ70, Mth, Επιμορφωτής Β Επιπέδου ΤΠΕ Πώς η διαμάχη για τις Εικόνες κατέληξε σε μάχη για τη γνώση Αναστάσιος Παπάς Εκπαιδευτικός ΠΕ70, Mth, Επιμορφωτής Β Επιπέδου ΤΠΕ Εισαγωγικά «Η ιστορία είναι η συστηματική μελέτη των ανθρώπων στο παρελθόν»

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟN ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Αθήνα, 12 Μαΐου 2008

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟN ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Αθήνα, 12 Μαΐου 2008 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟN ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Αθήνα, 12 Μαΐου 2008 Ομιλία του Υφυπουργού Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων κ. Ανδρέα Λυκουρέντζου στην ημερίδα με θέμα «Η Αισθητική Αγωγή στα

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ

ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ ΣΧΟΛΕΙΟ: Δημοτικό Σχολείο Παλώδιας ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2011-2012 Αρ. Μαθητών που συμμετέχουν στο πρόγραμμα: 38 Αρ. Εκπαιδευτικών που συμμετέχουν στο πρόγραμμα: 7 Εκπαιδευτικοί:

Διαβάστε περισσότερα

15320/14 ΕΠ/γπ 1 DG E - 1 C

15320/14 ΕΠ/γπ 1 DG E - 1 C Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης Βρυξέλλες, 13 Νοεμβρίου 2014 (OR. en) 15320/14 ΣΗΜΕΙΩΜΑ Αποστολέας: Αποδέκτης: CULT 127 TOUR 24 REGIO 123 RELEX 908 Επιτροπή των Μονίμων Αντιπροσώπων(1ο Τμήμα) Συμβούλιο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΓΡΙΑΝΘΡΩΠΟΙ Πολίτες του μέλλοντος

ΟΙ ΑΓΡΙΑΝΘΡΩΠΟΙ Πολίτες του μέλλοντος ΟΙ ΑΓΡΙΑΝΘΡΩΠΟΙ Πολίτες του μέλλοντος Ανακοίνωση Τύπου 28/01/2013 Ένα αλλιώτικο ξεχωριστό παιχνίδι ερωτήσεων όπου όλοι κερδίζουν γνώση και ευαισθησία για το περιβάλλον και την άγρια ζωή της χώρας μας που

Διαβάστε περισσότερα

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ICOM ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Αγ.Ασωμάτων 15 ΑΘΗΝΑ 105 53 Τηλ./Fax: 210 3219414 www.otenet.gr/icom Email icom@otenet.gr ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Το Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων ιδρύθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΙΣΣΑΒΟΥ-ΕΛΑΣΣΟΝΑΣ

ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΙΣΣΑΒΟΥ-ΕΛΑΣΣΟΝΑΣ ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΙΣΣΑΒΟΥ-ΕΛΑΣΣΟΝΑΣ Εβδομάδα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης 2014 Αναγνωστάκης Σπύρος, Υπεύθυνος ΚΠΕ Κισσάβου Ελασσόνας Γκανάτσιος Ανδρέας, Αν. Υπεύθυνος ΚΠΕ Κισσάβου Ελασσόνας

Διαβάστε περισσότερα

Δομή και Περιεχόμενο

Δομή και Περιεχόμενο Υπουργείο Παιδείας & Πολιτισμού Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Δομή και Περιεχόμενο Ομάδα Υποστήριξης Νέου Αναλυτικού Προγράμματος Εικαστικών Τεχνών Ιανουάριος 2013 Δομή ΝΑΠ Εικαστικών Τεχνών ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ «Ο ΘΑΥΜΑΣΤΟΣ ΜΙΚΡΟΚΟΣΜΟΣ ΤΩΝ ΜΑΝΙΤΑΡΙΩΝ» ΠΕΡΙΛΗΨΗ

ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ «Ο ΘΑΥΜΑΣΤΟΣ ΜΙΚΡΟΚΟΣΜΟΣ ΤΩΝ ΜΑΝΙΤΑΡΙΩΝ» ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ «Ο ΘΑΥΜΑΣΤΟΣ ΜΙΚΡΟΚΟΣΜΟΣ ΤΩΝ ΜΑΝΙΤΑΡΙΩΝ» Ειρήνη Ντόνα 1, ηµήτρης Τσακστάρας 2 1 Υπεύθυνη ΚΠΕ Γρεβενών, 2 Αν. Υπευθύνου ΚΠΕ Γρεβενών Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ : Το Πλαίσιο Αναφοράς της Εκπαίδευσης για την Αειφορία και οι Σχολικές Δραστηριότητες Περιβαλλοντικής Αγωγής & Αγωγής Υγείας Θεματικό Έτος 2010

ΘΕΜΑ : Το Πλαίσιο Αναφοράς της Εκπαίδευσης για την Αειφορία και οι Σχολικές Δραστηριότητες Περιβαλλοντικής Αγωγής & Αγωγής Υγείας Θεματικό Έτος 2010 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Να διατηρηθεί μέχρι Βαθμός ασφαλείας.. Πληροφορίες: Τηλέφωνο: Fax: E-mail: Μαρούσι, 3.07.2009 ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ Αριθ.Πρωτ. 78506 /Γ7 Δ/ΝΣΗ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

1o ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ 7 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2006 «ΣΩΣΤΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΑ ΑΤΟΜΑ ΥΓΙΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΥΠΡΟΥ»

1o ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ 7 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2006 «ΣΩΣΤΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΑ ΑΤΟΜΑ ΥΓΙΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΥΠΡΟΥ» 1o ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ 7 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2006 «ΣΩΣΤΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΑ ΑΤΟΜΑ ΥΓΙΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΥΠΡΟΥ» ΕΥΑ ΝΕΟΦΥΤΟΥ Βοηθός ιευθύντρια Σχολείων Μέσης Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου»

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΜΠΙΛΙΟΥΡΗ ΑΡΓΥΡΗ 2011 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ «ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΕΝΟΣ ΑΓΓΕΙΟΥ» ΘΕΜΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Η παρούσα εργασία αποτελεί το θεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Επικοινωνία ΣυνΚίνησις 2155304973, 6973933877 info@sinkinisis.com www.sinkinisis.com ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΘΝΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ «ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ ΣΕ ΠΕΡΙΟΧΕΣ 2000»

ΔΙΕΘΝΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ «ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ ΣΕ ΠΕΡΙΟΧΕΣ 2000» ΔΙΕΘΝΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ «ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ ΣΕ ΠΕΡΙΟΧΕΣ 2000» Συμμετοχή στη στρογγυλή τράπεζα με θέμα «Πολιτιστικά τοπία σε περιοχές Natura 2000 Προκλήσεις και προοπτικές» 1. Εισαγωγικές παρατηρήσεις. Κωνσταντίνος

Διαβάστε περισσότερα

Visual arts, creativity and intercultural education based on local artistic repository. COMENIUS Regio

Visual arts, creativity and intercultural education based on local artistic repository. COMENIUS Regio Visual arts, creativity and intercultural education based on local artistic repository COMENIUS Regio Φλώρινα, 2013 COMENIUS Regio - Σκοπός Ενισχύουν την ευρωπαϊκή διάσταση της εκπαίδευσης μέσα από την

Διαβάστε περισσότερα

Xαιρετισμός Προέδρου.Ε. ΓΕΩΤ.Ε.Ε./Κ.Ε. κου Ιωάννη Γεωργιάδη,Γεωπόνου Μsc στην ημερίδα

Xαιρετισμός Προέδρου.Ε. ΓΕΩΤ.Ε.Ε./Κ.Ε. κου Ιωάννη Γεωργιάδη,Γεωπόνου Μsc στην ημερίδα Xαιρετισμός Προέδρου.Ε. ΓΕΩΤ.Ε.Ε./Κ.Ε. κου Ιωάννη Γεωργιάδη,Γεωπόνου Μsc στην ημερίδα «Προοπτικές αειφορικής ανάπτυξης ενεργειακών καλλιεργειών στην Ελλάδα». ΑΕΙΦΟΡΙΑ είναι μια έννοια που ευρύτατα χρησιμοποιείτε

Διαβάστε περισσότερα

Ο όρος Π.Ε. στην Ελλάδα άρχισε να χρησιμοποιείται από το 1976 και έπειτα. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που υπάρχουν, η ανάπτυξη της Π.Ε.

Ο όρος Π.Ε. στην Ελλάδα άρχισε να χρησιμοποιείται από το 1976 και έπειτα. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που υπάρχουν, η ανάπτυξη της Π.Ε. Ο όρος Π.Ε. στην Ελλάδα άρχισε να χρησιμοποιείται από το 1976 και έπειτα. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που υπάρχουν, η ανάπτυξη της Π.Ε. στην Ελλάδα σχετίζεται καθαρά με τις δραστηριότητες διεθνών οργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

Το παράδειγµα του 132ου ηµοτικού της Γκράβας ήταν το σχολείο του µέλλοντος

Το παράδειγµα του 132ου ηµοτικού της Γκράβας ήταν το σχολείο του µέλλοντος ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΜΕ ΤΗΝ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΣΤΟ ΑΠΘ ΗΜΗΤΡΑ ΚΟΓΚΙ ΟΥ 13.07.08 Το παράδειγµα του 132ου ηµοτικού της Γκράβας ήταν το σχολείο του µέλλοντος Η ΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΑΝΑΓΚΑΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Η οικολογία και οι περιβαλλοντικές επιστήμες

Η οικολογία και οι περιβαλλοντικές επιστήμες Η οικολογία και οι περιβαλλοντικές επιστήμες Χαρακτηριστικά της μελέτης του περιβάλλοντος Διεπιστημονική, καθώς αποτελεί μια σύνθεση των φυσικών, χημικών, βιολογικών και κοινωνικών επιστημών, και Εφαρμοσμένη,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ KAI ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΝΕΩΝ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ KAI ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΝΕΩΝ Οµιλία του κ. Οδυσσέα Κυριακόπουλου Προέδρου του ΣΕΒ στην εκδήλωση ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ KAI ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΝΕΩΝ 12 Φεβρουαρίου 2004 Ίδρυµα Ευγενίδου 2 Κυρίες και Κύριοι, Βρίσκοµαι στην ευχάριστη θέση να σας

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική Εκπαίδευση/ Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη & Υπαίθριες δραστηριότητες

Περιβαλλοντική Εκπαίδευση/ Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη & Υπαίθριες δραστηριότητες Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Κέντρο Έρευνας, Μελέτης και Εφαρμογών στην Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Περιβαλλοντική Εκπαίδευση/ Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη & Υπαίθριες δραστηριότητες

Διαβάστε περισσότερα

Χωρίς πανικό, με λογική και θέληση, θα πρέπει από τώρα να αρχίσουμε να σχεδιάζουμε τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν για την αντιμετώπιση των

Χωρίς πανικό, με λογική και θέληση, θα πρέπει από τώρα να αρχίσουμε να σχεδιάζουμε τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν για την αντιμετώπιση των Χωρίς πανικό, με λογική και θέληση, θα πρέπει από τώρα να αρχίσουμε να σχεδιάζουμε τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν για την αντιμετώπιση των μελλοντικών προβλημάτων που κατά πάσα πιθανότητα θα δημιουργηθούν,

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΟ ΠΡΑΣΙΝΟ ΣΤΗ ΦΥΣΗ ΚΑΙ ΣΤΑ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΓΙΑ ΜΑΘΗΤΕΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

«ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΟ ΠΡΑΣΙΝΟ ΣΤΗ ΦΥΣΗ ΚΑΙ ΣΤΑ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΓΙΑ ΜΑΘΗΤΕΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ «ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΟ ΠΡΑΣΙΝΟ ΣΤΗ ΦΥΣΗ ΚΑΙ ΣΤΑ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΓΙΑ ΜΑΘΗΤΕΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Θάλεια Καλαµπαλίκη Νηπιαγωγός - Φιλόλογος Υπεύθυνη Περιβαλλοντικής

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

3ο Ενημερωτικό Δελτίο του έργου EU-WATER Διακρατική ολοκληρωμένη διαχείριση των υδατικών πόρων στη γεωργία http://www.eu-water.eu Αειφορική Αγροτική Ανάπτυξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση Το πρόγραμμα EU.WATER

Διαβάστε περισσότερα

Ελιά. Η ελιά ή ελαιόδεντρο ή λιόδεντρο είναι γένος καρποφόρων δέντρων της οικογένειας των Ελαιοειδών, το οποίο συναντάται πολύ συχνά και στην Ελλάδα.

Ελιά. Η ελιά ή ελαιόδεντρο ή λιόδεντρο είναι γένος καρποφόρων δέντρων της οικογένειας των Ελαιοειδών, το οποίο συναντάται πολύ συχνά και στην Ελλάδα. Ελιά Ελιά Η ελιά ή ελαιόδεντρο ή λιόδεντρο είναι γένος καρποφόρων δέντρων της οικογένειας των Ελαιοειδών, το οποίο συναντάται πολύ συχνά και στην Ελλάδα. Ο καρπός του ονομάζεται επίσης ελιά και από αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Σχολικό έτος

ΣΧΕΔΙΟ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Σχολικό έτος ΣΧΕΔΙΟ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Σχολικό έτος 2015 2016 ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ V ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ Ημερομηνία 10/11/2015 Αριθ. Πρωτ. 438 Σχ. Έτος: 2015 2016 ΣΧΟΛΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Οι Εθνικοί ρυµοί της Ελλάδας...υπό την προστασία µου!

Οι Εθνικοί ρυµοί της Ελλάδας...υπό την προστασία µου! Οι Εθνικοί ρυµοί της Ελλάδας...υπό την προστασία µου! Aλεξανδροπούλου Παυλίνα Graphic designer - «Pi Beliefs, οπτική επικοινωνία περιβάλλοντος & πολιτισµού» email: pavlinac@otenet.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ Πρόκειται

Διαβάστε περισσότερα

ΤI ΠΡΟΣΦΕΡΟΥΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΚΕΘΕΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ; ΠΩΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΝΤΑΙ; ΠΩΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΥΝ; ΜΠΟΡΕΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΑ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΕΙ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ;

ΤI ΠΡΟΣΦΕΡΟΥΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΚΕΘΕΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ; ΠΩΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΝΤΑΙ; ΠΩΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΥΝ; ΜΠΟΡΕΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΑ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΕΙ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ; ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΚΕΘΕΑ ΤI ΠΡΟΣΦΕΡΟΥΝ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ; ΠΩΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΝΤΑΙ; ΠΩΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΥΝ; ΜΠΟΡΕΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΑ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΕΙ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ; Η ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΤΟΥΣ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΩΘΗΣΕΙ ΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ; ΤI ΠΡΟΣΦΕΡΕΙ

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Εξάρτιση, από Η/Υ. και τηλεόραση στο εξωτερικό. Αίτια και συνέπειες

Εφηβεία και Εξάρτιση, από Η/Υ. και τηλεόραση στο εξωτερικό. Αίτια και συνέπειες Εφηβεία και Εξάρτιση, από Η/Υ και τηλεόραση στο εξωτερικό. Αίτια και συνέπειες 1. Κριτήρια επιλογής θέματος Το παραπάνω θέμα επιλέχτηκε για τους κάτωθι λόγους: Είναι επίκαιρο Αποτελεί σημαντικό ζήτημα,

Διαβάστε περισσότερα

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr Εισαγωγή Η αλλαγή του κλίματος αποτελεί στις μέρες μας ένα αδιαμφισβήτητο

Διαβάστε περισσότερα

«Παιδαγωγική προσέγγιση της ελληνικής ιστορίας και του πολιτισμού μέσω τηλεκπαίδευσης (e-learning)»

«Παιδαγωγική προσέγγιση της ελληνικής ιστορίας και του πολιτισμού μέσω τηλεκπαίδευσης (e-learning)» «Παιδαγωγική προσέγγιση της ελληνικής ιστορίας και του πολιτισμού μέσω τηλεκπαίδευσης (e-learning)» Εισαγωγικά Στη σημερινή πρώτη μας συνάντηση θα επιχειρήσουμε να παρουσιάσουμε με απλό και ευσύνοπτο τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΙΑ Α. ΔΡΑΚΑΚΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 6 ΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Ν.ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ

ΜΑΡΙΑ Α. ΔΡΑΚΑΚΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 6 ΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Ν.ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ «Διαχρονικές αξίες στην εκπαίδευση σε ένα περιβάλλον που αλλάζει μέσα από τον ανατρεπτικό οραματιστή καλλιτέχνη Γιάννη Γαΐτη» (Βιωματικό εργαστήριο με την αξιοποίηση του μοντέλου PERKINS) ΜΑΡΙΑ Α. ΔΡΑΚΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

AQUA 2010 Εκπαιδευτικά προγράµµατα Αναπτυξιακής Εκπαίδευσης για τις Κλιµατικές Αλλαγές και τη Φτώχεια ήµητρα Ντιρογιάννη Υπεύθυνη Αναπτυξιακής

AQUA 2010 Εκπαιδευτικά προγράµµατα Αναπτυξιακής Εκπαίδευσης για τις Κλιµατικές Αλλαγές και τη Φτώχεια ήµητρα Ντιρογιάννη Υπεύθυνη Αναπτυξιακής AQUA 2010 Εκπαιδευτικά προγράµµατα Αναπτυξιακής Εκπαίδευσης για τις Κλιµατικές Αλλαγές και τη Φτώχεια ήµητρα Ντιρογιάννη Υπεύθυνη Αναπτυξιακής Εκπαίδευσης H ActionAid είναι ένας διεθνής αναπτυξιακός οργανισµός

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ. Το πρόγραμμα «Ελευσίνα, αστικό μονοπάτι για μύστες της αειφορίας»

ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ. Το πρόγραμμα «Ελευσίνα, αστικό μονοπάτι για μύστες της αειφορίας» ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ Το πρόγραμμα «Ελευσίνα, αστικό μονοπάτι για μύστες της αειφορίας» Δημιουργία: Ιωάννα Παπαλεξίου, ΠΕ06, MEd, Νάντια Γαλανοπούλου, ΠΕ12, MSc Παρουσίαση: Ιωάννα

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΩΤΕΡΑ απότο ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΠΑΤΡΩΝ

ΝΕΩΤΕΡΑ απότο ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΕΦΟΡΕΙΑ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΑΧΑΪΑΣ ΝΕΩΤΕΡΑ απότο ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΠΕΡΙΟ ΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2016 ΑΧΑΙΟΙΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΙ, ΠΡΟΕ ΡΟΙ ΤΗΣ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ ΣτοπλαίσιοτηςΈκθεσηςπουφιλοξενείται

Διαβάστε περισσότερα

Η Στέγη ταξιδεύει στη Θεσσαλονίκη

Η Στέγη ταξιδεύει στη Θεσσαλονίκη Εκπαίδευση Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΑΓΑΠΑΕΙ ΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ Η Στέγη ταξιδεύει στη Θεσσαλονίκη 18, 19 & 20 Δεκεμβρίου 2015 Μουσικό εργαστήριο για παιδιά που βρίσκονται στο αυτιστικό φάσμα. Το εργαστήριο πραγματοποιείται για

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική Εκπαίδευση

Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Σχέδιο Εργασίας με θέμα:«θαλασσα» Υπεύθυνες δασκάλες: Τάπα Σοφία Σαραλιώτη Έφη 3 ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΑΛΥΒΙΩΝ (ΛΑΓΟΝΗΣΙΟΥ) ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ Το θέμα «θάλασσα» πραγματοποιήθηκε από τις

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική αίδευση

Περιβαλλοντική αίδευση Περιβαλλοντική Εκ π αίδευση «Εκπαίδευση για το Περιβάλλον και την Αειφορία» Διεθνής Διάσκεψη «Περιβάλλον και κοινωνία: εκπαίδευση και ευαισθητοποίηση των πολιτών για την αειφορία» UNESCO, Θεσσαλονίκη 1997

Διαβάστε περισσότερα

Παγκύπριο Κίνημα Εδονόπουλων 3

Παγκύπριο Κίνημα Εδονόπουλων 3 Εισαγωγή Η δράση του Παγκύπριου Κινήματος Εδονόπουλων επικεντρώνεται σε θέματα που σχετίζονται άμεσα με την καθημερινότητα των παιδιών, καθώς επίσης με την προώθηση της συμμετοχής των παιδιών στην κοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΡΙΖΩ ΤΟΝ ΥΓΡΟΒΙΟΤΟΠΟ ΤΗΣ ΑΛΥΚΗΣ ΤΗΣ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΧΟΛΕΙΟΥ-ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ

ΓΝΩΡΙΖΩ ΤΟΝ ΥΓΡΟΒΙΟΤΟΠΟ ΤΗΣ ΑΛΥΚΗΣ ΤΗΣ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΧΟΛΕΙΟΥ-ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης ΓΝΩΡΙΖΩ ΤΟΝ ΥΓΡΟΒΙΟΤΟΠΟ ΤΗΣ ΑΛΥΚΗΣ ΤΗΣ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΧΟΛΕΙΟΥ-ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ Έφη Δαρείου Εκπαιδευτικός, Πολιτικός Μηχανικός, Μηχανικός Περιβάλλοντος, Ειδίκευση

Διαβάστε περισσότερα

Λόγου Παίγνιον Ψυχαγωγία, Τέχνη, Γλώσσα στο σχολείο. Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρία. Υπηρεσίες Πολιτιστικής Εκπαίδευσης. Καραϊσκάκη 28, Ψυρρή, Αθήνα

Λόγου Παίγνιον Ψυχαγωγία, Τέχνη, Γλώσσα στο σχολείο. Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρία. Υπηρεσίες Πολιτιστικής Εκπαίδευσης. Καραϊσκάκη 28, Ψυρρή, Αθήνα Λόγου Παίγνιον Ψυχαγωγία, Τέχνη, Γλώσσα στο σχολείο Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρία Υπηρεσίες Πολιτιστικής Εκπαίδευσης Καραϊσκάκη 28, Ψυρρή, Αθήνα Κατά κοινή αντίληψη στην λογοτεχνία, η μετάφραση οδηγεί

Διαβάστε περισσότερα

Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD

Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD Εργαστήριο Διδακτικής, Επιστημολογίας Φυσικών Επιστημών και Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

Η Περιβαλλοντική Αγωγή στη Δημοτική Εκπαίδευση και οι τάσεις των δασκάλων... 49

Η Περιβαλλοντική Αγωγή στη Δημοτική Εκπαίδευση και οι τάσεις των δασκάλων... 49 Εισαγωγή... 15 Αλέξανδρος Γεωργόπουλος και Ευγενία Φλογαΐτη Σχηματοποίηση των εννοιών Μια διδακτική στρατηγική στη διάθεση της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης. Εφαρμογή σε διδακτική ενότητα του νερού Γ τάξη

Διαβάστε περισσότερα

Πριν όµως περάσω στο θέµα που µας απασχολεί, θα ήθελα µε λίγα λόγια να σας µιλήσω για το ρόλο του Επιµελητηρίου Μεσσηνίας.

Πριν όµως περάσω στο θέµα που µας απασχολεί, θα ήθελα µε λίγα λόγια να σας µιλήσω για το ρόλο του Επιµελητηρίου Μεσσηνίας. Οµιλία του Προέδρου του Επιµελητηρίου Μεσσηνίας κ. Γ. Καραµπάτου στο Α.Τ.Ε.Ι. Καλαµάτας µε θέµα: «Η ανάγκη συνεργασίας µεταξύ Επιµελητηρίου και Πανεπιστηµίων µέσω των γραφείων διασύνδεσης» Τρίτη, 30 Σεπτεµβρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Ενδογενής ανάπτυξη αξιοποίηση των τοπικών πόρων τοπικός προσδιορισμός των αναπτυξιακών προοπτικών - στόχων τοπικός

Διαβάστε περισσότερα

Μιλώντας με τα αρχαία

Μιλώντας με τα αρχαία Επίσκεψη στο μαντείο της Δωδώνης Πώς έβλεπαν το μέλλον οι αρχαίοι; Πώς λειτουργούσε το πιο αρχαίο μαντείο της Ελλάδας; Τι μορφή, σύμβολα και ρόλο είχε ο κύριος θεός του, ο Δίας; Τι σημασία είχαν εκεί οι

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα. Διαπολιτισμική Εκπαίδευση: εκπαιδευτική πολιτική, κοινωνία, σχολείο ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ

Ημερίδα. Διαπολιτισμική Εκπαίδευση: εκπαιδευτική πολιτική, κοινωνία, σχολείο ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ Έργο: Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο) Επιστημονική υπεύθυνη: Καθηγήτρια Ζωή Παπαναούμ Ημερίδα Διαπολιτισμική Εκπαίδευση: εκπαιδευτική

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακό Συνέδριο ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ. για την νέα Προγραμματική Περίοδο 2014 2020

Αναπτυξιακό Συνέδριο ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ. για την νέα Προγραμματική Περίοδο 2014 2020 Αναπτυξιακό Συνέδριο ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ για την νέα Προγραμματική Περίοδο 2014 2020 23 04 2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ, ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ Ειδική Υπηρεσία Διαχείρισης ΕΠΠΕΡΑΑ «Το

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΜΥΡΙΝΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ ΤΑΞΗ Α ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΟΜΑΔΑ Α ΘΕΜΑ:

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΜΥΡΙΝΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ ΤΑΞΗ Α ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΟΜΑΔΑ Α ΘΕΜΑ: ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΜΥΡΙΝΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-2014 Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ ΤΑΞΗ Α ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: ΕΝΕΡΓΟΙ ΠΟΛΙΤΕΣ ΟΜΑΔΑ Α ΘΕΜΑ: ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΙΜΑ ΥΛΙΚΑ ΑΡΣΗ ΤΟΥ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΥ ΑΜΕΑ Μέλη της ομάδας: ΕΛΕΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: Προσθέτει χρόνια στη ζωή αλλά και ζωή στα χρόνια»

«ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: Προσθέτει χρόνια στη ζωή αλλά και ζωή στα χρόνια» «ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: Προσθέτει χρόνια στη ζωή αλλά και ζωή στα χρόνια» 1 ο Γενικό Λύκειο Πάτρας Ερευνητική Εργασία Β Τάξης Σχολικού έτους 2012-2013 Ομάδα Ε Ας φανταστούμε μία στιγμή το σχολείο των ονείρων μας.

Διαβάστε περισσότερα