ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. «Η διερεύνηση των αντιλήψεων και των στάσεων των εργοδοτών για τους ανάπηρους στο ήµο Ηρακλείου».

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. «Η διερεύνηση των αντιλήψεων και των στάσεων των εργοδοτών για τους ανάπηρους στο ήµο Ηρακλείου»."

Transcript

1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Η διερεύνηση των αντιλήψεων και των στάσεων των εργοδοτών για τους ανάπηρους στο ήµο Ηρακλείου». Επιβλέπων Καθηγητής: Βάντσης ηµήτριος Συντάκτριες: Καπούσι Νάντια Α.Μ.:2975 Κουρλέτη Πηνελόπη Α.Μ.:2976 Φονιά Μυρσίνη Α.Μ.:2993 Ηράκλειο 2010

2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Περιεχόµενα...1 Πρόλογος...3 Εισαγωγή...4 Μέρος Α' Θεωρητικό Μέρος...5 Κεφάλαιο 1 ο Ορισµός Μοντέλα Αναπηρίας 1.1.Ορισµοί της αναπηρίας Ορισµός κατά τον Π.Ο.Υ.(Παγκόσµιο Οργανισµό Υγείας) Κατηγορίες βλαβών Το ιατρικό µοντέλο Το κοινωνικό µοντέλο Σύγκριση των δύο µοντέλων αναπηρίας...16 Κεφάλαιο 2 ο Στάσεις, αντιλήψεις και στερεότυπα 2.1.Τρόποι δηµιουργίας στάσεων, αντιλήψεων και προκαταλήψεων Στερεότυπα, στάσεις και προκαταλήψεις για τα άτοµα µε αναπηρία ΑµεΑ και στερεότυπα κατά την παιδική ηλικία ΑµεΑ και λογοτεχνία ΑµεΑ και Μέσα Μαζικής Ενηµέρωσης ΑµεΑ και εργοδότες...28 Κεφάλαιο 3 ο Ο Κοινωνικός Αποκλεισµός των ατόµων µε αναπηρία και η Κοινωνική τους Ένταξη 3.1.Ο ορισµός του κοινωνικού αποκλεισµού και οι ιδιαιτερότητες του Έννοια του κοινωνικού αποκλεισµού Εκπαιδευτικός αποκλεισµός ατόµων µε αναπηρίες Εργασιακός αποκλεισµός των ατόµων µε αναπηρία Κοινωνική ένταξη ατόµων µε αναπηρίες Τα µέτρα καταπολέµησης του κοινωνικού αποκλεισµού στην Ελλάδα ράσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την κοινωνική ένταξη των ατόµων µε αναπηρίες Πρότυποι Κανόνες του Ο.Η.Ε., σχετικά µε την πρόσβαση και την ίση συµµετοχή ατόµων µε αναπηρία...44 Κεφάλαιο 4 ο Προγράµµατα και Νοµοθετικές Ρυθµίσεις για τα άτοµα µε αναπηρία 4.1.Προγράµµατα και υπηρεσίες στην Ελλάδα Οργανισµός Απασχολήσεως Εργατικού υναµικού (Ο.Α.Ε. ) Επαγγελµατική Κατάρτιση και Ο.Α.Ε Προγράµµατα Ο.Α.Ε Ευρωπαϊκά Προγράµµατα και Άτοµα µε Αναπηρίες

3 4.3.Θεσµικές και Νοµοθετικές Τοποθετήσεις Το συνταγµατικό πλαίσιο νοµικής προστασίας των ΑµεΑ Ρυθµίσεις του υπαλληλικού κώδικα για τα ΑµεΑ Ρυθµίσεις του τοµέα απασχόλησης για τα ΑµεΑ Πρόσληψη ΑµεΑ σε ηµόσιες Υπηρεσίες, Ν.Π... ΚΑΙ Ο.Τ.Α Πρόσληψη ΑµεΑ σε φορείς του ιδιωτικού τοµέα Σχολιασµός νοµοθετικού και θεσµικού πλαισίου...58 Μέρος Β' Ερευνητικό µέρος...60 Κεφάλαιο 5 ο Μεθοδολογία Έρευνας 5.1.Καθορισµός του Αντικειµενικού Σκοπού Έρευνας Πληθυσµός Ερευνητικό εργαλείο Ανάλυση Αποτελεσµάτων υσκολίες κατά την έρευνα...63 Κεφάλαιο 6 ο Παρουσίαση Αποτελεσµάτων Έρευνας 6.1. ηµογραφικοί Πίνακες Πίνακες, που αφορούν στις επιχειρήσεις και την εργασιακή εµπειρία των εργαζοµένων Πίνακες, που αφορούν τις γνώσεις των εργοδοτών σχετικά µε τα άτοµα µε αναπηρία Πίνακες, που αφορούν την γνώση των προγραµµάτων της Πολιτείας για την πρόσληψη ενός ατόµου µε αναπηρία σε µια επιχείρηση Πίνακες, που αφορούν στις στάσεις και τις αντιλήψεις των εργοδοτών απέναντι στους ανάπηρους Συσχετίσεις στατιστικών πινάκων- ανεξάρτητων µεταβλητών...83 Κεφάλαιο 7 ο Συζήτηση Προτάσεις 7.1.Συσχέτιση των αποτελεσµάτων µε τις υποθέσεις έρευνας Ευρήµατα έρευνας συζήτηση Προτάσεις Βιβλιογραφία Παραρτήµατα Παράρτηµα 1: Ερωτηµατολόγιο Παράρτηµα 2: Παραλειπόµενοι Πίνακες

4 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η συγγραφή της πτυχιακής εργασίας µε θέµα «Απόψεις και στάσεις των εργοδοτών για τα άτοµα µε αναπηρία στο ήµο Ηρακλείου» εκπονήθηκε στα πλαίσια των υποχρεώσεων µας για την ολοκλήρωση του κύκλου σπουδών µας στο Τµήµα Κοινωνικής Εργασίας του Ανώτατου Τεχνολογικού Εκπαιδευτικού Ιδρύµατος Κρήτης. Η επιθυµία µας να αποτελέσει το συγκεκριµένο θέµα αντικείµενο ερευνητικής µελέτης υποκινήθηκε ως επί το πλείστον, από το γεγονός ότι αποτελεί ένα από τα πιο ενδιαφέροντα κοινωνικά θέµατα των ηµερών µας, µε τα οποία ως µελλοντικοί Κοινωνικοί Λειτουργοί ενδέχεται να ασχοληθούµε κατά τη διάρκεια άσκησης του επαγγέλµατος µας. Αν εξαιρέσουµε τις δυσκολίες που αντιµετωπίσαµε κατά την εκπόνηση της εργασίας µας, πρέπει να αναφέρουµε ότι η ικανοποίηση που αισθανόµαστε τώρα µετά την ολοκλήρωση της, είναι απερίγραπτη. Στο σηµείο αυτό, αξίζει να ευχαριστήσουµε όλους όσους συνετέλεσαν για την ολοκλήρωση αυτής της εργασίας. Ένα µεγάλο ευχαριστώ οφείλουµε στον επιβλέποντα της µελέτης µας κ. Βάντση ηµήτριο για τις επιστηµονικές του υποδείξεις, τις διορθώσεις, τις συµβουλές και τον χρόνο, που µας αφιέρωσε προκειµένου να φέρουµε εις πέρας τη συγκεκριµένη εργασία. Ξεχωριστές ευχαριστίες θα θέλαµε να εκφράσουµε προς το Εµπορικό και Βιοµηχανικό Επιµελητήριο Ηρακλείου για την παροχή σηµαντικών πληροφοριών προκειµένου να διεξάγουµε την έρευνα µας, καθώς και για την καλή συνεργασία, που είχαν µαζί µας. Τελειώνοντας το προλογικό αυτό σηµείωµα, ένα ιδιαίτερο ευχαριστώ ανήκει στον ερωτώµενο πληθυσµό αφού συµµετέχοντας στην έρευνα µας, συνέβαλλε σηµαντικά στη µελέτη της επαγγελµατικής αποκατάστασης των ατόµων µε αναπηρία. Η βοήθεια τους θεωρείται πολύτιµη, καθώς χωρίς τα συγκεκριµένα άτοµα, η εργασία µας δεν θα έφτανε στο τέλος της. 3

5 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Τα άτοµα µε αναπηρία πρέπει να ζήσουν σε ένα περιβάλλον χωρίς φραγµούς το οποίο θα τους δίνει την δυνατότητα επικοινωνίας και συµµετοχής µε το υπόλοιπο κοινωνικό σύνολο. Απαραίτητη προϋπόθεση για το παραπάνω θεωρείται η θετική στάση και αντιλήψεις της ευρύτερης κοινωνίας. υστυχώς, τα στερεότυπα και οι προκαταλήψεις αποτελούν καθηµερινό βίωµα για τα ανάπηρα άτοµα καθώς υφίστανται πλήθος περιορισµών σε ποικίλους τοµείς της ζωής τους όπως είναι η εκπαίδευση, η εργασία, η ψυχαγωγία αλλά και αλλού. Στη συγκεκριµένη πτυχιακή εργασία έχουµε ως σκοπό να διερευνήσουµε τις στάσεις και τις αντιλήψεις των εργοδοτών αναφορικά µε τα άτοµα µε αναπηρία στο ήµο Ηρακλείου. Η εργασία αποτελείται από δύο κύρια µέρη: το θεωρητικό και το ερευνητικό µέρος. Το θεωρητικό µέρος υποδιαιρείται σε τέσσερα (4) κεφάλαια. Στο πρώτο κεφάλαιο γίνεται αναφορά στους ορισµούς και στα µοντέλα της αναπηρίας. Το δεύτερο κεφάλαιο αφορά στις στάσεις, τις αντιλήψεις και τις προκαταλήψεις για ένα άτοµο µε αναπηρία, µε ποιο τρόπο δηµιουργούνται και πως εµφανίζεται σε διάφορους τοµείς της ζωής, π.χ. κατά την παιδική ηλικία, την επαγγελµατική τους αποκατάσταση και αλλού. Στο τρίτο κεφάλαιο παρουσιάζεται ο κοινωνικός αποκλεισµός των ατόµων µε αναπηρία και η κοινωνική τους ένταξη. Τέλος, το τέταρτο κεφάλαιο αναφέρεται σε Εθνικά και Ευρωπαϊκά Προγράµµατα, καθώς και στις Νοµοθετικές ρυθµίσεις που αφορούν ανάπηρα άτοµα. Στο ερευνητικό µέρος της πτυχιακής εργασίας αναφέρεται η µεθοδολογία της έρευνας και οι στατιστικοί πίνακες µε τις απαραίτητες επεξηγήσεις και σχολιασµούς. Τέλος, παρουσιάζονται οι συσχετίσεις των αποτελεσµάτων σε σχέση µε τις υποθέσεις έρευνας που είχαµε κάνει πριν την έναρξη της ερευνητικής διαδικασίας, καθώς επίσης, τα συµπεράσµατα και οι προτάσεις µας επάνω στο θέµα. 4

6 ΜΕΡΟΣ Α' ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ 5

7 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο Ορισµός και µοντέλα αναπηρίας 1.1. Ορισµοί της αναπηρίας Η ανάλυση των ορισµών είναι µία πολύπλοκη, αλλά ταυτόχρονα µία σηµαντική διαδικασία, γιατί οι ορισµοί περιέχουν πολιτικό λόγο και κοινωνικές απόψεις από διαφορετικά πολιτικά και κοινωνικά στρώµατα (Βλάχου 1997 στο Κουτάντος 2000). «Έτσι, υπάρχουν διαφορετικές θεωρητικές προσεγγίσεις, οι οποίες εξετάζουν τον όρο «αναπηρία» και τις επιπτώσεις του στα άτοµα µε αναπηρία» (Κουτάντος 2000: 65). «Ο ορισµός ή καλύτερα η περιγραφή του φαινοµένου της αναπηρίας συχνά προκαλεί σύγχυση από την διαφορετική χρήση ορολογιών. Οι αµφιβολίες ξεκινούν από την έλλειψη µίας καθολικά εφαρµόσιµης αρχής ή αναφοράς, µε βάση, την οποία να καθίσταται εφικτή η αξιολόγησή της» (Κουτάντος 2000:66.). Η αναπηρία είναι δύσκολο να προσδιοριστεί και να οριοθετηθεί, καθώς είναι ένας όρος, που δεν επιδέχεται απλή εννοιολογική εξήγηση (Kaplan & Sadock, 1981 στο Ζαϊµάκης & Κανδυλάκη 2005). Η όποια προσπάθεια οριοθέτησης σχετίζεται µε το σύνολο των λειτουργιών του ατόµου, µε την συνολική εικόνα που έχει η κοινωνία για τον άνθρωπο, µε τις υπάρχουσες κοινωνικές και παραγωγικές σχέσεις, τους θεσµούς, το υπάρχον σύστηµα των αξιολογικών κατηγοριών, τον τρόπο κοινωνικής οργάνωσης, τα πρότυπα που κυριαρχούν στην κοινωνία, την κοινωνική θέση του ατόµου, έτσι όπως αυτή επηρεάζεται από την σχέση µεταξύ των αντικειµενικών ιστορικό κοινωνικών συνθηκών µέσα στις οποίες ζει και δρα το άτοµο (Ζαϊµάκης & Κανδυλάκη 2005). «Τέλος, οι εννοιολογικοί προσδιορισµοί της αναπηρίας προκύπτουν είτε µέσα από το ιατρικόβιολογικό µοντέλο, είτε από το κοινωνικό µοντέλο, για τα οποία εκτενέστερος λόγος γίνεται παρακάτω. Το ιατρικό-βιολογικό ορίζει την αναπηρία δίδοντας έµφαση στην παθολογία και στην ανατοµία της βλάβης, ενώ το κοινωνικό µοντέλο προσεγγίζει την αναπηρία δίδοντας έµφαση στις δυσκολίες, που συνδέονται µε το περιβάλλον του ανάπηρου ατόµου και παρεµποδίζουν την ισότιµη συµµετοχή» (Κοτσιάτου & Παναγιώτου 2004: 6). Στηριζόµενοι σε αυτό, θα επιχειρήσουµε να παραθέσουµε ορισµούς, που έχουν ως βάση τους είτε το ένα είτε το άλλο µοντέλο και οι οποίοι προσπαθούν να αναδείξουν µία διαφορετική πλευρά της αναπηρίας. Η έλλειψη κάποιου µέλους δεν δηµιουργεί πάντα αναπηρία, αντίθετα αυτή εξαρτάται από τον χαρακτήρα του ατόµου, από την σοβαρότητα του προβλήµατος και από άλλους παράγοντες. Παλιότερα πίστευαν ότι όλα τα άτοµα µε κάποια αναπηρία έχουν τον ίδιο, κακότροπο χαρακτήρα, σήµερα όµως αποδείχτηκε ότι αυτό δεν ισχύει (ΠΑ.ΣΥ.Π.Κ.Α. 2007). 6

8 Ο Fulcher (1989 στο Κουτάντος 2000), τονίζει ότι η αναπηρία είναι µία κατηγορία, σύµφωνα µε την οποία το κράτος πρόνοιας ρυθµίζει, κανονίζει την ζωή κάποιων πολιτών, των οποίων µάλιστα ο αριθµός όλο και αυξάνεται. Με αυτή την έννοια, η αναπηρία είναι πολιτική και κοινωνική κατασκευή χρησιµοποιούµενη για να ρυθµίζει, σε ένα µεγάλο αριθµό, την ζωή των πολιτών αυτών. Σύµφωνα µε έναν άλλο ορισµό, «ο όρος αναπηρία είναι ένας γενικός όρος, που σηµατοδοτεί την επικοινωνία σε σχέση µε τα άτοµα µε λιγότερες ευκαιρίες, λόγω των φυσικών/σωµατικών και διανοητικών τους προσόντων. Αυτή η διαφορά σε ευκαιρίες-προσόντα έχει προσεγγιστεί µε διαφορετικούς τρόπους από διαφορετικά συστήµατα» (Λεπίδα 2003: 5), τα οποία παρουσιάζονται στην συνέχεια: Πίνακας 1: Οπτική (Σκοπιά παρατήρησης) - Συστήµατα αντίληψης της αναπηρίας: Οπτική - Σύστηµα Αντίληψη της αναπηρίας ως υαδικοί κώδικες Ιατρικό σύστηµα Αρρώστια, έλλειµµα, δυσλειτουργία, έκπτωση χρήζουσα θεραπείας. -υγεία -αρρώστια Οικονοµικό σύστηµα Έλλειψη οικονοµικών πόρων, αδυναµία πληρωµής, φτώχεια -ικανότητα για πληρωµή -ανικανότητα για πληρωµή Σύστηµα αγορά εργασίας Εργασιακή ανικανότητα, αδυναµία - ικανότητα για εργασία εµπλοκής σε επικερδή - ανικανότητα για εργασία δραστηριότητα Νοµικό σύστηµα Νοµική ανικανότητα, έλλειψη -λογική δικαιωµάτων/ υποχρεώσεων -ακαταλόγιστο Σύστηµα αποκατάστασης Υποστήριξη, διόρθωση λειτουργικών -ικανότητα λειτουργίας ανικανοτήτων -ανικανότητα λειτουργίας Εκπαιδευτικό σύστηµα Μαθησιακές δυσκολίες, χαµηλό -εκπαιδευµένος/η εκπαιδευτικό επίπεδο -µη εκπαιδευµένος/η Σύστηµα της τέχνης Ασχήµια, ελλειµµατικό -οµορφιά /ελαττωµατικό σώµα -ασχήµια Πηγή: Λεπίδα 2003: 7 «Κάθε µία από αυτές τις οπτικές, µέσω των δυαδικών κωδικών της, αγνοεί τα υπόλοιπα χαρακτηριστικά των ατόµων µε αναπηρία, που δεν ταιριάζουν µε τους κώδικες, που χρησιµοποιεί. Οι περιγραφές της κάθε οπτικής δεν µεταφράζονται σε περιγραφές οποιασδήποτε άλλης οπτικής, π.χ. η περιγραφή/κώδικας «άρρωστος», δεν µπορεί να µεταφραστεί µε ακρίβεια σε κάποια από τις περιγραφές των υπόλοιπων οπτικών» (Λεπίδα 2003: 7). 7

9 Ο Jantzen (1974) από την πλευρά του πιστεύει, ότι η αναπηρία δεν µπορεί να θεωρηθεί ένα φυσικό φαινόµενο, δίνοντας έτσι έναν κοινωνικό κριτικό χαρακτήρα. Γίνεται, φανερή και αρχίζει να υπάρχει ως αναπηρία µόνο από την στιγµή, που κάποια γνωρίσµατα και χαρακτηριστικές εκδηλώσεις των γνωρισµάτων ενός ατόµου συγκριθούν προς τις εκάστοτε αντιλήψεις για το ελάχιστο των υποκειµενικών και των κοινωνικών ικανοτήτων. Με το να διαπιστωθεί, σύµφωνα µε τον ίδιο, πως ένα άτοµο, µε βάση τα χαρακτηριστικά του γνωρίσµατα δεν ανταποκρίνεται στις παραπάνω αντιλήψεις, γίνεται η αναπηρία φανερή και υπάρχει ως κοινωνικό φαινόµενο ακριβώς από αυτή την στιγµή και µόνο (Jantzen 1974). «Ένας άλλος ορισµός, ο οποίος επιχειρεί να αλληλοσυνδέσει την αναπηρία µε την κοινωνική διάστασή της, είναι αυτός του Χαρτοκόλλη (1981), που υποστηρίζει ότι αναπηρία σηµαίνει µία ανίατη λειτουργική βλάβη, έλλειψη ή ανωµαλία, εγγενής ή επίκτητη, συνήθως αποτέλεσµα ή κατάλοιπο αρρώστιας ή ατυχήµατος, µία ανωµαλία, που να εµποδίζει κατά κάποιο τρόπο την εκπλήρωση βασικών κοινωνικών αναγκών, όπως η κίνηση και η εργασία». (Χαρτοκόλλης 1981 στο Κουτσούπη & Μοσχονησώτη 2002:10). Ακόµη, και ο ηµητρόπουλος (1995) αναφέρει ότι άτοµο µε αναπηρίες είναι το άτοµο, το οποίο δεν είναι σε θέση να συµµετέχει σε όλες τις δραστηριότητες και να απολαµβάνει όλα τα αγαθά, που προσφέρει στα υπόλοιπα µέλη της η κοινωνία στην οποία ζει, εξαιτίας της κατάσταση κάποιου ή κάποιων από τα ψυχοσωµατικά ή κοινωνικά χαρακτηριστικά του ( ηµητρόπουλος 1995 στο Μακρή & Μιχαήλ 2007). «Κλείνοντας, σηµαντικό είναι να αναφερθεί πως τις τελευταίες δύο δεκαετίες άρχισε να δίνεται έµφαση στην κοινωνική διάσταση της αναπηρίας. Αυτή η αλλαγή στον τρόπο προσέγγισης φαίνεται µέσα από διάφορα κείµενα και διακηρύξεις, όπως η ιακήρυξη των ικαιωµάτων των Ανάπηρων Ατόµων. Με αυτήν επιβεβαιώνεται η πίστη στα ανθρώπινα δικαιώµατα και τις βασικές ελευθερίες και καλεί για εθνική και διεθνή δραστηριότητα, µε σκοπό να χρησιµοποιηθεί η ίδια ως κοινή βάση και πλαίσιο αναφοράς για την προστασία αυτών των δικαιωµάτων» (Ο.Η.Ε. 1994: 7) Ορισµός κατά τον Π.Ο.Υ.(Παγκόσµιο Οργανισµό Υγείας) Το 1980 ο Παγκόσµιος Οργανισµός Υγείας σχεδίασε δύο βασικά «ανταγωνιστικά» πλαίσια αντίληψης και ανάλυσης της αναπηρίας. Το αρχικό ICIDH (International Classification of Impairments, Disabilities and Handicaps) και το πιο πρόσφατο ICIDH-2 (International Classification of Impairments, Activities and Participation) (Παγκόσµιος Οργανισµός Υγείας, 2008). «Με βάση την πρώτη ταξινόµηση, η αναπηρία αποτελείται από τρία ξεχωριστά αλλά αλληλοσυνδεόµενα µέρη, τα οποία ορίζονται ως εξής: 8

10 µε τον όρο βλάβη/περιορισµός (impairment) ορίζεται η κάθε απώλεια ή ανωµαλία ψυχολογικής, φυσιολογικής ή ανατοµικής δοµής ή λειτουργίας. µε τον όρο ανικανότητα (disability) ορίζεται η κατάσταση, που αντιστοιχεί σε µερική ή ολική µείωση της ικανότητας στην εκτέλεση µίας δραστηριότητας µε ένα συγκεκριµένο τρόπο ή µέσα στα όρια του φυσιολογικού. µε τον όρο µειονεξία/αναπηρία (handicap) εννοείται η απώλεια ή ο περιορισµός των ευκαιριών κάποιων ατόµων να συµµετέχουν στην ζωή της κοινότητας ισότιµα µε άλλους ανθρώπους. Η σχέση µεταξύ αυτών των στοιχείων απεικονίζεται στο σχήµα 1 που ακολουθεί: Σχήµα 1: Σχέση µεταξύ βλάβης, ανικανότητας και αναπηρίας. Ανωµαλία/αρρώστια βλάβες αναπηρίες µειονεξίες. (Οι µορφές αναπηρίας σύµφωνα µε την κατηγοριοποίηση του ICDH). Πηγή: Π.Ο.Υ., 2008:1 Ο Π.Ο.Υ. επίσης, σε έναν πιο πρόσφατο ορισµό της, ορίζει την αναπηρία ως το αποτέλεσµα οργανικών ή περιβαλλοντολογικών αιτιών, που δηµιουργούν ένα σύνολο εµποδίων σε σηµαντικές περιοχές της ζωής, όπως η αυτοεξυπηρέτηση, η απασχόληση, η εκπαίδευση, η ψυχαγωγία και η γενικότερη κοινωνική συµµετοχή (Μακρή & Μιχαήλ 2007:8). Το δεύτερο πλαίσιο αναφοράς σχεδιάστηκε σε µία προσπάθεια να βελτιώσει το πρώτο σύστηµα, ανταποκρινόµενο σε κριτικές που είχε αρχικά δεχτεί και λαµβάνοντας υπόψη τις εµπειρίες που αποκτήθηκαν από την χρήση του πρώτου. Στα πλαίσια εποµένως αυτού, η αναπηρία αποτελεί έναν ευρύτερο όρο, που καλύπτει τρεις επιµέρους διαστάσεις του: σωµατικές δοµές και λειτουργίες, δηλαδή η διάσταση του σώµατος συνδέεται µε µία απώλεια ή ανωµαλία της σωµατικής δοµής ή µε µία φυσιολογική ή ψυχολογική λειτουργία, π.χ. απώλεια νεφρού. ατοµικές δραστηριότητες, δηλαδή η δραστηριότητα είναι η φύση και η έκταση της λειτουργικότητας σε ατοµικό επίπεδο. Οι δραστηριότητες µπορούν να µειωθούν στην φύση τους, στην διάρκεια ή στην ποιότητά τους π.χ. αυτοεξυπηρέτηση, διατηρώντας την εργασία κ.τ.λ. συµµετοχή στην κοινωνία αναφέρεται, δηλαδή στην φύση και στην έκταση της συµµετοχής του ατόµου σε καθηµερινές καταστάσεις, που έχουν σχέση µε δραστηριότητες και άλλους παράγοντες. Η συµµετοχή είναι δυνατό να περιοριστεί στην φύση της, στην διάρκεια και στην ποιότητα της, π.χ. συµµετοχή σε δραστηριότητες της κοινότητας, όπου ζει το άτοµο, απόκτηση άδειας οδήγησης κ.τ.λ. 9

11 Η σχέση µεταξύ αυτών των στοιχείων απεικονίζεται στο σχήµα 2: Σχήµα 2: Σχέση µεταξύ σωµατικών δοµών, ατοµικών δραστηριοτήτων και συµµετοχής στην κοινότητα. Κατάσταση της υγείας (ανωµαλία/αρρώστια) Βλάβη ραστηριότητα Συµµετοχή (Η κατηγοριοποίηση και αλληλεπίδραση των νέων τριών διαστάσεων της αναπηρίας)» (Π.Ο.Υ. 2008:8). Συναφείς παράγοντες Α. περιβαντολλογικοί Β. προσωπικοί Τέλος, οι Κοτσιάτου και Παναγιώτου (2004) αναφέρουν ότι σύµφωνα µε τον Παγκόσµιο Οργανισµό Υγείας, η ανικανότητα είναι συνέπεια του µειονεκτήµατος-έκπτωσης, όσον αφορά στην απόδοση και την ικανότητα του ατόµου για δράση. Η αναπηρία αντίθετα, δηλώνει την διάκριση, στην οποία εκτίθεται το άτοµο, ως αποτέλεσµα της έκπτωσης ή της ικανότητας. Η ανικανότητα θεωρείται ως το αποτέλεσµα της έκπτωσης και είναι ανεξάρτητη από το πλαίσιο, στο οποίο βρίσκεται το άτοµο. Η ανικανότητα συνυπάρχει στο άτοµο, ενώ η αναπηρία είναι το αποτέλεσµα κοινωνικών παραγόντων. Έτσι, σύµφωνα µε τον Παγκόσµιο Οργανισµό Υγείας (2004), ούτε η έκπτωση ούτε η ανικανότητα οδηγούν απαραίτητα στην αναπηρία. Το αντίθετο όµως, θεωρείται ως βέβαιο: ότι υπάρχει αιτιολογική σχέση µεταξύ αναπηρίας και έκπτωσης/ανικανότητας. Αν το άτοµο έχει µειονέκτηµα/έκπτωση το άτοµο είναι πιθανό να έχει αναπηρία και εποµένως αναπηρία στο περιβάλλον που ζει. Αν το άτοµο θεωρείται ότι έχει αναπηρία τότε θεωρείται σίγουρο ότι έχει µειονέκτηµα/ανικανότητα Κατηγορίες βλαβών «Οι αναπηρίες ταξινοµούνται ως προς τον χρόνο εκδήλωσης σε εκείνες µε τις οποίες γεννιέται το βρέφος- τις συγγενικές αναπηρίες και σε αναπηρίες, οι οποίες µπορούν να προκληθούν σε κάποια χρονική στιγµή από κληρονοµικά αίτια, ασθένεια ή ατύχηµα. Εκτός από την κληρονοµικότητα, η κακή 10

12 διατροφή, η έλλειψη κατάλληλης φροντίδας, οι παρενέργειες από φάρµακα, και οι τραυµατισµοί κατά την διάρκεια του τοκετού ευθύνονται για τις συγγενικές αναπηρίες» (Σταθόπουλος 1999:323). «Με εξαίρεση κάποιες ανίατες ασθένειες, π.χ. µηνιγγίτιδα, πολιοµυελίτιδα, τα εργατικά και τα τροχαία ατυχήµατα είναι ως επί το πλείστον υπεύθυνα για τις επίκτητες αναπηρίες. Οι αναπηρίες διακρίνονται σε τέσσερα είδη: κινητικές ή σωµατικές, απαραίτητες για την πράξη, αισθητηριακές και αντιληπτικές ικανότητες για την συλλογή πληροφοριών από το περιβάλλον, νοητικές-γνωστικές, που σχετίζονται µε την µάθηση και την δυνατότητα απόκτησης νέων εµπειριών και συναισθηµατικές. Συχνά όµως, η αναπηρία έχει επιπτώσεις όχι µόνο σε ένα τοµέα λειτουργικότητας του ατόµου αλλά κα σε άλλους τοµείς, π.χ. περιπτώσεις πολυαναπηρίας» (Σταθόπουλος 1999:323). Ο Σταθόπουλος (1999) αναφέρει επίσης, ότι οι µορφές και οι κατηγορίες αναπηρίας, που απαντώνται είναι: α) κώφωση ή βαρηκοΐα β) τύφλωση)ολική ή µερική) γ) αναπηρία της κίνησης(ηµιπληγία, παραπληγία, τετραπληγία) δ) αναπηρίες παραλύσεις του εγκεφάλου(σπαστικότητα) ε) νοητική υστέρηση στ) άλλες αναπηρίες και χρόνιες παθήσεις:1) επιληψία, 2) νόσος του Χάνσεν, 3) νεφρική ανεπάρκεια, 4) µεσογειακή αναιµία ή συγγενής αιµορραγική διάθεση, 5) χρόνιες παθήσεις- σωµατικές βλάβεςκατάκοιτοι, 6) βαριές αναπηρίες ποσοστού 67% και πάνω ψυχικές ασθένειες. «Πιο αναλυτικά, οι κινητικές βλάβες, ίσως περισσότερο από κάθε άλλη µορφή βλάβης, παρουσιάζουν πολυµορφία, τόσο ως προς την αιτιολογία τους όσο και ως προς τις µορφές εκδήλωσης τους. Είναι δυνατό να είναι µόνιµες ή προσωρινές, και κάποιες φορές δηµιουργούν ελάχιστα προβλήµατα στη ζωή του ανθρώπου, ενώ κάποιες άλλες απαιτείται µακρόχρονη διαδικασία αποκατάστασης για να µπορέσει το άτοµο µε αναπηρία να ενταχθεί στο κοινωνικό σύνολο και να ζήσει µέσα σ ένα κόσµο που κατά κανόνα είναι φτιαγµένος για το µέσο όρο του πληθυσµού» ( ηµητρόπουλος 2000: 26). «Οι κινητικές βλάβες µπορεί να εκδηλώνονται µαζί µε άλλα, µικρά ή µεγαλύτερα προβλήµατα, κι εκτός από την πολυµορφία τους, χαρακτηρίζονται από µια ιδιαιτερότητα. Στις περισσότερες των περιπτώσεων είναι εµφανείς, προσδίδοντας αµέσως στο φορέα τους τα χαρακτηριστικά της συγκεκριµένης βλάβης και αναδύοντας τα στερεότυπα, τις στάσεις και τις αντιλήψεις που συνδέονται µε αυτήν» ( ηµητρόπουλος 2000: 26). Οι αισθητηριακές ανεπάρκειες είναι οι διαταραχές ή βλάβες που αφορούν τις λειτουργίες της όρασης, σε συνδυασµό µε άλλες λειτουργίες, όπως της ακοής, της αίσθησης, τις ιδιοδεκτικές, τις σχετικές µε την αντίληψη του τρισδιάστατου χώρου, της αφής, της γεύσης και της όσφρησης. Καθεµιά από αυτές σχετίζεται µε διάφορες λειτουργικές διαταραχές και κατ επέκταση βλάβες, όπως της όρασης, ακοής, κινητικότητας, λόγου και οµιλίας, επικοινωνίας και άλλες. Υπάρχουν τρεις υπό-κατηγορίες: 11

13 -άτοµα µε διαταραχές της ακουστικής λειτουργίας, συµπεριλαµβανοµένων των κωφών και των βαρήκοων -άτοµα µε συνδυασµό βλαβών όπως της κώφωσης και της τύφλωσης και -άτοµα µε άλλες αισθητηριακές βλάβες (Στεφανίδης 2004). Όσον αφορά στις ψυχικές και νοητικές λειτουργίες, οι νοητικές λειτουργίες χωρίζονται σε γενικές όπως η συνείδηση και η νοηµοσύνη και ειδικές όπως η µνήµη, η προσοχή, η αντίληψη, η σκέψη και τα συναισθήµατα. Σε αυτή την κατηγορία εξετάζονται επίσης η νοητική υστέρηση και ο αυτισµός. «Τέλος, οι ψυχικές διαταραχές αφορούν τις ψυχικές λειτουργίες, όπως αυτές διαµορφώνονται κατά τη διάρκεια της ζωής έτσι ώστε το άτοµο να µπορεί να δηµιουργεί αµοιβαίες κοινωνικές συναλλαγές στα πλαίσια κοινών νοηµάτων και σκοπού. Ο ψυχισµός και η προσωπικότητα ρυθµίζουν τον τρόπο µε τον οποίο κάθε άτοµο αντιδρά στις διάφορες περιστάσεις. Κατά συνέπεια, διαταραχές σε αυτό το επίπεδο συνιστούν την ψυχική νόσο της οποίας η χρονιότητα δηµιουργεί συνθήκες αναπηρίας» (Στεφανίδης 2004: 44) Το ιατρικό µοντέλο «Υπάρχουν ορισµένες διαφορετικές «ατοµικές» προσεγγίσεις για την αναπηρία, όπως το ιατρικό µοντέλο, το ατοµικό µοντέλο, µία ψυχολογική και µία επιδηµιολογική θεώρηση-προσέγγιση» (Κουτάντος 2000: 66). Ο Oliver (1996) υποστηρίζει ότι δεν υπάρχει «ιατρικό» αλλά «ατοµικό» µοντέλο για την αναπηρία, του οποίου µία σηµαντική όψη είναι η ιατρικοποίηση. «Ωστόσο, παρά τις διαφορές τους στην ορολογία, όλες οι παραπάνω απόψεις τονίζουν ότι η αναπηρία είναι µία παθολογία του ατόµου, µία προσωπική τραγωδία, µία ανωµαλία και αποτέλεσµα της ανεπάρκειας. Σε αυτήν την ιατρική προσέγγιση, η αναπηρία είναι αποτέλεσµα συγκεκριµένης παθολογίας και εποµένως, οι άνθρωποι µε ανεπάρκειες είναι «φυλακισµένοι» µέσα στα σώµατα τους. Το πρόβληµα ή η ανεπάρκεια προκαλεί την αναπηρία και το άτοµο είναι το θύµα της» (Oliver 1996: 65). «Μία τέτοια ιατρική προσέγγιση συνδέει την ανεπάρκεια µε την αναπηρία και αγνοεί ότι υπάρχει συσχετισµός ανάµεσα στις αιτίες της αναπηρίας και κάποιους κοινωνικο-οικονοµικούς παράγοντες, όπως η φτώχεια και ο υποσιτισµός. Έτσι, το ατοµικό µοντέλο δίνει προτεραιότητα στον εντοπισµό της ανεπάρκειας, ώστε να ακολουθήσει µία κατάλληλη ιατρική και εκπαιδευτική παρέµβαση. Σε ένα τέτοιο πλαίσιο, συνεχίζει, το καθήκον του κάθε «επαγγελµατία» είναι να καλύψει και να παρέχει υπηρεσίες, οι οποίες ικανοποιούν τις ανάγκες των ατόµων µε τις συγκεκριµένες κατηγορίες ανεπάρκειας. Όµως συχνά, σύµφωνα µε τον ίδιο, το ιατρικό προσωπικό παίρνει αποφάσεις για µη ιατρικά θέµατα, όπως η διαµονή και η εργασία αυτών των ατόµων. 12

14 Παρόµοια, µε τον ιατρικό χώρο και η εκπαίδευση ακολούθησε και συχνά ακολουθεί ατοµικές προσεγγίσεις για την αναπηρία, εντοπίζοντας το πρόβληµα στο µαθητή. Οι ατοµικές προσεγγίσεις για την αναπηρία παρ όλα αυτά, δεν εντοπίζουν το πρόβληµα µόνο στο µαθητή αλλά και σε κάθε άλλο µεµονωµένο άτοµο, το οποίο εµπλέκεται στην εκπαίδευσή του, όπως είναι οι εκπαιδευτικοί και οι γονείς του» (Κουτάντος 2000: 67). Υπάρχουν και άλλες συνέπειες ενός ατοµικού µοντέλου για την αναπηρία, πάνω στην ίδια την εκπαιδευτική έρευνα. Η French (1994) σηµειώνει ότι υπάρχει τεράστια διαφορά στην ερευνητική προσέγγιση και φιλοσοφία, όταν αυτή εξετάζει αυτά, τα οποία δεν µπορούν να κάνουν οι άνθρωποι µε αναπηρίες να κάνουν, από όταν η έρευνα τονίζει αυτά, τα οποία η κοινωνία µπορεί να κάνει, ώστε να επιτρέψει στους ανθρώπους µε αναπηρίες να συµµετέχουν ενεργητικά σε αυτήν (French 1994 στο Κουτάντος 2000:68). Ακόµη, η Λεπίδα (2003) περιγράφει την ατοµοκεντρική προσέγγιση της αναπηρίας, ως βιοιατρικό µοντέλο, η οποία υποστηρίζει ότι η αναπηρία πηγάζει από φυσικά και εντελώς ελεγχόµενα αίτια, αντιλαµβανόµενη την τελευταία ως βλάβη και προτείνοντας την αποκατάσταση της ή τουλάχιστον την ελαχιστοποίηση των επιπτώσεων της σε επίπεδο «περιορισµού της δραστηριότητας». Επιπλέον, η ίδια αναφέρει ότι το συγκεκριµένο µοντέλο προϋποθέτει ότι υπάρχει ένα αντικειµενικό κριτήριο ορισµού της αναπηρίας, το οποίο συνιστά αξιόπιστο εργαλείο για την συλλογή πληροφοριών και δεδοµένων, ενώ λέγοντας αντικειµενικό εννοεί ως προς το να αποµονώνει και να απλοποιεί την εν λόγω κατάσταση αναπηρίας, ως µία φόρµα, που στηρίζεται κατ εξοχήν σε επιστηµονική έρευνα. Σχήµα 3: το βιοιατρικό µοντέλο. ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ ΒΛΑΒΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΙ ΑΝΑΠΗΡΙΑ Πηγή: Λεπίδα:2003: 7. ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ (ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ) Τέλος, το Ίδρυµα Wikimedia (2008) των Ηνωµένων Πολιτειών, όσον αφορά στο ιατρικό µοντέλο της αναπηρίας, αναφέρει ότι αυτό είναι ένα µοντέλο, στο οποίο η ασθένεια ή ανικανότητα είναι το αποτέλεσµα µίας φυσικής κατάστασης, είναι πραγµατική στο άτοµο(αποτελεί µέρος του σώµατος του ατόµου), ενώ µπορεί να περιορίσει την ποιότητα ζωής του ατόµου και να προκαλέσει σαφή µειονεκτήµατα σε αυτό. «Ως αποτέλεσµα, το να θεραπεύεις και να διαχειρίζεσαι την ασθένεια ή την ανικανότητα, περιλαµβάνει το να αναγνωρίζεις την ασθένεια ή την ανικανότητα, το να την κατανοείς, να µαθαίνεις να την ελέγχεις και να αλλάζεις την πορεία της. Επιπλέον, εάν µία κοινωνία λειτουργεί συµπονετικά και δίκαια επενδύει πόρους στους τοµείς της υγείας και συναφείς υπηρεσίες σε µία προσπάθεια να γιατρευτεί η αναπηρία ιατρικά, να επεκταθεί η λειτουργικότητα και /ή να βελτιωθεί η λειτουργικότητα, επιτρέποντας έτσι στα άτοµα µε αναπηρία να έχουν µία πιο «φυσιολογική» ζωή. Σε αυτό τον τοµέα, η 13

15 ευθύνη και το δυναµικό των επαγγελµατιών υγείας είναι το επίκεντρο» (Wikimedia 2008:1). Ακόµη, σύµφωνα µε την ίδια άποψη, το ιατρικό µοντέλο αναπηρίας αναφέρεται συχνά από οµάδες, που υποστηρίζουν τα δικαιώµατα των ανάπηρων, κατά την αξιολόγηση των κοστών και των οφελών από ποικίλες παρεµβάσεις, είτε πρόκειται για ιατρικές, χειρουργικές, κοινωνικές ή επαγγελµατικές: από προσθετικές, «θεραπείες» και ιατρικές εξετάσεις, όπως γενετικού ελέγχου κ.τ.λ. (Wikimedia 2008). Συχνά, αναφέρει το ίδρυµα, «το ιατρικό µοντέλο, σύµφωνα µε τις εν λόγω οµάδες, χρησιµοποιείται για να δικαιολογήσει υψηλές επενδύσεις σε τέτοιες διαδικασίες, τεχνολογίες και έρευνες, όταν αντίθετη περίπτωση, η προσαρµογή των ατόµων µε αναπηρία στο περιβάλλον τους (οικογενειακό κ.τ.λ.), µπορεί τελικά να είναι µία κατάσταση περισσότερο εφικτή και µε χαµηλότερο οικονοµικό κόστος» (Wikimedia 2008:1). Κλείνοντας, «οι οµάδες, που προασπίζονται τα δικαιώµατα των ανάπηρων, «βλέπουν» το ιατρικό µοντέλο, ως θέµα ανθρώπινων δικαιωµάτων και κριτικάρουν φιλανθρωπίες ή ιατρικές πρωτοβουλίες, που το χρησιµοποιούν, και αυτό επειδή προωθεί µία αρνητική, αδύναµη εικόνα των ατόµων µε αναπηρία, από το να θεωρεί την αναπηρία ως πολιτικό, κοινωνικό και περιβαλλοντικό πρόβληµα» (Wikimedia 2008:1) Κοινωνικό µοντέλο αναπηρίας Τις τελευταίες δυο δεκαετίες, αναπτύχθηκε ένα διαφορετικό µοντέλο για την αναπηρία, µε τη σηµαντική προσφορά των ίδιων των αναπήρων: το κοινωνικό µοντέλο. Πολλοί ερευνητές, µερικοί από αυτούς άνθρωποι µε αναπηρία, κατέκριναν τους ορισµούς που είχαν υιοθετηθεί από τον Παγκόσµιο Οργανισµό Υγείας (Π.Ο.Υ.) καθώς ακολουθούσαν την ατοµική προσέγγιση (Oliver 1996). Έτσι, πρότειναν µια διαφορετική ορολογία, όπως για παράδειγµα έκανε το Κίνηµα των Ατόµων µε Σωµατικές Βλάβες στην Αγγλία, το οποίο όρισε «την αναπηρία (disability) ως το µειονέκτηµα ή τον περιορισµό που προκαλείται από ένα σύγχρονο κοινωνικό οργανισµό ο οποίος δεν παίρνει καθόλου ή λίγο υπόψη, τους ανθρώπους µε φυσικές ανεπάρκειες και εποµένως, αποκλείει τη συµµετοχή τους σε βασικές κοινωνικές δραστηριότητες» (UPIAS 1976 στο Κουτάντος 2000:5). Σκοπός λοιπόν εδώ, αποτελεί η ένταξη του αναπήρου στο κοινωνικό σύνολο η οποία θα πηγάζει από τα δικαιώµατα του ατόµου σε µια σύγχρονη προοδευτική κοινωνία για κοινωνική περίθαλψη, εκπαίδευση, επαγγελµατική κατάρτιση και απασχόληση, µε ίση µεταχείριση» (Σιδέρη 1998: 35). Τον Νοέµβριο του 2001, µετά από έρευνα επτά ετών, το πρωτότυπο µοντέλο αντικαταστάθηκε από µια ιεθνή Ταξινόµηση της Λειτουργικότητας, της Αναπηρίας και της Υγείας (International Classification of Functioning, Disability and Health [ICF]). To ICF µεταφράστηκε και προσαρµόστηκε στην ελληνική πραγµατικότητα από το Ινστιτούτο Κοινωνικής Προστασίας και Αλληλεγγύης (Ι.Κ.Π.Α.) το Αυτή η αλλαγή εστιάζει την προσοχή της από την κατάσταση υγείας ενός ατόµου έως το πώς ζει µε τις συγκεκριµένες «συνθήκες υγείας», µε ποιο τρόπο αυτές µπορούν να βελτιωθούν ή να 14

16 καλυτερέψουν ώστε να αποκτήσει µια παραγωγική, γεµάτη ζωή. Με άλλα λόγια, η προσοχή εστιάζεται περισσότερο στο πώς λειτουργούµε µέσα σε κοινωνικά ή άλλου είδους όρια, παρά στην κατάσταση υγείας του εκάστοτε ατόµου. Ακόµα πιο σηµαντικό είναι, ότι η προσοχή εστιάζεται στην αλληλεπίδραση ανάµεσα στην ιατρική κατάσταση, τους περιβαλλοντικούς παράγοντες και τους προσωπικούς παράγοντες, αλλά και στον τρόπο, µε τον οποίο όλα τα παραπάνω επηρεάζουν τις σωµατικές λειτουργίες και διεργασίες, και τελικά τις δραστηριότητες και τη συµµετοχή του ατόµου σε αυτές (Εύτεχνος 2007). Σύµφωνα µε το κοινωνικό πρότυπο, η αναπηρία προκαλείται από την κοινωνία στην οποία ζούµε και το «λάθος» δεν είναι αποτέλεσµα ενός µεµονωµένου ατόµου µε αναπηρία. Η αναπηρία είναι προϊόν των φραγµών στις συµπεριφορές που παρουσιάζονται εντός της κοινωνίας, οι οποίες οδηγούν και σε διακρίσεις (The Open University, 2006). Με άλλα λόγια, εξετάζεται ως ένα θέµα που συνδέεται άµεσα µε την «ανάπηρη φύση» της κοινωνίας και όχι ως πρόβληµα που αφορά στα ίδια τα άτοµα. (Ε.Σ.Α.Ε.Α 1994). «Μια κοινωνιολογική θεώρηση η οποία βασίζεται στη µαρξιστική θεωρία υποστηρίζει ότι η αναπηρία δεν προκαλείται από λειτουργικούς, φυσικούς ή ψυχολογικούς παράγοντες των αναπήρων, αλλά από την αποτυχία της κοινωνίας να αποµακρύνει τα κοινωνικά εµπόδια. Σε βιωµατικό επίπεδο, οι άνθρωποι µε αναπηρία βλέπουν τα προβλήµατα τους να προέρχονται από την κοινωνική καταπίεση γεγονός το οποίο απαιτεί την αλλαγή των αντιλήψεων του κοινωνικού συνόλου» (Κουτάντος 2000:70). Έτσι, η αναπηρία τοποθετείται σε ένα νέο πλαίσιο ως κοινωνικό ζήτηµα το οποίο στηρίζεται στα ανθρώπινα δικαιώµατα και ουσιαστικά, αφορά την άρση των εµποδίων εντός της κοινωνίας. Οι τοπικές κοινωνίες πρέπει να αναδείξουν την ποικιλοµορφία που υπάρχει µέσα σε αυτές και να διασφαλίσουν ότι τα άτοµα µε αναπηρία µπορούν να απολαµβάνουν πλήρως τα ανθρώπινα δικαιώµατα: ατοµικά, πολιτικά, κοινωνικά, οικονοµικά και πολιτισµικά. Στόχος πρέπει να είναι όχι η τυπική αλλά η πραγµατική ισότητα, η οποία σηµαίνει ίσες ευκαιρίες σε όλους για πλήρη συµµετοχή στην ζωή. Έτσι στα άτοµα µε αναπηρία, θα δοθεί η δυνατότητα να συµµετέχουν στην κοινωνία, µε τους δικούς τους όρους (Εθνικό Στρατηγικό Πλαίσιο Αναφοράς ). Αυτή η νέα οπτική αντιµετώπισης της αναπηρίας θέτει νέα δεδοµένα στον τρόπο µε τον οποίο, καθορίζονται οι στόχοι της θεραπευτικής παρέµβασης, αφού τελικά το ζητούµενο είναι, η αύξηση της απόδοσης και της συµµετοχής των αναπήρων στις καθηµερινές δραστηριότητες της ζωής και στους ρόλους που καλούνται να παίξουν µέσα στα πλαίσια του ατοµικού και κοινωνικού περιβάλλοντος τους (σπίτι, εργασία, κλπ.). 15

17 1.4.Σύγκριση των δύο µοντέλων αναπηρίας Όπως αναφέραµε και παραπάνω, υπάρχουν δύο κύρια θεωρητικά µοντέλα, τα οποία εξετάζουν τον όρο αναπηρία και τις επιπτώσεις του για τους ανθρώπους µε αναπηρίες: το ατοµικό µοντέλο και το κοινωνικό µοντέλο. «Στο ατοµικό µοντέλο, η αναπηρία γίνεται αντιληπτή ως το αποτέλεσµα της ανεπάρκειας ή του προβλήµατος. Αντίθετα, το κοινωνικό µοντέλο αναλύει την αναπηρία ως το αποτέλεσµα των κοινωνικών, πολιτισµικών, οικονοµικών και πολιτικών εµποδίων» (Oliver 1990 στο Κουτάντος 2000:65). Ωστόσο, σύµφωνα µε τον Κουτάντο (2000) «εξετάζοντας την αναπηρία ως µία αντίθεση ανάµεσα σε αυτές τις δύο απόψεις, υπάρχει ένα δίληµµα. Το δίληµµα είναι ότι, αν από την µία µεριά προσδιορίσουµε την ταυτότητα των ανθρώπων µε αναπηρίες ως άτοµα µε ειδικές ανάγκες, τους προσδίδουµε µία µόνιµη ετικέτα. Από την άλλη µεριά, αν δεν τους αναγνωρίσουµε αυτή την ετερότητα, δεν µπορούµε να εγγυηθούµε µία κατάλληλη παρέµβαση και πρόνοια π.χ. ένα επίδοµα ή µία ειδική εκπαιδευτική επέµβαση» (Κουτάντος 2000: 66). Επίσης, οι Κουτσούπη & Μοσχονησώτη (2002), στην προσπάθεια τους να αντιπαραθέσουν τις δύο προσεγγίσεις της αναπηρίας αναφέρουν ότι οι παραδοσιακοί ορισµοί της αναπηρίας πηγάζουν από το ιατρικό µοντέλο προσέγγισης, το οποίο αντιµετωπίζει τα άτοµα µε αναπηρίες ως µία ειδική κατηγορία «ασθενών», αποδίδοντας τις δυσκολίες που αντιµετωπίζουν ως απλές συνέπειες των δικών τους ατοµικών λειτουργικών περιορισµών. Πρόκειται για µία προσέγγιση η οποία ως πηγή των περιορισµών, που αντιµετωπίζουν τα άτοµα µε αναπηρίες θεωρεί τα ίδια τα άτοµα «ελαττωµατικά», αγνοώντας την αλληλεπίδραση, που υπάρχει ανάµεσα σε αυτά και το περιβάλλον τους. «Σε αντίθεση µε το ιατρικό, το κοινωνικό µοντέλο προσέγγισης της αναπηρίας, συνεχίζουν, προσδίδει στην έννοια της αναπηρίας περισσότερο κοινωνικο-πολιτικό υπόβαθρο. Πρόκειται για µία προσέγγιση, όπου γίνεται σαφής διάκριση ανάµεσα στην αναπηρία και την ανικανότητα, που πηγάζει από αυτήν. Η αναπηρία εδώ, εξετάζεται σαν ένα θέµα που συνδέεται και µε την «ανάπηρη» φύση της κοινωνίας και όχι σαν ένα πρόβληµα που αφορά µόνο τα ίδια τα άτοµα και τις αναπηρίες τους» (Κουτσούπη & Μοσχονησώτη 2002:10). «Κλείνοντας, τονίζουν ότι η βασική διαφορά µεταξύ του ιατρικού και του κοινωνικού µοντέλου προσέγγισης της αναπηρίας σχετίζεται µε το που τοποθετείται το θέµα της αναπηρίας: σε επίπεδο ατόµου ή σε επίπεδο κοινωνίας. Το µεν ιατρικό µοντέλο εξετάζει την αναπηρία ως µία κατάσταση που έχει σχέση ή οφείλεται σε κάποια σωµατική, αισθητηριακή ή νοητική ανεπάρκεια, το δε κοινωνικό µοντέλο συνδέει την αναπηρία µε τα εµπόδια, που αναγκάζεται το άτοµο µε αναπηρίες να υπερβεί, προκειµένου να συµµετέχει ισότιµα στην κοινωνία» (Κουτσούπη & Μοσχονησώτη 2002:10). Τα τελευταία χρόνια παρατηρούνται βαθιές αλλαγές στην κοινωνική αντίληψη και στην χάραξη πολιτικής για τα άτοµα µε αναπηρίες, γεγονός που συνδέεται µε την µετάβαση από το ιατρικό στο κοινωνικό µοντέλο αναπηρίας, αλλά παρά τα βήµατα, που έχουν γίνει, θα χρειαστεί χρόνος ακόµα, 16

18 ώσπου το δεύτερο να ενσωµατωθεί στο ιδεολογικό υπόβαθρο των Ευρωπαϊκών κυβερνήσεων και των προνοιακών τους συστηµάτων (Σταυριανόπουλος 2007). Στην συνέχεια, παρατίθενται πίνακες και σχεδιαγράµµατα, στα οποία φαίνονται οι διαφοροποιήσεις ανάµεσα στα δύο µοντέλα αναπηρίας. Πίνακας 1. Παλαιό Ιατρικό Πρότυπο Σύγχρονο Κοινωνικό Πρότυπο Ο ανάπηρος αντιµετωπίζεται ως ελλιπής ή Ο ανάπηρος αντιµετωπίζεται σαν διαφορετικός, µειονεκτικός. δεν σηµαίνει µειονεκτικός. Απλά διαφορετικός. Υπάρχει ένα ευρύ πεδίο βιολογικό- Υπάρχει η στάση του κοινωνικού σύνολο, που ψυχολογικών ανωµαλιών και ελαττωµάτων. απολήγει στο κοινωνικό στίγµα. Η ορολογία πρέπει να είναι αρνητική. Η ορολογία τείνει να είναι θετική ή ουδέτερη µε έµφαση στον άνθρωπο σε απόλυτη προτεραιότητα. Η συζήτηση περιστρέφεται γύρω από ελαττώµατα, προβλήµατα ή χαρακτηριστικά. Η συζήτηση περιστρέφεται γύρω από υποκειµενικές εκτιµήσεις, δεδοµένα και προσωπικές δυνατότητες και αδυναµίες. Στόχος είναι να δοθούν συµβουλές και Στόχος είναι να ενθαρρυνθεί το άτοµο και να συνταγές στον άρρωστο. αναλάβει ενεργό ρόλο στην αυτοανάπλασή του. Οι γραφικές αναπαραστάσεις και τα µηνύµατα Οι γραφικές παραστάσεις και τα µηνύµατα είναι είναι παθητικά. ενεργητικά. Πηγή: Σταυριανόπουλος 2008:2. Πίνακας 2. Οι απόψεις του ιατρικού µοντέλου Οι απόψεις του κοινωνικού µοντέλου Το παιδί είναι «προβληµατικό». ιάγνωση Στιγµατισµός Το επίκεντρο της προσοχής γίνεται η βλάβη. Εκτίµηση, παρακολούθηση και προγράµµατα θεραπείας επιβάλλονται. ιαχωρισµός και εναλλακτικές υπηρεσίες. Οι συνηθισµένες ανάγκες βρίσκονται σε αναµονή. Η επάνοδος γίνεται, εφόσον θεωρείται κατά ένα επίπεδο φυσιολογικός, διαφορετικά παραµένει σε µόνιµο αποκλεισµό. Η κοινωνία παραµένει αδιάλλαχτη. Το παιδί έχει αξία. υνάµεις και ανάγκες ορίζονται από το ίδιο το άτοµο αλλά και από άλλους. Αναγνωρίζονται τα εµπόδια και αναζητούνται λύσεις. Το επίκεντρο της προσοχής δεν είναι η βλάβη. Πόροι είναι διαθέσιµοι σε συνηθισµένες υπηρεσίες. Εκπαίδευση για γονείς και επαγγελµατίες. Οι σχέσεις καλλιεργούνται Περιλαµβάνεται η επάνοδος των ατόµων µε αναπηρία και δεν νοείται ο αποκλεισµός τους. Εµπλέκεται η κοινωνία Πηγή: Wikimedia 2008:2 17

19 Πίνακας 3. Θεωρία προσωπικής τραγωδίας Προσωπικό πρόβληµα Ατοµική θεραπεία Ιατρικοποίηση Επαγγελµατική κυριαρχία Ειδικότητα - εξειδίκευση Προσαρµογή Το ατοµικό µοντέλο Ατοµική ταυτότητα Προκατάληψη Στάσεις Φροντίδα Έλεγχος Πολιτική πρακτική Ατοµική προσαρµογή Το κοινωνικό µοντέλο Θεωρία κοινωνικής καταπίεσης Κοινωνικό πρόβληµα Κοινωνική δράση Αυτό - βοήθεια Ατοµική και συλλογική ευθύνη Βίωµα Επιβεβαίωση Συλλογική ταυτότητα ιάκριση Συµπεριφορά ικαιώµατα Επιλογή Πολιτικές Κοινωνική αλλαγή Πηγή: Παιδαγωγική Θεώρηση, 2000 Σχεδιάγραµµα 3: Το ιατρικό µοντέλο Χειρουργοί Οµάδα ανάπτυξης παιδιού Κοινωνικοί Λειτουργοί Ειδική µεταφορά Ειδικοί Γιατροί GPs Η βλάβη είναι το πρόβληµα. Εκπαιδευµένο Ψυχολόγοι Ειδικά σχολεία Λογοθεραπευτές Εκπαιδευτικά κέντρα Υπηρεσίες επιδόµατος Επαγγελµατίες θεραπευτές Προστατευτικές µονάδες/ άσυλα 18

20 Το κοινωνικό µοντέλο Το κοινωνικό µοντέλο. ιαχωρισµένες Έλλειψη ιάκριση στην υπηρεσίες χρήσιµης απασχόληση Πηγή: The medical/social εκπαίδευσης Model, 2008:2. Φτώχεια Απρόσιτο περιβάλλον Οι δοµές της κοινωνίας είναι το πρόβληµα. Πίστη στο Ιατρικό µοντέλο Μη Πηγή:WIkimedia αναγνώριση 2008:2. αξίας τους. Πηγή:Wikimedia, 2008 Προκαταλήψεις Απρόσιτες µετακινήσεις Απρόσιτες πληροφορίες Πηγή: Wikimedia,

ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ

ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ Νομοθεσία απασχόλησης για θέματα αναπηρίας Η εργασία είναι δικαίωμα όλων των ανθρώπων συμπεριλαμβανομένου των ανθρώπων με αναπηρία όπως αυτό ορίζεται και προστατεύεται

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες

Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες Κοκαρίδας Δημήτριος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Ορισμός Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Κων/νος Καλέμης, Άννα Κωσταρέλου, Μαρία Αγγελική Καλέμη Εισαγωγή H σύγχρονη τάση που επικρατεί

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ : ΣΕΥΠ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ I I ΘΕΜΑ: ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ (Α. Μ. Ε. Α) ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Κα. ΚΥΠΑΡΙΣΣΗ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:

Διαβάστε περισσότερα

Αναπηρία: όροι και ορισμοί. Η έννοια της διαφορετικότητας

Αναπηρία: όροι και ορισμοί. Η έννοια της διαφορετικότητας Αναπηρία: όροι και ορισμοί Η έννοια της διαφορετικότητας Η Αναπηρία στην Αρχαία Ελλάδα Ο Όμηρος στην Οδύσσεια αναφέρει τον τυφλό ποιητή, ο οποίος συχνά ήταν προσκεκλημένος στο παλάτι και είχε την εύνοια

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ EQUAL ΕΡΓΟ: ΠΡΟΚΛΗΣΗ

ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ EQUAL ΕΡΓΟ: ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ EQUAL ΕΡΓΟ: ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΥΠΟΕΡΓΟ 1: «ΜΕΛΕΤΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΕΣ ΠΟΥ ΒΙΩΝΟΥΝ ΑΠΛΕΣ Ή ΠΟΛΛΑΠΛΕΣ ΙΑΚΡΙΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΝΙΣΟΤΗΤΕΣ» ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ICF. Σοβαρή Αναπηρία: ορισμός μέσω του ICF Θέμα 1

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ICF. Σοβαρή Αναπηρία: ορισμός μέσω του ICF Θέμα 1 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ICF Σοβαρή Αναπηρία: ορισμός μέσω του ICF Θέμα 1 Τα τελευταία χρόνια, η αντίληψη για τα άτομα με αναπηρία έχει αλλάξει και αυτό έχει οδηγήσει στην ανάγκη αναγνώρισης των ίσων δικαιωμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Ειδική Εκπαίδευση

Εισαγωγή στην Ειδική Εκπαίδευση Εισαγωγή στην Ειδική Εκπαίδευση Παιδιά με ειδικές ανάγκες Κατηγορίες διαφορετικών δυνατοτήτων Διανοητικές αναπηρίες (νοητική καθυστέρηση) Μαθησιακές δυσκολίες Συναισθηματικές ή συμπεριφορικές διαταραχές

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ & ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΑ ΑΜΕΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ & ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΑ ΑΜΕΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ & ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΑ ΑΜΕΑ 1438 / Διάγραμμα 1 ΟΡΑΤΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ Κάποιες φορές ακούμε να γίνεται συζήτηση για τα άτομα με αναπηρία. Το τελευταίο διάστημα,

Διαβάστε περισσότερα

Τετάρτη 23 Μαΐου, «Τίποτα δεν είναι καλό ή κακό η σκέψη το κάνει έτσι», όπως. διαπίστωσε ο Άμλετ στο ομώνυμο έργο του Shakespeare, όταν

Τετάρτη 23 Μαΐου, «Τίποτα δεν είναι καλό ή κακό η σκέψη το κάνει έτσι», όπως. διαπίστωσε ο Άμλετ στο ομώνυμο έργο του Shakespeare, όταν ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΗΣ ΡΑΔΙΟΤΗΛΕΟΡΑΣΗΣ ΚΥΠΡΟΥ κ. ΑΝΔΡΕΑ ΠΕΤΡΙΔΗ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΣΥΖΗΤΗΣΗΣ ΓΙΑ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΔΙΑΚΡΙΣΕΙΣ ΤΩΝ ΛΟΑΤ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Τετάρτη 23 Μαΐου, 2012 «Τίποτα

Διαβάστε περισσότερα

Παναγιώτης Ν. Καρδαράς Αναπληρωτής καθηγητής Αναπτυξιακής και Κοινωνικής Παιδιατρικής

Παναγιώτης Ν. Καρδαράς Αναπληρωτής καθηγητής Αναπτυξιακής και Κοινωνικής Παιδιατρικής ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΝΤΑΞΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΚΙΝΗΤΙΚΕΣ ΑΝΑΠΗΡΙΕΣ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ Παναγιώτης Ν. Καρδαράς Αναπληρωτής καθηγητής Αναπτυξιακής και Κοινωνικής Παιδιατρικής ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ Χαρακτηρίζεται η κατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

Πηλείδου Κωνσταντίνα Σχολική Σύμβουλος ΕΑΕ https://pileidou.wordpress.com/

Πηλείδου Κωνσταντίνα Σχολική Σύμβουλος ΕΑΕ https://pileidou.wordpress.com/ Εκπαίδευση Νηπίων με Ειδικές Εκπαιδευτικές Ανάγκες ή και Αναπηρία στο νηπιαγωγείο Πηλείδου Κωνσταντίνα Σχολική Σύμβουλος ΕΑΕ https://pileidou.wordpress.com/ Τις τελευταίες δεκαετίες παρατηρείται μία αύξηση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Ειδική Φυσική Αγωγή Ενότητα 1η: Εισαγωγή, Έννοιες, Ορισμοί Κοκαρίδας Δημήτρης Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε

Διαβάστε περισσότερα

Εννοιολόγηση της αναπηρίας. Κατηγορίες ατόμων που ανήκουν στα άτομα με αναπηρία.

Εννοιολόγηση της αναπηρίας. Κατηγορίες ατόμων που ανήκουν στα άτομα με αναπηρία. Εννοιολόγηση της αναπηρίας. Κατηγορίες ατόμων που ανήκουν στα άτομα με αναπηρία. Ανάμεσα στους πολλούς ορισμούς της αναπηρίας διακρίνονται αυτοί που δίνουν έμφαση -στο φυσικό μειονέκτημα τουατόμουωςβιολογικού

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΑΡΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΑ ΔΙΚΤΥΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ

ΓΛΩΣΣΑΡΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΑ ΔΙΚΤΥΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ ΓΛΩΣΣΑΡΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΑ ΔΙΚΤΥΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ Ανάγκη υποστήριξης για προσωπική αυτονομία... 3 Ανεξάρτητη διαβίωση... 3 Αντισταθμιστικά μέσα... 3 Άτομα με μειωμένη κινητικότητα....

Διαβάστε περισσότερα

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας»

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» «Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» Mαρίνα Οικονόµου-Λαλιώτη Επικ. Καθηγήτρια Ψυχιατρικής Επιστηµονικά Υπεύθυνη του Προγράµµατος «αντι-στίγµα» ΕΠΙΨΥ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΨΥΧΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Παναής Κασσιανός, δάσκαλος Διευθυντής του 10ου Ειδικού Δ.Σ. Αθηνών (Μαρασλείου)

Παναής Κασσιανός, δάσκαλος Διευθυντής του 10ου Ειδικού Δ.Σ. Αθηνών (Μαρασλείου) Παναής Κασσιανός, δάσκαλος Διευθυντής του 10ου Ειδικού Δ.Σ. Αθηνών (Μαρασλείου) Ομιλία-συζήτηση με βασικό άξονα προσέγγισης το Φάσμα του Αυτισμού και με αφορμή το βιβλίο της Εύας Βακιρτζή «Το Αυγό» στο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ Β, ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ -----

Διαβάστε περισσότερα

«Εκπαίδευση ατόμων με κινητικές και σωματικές αναπηρίες»

«Εκπαίδευση ατόμων με κινητικές και σωματικές αναπηρίες» Πανεπιστήμιο Μακεδονίας Τμήμα ΕΚΠ-ΑΜΕΑ «Εκπαίδευση ατόμων με κινητικές και σωματικές αναπηρίες» Δρ. Παναγιώτης Βαρσάμης 2/11/2010 1 Το έργο αυτό διέπεται από άδεια Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙ ΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΜΕ ΕΙ ΙΚΕΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ. Πίνακας περιεχοµένων

ΠΡΟΛΟΓΟΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙ ΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΜΕ ΕΙ ΙΚΕΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ. Πίνακας περιεχοµένων ΠΡΟΛΟΓΟΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙ ΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ Τόµος Α ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΜΕ ΕΙ ΙΚΕΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ Πίνακας περιεχοµένων ΠΡΟΛΟΓΟΣ... ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ... ΠΙΝΑΚΑΣ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΩΝ... ΜΕΡΟΣ Α ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

[Πώς παρουσιάζουν τα ΜΜΕ τα άτομα με αναπηρία]

[Πώς παρουσιάζουν τα ΜΜΕ τα άτομα με αναπηρία] ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 16536 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 04/12/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΒΙΤΣΟΥ ΛΙΛΙΑΝΝΑ [Πώς παρουσιάζουν τα ΜΜΕ τα άτομα με αναπηρία] Α. Η συγγραφέας αναφέρεται

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος

Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος Tα παιδιά με ειδικές μαθησιακές δυσκολίες παρουσιάζουν προβλήματα στις βασικές ψυχολογικές διαδικασίες που περιλαμβάνονται

Διαβάστε περισσότερα

Η διαφοροποίηση της διδασκαλίας για τυφλούς μαθητές

Η διαφοροποίηση της διδασκαλίας για τυφλούς μαθητές Η διαφοροποίηση της διδασκαλίας για τυφλούς μαθητές Τα περιεχόμενα του Οδηγού Τύφλωση και Εκπαίδευση Διαφοροποίηση της Διδασκαλίας: Γενικές Αρχές και Προσεγγίσεις Η Διαφοροποίηση της Διδασκαλίας στην περίπτωση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΙ ΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ TA ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ ΠΟΥ ΣΥΝ ΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΙ ΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ TA ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ ΠΟΥ ΣΥΝ ΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 21 Νοεµβρίου 2014 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΙ ΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ TA ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ ΠΟΥ ΣΥΝ ΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ Σκοπός της έρευνας ήταν η συλλογή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΤΑΙΡΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ CSR 2009

ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΤΑΙΡΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ CSR 2009 ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΤΑΙΡΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ CSR 2009 Στην Ελλάδα η έρευνα για την «Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη και την Υπεύθυνη Κατανάλωση» σχεδιάστηκε και υλοποιήθηκε για 5 η φορά

Διαβάστε περισσότερα

αντιπροσωπεύουν περίπου το τέσσερα τοις εκατό του συνολικού πληθυσμού διαμορφώνονται νέες συνθήκες και δεδομένα που απαιτούν νέους τρόπους

αντιπροσωπεύουν περίπου το τέσσερα τοις εκατό του συνολικού πληθυσμού διαμορφώνονται νέες συνθήκες και δεδομένα που απαιτούν νέους τρόπους Χαιρετισμός της Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων στο Εργαστήριο με θέμα «Παιδική φτώχεια και ευημερία : 'Έμφαση στην κατάσταση των παιδιών μεταναστών στην Κύπρο και την Ευρωπαϊκή Ένωση» 17 Οκτωβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Προλογικό Σημείωμα 9

Περιεχόμενα. Προλογικό Σημείωμα 9 Περιεχόμενα Προλογικό Σημείωμα 9 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1.1. Εισαγωγή 14 1.2 Τα βασικά δεδομένα των Μαθηματικών και οι γνωστικές απαιτήσεις της κατανόησης, απομνημόνευσης και λειτουργικής χρήσης τους 17 1.2.1. Η

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙ ΙΑ ΚΑΙ ΕΦΗΒΟΙ ΜΕ ΓΟΝΕΙΣ ΜΕ ΨΥΧΙΚΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ

ΠΑΙ ΙΑ ΚΑΙ ΕΦΗΒΟΙ ΜΕ ΓΟΝΕΙΣ ΜΕ ΨΥΧΙΚΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΠΑΙ ΙΑ ΚΑΙ ΕΦΗΒΟΙ ΜΕ ΓΟΝΕΙΣ ΜΕ ΨΥΧΙΚΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ Ανώτατο Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυµα Θεσσαλονίκης Σχολή Επαγγελµάτων Υγείας και Πρόνοιας Τµήµα Νοσηλευτικής Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Κα. Μελισσά Θεσσαλονίκη

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια ΜΟΝΤΕΛΑ ΥΓΕΙΑΣ-ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια Μοντέλα Υγείας Βιοιατρικό Μοντέλο Ολιστικό, Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο Αρχαία Ελλάδα (Ιπποκράτης 400π.Χ.)

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΤΗΣ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ κ. ΦΑΝΗΣ ΠΑΛΛΗ ΠΕΤΡΑΛΙΑ ΣΤΗΝ ΗΜΕΡΙ Α ΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΣΥΜΠΡΑΞΗΣ

ΟΜΙΛΙΑ ΤΗΣ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ κ. ΦΑΝΗΣ ΠΑΛΛΗ ΠΕΤΡΑΛΙΑ ΣΤΗΝ ΗΜΕΡΙ Α ΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΣΥΜΠΡΑΞΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ ΟΜΙΛΙΑ ΤΗΣ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ κ. ΦΑΝΗΣ ΠΑΛΛΗ ΠΕΤΡΑΛΙΑ ΣΤΗΝ ΗΜΕΡΙ Α ΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΣΥΜΠΡΑΞΗΣ «e-πιμενω» Θέµα ηµερίδας:

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση ιεθνούς Συνάντησης AGE/inc, Κολόνια, Γερµανία 16-17 Μαΐου 2006 Στα πλαίσια ενός υπερεθνικού προγράµµατος ανταλλαγής µε χρηµατοδότηση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, συναντήθηκαν εκπρόσωποι συνδέσµων

Διαβάστε περισσότερα

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Η πλειοψηφία θεωρεί πως η Νόηση είναι μια διεργασία που συμβαίνει στον ανθρώπινο εγκέφαλο.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Η πλειοψηφία θεωρεί ότι η Νόηση είναι μια διεργασία που συμβαίνει στο ανθρώπινο εγκέφαλο.

Διαβάστε περισσότερα

Η Ερευνητική Στρατηγική

Η Ερευνητική Στρατηγική Η Ερευνητική Στρατηγική Ο τομέας της Υγείας Η σύγχρονη έρευνα στον τομέα της υγείας σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης σκοπεύει να εξασφαλίσει την πρόσβαση όσων ζουν στα κράτημέλη σε υγειονομική περίθαλψη υψηλής

Διαβάστε περισσότερα

Στερεότυπα και προκαταλήψεις. Το σύνολο των χαρακτηριστικών που πιστεύεται ότι καθορίζουν µια οµάδα ανθρώπων ονοµάζονται στερεότυπα.

Στερεότυπα και προκαταλήψεις. Το σύνολο των χαρακτηριστικών που πιστεύεται ότι καθορίζουν µια οµάδα ανθρώπων ονοµάζονται στερεότυπα. Στερεότυπα και προκαταλήψεις. Το σύνολο των χαρακτηριστικών που πιστεύεται ότι καθορίζουν µια οµάδα ανθρώπων ονοµάζονται στερεότυπα. Βάση των στερεοτύπων συχνά κρίνουµε τα άτοµα που ανήκουν σε µια οµάδα

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη (150 λέξεις) Ελληνικά (και Αγγλικά αν ζητείται) Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής:

Περίληψη (150 λέξεις) Ελληνικά (και Αγγλικά αν ζητείται) Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Έντυπο Συµµόρφωσης προς το Υπόδειγµα Συγγραφής Μελέτης Περίπτωσης µε Κύρια ιάγνωση στον Άξονα Ι Σηµειώστε: Τίτλος Έναρξη µε "Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης..."

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΗΓΙΕΣΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Η. Ε. ΚΟΥΡΚΟΥΤΑΣ ΓΕΝΙΚΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ Τα άρθρα και τα βιβλία τα οποία χρησιµοποιούµε πρέπει να είναι σύγχρονα (µετά το 2000) και επιστηµονικά Παροµοίως, από το διαδίκτυο δεν χρησιµοποιούµε

Διαβάστε περισσότερα

- Έκπτωση στη χρήση εξoλεκτικών συμπεριφορών πχ βλεμματικής επαφής, εκφραστικότητας προσώπου.

- Έκπτωση στη χρήση εξoλεκτικών συμπεριφορών πχ βλεμματικής επαφής, εκφραστικότητας προσώπου. ΑΥΤΙΣΜΟΣ- ΔΙΑΧΥΤΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Η Διάχυτη Διαταραχή της Ανάπτυξης σύμφωνα με το ICD-10 το σύστημα της Διεθνούς Ταξινόμησης των Νόσων είναι μια διαταραχή που περιλαμβάνει δυσκολίες στην ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Η διαφορετικότητα είναι μια σύνθετη έννοια, η οποία δεν θα πρέπει να συγχέεται με την έννοια της ποικιλομορφίας.

Η διαφορετικότητα είναι μια σύνθετη έννοια, η οποία δεν θα πρέπει να συγχέεται με την έννοια της ποικιλομορφίας. Diversity Διαφορετικότητα Ο σεβασμός στην διαφορετικότητα του άλλου καθώς και η έμπρακτή αποδοχή της, συμβάλει στην δημιουργία κοινωνιών οι οποίες χαρακτηρίζονται από ιδέες ισότητας, αλληλοσεβασμού και

Διαβάστε περισσότερα

Συνέδριο της Γενικής Γραµµατείας Ισότητας. µε θέµα: «Ισότητα των φύλων και ανταγωνιστικότητα ο ρόλος των επιχειρήσεων»

Συνέδριο της Γενικής Γραµµατείας Ισότητας. µε θέµα: «Ισότητα των φύλων και ανταγωνιστικότητα ο ρόλος των επιχειρήσεων» Σ Υ Ν Ε Σ Μ Ο Σ Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Ω Ν Β Ι Ο Μ Η Χ Α Ν Ι Ω Ν Συνέδριο της Γενικής Γραµµατείας Ισότητας µε θέµα: «Ισότητα των φύλων και ανταγωνιστικότητα ο ρόλος των επιχειρήσεων» Οµιλία του Προέδρου του Συνδέσµου

Διαβάστε περισσότερα

Ανα τυξιακή Σύµ ραξη «ΝΕΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ» "Ολοκληρωµένη Παρέµβαση για την Ισότιµη Συµµετοχή των Ατόµων µε Ανα ηρία στην Εργασία"

Ανα τυξιακή Σύµ ραξη «ΝΕΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ» Ολοκληρωµένη Παρέµβαση για την Ισότιµη Συµµετοχή των Ατόµων µε Ανα ηρία στην Εργασία Newsletter No. 3 Α ρίλιος 2007 Ανα τυξιακή Σύµ ραξη «ΝΕΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ» Έργο: "Ολοκληρωµένη Παρέµβαση για την Ισότιµη Συµµετοχή των Ατόµων µε Ανα ηρία στην Εργασία" Επιµέλεια: ΕΜΠΟΡΙΚΟ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το Η δηµιουργία του παρόντος υλικού έγινε στο πλαίσιο της ενέργειας 2.4.3 κατηγορία πράξεων γ του ΕΠΕΑΕΚ 2 µε τίτλο: «Προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικές Ανάγκες στον Αυτισμό. Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος»

Εκπαιδευτικές Ανάγκες στον Αυτισμό. Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» Εκπαιδευτικές Ανάγκες στον Αυτισμό Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» Παράγοντες που επιδρούν στη μάθηση Η σοβαρότητα του αυτισμού Το επίπεδο της νοητικής τους ικανότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΠΡΟΛΟΓΟΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Τόμος Γ ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΚΑΙ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ Σύνοψη Το τετράτομο έργο "Εισαγωγή στην ειδική παιδαγωγική" αποτελεί συμβολή στην προσπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

Οι διακρίσεις στην απασχόληση παραμένουν μεγάλες σήμερα παρά τις σημαντικές προσπάθειες που έχουν γίνει στη χώρα μας τα τελευταία 30 χρόνια.

Οι διακρίσεις στην απασχόληση παραμένουν μεγάλες σήμερα παρά τις σημαντικές προσπάθειες που έχουν γίνει στη χώρα μας τα τελευταία 30 χρόνια. Αγαπητοί φίλοι και φίλες, Οι διακρίσεις στην απασχόληση παραμένουν μεγάλες σήμερα παρά τις σημαντικές προσπάθειες που έχουν γίνει στη χώρα μας τα τελευταία 30 χρόνια. Οι διακρίσεις συνδέονται άμεσα με

Διαβάστε περισσότερα

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010 H ποιότητα ζωής στον αντίποδα της ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 16-2-2010 2010 Μ. Τζινιέρη Κοκκώση, Ph.D Επικ. Καθηγήτρια Κλινικής Ψυχολογίας Α Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών-Αιγινήτειο

Διαβάστε περισσότερα

1. Γυναίκα & Απασχόληση

1. Γυναίκα & Απασχόληση 1. Γυναίκα & Απασχόληση Παρά τα βήματα προόδου τα οποία έχουν σημειωθεί τα τελευταία χρόνια, τόσο σε θεσμικό επίπεδο (νομοθετικό έργο), όσο και στην ανάπτυξη «ειδικευμένων πολιτικών και δράσεων» καταπολέμησης

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση Γλωσσάρι Η ομάδα MATURE διαθέτει σημαντική εμπειρία στη διαχείριση και υλοποίηση Ευρωπαϊκών προγραμμάτων και γνωρίζει ότι τα ζητήματα επικοινωνίας ενδέχεται να προκαλέσουν σύγχυση. Προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΝΙΑΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΚΟΠΟΣ Το διδακτορικό πρόγραμμα στην Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση αποσκοπεί στην εμβάθυνση και κριτική

Διαβάστε περισσότερα

Γενικός προγραμματισμός στην ολομέλεια του τμήματος (διαδικασία και τρόπος αξιολόγησης μαθητών) 2 ώρες Προγραμματισμός και προετοιμασία ερευνητικής

Γενικός προγραμματισμός στην ολομέλεια του τμήματος (διαδικασία και τρόπος αξιολόγησης μαθητών) 2 ώρες Προγραμματισμός και προετοιμασία ερευνητικής Γενικός προγραμματισμός στην ολομέλεια του τμήματος (διαδικασία και τρόπος αξιολόγησης μαθητών) 2 ώρες Προγραμματισμός και προετοιμασία ερευνητικής ομάδας 2 ώρες Υλοποίηση δράσεων από υπο-ομάδες για συλλογή

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

Υ.Α Γ2/6646/ Επιµόρφωση καθηγητών στο ΣΕΠ και τη Επαγγελµατική Συµβουλευτική

Υ.Α Γ2/6646/ Επιµόρφωση καθηγητών στο ΣΕΠ και τη Επαγγελµατική Συµβουλευτική Υ.Α Γ2/6646/20-11-97 Επιµόρφωση καθηγητών στο ΣΕΠ και τη Επαγγελµατική Συµβουλευτική ΥΠΕΠΘ-Γ2/6646120.Ι 1.97 Ενηµέρωση για το πρόγραµµα επιµόρφωσης Καθηγητών στο Σχολικό Επαγγελµατικό Προσανατολισµό και

Διαβάστε περισσότερα

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις ΠΡΟΛΟΓΟΣ Οι δυσκολίες μάθησης των παιδιών συνεχίζουν να απασχολούν όλους όσοι ασχολούνται με την ανάπτυξη των παιδιών και με την εκπαίδευση. Τους εκπαιδευτικούς, οι οποίοι, μέσα στην τάξη τους, βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Προλογικό σημείωμα των επιμελητριών... 15. Πρόλογος... 21

Περιεχόμενα. Προλογικό σημείωμα των επιμελητριών... 15. Πρόλογος... 21 Περιεχόμενα Προλογικό σημείωμα των επιμελητριών... 15 Πρόλογος... 21 1 Eπισκόπηση: H εκπαίδευση των κωφών... 29 Eισαγωγή... 29 Η επίδραση της δημόσιας εκπαίδευσης... 39 Oρισμοί... 44 Απλοί γενικοί ορισμοί...

Διαβάστε περισσότερα

σκοπός Κατανόηση Όρος κατάλληλος; Άτομο με ειδικές ανάγκες Άτομο με αναπηρία Παιδιά με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες

σκοπός Κατανόηση Όρος κατάλληλος; Άτομο με ειδικές ανάγκες Άτομο με αναπηρία Παιδιά με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Β έτος Σοφία Μπάτσιου Φεβρουάριος 2012 σκοπός Κατανόηση της φύσης και της έννοιας της αναπηρίας της έκτασης και κατηγοριοποίησης

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Δανιηλίδου Νικολίνα, Ψυχολόγος, MSc στην Ψυχολογία της Υγείας

Γράφει: Δανιηλίδου Νικολίνα, Ψυχολόγος, MSc στην Ψυχολογία της Υγείας Γράφει: Δανιηλίδου Νικολίνα, Ψυχολόγος, MSc στην Ψυχολογία της Υγείας Η ιατρική ορίζει ως χρόνια ασθένεια την ασθένεια που είναι μακρόχρονη ή με συχνά επεισόδια. Παλαιότερα, η διάγνωση μιας σημαντικής

Διαβάστε περισσότερα

«Οι βασικές αρχές και οι στόχοι του Ελληνικού Δικτύου για την καταπολέμηση των διακρίσεων»

«Οι βασικές αρχές και οι στόχοι του Ελληνικού Δικτύου για την καταπολέμηση των διακρίσεων» «Οι βασικές αρχές και οι στόχοι του Ελληνικού Δικτύου για την καταπολέμηση των διακρίσεων» Ημερίδα: «Το Δικαίωμα στην Εργασία και η καταπολέμηση των διακρίσεων: Η σημερινή πραγματικότητα στην Ελλάδα και

Διαβάστε περισσότερα

Άτομα με Νοητική Αναπηρία: αποκλεισμός και αντιμετώπιση από την ευρύτερη κοινότητα. Ελένη Δημητρίου

Άτομα με Νοητική Αναπηρία: αποκλεισμός και αντιμετώπιση από την ευρύτερη κοινότητα. Ελένη Δημητρίου Άτομα με Νοητική Αναπηρία: αποκλεισμός και αντιμετώπιση από την ευρύτερη κοινότητα Ελένη Δημητρίου Άτομα με Νοητική Αναπηρία: ποιοι είναι Αναπηρία: οποιαδήποτε μορφή ανεπάρκειας ή μειονεξίας η οποία προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΣΠΑΙΤΕ ΕΠΑΙΚ 2013-2014 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ «Ο ΕΝΣΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ-ΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ» ΣΤΑΜΑΤΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΤΣΕΜΕΚΙΔΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΥΝΤΥΧΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Talcott Parsons

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Talcott Parsons Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Talcott Parsons Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 3ο (σελ. 67-79) 2 Talcott

Διαβάστε περισσότερα

Γ. Συµπεράσµατα από οµάδες εργασίας του Συνεδρίου

Γ. Συµπεράσµατα από οµάδες εργασίας του Συνεδρίου Γ. Συµπεράσµατα από οµάδες εργασίας του Συνεδρίου 1. Θα βοηθούσε η ανάπτυξη ενός συντονιστικού οργάνου για θέµατα οικογένειας και παιδιών (π.χ. Υπουργείο Οικογένειας, Παιδιού και Νεότητας) 2. Η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

(γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και. συµπεριφοράς) ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε. 70

(γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και. συµπεριφοράς) ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε. 70 Προβλήµατα διγλωσσίας ίγλωσση εκπαίδευση (γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και µαθησιακές δυσκολίες προβλήµατα συµπεριφοράς) Σαλτερής Νίκος ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορική Αναδρομή. Η ειδική εκπαίδευση στην Ελλάδα

Ιστορική Αναδρομή. Η ειδική εκπαίδευση στην Ελλάδα Ιστορική Αναδρομή Η ειδική εκπαίδευση στην Ελλάδα Μοντέλο αναπηρίας Ιατρικό μοντέλο: Η αναπηρία κατανοείται από βιολογικής πλευράς και επομένως το άτομο με αναπηρία θεωρείται ότι έχει ανάγκη από ιατρική

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής:

Περίληψη Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Έντυπο Συµµόρφωσης προς το Υπόδειγµα Συγγραφής Μελέτης Περίπτωσης µε Κύρια ιάγνωση ιαταραχή Προσωπικότητας Σηµειώστε: Τίτλος Έναρξη µε "Περιγραφή ατοµικής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΦΟΡΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ (STATE OF THE ART) ΤΟΥ ENTELIS ΕΚΔΟΣΗ EΥΚΟΛΗΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ

ΑΝΑΦΟΡΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ (STATE OF THE ART) ΤΟΥ ENTELIS ΕΚΔΟΣΗ EΥΚΟΛΗΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΝΑΦΟΡΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ (STATE OF THE ART) ΤΟΥ ENTELIS ΕΚΔΟΣΗ EΥΚΟΛΗΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ Εισαγωγή Η έρευνα στην Ευρώπη δείχνει ότι οι άνθρωποι με αναπηρίες όλων των ηλικιών έχουν προσωπική εμπειρία με την τεχνολογία.

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπικότητα και Άσκηση. 2η διάλεξη «Άσκηση & Ψυχική Υγεία»

Προσωπικότητα και Άσκηση. 2η διάλεξη «Άσκηση & Ψυχική Υγεία» Προσωπικότητα και Άσκηση 2η διάλεξη «Άσκηση & Ψυχική Υγεία» Θέματα που θα μελετηθούν Προσεγγίσεις της προσωπικότητας Χαρακτηριστικά της προσωπικότητας και άσκηση Συμπεριφορά τύπου Α Ζωηρή αίσθηση αναζήτησης

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται δεκτοί στο Πρόγραμμα: Εκπαιδευτικοί Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης

Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται δεκτοί στο Πρόγραμμα: Εκπαιδευτικοί Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης ΔΙΕΞΑΓΩΓΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΜΕ ΤΙΤΛΟ: «Αξιολόγηση Εκπαιδευτικής Επάρκειας Ανάπτυξη παιδαγωγικών και διδακτικών δεξιοτήτων στη Γενική, Ειδική και Διαπολιτισμική Αγωγή, με έμφαση στην Καινοτομία και

Διαβάστε περισσότερα

Ειδική Αγωγή αναπόσπαστο τµήµα ολόκληρης της Εκπαίδευσης. µάθηση Απορρίπτοντας στερεότυπες αντιλήψεις και κατηγοριοποιήσεις

Ειδική Αγωγή αναπόσπαστο τµήµα ολόκληρης της Εκπαίδευσης. µάθηση Απορρίπτοντας στερεότυπες αντιλήψεις και κατηγοριοποιήσεις Σύγχρονες αντιλήψεις στο χώρο της παιδαγωγικής Επιστήµης θεωρούν την Ειδική Αγωγή αναπόσπαστο τµήµα ολόκληρης της Εκπαίδευσης Σε µια κοινωνία ίσων ευκαιριών όλοι έχουν δικαίωµα στην εκπαίδευση και τη µάθηση

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Εξειδίκευσης στην Ειδική Αγωγή

Πρόγραμμα Εξειδίκευσης στην Ειδική Αγωγή ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΨΥΧΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Χαρ. Τρικούπη 24, Αθήνα Τηλ: 210 3626445 www.kemepse.com e-mail: special.education.program.2013@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα

ENOC - ENYA, Προσχέδιο Κοινών Συστάσεων για την «Πρόληψη της βίας κατά των παιδιών»

ENOC - ENYA, Προσχέδιο Κοινών Συστάσεων για την «Πρόληψη της βίας κατά των παιδιών» ENOC 14η Ετήσια Συνδιάσκεψη 7-9 Οκτωβρίου 2010, Στρασβούργο / Γαλλία ENOC - ENYA, Προσχέδιο Κοινών Συστάσεων για την «Πρόληψη της βίας κατά των παιδιών» Εισαγωγή Οι Συνήγοροι του Παιδιού και οι Έφηβοι

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ο Η ΝΕΑ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗΣ. 8.1 Εισαγωγή

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ο Η ΝΕΑ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗΣ. 8.1 Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ο Η ΝΕΑ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗΣ 8.1 Εισαγωγή Στο κεφάλαιο αυτό της έρευνάς µας θα ασχοληθούµε µε το συνεχώς αυξανόµενο πρόβληµα της µετανάστευσης. Η παράνοµη µετανάστευση αποτελεί µία ακόµη

Διαβάστε περισσότερα

Παγκόσμια Ημέρα Ατόμων με Αναπηρία

Παγκόσμια Ημέρα Ατόμων με Αναπηρία Παγκόσμια Ημέρα Ατόμων με Αναπηρία 3 Δεκεμβρίου 2014 Ας παραδειγματιστούμε από έναν κινέζικο μύθο: «Μια γριά κάθε πρωί κουβαλούσε νερό στο σπίτι της από το κοντινό πηγάδι με δύο δοχεία δεμένα στις δύο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΣΙΑΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ (1)

ΜΑΘΗΣΙΑΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ (1) Αντώνης Κ. Τραυλός (B.A., M.A., Ph.D.) Αναπληρωτής Καθηγητής Τμήμα Οργάνωσης και Διαχείρισης Αθλητισμού Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου 1 ΜΑΘΗΣΙΑΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ (1) Οι μεταπτυχιακοί/ες φοιτητές/τριες θα είναι

Διαβάστε περισσότερα

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά»

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» «Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» Θεοδώρα Πάσχου α.μ 12181 Τμήμα Λογοθεραπείας-Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ Εισαγωγικές επισημάνσεις 1) η εκδήλωση διαταραχών στην κατάκτηση μαθησιακών δεξιοτήτων προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο 1. Άρθρο 2. Άρθρο 3. Άρθρο 4. Επίσημα κείμενα και διδακτικό υλικό. Ορισμός του παιδιού. Παιδί θεωρείται ένα άτομο κάτω των 18 ετών.

Άρθρο 1. Άρθρο 2. Άρθρο 3. Άρθρο 4. Επίσημα κείμενα και διδακτικό υλικό. Ορισμός του παιδιού. Παιδί θεωρείται ένα άτομο κάτω των 18 ετών. Ορισμός του παιδιού Παιδί θεωρείται ένα άτομο κάτω των 18 ετών. Άρθρο 1 Απαγόρευση διακρίσεων Κάθε παιδί πρέπει να αντιμετωπίζεται χωρίς διακρίσεις λόγω χρώματος, φύλου, γλώσσας, θρησκείας, άποψης, χώρας

Διαβάστε περισσότερα

ο εκπαιδευτικός µπορεί να χρησιµοποιήσει ιστορία σε κόµικς που περιέχει διάλογο να διδάξει κατάλληλες λεκτικές δοµές για το ξεκίνηµα συζήτησης

ο εκπαιδευτικός µπορεί να χρησιµοποιήσει ιστορία σε κόµικς που περιέχει διάλογο να διδάξει κατάλληλες λεκτικές δοµές για το ξεκίνηµα συζήτησης Μαθησιακή υσκολία Στρατηγικές ο εκπαιδευτικός µπορεί να χρησιµοποιήσει ιστορία σε κόµικς που περιέχει διάλογο να διδάξει κατάλληλες λεκτικές δοµές για το ξεκίνηµα συζήτησης να διδάξει στους µαθητές τρόπους

Διαβάστε περισσότερα

μεγάλο ποσοστό των οποίων εργάζεται με καθεστώς μερικής απασχόλησης, με περιορισμένης διάρκειας συμβόλαια και σε επαγγέλματα χαμηλής εξειδίκευσης.

μεγάλο ποσοστό των οποίων εργάζεται με καθεστώς μερικής απασχόλησης, με περιορισμένης διάρκειας συμβόλαια και σε επαγγέλματα χαμηλής εξειδίκευσης. Χαιρετισμός της Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, κας Σωτηρούλας Χαραλάμπους, στο Συνέδριο της Κυπριακής Προεδρίας με θέμα «Εξαλείφοντας το Χάσμα Αμοιβών μεταξύ Ανδρών και Γυναικών: Καλές Πρακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Φωτεινή Πολυχρόνη Επίκουρη Καθηγήτρια Πανεπιστήμιο Αθηνών Γιώτα Δημητροπούλου Λέκτορας Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων

Φωτεινή Πολυχρόνη Επίκουρη Καθηγήτρια Πανεπιστήμιο Αθηνών Γιώτα Δημητροπούλου Λέκτορας Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Μαθησιακές Δυσκολίες Φωτεινή Πολυχρόνη Επίκουρη Καθηγήτρια Πανεπιστήμιο Αθηνών Γιώτα Δημητροπούλου Λέκτορας Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων 1 Θεματικές ενότητες του μαθήματος Θεωρητικό πλαίσιο της διαδικασίας εκμάθησης

Διαβάστε περισσότερα

Οµιλία Υπουργού Εργασίας & Κοινωνικών Ασφαλίσεων

Οµιλία Υπουργού Εργασίας & Κοινωνικών Ασφαλίσεων Οµιλία Υπουργού Εργασίας & Κοινωνικών Ασφαλίσεων ηµήτρη Ρέππα στο διεθνές Συνέδριο µε θέµα: Εργαλεία για την εφαρµογή των ευρωπαϊκών οδηγιών στον τοµέα της υγείας στην εργασία το παράδειγµα του χηµικού

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. [Σύμβαση του Ο.Η.Ε. για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία]

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. [Σύμβαση του Ο.Η.Ε. για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία] ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο [Σύμβαση του Ο.Η.Ε. για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία] Σύμφωνα με τη σχετική Σύμβαση του Ο.Η.Ε., τα συμβαλλόμενα κράτη αναγνωρίζουν το δικαίωμα των ατόμων με αναπηρίες

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ MANAGEMENT ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ. Ορισμοί

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ MANAGEMENT ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ. Ορισμοί Ορισμοί Ηγεσία είναι η διαδικασία με την οποία ένα άτομο επηρεάζει άλλα άτομα για την επίτευξη επιθυμητών στόχων. Σε μια επιχείρηση, η διαδικασία της ηγεσίας υλοποιείται από ένα στέλεχος που κατευθύνει

Διαβάστε περισσότερα

710 -Μάθηση - Απόδοση

710 -Μάθηση - Απόδοση 710 -Μάθηση - Απόδοση Διάλεξη 6η Ποιοτική αξιολόγηση της Κινητικής Παρατήρηση Αξιολόγηση & Διάγνωση Η διάλεξη αυτή περιλαμβάνει: Διαδικασία της παρατήρησης & της αξιολόγησης Στόχοι και περιεχόμενο παρατήρησης

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ

Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ Αγγελική Γενά agena@ppp.uoa.gr ΣΗΜΑΝΤΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΕΤΟΙΜΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΕΝΤΑΞΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ ΣΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Α. ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ Επίσταση Προσοχής Ομαδική & όχι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ «Ο ρόλος της επικοινωνίας/σχέσης µεταξύ γιατρού και ασθενή στην ικανοποίηση του τελευταίου και την ποιότητα των παρεχόµενων υπηρεσιών υγείας: Μελέτη Περίπτωσης ασθενούς µε

Διαβάστε περισσότερα

εργαλείο αξιολόγησης για τη μέτρηση της επιβάρυνσης των μυοσκελετικών παθήσεων πρότυπα περίθαλψης που θα πρέπει να αναμένουν οι πολίτες

εργαλείο αξιολόγησης για τη μέτρηση της επιβάρυνσης των μυοσκελετικών παθήσεων πρότυπα περίθαλψης που θα πρέπει να αναμένουν οι πολίτες Πώς μπορεί να διασφαλιστεί ότι οι άνθρωποι με οστεοαρθρίτιδα και ρευματοειδή αρθρίτιδα λαμβάνουν τη βέλτιστη δυνατή περίθαλψη σε ολόκληρη την Ευρώπη: συστάσεις του EUMUSC.NET Σε συνεργασία με τον EULAR

Διαβάστε περισσότερα

Ομάδα Διάγνωσης και Αποκατάστασης παιδιών και εφήβων με Δ.Δ.Α. στα πλαίσια του Κέντρου Παιδιού και Εφήβου Χίου.

Ομάδα Διάγνωσης και Αποκατάστασης παιδιών και εφήβων με Δ.Δ.Α. στα πλαίσια του Κέντρου Παιδιού και Εφήβου Χίου. Ομάδα Διάγνωσης και Αποκατάστασης παιδιών και εφήβων με Δ.Δ.Α. στα πλαίσια του Κέντρου Παιδιού και Εφήβου Χίου. Π. Σιδηροφάγη, Ε. Ασπρούλη, Μ. Τάσση, Κ. Μπόλιας Κέντρο Παιδιού και Εφήβου, Χίος ΕΙΣΑΓΩΓΗ:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Β ΣΤΟΧΟΣ 2 ος : Η ευαισθητοποίηση κατά του ρατσισμού και της μισαλλοδοξίας και η προώθηση της ισότητας και του σεβασμού

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Β ΣΤΟΧΟΣ 2 ος : Η ευαισθητοποίηση κατά του ρατσισμού και της μισαλλοδοξίας και η προώθηση της ισότητας και του σεβασμού ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Β ΣΤΟΧΟΣ 2 ος : Η ευαισθητοποίηση κατά του ρατσισμού και της μισαλλοδοξίας και η προώθηση της ισότητας και του σεβασμού Η ξεκάθαρη εφαρμογή της αντιρατσιστικής πολιτικής του Υ.Π.Π. στη σχολική

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1 ΤΡΙΤΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΙΚΤΥΟΥ «ΕΛΕΝΗ ΣΚΟΥΡΑ» για την «Ενίσχυση της Συμμετοχής των Γυναικών που ανήκουν σε ευπαθείς κοινωνικά ομάδες» στις Θέματα Συνάντησης Ολοκλήρωση προτάσεων για την

Διαβάστε περισσότερα

H Υφιστάμενη Κατάσταση των Νέων στην Κύπρο. Νοέμβριος 2015

H Υφιστάμενη Κατάσταση των Νέων στην Κύπρο. Νοέμβριος 2015 H Υφιστάμενη Κατάσταση των Νέων στην Κύπρο Νοέμβριος 2015 Ατζέντα 1. Εισαγωγή 2. Γενικά Στοιχεία Ερωτηθέντων 3. Εκπαίδευση και Κατάρτιση 4. Νεανική Απασχόληση και Επιχειρηματικότητα 5. Κοινωνική Ένταξη

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή Εργασία ΘΕΜΑ:

Πτυχιακή Εργασία ΘΕΜΑ: T.E.I ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ: Ε.Υ.Π ΤΜΗΜΑ: ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΘΕΜΑ: Ο βαθμός ικανοποίησης των ατόμων με κινητικές βλάβες αναφορικά με την προσβασιμότητα στους δημόσιους χώρους και υπηρεσίες στο

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Στρατηγικής και Επιχειρηματικότητας. «Ενισχύοντας τις επιχειρηματικές προθέσεις των νέων»

Εργαστήριο Στρατηγικής και Επιχειρηματικότητας. «Ενισχύοντας τις επιχειρηματικές προθέσεις των νέων» Εργαστήριο Στρατηγικής και Επιχειρηματικότητας Κοδριγκτώνος 12, 210 8203573, 210 8203 803 http://este.dmst.aueb.gr/ «Ενισχύοντας τις επιχειρηματικές προθέσεις των νέων» ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Η προώθηση της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 1. Κριτήρια Επιλογής Θέματος キ キ キ キ ενδιαφέρον απόκτηση γνώσεων και πληροφοριών διαμόρφωση απόψεων για το θέμα φιλομάθεια για τη ψυχολογία των αθλητών 2. Τίτλος της έρευνας Η ψυχολογία

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής. MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση

Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής. MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Φιλοσοφία του προγράμματος MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση Η Κυπριακή κοινωνία, πολυπολιτισμική εκ παραδόσεως και λόγω ιστορικών και γεωγραφικών συνθηκών

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα