Περιβαλλοντική Τέχνη και Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Έργα τέχνης και δραστηριότητες µε στόχο την ανάπτυξη της οικολογικής συνείδησης των µαθητών

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Περιβαλλοντική Τέχνη και Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Έργα τέχνης και δραστηριότητες µε στόχο την ανάπτυξη της οικολογικής συνείδησης των µαθητών"

Transcript

1 Περιβαλλοντική Τέχνη και Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Έργα τέχνης και δραστηριότητες µε στόχο την ανάπτυξη της οικολογικής συνείδησης των µαθητών Παναγιώτα (Πάνη) Γ. Σταθοπούλου 1, Ελένη Π. Πολυχρονάτου 2 1. Γλύπτρια υπαίθρου, Εκπαιδευτικός, ιδάκτωρ Φιλοσοφίας, ΠεριβαλλοντικήΕκπαίδευση, Φιλοσοφική Σχολή, Εθνικό & Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών, 2. Εικαστικός, Εκπαιδευτικός, ιδάκτωρ Ιστορίας της Τέχνης, Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών, ΠΕΡΙΛΗΨΗ Ο οικολογικός τρόπος σκέψης και δράσης µπορεί να διδαχτεί στα σηµερινά σχολεία µε διάφορες µορφές. Μία από αυτές θα µπορούσε να είναι µέσω της δηµιουργίας καλλιτεχνικών έργων για το περιβάλλον, µια δραστηριότητα που οδηγεί µέσα από την πράξη, στη σύνδεση της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης µε την Τέχνη. Μέσα από αυτή τη διαδικασία, οι µαθητές µπορούν ακόµα να ανακαλύψουν τη σχέση που υπάρχει ανάµεσα στην αισθητική και την προστασία του περιβάλλοντος. ιευρύνοντας στη συνείδηση των µαθητών, µέσα από την τέχνη, τις έννοιες περιβάλλον και προστασία, καλλιεργούµε τις αισθήσεις τους µε σκοπό την ευ-αισθητοποίηση απέναντι στο άµεσο και έµµεσο περιβάλλον: την πόλη, τη φύση, την κοινότητα, τον πλανήτη. Στην παρούσα εργασία, επιχειρείται η προβολή της περιβαλλοντικής/οικολογικής τέχνης, ως το καλύτερο µέσο προκειµένου να επιτευχθεί αυτός ο στόχος. Το κίνηµα αυτό, αφορά καλλιτέχνες που δηµιουργούν έργα µε οικολογικό µήνυµα. Ειδικότερα, έχουν επιλεγεί καλλιτέχνες που οι εικαστικές παρεµβάσεις τους, τόσο στο φυσικό όσο και στο αστικό περιβάλλον, έχουν να κάνουν µε δένδρα, φυτά ή δάση. Στα παραδείγµατα που αναφέρονται, παρουσιάζονται εικόνες και πληροφορίες για τα έργα και τους δηµιουργούς τους, τα µηνύµατα των έργων και τέλος, οι παιδαγωγικές και κοινωνικές προεκτάσεις τους. Οι ενδιαφερόµενοι εκπαιδευτικοί µέσα από αυτή την παρουσίαση, µπορούν να αντλήσουν ιδέες που αφορούν στην οργάνωση καλλιτεχνικών εργαστηρίων για το περιβάλλον, µε σκοπό την κατασκευή ανάλογων έργων στο πλαίσιο ενός µονοετούς ή διετούς προγράµµατος Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης ή Πολιτιστικών. ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙ ΙΑ Οικοκαλλιτεχνική εκπαίδευση (ecoart education), περιβαλλοντική τέχνη (environmental art). 20 ΟΣ - 21 ΟΣ ΑΙΩΝΑΣ: ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΤΕΧΝΗ KAI ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ - ΧΤΕΣ ΚΑΙ ΣΗΜΕΡΑ 1. Περιβαλλοντική αφύπνιση µέσα από την τέχνη Η περιβαλλοντική τέχνη αποτέλεσε µία ακόµη έκφραση του περιβαλλοντικού κινήµατος διαµαρτυρίας για τα οικολογικά προβλήµατα που προέκυψαν κύρια από το 1960 και µετά. Οι προθέσεις των καλλιτεχνών που εκφράστηκαν µέσα από το µεταµοντέρνο αυτό κίνηµα, απέβλεπαν στο πώς, θα δηµιουργήσουν τις προϋποθέσεις ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ & Ι ΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙ ΟΥ 384

2 µιας βιώσιµης ισορροπίας µεταξύ της «ανθρώπινης και µη ανθρώπινης φύσης», µέσα από τις τεχνικές της διατήρησης-συντήρησης, της εκπαίδευσης και της πολυθεµατικής (multidisciplinary) συνεργασίας. Τα υπό διαχείριση ζητήµατα και οι προβληµατισµοί που θέτουν µε τα έργα τους οι καλλιτέχνες της περιβαλλοντικής τέχνης, ισορροπούν µε τρόπο επιτυχηµένο, ανάµεσα «στην ατοµική δηµιουργική έκφραση και το συλλογικό ασυνείδητο». Εάν και απέχουµε πολύ ακόµα για να καταλάβουµε σε όλες τους τις έννοιες το ασυνείδητο ή τα αρχέτυπα, τους δυναµικούς αυτούς πυρήνες της ψυχής, σύµφωνα µε τον µεγάλο ψυχολόγο Yung, µπορούµε να διαπιστώσουµε τη σηµαντική τους επίδραση πάνω στο άτοµο, στις σχέσεις του µε τους άλλους και µε το περιβάλλον (Σταθοπούλου, 2005). Εκείνο που είναι σηµαντικό στα έργα της περιβαλλοντικής τέχνης, είναι ότι οι καλλιτέχνες προσέθεσαν την τέταρτη διάσταση του χρόνου ως στοιχείο δηµιουργικό. ηλαδή, ενώ µέχρι τότε, η προσπάθεια για τη συντήρηση και διατήρηση των έργων τέχνης στην αρχική τους µορφή θεωρείτο στοιχείο πολιτισµού, στην περιβαλλοντική τέχνη, ο καλλιτέχνης δουλεύοντας µε τη φύση αναγκάζεται να µπει σε διάλογο µε την ανεξάρτητη ύπαρξη των υλικών ή τουλάχιστον να την αποδεχτεί. Οι φυσικές αλλαγές γίνονται ένα έµφυτο στοιχείο του έργου και αποτελούν µια σηµαντική διάστασή του. Οι περιβαλλοντικοί καλλιτέχνες βλέπουν την αλλαγή στον κύκλο της φύσης να παίζει ουσιαστικό ρόλο στην κατανόηση της ύπαρξής µας. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η δηµιουργική πράξη του καλλιτέχνη ολοκληρώνεται τη στιγµή που έχει επιλέξει το υλικό του (πάγο, γρασίδι χώµα, χιόνι) και το έχει διαµορφώσει µε κάποια δοµή (σωρό, επανάληψη, επάλειψη, περιτύλιγµα). Στη συνέχεια, το έργο διαµορφώνεται από τις δυνάµεις της φύσης, δηλαδή το χρόνο και τις ατµοσφαιρικές συνθήκες (θερµοκρασία, υγρασία, άνεµος, βροχή). Με τον τρόπο αυτό το υλικό και η δοµή αποτελούν ένα µέρος µόνο, του έργου τέχνης, το οποίο εννοείται ως µια γενικότερη καλλιτεχνική και φυσική διαδικασία (Πολυχρονάτου, 2007). Η φύση ως πρώτη ύλη χρησιµοποιήθηκε από τους καλλιτέχνες της Arte Povera, της Process Art και της Land Art κύρια στις δεκαετίες 60, 70 και 80 του 20 ου αιώνα. Οι καλλιτέχνες που ευαισθητοποιήθηκαν οικολογικά διατύπωσαν την αρχή ότι ο άνθρωπος είναι φύση και επιδίωξαν να ενώσουν το έργο τέχνης µε τη φύση και τον άνθρωπο, επεκτείνοντας τα φυσικά και νοητά όρια της τέχνης. Οικολογικό πνεύµα, διαρκής αλληλεπίδραση φύσης και πολιτισµού, στατικότητα και µεταβλητότητα, παρόν και παρελθόν αποτελούσαν τον κεντρικό άξονα αυτών των τάσεων. Άλλα πολύ σηµαντικά ζητήµατα που έθεσαν ήταν η αντιµετώπιση ως έργα τέχνης, των µορφών της φύσης, της φύσης ως υλικό και του ζητήµατος της επαφής µε τη φύση, δηλαδή η σχέση του ανθρώπου µε το βουνό, την πέτρα, το δέντρο, το έδαφος, το νερό. Πιο συγκεκριµένα θα αναφερθούµε στην Arte Povera, όπου οι καλλιτέχνες προσπαθούν να ανακαλύψουν την πραγµατικότητα της φύσης και του ανθρώπου. Τα έργα τους δεν πηγάζουν από τις ιδέες, αλλά από την απευθείας ένωση του καλλιτέχνη µε τα φυσικά υλικά. Για παράδειγµα, ο Giuseppe Penone κατέστησε κεντρικό θέµα της δηµιουργίας του το δένδρο, το οποίο θεώρησε πρότυπο για τη γλυπτική και σύµβολο ενέργειας µε τους ετήσιους δακτυλίους και τα νερά, που πιστοποιούν το πέρασµα του χρόνου. Σκαλίζει κορµούς δέντρων, µέχρι να φθάσει στα βάθη του κορµού, όπου αποκαλύπτει ότι στο κέντρο κρύβονται ανέπαφα τα κλωνάρια του δέντρου. Σύµφωνα µε τον ίδιο, η φόρµα του δέντρου είναι κάτι που προϋπάρχει στη φύση και η δική του συµβολή ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ & Ι ΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙ ΟΥ 385

3 είναι να κάνει ορατό αυτό που δε φαίνεται και να το εντάξει στο πλαίσιο της (Πολυχρονάτου, 2007). Παράλληλα, την ίδια εποχή η Land Art/ Earth Art θεµελιώνει τη σχέση της τέχνης µε τον χώρο µέσα από έργα µεγάλης κλίµακας. Γενικότερα, η πρόθεση του καλλιτέχνη προς το περιβάλλον, είναι να φανερώσει τη δύναµη του ανθρώπινου πνεύµατος και της δηµιουργικής του ικανότητας. Το πνεύµα αυτό συµβαδίζει, έστω και για καλό σκοπό, µε το πνεύµα που εκφράζουν και οι επιστήµονες και οι τεχνολόγοι, που έχει να κάνει µε την κυριαρχία του ανθρώπου πάνω στη φύση. Παρ όλα αυτά, µια πιο οικολογική στάση των καλλιτεχνών διαµορφώνεται κύρια µε έργα προστασίας της φύσης και του τοπίου από τους H. Bayer, P. Johanson, M.L. Ukeles, A. Hill, B. Damon (Πολυχρονάτου, 2004, Σταθοπούλου, 2006). 2. Η Περιβαλλοντική Εκπαίδευση και ο ρόλος της τέχνης σήµερα Ανάλογα κινήµατα αναπτύχθηκαν και στον χώρο της εκπαίδευσης από τις πρώτες δεκαετίες του 20 ου αιώνα, µε σκοπό την κατανόηση και την εκτίµηση της οµορφιάς της µεγαλοπρέπειας και των µυστηρίων της φύσης, καθώς και την ανάπτυξη του σεβασµού για τη φύση προωθώντας το ίδιο την άµεση επαφή µε το φυσικό περιβάλλον, τόσο µε το νου όσο και µε τις αισθήσεις (Φλογαίτη, 1993). Στην πορεία αυτών των κινηµάτων το ενδιαφέρον στράφηκε συνολικά προς το περιβάλλον και την προστασία του, ως µια γενικευµένη αντίδραση την οποία επέβαλε η αντιµετώπιση της περιβαλλοντικής κρίσης. Με αυτό τον τρόπο όµως, συνεχίστηκε η αποµάκρυνση του ανθρώπου από τη φύση και συνέχισε να µειώνεται η επαφή του µε το φυσικό κόσµο, µέσου του οποίου κατά βάση, καλλιεργείται η αίσθηση, η συναίσθηση και το συναίσθηµα. Αντίθετα, άρχισε να αναπτύσσεται µια ακόµα πιο στενή σχέση µε τον τεχνητό κόσµο, που τον αποτελούν οι πόλεις και ο πολιτισµός τους. ηλαδή, προβάλλοντας την ανθρωποκεντρική προσέγγιση της έµβιας ζωής, δόθηκε µεγαλύτερο βάρος στο περιβάλλον το οποίο κατά βάση εµπεριέχει τις ανθρώπινες κοινωνίες. Η αλλαγή από την ανθρωποκεντρική προς τον οικοκεντρική αντίληψη των πραγµάτων, άργησε να φανεί τόσο στον χώρο της τέχνης όσο και της επιστήµης και δεν έχει ξεπεραστεί, ακόµη και σήµερα. Παρ όλα αυτά, γύρω στη δεκαετία του 90, ο οικολογικός τρόπος σκέψης άρχισε να καλλιεργείται σε διάφορους χώρους διανόησης µε πρώτο της φιλοσοφίας, στην οποία ανήκουν τόσο η ηθική όσο και η αισθητική. Οι ιδέες για την αλλαγή από τον «ανθρωποκεντρισµό» προς τον «οικοκεντρισµό» αναπτύχθηκαν από τους Α. Νας, Ρ. Νας, Φόξ, Μορέν, όταν τέθηκε το ζήτηµα της διαµόρφωσης µιας νέας ηθικής απέναντι στο περιβάλλον, της περιβαλλοντικής ηθικής, η οποία τελικά συνδέεται µε την αισθητική (Φλογαϊτη, 2006, Σταθοπούλου 2005). Οι θεωρίες του «οικοκεντρισµού» και η επίδραση του κινήµατος της «βαθιάς οικολογίας» έφεραν στο προσκήνιο νέες ιδέες για την προστασία των ειδών, µε σκοπό την καταπολέµηση της ανθρωποκεντρικής ιδέας, που θεωρήθηκε ως µία από τις αιτίες της οικολογικής καταστροφής (Λουλούδης, 1990 και Γεωργόπουλος, 2002:51). Αυτές οι νεότερες ιδέες πέρασαν γρήγορα τόσο στον χώρο της τέχνης όσο και της εκπαίδευσης, όπου διαµορφώνεται ένα νέο κλίµα µε τους Orr, Posch, Bowers ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ & Ι ΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙ ΟΥ 386

4 (Φλογαϊτη, 2006) δίνοντας ένα προβάδισµα στο ρόλο της κουλτούρας, της καλλιέργειας δηλαδή, του ανθρώπου. Επιτέλους, βλέπουµε τον πολιτιστικό παράγοντα να θεωρείται εξίσου σηµαντικός µε τον οικονοµικό και τον κοινωνικό. ιότι, ο πολιτισµός, όπως αυτός διαµορφώνεται από τον τόπο, το φυσικό τοπίο, το οποίο και καθορίζει σε πρώτο επίπεδο τις ηθικές και αισθητικές αξίες του ανθρώπου, αποτελεί το συνεκτικό ιστό ενός λαού, τις ρίζες του µέσα στον παγκόσµιο ιστό. Την ίδια εποχή, αρχίζει να συζητείται ότι η ανάπτυξη ενός συστήµατος κοινωνικοοικονοµικού, όπως και κάθε συστήµατος, είναι πεπερασµένη, δεν είναι καθαρά ποσοτική αλλά ποιοτική και ότι εξαρτάται από τις ειδικές συνθήκες. Όλες αυτές οι νέες ιδέες διαµόρφωσαν ένα νέο κλίµα µέσα στο οποίο οι επιλογές και οι αποφάσεις, θα πρέπει να υλοποιούνται λαµβάνοντας υπόψη το πολυδιάστατο σχήµα της ανάπτυξης (Φλογαΐτη, 2006). Πλέον, το νέο µοντέλο ανάπτυξης έχει να κάνει µε την αειφορία ενός συστήµατος και η αναγκαιότητα εφαρµογής του σε όλους τους τοµείς, είναι άµεση. Ο αειφορικός τρόπος σκέψης και δράσης, πηγάζει σήµερα µέσα από µια συσσωρευµένη ανά τους αιώνες ανθρώπινη γνώση κι εµπειρία για τον κόσµο, η οποία λαµβάνει υπόψη όλες τις διαστάσεις της έµβιας και άβιας ύλης. Το πνεύµα αυτό επηρέασε τόσο τον χώρο της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης όσο και της Περιβαλλοντικής Τέχνης µε διάφορα ρεύµατα που αναπτύχθηκαν στην Ευρώπη, Αµερική, Αυστραλία, Καναδά. Η σχέση Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης και Περιβαλλοντικής Τέχνης, καλλιεργείται και προάγεται µέσω της Οικοκαλλιτεχνικής Εκπαίδευσης (Ecological Art Education), η οποία συνδέεται άµεσα µε την τέχνη, την οικολογία τη διαπολιτισµική και πολυπολιτισµική εκπαίδευση. Οι βαθύτεροι στόχοι αυτής της εκπαίδευσης επικεντρώνονται στα δύο πολύ βασικά ζητήµατα της επιβίωσης και της αλληλεξάρτησης που δηµιουργεί η ανάγκη για επιβίωση. Τα ζητήµατα αυτά ερευνώνται και ερµηνεύονται µέσα στο πλαίσιο α) της καθηµερινότητας (Krug, 2003α) και β) της εκπαίδευσης για µια αληθινή αστική υπηκοότητα (Souchon, Ziaka, 1996). Πρόκειται για µια σύγχρονη µορφή εκπαίδευσης και στην ουσία, µέσα από αυτή την εργασία προτείνεται για πρώτη φορά η ένταξή της στο αναλυτικό πρόγραµµα. Τα τελευταία χρόνια, από το 1990 και µετά, έχουν εφαρµοστεί πολλά πιλοτικά και µη, προγράµµατα καθώς και δράσεις που προωθούν την οικοκαλλιτεχνική εκπαίδευση στους τοµείς της τέχνης, της οικολογίας, της εκπαίδευσης και της επικοινωνίας. Μέσα από τα προγράµµατά της η οικοκαλλιτεχνική εκπαίδευση µεριµνά για την αποδοχή της σύνθετης πραγµατικότητας ως µια οικολογική κοινότητα που χαρακτηρίζει την πλούσια σε βιολογική, κοινωνική και πολιτισµική διαφορετικότητα, καθηµερινή διαβίωση στον πλανήτη γη (Krug, 2003b). Όλες αυτές οι προσπάθειες σε παγκόσµιο επίπεδο δεν αποσκοπούν µόνο στην κατανάλωση έτοιµων καλλιτεχνικών και πολιτιστικών προϊόντων, αλλά κύρια στην προετοιµασία νέων ανθρώπων, οι οποίοι καλλιεργώντας βαθιά µέσα τους την περιβαλλοντική συνείδηση, θα γίνουν κάποτε και οι ίδιοι δηµιουργικοί και παραγωγικοί. Σε αυτή την προσπάθεια συµµετέχουν ακόµα, καλλιτέχνες από όλους τους τοµείς (κινηµατογράφο, µουσική, θέατρο, χορό κα). Σε διεθνείς συναντήσεις και ειδικά σε αυτές που απευθύνονται σε εκπαιδευτικούς, η συµµετοχή όλων των µορφών ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ & Ι ΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙ ΟΥ 387

5 τέχνης, σε συνδυασµό µε τα βιωµατικά εργαστήρια, συµβάλλουν καθοριστικά στην επιτυχία των στόχων τους. ΕΡΓΑ ΤΕΧΝΗΣ ΚΑΙ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ - ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΕΡΓΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Ένα φυτό, εκτός από την αισθητική που προσφέρει στο περιβάλλον, προσφέρει και πολλά άλλα οφέλη στον άνθρωπο, λόγω των ιδιοτήτων του σε αναρίθµητους τοµείς όπως ο καλλωπισµός, η υγεία, η διατροφή, η θεραπεία κα. Εκτός από αυτό που συνηθίζουµε να λέµε, ότι το πράσινο είναι «πηγή ζωής», ένα φυτό µπορεί να µας δώσει και «µαθήµατα ζωής» από τον τρόπο που συµβιώνει και επικοινωνεί µε το περιβάλλον. Η σύγχρονη επιστήµη της Φυτοκοινωνιολογίας εξετάζει τους παράγοντες συµβίωσης και συµπεριφοράς των φυτών, καθώς και τους φυσικούς νόµους που ισχύουν στις «φυτοκοινωνίες» όπου συχνά, θα µπορούσαµε να πούµε ότι βρίσκουµε ανάλογες συµπεριφορές µε τις ανθρώπινες κοινωνίες (Μπαµπαλώνας, 1992:17-29 και Αγιοπετρίτου, 2004:76-84). Κάποιοι περιβαλλοντικοί καλλιτέχνες εργάζονται µε φυτά τα οποία µπορούν και αναπτύσσουν µια απρόβλεπτη ορµή και αλλάζουν ενεργά το περιβάλλον. Για παράδειγµα, ο Ian Hamilton Finlay συνδυάζοντας τη φιλοσοφία, τη βοτανική και την τέχνη δηµιούργησε έργα µε στοιχεία από τη φύση, τη γλυπτική και το γραπτό λόγο, υποστηρίζοντας ότι τα έργα του αντιτίθενται στην αντι-φυσική στάση της σύγχρονης εποχής. Πιο συγκεκριµένα, αντιλήφθηκε τον κήπο όχι σαν ένα αντικείµενο, αλλά σα µια διαρκή διαδικασία που δεν αποβλέπει µόνο στην οικονοµική εκµετάλλευση. Πίστευε πως η δραστηριότητα της Κηπουρικής περιλαµβάνει πέντε στάδια: την ονοµατοθεσία, τη σπορά, το φύτεµα, τη στερέωση, το ρίζωµα. Επίσης, έλεγε πως όσο η κηπουρική είναι τέχνη, όλα αυτά τα στάδια µπορεί να ενταχθούν υπό τον τίτλο σύνθεση. Πως η Σύνθεση είναι µια ξεχασµένη Τέχνη και ότι η αλήθεια της ευφυίας, εννοώντας τη σύνθεση, παραµένει ανώτερη από την αλήθεια των υλικών (Πολυχρονάτου, 2007). Αυτό το αρχαίο είδος ανθρώπινης εφεύρεσης που συνδυάζει τη Φύση µε την Τέχνη, αφορά κυρίως στα τεραστίων διαστάσεων δηµόσια ή ιδιωτικά ιστορικά πάρκα εκπαίδευσης και αναψυχής, για τα οποία συνήθως απαιτούνται µεγάλες δαπάνες συντήρησης και λειτουργίας τους. Συνήθως επιλέγονται απέραντες εκτάσεις εγκαταλειµµένες ή υποβαθµισµένες, ως ο ιδανικός χώρος για να υλοποιήσουν τις ιδέες τους οι καλλιτέχνες σε συνεργασία µε τους τοπικούς και εθνικούς φορείς. Τα δένδρα, το χώµα, οι πέτρες, τα κούτσουρα από τα παλιά δένδρα και ό,τι άλλο περιέχει το τοπίο, είναι γι αυτούς τα πιο κατάλληλα µέσα, προκειµένου να εκφράσουν τη δηµιουργικότητά τους και την αγάπη τους προς τη φύση. Η απόλυτα αρµονική ένταξη των έργων τους στο φυσικό χώρο οφείλεται στην παρατήρηση και µελέτη των διαφορετικών παραγόντων που επηρεάζουν το τοπίο, όπως το φως, τα φυτά, τα δένδρα, ο προσανατολισµός (Beardsley, 1984:67, Χρήστου, 1987:153). Η όψη τους αλλάζει συχνά, ανάλογα µε τις ώρες της ηµέρας και τις εποχές, και κάθε φορά αναδύονται πραγµατικά νέες εικόνες µέσα από το τοπίο καθώς ο χρόνος κυλά. Εποµένως, είναι χρήσιµο οι µαθητές να γνωρίσουν καλλιτέχνες που δηµιουργούν έργα εστιάζοντας στην κηπουρική χωρίς απαραίτητα να διαθέτουν ειδικές γνώσεις βοτανολογίας και γεωργίας. Όµως, δίνοντας το προβάδισµα στη φύση, αναζητούν ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ & Ι ΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙ ΟΥ 388

6 καινούργιες µορφές, οι οποίες αντλούνται από την προϊστορία, τους προκολοµβιανούς πολιτισµούς και τη νεοκλασική τέχνη, αναφορές που συναντάµε συχνά σε παρόµοια έργα περιβαλλοντικής τέχνης. Για παράδειγµα, «Ο Κήπος της Ιστορίας» του Pierce, ανήκει στην κατηγορία «Κήποι Τοπίων» οι οποίοι θεωρούνται, µαζί µε την αρχιτεκτονική, το σχέδιο και τις παραδοσιακές τέχνες, εγγενείς αξίες της κοινωνίας (Cooper, Taylor, 2000:79). Τέλος, η πρόταση για την ανάπτυξη της οικολογικής συνείδησης των µαθητών, αφορά τη δηµιουργία έργων Περιβαλλοντικής Τέχνης, µε θέµα τα φυτά. Το ερέθισµα δίνεται µέσα από το έργο δύο πολύ σηµαντικών καλλιτεχνών που ασχολήθηκαν µε την περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση µέσα από την τέχνη, της Agnes Denes και του Joseph Beuys. Τα έργα που επιλέχτηκαν, αφορούν τα δένδρα και πως αυτά λειτούργησαν αφυπνιστικά σε δύο διαφορετικές περιπτώσεις, η πρώτη στο φυσικό περιβάλλον και η δεύτερη στο αστικό περιβάλλον. 1. Καλλιτεχνικό εργαστήριο µε βάση το έργο της Agnes Denes Για τον καινούργιο ρόλο που οφείλει να πάρει ο καλλιτέχνης, δηµιουργώντας µια τέχνη που δεν θα είναι διακοσµητική ή εµπορική, αλλά πολιτικό εργαλείο που θα εισαγάγει νέους τρόπους σκέψης, αµφισβητώντας την κατεύθυνση που έχει πάρει η ζωή, µιλά και η Agnes Denes. Σύµφωνα µε την ίδια, στην εποχή όπου η παγκόσµια επικοινωνία και η αποκατάσταση του περιβάλλοντος είναι επιτακτική, η τέχνη στο δηµόσιο χώρο µπορεί να συνεισφέρει σηµαντικά, προσφέροντας ευνοϊκές λύσεις στα προβλήµατα και ανοικοδοµώντας το περιβάλλον, όχι µόνο βελτιώνοντας το παρόν, αλλά και διαµορφώνοντας το µέλλον. Με αυτές τις αντιλήψεις δηµιούργησε το πρώτο οικολογικό της έργο το Η ίδια αναφέρει: «Οι ιδέες µου είναι ανορθόδοξες συγκριτικά µε τα δεδοµένα της τέχνης. Συνένωσα επιστήµη και φιλοσοφία στα έργα µου και αναζήτησα έναν άλλον τρόπο πραγµατοποίησής τους» (Oakes, 1995). Η Agnes Denes, το 1982 άρχισε να δηµιουργεί µια παγκόσµια οικολογική και κοινωνική πρόταση µε το Tree Mountain (Βουνό µε έντρα), η οποία αφορούσε τη δενδροφύτευση δέντρων σύµφωνα µε ένα πολύπλοκο σχέδιο που προέκυψε από ένα µαθηµατικό τύπο. Η πρόταση αναφερόταν σε µια έκταση 2,4 χιλιοµέτρων µήκους και 24,2 χιλιοµέτρων πλάτους µε σχήµα ελλειπτικό. Επειδή τείνουν να εξαφανιστούν, επέλεξε τα ασηµένια έλατα, που έχουν ζωή µέχρι τέσσερις αιώνες, ώστε να δηµιουργήσει ένα ζωντανό έργο που θα ωφελήσει τις µελλοντικές γενεές. Στις 5 Ιουνίου του 1992, Παγκόσµια Ηµέρα Περιβάλλοντος, στο Ρίο Ντε Τζανέιρο η Κυβέρνηση της Φιλανδίας ανακοίνωσε ότι το Υπουργείο Περιβάλλοντος και το United Nations Environment Program (Περιβαλλοντικό Πρόγραµµα των Ηνωµένων Εθνών) θα χρηµατοδοτούσαν το Tree Mountain για να βοηθήσει στη µείωση του περιβαλλοντικού προβλήµατος. Για πρώτη φορά ζητήθηκε από έναν καλλιτέχνη να αποκαταστήσει µια περιβαλλοντική ζηµιά µε ένα έργο τέχνης διεθνούς εµβέλειας και παγκόσµιας κλίµακας. Το έργο πραγµατοποιήθηκε το 1994 στην Φιλανδία. ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ & Ι ΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙ ΟΥ 389

7 ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ & Ι ΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙ ΟΥ 390

8 2. Καλλιτεχνικό εργαστήριο µε βάση το έργο του Joseph Beuys Για την κοινωνική συνείδηση, τον ουµανισµό, την οικουµενικότητα και τον ανθρωποκεντρισµό, µέχρι τα όρια που τείνουν να επιστρέψουµε σε µια νέα φυσιοκρατία και οικουµενικότητα µίλησε ο JOSEPH BEUYS. Ο Joseph Beuys, υπήρξε ένας καλλιτέχνης µε βαθιά οικολογική και πολιτική συνείδηση. Με τις πράξεις του επιδίωξε να παρέµβει στη φύση και στην κοινωνία για να αποκαταστήσει την καταστραµµένη σχέση τους, αφήνοντας σαν σηµάδια του περάσµατός του από τη γη, τα δέντρα. Ο Joseph Beuys ισχυριζόµενος ότι η τέχνη σε δηµόσιο χώρο αποτελεί αισθητική περιβαλλοντική ρύπανση και θεωρώντας το παραδοσιακό έργο τέχνης «επίπλωση του αστικού χώρου», πρότεινε το project Βελανιδιές. Το έργο ξεκίνησε στα εγκαίνια της 7 ης Documenta, στο Kassel, στις 19 Ιουνίου 1982 και διήρκεσε πέντε χρόνια. Το τελευταίο δέντρο φυτεύτηκε 18 µήνες µετά το θάνατό του, στα εγκαίνια της 8 ης Documenta από το γιο του, Wenzel Beuys. Αρχικά, συγκέντρωσε στήλες βασάλτη ύψους 120 εκατοστών, οι οποίες ξεφορτώθηκαν µπροστά από το Friderizianum στο Kassel. Μια βελανιδιά φυτεύτηκε δίπλα στο καθένα από αυτά. Σε ένα κλίµα αναπτυσσόµενης οικολογικής γνώσης ο Beuys θεώρησε επιτακτικό καθήκον της τέχνης να χρησιµοποιήσει τη δηµιουργικότητα για την ανάκτηση της περιβαλλοντικής αρµονίας. Υποστήριξε ότι το project ήταν µια κίνηση προς τη νέα ιδέα της τέχνης η οποία βρίσκεται σε συµβολική επικοινωνία µε τη φύση. «Πιστεύω», ανέφερε, «ότι το φύτεµα αυτών των βελανιδιών είναι απαραίτητο όχι µόνο σε βιοσφαιρικούς όρους, όπως για παράδειγµα στο περιεχόµενο της ουσίας της οικολογίας, αλλά ότι θα αναπτύξει την οικολογική συνείδηση, θα την ανεβάσει αυξανόµενα στα χρόνια που θα έρθουν, γιατί δεν θα σταµατήσουµε ποτέ να φυτεύουµε» (Kastner & Wallis, 2005). Πρότεινε να εφαρµοστεί µια διαδικασία «εξανθρώπισης» του ανθρώπου και θεωρούσε πως η κρίση που κυριαρχεί σήµερα σε όλους τους τοµείς της ζωής οφείλεται στο ότι ο άνθρωπος έχει αποξενωθεί από το φυσικό κόσµο που τον δηµιούργησε και που ωστόσο ενυπάρχει µέσα σε αυτόν και σε όλες τις ενέργειες του. Το project περιλάµβανε την ιδέα του Joseph Beuys για την Κοινωνική Γλυπτική, σχεδιασµένο έτσι ώστε να υποστηρίξει το οικοσύστηµα, να αναπτύξει την οικολογική συνείδηση και να συµβάλει στην περιβαλλοντική διαµόρφωση της κοινωνίας. Ο Beuys είχε προτείνει ένα νέο τρόπο αντίληψης της τέχνης: σαν µια οργανωτική δύναµη, όπου το προς οργάνωση υλικό θα είναι η κοινωνία και ο κάθε άνθρωπος θα είναι ο καλλιτέχνης. Παράλληλα, το project αποτελούσε µια δράση διπλής ενέργειας. Στη διάρκεια του χρόνου άλλαζαν µορφή οι σχέσεις µεταξύ των µεγεθών: οι ογκόλιθοι από βασάλτη παρέµεναν σταθεροί στο µέγεθος, ενώ τα δέντρα αναπτύσσονταν. Τα δέντρα αποτέλεσαν πνεύµονα πρασίνου και οξυγόνου, αλλάζοντας τη φυσική κατάσταση, την εικόνα και το χρώµα όλης της περιοχής. Το έργο µε τις βελανιδιές ήταν µερικώς επιδοτούµενο από το Dia Art Foundation. Η κυρίως χρηµατοδότηση διατέθηκε από τους πολίτες. Ο Beuys χαρακτήρισε τη χρηµατοδότηση αληθινά καλλιτεχνική απόφαση και υποστήριξε ότι οι πολίτες µπορούν να διαφοροποιήσουν σταδιακά τη ροή του χρήµατος σε πιο ζωτικούς στόχους (Durini, 1996).. Το φύτεµα δέντρων δίπλα σε βασάλτη συνεχίστηκε από άλλους καλλιτέχνες στη Νέα Υόρκη µε δέντρα διαφορετικών ειδών. ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ & Ι ΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙ ΟΥ 391

9 An Idea Grows Roots Joseph Beuys ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Η ασχολία µε τη δηµιουργία κήπων ή παρτεριών ή δενδροφύτευσης, δίνει στους µαθητές την ευκαιρία όχι µόνο να ανακαλύψουν τη ζωή των φυτών αλλά και να προβληµατιστούν για σηµαντικά περιβαλλοντικά ζητήµατα όπως: η βιοποικιλότητα, η διατήρηση της άγριας ζωής, η προστασία της πανίδας και της χλωρίδας, η απαγόρευση των µεταλλαγµένων, ο ρόλος της βιοτεχνολογίας κα. Με αφορµή τα προηγούµενα έργα, οι µαθητές µπορούν δράσουν ανάλογα. Π.χ. Να επιλέξουν φυτά, λουλούδια ή δένδρα που συνδέονται µε ελληνικούς µύθους ή που χαρακτηρίζουν κάποια ελληνική περιοχή και να δηµιουργήσουν µια δική τους αισθητική παρέµβαση στο άµεσο ή έµµεσο περιβάλλον τους. Κάθε παιδί µπορεί να απολαύσει ή να περιποιηθεί ένα φυτό χωρίς ιδιαίτερη προσπάθεια, αλλά µε θαυµαστά αποτελέσµατα. Η παιδαγωγική αξία της γεωπονίας έχει γίνει αντιληπτή από πολλούς εκπαιδευτικούς της Πρωτοβάθµιας και ευτεροβάθµιας Εκπαίδευσης. Σήµερα, υπάρχουν αρκετά σχολεία που υλοποιούν σχετικά προγράµµατα ή συµµετέχουν σε δίκτυα, µέσω των οποίων κατασκευάζονται µικροί κήποι, θερµοκήπια, ζώνες πρασίνου κα. Επίσης, υλοποιούνται και έρευνες για τον τρόπο που αντιλαµβάνονται οι µαθητές τα φυτά και τη σχέση τους µε αυτά (Ταµουτσέλη, 2002). Ακόµα, η έννοια της φροντίδας για κάποιο µέρος της φύσης, όπως ένα φυτό, ένα δένδρο, ένα κήπο, ένα δάσος κα, εντάσσεται µέσα στις υποχρεώσεις της καθηµερινότητας, προκειµένου να µάθει κάποιος να υπερασπίζεται µόνος του κάτι αγαπηµένο. ραστηριότητες τέτοιου είδους αναπτύσσουν στους µαθητές αειφορική διάθεση και τους προετοιµάζουν για τη µελλοντική τους πορεία σε κοινωνικές και επαγγελµατικές θέσεις, από όπου θα πρέπει να είναι έτοιµοι να δράσουν µε ευαισθησία απέναντι στα περιβαλλοντικά ζητήµατα. Σκοπός µας θα πρέπει να είναι, µια κοινωνία που θα βρίσκεται σε µια νέα σχέση µε τη φύση και το περιβάλλον, όχι πλέον ανταγωνιστική, αλλά που θα είναι αποτέλεσµα µιας εκπαίδευσης δηµιουργικής, καλλιτεχνικής, παρά επιστηµονικής και η οποία στοχεύει στην κατάκτηση του «αειφορικού τρόπου ζωής» (Cultivating Sustainable Lifestyles, 2004). ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ & Ι ΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙ ΟΥ 392

10 Η περιβαλλοντική τέχνη, εκ καταβολής, αποτελεί ένα κίνηµα που βασίζεται στην ηθική αξία της αµοιβαιότητας και της αλληλεξάρτησης λόγω του βαθµού αµεσότητας της σχέσης του έργου τέχνης µε τη φύση και το περιβάλλον. Από τη σκοπιά αυτή, είναι βέβαιο ότι πρόκειται για µια σχέση που δεν ακολουθεί µόνο τις φυσικές και βιολογικές διαδροµές, αλλά συµβαδίζει µε την πολιτική, πολιτισµική και ιστορική εξέλιξη των οικοσυστηµάτων (Wallen & Lerner, 2004). Παράλληλα, η περιβαλλοντική τέχνη θέτει καίρια ζητήµατα της Αισθητικής και της Ηθικής, τα οποία καθορίζουν τελικά τις απόψεις που αφορούν τη διατήρηση και την προστασία της φύσης και του τοπίου (Lier, 1994). Οι «βασικοί φιλοσοφικοί κλάδοι της Ηθικής και της Αισθητικής, µαζί και της Λογικής, είναι το αντικείµενο κάθε ανθρώπινης γνώσης» και αυτό συνεπάγεται ότι «υπάρχει η γνώση του ηθικά αγαθού, του αισθητικά ωραίου και του λογικά αληθινού». Οι ίδιοι αυτοί κλάδοι «δεν καθορίζουν µόνο το τέλος αλλά και την οδό της αγωγής» ( ανασσής-αφεντάκης, 1992:57). Οι εισηγήτριες αποτελούν ιδρυτικά µέλη της Οµάδας για την Περιβαλλοντική Τέχνη Αrtreeteam (www.artreeteam.gr). ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Αγιοπετρίτου, T. (2004). Γκουίντο Μίνα Ντι Σοσπίρο: «Θέλω να είµαι ταπεινός µπροστά στους θεούς και στο µέγα µυστήριο». οδοδείκτες, έτος 2 ο, 19, Beardsley, M. (1989). Ιστορία των αισθητικών θεωριών. Επιµ. Π. Χριστοδουλίδης. Αθήνα: Νεφέλη. Cooper, G - Taylor, G. (2000). Gardens for the future. London: Conran Octopus Ltd. ανασσής-αφεντάκης, Α.Κ. (1997). Εισαγωγή στην Παιδαγωγική. Σύγχρονες τάσεις της αγωγής, τ. Γ. Αθήνα: Αυτοέκδοση. Cultivating sustainable lifestyles (2004). Συνέδριο σε συνεργασία µε το International Environment Forum, Center for Women and Peace in the Balkan Countries- Unesco, ΚΠΕ Κορδελιού. grperek-v.thess.sch.grcultural Environmental Studies, Durini, L. D. (1996). Το τσόχινο καπέλο. Γιόζεφ Μπόις, η διήγηση µιας ζωής. Αθήνα: Εκδόσεις Εξάντας. Γεωργόπουλος, Α. (2002). Περιβαλλοντική Ηθική. Αθήνα: Γιώργος αρδανός. Kastner, J, Wallis, B. (2005). Land and Environmental Art. Hong Kong: Phaidon Ltd. Krug, D. (2003b). Teaching Art in the Context of Everyday Life. www. Getty. edu/artsednet /resources/ecology. Krug, D. (2003a). Art and Ecology. www. Getty.edu/artsednet/resources/Ecology. Λουλούδης, Λ. (1990). Άνθρωπος και Φύση. Η Οικολογικοποίηση της Σκέψης. Επιµ. Γ. Καραµπελιάς. Αθήνα: Εναλλακτικές Εκδόσεις «Κοµµούνα», Lier, J. (1994). Environmental Ethics and Aesthetics: Zone or Contact and Separation. Association of American Geographers - 90 th Annual meeting. www. Greenmuseum. Μπαµπαλώνας,. (1992). Μαθήµατα Φυτοκοινωνιολογίας. Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης. Θεσσαλονίκη: Υπηρεσία δηµοσιευµάτων. Πανεπιστηµιακό Τυπογραφείο. Oakes, B. (1995). Sculpting with the Environment. A natural dialogue. Van Nostrand Reinhold, N.Y. Πολυχρονάτου, Ε. (2004). Το οικολογικό όραµα του καλλιτέχνη. 1 ο ιεπιστηµονικό Συνέδριο Επιστήµης και Τέχνης. Έργα και Ιδέες για το Περιβάλλον. Η βιωσιµότητα ως κοινός στόχος επιστηµών και τεχνών. Πνευµατικό Κέντρο Ερµούπολης, Σύρος 1-3 Οκτωβρίου 2004, ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ & Ι ΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙ ΟΥ 393

11 Πολυχρονάτου, Ε. (2007). Έργα Τέχνης Μεγάλης Κλίµακας στον Αστικό και Φυσικό Χώρο. ιδακτορική ιατριβή. Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών. Αθήνα. Souchon, C., Ziaka, G. (1996). Towards a real education for the environment. Environmental Education for the 21 st Century. Editor and Co-author: Y. Ziaka. Polis International Network in Environmental Education: Syros-Greece, Σταθοπούλου, Π. (2005). Η Εικαστική Εκπαίδευση και η Περιβαλλοντική της ιάσταση. Σχεδίαση, εφαρµογή και αξιολόγηση διδακτικού µέσου για το Περιβάλλον και την Τέχνη. ιδακτορική ιατριβή, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών, Τµ. Φιλοσοφίας-Παιδαγωγικής-Ψυχολογίας, Τοµέας Παιδαγωγικής. Σταθοπούλου, Π. (2006). Η ένταξη της Τέχνης στην προστασία της Φύσης και του Τοπίου. Η περίπτωση της περιβαλλοντικής/οικολογικής τέχνης. Η Οικονοµία και η Κοινωνία µπροστά στις νέες προκλήσεις του παγκόσµιου Αγροτροφικού Συστήµατος, 9 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Αγροτικής Οικονοµίας, 2-6 Νοεµβρίου 2006, Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών, Αθήνα: Εκδόσεις Ζήτη. Ταµουτσέλη, Κ. (2002). Σχεδιάζω την αυλή του σχολείου µου για ένα αειφορικό µέλλον, για την περιβαλλοντική εκπαίδευση. Θεσσαλονίκη: περιοδική έκδοση ΠΕΕΚΠΕ, 24, 4. Φλογαΐτη, Ε. (1993). Περιβαλλοντική Εκπαίδευση. Αθήνα: Ελληνικές Πανεπιστηµιακές Εκδόσεις. Φλογαΐτη, Ε. (2006). Εκπαίδευση για το Περιβάλλον και την Αειφορία. Αθήνα: Εκδόσεις Ελληνικά Γράµµατα. Wallen & Lerner (2004). Environmental Art in Thinking and Practice. studiotara.net/ecoart. Χρήστου, Χρ. (1993). Εισαγωγή στη Τέχνη. Τόµος Β. Αθήνα: Σύλλογος προς διάδοσιν ωφέλιµων βιβλίων. ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΙΣΤΟΣΕΛΙ ΕΣ Earthworks List Serve Environmetnal Art in Thinking and Practice museum, County museum 2004). ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ & Ι ΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙ ΟΥ 394

Mουσειοσκευή «Ζωγραφίζω το δέντρο» Το µάθηµα των εικαστικών ως µέσο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης

Mουσειοσκευή «Ζωγραφίζω το δέντρο» Το µάθηµα των εικαστικών ως µέσο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης Mουσειοσκευή «Ζωγραφίζω το δέντρο» Το µάθηµα των εικαστικών ως µέσο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης Ελένη - Φαίη Σταµάτη ιευθύντρια Μουσείου Ελληνικής Παιδικής Τέχνης email: contact@childrensartmuseum.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Νάουσας. Εθνικό Δίκτυο Σχολείων «Γεωργία και Περιβάλλον» Γαία αειφόρος. Γαία μήτρα ζωής. Αναζητώντας το ευ ζην.

Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Νάουσας. Εθνικό Δίκτυο Σχολείων «Γεωργία και Περιβάλλον» Γαία αειφόρος. Γαία μήτρα ζωής. Αναζητώντας το ευ ζην. Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Νάουσας Εθνικό Δίκτυο Σχολείων «Γεωργία και Περιβάλλον» Γαία αειφόρος. Γαία μήτρα ζωής. Αναζητώντας το ευ ζην. Νάουσα 2008 Περιβαλλοντική Εκπαίδευση & «Γεωργία» Ο περιβαλλοντικός

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδεση της σχολικής Φυσικής Αγωγής και των σχολικών δραστηριοτήτων µε δραστηριότητες σε φυσικό περιβάλλον

Σύνδεση της σχολικής Φυσικής Αγωγής και των σχολικών δραστηριοτήτων µε δραστηριότητες σε φυσικό περιβάλλον Σύνδεση της σχολικής Φυσικής Αγωγής και των σχολικών δραστηριοτήτων µε δραστηριότητες σε φυσικό περιβάλλον ρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύµβουλος Φυσικής Αγωγής ιπλή εκπαιδευτική λειτουργία των δραστηριοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασµός και υλοποίηση ενός εκπαιδευτικού προγράµµατος ΠΕ για το δάσος και την ανακύκλωση µε αφορµή µία έκθεση τέχνης για το περιβάλλον

Σχεδιασµός και υλοποίηση ενός εκπαιδευτικού προγράµµατος ΠΕ για το δάσος και την ανακύκλωση µε αφορµή µία έκθεση τέχνης για το περιβάλλον Σχεδιασµός και υλοποίηση ενός εκπαιδευτικού προγράµµατος ΠΕ για το δάσος και την ανακύκλωση µε αφορµή µία έκθεση τέχνης για το περιβάλλον Έρση Γιαννουλάτου Καλλιτέχνιδα Full Time BA(Ηοns) The Surrey Institute

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΘΕΜΑΤΟΣ

ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΘΕΜΑΤΟΣ Πρασινίζω το σχολείο µου, πρασινίζω την πόλη µου! Το Εργαστήριο το σχολικό έτος 2004-2005, συνεργάστηκε µε το Πειραµατικό Νηπιαγωγείο Ν. Χηλής στο σχεδιασµό και την ανάπτυξη Προγράµµατος Περιβαλλοντικής

Διαβάστε περισσότερα

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Φύση και Σχολικοί Κήποι Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Ιστορικά στοιχεία Η «μόρφωση» του ανθρώπου άρχισε άτυπα από την επαφή του με

Διαβάστε περισσότερα

Σεμινάριο στην Πύλο με θέμα: «ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ»

Σεμινάριο στην Πύλο με θέμα: «ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ» Σεμινάριο στην Πύλο με θέμα: «ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ» Την Παρασκευή 5 Δεκεμβρίου πραγματοποιήθηκε στην Πύλο σεμινάριο με θέμα «Αειφόρο Σχολείο-Βιωματικές Δράσεις» το οποίο οργάνωσε η Σχολική

Διαβάστε περισσότερα

Η οικολογική κρίση και τα µηνύµατά της

Η οικολογική κρίση και τα µηνύµατά της ΕΚΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Η οικολογική κρίση και τα µηνύµατά της Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Επιλέξετε τη σωστή από τις παρακάτω προτάσεις, θέτοντάς την σε κύκλο. 1. Η παραγωγή περισσότερων ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΙΚΩΝ ΑΓΑΘΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

«Το Ανθρωπογενές Περιβάλλον στην Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη (ΕΕΑ)»

«Το Ανθρωπογενές Περιβάλλον στην Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη (ΕΕΑ)» Ημερίδα «Ανθρωπογενές Περιβάλλον & Αειφόρος Διαχείριση» Αθήνα, 13 Νοεμβρίου 2012 «Το Ανθρωπογενές Περιβάλλον στην Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη (ΕΕΑ)» Καθ. Μιχαήλ Σκούλλος, ΕΚΠΑ Έδρα UNESCO για τη

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης

Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης 2 ο 2/θ Νηπιαγωγείο Αιγινίου Τμήμα 1 ο Κλασικό Αριθμός νηπίων προνηπίων: 13 Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Το σποράκι πηγή Ζωής «Σποράκι εδώ - σποράκι εκεί χτίζεται μια νέα ζωή» Υπεύθυνη Νηπιαγωγός:

Διαβάστε περισσότερα

αειφορία και περιβάλλον

αειφορία και περιβάλλον ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΓΕΩΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Αειφορία και Περιβάλλον ΠΟΜ 215 Ι ΑΡΧΕΣ ΑΕΙΦΟΡΙΑΣ http://www.evangelosakylas.weebly.com Ευάγγελος Ακύλας Αειφορία

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση σε φυσικό περιβάλλον / υγεία / ποιότητα ζωής / περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση. «ΑΓΩΓΗ ΥΠΑΙΘΡΟΥ»

Άσκηση σε φυσικό περιβάλλον / υγεία / ποιότητα ζωής / περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση. «ΑΓΩΓΗ ΥΠΑΙΘΡΟΥ» Άσκηση σε φυσικό περιβάλλον / υγεία / ποιότητα ζωής / περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση. «ΑΓΩΓΗ ΥΠΑΙΘΡΟΥ» Κουθούρης Χαρίλαος, Επίκουρος Καθηγητής στην «ιοίκηση ραστηριοτήτων Αναψυχής», Τ.Ε.Φ.Α.Α., Πανεπιστηµίου

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΕΙΔΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Γενικά Λαμβάνοντας υπόψη τις μέχρι σήμερα Εγκυκλίους για τον τρόπο οργάνωσης και λειτουργίας

Διαβάστε περισσότερα

Τα «µονοπάτια» του Σκιρώνειου Κέντρου Κηφισιάς

Τα «µονοπάτια» του Σκιρώνειου Κέντρου Κηφισιάς Τα «µονοπάτια» του Σκιρώνειου Κέντρου Κηφισιάς Μάρι Πολυχρονοπούλου 1, Νίκη Αρχοντάκη 2 1. Πρόεδρος Ζωγράφος Σκιρώνειο Μουσείο Πολυχρονόπουλου email: skironio@otenet.gr 2. Γενική Γραµµατέας Συντηρήτρια

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧ.ΕΤΗ 2012-13,2013-14..

ΣΧ.ΕΤΗ 2012-13,2013-14.. ΣΧ.ΕΤΗ 2012-13,2013-14.. Ο ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΚΗΠΟΣ ΣΤΟ ΣΗΜΕΡΙΝΟ ΣΧΟΛΕΙΟ αισθητική απόλαυση μέσο για τη σχολική διδασκαλία, η οποία εστιάζει στη διατροφή και την υγεία δίνει ευκαιρία στους μαθητές να γνωρίσουν τη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ

Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ 3 Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ-ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 205 Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ (Ένα παραμύθι από μεγάλα παιδιά) Παπαλουκά Κων/να Εκπαιδευτικός Β θμιας Εκπαίδευσης Νηπιοβρεφοκόμος Τσαγκουρνού Ελισάβετ Εκπαιδευτικός

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το Σύντομη περιγραφή Το Ελληνικό Παιδικό Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Παγκόσµια Περιβαλλοντικά Προβλήµατα

Παγκόσµια Περιβαλλοντικά Προβλήµατα Παγκόσµια Περιβαλλοντικά Προβλήµατα Κων/νος Αµπελιώτης, Επικ. Καθηγητής Γραφείο 3.1, Τηλ. 210-9549363 E-mail: kabeli@hua.gr Πως θα γίνει το µάθηµα; 13 παραδόσεις Κάθε Παρασκευή 10-13 Οι παραδόσεις θα τοποθετούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ

ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ ΣΧΟΛΕΙΟ: Δημοτικό Σχολείο Παλώδιας ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2011-2012 Αρ. Μαθητών που συμμετέχουν στο πρόγραμμα: 38 Αρ. Εκπαιδευτικών που συμμετέχουν στο πρόγραμμα: 7 Εκπαιδευτικοί:

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα με αφορμή την έκθεση

Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα με αφορμή την έκθεση Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα με αφορμή την έκθεση Joseph Beuys και οι ελληνικές αναφορές στο έργο του Τέχνη από και για το Περιβάλλον Σχεδιασμός παρουσίασης: Διεύθυνση Πολιτιστικών Joseph Beuys 1923-1986 Ποιος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ «Ο ΘΑΥΜΑΣΤΟΣ ΜΙΚΡΟΚΟΣΜΟΣ ΤΩΝ ΜΑΝΙΤΑΡΙΩΝ» ΠΕΡΙΛΗΨΗ

ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ «Ο ΘΑΥΜΑΣΤΟΣ ΜΙΚΡΟΚΟΣΜΟΣ ΤΩΝ ΜΑΝΙΤΑΡΙΩΝ» ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ «Ο ΘΑΥΜΑΣΤΟΣ ΜΙΚΡΟΚΟΣΜΟΣ ΤΩΝ ΜΑΝΙΤΑΡΙΩΝ» Ειρήνη Ντόνα 1, ηµήτρης Τσακστάρας 2 1 Υπεύθυνη ΚΠΕ Γρεβενών, 2 Αν. Υπευθύνου ΚΠΕ Γρεβενών Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Επικοινωνία ΣυνΚίνησις 2155304973, 6973933877 info@sinkinisis.com www.sinkinisis.com ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

1/Θ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΚΙΒΕΡΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013

1/Θ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΚΙΒΕΡΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013 1/Θ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΚΙΒΕΡΙΟΥ νηπιαγωγοί: Αγγελική Ντέρτη Γιώτα Σταυροπούλου Αριθμός νηπίων: 17 Το περιβάλλον είναι υπόθεση όλων μας και οφείλουμε να το προστατέψουμε. Στο νηπιαγωγείο μας κάναμε μια

Διαβάστε περισσότερα

8. Συµπεράσµατα Προτάσεις

8. Συµπεράσµατα Προτάσεις 8. Συµπεράσµατα Προτάσεις Όπως φάνηκε από όλα τα παραπάνω ο οικότοπος των Μεσογειακών Εποχικών Λιµνίων αποτελεί συγκριτικό πλεονέκτηµα των περιοχών µελέτης και η διατήρηση του µπορεί να συνδυαστεί άµεσα

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

Ο όρος Π.Ε. στην Ελλάδα άρχισε να χρησιμοποιείται από το 1976 και έπειτα. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που υπάρχουν, η ανάπτυξη της Π.Ε.

Ο όρος Π.Ε. στην Ελλάδα άρχισε να χρησιμοποιείται από το 1976 και έπειτα. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που υπάρχουν, η ανάπτυξη της Π.Ε. Ο όρος Π.Ε. στην Ελλάδα άρχισε να χρησιμοποιείται από το 1976 και έπειτα. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που υπάρχουν, η ανάπτυξη της Π.Ε. στην Ελλάδα σχετίζεται καθαρά με τις δραστηριότητες διεθνών οργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ICOM ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Αγ.Ασωμάτων 15 ΑΘΗΝΑ 105 53 Τηλ./Fax: 210 3219414 www.otenet.gr/icom Email icom@otenet.gr ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Το Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων ιδρύθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr Εισαγωγή Η αλλαγή του κλίματος αποτελεί στις μέρες μας ένα αδιαμφισβήτητο

Διαβάστε περισσότερα

ιερεύνηση των Όρων και των Προϋποθέσεων που ενισχύουν την Ανάδειξη της Πολιτισµικής υναµικής της Εκπαίδευσης

ιερεύνηση των Όρων και των Προϋποθέσεων που ενισχύουν την Ανάδειξη της Πολιτισµικής υναµικής της Εκπαίδευσης ιερεύνηση των Όρων και των Προϋποθέσεων που ενισχύουν την Ανάδειξη της Πολιτισµικής υναµικής της Εκπαίδευσης Η σύγχρονη εκπαίδευση στοχεύει στην ολόπλευρη ανάπτυξη του µαθητή τόσο σε ατοµικό όσο και σε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕ60/70, ΠΕ02, ΠΕ03, ΠΕ04)

ΠΕ60/70, ΠΕ02, ΠΕ03, ΠΕ04) «Επιµόρφωση εκπαιδευτικών στη χρήση και αξιοποίηση των ΤΠΕ στην εκπαιδευτική διδακτική διαδικασία» (Γ ΚΠΣ, ΕΠΕΑΕΚ, Μέτρο 2.1, Ενέργεια 2.1.1, Κατηγορία Πράξεων 2.1.1 θ) Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών για

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΟ ΠΡΑΣΙΝΟ ΣΤΗ ΦΥΣΗ ΚΑΙ ΣΤΑ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΓΙΑ ΜΑΘΗΤΕΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

«ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΟ ΠΡΑΣΙΝΟ ΣΤΗ ΦΥΣΗ ΚΑΙ ΣΤΑ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΓΙΑ ΜΑΘΗΤΕΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ «ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΟ ΠΡΑΣΙΝΟ ΣΤΗ ΦΥΣΗ ΚΑΙ ΣΤΑ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΓΙΑ ΜΑΘΗΤΕΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Θάλεια Καλαµπαλίκη Νηπιαγωγός - Φιλόλογος Υπεύθυνη Περιβαλλοντικής

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΡΙΖΩ ΤΟΝ ΥΓΡΟΒΙΟΤΟΠΟ ΤΗΣ ΑΛΥΚΗΣ ΤΗΣ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΧΟΛΕΙΟΥ-ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ

ΓΝΩΡΙΖΩ ΤΟΝ ΥΓΡΟΒΙΟΤΟΠΟ ΤΗΣ ΑΛΥΚΗΣ ΤΗΣ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΧΟΛΕΙΟΥ-ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης ΓΝΩΡΙΖΩ ΤΟΝ ΥΓΡΟΒΙΟΤΟΠΟ ΤΗΣ ΑΛΥΚΗΣ ΤΗΣ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΧΟΛΕΙΟΥ-ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ Έφη Δαρείου Εκπαιδευτικός, Πολιτικός Μηχανικός, Μηχανικός Περιβάλλοντος, Ειδίκευση

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική Εκπαίδευση

Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Σχέδιο Εργασίας με θέμα:«θαλασσα» Υπεύθυνες δασκάλες: Τάπα Σοφία Σαραλιώτη Έφη 3 ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΑΛΥΒΙΩΝ (ΛΑΓΟΝΗΣΙΟΥ) ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ Το θέμα «θάλασσα» πραγματοποιήθηκε από τις

Διαβάστε περισσότερα

Οι Εθνικοί ρυµοί της Ελλάδας...υπό την προστασία µου!

Οι Εθνικοί ρυµοί της Ελλάδας...υπό την προστασία µου! Οι Εθνικοί ρυµοί της Ελλάδας...υπό την προστασία µου! Aλεξανδροπούλου Παυλίνα Graphic designer - «Pi Beliefs, οπτική επικοινωνία περιβάλλοντος & πολιτισµού» email: pavlinac@otenet.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ Πρόκειται

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΝΕΣ ΓΕΦΥΡΕΣ Ενώνουμε τη φωνή μας για το νερό!

ΥΔΑΤΙΝΕΣ ΓΕΦΥΡΕΣ Ενώνουμε τη φωνή μας για το νερό! ΥΔΑΤΙΝΕΣ ΓΕΦΥΡΕΣ Ενώνουμε τη φωνή μας για το νερό! Βιώσιμη διαχείριση αστικού νερού: Βασικές αρχές & καλές πρακτικές σε θέματα επικοινωνίας, διαβούλευσης, εκπαίδευσης Νερό: δημόσιο αγαθό, μοναδικός φυσικός

Διαβάστε περισσότερα

Το µοντέλο επιµόρφωσης των εκπαιδευτικών πρωτοβάθµιας εκπαίδευσης στο Πρόγραµµα «ΜΕΛΙΝΑ Εκπαίδευση και Πολιτισµός»

Το µοντέλο επιµόρφωσης των εκπαιδευτικών πρωτοβάθµιας εκπαίδευσης στο Πρόγραµµα «ΜΕΛΙΝΑ Εκπαίδευση και Πολιτισµός» Το µοντέλο επιµόρφωσης των εκπαιδευτικών πρωτοβάθµιας εκπαίδευσης στο Πρόγραµµα «ΜΕΛΙΝΑ Εκπαίδευση και Πολιτισµός» εισήγηση του Μένη Θεοδωρίδη που πραγµατοποιήθηκε στο πλαίσιο του Πανελληνίου Συνεδρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΤI ΠΡΟΣΦΕΡΟΥΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΚΕΘΕΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ; ΠΩΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΝΤΑΙ; ΠΩΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΥΝ; ΜΠΟΡΕΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΑ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΕΙ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ;

ΤI ΠΡΟΣΦΕΡΟΥΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΚΕΘΕΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ; ΠΩΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΝΤΑΙ; ΠΩΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΥΝ; ΜΠΟΡΕΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΑ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΕΙ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ; ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΚΕΘΕΑ ΤI ΠΡΟΣΦΕΡΟΥΝ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ; ΠΩΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΝΤΑΙ; ΠΩΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΥΝ; ΜΠΟΡΕΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΑ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΕΙ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ; Η ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΤΟΥΣ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΩΘΗΣΕΙ ΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ; ΤI ΠΡΟΣΦΕΡΕΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Ενδογενής ανάπτυξη αξιοποίηση των τοπικών πόρων τοπικός προσδιορισμός των αναπτυξιακών προοπτικών - στόχων τοπικός

Διαβάστε περισσότερα

Δομή και Περιεχόμενο

Δομή και Περιεχόμενο Υπουργείο Παιδείας & Πολιτισμού Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Δομή και Περιεχόμενο Ομάδα Υποστήριξης Νέου Αναλυτικού Προγράμματος Εικαστικών Τεχνών Ιανουάριος 2013 Δομή ΝΑΠ Εικαστικών Τεχνών ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ ΕΘΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΟΙ ΟΧΤΩ ΠΥΛΕΣ

ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ ΕΘΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΟΙ ΟΧΤΩ ΠΥΛΕΣ ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ ΕΘΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΟΙ ΟΧΤΩ ΠΥΛΕΣ http://www.teachernet.gov.uk/sustainableschools/ Μετάφραση από τα αγγλικά: Ειρήνη Λυμπέρη ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΑΕΙΦΟΡΟΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ; Η αειφόρος

Διαβάστε περισσότερα

Ελιά. Η ελιά ή ελαιόδεντρο ή λιόδεντρο είναι γένος καρποφόρων δέντρων της οικογένειας των Ελαιοειδών, το οποίο συναντάται πολύ συχνά και στην Ελλάδα.

Ελιά. Η ελιά ή ελαιόδεντρο ή λιόδεντρο είναι γένος καρποφόρων δέντρων της οικογένειας των Ελαιοειδών, το οποίο συναντάται πολύ συχνά και στην Ελλάδα. Ελιά Ελιά Η ελιά ή ελαιόδεντρο ή λιόδεντρο είναι γένος καρποφόρων δέντρων της οικογένειας των Ελαιοειδών, το οποίο συναντάται πολύ συχνά και στην Ελλάδα. Ο καρπός του ονομάζεται επίσης ελιά και από αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΙΑ Α. ΔΡΑΚΑΚΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 6 ΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Ν.ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ

ΜΑΡΙΑ Α. ΔΡΑΚΑΚΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 6 ΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Ν.ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ «Διαχρονικές αξίες στην εκπαίδευση σε ένα περιβάλλον που αλλάζει μέσα από τον ανατρεπτικό οραματιστή καλλιτέχνη Γιάννη Γαΐτη» (Βιωματικό εργαστήριο με την αξιοποίηση του μοντέλου PERKINS) ΜΑΡΙΑ Α. ΔΡΑΚΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟN ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Αθήνα, 12 Μαΐου 2008

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟN ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Αθήνα, 12 Μαΐου 2008 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟN ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Αθήνα, 12 Μαΐου 2008 Ομιλία του Υφυπουργού Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων κ. Ανδρέα Λυκουρέντζου στην ημερίδα με θέμα «Η Αισθητική Αγωγή στα

Διαβάστε περισσότερα

«Θάλασσα Οικολογία» Καθηγητής: Αναστασιάδης Παναγιώτης

«Θάλασσα Οικολογία» Καθηγητής: Αναστασιάδης Παναγιώτης ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ Ι ΑΣΚΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ Προηγµένες Μαθησιακές Τεχνολογίες ιαδικτύου και Εκϖαίδευση αϖό Αϖόσταση ΤΕΛΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Λόγου Παίγνιον Ψυχαγωγία, Τέχνη, Γλώσσα στο σχολείο. Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρία. Υπηρεσίες Πολιτιστικής Εκπαίδευσης. Καραϊσκάκη 28, Ψυρρή, Αθήνα

Λόγου Παίγνιον Ψυχαγωγία, Τέχνη, Γλώσσα στο σχολείο. Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρία. Υπηρεσίες Πολιτιστικής Εκπαίδευσης. Καραϊσκάκη 28, Ψυρρή, Αθήνα Λόγου Παίγνιον Ψυχαγωγία, Τέχνη, Γλώσσα στο σχολείο Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρία Υπηρεσίες Πολιτιστικής Εκπαίδευσης Καραϊσκάκη 28, Ψυρρή, Αθήνα Κατά κοινή αντίληψη στην λογοτεχνία, η μετάφραση οδηγεί

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική Εκπαίδευση/ Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη & Υπαίθριες δραστηριότητες

Περιβαλλοντική Εκπαίδευση/ Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη & Υπαίθριες δραστηριότητες Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Κέντρο Έρευνας, Μελέτης και Εφαρμογών στην Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Περιβαλλοντική Εκπαίδευση/ Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη & Υπαίθριες δραστηριότητες

Διαβάστε περισσότερα

Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΧΟΛΕΙΟ. Χανιά

Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΧΟΛΕΙΟ. Χανιά Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Σμαράγδα Τσιραντωνάκη, ΠΕ70 ΣΧΟΛΕΙΟ Ιδιωτικά Εκπαιδευτήρια Θεοδωρόπουλου Χανιά Μάϊος 2015 Σελίδα 1 από 10 1. Συνοπτική περιγραφή της καλής πρακτικής Η παρούσα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ Τίτλος προγράμματος: «Ταξίδι στην Παραμυθοχώρα» Τάξη: Α Εκπαιδευτικός: Βασιλική Αντωνογιάννη Σχολικό έτος: 2013-14 Σύνολο μαθητών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ Να διατηρηθεί µέχρι Βαθµός ασφαλείας ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ Μαρούσι, 8-9 -2011 Αριθ. Πρωτ. :101837 /Γ2 Βαθµός Προτερ.: ΕΝΙΑΙΟΣ ΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ.

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ. 2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες Έχει παρατηρηθεί ότι δεν υπάρχει σαφής αντίληψη της σηµασίας του όρου "διοίκηση ή management επιχειρήσεων", ακόµη κι από άτοµα που

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδεύοντας για μια Βιώσιμη Πόλη

Εκπαιδεύοντας για μια Βιώσιμη Πόλη www.kpe-thess.gr www.facebook.com/kpethess Εκπαιδεύοντας για μια Βιώσιμη Πόλη ΚΠΕ Ελευθερίου Κορδελιού & Βερτίσκου Χ. Αθανασίου - Ε. Παπαδημητρίου - Ν. Ριφάκη - Γ. Σλαυκίδης Π. Τσολακίδου - Γ. Υφαντής

Διαβάστε περισσότερα

Περπατώ µες στο δάσος και µε ό,τι µαζεύω δηµιουργώ

Περπατώ µες στο δάσος και µε ό,τι µαζεύω δηµιουργώ Περπατώ µες στο δάσος και µε ό,τι µαζεύω δηµιουργώ ήµου Ε. 1, Βαλαβάνη. 2 1. Νηπιαγωγός Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Βάµου e-mail: evivoula@mailbox.gr 2. Νηπιαγωγός Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗΣ

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗΣ ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗΣ Καλημέρα σας. Αξιότιμοι Αγαπητοί συνάδελφοι και φίλοι Με μεγάλη χαρά το Ελληνικό Δίκτυο του Οικουμενικού Συμφώνου του ΟΗΕ υποδέχεται σήμερα, στην Πρώτη Περιφερειακή

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

Οι φυσικές δραστηριότητες στοδάσοςκαιτοβουνό, µέσο αναψυχής και επαφής µε το φυσικό περιβάλλον. ρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύµβουλος Φυσικής Αγωγής

Οι φυσικές δραστηριότητες στοδάσοςκαιτοβουνό, µέσο αναψυχής και επαφής µε το φυσικό περιβάλλον. ρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύµβουλος Φυσικής Αγωγής Οι φυσικές δραστηριότητες στοδάσοςκαιτοβουνό, µέσο αναψυχής και επαφής µε το φυσικό περιβάλλον ρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύµβουλος Φυσικής Αγωγής Η παρουσία του ανθρώπου στο δάσος συνδεόταν στο παρελθόν

Διαβάστε περισσότερα

Άνθρωπος και δοµηµένο περιβάλλον

Άνθρωπος και δοµηµένο περιβάλλον ΤΕΤΑΡΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Άνθρωπος και δοµηµένο περιβάλλον Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Επιλέξετε τη σωστή από τις παρακάτω προτάσεις, θέτοντάς την σε κύκλο. 1. Το περιβάλλον γίνεται ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΝΕΣ α) όταν µέσα

Διαβάστε περισσότερα

AQUA 2010 Εκπαιδευτικά προγράµµατα Αναπτυξιακής Εκπαίδευσης για τις Κλιµατικές Αλλαγές και τη Φτώχεια ήµητρα Ντιρογιάννη Υπεύθυνη Αναπτυξιακής

AQUA 2010 Εκπαιδευτικά προγράµµατα Αναπτυξιακής Εκπαίδευσης για τις Κλιµατικές Αλλαγές και τη Φτώχεια ήµητρα Ντιρογιάννη Υπεύθυνη Αναπτυξιακής AQUA 2010 Εκπαιδευτικά προγράµµατα Αναπτυξιακής Εκπαίδευσης για τις Κλιµατικές Αλλαγές και τη Φτώχεια ήµητρα Ντιρογιάννη Υπεύθυνη Αναπτυξιακής Εκπαίδευσης H ActionAid είναι ένας διεθνής αναπτυξιακός οργανισµός

Διαβάστε περισσότερα

Το παράδειγµα του 132ου ηµοτικού της Γκράβας ήταν το σχολείο του µέλλοντος

Το παράδειγµα του 132ου ηµοτικού της Γκράβας ήταν το σχολείο του µέλλοντος ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΜΕ ΤΗΝ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΣΤΟ ΑΠΘ ΗΜΗΤΡΑ ΚΟΓΚΙ ΟΥ 13.07.08 Το παράδειγµα του 132ου ηµοτικού της Γκράβας ήταν το σχολείο του µέλλοντος Η ΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΑΝΑΓΚΑΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Βιοποικιλότητα & Αγροτικά Οικοσυστήματα

Βιοποικιλότητα & Αγροτικά Οικοσυστήματα ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΕΘΟΔΟΥ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΑΠΟΤΥΠΩΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΑΕΙΦΟΡΑ ΑΓΡΟ- ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ: Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΕΛΑΙΩΝΑ Χρονική Διάρκεια: Οκτώβριος 2010 Ιούνιος 2014 Προϋπολογισμός:

Διαβάστε περισσότερα

Βιοτεχνολογία και Παραγωγή: Ποια ερωτήµατα πρέπει να απαντηθούν

Βιοτεχνολογία και Παραγωγή: Ποια ερωτήµατα πρέπει να απαντηθούν Βιοτεχνολογία και Παραγωγή: Ποια ερωτήµατα πρέπει να απαντηθούν Γ. Ν. Σκαράκης Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών Συνέδριο Αγροτικής Επιχειρηµατικότητας Αθήνα, 10 Μαΐου 2015 Βασικοί στόχοι γεωργικής ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου»

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΜΠΙΛΙΟΥΡΗ ΑΡΓΥΡΗ 2011 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ «ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΕΝΟΣ ΑΓΓΕΙΟΥ» ΘΕΜΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Η παρούσα εργασία αποτελεί το θεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD

Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD Εργαστήριο Διδακτικής, Επιστημολογίας Φυσικών Επιστημών και Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

Αστικοί κήποι, κοινωνική αλληλεπίδραση. και οικονομική κρίση

Αστικοί κήποι, κοινωνική αλληλεπίδραση. και οικονομική κρίση Αστικοί κήποι, κοινωνική αλληλεπίδραση και οικονομική κρίση Λεμονιά Μαντούβαλου, φιλόλογος, ΜΑ Εκπαίδευση και Πολιτισμός. Επιμορφωτικό σεμινάριο "Σχολικός κήπος: Γιατί και πώς;", Κ.Π.Ε. Δραπετσώνας, 29

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΜΗ ΤΥΠΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΜΗ ΤΥΠΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΜΗ ΤΥΠΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ Ταξίδι στο κέντρο της γης Ο κόσµος των εντόµων Είµαι ο σπόρος Το παιχνίδι της χαµένης Θη-Σάυρας Υπεύθυνοι Εκπαιδευτικών Προγραµµάτων:

Διαβάστε περισσότερα

Αστική αειφορία. ιαµόρφωση και εφαρµογή ολοκληρωµένων πιλοτικών προγραµµάτων βιώσιµης αστικής ανάπτυξης. Το πρόγραµµα URBAN Κερατσίνι - ραπετσώνα.

Αστική αειφορία. ιαµόρφωση και εφαρµογή ολοκληρωµένων πιλοτικών προγραµµάτων βιώσιµης αστικής ανάπτυξης. Το πρόγραµµα URBAN Κερατσίνι - ραπετσώνα. Ε.Μ.Π. ΤΜΗΜΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΠΟΛΕΟ ΟΜΙΑ ΚΑΙ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΥΝΑΜΙΚΗ ΤΩΝ ΧΩΡΙΚΩΝ ΟΜΩΝ ΚΑΙ ΧΡΗΣΕΩΝ ΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία Παρουσίαση Προγράµµατος σε Διδασκαλικό Σύλλογο Δηµοτικού Σχολείου Αγ. Αντωνίου Αξιοποίηση Λαϊκών Ιστοριών της Κύπρου για Προώθηση της Διαπολιτισµικής Εκπαίδευσης Σεπτ 2011 - Αυγ 2013 Δίκτυο συνεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή λαχανικών σε αστικό περιβάλλον: Μία καλή πρακτική στη διδασκαλία του μαθήματος Ερευνητική Εργασία

Παραγωγή λαχανικών σε αστικό περιβάλλον: Μία καλή πρακτική στη διδασκαλία του μαθήματος Ερευνητική Εργασία Παραγωγή λαχανικών σε αστικό περιβάλλον: Μία καλή πρακτική στη διδασκαλία του μαθήματος Ερευνητική Εργασία Παπαδοπούλου Παρθένα Γεωπόνος MSc 1 ο ΕΠΑ.Λ ΕΥΟΣΜΟΥ «Καλλιεργώ στην πόλη μου, στο σχολείο μου»

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά Ε. Κολέζα Α. Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας µαθηµατικής ενότητας: Βήµατα για τη συγγραφή του σχεδίου Β. Θεωρητικό υπόβαθρο της διδακτικής πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΤΙΟΥ 2012 ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΑΣΟΠΟΝΙΑΣ

ΜΑΡΤΙΟΥ 2012 ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΑΣΟΠΟΝΙΑΣ 21 ΜΑΡΤΙΟΥ 2012 Κυριακή 18 Μαρτίου 2012, ώρα 11:00 ενδροφύτευση - Τριάδι Θέρµης ΣΥΝΔΙΟΡΓΑΝΩΤΕΣ: Τετάρτη 21 Μαρτίου 2012, ώρα 18:00 ΚΤΙΡΙΟ ΠΑΛΑΙΑΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ Α.Π.Θ - Αίθουσα Τελετών Σχολή ασολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑTΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακό Συνέδριο ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ. για την νέα Προγραμματική Περίοδο 2014 2020

Αναπτυξιακό Συνέδριο ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ. για την νέα Προγραμματική Περίοδο 2014 2020 Αναπτυξιακό Συνέδριο ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ για την νέα Προγραμματική Περίοδο 2014 2020 23 04 2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ, ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ Ειδική Υπηρεσία Διαχείρισης ΕΠΠΕΡΑΑ «Το

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΕΙΦΟΡΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: όλοι νοιαζόμαστε όλοι συμμετέχουμε»

«ΑΕΙΦΟΡΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: όλοι νοιαζόμαστε όλοι συμμετέχουμε» 2 ο ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΕΓΓΕΚΡΙΜΕΝΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΑΠΟ ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ: «ΑΕΙΦΟΡΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: όλοι νοιαζόμαστε όλοι συμμετέχουμε» Θέμα του σεμιναρίου: «Αναγκαίες διεργασίες

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού

Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού Όνοµα: Τάσος Αναστάσιος Επώνυµο: Μικρόπουλος Τίτλος: Αναπληρωτής Καθηγητής, Εργαστήριο Εφαρµογών Εικονικής Πραγµατικότητας στην Εκπαίδευση, Πανεπιστήµιο Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι Εκπαιδευτικών

Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι Εκπαιδευτικών Περιφερειακή Ενότητα Νομού Τρικάλων Δ/ΝΣΗ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΜΕΡΙΜΝΑΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Θεσμοί της Αυτοδιοίκησης και της κεντρικής Κυβέρνησης φιλικοί στο παιδί Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι

Διαβάστε περισσότερα

Τ Α ΣΤ Σ Ι Τ Κ Ι Ο Π ΕΡ Ε Ι Ρ Β Ι ΑΛΛ Λ Ο Λ Ν

Τ Α ΣΤ Σ Ι Τ Κ Ι Ο Π ΕΡ Ε Ι Ρ Β Ι ΑΛΛ Λ Ο Λ Ν ΤΟ ΑΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ο χώρος µπορεί να διακριθεί σε 2 κατηγορίες το δοµηµένοαστικόχώρο και το µη αστικό, µη δοµηµένο ύπαιθρο αγροτικό ή δασικό χώρο. Αστικός χώρος = ήλιος, αέρας, το νερό, η πανίδα, η χλωρίδα,

Διαβάστε περισσότερα

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το Η δηµιουργία του παρόντος υλικού έγινε στο πλαίσιο της ενέργειας 2.4.3 κατηγορία πράξεων γ του ΕΠΕΑΕΚ 2 µε τίτλο: «Προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

698 Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΤΕΙ Ιονίων Νήσων (Ζάκυνθο)

698 Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΤΕΙ Ιονίων Νήσων (Ζάκυνθο) 698 Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΤΕΙ Ιονίων Νήσων (Ζάκυνθο) Το γνωστικό αντικείμενο του Τμήματος Το περιεχόμενο σπουδών του τμήματος «Οικολογίας & Περιβάλλοντος» με έδρα τη Ζάκυνθο καλύπτει το γνωστικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΩΝ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΩΝ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΩΝ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Ο/Η κάθε εκπαιδευτικός µπορεί να επιλέξει να ακολουθήσει το προτεινόµενο πρόγραµµα, ή να το διαµορφώσει ανάλογα µε το πώς επιθυµεί και ταιριάζει στις ανάγκες και τις δυνατότητες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΕΝ ΡΟ ΩΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟ ΚΑΙ ΟΜΙΚΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ

ΤΟ ΕΝ ΡΟ ΩΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟ ΚΑΙ ΟΜΙΚΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΗΜΟΥ ΑΘΗΝΑΙΩΝ, ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΝΤΩΝΗΣ ΑΝΤΩΝΗΣ ΤΡΙΤΣΗΣ ΤΟ ΕΝ ΡΟ ΚΑΙ Η ΠΟΛΗ. ΑΘΗΝΑ-18 ΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2014 ΤΟ ΕΝ ΡΟ ΩΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟ ΚΑΙ ΟΜΙΚΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ ρ. Αικατερίνη Γκόλτσιου Γεωπόνος (Γ.Π.Α.)-Αρχιτέκτων

Διαβάστε περισσότερα

Η γεωργία αποτελεί ζωτικής σημασίας τομέας για την οικονομία της ΕΕ, κατατάσσοντας την σε ένα από τους μεγαλύτερους παραγωγούς τροφίμων στον

Η γεωργία αποτελεί ζωτικής σημασίας τομέας για την οικονομία της ΕΕ, κατατάσσοντας την σε ένα από τους μεγαλύτερους παραγωγούς τροφίμων στον Περιφερειακό Συνέδριο ΕΕ Κύπρος Αειφόρος Αγροτική Ανάπτυξη Ακάμα 24 Ιανουαρίου 2015 Αίθουσα Συνεδρίων - Ξενοδοχείο Droushia Heights (Δρούσεια) Δημήτρης Παπαδάκης - Ευρωβουλευτής (ΕΔΕΚ, S&D) "Η σημασία

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονος χορός: Ιστορία, εκπαίδευση, σύνθεση και χορογραφία. Ενότητα 9: Χοροθέατρο Γαλάνη Μαρία (Μάρω) PhD Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης

Σύγχρονος χορός: Ιστορία, εκπαίδευση, σύνθεση και χορογραφία. Ενότητα 9: Χοροθέατρο Γαλάνη Μαρία (Μάρω) PhD Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης Σύγχρονος χορός: Ιστορία, εκπαίδευση, σύνθεση και χορογραφία Ενότητα 9: Χοροθέατρο Γαλάνη Μαρία (Μάρω) PhD Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης 1 Σκοπός της ενότητας Γνωριμία με την τέχνη του χοροθεάτρου

Διαβάστε περισσότερα

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Γιατί ακόμα και όταν η αγάπη είναι δεδομένη, η επικοινωνία είναι κάτι που μαθαίνεται* *Προγράμματα βασισμένα στην «Επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α. Στο κείµενο αυτό η συγγραφέας πραγµατεύεται την αρχαία ελληνική τέχνη και την προσφορά της στον άνθρωπο. Αρχικά επισηµαίνει την ιδιαιτερότητά

Διαβάστε περισσότερα

ποδράσηη Το Βυζαντινό Κάστρο Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9ο ΕΠΑΛ Θεσσαλονίκης

ποδράσηη Το Βυζαντινό Κάστρο Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9ο ΕΠΑΛ Θεσσαλονίκης ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 ποδράσηη 5 Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού 9ο ΕΠΑΛ Θεσσαλονίκης Το Βυζαντινό Κάστρο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Το περιβάλλον ως σύστηµα

Το περιβάλλον ως σύστηµα Το περιβάλλον ως σύστηµα Σύστηµα : ηιδέατουστηθεώρησητουκόσµου Το σύστηµα αποτελεί θεµελιώδη έννοια γύρω από την οποία οργανώνεται ο τρόπος θεώρησης του κόσµου και των φαινοµένων που συντελούνται µέσα

Διαβάστε περισσότερα

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας 1. Ορισµός και αντικείµενο της Κοινωνιολογίας 1.1. Κοινωνιολογία και κοινωνία Ερωτήσεις του τύπου «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις ως Σωστές ή Λανθασµένες,

Διαβάστε περισσότερα

Τους Μύθους αν ξυπνήσεις... θησαυρούς θα ανακαλύψεις

Τους Μύθους αν ξυπνήσεις... θησαυρούς θα ανακαλύψεις 2016 ΤΟ ΙΔΡΥΜΑ Ο Μιχάλης Κακογιάννης συνέστησε το κοινωφελές «Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης» στα τέλη του 2003, επιθυμώντας να δημιουργήσει έναν φορέα πολιτισμού που θα διαθέτει σύγχρονα μέσα, καινοτόμες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αποτύπωση του Εκπαιδευτικού Συστήµατος σε Επίπεδο Σχολικών Μονάδων Στατιστική απεικόνιση των σχολικών µονάδων Πρωτοβάθµιας και ευτεροβάθµιας Εκπαίδευσης κατά το σχολικό έτος

Διαβάστε περισσότερα

Η κατασκευή Poster ως Οπτικό Εργαλείο Σκέψης στη ιδασκαλία: Η χρήση του καινοτόµου λογισµικού PosterGenius στην εκπαιδευτική διαδικασία

Η κατασκευή Poster ως Οπτικό Εργαλείο Σκέψης στη ιδασκαλία: Η χρήση του καινοτόµου λογισµικού PosterGenius στην εκπαιδευτική διαδικασία Η κατασκευή Poster ως Οπτικό Εργαλείο Σκέψης στη ιδασκαλία: Η χρήση του καινοτόµου λογισµικού PosterGenius στην εκπαιδευτική διαδικασία Μουστακίδης Θεόφιλος 1, Βαρδής Φοίβος 2 1 Μαθητής Ε 1 Τάξης, 2 ο

Διαβάστε περισσότερα

Ενίσχυση της συμμετοχής των τοπικών πληθυσμών στη διαχείριση των υγροτόπων: Οι κατευθυντήριες γραμμές της Σύμβασης Ραμσάρ

Ενίσχυση της συμμετοχής των τοπικών πληθυσμών στη διαχείριση των υγροτόπων: Οι κατευθυντήριες γραμμές της Σύμβασης Ραμσάρ Ενίσχυση της συμμετοχής των τοπικών πληθυσμών στη διαχείριση των υγροτόπων: Οι κατευθυντήριες γραμμές της Σύμβασης Ραμσάρ Δρ. Μαρία Κάπαρη Ειδική επιστήμονας ΕΚΠΑΑ 2 ο Διεθνές Συνέδριο AQUA 2006 Θεματική

Διαβάστε περισσότερα

Προγράμματα στην Περιβαλλοντική Εκπαίδευση και στην Εκπαίδευση για την Αειφορία. Έτος: 2008 2009

Προγράμματα στην Περιβαλλοντική Εκπαίδευση και στην Εκπαίδευση για την Αειφορία. Έτος: 2008 2009 Προγράμματα στην Περιβαλλοντική Εκπαίδευση και στην Εκπαίδευση για την Αειφορία 1. Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας Έτος: 2008 2009 Το πρόγραμμα είναι τριήμερο και απευθύνεται σε μαθητές Α/θμιας και Β/θμιας

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Tο ανθρώπινο στοιχείο είναι μοναδικής σημασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ- ΜΑΘΗΜΑ 1. Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείου Καλού Χωριού Λεμεσού

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ- ΜΑΘΗΜΑ 1. Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείου Καλού Χωριού Λεμεσού ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ- ΜΑΘΗΜΑ 1 Όνομα Εκπαιδευτικού: Θεοδοσία Βασιλείου Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείου Καλού Χωριού Λεμεσού Ζήτημα της Αειφόρου Περιβαλλοντικής Εκπαιδευτικής Πολιτικής: Ανάληψη

Διαβάστε περισσότερα

Αειφορικός σχεδιασµός & κατασκευή κτιρίων

Αειφορικός σχεδιασµός & κατασκευή κτιρίων 2η Ηµερίδα για την Ελληνική Πλατφόρµα για την Έρευνα και Τεχνολογία στην Κατασκευή Αειφορικός σχεδιασµός & κατασκευή κτιρίων στο πλαίσιο των στόχων της Πλατφόρµας για την Έρευνα και Τεχνολογία στην Κατασκευή

Διαβάστε περισσότερα

Χωρίς πανικό, με λογική και θέληση, θα πρέπει από τώρα να αρχίσουμε να σχεδιάζουμε τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν για την αντιμετώπιση των

Χωρίς πανικό, με λογική και θέληση, θα πρέπει από τώρα να αρχίσουμε να σχεδιάζουμε τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν για την αντιμετώπιση των Χωρίς πανικό, με λογική και θέληση, θα πρέπει από τώρα να αρχίσουμε να σχεδιάζουμε τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν για την αντιμετώπιση των μελλοντικών προβλημάτων που κατά πάσα πιθανότητα θα δημιουργηθούν,

Διαβάστε περισσότερα

"Μια σημαία μια ιδέα"

Μια σημαία μια ιδέα Τελική Εργασία "Μια σημαία μια ιδέα" Καρακώτσογλου Αντώνης 19ο Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης Τάξη Στ` Υπεύθυνη ομάδας εργασίας: Δούβλη Γεωργία ΜΑΙΟΣ 2014 Abstract - Περίληψη Η παρούσα εργασία εκπονήθηκε

Διαβάστε περισσότερα