ΣΧΕΔΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ ΠΟΥ ΑΦΟΡΟΥΝ ΣΕ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΩΝ ΑΫΠΝΙΑ. Συντάκτης: Αργυρή Ψυχογυιού

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΣΧΕΔΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ ΠΟΥ ΑΦΟΡΟΥΝ ΣΕ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΩΝ ΑΫΠΝΙΑ. Συντάκτης: Αργυρή Ψυχογυιού"

Transcript

1 ΣΧΕΔΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ ΠΟΥ ΑΦΟΡΟΥΝ ΣΕ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΩΝ ΑΫΠΝΙΑ Συντάκτης: Αργυρή Ψυχογυιού

2 Περιεχόμενα ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΒΑΣΗ... Error! Bookmark not defined. Α. Εισαγωγή... Error! Bookmark not defined.2 Β. Αίτια... 4 Γ. Αξιολόγηση... 5 Δ. Διαχείριση Δ.1. Μη Φαρμακευτική Διαχείριση Δ.2. Φαρμακευτική διαχείριση Βιβλιογραφία ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ Α. Νοσηλευτική Διάγνωση: Αϋπνία Σχετιζόμενοι παράγοντες Προσδιοριστικά Χαρακτηριστικά Β. Επιθυμητές Εκβάσεις: Γ. Ενέργειες / Παρεμβάσεις ης ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ: ης ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ: ης ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ: ης ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ...22 Βιβλιογραφία ΕΝΤΥΠΑ Α. Έντυπο επικεντρωμένης αξιολόγησης αϋπνίας Υποκειμενικά Δεδομένα (Προσωπικες Αναφορές) Αντικειμενικά Δεδομένα (Ευρήματα) Β. Έντυπο διατύπωσης νοσηλευτικής διάγνωσης Γ. Έντυπο καταγραφής επιθυνητών εκβάσεων Δ. Νοσηλευτικές παρεμβάσεις

3 ΑΫΠΝΙΑ Συντάκτης: Αργυρή Ψυχογυιού ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΒΑΣΗ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο ύπνος αποτελεί μία από τις βασικότερες διαδικασίες του κιρκάδιου ρυθμού του ανθρώπου και είναι απαραίτητος για την διατήρηση ικανοποιητικών επιπέδων ψυχοσωματικής υγείας. Το φαινόμενο του ύπνου αποτελείται απο δύο φάσεις: τη φάση των ταχείων οφθαλμικών κινήσεων (Rapid Eye Movement, REM) και τη φάση των μη ταχείων οφθαλμικών κινήσεων (non-rapid eye movement, ΝREM). Ο REM ύπνος, γνωστός και ως ύπνος των ονείρων, είναι η ενεργός ή παράδοξη φάση ύπνου, κατά την οποία ο εγκέφαλος είναι εξαιρετικά δραστήριος, ενώ το υπόλοιπο σώμα παραμένει σχετικά αδρανές. Ο NREM ύπνος είναι η ήρεμη και σχετικά γαλήνια φάση του ύπνου, και αναφέρεται επίσης ως ύπνος των βραδέων κυμάτων λόγω της ιδιαίτερης ηλεκτροεγκεφαλογραφικής απεικόνισης του. Η φάση NREM διακρίνεται σε 4 στάδια, μέσω των οποίων ο οργανισμός προοδευτικά βυθίζεται σε όλο και πιο βαθύ ύπνο. Τέσσερις κύριες κατηγορίες διαταραχών ύπνου έχουν καθοριστεί απο την Επιτροπή Ταξινόμησης Διαταραχών Ύπνου (Sleep Disorders Classification Committee): Διαταραχές έναρξης και διατήρησης του ύπνου (αϋπνίες) Διαταρχές του κύκλου ύπνου-αφύπνισης Δυσλειτουργίες σχετιζόμενες με τον ύπνο, τα στάδια του ύπνου ή μερικώς αφυπνίσεις, όπως εφιάλτες, υπνοβασίες κλπ (παρυπνίες) Διαταραχές υπερβολικής υπνηλίας Αναλυτικότερα, στις πιο κοινές διαταραχές του ύπνου συγκαταλέγονται η αϋπνία, οι σχετιζόμενες με τον ύπνο διαταραχές της αναπνοής (όπως η άπνοια), οι σχετιζόμενες με τον ύπνο διαταραχές της κίνησης όπως το σύνδρομο ανήσυχων ποδιών και η περιοδική διαταραχή της κίνησης των κάτω άκρων και διαταραχές του κιρκάδιου ρυθμού όπως η διαταραχή προηγμένης και καθυστερημένης φάσης ύπνου, η εργασία σε βάρδιες και το jet lag. Η αϋπνία αποτελεί το πιο συχνό πρόβλημα ύπνου σε όλα τα ηλικιακά στάδια και για εκαττομύρια ανθρώπους αποτελεί χρόνιο πρόβλημα. Η αϋπνία συνυπάρχει συνήθως με άλλες συννοσηρότητες, ειδικότερα με κατάθλιψη, όπως και με καρδιαγγειακά, αναπνευστικά και γαστρεντερικά προβλήματα. Σε απουσία συννοσηροτήτων, η αϋπνία θεωρείται η κυρίαρχη διαταραχή. Είτε είναι η πρωταρχική είτε ή δευτερεύουσα διαταραχή, η χρόνια αϋπνία σχετίζεται συχνά με ένα μεγάλο αριθμό ανεπιθύμητων καταστασεων όπως διαταραχές διάθεσης, δυσκολίες στη συγκέντρωση και τη μνήμη. 3

4 Η διάγνωση της αύπνίας βασίζεται συνήθως στις αναφορές των ασθενών και των φροντιστών τους. Παρόλα αυτά υπάρχουν περιορισμένα ερευνητικά δεδομένα σχετικά με την ακρίβεια με την οποία μπορούν να περιγράψουν οι ασθενείς με προβλήματα ύπνου τα διαστήματα αϋπνίας τους κατά τη διάρκεια της νύχτας. Το ιατρικό ιστορικό και η φυσική εξέταση είναι χρήσιμα στην επισήμανση συνοσσυροτήτων. Μελέτες έχουν δείξει ότι περίπου το 30% του γενικού πληθυσμού αναφέρει προβλήματα ύπνου, ενώ περίπου 10% συνδέει την αύπνία με λειτουργικά προβλήματα στην καθημερινή ζωή, παρότι δεν είναι σαφές πόσοι απο όσους περιλαμβάνονται στο 10% υποφέρουν απο χρόνια αϋπνία. Όπως είναι αναμενόμενο, μεγαλύτερα ποσοστά εμφανίζονται στην κλινική πρακτική όπου περίπου 1 στους 2 ασθενείς αναφέρουν κάποιο πρόβλημα ύπνου. Η αϋπνία και κατ επέκταση η διαταραχή που προκαλεί στον κύκλο ύπνου-αφύπνισης αποτελεί κύριο προγνωστικό παράγοντα και συμβάλλει στην εμφάνιση συμπτωμάτων όπως κόπωση, γνωστική δυσλειτουργία και καταθλιπτική διάθεση. Επίσης, συνδέεται με μειωμένη λειτουργικότητα του ατόμου, φτωχή επίδοση στην εργασία, αυξημένο άγχος και κατάθλιψη. Η σχέση της κόπωσης και της αϋπνίας είναι περίπλοκη, καθώς τα δύο συμπτώματα συνυπάρχουν τις περισσότερες φορές και είναι δύσκολο να προσδιοριστεί αν η αϋπνία προκαλεί κόπωση ή το αντίστροφο. Α.1. Ορισμός αϋπνίας Ως αϋπνία, ορίζεται η δυσκολία του ατόμου να κοιμηθεί, να παραμείνει κοιμισμένο καθώς και το να ξυπνάει νωρίς. Η ύπαρξη μη αναζωογονητικού ύπνου παρά την παροχή επαρκούς χρόνου και ευκαιριών για ύπνο, με αποτέλεσμα την μειωμένη ημερήσια λειτουργικότητα του ατόμου, όπως η μειωμένη συγκέντρωση, οι διαταραχές της διάθεσης και το καθημερινό αίσθημα κούρασης (tiredness) περιλαμβάνεται στον ορισμό αν και ο παθοφυσιολογικός μηχανισμός αυτού του είδους αϋπνίας μπορεί να διαφέρει. H αϋπνία, ανάλογα με την αιτία μπορεί να διακριθεί σε: Πρωτοβάθμια αϋπνία, σε περίπτωση που δεν υπάρχει συννοσηρότητα. Συνήθως, διαρκεί περίπου 1 μήνα και το 15-20% των περιπτώσεων μακροχρόνιας αϋπνίας. Συνυπάρχουσα διαταραχή αϋπνίας, σε περιπτώσεις όπου συμβαίνει ως σύμπτωμα ή σχετίζεται και με ένα σύμπλεγμα άλλων καταστάσεων όπως σωματικές και ψυχιατρικές νόσοι, ναρκωτικά και κατάχρηση ουσιών. Επίσης, η αϋπνία χωρίζεται σε βραχυπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη (χρόνια), ανάλογα με τη διάρκεια. Όταν η αϋπνία εμφανίζεται πολλές φορές τη βδομάδα ή για χρονικό διάστημα μεγαλύτερο των 3-4 εβδομάδων, είναι χρόνια. 4

5 Α.2 Διαγνωστικά κριτήρια αϋπνίας Τα Διαγνωστικά Κριτήρια για το σύνδρομο αϋπνίας σύμφωνα με το DSM-V και τη Διεθνή Ταξινόμηση της διαταραχής του ύπνου είναι τα εξής: Δυσκολία στο να κοιμηθεί κανείς ή να παραμείνει κοιμισμένος: προσπάθεια για ύπνο περισσότερη από 30min ή συχνές και παρατεταμένες αφυπνίσεις για παραπάνω από 30 min Μειωμένη αποδοτικότητα ύπνου: όταν ο χρόνος του ύπνου αντιστοιχεί σε λιγότερο από το 85% του χρόνου που το άτομο παραμένει στο κρεβάτι Δυσκολίες στον ύπνο τουλάχιστον 3 φορές τη βδομάδα Δυσκολίες στον ύπνο για τουλάχιστον 3 μήνες Οι δυσκολίες στον ύπνο προκαλούν δυσφορία ή δυσλειτουργία του ατόμου σε κοινωνικό, επαγγελματικό τομέα αλλά σε άλλες σημαντικούς τομείς της λειτουργικότητας του ατόμου. Ο προτάσεις για το DSM-V χρησιμοποιούν τα ίδια κριτήρια με DSM-ΙV για τον ορισμό της αϋπνίας αλλά δεν περιλαμβάνει ξεχωριστές κατηγορίες αϋπνίες με βάση υποκείμενες αιτίες. Επιπλέον, η διαταραχή του ύπνου πρέπει να συμβαίνει τουλάχιστον 3 νύχτες την εβδομάδα για τουλάχιστον 3 μήνες για να πληρεί τα κριτήρια μιας χρόνια διαταραχής αϋπνίας. Β. ΑΙΤΙΑ ΑΫΠΝΙΑΣ Η αϋπνία εμφανίζεται σε άτομα όλων των ηλικιών και των εθνικοτήτων. Η ακριβής επίπτωση της αϋπνίας εξαρτάται απο τον ορισμό που χρησιμοποιείται κάθε φορά. Συμπτώματα αϋπνίας εμφανίζονται στο33%-50% του ενήλικου πληθυσμού, συμπτώματα αύπνίας με διαταραχή ή ανικανότητα στο 10% με 15% και ειδικές διαταραχές αϋπνίας στο 5% με 10%. Πολλές μελέτες έχουν μεγαλύτερη επίπτωση της αϋπνίας ανάμεσα σε ηλικιωμένους ανθρώπους, πιθανά ως αποτέλεσμα της επιδεινούμενης υγείας και του ιδρυματισμού όμως το αν το ποσοστό της αϋπνιας αυξάνεται μαζί με την ηλικία σε υγιείς ηλικιωμένους παραμένει αδιευκρίνιστο. Πολλές μελέτες παρατήρησης για την αϋπνία έχουν δείξει μεγαλύτερη επίπτωση της αϋπνίας σε γυναίκες, ειδικά μετα την εμμηνόπαυση. Στοιχέια σχετικά με εθνικές ή φυλετικές διαφορές δεν επιβεβαιώνονται. Αρκετές μελέτες έχουν δείξει μεγαλύτερη επίπτωση της αϋπνίας σε διαζευγμένους, σε διάσταση και χήρους ενήλικους παρά σε παντρεμενους. Σε κάποιες μελέτες το χαμηλότερο επίπεδο εκπαίδευσης και το χαμηλότερο εισόδημα σχετίστηκε με μεγαλύτερη επίπτωση της αϋπνίας. Αρκετές ψυχικές και σωματικές ασθένειες σχετίζονται ισχυρά με την αϋπνία. Η αϋπνία είναι σύμπτωμα της κατάθλιψης, για αυτό δεν αποτελεί έκπληξη ότι η διάγνωση της κατάθλιψης σχετίζεται με αϋπνία. Άλλες καταστάσεις όπως η αρθρίτιδα, η καρδιακή ανεπάρκεια, αναπνευστικά και γαστρεντερολογικά ενοχλήματα, η νόσος του Πάρκινσον, τα αγγειακά εγκεφαλικά και η ακράτεια επίσης επηρεάζουν τον ύπνο και αυξάνουν την επίπτωση της 5

6 αϋπνίας. Ο βαθμός στον οποίο η θεραπεία αυτών των καταστάσεων βελτιώνει την αϋπνία παραμένει ασαφής. Συμπερασματικά, παράγοντες κινδύνου που θα πρέπει να αναζητούνται και να αξιολογούνται καθώς πολύ συχνά συνυπάρχουν ή ευνοούν την εμφάνιση αϋπνίας, είναι οι εξής: Συνυπάρχοντα προβλήματα υγείας(νευρολογικά, καρδιοαναπνευστικά, προβλήματα του πεπτικού, ουροποιητικού ή αναπαραγωγικού συστήματος, ενδοκρινολογικά, μυοσκελετικά και άλλες διαταραχές ύπνου) Συνυπάρχουσες ψυχιατρικές διαταραχές όπως κατάθλιψη, αγχώδεις διαταραχές) Παρατεταμένο άγχος και ψυχοκοινωνικές αγχογόνες καταστάσεις Πόνος, κόπωση Κατάχρηση ουσιών όπως αλκοόλ Φαρμακευτική αγωγή(παρατεταμένη χρήση διεγερτικών του κεντρικού νευρικού συστήματος-π.χ αμφεταμίνες, καφεϊνη-, ηρεμιστικά και υπνωτικά, χημειοθεραπευτικοί παράγοντες, αντιεπιληπτικά, η αδρενοκορτικοτροπίνη) Παρατεταμένη χρήση κοινών υπνωτικών(επηρεάζουν τον REM ύπνο, οδηγώντας σε ευερεθιστότητα, απάθεια και ελαττωμένη νοητική εγρήγορση) Ανεργία, γυναικείο, φύλο, χαμηλό μορφωτικό επίπεδο, διαζύγιο Στους καρκινοπαθείς, σε αντίθεση με το γενικό πληθυσμό, ή νεαρότερη ηλικία. Σημαντική είναι η αναγνώριση και η αντιμετώπιση των παραπάνω παραγόντων οι οποίοι μπορούν να εξαλειφθούν. Γ. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΎΠΝΟΥ ΑΫΠΝΙΑΣ Από τη βιβλιογραφία, υποστηρίζεται πως θα πρέπει να γίνεται αξιολόγηση των ασθενών για ύπαρξη διαταραχών ύπνου και αϋπνίας σε συστηματική βάση. Η AASM (American Academy of Sleep Medicine), υποστηρίζει πως ο ασθενής θα πρέπει να συμπληρώνει ένα γενικό ιατρικό/ψυχιατρικό ιστορικό και να διατηρεί 1 ημερολόγιο ύπνου για 2 εβδομάδες. Επίσης, ιδιαιτέρως χρήσιμες είναι οι πληροφορίες που συλλέγονται για τον ασθενή απο τα διάφορα εργαλεία αξιολόγησης των ασθενών με αϋπνία (Πίνακας 1.1.). Ένα εργαλείο που προτείνεται απο την AASM είναι το Epworth Sleepiness Scale (ESS) και η διαδικασία αξιολόγησης θα πρέπει να ξεκινά από την πρώτη επίσκεψη για να αποκτηθεί μία γενική εικόνα των μοτίβων του ύπνου και να υπάρχει ενεργός συμμετοχή του ασθενούς. Πίνακας 1.1. Εργαλεία Αξιολόγησης Αϋπνίας Ερωτηματολόγιο Epworth Sleepiness Scale Insomnia Severity Index Περιγραφή 8 ερωτήσεις, αυτο-αναφοράς, για την αξιολόγηση της υπνηλίας (εύρος 0-24, φυσ. <10) 7 ερωτήσεις, αξιολογεί τις αντιλήψεις 6

7 των ασθενών για την αϋπνία Pittsburgh Sleep Quality index 24 ερωτήσεις, αυτοαναφοράς, μετρά την ποιότητα του ύπνου Beck Depression Inventory 21 ερωτήσεις, αυτοαναφοράς, αξιολογεί την κατάθλιψη (μικρή έως καθόλου κατάθλιψη <10, μέτρια με σοβαρή > 18) State-Trait Anxiety Inventory-Form Y Trait Scale Fatigue Severity Scale 20 ερωτήσεις, αυτοαναφοράς, αξιολογεί το άγχος (μικρό άγχος<50, σημαντικό άγχος> 70) 9 ερωτήσεις, αυτοαναφοράς για την καθημερινή κόπωση Short Form Health Survey (SF 36) 36 ερωτήσεις, αυτοαναφοράς, αξιολογεί ποιότητα ζωής για κάθε διαταραχή (0-100) Dysfunctional Beliefs and Attitudes about Sleep Questionaire 28 ερωτήσεις, αυτοαναφοράς,αξιολογεί αρνητικές γνώσεις για τον ύπνο Η αρχική αξιολόγηση διερευνά τις πεποιθήσεις του ασθενούς σχετικά με τον ύπνο και τι το άτομο αντιλαμβάνεται ως φυσιολογικό ύπνο(προσδοκίες, τις αντιλήψεις του ύπνου, διαταραχή της λειτουργικότητας του ατόμου), επιπτώσεις στην ποιότητα της ζωής, πρόσφατους στρεσογόνους παράγοντες και έγκαιρη ταυτοποίηση συνυπαρχόντων παραγόντων και συνοσηρότητας που μπορούν να προκαλέσουν αϋπνία. Στον πίνακα 1.2 παρατίθενται προτάσεις για τη λήψη ενός αξιόπιστου ιστορικού ύπνου και για την απαραίτητη κλινική εξέταση. Τα ζητούμενα στοιχεία μπορούν να προέλθουν απο ποικίλλες πηγές: υποκειμενικές αναφορές του ασθενή για δυσκολία στον ύπνο, αντικειμενικές παρατηρήσεις συμπεριφορικών και σωματικών εκδηλώσεων διαταραχών ύπνου, καθώς και αναφορές απο τους φροντιστές του ασθενούς σχετιζόμενες με την αντιλαμβανόμενη ποιότητα ύπνου του ασθενούς. Πίνακας 1.2 Υπόδειγμα ερωτηματολογίου ιστορικού και συνηθειών ύπνου Τι σας ανησυχεί περισσότερο σχετικά με τον τρόπο που κοιμάστε; Πόσο καιρό έχετε προβλήματα με τον ύπνο και τι νομίζετε ότι τα προκάλεσε; Πώς θα περιγράφατε ένα συνηθισμένο νυχτερινό ύπνο σας; 7

8 Ποιά ώρα συνήθως πηγαίνετε για ύπνο και ποιά ώρα ξυπνάτε; Περιγράψτε το δωμάτιο σας Με τι ασχολείστε λίγη ώρα πριν πέσετε για ύπνο; Ο ύπνος σας είναι ίδιος όλες τις μέρες της εβδομάδας; Είναι δυνατό να αποκοιμηθείτε σε ακατάλληλες ώρες και χώρους; Αισθάνεστε πόνο τις τελευταίες ημέρες; Τι είδους φάρμακα ή ουσίες χρησιμοποιείτε(συμπεριλαμβανομένων του αλκοόλ και της νικοτίνης); Έχετε πάρει ποτέ υπναγωγά φάρμακα; Αν ναι, ποιά; Έχετε συχνά συμπτώματα νυχτερινής δυσπεψίας; Έχετε συχνά αισθήματα ενόχλησης ή αιμωδίες στα πόδια και τα πέλματα όταν ξαπλώνετε; Σας ανακουφίζει τότε να σηκώνεστε και να περπατάτε; Τινάζετε τα πόδια ή κλωτσάτε το βράδυ; Σας πιάνει δύσπνοια όταν ξαπλώνετε; Μήπως ξυπνάτε το βράδυ με δυσκολία στην αναπνοή; Σας έχουν πει ότι ροχαλίετε δυνατά τη νύχτα; Σας έχει ξυπνήσει ποτέ έντονο αίσθημα πνιγμού ή ξινή γεύση στο στόμα; Ξυπνάτε συχνά με πονοκέφαλο ή κράμπες στα πόδια; Πώς είναι η διάθεση σας; Είστε ικανοποιημένοι/ δυσαρεστημένοι απο τη μέχρι τώρα εξέλιξη των πραγμάτων στη ζωή σας; Σημαντικά στοιχεία που εμπεριέχουν μεγάλο κίνδυνο για εμφάνιση αϋπνίας είναι τα μείζονα καταθλιπτικά επεισόδια, το γενικευμένο άγχος ή οι διαταραχές πανικού, η κατάχρηση ουσιών και η υπερβολική ημερήσια αυπνία. Εκτός από τα παραπάνω έχει αναπτυχθεί με πρωτοβουλία των Εθνικών Ινστιτούτων Υγείας( NIH(National Institutes of Health)), το εργαλείο αυτοαναφοράς PROMIS (Patient-Reported Outcomes Information System) ως τρόπος μέτρησης των διαταραχών ύπνου. Η σύντομη μορφή PROMIS 8Α μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως έγκυρο και αξιόπιστο θερμόμετρο ύπνου όπως αναφέρεται, για την ταυτοποίηση προβλημάτων ύπνου όπως της αϋπνίας στην οποία αναφέρεται και σημαντικό κομμάτι του εργαλείου. 8

9 Τέλος, συστήνεται η χρήση δύο ερωτήσεων-κλειδιά για αδρή αξιολόγηση προβλημάτων ύπνου και αϋπνίας, οι οποίες θα πρέπει να ακολουθούνται από τη συμπλήρωση του ESS προκειμένου να αποκλειστούν προβλήματα ύπνου που χρειάζονται διαγνωστική αξιολόγηση και θεραπευτική παρέμβαση από ειδικό. Οι ερωτήσεις είναι οι εξής: Έχετε προβλήματα με τον ύπνο σας ή διαταραχές ύπνου(συνήθως, τον περασμένο μήνα κ.τ.λ.) τρεις ή περισσότερες φορές τη βδομάδα κατά μέσο όρο; Αν ναι, αυτό το πρόβλημα με τον ύπνο σας επηρεάζει αρνητικά την καθημερινή λειτουργικότητά σας ή την ποιότητα ζωής σας; Γ.1 ΕΠΙΚΕΝΤΡΩΜΕΝΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΎΠΝΟΥ -ΑΫΠΝΙΑΣ Σε περίπτωση που εντοπιστούν κατά τον έλεγχο προβλήματα ύπνου (αναφορά προβλημάτων ύπνου σε κάποιο από τα χρησιμοποιούμενα εργαλεία ή τις δύο ερωτήσεις που προτείνονται) απαιτείται να ακολουθηθεί μία σε βάθος αξιολόγηση για τον προσδιορισμό της φύσης και της έκτασης των διαταραχών ύπνου. O AASM προτείνει την καταγραφή ενός κορμού των στοιχείων του ύπνου στο οποίο θα αναφέρονται η ποιότητα του ύπνου, η συχνότητα και η διάρκεια των νυχτερινών αφυπνίσεων, ο ύπνος μέσα στη μέρα, τα φάρμακα, οι δραστηριότητες, η ώρα λήψης του τελευταίου γεύματος, η κατανάλωση καφεΐνης και αλκοόλ, τα επίπεδα στρες πριν τον ύπνο για κάθε μέρα. Με αυτό τον τρόπο, παρέχεται ολοκληρωμένη και λεπτομερής εικόνα της καθημερινής ρουτίνας που μπορεί να συμβάλλει στον εντοπισμό περιβαλλοντικών και συμπεριφορικών χαρακτηριστικών που επιδρούν αρνητικά στον ύπνο. Είναι σημαντικό τα δεδομένα καταγραφής του ύπνου να συλλέγονται πριν αλλά και κατά τη διάρκεια διεξαγωγής της θεραπείας της αϋπνίας. Ακόμη, η AASM συνιστά τη λήψη γενικού ιατρικού και ψυχιατρικού ιστορικού καθώς και τη χρήση του εργαλείου ISI.Το The Insomnia Severity Index (ISI), είναι ένα σύντομο εργαλείο αυτοαναφοράς το οποίο μετρά την αντίληψη του ασθενούς για τη αϋπνία του. Αναφέρεται σε υποκειμενικά συμπτώματα, συνέπειες της αϋπνίας και στο βαθμό που αυτές οι δυσκολίες προκαλούν δυσφορία. Αποτελείται από 7 αντικείμενα και έχει τη δυνατότητα ταυτοποίησης της αϋπνίας και ελέγχου της αποτελεσματικότητας των θεραπευτικών παρεμβάσεων. Το ISI έχει ελεγχθεί ως προς την εγκυρότητα εφαρμογής του στον έλεγχο και την αξιολόγησης των διαταραχών ύπνου και σε ασθενείς με καρκίνο. Η αξιολόγηση της χρόνιας αύπνίας ενισχύεται από την κατανόηση των μοντέλων εξέλιξης της χρόνιας αϋπνίας. Η αξιολόγηση στηρίζεται κυρίως σε ένα προσεχτικό ιστορικό και την κλινική εξέταση που αφορά τη λειτουργία του ύπνου και της αφύπνισης αλλά και στον προσδιορισμό συννοσηροτήτων, σωματικών και ψυχικών (Πίνακας 1.3.). Πίνακας 1.3. Ιστορικό ύπνου 9

10 Αναφορά πρωτοβάθμιας αύπνίας Χαρακτηρισμός της αναφοράς: Δυσκολία ύπνου Αφυπνίσεις Φτωχός ή μη αναζωογονητικός ύπνος Έναρξη Διάρκεια Συχνότητα Σοβαρότητα Course Παράγοντες επιδείνωσης Θεραπείες και αντπόκριση στο παρελθόν και τώρα Καταστάσεις προ ύπνου Δραστηριότητες προ της ώρας κατάκλισης Περιβάλλον υπνοδωματίου Σωματική και πνευματική κατάσταση το απόγευμα Πρόγραμμα ύπνου-αφύπνισης (μέσος όρος, διακύμανση) Ώρα κατάκλισης: Χρόνος έλευσης ύπνου Παράγοντες που επιμηκύνουν την έναρξη του ύπνου Παράγοντες που συντομεύουν τον ύπνο Αφυπνίσεις: Αριθμός, χαρακτηρισμός, διάρκεια Σχετιζόμενα συμπτώματα Σχετιζόμενες συμπεριφορές Οριστικές αφυπνίσεις και χρόνος μακριά απο το κρεβάτι Ύπνος που τελικά επιτυγχάνεται Νυχτερινά συμπτώματα 10

11 Αναπνευστικού Κινητικά Άλλα Συμπεριφορικά και Ψυχολογικά Ημερήσιες Δραστηριότητες και λειτουργικότητα Προσδιορισμός υπνηλίας σε σχέση με την κόπωση Σύντομος ύπνος Επάγγελμα Τρόπος ζωής Ταξίδια Ημερήσιες επιδράσεις Ποιότητα ζωής Διαταραχές διάθεσης Γνωστική δυσλειτουργία Παρόξυνση συνοσυρροτήτων Το ιστορικό της αϋπνίας περιλαμβάνει την αξιολόγηση: Της πρωταρχικής ενόχλησης: οι ασθενείς με αϋπνία μπορεί να αναφέρουν δυσκολία να αποκοιμηθούν, συχνές αφυπνίσεις, δυσκολία να ξανακοιμηθούν, αφύπνιση πολύ νωρίς το πρωί ή ύπνο που δεν τους παρέχει αίσθημα ξεκούρασης, φρεσκάδας και τόνωσης. Και ενώ είναι πιθανό οι ασθενείς να αναφέρουν κάποιο απο τα προαναφερθέντα συμπτώματα, το πιθανότερο είναι ότι αυτά τα συμπτώματα συνήθως συνυπάρχουν και η εμφάνιση τους μπορεί να ποικίλει χρονικά. Τα χαρακτηριστικά-κλειδιά περιλαμβάνουν το χαρακτηρισμό του είδους της ενόχλησης, τη διάρκεια (μήνες, χρόνια, ισοβίως), τη συχνότητα (κάποιες νύχτες τη βδομάδα, κάποιες φορές κάθε νύχτα), τη σοβαρότητα της καταπόνησης κατά τη διάρκεια της νύχτας και τη σχετιζόμενη συμπτωματολογία μέσα στη μέρα, τη διάρκεια(προοδευτικό, διακοπτόμενο, συνεχές), τους παράγοντες που μειώνουν ή αυξάνουν τα συμπτώματα και τον προσδιορισμό παλαιότερων και τωρινών αιτιολογικών παραγόντων και παραγόντων ανακούφισης. Συνθήκες προ ύπνου: Οι ασθενείς με αϋπνία μπορεί χωρίς πρόθεση να υιοθετούν συμπεριφορές που επιτείνουν τα προβλήματα ύπνου που αντιμετωπίζουν. Τέτοιες συμπεριφορές μπορεί να ακολουθούνται αρχικά ως τρόποι αντιμετώπισης της αϋπνίας όπως π.χ η παραμονή στο κρεβάτι για μεγαλύτερο διάστημα μέχρι να αποκοιμηθούν. 11

12 Άλλες τέτοιες συμπεριφορές στην κρεβατοκάμαρα μπορεί να αποτελούν η παρακολούθηση τηλεόρασης, η ομιλία στο τηλέφωνο, η ενασχόληση με ηλεκτρονικό υπολογιστή, η άσκηση, το φαγητό, το κάπνισμα. Επίσης οι ασθενείς με αϋπνία μπορεί να αναφέρουν άγχος καθώς πλησιάζει η ώρα της κατάκλισης. Ο χαρακτηρισμός του περιβάλλοντος ύπνου (καναπές/κρεβάτι, φως/σκοτάδι, ησυχία/θόρυβος, θερμοκρασία περιβάλλοντος, μόνος/ σύντροφος, ανοιχτή/ κλειστή τηλεόραση) όπως και η ψυχική κατάσταση του ασθενούς (νυσταγμένος/ διεγερτικός, ήρεμος/ αγχωμένος) είναι βοηθητικά στοιχεία στην κατανόηση του ποιοί παράγοντες μπορεί να διευκολύνουν ή να παρατείνουν την έναρξη του ύπνου ή τις αφυπνίσεις μετά τον ύπνο. Πρόγραμμα ύπνου-αφύπνισης: κατά την αξιολόγηση των ασθενών με αύπνία πρέπει να αξιολογούνται παράγοντες όπως ο χρόνος μέχρι την έλευση του ύπνου, ο αριθμός των αφυπνίσεων, ο χρόνος αφύπνισης μετά τον ύπνο, η διάρκεια του ύπνου, τα μικρά χρονικά διαστήματα ύπνου κατα τη διάρκεια της μέρας. Οι συχνότερες ενοχλήσεις που αναφέρονται είναι ο χρόνος έλευσης ύπνου περισσότερο απο 30 λεπτά, η αφύπνιση μετά απο 30 λεπτά ύπνου, η διάρκεια ύπνου μικρότερη από 85% του χρόνου παραμονής στο κρεβάτι και η συνολική διάρκεια ύπνου μικρότερη από 6,5 ώρες. Νυχτερινά συμπτώματα: Οι ασθενείς και οι σύντροφοι τους μπορεί να αναφέρουν νυχτερινά σημεία, συμπτώματα και συμπεριφορές που σχετίζονται με δυσκολία στην αναπνοή (π.χ ροχαλητο, βήχας), διαταραχές κίνησης σχετιζόμενες με τον ύπνο (ανησυχία, λάκτισμα), παρυπνίες (υπνοβασία, παραμιλητό), και αλλα συμπτώματα όπως μουδιάσματα κλπ. Παάγοντες όπως ο πόνος, το άγχος, η κατάθλιψη μπορεί επίσης να συμβάλουν δραματικά στην αϋπνία και πρέπει να αξιολογούνται. Δραστηριότητες και καθημερινή ζωή: Ο ύπνος κατά τη διάρκεια της ημέρας, η εργασία, ο τρόπος ζωής και οι συνυπάρχουσες νοσηρότητες πρέπει επίσης να αξιολογουνται. Ιστορικό: ένα πλήρες ιστορικό αϋπνίας περιλαμβάνει ιατρικό, ψυχιατρικό, οικογενειακό ιστορικό. Επίσης πρέπει να αξιολογούνται φάρμακα που λαμβάνει ο ασθενής χωρίς συνταγή. Η φυσική εξέταση θα μας δώσει πληροφορίες όπως η προδιάθεση του ασθενή για σύνδρομο άπνοιας καθώς και νοσήματα απο το καρδιαγγειακό, το αναπνευστικό και το γαστρεντερικό. Κατά ελάχιστο ο ασθενής πρέπει να συμπληρώσει ένα γενικό ιατρικό/ ψυχιατρικό ιστορικό, μια κλίμακα αξιολόγησης του ύπνου και ένα ημερολόγιο ύπνου για δύο εβδομάδες. Το ιστορικό και το ημερολόγιο πρεπει να συμπληρώνονται κατά την πρώτη επίσκεψη του ασθενούς. Άλλες μέθοδοι αξιολόγησης της αύπνίας όπως οι εργαστηριακές εξετάσεις, η πολυυπνογραφία, δεν προτείνονται σε σταθερή βάση αλλά μόνο σε ασθενείς των οποίων η αξιολόγηση δυσχεραίνεται απο άλλους παράγοντες. Η αξιολόγηση ενήλικα με αϋπνία που αναφέρει ο NHS, περιλαμβάνει 5 περιοχές/άξονες: Την άποψη του ατόμου για τον ύπνο 12

13 Το αντίκτυπο της αϋπνίας στην ποιότητα ζωής του ατόμου, στην ικανότητα οδήγησης, την εργασία, τις σχέσεις και τη διάθεση Ύπαρξη υποκείμενων αιτιών για αϋπνία ή μία σχετιζόμενη κατάσταση συνοσηρότητας Ιστορικό ύπνου Διάρκεια συμπτωμάτων Επιπλέον, προτείνεται η διατήρηση ημερολογίου ύπνου από τον ασθενή για τουλάχιστον 2 εβδομάδες, γεγονός που έρχεται σε συμφωνία με την AASM. Σύμφωνα με τα παραπάνω, σημαντικά σημεία της επικεντρωμένης αξιολόγησης είναι: Συλλογή πληροφοριών και χαρακτηριστικά του ύπνου του ασθενούς για την ακριβή εκτίμηση της αϋπνίας και των άλλων διαταραχών ύπνου μέσω ημερολογίου ύπνου. Προτείνεται το συναινετικό ημερολόγιο ύπνου. Η επίδραση αϋπνίας στη λειτουργικότητα ατόμου (εργασία, δραστηριότητες, οδήγηση, διαπροσωπικές σχέσεις). Η άποψη ασθενούς σχετικά με τον ύπνο Εντοπισμός συννοσηρότητας και σχετιζόμενων παραγόντων, λήψη φαρμάκων και ουσιών. Τέλος, οι κατευθυντήριες οδηγίες του Ontario, που αφορούν ασθενείς ανακουφιστικής φροντίδας αλλά βρίσκονται σε συμφωνία με την αξιολόγηση που προτείνεται για το γενικό πληθυσμό, προτείνουν τη διεξαγωγή ερωτήσεων του ακρωνυμίου OPQRSTU (Fraser Health Symptom Assessment Acronym): Ο: πότε ξεκίνησε? Πόσες μέρες έχετε διαταραγμένο ύπνο; Συχνότητα και διάρκεια αφυπνίσεων; Ξύπνημα πολύ νωρίς το πρωί; Μη αναζωογονητικός ύπνος; Ρ: δραστηριότητες πριν τον ύπνου; Πως είναι το περιβάλλον του δωματίου; Ύπαρξη αρνητικών παραγόντων (πόνος, άγχος); Φάρμακα που χρησιμοποιούνται για τον ύπνο; Q: αξιολόγηση ποιότητας ύπνου. Μη αναζωογονητικός ύπνος. Σκεφτείτε χρήση συναινετικού ημερολογίου ύπνου για τουλ. 2 εβδομάδες. R: πως σας επηρεάζει μέρα με τη μέρα(καθημερινά θέματα-δραστηριότητες, προσοχή, εξασθένιση μνήμης, συναισθηματική δυσφορία, δυσμενείς συνέπειες σε εργασία, διαπροσωπικές σχέσεις, οικογένεια) Τ: τι κάνετε για να διαχειριστείτε το πρόβλημα; S: πόσο ενοχλημένος είστε από την αϋπνία; U: Τι πιστεύετε ότι προκαλεί τα προβλήματα ύπνου; Τι σας απασχολεί περισσότερο; Ι: ποια είναι η επίδραση στο καθημερινό σας επίπεδο λειτουργικότητας; V: ποιος είναι ο στόχος σας για αυτό το σύμπτωμα; Ποια είναι τα ανεκτά για εσάς επίπεδα εμφάνισης της αϋπνίας; 13

14 Δ. ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΫΠΝΙΑΣ Η αντιμετώπιση της χρόνιας αϋπνίας ενδείκνυται όταν έχει σημαντικό αρνητικό αντίκτυπο στην ποιότητα ύπνου, την υγεία, άλλες συννοσηρότητες, ή τη λειτουργικότητα του ατόμου. Είναι σημαντικό να αναγνωριστουν και να αντιμετωπιστούν συννοσηρότητες που συνήθως εμφανίζονται μαζί με την αϋπνία, και να προσδιοριστούν και να τροποποιηθούν συμπεριφορές, φαρμακα ή άλλες ουσίες που επηρεάζουν τον ύπνο. Αρχικά, είναι απαραίτητη η αναγνώριση και θεραπεία συνοσηροτήτων που συχνά εμφανίζονται μαζί με την αϋπνία. Επίσης ο προσδιορισμός και η αναπροσαρμογή της κατανάλωσης καφείνης, αλκοόλ και φαρμακευτικής αγωγής είναι απαραίτητα. Οι στόχοι της θεραπείας της αϋπνίας περιλαμβάνουν τη μείωση των συμπτωμάτων ύπνου και αφύπνισης, τη βελτίωση της καθημερινής λειτουργικότητας, και τη μείωση της καταπόνησης. Τα αποτελέσματα της θεραπείας μπορούν να αξιολογούνται προοπτικά με κλινική αξιολόγηση, ερωτηματολόγια και ημερολόγια ύπνου. Ο ασθενής πρέπει να είναι συμμέτοχος στη λήψη αποφάσεων για την ακολουθούμενη θεραπεία αλλά και τα προσδοκώμενα αποτελέσματα και στόχους. Η ποσοτικοποίηση της ποιότητας ύπνου, της λειτουργικόττας κατά τη διάρκεια της μέρας και της βελτίωσης των συννοσηροτήτων συχνά απαιτεί πιο σύνθετη αξιολόγηση και χρήση ερωτηματολογίων για συγκεκριμένα προβλήματα αϋπνίας. Αν ο επαγγελματίας υγείας δεν είναι εξοικειωμένος με αυτή τη διαδικασία μπορεί να απαιτηθεί η παραπομπή σε κάποιον ειδικό ύπνου, σε ψυχολόγο ή άλλο εξειδικευμένο επαγγελματία. Ψυχολογικές και συμπεριφορικές παρεμβάσεις και η χορήγηση αγωνιστών του υποδοχέα των Βενζοδιαζεπινών έχουν φανεί αποτελεσματικά στη βραχυπρόθεσμη αντιμετώπιση της χρόνιας αϋπνίας. Οι ψυχολογικές και συμπεριφορικές παρεμβάσεις μπορούν να χρησιμοποιηθούν τόσο για την πρωτοβάθμια όσο και για τη συνυπάρχουσα αϋπνία. Οι ψυχολογικές και συμπεριφορικές παρεμβάσεις μπορούν να χρησιμοποιηθούν μόνες τους ή σε συνδυασμό. Ανεξάρτητα απο την επιλογή θεραπείας, η συχνή αξιολόγηση και τα σχόλια απο τον ασθενή αποτελούν σημαντικές συνιστώσες της θεραπείας. Επίσης, η περιοδική κλινική επαναξιολόγηση μετά το τέλος της θεραπείας είναι πολύ σημαντική, αφού η επανεμφάνιση της χρόνιας αϋπνίας είναι πολύ συχνή. Η αιτιολογία της αύπνίας είναι κατα κανόνα πολυπαραγοντική. Σε συνυπάρχουσες διαταραχές αϋπνίας η αντιμετώπιση ξεκινά με την επισήμανση των συνοσηροτήτων. Αυτό μπορεί να περιλαμβανει την θεραπεία της μείζωνος καταθλιπτικής διαταραχής, την βέλτιστη διαχείριση του πόνου κι αάλλων σωματικών καταστάσεων, τον περιορισμό διεργερτικών φαρμάκων ή της ντοπαμινεργικής θεραπείας για διαταραχές κίνησης. Στο παρελθόν, επικρατούσε η αντίληψη ότι η αντιμετώπιση των συνυπάρχουσων διαταραχών θα βελτίωνε την αϋπνία. Όμως είναι φανερό ότι υπάρχει πλήθος άλλων ψυχολογικών και συμπεριφορικών παραγόντων που αναπτύσσονται κι επιτείνουν το πρόβλημα της αϋπνίας. Αυτοί οι επιβαρυντικοί παράγοντες περιλαμβάνουν το φόβο για ανικανότητα για ύπνο και τις παρεπόμενες συνέπειες κατά τη διάρκεια της μέρας, διαστρεβλωμένες αντιλήψεις και στάσεις για την αιτιολογία της αϋπνίας, οι αποτυχημένες προσπάθειες προσαρμογής (π. Χ. αλλαγή τρόπου ζωής), και ο υπερβολικός χρόνος παραμονής στο κρεβάτι χωρίς ύπνο. 14

15 Οι στρατηγικές αντιμετώπισης περιλαμβάνουν μη φαρμακολογικές και φαρμακολογικές προσεγγίσεις, οι οποίες εξατομικεύονται για κάθε ασθενή. Δ.1. Μη φαρμακευτική διαχείριση Οι μη φαρμακολογικές μέθοδοι αποσκοπούν είτε στην επικούριση των φαρμακολογικών παραγόντων είτε στην καταπολέμηση παραγόντων που συντηρούν κι επιτείνουν τα προβλήματα ύπνου, όπως η πτωχή υγιεινή ύπνου και οι καθημερινές συνήθειες της ζωής, και που μπορούν να βελτιωθούν μέσω εκπαίδευσης και γνωστικών/συμπεριφορικών παρεμβάσεων. Στόχος των ψυχολογικών και συμπεριφορικών θεραπειών είναι η αλλαγή στο σύστημα πεποιθήσεων που οδηγεί στην ενίσχυση της αίσθησης επάρκειας του ασθενή αναφορικά με τη διαχείριση της αϋπνίας. Ο σκοπός αυτός επιτυγχάνεται με: Προσδιορισμό των δυσπροσαρμοστικών συμπεριφορών και καταστάσεων που επιτείνουν την χρόνια αύπνία. Τοποθέτηση στο επίκεντρο της προσοχής του ασθενή των ενυπάρχοντων γνωστικών προβλημάτων και απο κοινού προσπάθεια με τον ασθενή στην αναδόμηση αυτών των προβληματικών αντιλήψεων σε σκέψεις και συμπεριφορές συμβατές με τον ύπνο. Χρήση συγκεκριμένων συμπεριφορικών προσεγγίσεων που καταργούν το συσχετισμό των προσπαθειών για ύπνο με την αυξημένη ένταση μέσω ελαχιστοποίησης του χρόνου παραμονής στο κρεβάτι χωρίς ύπνο, προαγάγοντας ταυτόχρονα την επιθυμητή συσχέτιση του κρεβατιού με χαλάρωση και ύπνο. Χρήση άλλων ψυχολογικών και συμπεριφορικών τεχνικών που ελαχιστοποιούν την γενικότερη ψυχοσωματική διέγερση και την ανησυχία σχετικά με τον ύπνο. Οι ψυχολογικές και συμπεριφορικές θεραπείες για την αϋπνία περιλαμβάνουν ένα σύνολο διαφορετικών προσεγγίσεων. Τα σύγρονα δεδομένα υποστηρίζουν την αποδοτικότητα του ελέγχου ερεθισμάτων, της χαλάρωσης και της γνωστικής συμπεριφορικής θεραπείας με ή χωρίς θεραπεία χαλάρωσης. Άλλες μεθοδοι όπως ο περιορισμός του ύπνου, η παράδοξη πρόθεση και η βιοανάδραση έχουν αποδειχθεί επίσης αποδοτικές αλλά η ισχύς αυτών των δεδομένων είναι μικρότερη. Η εκπαίδευση σε σχέση με την υγιεινή του ύπνου φαίνεται ότι δεν είναι αποδοτική θεραπεία για τη χρόνια αϋπνία. Άλλες μη φαρμακολογικές μέθοδοι που χρησιμοποιούνται όπως η θεραπεία με φως μπορεί να βοηθήσουν να εγκαθιδρυθεί ή να ενισχυθεί ένα φυσιολογικό πρόγραμμα ύπνου με βελτίωση στην ποιότητα και τη διάρκεια του υπνου. Βοηθητικές μη φαρμακολογικές μέθοδοι, για την καταπολέμηση των διαταραχών του ύπνου στους ογκολογικούς ασθενείς, είναι οι ακόλουθες: Εκπαίδευση του ασθενούς για αλλαγή των συνηθειών και του τρόπου ζωής του. Πολλοί άνθρωποι που βιώνουν αϋπνία έχει παρατηρηθεί να έχουν και κακή υγιεινή ύπνου, η οποία μπορεί να επιτείνει ή να διατηρήσει την αύπνία. Γιά αυτό το λόγο, μια πλήρης αξιολόγηση της υγιεινής ύπνου και χρήση συμπεριφορικών στρατηγικών αντιμετώπισης μπορεί να αποδειχθούν αποτελεσματικά στην ελάττωση των διαταραχών ύπνου. 15

16 Αποφυγή του καπνίσματος, ελάττωση της κατανάλωσης καφείνης τις απογευματινές ώρες και αλκοόλ και αποφυγή βαρέων και πικάντικων γευμάτων πριν την κατάκλιση, θεωρούνται απαραίτητα. Διατήρηση ενός σκοτεινού, ήσυχου και άνετου περιβάλλοντος για ύπνο. Εκπαίδευση του ασθενούς στην αντιμετώπιση της κόπωσης. Η άσκηση τείνει να εξελιχθεί σε σημαντικο παράγοντα ελάττωσης της κόπωσης. Φαρμακευτικά βότανα κι εναλλακτικά φάρμακα. Παρά την αδυναμία κατανόησης της δράσης και των ιδιοτήτων τους, διάφορα φαρμακευτικά βότανα(κάβα, βαλεριάνα, χαμομήλι) φαίνεται να έχουν ηρεμιστική και υπναγωγό δράση. Η βαλεριάνα συμβάλλει στην ταχύτερη έλευση του ύπνου, αλλά δεν πρέπει να αναμιγνύεται με βαρβιτουρικά ή αλκοόλ. Η κάβα φαίνεται πως δρα ως αγχολυτικό ενώ το χαμομήλι είναι ανέκαθεν γνωστό για τις ηρεμιστικές του ιδιότητες. Γνωστική θεραπεία(γνωστική-συμπεριφορική θεραπεία, γνωστική-συναισθηματική ελάττωση της υπερέντασης). Οι ασθενείς βοηθούνται να μεταβάλλουν δυσλειτουργικές πεποιθήσεις και συμπεριφορές σχετικά με τον ύπνο και την αϋπνία που αυξάνουν τη συναισθηματική υπερένταση, την επίπτωση του άγχους και το διαμορφωμένο συναίσθημα αδυναμίας που σχετίζεται με τον ύπνο (μη ρεαλιστικές απαιτήσεις απο τον ύπνο, λανθασμένες αντιλήψεις για τις δυσκολίες στον ύπνο, παρανοήσεις των αιτιών της αϋπνίας κ.α) Τεχνικές χαλάρωσης. Τύποι τεχνικών χαλάρωσης που ελαττώνουν τη σωματική και γνωστική υπερένταση και επιδρούν στον ύπνο είναι: προοδευτική μυική χαλάρωση(progressive muscle relaxation), αυτογενής εκπαίδευση(autogenic training), βιοανάδραση(biofeedback), φαντασίωση(imagenary training), ύπνωση(hypnosis), biofeedback, επικέντρωση στο σώμα(somatic focusing), διακοπή σκέψεων(thought stopping), διαλογισμός. Θεραπεία ελέγχου ερεθισμάτων(stimulus control therapy). Στόχος της προκείμενης θεραπείας είναι η επανασυσχέτιση χρονικών(χρόνος κατάκλισης) και περιβαλλοντικών ερεθισμάτων(κρεβάτι και υπνοδωμάτιο) με την ταχύτερη έναρξη του ύπνου σε ασθενείς με αϋπνία. Με την τεχνική αυτή οι ασθενείς που παραμένουν σπίτι με αϋπνία μαθαίνουν να συσχετίζουν το υπνοδωμάτιο τους με τον ύπνο, με στόχο να αποσυνδεθεί το κρεβάτι απο την αϋπνία και την ανησυχία. Ομάδες υποστήριξης (support groups). Στιε ομάδες υποστήριξης οι ασθενείς με προβλήματα ύπνου μπορούν να συναντηθούν και να ανταλλάξουν εμπειρίες και ιδέες για πρακτική επίλυση των διάφορων προβλημάτων. Ο ρόλος των ομάδων υποστήριξης στην ψυχολογική ενίσχυση των ασθενών είναι ανεκτίμητος αφού κατορθώνει να εγείρει το συνολικό δυναμικό μιας ομάδας για την αντιμετώπιση ενός προβλήματος υγείας, χωρίς καμιά ουσιαστική παρέμβαση. Παράλληλα, το περιβάλλον της οικίας των ασθενών μπορεί να τροποποιηθεί κατάλληλα, ώστε να ελαχιστοποιηθεί η συμβολή του στην παρεμπόδιση του ύπνου. Ελάττωση του 16

17 θορύβου, χαμηλός φωτισμό, ρύθμιση της θερμοκρασίας κι ενίσχυση των πρακτικών που μπορεί ο ίδιος ο ασθενής να ακολουθήσει αποτελούν παρεμβάσεις εξαιρετικής σημασίας. Τέλος, η επικοινωνία, η έκφραση των ανησυχιών και η ειλικρίνεια μεταξύ του ασθενούς, της οικογένειας και της ομάδας φροντίδας υγείας θα πρέπει πάντοτε να ενθαρρύνονται. Δ.2. Φαρμακευτική Διαχείριση Οι στόχοι της φαρμακολογικής θεραπείας είναι παρόμοιοι με αυτούς της συμπεριφορικής θεραπείας: η βελτίωση της ποιότητας και της ποσότητας του ύπνου, η βελτίωση της λειτουργικότητας, η μεγαλύτερη αποδοτικότητα ύπνου, η διατήρηση του ύπνου μετά την έναρξη του και η αύξηση του συνολικού χρόνου ύπνου. Οι παράγοντες που πρέπει να συνεκτιμώνται στην επιλογή του φαρμακευτικού παράγοντα περιλαμβάνουν: α)το σύνολο των συμπτωμάτων, β) τους στόχους της θεραπείας, γ) την παλαιότερη ανταπόκριση σε θεραπεία, δ) τις προτιμήσεις του ασθενή, ε)το κόστος, στ) τη διαθεσιμότητα άλλων θεραπειών, ζ) συννοσηρότητες, η) αντενδείξεις, θ) πιθανές αλλλεπιδράσεις φαρμάκων, ι) οι παρενέργειες. Ένας ακόμα στόχος της φαρμακολογικής θεραπείας είναι η επίτευξη της επιθυμητής ισορροπίας μεταξύ του θεραπευτικού αποτελέσματος και των πιθανών παρενεργειών. Πίνακας 1.3 Φάρμακα για τις διαταραχές του ύπνου ΒΕΝΖΟΔΙΑΖΕΠΙΝΕΣ Φαρμακολογικό όνομα Χρήση Παρενέργειες Κλοναζεπάμη Βραχυχρόνια αϋπνία Διαταραχές στο Διαζεπάμη Εστοζολάμη συντονισμό των κινήσεων, αστάθεια, ζάλη, σκοτοδίνη, υπνηλία, κεφαλαλγία Φλουραζεπάμη Λοραζεπάμη Κουαζεπάμη Τεμαζεπάμη Τριαζολάμη 17

18 ΙΜΙΔΑΖΟΠΥΡΙΔΙΝΕΣ Φαρμακολογικό όνομα Χρήση Παρενέργειες Ζαλεπλόνη Ζολπιδέμη ζοπικλόνη Βραχυχρόνια θεραπεία της αύπνίας Κεφαλαλγία, υπνηλία, ναυτία, ζάλη, αίσθημα καταστολής ΤΡΙΚΥΚΛΙΚΑ ΑΝΤΙΚΑΤΑΘΛΙΠΤΙΚΑ Φαρμακολογικό όνομα Χρήση Παρενέργειες Τραζοδόνη Αϋπνία, μη αναζωογονητικός ύπνος Μιρταζαπίνη Ζάλη, ξηροστομία, θόλωση της όρασης, αύξηση βάρους, δυσκοιλιότητα, δυσουρία, υπνηλία, καρδιακές αρρυθμίες ΑΝΤΙΨΥΧΩΤΙΚΑ/ΝΕΥΡΟΛΗΠΤΙΚΑ Φαρμακολογικό όνομα Χρήση Παρενέργειες Γκαπαπεντίνη Αϋπνία Yπνηλία, ζάλη, αταξία, σπασμοί, αίσθημα κόπωσης ΑΛΛΑ Φαρμακολογικό όνομα Χρήση Παρενέργειες Ραμελτεόνη Ζάλη, ναυτία, παραισθήσεις Οι Βενζοδιαζεπίνες έχουν χρησιμοποιηθεί ευρέως στην αντιμετώπιση διαταραχών ύπνου. Χρησιμοποιούμενοι ως επικουρικοί σε άλλες θεραπείες για μικρά χρονικά διαστήματα, αυτοί οι παράγοντες είναι ασφαλείς κι αποτελεσματικοί στην επαγωγή φυσικού ύπνου, επειδή διαταράσουν λιγότερο τον REM ύπνο σε σχέση με άλλους υπνωτικούς παράγοντες. Παρόλα αυτά η δράση τους περιορίζεται στην αντιμετώπιση βραχυχρόνιας αϋπνίας. 18

19 Αξίζει να σημειωθεί ότι, τα περισσότερα υπνωτικά είναι αρχικώς αποτελεσματικά, αλλά η αποτελεσματικότητα τους εξαφανίζεται μετά απο συστηματική χρήση, και είναι πιθανό τα ίδια να αποτελέσουν ακόμη και βασική αιτία διαταραχών ύπνου. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ American Academy of Sleep Medicine (2005). International classification of sleep disorders, 2nd ed.: diagnostic and coding manual. Westchester, IL: American Academy of Sleep Medicine. Bastien CH, Vallières A, Morin CM. (2001) Validation of the Insomnia Severity Index as an outcome measure for insomnia research. Sleep Medicine, 2(4): Buysse DJ, Yu L, Moul DE et al. (2010) Development and validation of patient-reported outcome measures for sleep disturbance and sleep related impairments. Sleep, 33(6): Carney CE, Buysse DJ, Ancoli-Israel S et al. (2012) The consensus sleep diary: standardizing prospective sleep self-monitoring. Sleep, 35(2):287 Hajak G, Bandelow B, Zulley J, Pittrow D (2002). As needed pharmacotherapy combined with stimulus control treatment in chronic insomnia--assessment of a novel intervention strategy in a primary care setting. Ann Clin Psychiatry;14:1-7. Holcomb S. Recommendations for Assessing Insomnia (2005). The Nurse Practicioner.Vol 31, No. 2. Littner M, Kushida C, Wise M, et al (2005). Standards of Practice Committee of the American Academy of Sleep Medicine. Practice parameters for clinical use of the multiple sleep latency test and the maintenance of wakefulness test. Sleep;28: Morgenthaler T, Kramer M, Alessi C, et al (2006). Practice parameters for the psychological and behavioral treatment of insomnia: an update. An American Academy of Sleep Medicine report. Sleep;29: Morin C, LeBlanc M, Daley M, Gregoire JP, Merette C (2006). Epidemiology of insomnia: prevalence, self-help treatments, consultations, and determinants of help-seeking behaviors. Sleep Med;7: Morin CM, Benca R (2012). Chronic insomnia. Lancet. 24;379(9821): Moul DE, Hall M, Pilkonis PA, Buysse DJ. Self report measures of insomnia in adults: rationales, choices, and needs. Sleep Medicine Reviews 2004; 8:

20 Sateia M, Doghramji K, Hauri PJ, et al (2000). Evaluation of chronic insomnia. Sleep;23: Sela RA, Watanabe S, Nekolaichuk CL. (2005). Sleep disorders in advanced cancer patients attending a pain and symptom control clinic. Palliative and Supportive Care 3, Spielman A, Yang CM, Glovinsky PG (2005). Assessment techniques for insomnia. In: Kryger MH, Roth T, Dement WC, eds. Principles and practice of sleep medicine, 4th ed. Philadelphia: Elsevier Saunders. Κοτρωνούλας Γ. Διαταραχές ύπνου σε ασθενείς με καρκίνο και αντιμετώπιση αυτών. Εκπαιδευτικά μαθήματα Ελληνικής Αντικαρκινικής Εταιρείας, 2008: ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ Α. ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ: ΑΫΠΝΙΑ (INSOMNIA) Ορισμός: Εμμένουσα διαταραχή στην ποσότητα και ποιότητα του ύπνου που επηρεάζει τη λειτουργικότητα Σχετιζόμενοι Παράγοντες: Λήψη διεγερτικών/αλκοόλ, φαρμάκων, ορμονικές μεταβολές σχετιζόμενες με το φύλο Στρες (π.χ στοχαστικές συνήθειες προ του ύπνου), κατάθλιψη, φόβος, άγχος, θρήνος Διαταραχή των φυσιολογικών συνηθειών ύπνου, ακατάλληλη υγιεινή ύπνου (παρούσα) Συνήθης δραστηριότητα (π.χ χρόνος, ποσότητα) Σωματική δυσφορία (π.χ θερμοκρασία σώματος, πόνος, δύσπνοια, βήχας, γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση, ναυτία, ακράτεια/έπειξη) Περιβαλλοντικοί παράγοντες (π.χ θόρυβος περιβάλλοντος, έκθεση στο ηλιακό φως/σκοτάδι, θερμοκρασία/υγρασία περιβάλλοντος, μη οικείο περιβάλλον) Προσδιοριστικά Χαρακτηριστικά Υποκειμενικά Δυσκολία του ατόμου να αποκοιμηθεί/ να παραμείνει κοιμισμένο 20

Κλινικό Φροντιστήριο «Εφαρμόζοντας τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Αρτηριακή Υπέρταση στο Σχεδιασμό της Νοσηλευτικής Φροντίδας»

Κλινικό Φροντιστήριο «Εφαρμόζοντας τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Αρτηριακή Υπέρταση στο Σχεδιασμό της Νοσηλευτικής Φροντίδας» Κλινικό Φροντιστήριο «Εφαρμόζοντας τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Αρτηριακή Υπέρταση στο Σχεδιασμό της Νοσηλευτικής Φροντίδας» Παρουσίαση Κλινικής Περίπτωσης : Χατζοπούλου Μ., Νοσηλεύτρια ΠΕ, MSc,

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΥΠΝΟΣ αναζωογόνηση του οργανισμού επηρεάζει την καθημερινή λειτουργικότητα επηρεάζει τη σωματική και διανοητική υγεία ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ τακτική,

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Πανταζής Α. Ιορδανίδης Διδάκτωρ Ψυχιατρικής Α.Π.Θ Καθηγητής Ψυχολογίας & Διατροφής, ΑΤΕΙ Ιορδανίδης,, 10/3/11 1 ρ.πανταζής Ιορδανίδης, 10/3/11 2

Διαβάστε περισσότερα

Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής

Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής Εισαγωγή Η διάγνωση καρκίνου του μαστού αποτελεί ιδιαίτερα τραυματικό γεγονός 1,2 Στην τελευταία έκδοση του Diagnostic and Statistical

Διαβάστε περισσότερα

Ο καλόςύπνος μαζίμετησωστή διατροφή και την άσκηση είναι απαραίτητος για τη διατήρηση της υγείας

Ο καλόςύπνος μαζίμετησωστή διατροφή και την άσκηση είναι απαραίτητος για τη διατήρηση της υγείας Ο καλόςύπνος μαζίμετησωστή διατροφή και την άσκηση είναι απαραίτητος για τη διατήρηση της υγείας εγρήγορση Στάδιο ύπνου ώρες H AΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚH ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ Υπνικοί κύκλοι διάρκειας 90 λεπτών Υπνοςμη-REM Στάδιο1-στάδιο4

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: «ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΥΠΝΟΥ»

ΘΕΜΑ: «ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΥΠΝΟΥ» ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΘΕΜΑ: «ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΥΠΝΟΥ» Ι ΑΣΚΟΥΣΑ:ΚΥΠΑΡΙΣΣΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΠΟΥ ΑΣΤΡΙΑ: ΠΑΡΑΣΧΟΥ ΚΛΕΟΝΙΚΗ ΛΑΡΙΣΑ 2009-06-17 ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΥΠΝΟΥ 21 ΜΑΡΤΙΟΥ 2009

Διαβάστε περισσότερα

Αγχολυτικά -Υπνωτικά. Χριστίνα άλλα. Λέκτορας Φαρμακολογίας. Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Αθηνών

Αγχολυτικά -Υπνωτικά. Χριστίνα άλλα. Λέκτορας Φαρμακολογίας. Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Αθηνών Αγχολυτικά -Υπνωτικά Χριστίνα άλλα Λέκτορας Φαρμακολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Αθηνών e-mail: cdalla@med.uoa.gr http://www.med.uoa.gr/pharmacology Συμπτωματολογία DSMΙV Κατάθλιψη Αγχώδης διαταραχή

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Εισαγωγή στην Κλινική Νευροψυχολογία της Μείζωνος Κατάθλιψης & της Σχιζοφρένειας (ONLINE CLINICAL SEMINAR) Εισηγητής: Δρ. Αλεξάνδρα

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Κώστας Νικολάου ψυχίατρος Παρουσίαση βασισμένη στο: BPSD Educational Pack, International Psychogeriatric Association (IPA) 2002 Τα Συμπεριφορικά και Ψυχολογικά συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

Άγχος. Σοβαρό. Ήπιο. Scream, Edvard Munch Ένταση Ανησυχία Φόβος (ενεργοποίηση ) ταχυκαρδία, εφίδρωση τρόµος, αίσθηµα παλµών ΚΤ 2008

Άγχος. Σοβαρό. Ήπιο. Scream, Edvard Munch Ένταση Ανησυχία Φόβος (ενεργοποίηση ) ταχυκαρδία, εφίδρωση τρόµος, αίσθηµα παλµών ΚΤ 2008 Αγχολυτικά (ελάσσονα ηρεµιστικά) Υπνωτικά Κατερίνα Τυλιγάδα Επίκουρη Καθηγήτρια Φαρµακολογίας Άγχος ΚΤ 2008 Scream, Edvard Munch Ένταση Ανησυχία Φόβος (ενεργοποίηση ) ταχυκαρδία, εφίδρωση τρόµος, αίσθηµα

Διαβάστε περισσότερα

Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας

Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας Επαγγελματίες υγείας και υπηρεσίες υγείας Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας Σύσταση 40: Συστήνεται να γίνεται εκτίμηση των αναγκών του ασθενή, συμβουλευτική σε προγράμματα

Διαβάστε περισσότερα

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 1 Μονάδα Αναπνευστικής Ανεπάρκειας, Α.Π.Θ., Γ.Π.Ν. «Γ.Παπανικολάου» 2 Τμήμα Ιατρικής, Δημοκρίτειο

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΕΙ

Ο ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΕΙ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ Ο ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΕΙ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟ ΤΩΝ ΣΚΟΠΩΝ/ΕΚΒΑΣΕΩΝ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΣΘΕΝΗ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΩΝ ΟΙ ΟΠΟΙΕΣ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΒΟΗΘΗΣΟΥΝ ΤΟΝ ΑΣΘΕΝΗ ΣΤΗΝ ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ ΑΥΤΩΝ ΤΩΝ ΕΚΒΑΣΕΩΝ Τα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΘΕΜΑ: ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΤΟΥ BURN OUT

ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΘΕΜΑ: ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΤΟΥ BURN OUT ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΘΕΜΑ: ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΤΟΥ BURN OUT ΥΠΕΡΥΘΥΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΚΥΠΑΡΙΣΗ ΣΠΟΥΔΑΣΤΡΙΕΣ : ΣΚΛΑΒΟΥ ΜΕΛΑΧΡΙΝΗ ΣΚΟΤΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΛΑΡΙΣΑ 2011 Σύμφωνα με

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ ΠΟΥ ΑΦΟΡΟΥΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΙΝΔΥΝΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ

ΣΧΕΔΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ ΠΟΥ ΑΦΟΡΟΥΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΙΝΔΥΝΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΣΧΕΔΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ ΠΟΥ ΑΦΟΡΟΥΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΙΝΔΥΝΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΕΤΟΙΜΟΤΗΤΑ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ (Readiness for enchanced nutrition) Συντάκτης: Πέτρος Κολοβός Περιεχόμενα ΕΤΟΙΜΟΤΗΤΑ ΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Άμεσα αποτελέσματα διακοπής του καπνίσματος. Στερητικά Συμπτώματα. Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος

Άμεσα αποτελέσματα διακοπής του καπνίσματος. Στερητικά Συμπτώματα. Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος Άμεσα αποτελέσματα διακοπής του καπνίσματος Στερητικά Συμπτώματα Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος Εκδηλώσεις αμέσως μετά τη διακοπή του καπνίσματος Στερητικές εκδηλώσεις - ταξινόμηση Εργαλεία διάγνωσης και καταγραφής

Διαβάστε περισσότερα

Προαγωγή Υγείας. Προγράμματα άσκησης

Προαγωγή Υγείας. Προγράμματα άσκησης Προαγωγή Υγείας Προγράμματα άσκησης Σύσταση 13: Συστήνεται οι Γενικοί Ιατροί, άλλοι Ιατροί, καθώς και επαγγελματίες υγείας της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας να ενθαρρύνουν τους ασθενείς με κατάθλιψη (κυρίως

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές. Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo.

Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές. Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo. Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo.gr Διαχείριση κρίσεων: Ψυχο-κοινωνικές «Ακόμα και οι χώρες που είναι εξοπλισμένες

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα III. Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους της περίληψης των χαρακτηριστικών του προϊόντος και του φύλλου οδηγιών χρήσης

Παράρτημα III. Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους της περίληψης των χαρακτηριστικών του προϊόντος και του φύλλου οδηγιών χρήσης Παράρτημα III Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους της περίληψης των χαρακτηριστικών του προϊόντος και του φύλλου οδηγιών χρήσης Σημείωση: Οι τροποποιήσεις της Περίληψης των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Η αυτοκτονική συµπεριφορά ορίζεται ως η συµπεριφορά, κατά την οποία το άτοµο θέλει να κάνει κακό στον εαυτό του µε σκοπό να δώσει ένα τέλος στη ζωή του. ιαχωρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Αιτίες. Η Αγάπη για τη ρουτίνα. Συνήθεις Διαταραχές Ύπνου. Δυσκολίες επικοινωνίας. ! Εφιάλτες! Ακράτεια! Ροχαλητό! Ανήσυχος Ύπνος!

Αιτίες. Η Αγάπη για τη ρουτίνα. Συνήθεις Διαταραχές Ύπνου. Δυσκολίες επικοινωνίας. ! Εφιάλτες! Ακράτεια! Ροχαλητό! Ανήσυχος Ύπνος! Διαταραχές ύπνου και Αυτισµός Ελένη Λούκουτου Λογοθεραπεύτρια ΙΟΥΝΙΟΣ 2014 Ο ύπνος είναι ένα σημαντικό συστατικό της υγείας. Παρόλο που δε μπορούμε να κατανοήσουμε όλες τις λειτουργίες του, ο ύπνος είναι

Διαβάστε περισσότερα

DANA ALLIANCE FOR BRAIN

DANA ALLIANCE FOR BRAIN ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ «Η λειτουργία του Ύπνου και η σημασία της για τη Μνήμη και τη Μάθηση αλλά και τη Σωματική και Ψυχική Υγεία» Ενημερωτική Εκδήλωση την Τετάρτη 27 Μαρτίου 2013, στο Ίδρυμα Ευγενίδου Αθήνα, Παρασκευή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΧΟΣ ΣΤΡΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ: ΑΜΑΞΟΠΟΥΛΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑ ΑΝΕΒΛΑΒΗ ΣΟΦΙΑ

ΑΓΧΟΣ ΣΤΡΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ: ΑΜΑΞΟΠΟΥΛΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑ ΑΝΕΒΛΑΒΗ ΣΟΦΙΑ ΑΓΧΟΣ ΣΤΡΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ: ΑΜΑΞΟΠΟΥΛΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑ ΑΝΕΒΛΑΒΗ ΣΟΦΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ Το άγχος είναι μια επώδυνη συναισθηματική εμπειρία εσωτερικής δυσφορίας, απροσδιόριστης προέλευσης όπου κυριαρχεί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΑΙΤΙΑ & ΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΑΙΤΙΑ & ΘΕΡΑΠΕΙΑ Συνεδρίου-Σεμιναρίου Μητρικού Θηλασμού Μιλένα Ρούσκοβα 22-26 Οκτωβρίου 2014 ΞΑΝΘΗ ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΑΙΤΙΑ & ΘΕΡΑΠΕΙΑ Παναγιώτης Μ. Σαμαράς Ψυχολόγος Mphil, PgDip, BSc Hons κατάθλιψη της λοχείας Κύρια

Διαβάστε περισσότερα

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Η καρδιακή ανεπάρκεια αποτελεί ένα σύνδροµο µε ζοφερή πρόγνωση :! ΝΥΗΑ Ι-ΙΙ: 2-5% θνητότητα ανά έτος! ΝΥΗΑ

Διαβάστε περισσότερα

«Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης»

«Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης» «Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης» ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ Η Ιατρική Παρέμβαση (Medical Intervention -Med.In) είναι μια Ελληνική ιατρική οργάνωση αρωγής με δράσεις εντός

Διαβάστε περισσότερα

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Χριστιάνα Μήτση Ψυχολόγος Μsc-Ψυχοθεραπεύτρια Πανελληνίου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΤΟ ΑΙΜΟΔΥΝΑΜΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΠΑΠΑΛΑΜΠΡΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ BscN, Msc(c), TCN(C).

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΤΟ ΑΙΜΟΔΥΝΑΜΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΠΑΠΑΛΑΜΠΡΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ BscN, Msc(c), TCN(C). ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΤΟ ΑΙΜΟΔΥΝΑΜΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΠΑΠΑΛΑΜΠΡΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ BscN, Msc(c), TCN(C). ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ Η ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΕΜΙΖΕΙ ΤΟ ΚΕΝΟ ΜΕΤΑΞΥ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Μακαρίτη Χ. Παναγιώτα Τσάρτα Ν. Δάφνη. Επιβλέπουσα καθ/τρια: Αβραμίκα Μαρία

Μακαρίτη Χ. Παναγιώτα Τσάρτα Ν. Δάφνη. Επιβλέπουσα καθ/τρια: Αβραμίκα Μαρία Μακαρίτη Χ. Παναγιώτα Τσάρτα Ν. Δάφνη Επιβλέπουσα καθ/τρια: Αβραμίκα Μαρία Σκοπός της παρούσας μελέτης είναι η διερεύνηση της ποιότητας ζωής των ασθενών με αναπνευστικά νοσήματα και ιδιαίτερα με χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛΗΣ

ΛΟΓΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛΗΣ ΑΛΚΟΟΛ ΛΟΓΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛΗΣ v Μεταξύ ατόμων ηλικίας από 15 μέχρι 25 ετών βγήκαν τα ακόλουθα συμπεράσματα: Κοινωνικότητα (71%) Τους αρέσει η γεύση (51%) Δημιουργεί αίσθημα χαλάρωσης (12%) Προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014 ΘΕΜΑ:Παραγοντες που επηρεαζουν την υγεια. Το 1948 με την ιδρυση του Π.Ο.Υ. τεθηκαν επισημως τα θεμελια για

Διαβάστε περισσότερα

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010 H ποιότητα ζωής στον αντίποδα της ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 16-2-2010 2010 Μ. Τζινιέρη Κοκκώση, Ph.D Επικ. Καθηγήτρια Κλινικής Ψυχολογίας Α Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών-Αιγινήτειο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ

ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ Η νοσηλευτική διεργασία : Αποτελεί συστηματική μέθοδο που κατευθύνει τον νοσηλευτή και τον ασθενή στον αμοιβαίο: Προσδιορισμό των αναγκών για νοσηλευτική φροντίδα σχεδιασμό και εφαρμογή

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΚΙΝΔΥΝΟΙ στην ΕΡΓΑΣΙΑ

ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΚΙΝΔΥΝΟΙ στην ΕΡΓΑΣΙΑ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΚΙΝΔΥΝΟΙ στην ΕΡΓΑΣΙΑ Το σύνδρομο της επαγγελματικής εξουθένωσης (burnout) Μιλτιάδης Δεληχάς μέλος Ομάδας Εργασίας της SLIC Επιθεωρητής Ασφάλειας & Υγείας στην Εργασία Ακτινοφυσικός MSc,

Διαβάστε περισσότερα

Τόπος: Children s Hospital Los Angeles Children s Hospital San Diego

Τόπος: Children s Hospital Los Angeles Children s Hospital San Diego Συγγραφείς & έτος 2004 Kathleen Meeske et al. 2009 Sung L. et al Σκοπός & επιμέρους στόχοι Σκοπός της μελέτης αυτής είναι να εξετάσει την ποιότητα ζωής και τα επίπεδα κούρασης παιδιών που διαγνώστηκαν

Διαβάστε περισσότερα

Αγχώδειςδιαταραχές. διαταραχέςκαι Πανικός. Ψυχίατρος- Γνωσιακός Ψυχοθεραπευτής ιδάκτωρ Πανεπιστηµίου Αθηνών. Αθηνών

Αγχώδειςδιαταραχές. διαταραχέςκαι Πανικός. Ψυχίατρος- Γνωσιακός Ψυχοθεραπευτής ιδάκτωρ Πανεπιστηµίου Αθηνών. Αθηνών Αγχώδειςδιαταραχές διαταραχέςκαι Πανικός Εµµανουήλ Ν. Κάττουλας MD, PhD Ψυχίατρος- Γνωσιακός Ψυχοθεραπευτής ιδάκτωρ Πανεπιστηµίου Αθηνών Επιστηµονικός Συνεργάτης Α Ψυχιατικής Κλινικής Παν/µίου Αθηνών Ψυχίατρος

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη ύπνου στο σπίτι. Δυνατότητες και περιορισμοί. Μ.Βαγιάκης Διευθυντής ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΥΠΝΟΥ Νοσοκομείο Ο Ευαγγελισμος

Μελέτη ύπνου στο σπίτι. Δυνατότητες και περιορισμοί. Μ.Βαγιάκης Διευθυντής ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΥΠΝΟΥ Νοσοκομείο Ο Ευαγγελισμος Μελέτη ύπνου στο σπίτι. Δυνατότητες και περιορισμοί. Μ.Βαγιάκης Διευθυντής ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΥΠΝΟΥ Νοσοκομείο Ο Ευαγγελισμος ΙΩΑΝΝΙΝΑ 8/5/2015 Οι καιροί αλλάζουν..! Καταγραφικό για πλήρη μελέτη, έτος 2014.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΑΓΚΑΛΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Γ.Ν.Θ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ

ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΑΓΚΑΛΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Γ.Ν.Θ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΑΓΚΑΛΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Γ.Ν.Θ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Η Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια είναι μια νόσος που μπορεί να προληφθεί και να θεραπευθεί, και περιλαμβάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΓΑΣΤΡΟ-ΟΙΣΟΦΑΓΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Η ΜΙΖΕΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑΣ

ΓΑΣΤΡΟ-ΟΙΣΟΦΑΓΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Η ΜΙΖΕΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΑΣΤΡΟ-ΟΙΣΟΦΑΓΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Η ΜΙΖΕΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΑΣΤΡΟ-ΟΙΣΟΦΑΓΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Αίτιο Χαλάρωση σφιγκτήρα κατώτερου οισοφάγου Συχνή παλινδρόμηση (μετακίνηση προς τα πάνω) υγρών του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009

ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009 EUFAMI ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009 Επιμέλεια Πανελ. Συλ. Οικογ. για την Ψυχική Ύγεία ΣΟΨΥ 1 1 Σκοποί της έρευνας To 2008, η EUFAMI έκανε μια έρευνα σε 11 Ευρωπαϊκές χώρες, για να αξιολογήσει:

Διαβάστε περισσότερα

Πηγή: Πρόγραμμα ΥΔΡΙΑ (MIS 346816) 6/10/2015. Δείκτες υγείας αντιπροσωπευτικού δείγματος του πληθυσμού στην Ελλάδα

Πηγή: Πρόγραμμα ΥΔΡΙΑ (MIS 346816) 6/10/2015. Δείκτες υγείας αντιπροσωπευτικού δείγματος του πληθυσμού στην Ελλάδα Δείκτες υγείας αντιπροσωπευτικού δείγματος του πληθυσμού στην Ελλάδα Υπέρταση Υπερχοληστερολαιμία Χρόνια Κατάθλιψη Φαρμακοληψία Ελένη-Μαρία Παπατέστα, Iατρός Επιστημονική Συνεργάτις Ελληνικού Ιδρύματος

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Β. Α. Παπαγεωργίου MD, Med, Δρ. Α.Π.Θ. Παιδοψυχίατρος - TEACCH Consultant τ. Επίκουρος Καθηγήτρια Παιδοψυχιατρικής Οι Δ.Π.Τ. Δεν είναι απλώς αποκλίνουσες διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Η κεντρική υπνική άπνοια (central sleep apnea - CSA) συναντάται σε ποσοστό 5-10% όλων των ασθενών με διαταραχή της αναπνοής στον ύπνο (sleep-disordered breathing

Διαβάστε περισσότερα

Είναι η συστηματική επίλυση ενός προβλήματος στην πράξη

Είναι η συστηματική επίλυση ενός προβλήματος στην πράξη Είναι η συστηματική επίλυση ενός προβλήματος στην πράξη Είναι μια σειρά από σχεδιασμένες ενέργειες για την επίλυση των προβλημάτων του ασθενή και της οικογένειάς του Όλα τα βιολογικά, ψυχολογικά, περιβαλλοντικά

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΙΔΡΥΜΑΤΑ 7 ου ΕΞΑΜΗΝΟΥ

ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΙΔΡΥΜΑΤΑ 7 ου ΕΞΑΜΗΝΟΥ Τ.Ε.Ι. ΛΑΡΙΣΑΣ Σ.Ε.Υ.Π. ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΙΔΡΥΜΑΤΑ 7 ου ΕΞΑΜΗΝΟΥ Ονοματεπώνυμο φοιτητριών: ΤΣΙΜΗΤΡΑ ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΤΣΙΩΡΑ ΓΕΩΡΓΙΑ Υπεύθυνη καθηγήτρια: κ. ΚΥΠΑΡΙΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Κατανάλωση οινοπνευματωδών στους Έλληνες μαθητές (2011) Στην Ελλάδα, τα αγόρια

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι φόβος και τι φοβια;

Τι είναι φόβος και τι φοβια; ΦΟΒΟΙ - ΦΟΒΙΕΣ Τι είναι φόβος και τι φοβια; Φόβος: η δυσάρεστη συναισθηματική κατάσταση που δημιουργείται απέναντι σε πραγματικό κίνδυνο, ή απειλή. Φοβία: ο επίμονος φόβος που παγιδεύει το άτομο περιορίζοντας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 Υπεύθυνη Μαθήματος: Χ. Καρατζαφέρη Διδάσκοντες: Χ. Καρατζαφέρη, Γ. Σακκάς,Α. Καλτσάτου 2013-2014 Διάλεξη 4 ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ 1 Στις 2 Απριλίου

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ:

Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ: Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ: ΓΝΩΡΙΖΩ-ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ-ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΩ 2 Ιουνίου 2014 / 14 O Δημοτικό Σχολείο Ιλίου ΒΡΟΧΙΚΟ ΑΣΜΑ & ΠΑΙΔΙΑ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Π. ΚΩΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ. Νικολάου Ζωή Α.Μ. 6763 Επιβλέπων καθηγητής: Στράνης Δημήτριος

ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ. Νικολάου Ζωή Α.Μ. 6763 Επιβλέπων καθηγητής: Στράνης Δημήτριος ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ Νικολάου Ζωή Α.Μ. 6763 Επιβλέπων καθηγητής: Στράνης Δημήτριος ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παρούσα μελέτη αναφέρεται στην σωματική και ψυχική υγεία των εργαζομένων και κατά πόσο αυτή

Διαβάστε περισσότερα

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου που αντιμετωπίζει ψυχικά προβλήματα λόγω της σωματικής

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης & Εργομετρικού Ελέγχου. www.cardiorehab.com.cy

Κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης & Εργομετρικού Ελέγχου. www.cardiorehab.com.cy Κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης & Εργομετρικού Ελέγχου www.cardiorehab.com.cy Καλωσορίσατε στο Κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης & Εργομετρικού Ελέγχου Στόχος του κέντρου Το κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης

Διαβάστε περισσότερα

Διάγνωση και σταδιοποίηση άσθματος. Μίνα Γκάγκα Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών

Διάγνωση και σταδιοποίηση άσθματος. Μίνα Γκάγκα Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών Διάγνωση και σταδιοποίηση άσθματος Μίνα Γκάγκα Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών Είναι Άσθμα; Επαναλαμβανόμενα επεισόδια αναπνευστικού συριγμού Ενοχλητικός Βήχας κατά την νύχτα Βήχας ή αναπνευστικός

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή και ηλικιωμένοι

Διατροφή και ηλικιωμένοι Διατροφή και ηλικιωμένοι Η διατροφή αποτελεί τη σημαντικότερη ανάγκη για τη διατήρηση της ανθρώπινη ζωής σε όλα τα στάδιά της. Το είδος και η ποσότητα της τροφής που χρειάζεται ο άνθρωπος εξαρτάται από

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Νοσηλευτική Ψυχικής Υγείας

Νοσηλευτική Ψυχικής Υγείας Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Νοσηλευτική Ψυχικής Υγείας Ενότητα 3: Παθολογική και Φυσιολογική Συμπεριφορά. Ψυχική Υγεία και Ψυχική Νόσος. Κριτική Θεώρηση. Μαίρη Γκούβα 1

Διαβάστε περισσότερα

ΣΩΜΑ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΑ Μια ψυχιατρική περίληψη

ΣΩΜΑ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΑ Μια ψυχιατρική περίληψη ΣΩΜΑ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΑ Μια ψυχιατρική περίληψη Prof. George Ikkos Dr. Susie Lingwood Απόδοση: Επιμέλεια: Καλλιόπη Νικολάου Ειδικ. Ψυχίατρος Στάθης Παναγούλιας Ψυχίατρος-Δ/ντής Ε.Σ.Υ. Απρίλιος 2013 Εισαγωγή Το

Διαβάστε περισσότερα

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Ευάγγελος Χ. Καραδήµας & Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Τοµέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήµιο Αθηνών Ένα οµαδικό παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Παρουσίαση στη ιηµερίδα του

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΧΝΕΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΙΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ. Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015

ΣΥΧΝΕΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΙΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ. Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015 ΣΥΧΝΕΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΙΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015 ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ Περιεχόμενα προηγούμενης διάλεξης Περιγραφή παθολογιών

Διαβάστε περισσότερα

Φόβος απώλειας του ελέγχου ή φόβος του θανάτου

Φόβος απώλειας του ελέγχου ή φόβος του θανάτου Φόβος απώλειας του ελέγχου ή φόβος του θανάτου Ταχυκαρδία Ιδρώτας Τρεμούλα Κοντανάσαιμα Υπέρπνοια Ρίγη Εξάψεις Ναυτία Κράμπες στην κοιλιά Πόνος στο στήθος Πονοκέφαλος Ζάλη Τάση για λιποθυμία Σφίξιμο στον

Διαβάστε περισσότερα

Εξαρτησιογόνες ουσίες

Εξαρτησιογόνες ουσίες Ναρκωτικά Ναρκωτικά-Εξάρτηση Ο όρος ναρκωτικά χρησιµοποιείται για να χαρακτηρίσει όλες τις τοξικές ψυχοτρόπες ουσίες που διακινούνται παρανόµως και προκαλούν σοβαρή διαστρέβλωση της προσωπικότητας του

Διαβάστε περισσότερα

BRAIN MATTERS INSTITUTE. Προγράμματα. Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2015. Promoting Excellence in Mental Health through Learning

BRAIN MATTERS INSTITUTE. Προγράμματα. Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2015. Promoting Excellence in Mental Health through Learning BRAIN MATTERS INSTITUTE Προγράμματα Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2015 Στόχος του η Προώθηση της Ψυχικής Υγείας μέσα από την Μάθηση Promoting Excellence in Mental Health through Learning www.brainmattersinstitute.com

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Απόστολος Βούρδας MRCPsych, CCST Παιδοψυχίατρος Ομήρου 53 Νέα Σμύρνη, 17121, τηλ & φαξ: 210 9346168, www.vourdas.com ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΑΙΔΙΟΥ

Δρ. Απόστολος Βούρδας MRCPsych, CCST Παιδοψυχίατρος Ομήρου 53 Νέα Σμύρνη, 17121, τηλ & φαξ: 210 9346168, www.vourdas.com ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΑΙΔΙΟΥ ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΑΙΔΙΟΥ Παρακαλώ συμπληρώστε το παρακάτω έντυπο φόρμα και φέρτε το μαζί σας στην πρώτη συνεδρία σας. Οι πληροφορίες που δίνετε είναι απόλυτα εμπιστευτικές και θα διευκολύνουν ιδιαίτερα

Διαβάστε περισσότερα

Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη

Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη 3 η Πανελλήνια Συνάντηση Συλλόγων Ατόμων και Γονέων Παιδιών με Ρευματικές παθήσεις Αθήνα 3-4 Οκτωβρίου 2014 Κατερίνα Κουτσογιάννη Πρόεδρος Σ Ρ Κ Ορισμός Ως "συμμόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτική αντιμετώπιση της οξείας κρίσης άσθματος. Μίνα Γκάγκα Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών

Θεραπευτική αντιμετώπιση της οξείας κρίσης άσθματος. Μίνα Γκάγκα Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών Θεραπευτική αντιμετώπιση της οξείας κρίσης άσθματος Μίνα Γκάγκα Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών Το άσθμα είναι μία νόσος με διακυμάνσεις Συμπτώματα & προσαρμογή θεραπείας Παροξυσμοί Χορήγηση per os

Διαβάστε περισσότερα

Α.Τ.Ε.Ι.Θ. ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

Α.Τ.Ε.Ι.Θ. ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Α.Τ.Ε.Ι.Θ. ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΓΧΩΔΕΙΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ: ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ- Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΟΙ ΦΟΙΤΗΤΕΣ ΤΣΙΦΟΥΤΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΧΑΤΖΗΘΕΟΧΑΡΗΣ ΑΡΓΥΡΗΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: κα ΖΙΩΓΟΥ ΘΕΟΛΟΓΙΑ Νευρώσεις : Δυσχέρεια

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Στρες και τεχνικές διαχείρισής του. Χρήσιμες επισημάνσεις για εκπαιδευτικούς και γονείς

Στρες και τεχνικές διαχείρισής του. Χρήσιμες επισημάνσεις για εκπαιδευτικούς και γονείς Στρες και τεχνικές διαχείρισής του. Χρήσιμες επισημάνσεις για εκπαιδευτικούς και γονείς Ευάγγελος Χ. Καραδήμας Αναπληρωτής Καθηγητής Κλινικής Ψυχολογίας της Υγείας, Πανεπιστήμιο Κρήτης Στην ενότητα που

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ Εντάσσεται στο Μέτρο 2.3 «Ενέργειες Πρόληψης Ενίσχυσης της Κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια ΜΟΝΤΕΛΑ ΥΓΕΙΑΣ-ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια Μοντέλα Υγείας Βιοιατρικό Μοντέλο Ολιστικό, Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο Αρχαία Ελλάδα (Ιπποκράτης 400π.Χ.)

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητας ή Υπερκινητική Διαταραχή

Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητας ή Υπερκινητική Διαταραχή Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητας ή Υπερκινητική Διαταραχή Δρ. Αναστασία Κουμούλα Παιδοψυχίατρος Συντ. Διευθύντρια Τμ. Ψυχιατρικής Παιδιών & Εφήβων Διευθύντρια ψυχιατρικού Τομέα Σισμανόγλειο

Διαβάστε περισσότερα

Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα

Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα 22 Μαρτίου 2014 Ανδρέας Ευαγόρου Ψυχολόγος Εφηβεία Ψυχική και σωματική ανάπτυξη Πέρασμα από την παιδική στην ενήλικη ζωή Ενδοψυχικές αναδομήσεις Ανάγκη αυτονομίας

Διαβάστε περισσότερα

Ανασκόπηση. Γεώργιος Καλτσάκας 1, Απόστολος Τραυλός 1, Νικολέττα Ροβίνα 2

Ανασκόπηση. Γεώργιος Καλτσάκας 1, Απόστολος Τραυλός 1, Νικολέττα Ροβίνα 2 Ανασκόπηση Στοχεύοντας στη βελτίωση της περίθαλψης των ασθενών με Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ) Η προσθήκη του ερωτηματολογίου CAT (COPD Assessment Test) στη φαρέτρα των εργαλείων αξιολόγησης

Διαβάστε περισσότερα

Το θωρακικό άλγος, όχι σπάνιο

Το θωρακικό άλγος, όχι σπάνιο Προσέγγιση του παιδιού με θωρακικό άλγος Steven M. Selbst, MD Pediatr Clin N Am 57 (2010) 1221 1234 Παρουσίαση : Νίκος Α. Καρανταγλής Επιστημονικός Συνεργάτης Γ ΠΔ Α.Π.Θ. 10/01/2011 www.pd3.gr Το θωρακικό

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη upadate swfobject.embedswf('/plugins/content/avreloaded/mediaplayer.swf','avreloaded0','400',' 320','7.0.14','/plugins/content/avreloaded/expressinstall.swf', {file:'http://www.aretaieio-obgyn.com/images/stories/videos/emino.flv',width:'400',height:'

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ 1 ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ Α. ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Το πρόγραμμα ειδίκευσης στη συστημική διάγνωση που προσφέρει το Λόγω Ψυχής Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτική διαχείριση μέτριας-σοβαρής κατάθλιψης

Θεραπευτική διαχείριση μέτριας-σοβαρής κατάθλιψης Θεραπευτική διαχείριση μέτριας-σοβαρής κατάθλιψης Σύσταση 6: Σε άτομα με μέτρια και σοβαρή κατάθλιψη οι Γενικοί Ιατροί και οι άλλοι Ιατροί στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας συστήνεται να χορηγούν αντικαταθλιπτική

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Χρόνιες Πνευμονοπάθειες

Άσκηση και Χρόνιες Πνευμονοπάθειες Συµµαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Χρόνιες Πνευμονοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής ΕΚΕΤΑ Δίπλα Κωνσταντίνα, Λέκτορας ΤΕΦΑΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΟΥΣΙΟΕΞΑΡΤΗΣΕΩΝ (F12. Ψυχικές διαταραχές και διαταραχές της συμπεριφοράς λόγω χρήσης κανναβινοειδών)

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΟΥΣΙΟΕΞΑΡΤΗΣΕΩΝ (F12. Ψυχικές διαταραχές και διαταραχές της συμπεριφοράς λόγω χρήσης κανναβινοειδών) ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΟΥΣΙΟΕΞΑΡΤΗΣΕΩΝ (F12. Ψυχικές διαταραχές και διαταραχές της συμπεριφοράς λόγω χρήσης κανναβινοειδών) Ιωάννης Λιάππας, Καθηγητής Ψυχιατρικής ΕΚΠΑ Θωμάς Παπαρρηγόπουλος,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ 5ο μάθημα Διδάσκουσα Δήμητρα Ιορδάνογλου ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΡΕΣ Διεθνές Εθνικό Οργανισμού Πανεπιστημίου Διαπροσωπικό Ατομικό ΜΕΡΙΚΟΙ ΟΡΙΣΜΟΙ ΑΓΧΟΣ: Ένας "μη

Διαβάστε περισσότερα

Νικηταράς Νικήτας αν. καθηγητής ΑΣΚΗΣΗ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ

Νικηταράς Νικήτας αν. καθηγητής ΑΣΚΗΣΗ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ Νικηταράς Νικήτας αν. καθηγητής ΑΣΚΗΣΗ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ Η άσκηση - φυσική δραστηριότητα περιέχει: Τον αθλητισμό όχι τον πρωταθλητισμό Την ήπια και μέτρια άσκηση στον ελεύθερο χρόνο (παιχνίδι, περπάτημα, ποδηλασία,

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Aγχώδεις διαταραχές. Αυτό το φυλλάδιο εξηγεί τι είναι οι αγχώδεις διαταραχές και πώς μπορείτε να βρείτε βοήθεια.

Aγχώδεις διαταραχές. Αυτό το φυλλάδιο εξηγεί τι είναι οι αγχώδεις διαταραχές και πώς μπορείτε να βρείτε βοήθεια. Αυτό το φυλλάδιο εξηγεί τι είναι οι αγχώδεις διαταραχές και πώς μπορείτε να βρείτε βοήθεια. Οι αγχώδεις διαταραχές, όπως η Γενικευμένη Αγχώδης Διαταραχή, η Διαταραχή Πανικού και η Κοινωνική Φοβία, συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2.

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2. ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2. Χαράλαμπος Ταμβάκος, Αναστάσιος Κουτσοβασίλης, Αλέξης Σωτηρόπουλος, Μαρία Παππά, Ουρανία Αποστόλου,

Διαβάστε περισσότερα

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση )

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Συντηρητική ή Χειρουργική Αντιµετώπιση Γ. Στράντζαλης Νευροχειρουργική Κλινική, Πανεπιστήµιο Αθηνών, Θεραπευτήριο Ευαγγελισµός ΓΕΝΙΚΑ Η οσφυo-ισχιαλγία ή ο «πόνος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Πορεία, Πρόγνωση και Θεραπεία. Φίλιππος Γουρζής Καθηγητής Ψυχιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών

ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Πορεία, Πρόγνωση και Θεραπεία. Φίλιππος Γουρζής Καθηγητής Ψυχιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Πορεία, Πρόγνωση και Θεραπεία Φίλιππος Γουρζής Καθηγητής Ψυχιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών Πορεία, Πρόγνωση Η πορεία είναι κρίσιμος παράγοντας για την εκτίμηση των κοινωνικών συνεπειών, του κόστους,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣ/ΚΗ ΙΙ ΥΠ. ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ : ΚΥΠΑΡΙΣΗ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΛΑΡΙΣΑ 2010 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Χρόνια βρογχίτιδα στην τρίτη ηλικία. Χρυσόστομος Αρβανιτάκης 7ο εξάμηνο

Χρόνια βρογχίτιδα στην τρίτη ηλικία. Χρυσόστομος Αρβανιτάκης 7ο εξάμηνο Χρόνια βρογχίτιδα στην τρίτη ηλικία Χρυσόστομος Αρβανιτάκης 7ο εξάμηνο Τι είναι η χρόνια βρογχίτιδα? Βρογχίτιδα είναι μια φλεγμονή των βρογχικών σωλήνων, που μεταφέρουν τον αέρα στους πνεύμονες. Χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

5. Τελικές συστάσεις, βαθμός τεκμηρίωσης και σύστασης με υποστηρικτικό κείμενο

5. Τελικές συστάσεις, βαθμός τεκμηρίωσης και σύστασης με υποστηρικτικό κείμενο 5. Τελικές συστάσεις, βαθμός τεκμηρίωσης και σύστασης με υποστηρικτικό κείμενο Διάγνωση και διαγνωστικά εργαλεία Αναγνώριση Ανίχνευση της κατάθλιψης σε ομάδες υψηλού κινδύνου Σύσταση 1: Συστήνεται στους

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ (με βάση το παράθεμα σελ.157 του σχολικού βιβλίου) Η νόσος Alzheimer

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ (με βάση το παράθεμα σελ.157 του σχολικού βιβλίου) Η νόσος Alzheimer ΕΠΩΝΥΜΟ: Κ. ΟΝΟΜΑ: ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΑΞΗ-ΤΜΗΜΑ: Α 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 26/3/2014 ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ (με βάση το παράθεμα σελ.157 του σχολικού βιβλίου) Η νόσος Alzheimer Η νόσος Alzheimer είναι η πιο συχνή μορφή άνοιας,

Διαβάστε περισσότερα

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη,

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη, ΨΥΧΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Ο όρος ψυχική διαταραχή περιλαμβάνει ένα μεγάλο εύρος προβλημάτων που έχουν σχέση με την ψυχική κατάσταση και την συμπεριφορά ενός ατόμου. Οι διάφορες ψυχικές διαταραχές εκδηλώνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ: ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΑΠΌ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ: ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΑΠΌ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ: ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΑΠΌ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ Καρδιολογικό τμήμα, Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα