ΠΕΤΡΟΥΛΑ ΤΣΟΚΑΛΙ ΟΥ. οδηγός µη - σεξιστικής γλώσσας για τον δηµόσιο ελληνικό λόγο

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΕΤΡΟΥΛΑ ΤΣΟΚΑΛΙ ΟΥ. οδηγός µη - σεξιστικής γλώσσας για τον δηµόσιο ελληνικό λόγο"

Transcript

1 ΠΕΤΡΟΥΛΑ ΤΣΟΚΑΛΙ ΟΥ οδηγός µη - σεξιστικής γλώσσας για τον δηµόσιο ελληνικό λόγο ΣΥΝ ΕΣΜΟΣ ΕΛΛΗΝΙ ΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ ΑΘΗΝΑ 1996

2 Ευχαριστίες Αυτός ο µικρός οδηγός πραγµατοποιήθηκε µε τη συµπαράσταση και συµµετοχή, µε ποικίλους τρόπους, πολλών φίλων και δικών µου ανθρώπων. Θα ήθελα να ευχαριστήσω για την πολύτιµη βοήθεια και συµπαράσταση τις/τους εξής: Κώστα Καραµάρκο, Ευγενία και Νίκο Τσοκαλίδη, Ελένη Τσιάνη - Τσοκαλίδου, Αναστασία Αναστασιάδου, Ελένη Βαρουφάκη, Σοφία Ράλη - Καθαρείου, Έλσα Μαυραγκά, Μαρία αµανάκη, ήµητρα Κατάκη, Θανάση Μουσόπουλο, Φανή Αθανασιάδου, Χρυσούλα Μπαρζούκα, Μεταξά Μαστροσάββα, Ibrahim Zakhem, Raed Zakhem, Βούλα Μπαρτσίδη, Κώστα Μπαρτσίδη, Βασίλη Στρέµπα, Τζένη Οικονοµίδη, Ζώγια Χρονάκη, Σούλα Ιίαυλίδου, Παναγιώτη Νούτσο, Άννα Φραγκουδάκη, Νίκο Ντάλλα, Μαριάνθη Μακρή - Τσιλιπάκου, ηµήτρη Τζου- µάκα, ήµητρα Λουκά, Κατερίνα Μάρκου, Εύα Κοταµανίδου, την φεµινιστική οµάδα του περιοδικού Κατίνα και το Σύνδεσµο Ελληνίδων Επιστηµόνων.

3 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Όπως είναι γνωστό, η γλώσσα µας βρίσκεται σε διαρκή εξέλιξη, ενσωµατώνοντας συνεχώς στοιχεία, από τις µεταβαλλόµενες κοινωνικο-πολιτικές συνθήκες της κάθε εποχής. Με το λόγο εκφράζουµε τις απόψεις, τα συναισθήµατα, την ιδεολογική µας τοποθέτηση στις διαπροσωπικές µας επαφές, παράγουµε τέχνη ή ασκούµε εξουσία. Η πρακτική αξία τον οδηγού µη-σεξιστικής γλώσσας για το δηµόσιο ελληνικό λόγο, της Πετρούλας Τσοκαλίδου, γίνεται φανερή, από τη δοµή του, η οποία προτείνει συγκεκριµένες εναλλακτικές χρήσεις λέξεων, για την αποτροπή του γλωσσικού σεξισµού. Επικεντρώνεται στο δηµόσιο λόγο όπως εκφέρεται στην πολιτική, την εκπαίδευση και τα Μ Μ Ε. «Το φύλο της Γλώσσας» είναι ένα ευανάγνωστο και χρήσιµο εγχειρίδιο που έχει πρακτική και συµβολική αξία. Το δε ευρετήριο των κύριων όρων καθώς και η βιβλιογραφία του δίνει τη δυνατότητα µελέτης σε όσους θέλουν να ασχοληθούν περισσότερο µε το συγκεκριµένο θέµα. Ο οδηγός αυτός συµβάλλει στην έναρξη της διαδικασίας για να ακολουθήσει µια ολοκληρωµένη µελέτη, για την ανάλυση της γλώσσας και των όρων που δηµόσια χρησιµοποιούνται, ώστε να υπάρξει γλωσσική ισοτιµία των δύο φύλων. Ο Σύνδεσµος Ελληνίδων Επιστηµόνων, εκτιµώντας την ανάγκη να συµβαδίσει η γλώσσα µε την κοινωνική εξέλιξη, υποστηρίζει κάθε προσπάθεια προς την κατεύθυνση της δηµιουργίας λεκτικών συµβόλων. Με την έκδοση αυτή, οι αναγνώστριες και οι αναγνώστες ας θεωρήσουν κριτικά το λόγο τους, έτσι ώστε να πάψει να υπάρχει ανισοτιµία των δύο φύλλων στο γραπτό αλλά και στον προφορικό λόγο. ΠΟΠΗ ΝΙΚΟΛΑΟΥ

4 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος Εισαγωγή Ο φεµινισµός και η γλώσσα Η γλώσσα είναι το σύµπτωµα, αλλά και η αιτία Οι διαφορές των δύο φύλων στη γλώσσα Ο οδηγός µη-σεξιστικής γλώσσας Ο σεξισµός στα ελληνικά Το γραµµατικό γένος Η σύνταξη Σηµασιολογικά στερεότυπα Λαϊκή σοφία και δηµόσια πραγµατικότητα Εναλλακτικές προτάσεις Φωνή και στα δύο φύλα Ανακύκλωση και αναθεώρηση όρων Παραδείγµατα µη-σεξιστικού δηµόσιου λόγου Σύνοψη εναλλακτικών τακτικών Η αλλαγή είναι εφικτή και αναπόφευκτη Ευρετήριο - ορισµοί κύριων όρων Βιβλιογραφία

5 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αυτό το εγχειρίδιο ανήκει στο χώρο του φεµινισµού και της γλωσσολογίας ή της φεµινιστικής γλωσσολογίας και αφορά όλα τα άτοµα που έχουν συνειδητά ή ασυνείδητα ενδιαφέρον σε έναν ή και στους δύο από αυτούς τους χώρους. Η γλώσσα κι ο φεµινισµός δεν είναι καθόλου άσχετες µεταξύ τους έννοιες µιας και οι δυο αναφέρονται σε µοντέλα κοινωνικών συµπεριφορών. Παρακάτω θα επιχειρήσω να ορίσω τις βασικές αυτές έννοιες, που αποτελούν τον κεντρικό άξονα αυτού του βιβλίου. 1.1 Ο φεµινισµός και η γλώσσα Ο φεµινισµός είναι µια κίνηση, ένα κίνηµα. Σαν κίνηµα πηγάζει από την ανάγκη των γυναικών να διεκδικήσουν µια ισότιµη κι αξιοπρεπή θέση σε όλους τους τοµείς της ζωής τους. Συχνά ακούγεται η άποψη ότι το γυναικείο κίνηµα ανήκει σε µια άλλη εποχή µιας και στη σηµερινή κοινωνία οι γυναίκες έχουν κατακτήσει πολλά από τα αιτήµατα τους για ίση πρόσβαση σε διάφορους τοµείς. Επίσης συχνά το αίτηµα για ίση µεταχείριση γυναικών και ανδρών µεταφράζεται ως ισοπέδωση και εξοµοίωση των δύο φύλων. Ίσο όµως δε σηµαίνει ίδιο. Ίσο σηµαίνει ισάξιο και αυτή η διευκρίνιση φαίνεται να είναι απαραίτητη για να εκτιµήσουµε τη σηµασία του γυναικείου κινήµατος. Επιπλέον, η θέση 13

6 αυτού του βιβλίου είναι ότι το γυναικείο κίνηµα είναι ακό- µη ενεργό, αφού δεν έχει ακόµη εισχωρήσει σε όλους τους τοµείς της ανθρώπινης δραστηριότητας και δεν έχει προκαλέσει την κατάργηση του ανδροκρατούµενου µοντέλου - κανόνα. Αυτή η θέση αποτελεί και µια στάση ζωής, ένα µοντέλο κοινωνικής συµπεριφοράς που συνεπάγεται κάποιες πρακτικές απόρριψης µιας κατεστηµένης τάξης πραγµάτων και δηµιουργίας εναλλακτικών προτάσεων σε όλα τα επίπεδα της κοινωνικής µας δραστηριότητας. Ένα σηµαντικό τέτοιο επίπεδο είναι αυτό της γλωσσικής µας συµπεριφοράς. Είναι κοινώς παραδεκτό ότι η γλώσσα είναι ένα δυνατό εργαλείο µέσα από το οποίο καθιερώνεται µία συγκεκρι- µένη τάξη πραγµάτων. Είναι επίσης το µέσο έκφρασης της ταυτότητας µας τόσο της γεωγραφικής όσο και της κοινωνικής, ηλικιακής και µορφωτικής. Είναι επόµενο να υπάρχουν σηµαντικές διαφορές στη χρήση της γλώσσας από άτο- µα που διαφέρουν σε ηλικία, µόρφωση, κοινωνική τάξη και καταγωγή, ενώ συχνά το ίδιο άτοµο µπορεί να χρησιµοποιεί διαφορετική γλωσσική ποικιλία ανάλογα µε το περιβάλλον στο οποίο βρίσκεται. Για παράδειγµα, ένα άτοµο από ένα χωριά της Ελλάδας θα µιλάει σε άτοµα της τρίτης ηλικίας του ίδιου χωριού διαφορετικά απ' ό,τι σε συνοµήλικα άτο- µα της πόλης που σπούδασε. Θέµατα όπως γλώσσα και ταυτότητα ή φύλο απασχολούν τη γλωσσολογία, δηλαδή την επιστήµη της ανάλυσης της γλώσσας, η οποία τις τελευταίες δεκαετίες κατέχει µια σηµαντική θέση στο χώρο των ανθρωπιστικών επιστηµών. Όπως είπε κι έγραψε η Αννα Φραγκουδάκη (1987) "η γλώσσα δεν είναι αθώα", αλλά αυτά που λέµε έχουν κοινωνικές και πολιτικές προεκτάσεις καθώς και σηµαντικές επιπτώσεις στις διαπροσωπικές σχέσεις. Τη δύναµη της γλώσσας στις διαπροσωπικές σχέσεις τη συνειδητοποιούµε όλες 14

7 και όλοι όταν, για παράδειγµα, διαλέγουµε µε ιδιαίτερη προσοχή τις λέξεις που θα χρησιµοποιήσουµε σε µια σηµαντική µας επαγγελµατική ή προσωπική συνάντηση. Η αναγνώριση της δύναµης της γλώσσας και της άµεσης σχέσης µεταξύ γλώσσας, σκέψης και κοινωνικής συµπεριφοράς οδήγησε στη δηµιουργία του παρόντος οδηγού µησεξιστικής γλώσσας για τον δηµόσιο ελληνικό λόγο. Κάθε οδηγός, βέβαια, ανοίγοντας δρόµους και επιχειρώντας απαντήσεις, δηµιουργεί και καινούρια ερωτήµατα. Η πρακτικότητα µιας µη-σεξιστικής γλώσσας, όπως και το δικαίωµα µας να πειραµατιζόµαστε µε τη γλώσσα είναι πιθανώς δυο βασικά θέµατα που πρέπει να θίξουµε από την αρχή. Πρώτα απ' όλα, δεν µπορούµε να αποφασίσουµε για την πρακτικότητα της µη-σεξιστικής γλώσσας, αν δεν την εφαρµόσουµε. Η γλωσσική µας συµπεριφορά, όπως και κάθε άλλη, καθιερώνεται µέσα από τη συνήθεια και την επανάληψη. Έτσι η συστηµατική χρήση εναλλακτικών τύπων θα κάνει αυτούς τους τύπους προσιτούς και όχι όσο πολύπλοκους µπορούν να θεωρηθούν αρχικά. Μια κίνηση ενάντια στον γλωσσικό σεξισµό δίνει τη δυνατότητα δικαιότερης εκπροσώπησης των γυναικών µέσα από τη γλώσσα, ενώ ταυτόχρονα δεν περιορίζει ούτε καταργεί την παρούσα γλώσσα. Απεναντίας, τη διευρύνει και ενθαρρύνει τη χρήση της σε ευρύτερο φάσµα, έτσι ώστε να εκφράζει καλύτερα µια νέα και διαρκώς εξελισσόµενη κοινωνικοπολιτική κατάσταση. Εφόσον η χρήση της γλώσσας, δηλαδή η επικοινωνία, είναι τρόπος ζωής, δεν µπορούµε να επιβάλλουµε έναν εναλλακτικό τρόπο, αν αυτός δεν έχει κάποια λειτουργική αξία για τα άτοµα στα οποία αναφέρεται. Για παράδειγµα, στον τοµέα της λογοτεχνίας ή στον καθαρά ιδιωτικό τοµέα, η χρήση της γλώσσας δηλώνει την προσωπική ιδεολογική στάση του/της χρήστη/χρήστριας. Η/Ο οµιλητής/οµιλήτρια αντανακλά µια εποχή, κάποιες προτιµήσεις και µια ιδεολο- 15

8 για. Έτσι µπορεί αυτή/αυτός να διαλέξει τη γλώσσα που εκφράζει καλύτερα τις δικές της/του προτεραιότητες και αρχές. Για τους λόγους που προαναφέρθηκαν ο οδηγός αυτός εστιάζεται στο δηµόσιο λόγο και χώρο, στους οποίους αντιστοιχούν διαφορετικές ευθύνες. Αναµφίβολα, τόσο ο δηµόσιος όσο και ο ιδιωτικός γλωσσικός χώρος έχουν τη δύναµη να επηρεάζουν συνειδήσεις και να πλάθουν άτοµα µε συγκεκριµένες ευαισθησίες. Ο δηµόσιος λόγος, όµως, είναι αυτός που επηρεάζει µαζικά την κοινή γνώµη και στον οποίο αποδίδεται µεγαλύτερη ευθύνη να εκπροσωπεί διάφορες κοινωνικές οµάδες. Γι' αυτό και τα άτοµα που καλούνται να προσέξουν περισσότερο αυτόν τον οδηγό είναι αυτά που ασχολούνται µε τους χώρους των Μέσων Μαζικής Επικοινωνίας, της εκπαίδευσης και της πολιτικής, γιατί µέσα από τους δηµόσιους ρόλους τους γίνονται συχνά µοντέλα και πρότυπα γλωσσικής συµπεριφοράς. Φυσικά ο οδηγός αυτός έχει ενδιαφέρον και εφαρµογή για όλα τα άτοµα που προβληµατίζονται µε κάθε µορφή κοινωνικής ανισότητας και θέλουν µέσα από το λόγο τους να κοινοποιήσουν και να µεταβιβάσουν τις αρχές τους. 1.2 Η σεξιστική γλώσσα είναι το σύµπτωµα, αλλά και η αιτία Για να συζητήσουµε το θέµα της σεξιστικής γλώσσας πρέπει πρώτα να ορίσουµε τι είναι σεξισµός ή, όπως έχει χαρακτηριστεί αλλιώς, ο σεξουαλικός ρατσισµός. Σεξισµός είναι η πρακτική µέσα από την οποία υποβαθµίζονται άτοµα µε γνώµονα το φύλο τους, η διάκριση εναντίον ενός φύλου. Σε µία κοινωνία πατριαρχική, όπου ο γυναικείος λόγος βρίσκεται στο περιθώριο, όπου οι άντρες έχουν αισθητά µεγαλύτερη πολιτική και οικονοµική δύναµη, το φύλο που υποτιµάται, και γλωσσικά, είναι το γυναικείο. Η διάκριση ενα- 16

9 ντίον των γυναικών στη γλώσσα γίνεται στα επίπεδα της γραµµατικής, της σύνταξης και της σηµασιολογίας (λέξεων και προτάσεων). Για παράδειγµα, στερεότυπα το αρσενικό γραµµατικό γένος υπερισχύει του θηλυκού και του ουδέτερου, Η γραµµατική ορίζει τη σειρά «ο καλός, η καλή, το καλό». Το θέµα του γλωσσικού σεξισµού στα διάφορα επίπεδα αναλύεται στο κεφάλαιο 2. Αυτό που πρέπει να τονίσουµε σ' αυτό το σηµείο είναι η ανάγκη να κάνουµε ξεκάθαρη την άµεση σχέση µεταξύ γλώσσας και σκέψης που καθιστά µια κριτική προσέγγιση στη γλώσσα απαραίτητη. Πορίσµατα ερευνών που έγιναν σε διάφορα µέρη του κόσµου απέδειξαν ότι το λεξιλόγιο που χρησιµοποιούνταν στην επίλυση σχολικών ασκήσεων επηρέαζε δραστικά τα αποτελέσµατα. Όταν το ζητούµενο ήταν τα παιδιά να ζωγραφίσουν εικόνες που να αντιστοιχούν στους αγγλικούς όρους "social man" ή "political man", αυτά ζωγράφιζαν άντρες, αν και η αγγλική λέξη "man" χρησιµοποιείται για να χαρακτηρίσει την ανθρωπότητα (Sorrels, 1983:3-4). Ας αναλογιστούµε όµως την ελληνική "ουδέτερη" λέξη "άνθρωπος" σε µία πρόταση όπως "Ο άνθρωπος έφαγε τα µούτρα του στις σκάλες". Ποια ή ποιος θα σκεφτόταν ποτέ έναν άνθρωπο θηλυκού γένους να είναι η παθούσα στην προκεί- µένη περίπτωση; Θα επανέλθουµε σ αυτό το θέµα στο επό- µενο κεφάλαίο που αναλύει τις λέξεις "άνθρωπος" και "παιδί" από σηµασιολογική σκοπιά (2.3). Επίσης το κίνηµα ενάντια στη µη-σεξιστική γλώσσα πρέπει να διαχωριστεί από αυτό του πολιτικώς ορθού (Beard & Cerf, 1992), που ανθίζει, τον τελευταίο καιρό, ιδιαίτερα στην Αµερική, και σύµφωνα µε το οποίο σχεδόν κάθε λέξη µε αρνητικά υπονοούµενα αντικαθίσταται από µια θετικότερη. Η τάση ενάντια στη µη-σεξιστική γλώσσα εντάσσεται σε ένα ευρύτερο κοινωνικό κίνηµα για την ίση εκπροσώπηση διαφόρων κοινωνικών οµάδων στη γλώσσα, 17

10 όπως των οµοφυλοφίλων και των ατόµων µε ειδικές ανάγκες. Όπως ήδη ειπώθηκε παραπάνω µελετούµε και προβλη- µατιζόµαστε για τη γλώσσα γιατί µέσω αυτής εκφράζουµε τη σκέψη και τις σχέσεις ανάµεσα στα άτοµα. Η διάκριση, λοιπόν γίνεται πράξη ακόµη και όταν νοµίζουµε πως «απλά λέµε» κάτι χωρίς να το εννοούµε. Γι' αυτό και η συνεχής χρήση µιας γλώσσας που αφανίζει το θηλυκό γένος (Spender, 1985) ή που του αποδίδει χαρακτηριστικά δευτερεύουσας ή αρνητικής σηµασίας, γίνεται ο φορέας αλλά και ο τρόπος διαιώνισης µιας πρακτικής διάκρισης και ιιισογυνισµού. 1.3 Οι διαφορές των φύλων στη γλώσσα Ο παράγοντας φύλο αποτελεί ένα πολύ σηµαντικό στοιχείο στην ταυτότητα µας. Αυτό, ενδεικτικά, αποδεικνύεται από το γεγονός ότι η πρώτη ερώτηση που κάνουµε συνήθως όταν γεννιέται ένα παιδί αναφέρεται στο φύλο του. Έχουν γίνει πάµπολλες έρευνες στον τοµέα των διαφορών έκφρασης των φύλων µε στόχο την περιγραφή τους, έτσι (ώστε µέσα από την κατανόηση της διαφοράς να αποφεύγονται οι αρνητικές αξιολογήσεις και τα στερεότυπα (Cameron, 1990). Κοινωνιογλωσσολογικές έρευνες έχουν δείξει ότι οι άντρες σε µικτές παρέες, δηλαδή µε γυναίκες και άντρες µαζί, βρίσκονται στο κέντρο της προσοχής της παρέας, προτείνουν περισσότερα θέµατα, επιµένουν στη γνώµη τους και διακόπτουν συχνότερα τις συνοµιλήτριες και τους συνοµιλητές τους από ό,τι οι γυναίκες της ίδιας παρέας (Coates, 1989). Καταλαµβάνουν, έτσι, το µεγαλύτερο µέρος της κουβέντας, µιλώντας περισσότερες φορές και για µεγαλύτερα διαστήµατα. Επίσης οι γυναίκες συχνά χρησιµοποιούν δια- 18

11 φορετικές λέξεις από ό,τι οι άνδρες, κυρίως λέξεις που ανα φέρονται σε χρώµατα, εκφράσεις έκπληξης και επιπλήξεις. Φυσικά οι διαφορές των φύλων έχουν άµεση σχέση και µε τους άλλους παράγοντες που καθορίζουν την ανθρώπινη υπόσταση και ταυτότητα, όπως η κοινωνικο-οικονοµική θέση, η ηλικία και η µόρφωση. Σε όποιες διαφορές των φύλων και να αναφερόµαστε, πρέπει να θεωρούµε σα δεδο- µένη την ποικιλοµορφία που ενέχει ο κοινωνικός παράγοντας του φύλου. Τέλος, πρέπει επίσης να έχουµε πρόσβαση στον τρόπο µε τον οποίο διεξάγεται µια έρευνα κοινωνιογλωσσολογικού περιεχοµένου, όπως και κάθε έρευνα, µιας και η ερευνήτρια ή ο ερευνητής είναι ένα άτοµο µε συγκεκριµένες προτεραιότητες, δεδοµένη θεωρητική κατάρτιση και συγκεκριµένη ιδεολογική κατεύθυνση (Τσοκαλίδου, 1995). Τα πιο διαδεδοµένα θεωρητικά µοντέλα που έχουν προταθεί για να ερµηνεύσουν αυτές τις διαφορές των δύο φύλων είναι από τη µια το µοντέλο της διαφοράς και από την άλλη της υπεροχής (Coates, 1989). Η πρώτη θεωρία, δηλαδή αυτή της διαφοράς στην κουλτούρα, δίνει έµφαση στο γεγονός ότι τα δύο φύλα, µέσα από τη διαδικασία της κοινωνικοποίησης, που αρχίζει από τη γέννηση ενός παιδιού, αναπτύσσουν διαφορετικούς τρόπους σκέψης και λειτουργίας, κοινωνικά και γλωσσικά. Η δεύτερη θεωρία, αυτή της αντρικής υπεροχής, έχει σα γνώµονα της το γεγονός ότι η παρούσα κοινωνικοπολιτική κατάσταση είναι τέτοια ώστε οι γυναικείες αξίες και συνήθειες να παραγκωνίζονται εξαιτίας της πατριαρχικής δοµής της κοινωνίας, ενώ ο κανόνας να ορίζεται από την άρχουσα τάξη των ανδρών. Φυσικά και οι δύο θεωρίες είναι απαραίτητες για να κατανοηθεί το θέµα των διαφορών των φύλων, µιας και η διαδικασία της κοινωνικοποίησης γίνεται µέσα σε ένα συγκεκριµένο κοινωνικοπολιτικό πλαίσιο που ευνοεί το αντρικό φύλο. 19

12 1.4 Ο οδηγός µη-σεξιστικής γλώσσας Όπως έχει ήδη µε σαφήνεια εντοπιστεί και καταγραφεί το θέµα του γλωσσικού σεξισµού δεν οφείλεται σε ανικανότητα "της γλωσσικής δοµής, αλλά συνιστά την "κανονικότητα της αρσενικής ιδιότητας των κοινωνικών τίτλων», δηλαδή "την «τάξη του κόσµου» (Φραγκουδάκη, 1995). Αυτή, βέβαια, η τάξη του κόσµου βρίσκεται σε διαρκή κίνηση και αλλαγή, µε αποτέλεσµα να απαιτούνται και αντίστοιχες αλλαγές στον τρόπο έκφρασης τους στο γλωσσικό επίπεδο. Χρησιµοποιούµε, δηλαδή, απ' τη µια τις υπάρχουσες διαδικασίες της γραµµατικής και του συντακτικού για να περιγράψουµε τη γυναικεία πραγµατικότητα και, από την άλλη, ανακυκλώνουµε και επαναπροσδιορίζουµε όρους σηµασιολογικά, έτσι ώστε αυτοί να µπορούν να καλύψουν τις ανάγκες του γυναικείου φύλου. Τέλος, η δηµιουργία και καθιέρωση καινούριων λέξεων και εννοιών είναι επίσης µια απαραίτητη τακτική στην πορεία µας για την εξάλειψη του σεξισµού τόσο στη γλώσσα όσο και στη σκέψη. Όροι όπως η "σεξουαλική παρενόχληση" είναι ενδεικτικοί αυτής της ανάγκης και πρακτικής. Σκοπός αυτού του εγχειριδίου είναι να συµβάλλει στον προβληµατισµό και στην κατανόηση του γλωσσικού σεξισµού στα ελληνικά, και να προτείνει συγκεκριµένους τρόπους αντιµετώπισης του στα επίπεδα της γραµµατικής, της σύνταξης και της σηµασιολογίας. Αποσκοπεί, επίσης, να αποτελέσει ευκαιρία δηµιουργίας µιας βιβλιογραφίας πάνω στο θέµα του γλωσσικού σεξισµού, τόσο στα ελληνικά όσο και σε άλλες γλώσσες, για τα άτοµα που έχουν ειδικότερο ενδιαφέρον για το χώρο αυτό. Τέλος ο οδηγός αποβλέπει να συνεισφέρει στη δηµιουργία ενός κλίµατος που θα επιτρέπει τη συζήτηση αυτών των θεµάτων σε ευρύτερη κλίµακα, ώστε να προκύψουν και άλλες µακροπρόθεσµες και, 20

13 πιθανώς, πιο επιτυχηµένες λύσεις στο θέµα της αντιµετώπισης του γλωσσικού σεξισµού. Οι άµεσες και έµµεσες συνέπειες αυτού του οδηγού θα καθοριστούν από την ευρύτερη πολιτική τοποθέτηση των αναγνωστριών και αναγνωστών του. Τα άτοµα που πιστεύουν στην αναγκαιότητα µιας µη-σεξιστικής γλώσσας, θα µπορούν να εφαρµόζουν τα µέσα που καθιστούν µια τέτοια γλώσσα δυνατή, ενώ η κατηγορία των «διστακτικών» µπορεί να ευαισθητοποιηθεί σε ορισµένα από τα θέµατα που θίγονται. Σ' αυτό το σηµείο είναι απαραίτητο να τονίσω τη δυσκολία της επαρκούς απλοποίησης των βασικών εννοιών του επιστηµονικού χώρου της φεµινιστικής γλωσσολογίας που επιχειρείται µέσα από αυτόν τον οδηγό. Η εκλαΐκευση των σηµαντικών θεµάτων ενός τοµέα της γλωσσολογίας είναι ένα έργο µε ιδιαίτερες απαιτήσεις, που υλοποιείται στο παρόν εγχειρίδιο µε κάθε επιφύλαξη για τις πιθανές αδυναµίες του. 21

14 Είναι δηλαδή άνθρωπος αυτός που έχει όψη, πρόσωπο ή µορφή ανδρός... Ανθρωπώ ονοµάζεται, µόνο στη Σπάρτη, η γυναίκα... Στον υπόλοιπο, όµως, ελληνικό κόσµο η λέξη άνθρωπος για γυναίκες χρησιµοποιείται µόνο περιφρονητικά, (για τις δούλες, π.χ. ή για γυναίκες αναξιοπαθούσες). Νίκος Βαρδιάµπασης (1996) 23

15 2. Ο ΣΕΞΙΣΜΟΣ ΣΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Όπως έχει αναφερθεί κατά καιρούς η ελληνική γλώσσα έχει πολλά στοιχεία που υποδηλώνουν και εκφράζουν κοινωνικό ρατσισµό και, ειδικότερα, σεξισµό απέναντι στο θηλυκό γένος. Για καλύτερη κατανόηση αυτής της πρακτικής θα πρέπει να µελετήσουµε το σεξισµό σε γραµµατικό, συντακτικό καθώς και σηµασιολογικό επίπεδο. 2.1 Το γραµµατικό γένος Η ελληνική γλώσσα έχει γραµµατικό γένος. Αυτό σηµαίνει πως για να µιλάµε γραµµατικά σωστά θα πρέπει να τηρούµε την ιεραρχία αρσενικού, θηλυκού και ουδέτερου γένους. Όπως έχει δηλωθεί στη γραµµατική του Τριανταφυλλίδη (1978) "το αρσενικό γένος είναι γενικά το δυνατότερο προσωπικό γένος" (σελ. 216) (Παυλίδου, 1985). Έτσι µαθαίνου- µε ότι ένα σύνολο ανθρώπων µε διαφορετικό γένος χαρακτηρίζεται µε τον αρσενικό τύπο, όπως και ένα σύνολο αποτελούµενο µόνο από άνδρες. Το γραµµατικό γένος, επίσης ισχύει για όλα τα µέρη του λόγου που προσδιορίζουν ουσιαστικά, δηλαδή τα άρθρα, τα επίθετα και τις αντωνυ- µίες, π.χ. ο καλός µαθητής, ο οποίος διακρίθηκε, η ικανή επιχειρηµατίας, η οποία κέρδισε το πρώτο βραβείο. Κάνοντας συγκρίσεις και παρατηρήσεις σε σχέση µε το γραµµατικό γένος σε διάφορες γλώσσες του κόσµου 25

16 (Cameron, 1992) όπως τα γερµανικά, τα γαλλικά, τα ιταλικά και τα ελληνικά, γίνεται εµφανές ότι υπάρχει µια σχέση ανάµεσα στο γραµµατικό γένος και το φύλο. Μέσα από την κλασσική ιεράρχηση αρσενικού, θηλυκού και ουδέτερου, όπως έχει καθιερωθεί, στην κλίση των µερών του λόγου, υποδηλώνεται µια κοινωνικοπολιτική ιεραρχία, που απαιτεί τη δεδοµένη σειρά δίνοντας προτεραιότητα στο αρσενικό γένος και φύλο. Η χρήση αρσενικού ως του επικρατέστερου γένους και αυτού που αντιπροσωπεύει το ανθρώπινο είδος ισχύει στερεότυπα σε όλες τις ευρωπαϊκές γλώσσες που έχουν γραµµατικό γένος. Αυτή είναι η "γενετική" ή "ρυθµιστική" χρήση του αρσενικού τύπου (Μακρή - Τσιλιπάκου, 1995). Παράλληλα, έχουν σηµειωθεί τα τελευταία χρόνια τάσεις αναθεώρησης αυτού του "κανόνα" και σε αυτές τις γλώσσες. Για παράδειγµα στα γαλλικά και τα ισπανικά η γενική χρήση του αρσενικού τύπου αντικαθίσταται µε τη χρήση του διπλού τύπου: Γαλλικά: Tous les etudiants Tous/toutes les etudiants/etudiautes Ισπανικά: Todos los estudiantes Ελληνικά: Όλοι οι φοιτητές Todos/todas los/las Cstudiantcs Όλοι/Όλες οι φοιτητές/τριες 2.2 Η σύνταξη Στο επίπεδο της σύνταξης ο κανόνας στα βιβλία γραµµατικής και συντακτικών ορίζει ότι ο αρσενικός τύπος προηγείται του θηλυκού και του ουδέτερου. Για παράδειγµα "άντρες και γυναίκες" είναι περισσότερο συνηθισµένο από ό,τι το αντίστροφο, ενώ η έκφραση "αντρόγυνο" δίνει προ- 26

17 τεραιότητα στον αρσενικό τύπο. Χαρακτηριστικές εκφράσεις όπου ο αρσενικός τύπος προηγείται του αντίστοιχου θηλυκού είναι οι ακόλουθες: Ο Τάσος και η Γκόλφω Ο Αδάµ και η Εύα Ο Αντώνιος κι η Κλεοπάτρα Ο βοσκός κι η βοσκοπούλα Ο κύριος και η κυρία Παπαδοπούλου Είναι χαρακτηριστικό ότι µόνο σε ορισµένες στερεότυπες εκφράσεις µπαίνει ο θηλυκός τύπος πριν από τον αρσενικό, π.χ. "η νύφη κι ο γαµπρός", "η Χιονάτη κι οι επτά νάνοι" και "κυρίες και κύριοι", οι οποίες υποδηλώνουν καταστάσεις στις οποίες η γυναίκα πρωταγωνιστεί λόγω της οµορφιάς της ή της σχέσης της µε έναν άντρα. 2.3 Σηµασιολογικά στερεότυπα Η αναζήτηση της έννοιας των λέξεων "γυναίκα" και "άντρας" σε λεξικά ελληνικής γλώσσας οδηγεί στην ανακάλυψη ότι αυτές ορίζονται και συνδυάζονται µε άλλες που αποτελούν ένα σηµασιολογικό πεδίο, το οποίο είναι αρνητικό για τον όρο "γυναίκα" και θετικό για τον όρο "άντρας" Ένα παράδειγµα είναι το Λεξικό Συνωνύµων ( αγκίτσης, 1986) σύµφωνα µε το οποίο συνώνυµα των δύο όρων είναι τα ακόλουθα: Γυναίκα: η γυναίκα του δρόµου, του πεζοδροµίου, η τιποτένια, η γυναικάρα, η αλόγα, η ανδρογυναίκα, η αρκούδα, η βουβάλα κ. τ. λ. Άντρας: αντρείος, αντρειωµένος, αντρόκαρδος, 27

18 γενναιόκαρδος, γενναίος, γενναιόψυχος, παλικάρι κ.τ.λ. Αν αναφερθούµε στο πρόσφατο σύγχρονο λεξικό της ελληνικής γλώσσας του Εµµανουήλ Κριαρά (1995), θα δού- µε ότι παρόµοια στερεότυπα διατηρούνται ακόµη και καθιερώνονται στην υποδειγµατική αυτή χρήση της ελληνικής γλώσσας. Ενώ οι τρεις πρώτες σηµασίες των λέξεων "άντρας" και "γυναίκα" συµπίπτουν, δηλαδή και οι δύο λέξεις αναφέρονται σε ανθρώπους αρσενικού και θηλυκού γένους αντίστοιχα, σε ενήλικους και σε συζύγους, η τέταρτη έννοια των λέξεων διαφέρει χαρακτηριστικά µε τρόπο που δεν συµπεριλαµβάνει τις κοινωνικο-πολιτικές εξελίξεις των τελευταίων δεκαετιών. Χαρακτηριστικά, σύµφωνα µε τον κανόνα, ο "άντρας" είναι "λεβέντης, παλικάρι", συνώνυµο του "αντρείος" και "γενναίος", ενώ η "γυναίκα" είναι "πρόσωπο που υπηρετεί άλλους" και η έκφραση "γυναίκα του δρόµου" χρησιµοποιείται ως στοιχείο του σηµασιολογικού πεδίου της λέξης. Επίσης αν δούµε τους όρους του ίδιου λεξικού που ακολουθούν τα λήµατα "άντρας" και "γυναίκα" και που είναι σηµασιολογικά συναφείς έχουµε τα ακόλουθα: Άντρας: αντραγάθηµα, αντραγαθία, αντράκι, άντρακλας, αντρεία, αντριεύω, αντρειοσύνη, αντρειωµένος, -η, -ο, αντρίκειος, αντρικός, άντρο, αντρόγενο (ή αντρόγυνο), αντρογυναίκα, αντρογυνοχωρίστρα, αντροχωρίαστρα. Γυναίκα: γνναικάκι, γνναικάκιας, γυναικάρα, γυναικαριό, γυναικάς, γυναικείος, γυναικίσιος, -ια, -ιο, γυναικίστικος, γυναικοδουλειά, γυναικοθέµι, γυναικοκαβγάς, γυναικοκατακτητής, 28

19 γυναικόκοσµος, γυναικοκουβέντα, γυναικοκρατία, γυναικοκρατούµαι, γυναικολόι, γυναικολογία, γυναικολογικός, -ή, - ό, γυναικολόγος, γυναικοµάνι, γυναικοµανία, γυναικόµορφος, -η, -ο, γυναικόπαιδα, γυναικούλα, γυναικοφοβία, γυναικωνίτης, γυναικωτός, -η, -ο, γύναιο, γυνή της απώλειας. Παρατηρούµε από τους παραπάνω πίνακες ότι αυτός µε τους "γυναικείους" όρους είναι εκτενέστερος. Αυτό δείχνει ότι η γυναικεία συµµετοχή ορίζεται ως η "εξαίρεση" στον κανόνα, ο οποίος καθορίζεται από τις δραστηριότητες των ανδρών. Λέξεις όπως "γυναικοδουλειά", "γυναικοκαβγάς" και "γυναικοκουβέντα" είναι παραδείγµατα αυτής της τάσης, ενώ, παράλληλα, εκφράσεις όπως "γυναικοθέµι", "γυναικόκοσµος" και "γυναικοµάνι" ενισχύουν την απεικόνιση του γυναικείου πληθυσµού ως άµορφης µάζας. Η στενή σχέση ανάµεσα στη γυναίκα και την ηθική είναι επίσης εµφανής µε τις εκφράσεις "γύναιο" και "γυνή της απωλείας". Επίσης ενώ υπάρχουν στο λεξικό οι όροι "γυναικοκρατία" και "γυναικοκρατούµαι", οι αναµενόµενοι αντίστοιχοι "ανδροκρατία" και "ανδροκρατούµαι" απουσιάζουν. Η ανυπαρξία, όµως, αυτών των όρων δεν εκπλήσσει στο πλαίσιο της τάξης των πραγµάτων που θεωρεί την ανδροκρατία και τις δραστηριότητες των ανδρών ως τον κανόνα, ενώ τον αντίστοιχο θηλυκό τύπο ως ένα αξιοσηµείωτο, αν όχι περίεργο, φαινόµενο. Στο ίδιο πλαίσιο, του ορισµού του κόσµου µέσα από την καθιερωµένη σκοπιά, δηλαδή αυτή των ανδρών, δεν µας εκπλήσσει και το γεγονός ότι στο ίδιο λεξικό δε γίνεται αναφορά στους όρους "σεξισµός", "σεξιστικό" και "σεξουαλική παρενόχληση", ενώ στον όρο "σωβινισµός" αποδίδεται µόνο η εθνικιστική του σηµασία κι όχι αυτή µε την οποία συχνά χρησιµοποιείται, δηλαδή η εµµονή σε ένα πατριαρχικό µοντέλο συµπεριφοράς και σκέψης ("ανδρικός σωβινι- 29

20 σµός"). Από την άλλη µεριά, στο λεξικό Τεγόπουλου- Φυτράκη (1991) υπάρχουν οι όροι "σεξισµός" και "ανδροκρατία", ενώ δεν έχουν καταχωρηθεί οι όροι "σεξιστικό", σεξουαλική παρενόχληση" και "ανδρικός σωβινισµός". Είναι, επίσης, αξιοσηµείωτο ότι. η λέξη "άνθρωπος" χρησιµοποιείται για να χαρακτηρίσει τα άτοµα αρσενικού γένους. Για παράδειγµα, η πρόταση "ο άνθρωπος έσπασε τα µούτρα του", αναφέρεται συνήθως, αν όχι αποκλειστικά, σε άτοµο αρσενικού γένους. Αυτή η µονοπώληση του σηµασιολογικού πεδίου της λέξης "άνθρωπος" από το αρσενικό γένος γίνεται πιο ξεκάθαρη στα παρακάτω σύνθετα (Τσοκαλίδου, 1989): ο παλιάνθρωπος / η παλιογυναίκα * ο παλιάνδρας Ο όρος "παλιάνδρας" θα ίσχυε αν το "παλιάνθρωπος" ήταν ουδέτερο και δεν αναφερόταν µόνο στον αρσενικό τύπο, µε αντίστοιχο θηλυκό τύπο το "παλιογυναίκα". Χαρακτηριστικά στο πρόσφατο βιβλίο Η ιστορία µίας λέξης του Νίκου Βαρδιάµπαση (1996) η λέξη "άνθρωπος" αναλύεται από ετυµολογική και κοινωνιολογική σκοπιά ως εξής: Το πιθανότερο πάντως είναι να... είναι δηλαδή άνθρωπος αυτός που έχει όψη, πρόσωπο ή µορφή ανδρός....ανθρωπώ ονοµάζεται, µόνο στη Σπάρτη, η γυναίκα... Στον υπόλοιπο, όµως, ελληνικό κόσµο η λέξη άνθρωπος για γυναίκες χρησιµοποιείται µόνο περιφρονητικά, (για τις δούλες, π.χ. ή για γυναίκες αναξιοπαθούσες). Με τον ίδιο τρόπο µονοπωλείται και η λέξη "παιδί" που, ενώ δηλώνει κορίτσια και αγόρια στην παιδική ηλικία, χρησιµοποιείται για νεαρά άτοµα αρσενικού γένους από 30

21 την εφηβική ηλικία και µετά. Αυτό αποδεικνύεται µε τη χρήση των παρακάτω σύνθετων λέξεων: παλιόπαιδο / παλιοκόριτσο * παλιάγορο φτωχόπαιδο / φτωχοκόριτσο * φτωχάγορο πλουσιόπαιδο / πλουσιοκόριτσο * πλουσιάγορο Και πάλι ο τρίτος τύπος σε κάθε περίπτωση θα ήταν δυνατός αν τα σύνθετα µε τη λέξη "παιδί" ήταν ουδέτερα. Ένα άλλο φαινόµενο της σηµασιολογίας που πρέπει να µας προβληµατίζει είναι η έλλειψη λέξεων που να αναφέρονται σε αρνητικά χαρακτηριστικά του αρσενικού γένους σε αντίθεση µε την ποικιλία θηλυκών (αρνητικών) όρων. Αυτή η αναντιστοιχία δηλώνει ένα διπλό σύστηµα αξιών που κατακρίνει τις γυναίκες, ενώ επαινεί τους άντρες για τη σεξουαλικότητα τους. Τέτοιες λέξεις όπως "σιγανοπαπαδιά", "παρθένα", "µιξοπάρθενη" κι "αντροχω ρίστρα" πρέπει να προσεχτούν και να απορριφθούν στο δηµόσιο λόγο, αν δε θέλουµε να διαιωνίζουµε άδικα και ξεπερασµένα στερεότυπα. 2.4 Λαϊκή σοφία και δηµόσια πραγµατικότητα Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας Μια ενδιαφέρουσα και σηµαντική πτυχή της σεξιστικής χρήσης της γλώσσας στο δηµόσιο χώρο από τα Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας, που απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή, είναι οι στερεότυπες αναφορές σε γυναίκες µε έµφαση στα σωµατικά τους προσόντα και στην οικογενειακή τους κατάσταση. 31

22 Είναι χαρακτηριστική η αντιµετώπιση των γυναικών σε ισχυρές δηµόσιες θέσεις που παρουσιάζονται συχνά ως "ξανθιές", "ωραίες", "χήρες" ή "µητέρες" (βλ. Λιάνη, Τσιλέρ). Ανάλογες αναφορές στους δηµόσιους άνδρες είναι σχεδόν ανύπαρκτες. Ταυτόχρονα οι γελοιογραφίες και τα σκίτσα στα διάφορα έντυπα αντανακλούν µε τη σειρά τους µια ανδροκρατούµενη πραγµατικότητα, καθώς απεικονίζουν το ανθρώπινο είδος ως κατ' εξοχήν ανδρικό, ενώ η χρήση των γυναικείων µορφών είναι περιορισµένη. Για να διαπιστωθεί αυτό αρκεί να ξεφυλλίσουµε µια οποιαδήποτε εφηµερίδα και να προσέξουµε τις γελοιογραφίες της. Για να αποφευχθεί η ανδροκρατία σ αυτό το επίπεδο είναι επιτακτική η χρήση περισσότερων γυναικείων µορφών στα έντυπα, που, φυσικά, δεν πρέπει να παίζουν διακοσµητικό ρόλο. Η Βίλµα Παπασάββα, στο περιοδικό Μετρό (τεύχος 6, Απρίλιος 1996), θίγει το θέµα της απεικόνισης των γυναικών στα τηλεοπτικά σήριαλ, ως «ηλίθιες, σεξοµανείς, κουτσοµπόλες, υπερφίαλες "Κατίνες"». Φυσικά η δηµιουργία µιας τέτοιας γυναικείας εικόνας γίνεται µέσα από την εµφάνιση (ρούχα, µαλλιά, µακιγιάζ), αλλά και από τη γλωσσική τους συµπεριφορά. Το λεξιλόγιο, ο τόνος της φωνής τους, καθώς και η παραγλωσσική τους συµπεριφορά (δηλαδή οι κινήσεις, χειρονοµίες και το ύφος τους) ορίζουν αυτόν τον "υπερφίαλο" χαρακτήρα τους. Για παράδειγµα, όταν η Χριστίνα (από το σήριαλ Dolce Vita) λέει: «Μα τι θες από µένα παιδάκι µου; Εγώ είµαι µεγαλύτερη σου, είµαι υστερικιά, είµαι κυκλοθυµική, είµαι ασυνείδητη...» µέσα από τη χρήση των λέξεων «υστερικιά» και «κυκλοθυµική» επιβεβαιώνει ένα στερεότυπο, γιατί αυτές οι λέξεις χρησιµοποιούνται συνήθως για να χαρακτηρίσουν τη γυναικεία συµπεριφορά. Η δύναµη των ΜΜΕ στη διαιώνιση τέτοιων αρνητικών γυναικείων χαρακτήρων δεν πρέπει να υποτιµά- 32

23 ται, ειδικά όταν αυτά τα σήριαλ προβάλλονται σε ώρες πολύ κατάλληλες για τα παιδιά. Στη δηµόσια πραγµατικότητα εντάσσεται και η χρήση των τίτλων "κύριος", "κυρία" και "δεσποινίς". Παραδοσιακά ο αρσενικός τίτλος αναφέρεται σε κάθε άντρα που έχει περάσει την εφηβική ηλικία, συνήθως όταν είναι άνω των 18, ενώ η χρήση των δύο θηλυκών τύπων γίνεται µε κριτήριο την οικογενειακή κατάσταση της γυναίκας, δηλαδή το αν είναι άγαµη (δεσποινίς) ή παντρεµένη (κυρία). Αυτή η διαφορά δηλώνει ότι οι γυναίκες για να γίνουν κυρίες πρέπει όχι να ενηλικιωθούν, όπως οι άντρες, αλλά να παντρευτούν έναν άντρα. Αντίστοιχοι όροι υπάρχουν και σε πολλές άλλες γλώσσες, και αλλαγές σ' αυτήν την κατεύθυνση έχουν διεκδικηθεί από πολλές γυναικείες οργανώσεις τόσο στην Ελλάδα όσο και στις ευρωπαϊκές και αγγλόφωνες χώρες. Παραδείγµατα αυτής της διάκρισης των δύο φύλων είναι: Ελληνικά εσποινίς/κυρία Κυρία Αγγλικά Miss/Mrs Ms Γαλλικά Mademoiselle/Madame Madame Ισπανικά Senorita/Senora Senora Η τρίτη οµάδα τίτλων αποτελείται από τους εναλλακτικούς όρους που έχουν προταθεί για ύλες τις γυναίκες ανεξάρτητα από την οικογενειακή τους κατάσταση. Παροιµίες και κοινότυπες εκφράσεις Οι παροιµίες και οι στερεότυπες εκφράσεις που υπάρχουν σε µια γλώσσα και κουλτούρα εκφράζουν, από τη µια την κοινωνικοπολιτική κατάσταση που επικρατεί σε µια κοινωνία σε µια συγκεκριµένη χρονική περίοδο και από την άλλη αποτελούν σηµείο αναφοράς και παράδειγµα τρόπου 33

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙ ΙΚΟΣ Ο ΗΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗ ΓΛΩΣΣΑ. Πηγή: http://www.komvos.edu.gr/glwssa/odigos/thema_b8/b_8_thema.htm

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙ ΙΚΟΣ Ο ΗΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗ ΓΛΩΣΣΑ. Πηγή: http://www.komvos.edu.gr/glwssa/odigos/thema_b8/b_8_thema.htm ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙ ΙΚΟΣ Ο ΗΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗ ΓΛΩΣΣΑ Πηγή: http://www.komvos.edu.gr/glwssa/odigos/thema_b8/b_8_thema.htm ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Α.- Φ. ΧΡΙΣΤΙ ΗΣ σε συνεργασία µε Μ. Θεοδωροπούλου ΟΜΑ Α ΕΡΓΑΣΙΑΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

Μαίρη Κουτσελίνη, Καθηγήτρια Εκ μέρους της Πρωτοβουλίας για την Ενίσχυση της γυναικείας παρουσίας στην πολιτική ζωή.

Μαίρη Κουτσελίνη, Καθηγήτρια Εκ μέρους της Πρωτοβουλίας για την Ενίσχυση της γυναικείας παρουσίας στην πολιτική ζωή. Μαίρη Κουτσελίνη, Καθηγήτρια Εκ μέρους της Πρωτοβουλίας για την Ενίσχυση της γυναικείας παρουσίας στην πολιτική ζωή. Οι λόγοι άνισης παρουσίας της γυναίκας στην πολιτική ζωή Το Ευρωπαϊκό Κέντρο Έρευνας

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΟ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: Η ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΕΝΤΑΞΗΣ ΤΗΣ ΟΠΤΙΚΗΣ ΤΟΥ ΦΥΛΟΥ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙςΗ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

ΦΥΛΟ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: Η ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΕΝΤΑΞΗΣ ΤΗΣ ΟΠΤΙΚΗΣ ΤΟΥ ΦΥΛΟΥ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙςΗ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΦΥΛΟ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: Η ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΕΝΤΑΞΗΣ ΤΗΣ ΟΠΤΙΚΗΣ ΤΟΥ ΦΥΛΟΥ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙςΗ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Γκασούκα Μαρία Επίκουρη Καθηγήτρια Φύλου και Λαογραφίας Πανεπιστήμιο Αιγαίου Παράγοντες που συντελούν

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. 9.1 Εισαγωγή

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. 9.1 Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 9.1 Εισαγωγή Η βιώσιµη ανάπτυξη είναι µία πολυδιάστατη έννοια, η οποία αποτελεί µία εναλλακτική αντίληψη της ανάπτυξης, µε κύριο γνώµονα το καθαρότερο περιβάλλον και επιδρά στην

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΟΜΟΦΥΛΟΦΙΛΟΦΙΛΙΑΣ. Ανάθεση: Γραφείο Επιτρόπου Διοικήσεως Εκτέλεση: Κέντρο Ερευνών Cyprus College

ΘΕΜΑΤΑ ΟΜΟΦΥΛΟΦΙΛΟΦΙΛΙΑΣ. Ανάθεση: Γραφείο Επιτρόπου Διοικήσεως Εκτέλεση: Κέντρο Ερευνών Cyprus College ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΚΟΙΝΟΥ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΟΜΟΦΥΛΟΦΙΛΟΦΙΛΙΑΣ Ανάθεση: Γραφείο Επιτρόπου Διοικήσεως Εκτέλεση: Κέντρο Ερευνών Cyprus College Ταυτότητα της Έρευνας Ανάθεση: Γραφείο Επιτρόπου Διοικήσεως Θέμα: Αντιλήψεις

Διαβάστε περισσότερα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΑΘΛΗΤΕΣ & ΑΘΛΗΤΡΙΕΣ: ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωριστούμε

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωριστούμε Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωριστούμε Ενότητα: Χαιρετισμοί, συστάσεις, γνωριμία (2 φύλλα εργασίας) Επίπεδο: Α1, Α2 Κοινό: αλλόγλωσσοι ενήλικες ιάρκεια: 4 ώρες (2 δίωρα) Υλικοτεχνική υποδομή: Για τον διδάσκοντα:

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία.

Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία. Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία. Οικογενειακή Αγωγή Ι Σχολική Χρονιά: 2007 2008 Καθηγήτρια Οικιακής

Διαβάστε περισσότερα

αντισταθµίζονται µε τα πλεονεκτήµατα του άλλου, τρόπου βαθµολόγησης των γραπτών και της ερµηνείας των σχετικών αποτελεσµάτων, και

αντισταθµίζονται µε τα πλεονεκτήµατα του άλλου, τρόπου βαθµολόγησης των γραπτών και της ερµηνείας των σχετικών αποτελεσµάτων, και 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Όλα τα είδη ερωτήσεων που αναφέρονται στο «Γενικό Οδηγό για την Αξιολόγηση των µαθητών στην Α Λυκείου» µπορούν να χρησιµοποιηθούν στα Μαθηµατικά, τόσο στην προφορική διδασκαλία/εξέταση, όσο

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Περιεχόμενα 1. Εισαγωγικά στοιχεία 1.1 Η τρέχουσα αντιμετώπιση του γλωσσικού δανεισμού 1.2 Η προσέγγιση του θέματος μέσα από το σχολείο 1.3 Σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

Μαίρη Κουτσελίνη Τµήµα Επιστηµών τη Αγωγή ιευθύντρια τη Έδρα ΟΥΝEΣΚO Για την Ισότητα και Ενδυνάµωση των Φύλων

Μαίρη Κουτσελίνη Τµήµα Επιστηµών τη Αγωγή ιευθύντρια τη Έδρα ΟΥΝEΣΚO Για την Ισότητα και Ενδυνάµωση των Φύλων Μαίρη Κουτσελίνη Τµήµα Επιστηµών τη Αγωγή ιευθύντρια τη Έδρα ΟΥΝEΣΚO Για την Ισότητα και Ενδυνάµωση των Φύλων «Η Εκπαίδευση είναι ένα από τα πιο σηµαντικά µέσα για Ενδυνάµωση των γυναικών µε τη Γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

και ρατσιστές και εθνικιστές;

και ρατσιστές και εθνικιστές; και ρατσιστές και εθνικιστές; 1 Και ρατσιστές και εθνικιστές; Πως αντιµετωπίζουµε οι Έλληνες τη διαφορετικότητα των ανθρώπων και των φυλών; Θα προτιµούσαµε να µην δεχόταν η Ελλάδα οικονοµικούς µετανάστες;

Διαβάστε περισσότερα

Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής.

Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής. Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής. Arist Von Schlippe, Jochen Schweitzer επιµέλεια: Βιργινία Ιωαννίδου µετάφραση:

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας

3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας 3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας Η νεοκλασική θεωρία της προσφοράς εργασίας που αναπτύξαμε προηγουμένως υποστηρίζει ότι οι επιλογές

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελέσµατα Έρευνας για τη µισθοδοσία αντρών και γυναικών στον κλάδο του ωροµίσθιου κυβερνητικού προσωπικού.

Αποτελέσµατα Έρευνας για τη µισθοδοσία αντρών και γυναικών στον κλάδο του ωροµίσθιου κυβερνητικού προσωπικού. Αποτελέσµατα Έρευνας για τη µισθοδοσία αντρών και γυναικών στον κλάδο του ωροµίσθιου κυβερνητικού προσωπικού. Η έρευνα βασίστηκε σε στοιχεία του Υπουργείου Οικονοµικών,τα οποία όµως συµπεριλαµβάνουν και

Διαβάστε περισσότερα

Ηλικία - Επιχειρηματικότητα

Ηλικία - Επιχειρηματικότητα Ηλικία - Επιχειρηματικότητα 40% 35% 34,3% 34,0% 30% 25% 20% 21,3% 15% 10% 5% 0% 1,3% 18-24 25-34 35-44 45-54 55+ 9,0% 1 Τι επιλέγει 84% επιλέγει την έναρξη νέας δραστηριότητας ανεξάρτητα επιπέδου εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Είναι µε µεγάλη χαρά που παρευρίσκοµαι στη. σηµερινή παρουσίαση των αποτελεσµάτων της. Έρευνας «Βουλευτικές Εκλογές 2006 Οι προτιµήσεις

Είναι µε µεγάλη χαρά που παρευρίσκοµαι στη. σηµερινή παρουσίαση των αποτελεσµάτων της. Έρευνας «Βουλευτικές Εκλογές 2006 Οι προτιµήσεις Υ...Τ. 18.3.09.35 Χαιρετισµός Υπουργού ικαιοσύνης και ηµοσίας Τάξεως Κ. Σοφοκλή Σοφοκλέους Στην παρουσίαση των Αποτελεσµάτων της Έρευνας µε θέµα: «Βουλευτικές Εκλογές 2006 Οι προτιµήσεις Φύλου των Κυπρίων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΓΕΝΟΥΣ ΘΗΛΥΚΟΥ; Ιστορική Εξέλιξη & Κοινωνική Ανάλυση

ΕΙΝΑΙ Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΓΕΝΟΥΣ ΘΗΛΥΚΟΥ; Ιστορική Εξέλιξη & Κοινωνική Ανάλυση ΕΙΝΑΙ Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΓΕΝΟΥΣ ΘΗΛΥΚΟΥ; Ιστορική Εξέλιξη & Κοινωνική Ανάλυση ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ & ΦΥΛΟ Μυστήριο αποτελεί τα τελευταία 20 χρόνια η συνεχής µείωση της συµµετοχής του γυναικείου φύλου στην επιστήµη των

Διαβάστε περισσότερα

4.4 Ερωτήσεις διάταξης. Στις ερωτήσεις διάταξης δίνονται:

4.4 Ερωτήσεις διάταξης. Στις ερωτήσεις διάταξης δίνονται: 4.4 Ερωτήσεις διάταξης Στις ερωτήσεις διάταξης δίνονται:! µία σειρά από διάφορα στοιχεία και! µία πρόταση / κανόνας ή οδηγία και ζητείται να διαταχθούν τα στοιχεία µε βάση την πρόταση αυτή. Οι ερωτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ. Συντάκτριες - ηµιουργοί: Αγγέλου ήµητρα Ζορµπά Βασιλική

ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ. Συντάκτριες - ηµιουργοί: Αγγέλου ήµητρα Ζορµπά Βασιλική ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΦΥΛΩΝ Συντάκτριες - ηµιουργοί: Αγγέλου ήµητρα Ζορµπά Βασιλική ΙΣΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΦΥΛΩΝ ΣΤΕΡΕΟΤΥΠΑ ΤΑΥΤΟΤΗΤΕΣ ΦΥΛΟΥ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ ΒΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ ΡΟΛΟΙ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελµατικές επιλογές: Αποφασίζουν διαφορετικά µαθητές και µαθήτριες

Επαγγελµατικές επιλογές: Αποφασίζουν διαφορετικά µαθητές και µαθήτριες Επαγγελµατικές επιλογές: Αποφασίζουν διαφορετικά µαθητές και µαθήτριες Πηγή: http://www.rc.auth.gr/analekta/articles/4.4.doc Ο παράγοντας φύλο επιδρά στο επάγγελµα που ονειρεύονται αγόρια και κορίτσια

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΜΕΙΝΕΙ ΑΝΕΠΑΦΗ!

Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΜΕΙΝΕΙ ΑΝΕΠΑΦΗ! Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΜΕΙΝΕΙ ΑΝΕΠΑΦΗ! Με μεγάλη μας έκπληξη διαπιστώσαμε πως πρόσφατα (Νοέμβριος 2011) διανεμήθηκε προς διδασκαλία, στα δημοτικά σχολεία της χώρας μας ένα καινούργιο βιβλίο γραμματικής,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΣΗΜΕΡΑ. 1.1 Εισαγωγή

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΣΗΜΕΡΑ. 1.1 Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΣΗΜΕΡΑ 1.1 Εισαγωγή Η Ευρωπαϊκή Ένωση διευρύνεται και αλλάζει. Τον Μάιο του 2004, δέκα νέες χώρες εντάχθηκαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η διεύρυνση αποτελεί µια ζωτικής σηµασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Η εκμάθηση μιας δεύτερης/ξένης γλώσσας. Ασπασία Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε 2011-12

Η εκμάθηση μιας δεύτερης/ξένης γλώσσας. Ασπασία Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε 2011-12 Η εκμάθηση μιας δεύτερης/ξένης γλώσσας Ασπασία Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε 2011-12 Βασικοί όροι και έννοιες- Δεύτερη # Ξένη γλώσσα Δεύτερη γλώσσα είναι οποιαδήποτε γλώσσα κατακτά ή μαθαίνει ένα άτομο

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά Ε. Κολέζα Α. Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας µαθηµατικής ενότητας: Βήµατα για τη συγγραφή του σχεδίου Β. Θεωρητικό υπόβαθρο της διδακτικής πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα που αφορά στη διδασκαλία (βάσει του σχολικού γλωσσικού εγχειριδίου): «Παιχνίδια, παιχνίδια, παιχνίδια» (β τεύχος, σ.

Ενότητα που αφορά στη διδασκαλία (βάσει του σχολικού γλωσσικού εγχειριδίου): «Παιχνίδια, παιχνίδια, παιχνίδια» (β τεύχος, σ. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΦΑΣΗ Β (2014-2015) Πλαίσιο Σχεδιασμού και Οργάνωσης Διδασκαλίας Ενότητα που αφορά στη διδασκαλία (βάσει του σχολικού γλωσσικού εγχειριδίου):

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης Σωφρόνης Χατζησαββίδης Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης 1 ΣΚΟΠΟΣ Oι σύγχρονες κριτικές προσεγγίσεις που έχουν αναπτυχθεί τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΟ ΓΥΝΑΙΚΕΙΟ ΦΥΛΟ ΣΤΟΝ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟ Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΛΟΥ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος των εκπαιδευτικών στην αποδόµηση των έµφυλων ταυτοτήτων: προϋποθέσεις, αντιστάσεις και όρια

Ο ρόλος των εκπαιδευτικών στην αποδόµηση των έµφυλων ταυτοτήτων: προϋποθέσεις, αντιστάσεις και όρια Ο ρόλος των εκπαιδευτικών στην αποδόµηση των έµφυλων ταυτοτήτων: προϋποθέσεις, αντιστάσεις και όρια Ελένη Μαραγκουδάκη Επίκ. Καθηγήτρια Τµήµα ΦΠΨ, Πανεπιστήµιο Ιωαννίνων Tα κορίτσια φοιτούν σε ίσο ή και

Διαβάστε περισσότερα

Η καμπάνια του ΟΗΕ HeforShe - Ένα κίνημα αλληλεγγύης ανδρών και γυναικών για την ισότητα των φύλων

Η καμπάνια του ΟΗΕ HeforShe - Ένα κίνημα αλληλεγγύης ανδρών και γυναικών για την ισότητα των φύλων Η καμπάνια του ΟΗΕ HeforShe - Ένα κίνημα αλληλεγγύης ανδρών και γυναικών για την ισότητα των φύλων Μελίνα Δασκαλάκη, Δικηγόρος, Δημοτική σύμβουλος στο Δήμο Αθηναίων. Καλημέρα σας, Καλοσωρίζω όλους και

Διαβάστε περισσότερα

Από τη θεωρία στην πράξη: Η Εμπειρία της Ένταξης της Οπτικής του Φύλου στα Αναλυτικά Προγράμματα της Πρωτοβάθμιας

Από τη θεωρία στην πράξη: Η Εμπειρία της Ένταξης της Οπτικής του Φύλου στα Αναλυτικά Προγράμματα της Πρωτοβάθμιας Από τη θεωρία στην πράξη: Η Εμπειρία της Ένταξης της Οπτικής του Φύλου στα Αναλυτικά Προγράμματα της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Κυπριακής Εκπαίδευσης ΜΑΡΙΑ ΓΚΑΣΟΥΚΑ ΕΠΙΚΟΥΡΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Έρευνα: Μέθοδοι Συλλογής και Ανάλυσης εδομένων Έλεγχοι Υποθέσεων

Εκπαιδευτική Έρευνα: Μέθοδοι Συλλογής και Ανάλυσης εδομένων Έλεγχοι Υποθέσεων Εκπαιδευτική Έρευνα: Μέθοδοι Συλλογής και Ανάλυσης εδομένων Έλεγχοι Υποθέσεων Ένα Ερευνητικό Παράδειγμα Σκοπός της έρευνας ήταν να διαπιστωθεί εάν ο τρόπος αντίδρασης μιας γυναίκας απέναντι σε φαινόμενα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΑ - ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ. Πώς σε λένε;

ΚΕΙΜΕΝΑ - ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ. Πώς σε λένε; ΕΝΟΤΗΤΑ 3 Πώς σε λένε; A ΜΕΡΟΣ Α. ΔΙΑΛΟΓΟΣ ΚΕΙΜΕΝΑ - ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ Πώς σε λένε; Η Ελένη, η Σοφία, η Βασιλική, η Ειρήνη, ο Κωνσταντίνος, ο Απόστολος και ο Αλέξανδρος γνωρίζουν καινούργιους φίλους.

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ο Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ 2.1 Εισαγωγή Η έρευνα διεξήχθη κατά την χρονική περίοδο Φεβρουαρίου έως και Ιουνίου του 2003. Ο συνολικός αριθµός των ευρωπαίων πολιτών που απάντησε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΝΕΑ 09/10/1999. Η ταµίας, η ταµία ή η ταµίισσα;

ΤΑ ΝΕΑ 09/10/1999. Η ταµίας, η ταµία ή η ταµίισσα; ΤΑ ΝΕΑ 09/10/1999 Η ταµίας, η ταµία ή η ταµίισσα; Η γυναίκα βουλευτής µοιάζει να προτιµά τον αντρικό τίτλο, αντί για έναν τύπο που άλλη µια φορά θα τη διαφοροποιεί, σαν να την περιπαίζει: η βουλευτίνα!

Διαβάστε περισσότερα

Μάθηµα 5 ο. Κριτικός Εγγραµµατισµός

Μάθηµα 5 ο. Κριτικός Εγγραµµατισµός Μάθηµα 5 ο Κριτικός Εγγραµµατισµός Παραδοχή: Όση σχέση έχει ο γραπτός λόγος µε σύµβολα και κώδικες, άλλη τόση έχει µε αξίες, ιδεολογίες, υποκειµενικότητες, ερµηνείες, κρίσεις, ενδιαφέροντα, συµφέροντα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

«Δοκιμασία Εκφραστικού Λεξιλογίου σε τυπικά αναπτυσσόμενα παιδιά ηλικίας 6 8 ετών»

«Δοκιμασία Εκφραστικού Λεξιλογίου σε τυπικά αναπτυσσόμενα παιδιά ηλικίας 6 8 ετών» «Δοκιμασία Εκφραστικού Λεξιλογίου σε τυπικά αναπτυσσόμενα παιδιά ηλικίας 6 8 ετών» Γλώσσα: Το φυσικό εκείνο σύστημα επικοινωνίας που χρησιμοποιείται από τον άνθρωπο και έχει ως βάση του τον έναρθρο λόγο.

Διαβάστε περισσότερα

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά.

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. Γ. Οι μαθητές και τα Μαθηματικά. Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. ΠΙΝΑΚΑΣ 55 Στάση

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Εργασία Επαγγέλματα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Εργασία Επαγγέλματα ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Εργασία Επαγγέλματα Ενότητα: Εργασία Επαγγέλματα (2 Φύλλα εργασίας) Επίπεδο: A1, A2 Κοινό: αλλόγλωσσοι ενήλικες Διάρκεια: 4 ώρες (2 δίωρα) Υλικοτεχνική υποδομή: Για τον διδάσκοντα: 1

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΟ «ΤΟ ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ» ΕΡΕΥΝΑ. Της μαθήτριας της Α Λυκείου Χριστίνας Ρητσοπούλου

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΟ «ΤΟ ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ» ΕΡΕΥΝΑ. Της μαθήτριας της Α Λυκείου Χριστίνας Ρητσοπούλου ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΟ «ΤΟ ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ» ΕΡΕΥΝΑ Της μαθήτριας της Α Λυκείου Χριστίνας Ρητσοπούλου Ποιο είναι το αγαπημένο είδος μουσικής των μαθητών της Α Λυκείου Στα πλαίσια του μαθήματος «Tεχνολογία» ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2009

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1 ΤΡΙΤΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΙΚΤΥΟΥ «ΕΛΕΝΗ ΣΚΟΥΡΑ» για την «Ενίσχυση της Συμμετοχής των Γυναικών που ανήκουν σε ευπαθείς κοινωνικά ομάδες» στις Θέματα Συνάντησης Ολοκλήρωση προτάσεων για την

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος δεύτερης έκδοσης

Πρόλογος δεύτερης έκδοσης Πρόλογος δεύτερης έκδοσης Δέκα έτη μετά την πρώτη έκδοση και την επιτυχημένη πορεία αυτού του βιβλίου θεωρήθηκε αναγκαία η επανέκδοσή του αφενός για να προστεθούν στα ήδη υπάρχοντα κεφάλαια τα νέα ερευνητικά

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 18897 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: Πολέντα Έλενα ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Θεματικό κέντρο κειμένου : Το κείμενο αναφέρεται στο αίτημα της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ A ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ A ΛΥΚΕΙΟΥ Κύρια έννοια: Φιλία ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ A ΛΥΚΕΙΟΥ «Ποια πρέπει να είναι τα κριτήρια επιλογής των φίλων µας;» ευτερεύουσες έννοιες: Κριτήρια επιλογής Ζητούµενο: Το θέµα Φιλία αποκαλείται το κοινωνικό συναίσθηµα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΘΗΝΑ 2000 Σύνταξη

Διαβάστε περισσότερα

Οεαυτός και η κοινωνική γνώση. Η έννοια του εαυτού διαφέρει σηµαντικά από πολιτισµό σε πολιτισµό.

Οεαυτός και η κοινωνική γνώση. Η έννοια του εαυτού διαφέρει σηµαντικά από πολιτισµό σε πολιτισµό. Οεαυτός και η κοινωνική γνώση. Η έννοια του εαυτού διαφέρει σηµαντικά από πολιτισµό σε πολιτισµό. Οεαυτός στο χώρο: Σε ατοµοκεντρικούς πολιτισµούς θα περιµέναµε ότι οι άνθρωποι θα προσπαθούσαν να διατηρήσουν

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στις τεχνικές παρουσιάσεων

Εισαγωγή στις τεχνικές παρουσιάσεων Εισαγωγή στις τεχνικές παρουσιάσεων Νίκος Μαµάσης Τοµέας Υδατικών Πόρων Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Αθήνα 2003 ΙΑΡΘΡΩΣΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΒΑΣΙΚΗ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΜΟΡΦΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ ( ΟΜΗ, ΙΑΦΑΝΕΙΕΣ) ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΣΥΝΙΣΤΩΣΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

VII. ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ : ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΕΚΠ/ΚΩΝ ΕΥΚΑΙΡΙΩΝ ΚΑΤΑ ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΑΙ ΦΥΛΟ

VII. ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ : ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΕΚΠ/ΚΩΝ ΕΥΚΑΙΡΙΩΝ ΚΑΤΑ ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΑΙ ΦΥΛΟ VII. ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ : ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΕΚΠ/ΚΩΝ ΕΥΚΑΙΡΙΩΝ ΚΑΤΑ ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΑΙ ΦΥΛΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: 1.0 Αριθµός µαθητών στα σχολεία Πρωτοβάθµιας και ευτεροβάθµιας Εκπαίδευσης 2.0 Τριτοβάθµια Εκπαίδευση 83 Ισότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΑΡΚΤΗΡΙΑ ΗΛΩΣΗ. Επαναφέρουµε σήµερα ενώπιον σας και ενώπιον της κυπριακής κοινωνίας ένα πολύ σηµαντικό θέµα.

ΕΝΑΡΚΤΗΡΙΑ ΗΛΩΣΗ. Επαναφέρουµε σήµερα ενώπιον σας και ενώπιον της κυπριακής κοινωνίας ένα πολύ σηµαντικό θέµα. ΕΝΑΡΚΤΗΡΙΑ ΗΛΩΣΗ Θέµα: Το έλλειµµα ισότητας στην διαδικασία εξεύρεσης προσωπικού, µέσω των καταχωρήσεων στον Τύπο Φίλες και φίλοι εκπρόσωποι των ΜΜΕ, Σας ευχαριστώ θερµά για τη σηµερινή παρουσία σας, αλλά

Διαβάστε περισσότερα

ΥΛΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2007 ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΥΠΟΤΡΟΦΩΝ ΚΑΘΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΜΑΤΑΛΑ Α ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

ΥΛΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2007 ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΥΠΟΤΡΟΦΩΝ ΚΑΘΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΜΑΤΑΛΑ Α ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΥΛΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2007 ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΥΠΟΤΡΟΦΩΝ ΚΑΘΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΜΑΤΑΛΑ Α ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Μετά την αλλαγή των σχολικών εγχειριδίων το σχολικό έτος 2006-2007 και επειδή, λόγω της εφαρμογής κύκλων συνδιδασκαλίας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. 4.1 Σύνολο νοµού Αργολίδας. 4.1.1 Γενικές παρατηρήσεις

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. 4.1 Σύνολο νοµού Αργολίδας. 4.1.1 Γενικές παρατηρήσεις ΚΕΦΑΛΑΙΟ ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. Σύνολο νοµού Αργολίδας.. Γενικές παρατηρήσεις Γίνεται φανερό από την ανάλυση, που προηγήθηκε, πως η επίδοση των υποψηφίων του νοµού Αργολίδας, αλλά και η κατανοµή της βαθµολογίας

Διαβάστε περισσότερα

PSY 301 Μάθηµα 4 ον ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΣΤΑΣΕΙΣ

PSY 301 Μάθηµα 4 ον ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΣΤΑΣΕΙΣ PSY 301 Μάθηµα 4 ον ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΣΤΑΣΕΙΣ οµή Μαθήµατος Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΩΝ ΣΤΑΣΕΩΝ Η ΟΜΗ ΤΩΝ ΣΤΑΣΕΩΝ ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΩΝ ΣΤΑΣΕΩΝ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΣΤΑΣΕΩΝ Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΑΣΥΜΦΩΝΙΑΣ ΣΤΑΣΕΙΣ Η Στάση είναι

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ.

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ. 2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες Έχει παρατηρηθεί ότι δεν υπάρχει σαφής αντίληψη της σηµασίας του όρου "διοίκηση ή management επιχειρήσεων", ακόµη κι από άτοµα που

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ (ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ)

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ (ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ) ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ (ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ) ΑΘΗΝΑ 1999 ΜΕΡΟΣ Α Οµάδα Σύνταξης Άννα ηµητροκάλη,

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα της παρουσίασης. Βάσεις σχεδιασµού αναλυτικών προγραµµάτων φυσικής αγωγής. Τι είναι το αναλυτικό

Θέµατα της παρουσίασης. Βάσεις σχεδιασµού αναλυτικών προγραµµάτων φυσικής αγωγής. Τι είναι το αναλυτικό ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Βάσεις σχεδιασµού αναλυτικών προγραµµάτων φυσικής αγωγής ιγγελίδης Νικόλαος Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Θέµατα της παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

Σηµειώσεις στις σειρές

Σηµειώσεις στις σειρές . ΟΡΙΣΜΟΙ - ΓΕΝΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Σηµειώσεις στις σειρές Στην Ενότητα αυτή παρουσιάζουµε τις βασικές-απαραίτητες έννοιες για την µελέτη των σειρών πραγµατικών αριθµών και των εφαρµογών τους. Έτσι, δίνονται συστηµατικά

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ «ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ»

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ «ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ» ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ «ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ» ΑΘΗΝΑ 1999 Οµάδα σύνταξης Συντονιστής: Γεώργιος Κιούσης,

Διαβάστε περισσότερα

Το κείμενο αναφέρεται στη μειονεκτική θέση της γυναίκας στην ινδική κοινωνία. Η ινδική

Το κείμενο αναφέρεται στη μειονεκτική θέση της γυναίκας στην ινδική κοινωνία. Η ινδική ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 25/01/2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Περίληψη Το κείμενο αναφέρεται στη μειονεκτική θέση της γυναίκας στην ινδική κοινωνία. Η ινδική κυβέρνηση έχει υποσχεθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ: ΝΕΕΣ ΤΑΣΕΙΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ: ΝΕΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ: ΝΕΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗΣ Ενημέρωση προβληματισμός για τις νέες τάσεις αξιολόγησης του μαθητή στην εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ «ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ»

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ «ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ» ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ «ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ» ΑΘΗΝΑ 1999 Οµάδα σύνταξης Συντονιστής: Γεώργιος Κιούσης,

Διαβάστε περισσότερα

Ισότητα Ισοµισθία στοχώροεργασίας. Μάρτιος 2010

Ισότητα Ισοµισθία στοχώροεργασίας. Μάρτιος 2010 Ισότητα Ισοµισθία στοχώροεργασίας Μάρτιος 2010 Περιεχόµενα Ταυτότητα έρευνας 4 Συµπεράσµατα 5 Συνοπτικά αποτελέσµατα Μέρος Α: Απόψεις εργαζοµένων 10 1. Γενικά χαρακτηριστικά εταιρείας 11 Προφίλ εργατικού

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

Οι µαθητές δήλωσαν ολογράφως το σχολείο τους. Τα δεδοµένα κωδικοποιήθηκαν ως εξής : ΠΙΝΑΚΑΣ 1

Οι µαθητές δήλωσαν ολογράφως το σχολείο τους. Τα δεδοµένα κωδικοποιήθηκαν ως εξής : ΠΙΝΑΚΑΣ 1 3 ΙΙ. ΤΟ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΚΑΙ ΤΑ Ε ΟΜΕΝΑ. Σχολείο Οι µαθητές δήλωσαν ολογράφως το σχολείο τους. Τα δεδοµένα κωδικοποιήθηκαν ως εξής : ΠΙΝΑΚΑΣ 1 Συχνότητα Γυµνάσιο 773 37.93% Λύκειο 1006 49.36% ΤΕΕ 259 12.71%

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 2 η ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

Ενότητα 2 η ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Ενότητα 2 η ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Είδη προφορικού και γραπτού λόγου Η γλωσσική επικοινωνία διακρίνεται σε προφορική και γραπτή. Ο προφορικός λόγος διαφέρει σε πολλά σημεία από το γραπτό, είναι όμως ισάξιοι

Διαβάστε περισσότερα

Απλές ασκήσεις για αρχάριους μαθητές 5

Απλές ασκήσεις για αρχάριους μαθητές 5 Περιεχόμενα Το ελληνικό αλφάβητο... 9 Ενεστώτας (το βοηθητικό ρήμα είμαι) Γραμματική...10 Ενεστώτας (ενεργητική φωνή, α συζυγία) Γραμματική...10 Ενεστώτας (ενεργητική φωνή, α συζυγία και βοηθητικό ρήμα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΡΟ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ

ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΡΟ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΡΟ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ Μαρίτσα Καμπούρογλου, Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» ΑΝ ΜΠΟΡΟΥΣΕ ΝΑ ΜΙΛΗΣΕΙ... Η γλωσσική παρέμβαση Είναι η διαδικασία μέσω της

Διαβάστε περισσότερα

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254)

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Τι εκφράζει

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου. Μανιαδάκη Πόπη

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου. Μανιαδάκη Πόπη ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 19291 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 2.11.2014 Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: Μανιαδάκη Πόπη Α Παρ. 1 η : Η αμφισβήτηση της κριτικής στάσης του τηλεθεατή και

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστικές δοµές και συναίσθηµα Ειδικές Πηγές: Το φαινόµενο πολυπλοκότητας ακρότητας (Linville, 1982)

Γνωστικές δοµές και συναίσθηµα Ειδικές Πηγές: Το φαινόµενο πολυπλοκότητας ακρότητας (Linville, 1982) 91 στόχους µας και εποµένως δεν µας προκαλείται διέγερση και ούτε έντονο συναίσθηµα («σε συµπαθώ, αλλά δεν είµαι ερωτευµένος µαζί σου»). Τέλος, υπάρχει και η περίπτωση του «µαζί δεν κάνουµε και χώρια δεν

Διαβάστε περισσότερα

3 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ

3 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ 3 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ Ερωτήσεις της µορφής «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε µε Σ (σωστό) ή µε Λ (λάθος) καθεµιά από τις παρακάτω προτάσεις. 1. Ένα ιδιωτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Π.Ι.Ε.)

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΤΗΣ «ΕΞΩΤΕΡΙΚΕΥΣΗΣ» στην Αφηγηµατική Θεραπεία

ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΤΗΣ «ΕΞΩΤΕΡΙΚΕΥΣΗΣ» στην Αφηγηµατική Θεραπεία 1 Αδάµ Χαρβάτης, Ψυχολόγος, MSc, Phd ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΤΗΣ «ΕΞΩΤΕΡΙΚΕΥΣΗΣ» στην Αφηγηµατική Θεραπεία Επεξεργασία των σχετικών ιδεών και πρακτικών της Αφηγηµατικής Θεραπείας, στηριγµένη και εµπνευσµένη από τα

Διαβάστε περισσότερα

Συγκριτική Ανάλυση των Στοιχείων Η θέση των συµβουλίων στη διάρθρωση του εκπαιδευτικού συστήµατος

Συγκριτική Ανάλυση των Στοιχείων Η θέση των συµβουλίων στη διάρθρωση του εκπαιδευτικού συστήµατος 4. Συγκριτική Ανάλυση των Στοιχείων Από τη σύντοµη επισκόπηση που προηγήθηκε προκύπτει ότι στον ορισµό και στα χαρακτηριστικά ενός συµβουλίου παιδείας που θέσαµε στην αρχή της µελέτης ανταποκρίνονται αρκετά

Διαβάστε περισσότερα

γλωσσικέςεπιλογές λειτουργίες/περικείµενα -Μιαφοράκιένανκαιρό -ΛαέτηςΑθήνας - Συµπληρώστε τα κενά. - Προσοχή, παρακαλώ! Μην αφήνετε - σήµερα φιλοξενούµε τον κύριο Γάτο -Τσουκαλάςόπ. π. σ. 55 - Κεραµεικός,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 Όνομα Εκπαιδευτικού: Νικολάου Χριστιάνα Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείο Τίμης Τάξη: Α Ζήτημα της Αειφόρου Περιβαλλοντικής Εκπαιδευτικής Πολιτικής του σχολείου: Οι καταναλωτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ «ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑ»

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ «ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑ» ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ «ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑ» ΑΘΗΝΑ 2000 Οµάδα σύνταξης Συντονιστής: Γεώργιος Κιούσης, Σχολικός

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A') ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΕΙΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Είδος διδακτικής πρακτικής: project, ομαδοσυνεργατική διδασκαλία Προτεινόμενη διάρκεια: 20 ώρες Εισαγωγικές παρατηρήσεις Η διδακτική ενότητα «Τα φύλα στη λογοτεχνία»

Διαβάστε περισσότερα

Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για

Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για ένα τόσο εξαιρετικά σημαντικό θέμα που αγγίζει και αφορά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΣΤΟΧΑΣΜΟΣ (ΑΝΤΑΝΑΚΛΑΣΗ) ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΑΙΝΙΩΝ

ΑΝΑΣΤΟΧΑΣΜΟΣ (ΑΝΤΑΝΑΚΛΑΣΗ) ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΑΙΝΙΩΝ ΑΝΑΣΤΟΧΑΣΜΟΣ (ΑΝΤΑΝΑΚΛΑΣΗ) ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΑΙΝΙΩΝ (REFLECTION BY USING MOVIES) Σκοπός Ο σκοπός αυτού του αναστοχαστικού εργαλείου είναι να υποκινήσει τον αναστοχασμό στον τρόπο που

Διαβάστε περισσότερα

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 9 ο ΓΕΛ Πατρών ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΑΚΙΤΣΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΟΛΙΑΒΡΑ ΦΩΤΕΙΝΗ ΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΦΩΤΕΙΝΗ ΣΥΛΑΙΔΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΟΜΑΔΑ: Tom&Jerry Υπεύθυνοι καθηγητές:

Διαβάστε περισσότερα

Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση)

Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση) 18 Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση) Στις αρχές της δεκαετίας του 1980, ο John Turner και οι συνεργάτες του (Turner, 1985, Turner et al. 1987), θεωρητικοί και ερευνητές

Διαβάστε περισσότερα

Η λειτουργία της εκπαίδευσης στην κοινωνικοποίηση των ατόμων για το ρόλο των φύλων

Η λειτουργία της εκπαίδευσης στην κοινωνικοποίηση των ατόμων για το ρόλο των φύλων Η λειτουργία της εκπαίδευσης στην κοινωνικοποίηση των ατόμων για το ρόλο των φύλων Μάριος Βρυωνίδης 5ο Εκπαιδευτικό Συνέδριο ΟΕΛΜΕΚ - ΠΟΕΔ ΟΛΤΕΚ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ «Φύλο και Εκπαίδευση : Μια εξίσωση ισότητας» Σάββατο

Διαβάστε περισσότερα

Η Βία κατά των γυναικών και η θέση της στην κοινωνία.

Η Βία κατά των γυναικών και η θέση της στην κοινωνία. Η Βία κατά των γυναικών και η θέση της στην κοινωνία. Τ α δ ι κ α ι ώ µ α τ α τ ω ν γ υ ν α ι κ ώ ν σ τ η ν κ ο ι ν ω ν ί α. Εισαγωγή Πολλές έρευνες και µελέτες σχετικά µε τη θέση της γυναίκας απασχολούν

Διαβάστε περισσότερα

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού.

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. ημήτρης Γουλής Ο παραδοσιακός όρος αλφαβητισμός αντικαταστάθηκε από τον πολυδύναμο

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου. Πυρίδου Κωνσταντίνα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου. Πυρίδου Κωνσταντίνα ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 19341 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 4\12\2014 Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: Πυρίδου Κωνσταντίνα ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 1 Α. Σχεδιαγραμματική απεικόνιση της περίληψης ΘΕΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα