Αριθμητική προσομοίωση της επίδρασης των βιογενών υδρογονανθράκων στη χημική σύσταση της ατμόσφαιρας: Το δάσος του Περτουλίου Τρικάλων

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Αριθμητική προσομοίωση της επίδρασης των βιογενών υδρογονανθράκων στη χημική σύσταση της ατμόσφαιρας: Το δάσος του Περτουλίου Τρικάλων"

Transcript

1 Μεταπτυχιακό Δίπλωμα Ειδίκευσης Αριθμητική προσομοίωση της επίδρασης των βιογενών υδρογονανθράκων στη χημική σύσταση της ατμόσφαιρας: Το δάσος του Περτουλίου Τρικάλων ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΤΣΙΓΑΡΙΔΗΣ Δεκέμβριος 2000 Τμήμα Χημείας Πανεπιστήμιο Κρήτης

2 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Θα ήθελα να ευχαριστήσω το τμήμα Χημείας του Πανεπιστημίου Κρήτης που με δέχτηκε ως μεταπτυχιακό φοιτητή αρχικά στο γενικό πρόγραμμα, και στη συνέχεια στο πρόγραμμα ΕΠΕΑΕΚ Επιστήμες και Μηχανική Περιβάλλοντος, καθώς και για την υλικοτεχνική υποδομή και την οικονομική υποστήριξη που μου προσέφερε. Ευχαριστώ ιδιαίτερα την επίκουρο καθηγήτρια Μαρία Κανακίδου για την ανάθεση του θέματος και την εμπιστοσύνη που μου έδειξε καθ όλη την διάρκεια της παρούσας εργασίας. Την ευχαριστώ επίσης για τις ιδιαίτερα εποικοδομητικές συζητήσεις που είχαμε, οι οποίες με βοήθησαν να καταλάβω σε βάθος τις διεργασίες που συμβαίνουν στην ατμόσφαιρα. Την ευχαριστώ τέλος για τις ευκαιρίες που μου προσέφερε, τις ικανότητες που μου καλλιέργησε και τον τρόπο σκέψης που μου δίδαξε. Ευχαριστώ τον καθηγητή Ευριπίδη Στεφάνου και τον αναπληρωτή καθηγητή Χαράλαμπο Κατερινόπουλο που δεχτήκανε να είναι μέλη της συμβουλευτικής μου επιτροπής. Ευχαριστώ τον καθηγητή Ευριπίδη Στεφάνου για τα εποικοδομητικά σχόλιά του στην συγγραφή της παρούσας εργασίας, και τον αναπληρωτή καθηγητή Χαράλαμπο Κατερινόπουλο για τα σχόλιά του και την βοήθειά του στην δημιουργία του σχήματος οξείδωσης του α- και του β-πινενίου. Ευχαριστώ τον αναπληρωτή καθηγητή Νικόλαο Μιχαλόπουλο για τις συζητήσεις που είχαμε, τις ιδέες και τις προτάσεις του, οι οποίες ήταν σε πολλές περιπτώσεις ιδιαίτερα χρήσιμες. Ευχαριστώ όλους όσους δούλεψαν στα πλαίσια του προγράμματος AERBI (NRS, Πανεπιστήμιο Κρήτης, University of Leeds, University of Aveiro) το καλοκαίρι του 1997 στο Περτούλι κάνοντας δειγματοληψίες, καθώς και όλους όσους εργάστηκαν στη συνέχεια για την ανάλυση των δειγμάτων και την περαιτέρω επεξεργασία τους. Ευχαριστώ ιδιαίτερα τους μεταπτυχιακούς που δουλέψαμε στο ίδιο εργαστήριο, τον Χρήστο Δονούση και Μιχάλη Βρεκούση για την φιλία τους και το υπέροχο κλίμα στο εργαστήριο. Ευχαριστώ επίσης όλους τους μεταπτυχιακούς του τμήματος Χημείας, για τις ωραίες στιγμές που περάσαμε μαζί. Ευχαριστώ τους φίλους μου οι οποίοι με στήριξαν όλο αυτό το διάστημα και τους γονείς μου για την υποστήριξή τους. Ευχαριστώ ιδιαίτερα την Τιάννα για την υποστήριξη και την συμπαράστασή της. Ευχαριστώ τέλος τον αναγνώστη, για το ενδιαφέρον του για την παρούσα μελέτη. Η παρούσα μελέτη πραγματοποιήθηκε στο Εργαστήριο Περιβαλλοντικών Χημικών Διεργασιών.

3 Περιεχόμενα ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΕΡΙΛΗΨΗ.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΤΡΟΠΟΣΦΑΙΡΑΣ ΒΑΣΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΑΛΚΑΝΙΑ Οξείδωση των αλκανίων Αντιδράσεις των αλκυλοπερόξυ ριζών (R 2 ) Αντιδράσεις των αλκόξυ ριζών ΑΛΚΕΝΙΑ Αντίδραση με ρίζες ΟΗ Αντίδραση με Ο Αντίδραση με ρίζες ΝΟ ΑΛΔΕΫΔΕΣ Φωτόλυση Αντίδραση με ΟΗ Αντίδραση με ΝΟ ΆΛΛΕΣ ΟΜΟΛΟΓΕΣ ΣΕΙΡΕΣ Κετόνες Αλκοόλες Καρβοξυλικά Οξέα Αλκυλονιτρικές ενώσεις ΕΤΕΡΟΓΕΝΗΣ ΧΗΜΕΙΑ ΟΞΕΙΔΩΣΗ ΜΟΝΟΤΕΡΠΕΝΙΩΝ ΣΤΗΝ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ: ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΑΛΥΣΙΔΑΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΩΝ ΠΛΗΡΟΥΣ ΟΞΕΙΔΩΣΗΣ ΠΙΝΕΝΙΩΝ ΓΕΝΙΚΑ ΣΧΗΜΑ ΟΞΕΙΔΩΣΗΣ Α-ΠΙΝΕΝΙΟΥ Αντίδραση με ρίζες ΟΗ Αντίδραση με Ο i

4 Περιεχόμενα Αντίδραση με ρίζες ΝΟ ΣΧΗΜΑ ΟΞΕΙΔΩΣΗΣ Β-ΠΙΝΕΝΙΟΥ Αντίδραση με ρίζες ΟΗ Αντίδραση με Ο Αντίδραση με ρίζες ΝΟ ΔΕΥΤΕΡΟΓΕΝΗ ΟΡΓΑΝΙΚΑ ΑΕΡΟΛΥΜΑΤΑ ΑΕΡΙΑ ΣΩΜΑΤΙΔΙΑΚΗ ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΔΕΥΤΕΡΟΓΕΝΩΝ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΑΕΡΟΛΥΜΑΤΩΝ Μοντέλο δύο προϊόντων Αποτελέσματα θαλάμων προσομοίωσης Στοιχειομετρική προσέγγιση ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΓΕΝΙΚΑ ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΕΙΣ Ελεύθερες προσομοιώσεις Χημικές προσομοιώσεις ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ Μετεωρολογικές συνθήκες Οι μετρήσεις ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Όζον Μονοξείδιο του άνθρακα Οξείδια του αζώτου ΝΟ x (ΝΟ + ΝΟ 2 ) Ελεύθερες νιτρικές ρίζες (ΝΟ 3 ) Νιτρικό οξύ Ελεύθερες ρίζες δραστικού υδρογόνου ΗΟ x (ΟΗ + ΗΟ 2 ) Υπεροξείδιο του υδρογόνου Φορμαλδεΰδη και ακεταλδεΰδη Ακετόνη Μεθυλοβινυλοκετόνη και μεθυλακρολεΐνη Μυρμηγκικό και οξικό οξύ Προϊόντα α- και β-πινενίου ii

5 Περιεχόμενα 5 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I. Η ΣΧΕΣΗ ΔΟΜΗΣ ΔΡΑΣΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΣΔΔ) ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ II. ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΥΔΡΟΓΟΝΑΝΘΡΑΚΩΝ ΜΙΚΡΟΥ ΜΟΡΙΑΚΟΥ ΒΑΡΟΥΣ iii

6 Βιογραφικό Σημείωμα Βιογραφικό Σημείωμα Προσωπικά στοιχεία Όνομα: Κώστας Επώνυμο: Τσιγαρίδης Ημερομηνία γέννησης: 11 Απριλίου 1975 Τόπος γέννησης: Αθήνα Διεύθυνση Ταχυδρομική: Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Χημείας ΤΘ Ηράκλειο Τηλέφωνα Σπίτι Εργαστήριο Κινητό FAX (Υπόψη Κ. Τσιγαρίδη) Μόρφωση Σεπ 1993 Φεβ 1998: Πτυχίο Χημείας, Τμήμα Χημείας, Πανεπιστήμιο Κρήτης. Ιουν Ιουλ 1997: Πτυχιακή εργασία στο εργαστήριο Ατμοσφαιρικής Χημείας και Κλιματικών Αλλαγών, Πανεπιστήμιο Κρήτης. Τίτλος: Ανιοντική μελέτη βροχής και εποχιακή μεταβολή της σε απομακρυσμένες θαλάσσιες περιοχές. Επιβλέπων: Αναπλ. Καθ. Ν. Μιχαλόπουλος. Φεβ 1998 σήμερα: Μεταπτυχιακές σπουδές στις Επιστήμες και Μηχανική Περιβάλλοντος, Εργαστήριο Περιβαλλοντικών Χημικών Διεργασιών, Τμήμα Χημείας, Πανεπιστήμιο Κρήτης. Απασχόληση Φεβ 1998 Σήμερα: Ερευνητής στο Εργαστήριο Περιβαλλοντικών Χημικών Διεργασιών (ΕΠΕΧΗΔΙ), Τμήμα Χημείας, Πανεπιστήμιο Κρήτης, σε συνεργασία με την Επ. Καθ. Μαρία Κανακίδου. Εκπαιδευτική Εμπειρία Φεβ 1998 Ιουν 1998: Βοηθός στα εργαστήρια Αναλυτικής Χημείας. iv

7 Βιογραφικό Σημείωμα Φεβ 1998 Ιουν 1998: Βοηθός στο μάθημα Υπολογιστική Χημεία Περιβάλλοντος. Οκτ 1998 Ιαν 1999: Βοηθός στα εργαστήρια Γενικής Χημείας. Φεβ 1999 Ιουν 1999: Βοηθός στο μάθημα Υπολογιστική Χημεία Περιβάλλοντος. Σεπ 1999 Ιαν 2000: Βοηθός στο μάθημα Υπολογιστική Χημεία. Γνώσεις Υπολογιστών Χρήση λειτουργικών UNIX, χρήση και διαχείριση λειτουργικών Microsoft Windows 3.11, 95, 98, NT, Άριστη γνώση Microsoft Word 6.0, 7.0, 2000 Άριστη γνώση Microsoft Excel 5.0, 7.0, 2000 Άριστη γνώση Microsoft PowerPoint 5.0, 7.0, 2000 Καλή γνώση Adobe Photoshop 4.0, 5.0, 5.5, 6.0 Άριστη γνώση κατασκευής ιστοσελίδων: Πολύ καλή γνώση JavaScript, Fortran 77, 90 Ερευνητικά ενδιαφέροντα Περιβαλλοντική Αναλυτική Χημεία. Ατμοσφαιρική Χημεία. Μοντελοποίηση Περιβαλλοντικών Χημικών Διεργασιών. Μέλος της Ένωσης Ελλήνων Χημικών (ΕΕΧ) Υποτροφίες Υποτροφία για συμμετοχή στο συνέδριο Sixth scientific conference of the International Global Atmospheric hemistry Project (IGA) September, Bologna, Italy. Συμμετοχές σε συνέδρια Kanakidou, M., Sciare, J., Baboukas, E., Belviso, S., Brauers, T., Dorn, H. P., Krichke, U., Mihalopoulos, N. and Tsigaridis, K. (1998) How well can we simulate the atmospheric chemistry of the marine boundary layer of the Atlantic ocean? XXIII General Assembly of EGS (European Geophysical Society) April, Nice, France. v

8 Βιογραφικό Σημείωμα Tsigaridis, K., Kanakidou, M., Dentener, F. J. and rutzen, P. J. (1999) Human activity enhances the formation of organic aerosols by biogenic hydrocarbon oxidation. Sixth scientific conference of the International Global Atmospheric hemistry Project (IGA) September, Bologna, Italy. Ομιλίες σε συνέδρια rutzen, P. J. (invited speaker), Kanakidou, M., Tsigaridis, K. and Dentener, F. J. (2000) Human - activity - enhanced formation of organic aerosols by biogenic hydrocarbon oxidation. 7 th International onference on arbonaceous Particles in the Atmosphere, November 26-29, San Juan, Puerto Rico. Tsigaridis, K. (speaker) and Kanakidou, M. (2000) Modelling atmospheric chemistry: a challenge to synthesize and test knowledge acquired from field and chamber experiments. 1 st workshop on collaborative actions in the study of atmospheric chemistry. 4 December, Heraklion, Greece. Αναφορές Balkanski, Y., Bonsang, B., laquin, T., Guelle, W., Kanakidou, M., Lavoue, D., Liousse,., Mihalopoulos, N., Schultz, M. and Tsigaridis, K. (1998) ontribution of the NRS group to SINDIATE III for the period January December First year report to SINDIATE III program. (EU-ENV4-T ). Δημοσιεύσεις Kouvarakis, G., Tsigaridis, K., Kanakidou, M. and Mihalopoulos, N. (2000) Temporal variations of surface regional background ozone over rete Island in the southeast Mediterranean. J. Geophys. Res. 105, Kanakidou, M., Tsigaridis, K., Dentener, F. J. and rutzen, P. J. (2000) Human-activity-enhanced formation of organic aerosols by biogenic hydrocarbon oxidation. J. Geophys. Res. 105, vi

9 Περίληψη ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην ατμόσφαιρα εκπέμπονται μεγάλες ποσότητες βιογενών υδρογονανθράκων, οι οποίες οξειδώνονται και επιδρούν στη συγκέντρωση των ριζών υδροξυλίου (ΟΗ) και του όζοντος, ενώ πολλές από αυτές μπορούν να παράγουν οργανικά σωματίδια. Η επίδραση στην συγκέντρωση των ριζών ΟΗ είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς αυτή καθορίζει τον χρόνο ζωής του μεγαλύτερου αριθμού των οργανικών ενώσεων της ατμόσφαιρας, ενώ το όζον και τα οργανικά σωματίδια επιδρούν στο κλίμα (απορρόφηση και αντανάκλαση ακτινοβολίας αντίστοιχα) και την υγεία. Για την μελέτη αυτή, αναπτύχθηκε ένα μοντέλο μηδέν διαστάσεων για τη μελέτη της επίδρασης των βιογενών υδρογονανθράκων με έμφαση στο ισοπρένιο και τα πινένια, στη χημική σύσταση της ατμόσφαιρας. Δημιουργήθηκε ένα πλήρες σχήμα οξείδωσης του α- και του β-πινενίου από τις ρίζες ΟΗ, το όζον και τις νιτρικές ρίζες (ΝΟ 3 ) το οποίο περιλαμβάνει περίπου 800 συγκεντρωτικές αντιδράσεις και περίπου 350 χημικές ενώσεις επιπλέον της χημείας των ελαφρών υδρογονανθράκων. Το μοντέλο προσομοιώνει ικανοποιητικά τις συγκεντρώσεις των ριζών ΟΗ που μετρήθηκαν κατά την πρώτη και δεύτερη εντατική περίοδο, καθώς και αυτές των ριζών υδροπερόξυ (ΗΟ 2 ) κατά την δεύτερη εντατική περίοδο. Η σημαντική συμμετοχή της μεταφοράς του όζοντος από την ελεύθερη τροπόσφαιρα στο επιφανειακό στρώμα ανάμιξης της περιοχής κατά τις πρώτες πρωινές ώρες υπολογίστηκε στο 30-70% της συνολικής συγκέντρωσης. Η φωτοχημική παραγωγή του όζοντος υπολογίστηκε ότι φτάνει έως και τα 40 μέρη στο δισεκατομμύριο κατά όγκο (ppbv) ανά ώρα, και οφείλεται κυρίως στο ισοπρένιο. Έως 2.3ppbv μονοξειδίου του άνθρακα () ανά ώρα παράγονται από τους βιογενείς υδρογονάνθρακες, και κυρίως από το ισοπρένιο. Σημαντικές ποσότητες φορμαλδεΰδης και ακεταλδεΰδης παράγονται από το ισοπρένιο, και ακετόνης από τα πινένια. Το ισοπρένιο παράγει επίσης μυρμηγκικό και οξικό οξύ. Λαμβάνοντας υπόψη τις πρωτογενείς εκπομπές αυτών των οξέων, πετύχαμε καλή σύγκλιση με τις μετρήσεις. Η οξείδωση του α- και του 1

10 Περίληψη β-πινενίου συμβάλλει κατά τουλάχιστον 7% στην ολική μάζα των οργανικών σωματιδίων στην υπό μελέτη δασική περιοχή. Υπάρχει κάποια αντίδραση παραγωγής του πινικού οξέος η οποία δεν είναι σήμερα γνωστή, ή η γνωστή πορεία παραγωγής του είναι πολύ σημαντικότερη απ ότι πιστεύεται. Για να επιτευχθεί σύγκλιση των πειραματικών αποτελεσμάτων με τους θεωρητικούς υπολογισμούς, απαιτείται περαιτέρω έρευνα α) για τον προσδιορισμό του συντελεστή κατανομής σαν συνάρτηση της θερμοκρασίας, β) για κινητικά δεδομένα της αλυσίδας οξείδωσης των βιογενών υδρογονανθράκων, και γ) για μετρήσεις πεδίου με καλύτερη χρονική ευκρίνεια. 2

11 Εισαγωγή 0 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ατμόσφαιρα της Γης έχει προσελκύσει το ενδιαφέρον των επιστημόνων από τον 18 ο αιώνα, όταν ανακαλύφθηκαν τα κύρια συστατικά που την αποτελούν: άζωτο, οξυγόνο, νερό, διοξείδιο του άνθρακα και ευγενή αέρια. Στο τέλος του 19 ου και αρχές του 20 ου αιώνα, η προσοχή των επιστημόνων στράφηκε στις ενώσεις οι οποίες βρίσκονται σε ιχνοποσότητες (trace gases), σε συγκεντρώσεις μικρότερες από 1 μέρος στο εκατομμύριο κατά όγκο (ppmv, part per million per volume, ισούται με 1 μmol ανά mol). Σήμερα πλέον γνωρίζουμε ότι η ατμόσφαιρα αποτελείται από αναρίθμητες τέτοιες ενώσεις, οι οποίες βρίσκονται σε συγκεντρώσεις της τάξης του ενός δισεκατομμυριοστού κατά όγκο (ppbv, part per billion per volume) ή ενός τρισεκατομμυριοστού κατά όγκο (pptv, part per trillion per volume) ή και ακόμα μικρότερες (Seinfeld and Pandis, 1997). Η σημασία αρκετών από αυτές τις ενώσεις (που βρίσκονται είτε σε αέρια είτε σε σωματιδιακή μορφή) είναι ιδιαίτερα μεγάλη για την ατμοσφαιρική χημεία και το κλίμα. Το ενδιαφέρον των τελευταίων ετών έχει επικεντρωθεί: Στα θέματα ατμοσφαιρικής ρύπανσης λόγω αυξημένων τιμών όζοντος και αιωρούμενων σωματιδίων Στις κλιματικές αλλαγές λόγω του φαινομένου του θερμοκηπίου (από αύξηση του διοξειδίου του άνθρακα και ενώσεων χημικά δραστικών όπως το όζον και το μεθάνιο) και λόγω αντανάκλασης ή απορρόφησης της ηλιακής ακτινοβολίας μικρού μήκους κύματος από τα αιωρούμενα σωματίδια και τα σύννεφα. Για την κατανόηση των παραπάνω φαινομένων, είναι απαραίτητη η μελέτη των χημικών και φυσικών διεργασιών που λαμβάνουν χώρα στην ατμόσφαιρα. Οι αντιδράσεις που συμβαίνουν στην ατμόσφαιρα είναι πολλές, κυρίως λόγω του μεγάλου αριθμού ουσιών που βρίσκονται σε αυτήν. Η ηλιακή ακτινοβολία που φτάνει στα διάφορα στρώματα της ατμόσφαιρας μπορεί να διασπάσει κάποιες από τις ενώσεις που υπάρχουν εκεί δημιουργώντας ρίζες, οι οποίες θα δράσουν ως αφετηρία νέων φωτοχημικών 3

12 Εισαγωγή αντιδράσεων. Οι φωτοχημικά παραγόμενες ρίζες υδροξυλίου, παρ όλη την μικρή τους συγκέντρωση (περίπου το 1 προς του όγκου της ατμόσφαιρας στην επιφάνεια της Γης) αποτελούν την ένωση-κλειδί για την χημεία της ατμόσφαιρας, καθώς είναι ο κύριος παράγοντας οξείδωσης των περισσότερων δραστικών ενώσεων στην τροπόσφαιρα. Δευτερεύοντες οξειδωτικοί παράγοντες είναι το όζον και οι νιτρικές ρίζες, οι οποίες είναι σημαντικές κυρίως κατά τις νυχτερινές ώρες. Η οξείδωση οργανικών πτητικών ενώσεων όπως οι υδρογονάνθρακες επιδρά στο ισοζύγιο του όζοντος, αλλά και στην παραγωγή δευτερογενών σωματιδίων. Οι πηγές των οργανικών ενώσεων είναι κυρίως βιογενείς, με την ανθρωπογενή συνεισφορά να είναι μικρότερη του 10% (Guenther et al., 1995; livier et al., 1996). Παρ όλα αυτά, η χημική αποικοδόμηση των ενώσεων αυτών εξαρτάται από τη διαθεσιμότητα των οξειδίων του αζώτου, τα οποία είναι κυρίως ανθρωπογενούς προέλευσης. Η οξείδωση μερικών από αυτές τις ενώσεις έχει μελετηθεί τόσο σε θαλάμους προσομοίωσης όσο και στο πεδίο. Η ενσωμάτωση αυτών των αποτελεσμάτων μπορεί να γίνει στα αριθμητικά μοντέλα προσομοίωσης της τροποσφαιρικής χημείας, ώστε να κατανοηθούν καλύτερα οι επιμέρους διεργασίες που λαμβάνουν χώρα. Η δυνατότητα του διαχωρισμού των διεργασιών μεταξύ τους, μας επιτρέπει να υπολογίσουμε την επιμέρους συνεισφορά κάθε μίας από αυτές. 4

13 Σκοπός ΣΚΟΠΟΣ Πρόσφατες μελέτες σε παγκόσμια κλίμακα έχουν δείξει ότι οι βιογενείς οργανικές ενώσεις αυξάνουν την συγκέντρωση του όζοντος σε ρυπασμένες περιοχές (Houweling et al., 1998; Wang and Jacob, 1998; Poisson et al., 2000) και μερικές από αυτές μπορούν να παράγουν σημαντικές ποσότητες δευτερογενών οργανικών σωματιδίων, σε περιοχές που επηρεάζονται από ανθρωπογενείς εκπομπές (Kanakidou et al., 2000). Παρόλα αυτά, πολλές αβεβαιότητες παραμένουν σχετικά με το ακριβές σχήμα της χημικής αποικοδόμησης των βιογενών υδρογονανθράκων και την εμπλοκή τους στο σχηματισμό σωματιδίων. Στόχος της παρούσας εργασίας είναι η ενσωμάτωση των μέχρι τώρα γνώσεων της αποικοδόμησης του α- και β-πινενίου (από τους κύριους βιογενείς υδρογονάνθρακες) τόσο από τους θαλάμους προσομοίωσης, όσο και από μετρήσεις πεδίου σε ένα μοντέλο μηδέν διαστάσεων. Σκοπός είναι η κατανόηση και σωστή περιγραφή της επίδρασης της χημείας των ενώσεων αυτών στην χημική σύσταση της ατμόσφαιρας, τόσο στην αέρια φάση όσο και στη σωματιδιακή. Το μοντέλο αυτό εφαρμόστηκε στην δασική περιοχή του Περτουλίου Τρικάλων, όπου παρατηρήθηκε έντονη παραγωγή βιογενών υδρογονανθράκων. Το καλοκαίρι του 1997 πραγματοποιήθηκε δειγματοληπτική εκστρατεία στη συγκεκριμένη περιοχή, στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού προγράμματος AERBI. Στόχος του προγράμματος ήταν η μελέτη της παραγωγής δευτερογενών σωματιδίων από βιογενή άνθρακα, και γι αυτό έγιναν εκτενείς μετρήσεις τόσο της αέριας όσο και της σωματιδιακής φάσης. Τέλος, για πρώτη φορά μετρήθηκαν οι συγκεντρώσεις ριζών υδροξυλίου και υδροπερόξυ σε δασική περιοχή της ανατολικής Μεσογείου. Το μοντέλο που αναπτύχθηκε έχει τη δυνατότητα να περιγράφει αναλυτικά την χημεία της αέριας φάσης, την παραγωγή δευτερογενών σωματιδίων από το α- και το β- πινένιο, και επιτρέπει την σύγκριση με επιλεγμένες μετρήσεις πεδίου. Οι μετρήσεις που επιλέξαμε για την εξακρίβωση της ορθότητας των προσομοιώσεων είναι αφ ενός οι μικρού χρόνου ζωής ελεύθερες ρίζες υδροξυλίου και υδροπερόξυ, αφ ετέρου τα κύρια προϊόντα οξείδωσης α- και β-πινενίου που ανιχνεύθηκαν στην αέρια και σωματιδιακή φάση. 5

14 Σκοπός Στο πρώτο κεφάλαιο αναφέρονται οι αντιδράσεις που λαμβάνουν χώρα στην ατμόσφαιρα, ενώ στο δεύτερο κεφάλαιο περιγράφεται αναλυτικά το σχήμα που κατασκευάστηκε για να περιγράψει την αποικοδόμηση του α- και του β-πινενίου. Το τρίτο κεφάλαιο περιγράφει τους μηχανισμούς παραγωγής σωματιδίων στην ατμόσφαιρα, τους μαθηματικούς τρόπους περιγραφής των διεργασιών αυτών, καθώς και την μεθοδολογία που χρησιμοποιήθηκε στο συγκεκριμένο μοντέλο. Τέλος, η περιγραφή του μοντέλου και τα αποτελέσματα που δίνει αναφέρονται στο τέταρτο κεφάλαιο, όπου συγκρίνονται με μετρήσεις. 6

15 Η Χημεία της Τροπόσφαιρας 1 Η ΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΤΡΟΠΟΣΦΑΙΡΑΣ 1.1 Βασική Χημεία Η οξείδωση των ενώσεων στην ατμόσφαιρα, γίνεται κυρίως από τρία οξειδωτικά μέσα: Τις ρίζες υδροξυλίου (ΟΗ) κατά την διάρκεια της ημέρας, τις νιτρικές ρίζες (ΝΟ 3 ) κατά την διάρκεια της νύχτας και το όζον (Ο 3 ) καθ όλη την διάρκεια του 24ώρου. Οι ουσίες αυτές, παρ όλη την πολύ μικρή τους συγκέντρωση στην ατμόσφαιρα, είναι υπεύθυνες (μαζί με την φωτοδιάσπαση) για το μεγαλύτερο μέρος της χημικής καταστροφής των ενώσεων στην ατμόσφαιρα. Οι ρίζες υδροξυλίου είναι το κυριότερο οξειδωτικό της ατμόσφαιρας. Οξειδώνουν ένα μεγάλο μέρος ανθρωπογενών ρυπαντών, καθώς και σημαντικό αριθμό ενώσεων βιογενούς προέλευσης. Οι ρίζες ΟΗ παράγονται από την αντίδραση του διεγερμένου ατομικού οξυγόνου [Ο( 1 D)] με υδρατμούς, το οποίο παράγεται από την φωτοδιάσπαση του όζοντος υπό την επίδραση ακτινοβολίας μήκους κύματος μικρότερο από 330nm: Ο 3 + Ο( 1 D) + Ο 2 J 1.1 Ο 3 + Ο( 3 P) + Ο 2 J 1.2 Ο( 1 D) + Μ Ο( 3 P) + Μ R 1.1 Ο( 1 D) + Η 2 Ο 2ΟΗ R 1.2 Από το συνολικό Ο( 1 D) που παράγεται, το μεγαλύτερο μέρος του (~90%) συγκρούεται με αδρανή μόρια αερίων, κυρίως οξυγόνου ή αζώτου που βρίσκονται σε μεγάλη αφθονία στην ατμόσφαιρα (όπου θα ονομάζονται στο εξής Μ), και αποδιεγείρεται (R 1.1), ενώ μόνο το 10% θα αντιδράσει με υδρατμούς και θα παράγει τελικά τις ρίζες 7

16 Η Χημεία της Τροπόσφαιρας υδροξυλίου (R 1.2). Είναι φανερό ότι με βάση τον παραπάνω μηχανισμό, για την ύπαρξη των ριζών υδροξυλίου είναι απαραίτητη η παρουσία φωτός. Παρ όλα αυτά, όπως θα αναφερθεί και στη συνέχεια ( 1.3.2), η οζονόλυση των αλκενίων παράγει ρίζες υδροξυλίου, και μπορεί να θεωρηθεί ως πηγή τους κατά την διάρκεια της νύχτας όταν δεν υπάρχει ηλιακή ακτινοβολία. Τότε, οι συγκεντρώσεις των ριζών υδροξυλίου είναι αμελητέες, περίπου 2-3 τάξεις μεγέθους μικρότερες από αυτές κατά τη διάρκεια της ημέρας (Hard et al., 1986) Οι δύο κυριότερες πορείες καταστροφής των ριζών υδροξυλίου, είναι οι αντιδράσεις με μονοξείδιο του άνθρακα () και με μεθάνιο (H 4 ): + H 2 + H R 1.3 H + 2 H 2 R 1.4 H 4 + H H 3 + H 2 R 1.5 H H 3 2 R 1.6 Οι αντιδράσεις R 1.5 και R 1.6 είναι γενικές για όλους τους κορεσμένους υδρογονάνθρακες, και περιγράφονται αναλυτικότερα στην Οι υδροπερόξυ ρίζες (ΗΟ 2 ) καθώς και οι μεθυλοπερόξυ ρίζες (H 3 2 ) είναι οι δύο μικρότερες ρίζες της οικογένειας των περόξυ ριζών (R 2, με R να είναι υδρογόνο, άλκυλο, άκυλο ή άρυλο ομάδα). Παρουσία οξειδίων του αζώτου (N x = N + N 2 ) οι περόξυ ρίζες μετατρέπουν το ΝΟ σε ΝΟ 2 : ΗΟ 2 + ΝΟ ΟΗ + ΝΟ 2 R 1.7 H N H 3 + N 2 R 1.8 Η αλκόξυ ρίζα που παράγεται, διασπάται γρήγορα με αντίδραση με οξυγόνο: H HH + H 2 R 1.9 Οι αντιδράσεις R 1.8 και R 1.9 είναι και αυτές γενικότερες όλων των υδρογονανθράκων, και περιγράφονται αναλυτικότερα στις a και αντίστοιχα. Παρουσία αλκυλοπερόξυ ριζών, το μονοξείδιο του αζώτου μετατρέπεται σε διοξείδιο (R 1.8) χωρίς την καταστροφή του όζοντος: Ο 3 + ΝΟ Ο 2 + ΝΟ 2 R

17 Η Χημεία της Τροπόσφαιρας με αποτέλεσμα την παραγωγή του. Εκτός από την αντίδραση R 1.7, οι ρίζες ΗΟ 2 μπορούν να μετατραπούν σε ρίζες ΟΗ και παρουσία όζοντος: ΗΟ 2 + Ο 3 ΟΗ + 2Ο 2 R 1.11 Ο χρόνος ζωής των ριζών ΟΗ και ΗΟ 2 είναι ιδιαίτερα μικρός (περίπου 1s και 150s αντίστοιχα), και η αλληλομετατροπή τους ταχύτατη. Η χημεία τους είναι άμεσα συνδεδεμένη με τις αντιδράσεις που περιγράφηκαν παραπάνω, και μπορεί να θεωρηθεί ότι οι δύο αυτές ρίζες βρίσκονται σε φωτοχημική ισορροπία (Eisele et al., 1994). Άλλες πηγές των υδροπερόξυ ριζών είναι η φωτόλυση της φορμαλδεΰδης και άλλων αλδεϋδών ( 1.4.1), και η οξείδωση των υδρογονανθράκων την νύχτα από τις νιτρικές ρίζες (ΝΟ 3, 1.2.1). Σε καθαρή ατμόσφαιρα όπου δεν υπάρχουν οξείδια του αζώτου, οι αντιδράσεις των περόξυ ριζών μεταξύ τους γίνονται σημαντικές: ΗΟ 2 + ΗΟ 2 Η 2 Ο 2 + Ο 2 R 1.12 H H 2 H 3 H + 2 R 1.13 Το υπεροξείδιο του υδρογόνου (Η 2 Ο 2 ) και το μέθυλο-υδροπεροξείδιο μπορούν να δράσουν ως αποθήκες ριζών δραστικού υδρογόνου (ΗΟ x = ΟΗ + ΗΟ 2 ), ενώ η φωτόλυσή τους παράγει και πάλι ρίζες. Η αντίδραση τους με ρίζες ΟΗ οδηγεί στην παραγωγή περόξυ ριζών και αποβολή νερού: Η 2 Ο 2 + 2ΟΗ J 1.3 H H H 2 + H 2 R 1.14 H 3 H + H 3 + H J 1.4 H 3 H + H H H 2 R 1.15 Οι αντιδράσεις J 1.4 και R 1.15 λαμβάνουν χώρα και για βαρύτερα οργανικά υδροπεροξείδια, και περιγράφονται αναλυτικότερα στην c. Στην περίπτωση όπου υπάρχουν οξείδια του αζώτου, μπορούν να συμβούν επιπλέον οι παρακάτω αντιδράσεις προσθήκης ΝΟ 2 στις ρίζες ΗΟ x : ΗΟ 2 + ΝΟ 2 + Μ ΗΟ 2 ΝΟ 2 + Μ R 1.16 ΟΗ + ΝΟ 2 + Μ ΗΝΟ 3 + Μ R

18 Η Χημεία της Τροπόσφαιρας Το νιτρικό οξύ (ΗΝΟ 3 ) αντιδρά αργά με ρίζες ΟΗ και παράγει νιτρικές ρίζες: ΗΝΟ 3 + ΟΗ Η 2 Ο + ΝΟ 3 R 1.18 ενώ η κύρια πορεία απομάκρυνσής του από την ατμόσφαιρα είναι η υγρή ή η ξερή εναπόθεση. Το υπερνιτρικό οξύ (ΗΟ 2 ΝΟ 2 ή ΗΝΟ 4 ) μπορεί είτε να διασπαστεί (θερμικά ή φωτοχημικά) πίσω στα αντιδρώντα, είτε να αντιδράσει με ρίζες ΟΗ και να δώσει ΝΟ 2 : ΗΟ 2 ΝΟ 2 + Μ ΗΟ 2 + ΝΟ 2 + Μ R 1.19 ΗΟ 2 ΝΟ 2 + ΗΟ 2 + ΝΟ 2 J 1.5 ΗΟ 2 ΝΟ 2 + H Η 2 Ο + ΝΟ R 1.20 Ο χρόνος ζωής του ΗΟ 2 ΝΟ 2 μεταβάλλεται σημαντικά στην ατμόσφαιρα, κυρίως λόγω της εξάρτησης της αντίδρασης R 1.19 από την θερμοκρασία και την πίεση. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα η σταθερότητά του να αυξάνει από το έδαφος προς την τροπόπαυση (το διαχωριστικό σημείο τροπόσφαιρας στρατόσφαιρας) και γενικότερα προς χαμηλότερες θερμοκρασίες και πιέσεις. Τα οξείδια του αζώτου συμμετέχουν καταλυτικά στον κύκλο παραγωγής και κατανάλωσης όζοντος. Το ΝΟ 2 φωτοδιασπάται παράγοντας ΝΟ και οξυγόνο βασικής κατάστασης [Ο( 3 P), ή απλοποιημένα Ο], το οποίο με τη σειρά του αντιδρά με μοριακό οξυγόνο (παρουσία τρίτου μορίου Μ) και δίνει όζον: ΝΟ 2 + ΝΟ + Ο( 3 Ρ) J 1.6 Ο( 3 Ρ) + Ο 2 + Μ Ο 3 + Μ R 1.21 Η αντίδραση J 1.6 αποτελεί την κύρια πηγή Ο( 3 Ρ) στην τροπόσφαιρα χωρίς κατανάλωση όζοντος, και μαζί με την αντίδραση R 1.21 αποτελούν την κύρια πηγή του. Το ΝΟ 2 μπορεί επίσης να αντιδράσει με Ο 3 και να παράγει τις ρίζες ΝΟ 3, και στη συνέχεια θα παραχθεί το πεντοξείδιο του αζώτου (Ν 2 Ο 5, ανυδρίτης του ΗΝΟ 3 ): ΝΟ 2 + Ο 3 ΝΟ 3 + Ο 2 R 1.22 ΝΟ 2 + ΝΟ 3 + Μ Ν 2 Ο 5 + Μ R 1.23 Οι ρίζες ΝΟ 3 είναι σταθερότερες απουσία φωτός και αποτελούν το κύριο οξειδωτικό κατά την διάρκεια της νύχτας, ενώ φωτολύονται ταχύτατα κατά την διάρκεια της ημέρας: 10

19 Η Χημεία της Τροπόσφαιρας ΝΟ 3 + ΝΟ 2 + Ο( 3 Ρ) J 1.7 ΝΟ 3 + ΝΟ + Ο 2 J 1.8 Αυτό έχει ως αποτέλεσμα η αντίδραση R 1.23 να είναι πιο σημαντική κατά την διάρκεια της νύχτας. Το Ν 2 Ο 5 είναι σταθερότερο κατά την διάρκεια της νύχτας και σε χαμηλές θερμοκρασίες, και είτε διασπάται (θερμικά ή με φωτόλυση τις πρώτες πρωινές ώρες), είτε απομακρύνεται με αντίδραση με υδρατμούς ή σε υγρές επιφάνειες (σωματίδια ή σταγόνες): Ν 2 Ο 5 + Μ ΝΟ 2 + ΝΟ 3 + Μ R 1.24 Ν 2 Ο 5 + ΝΟ 2 + ΝΟ 3 J 1.9 Ν 2 Ο 5 + Η 2 Ο 2ΗΝΟ 3 R 1.25 Όταν υπάρχουν οι ρίζες ΝΟ 3, οι συγκεντρώσεις του ΝΟ θα είναι αρκετά χαμηλές, λόγω της αντίδρασης: ΝΟ + ΝΟ 3 2ΝΟ 2 R 1.26 η οποία δρα συναγωνιστικά με την ΝΟ + Ο 3 ΝΟ 2 + Ο 2 R 1.27 Η διαθεσιμότητα των οξειδίων του αζώτου (που παράγουν με την J 1.6 το απαραίτητο Ο( 3 Ρ) για την αντίδραση R 1.21) και των υδρογονανθράκων (που μετατρέπουν το ΝΟ σε ΝΟ 2 με τις αντιδράσεις R 1.7 και R 1.8), καθορίζει την ικανότητα της ατμόσφαιρας να παράγει ή να καταναλώνει όζον. Η σχέση αυτή μεταξύ οξειδίων του αζώτου υδρογονανθράκων και όζοντος δεν είναι γραμμική, λόγω της ύπαρξης καταλυτικών κύκλων (Graedel and rutzen, 1993). Αυτό φαίνεται στο παρακάτω διάγραμμα: 11

20 Η Χημεία της Τροπόσφαιρας Σχήμα 1.1 Σχηματικό διάγραμμα της συγκέντρωσης του όζοντος, ανάλογα με την διαθεσιμότητα των οξειδίων του αζώτου και των υδρογονανθράκων. Κάθε καμπύλη αντιστοιχεί σε διαφορετική τιμή της συγκέντρωσης του όζοντος σε ppbv (Bilger, 1978; Graedel and rutzen, 1993). 1.2 Αλκάνια Τα αλκάνια (RH, όπου R είναι ένα οποιοδήποτε αλκύλιο) δεν είναι ιδιαίτερα δραστικές ενώσεις σε τροποσφαιρικές συνθήκες. Δεν μπορούν να φωτολυθούν, καθώς απαιτούν φωτόνια υψηλού μήκους κύματος για την διάσπασή τους, ενώ η αντίδρασή τους με Ο 3 είναι αμελητέα (σταθερά ταχύτητας <10-22 cm 3 molecule -1 s -1 ; Atkinson, 1997a) Οξείδωση των αλκανίων Η κύρια πορεία καταστροφής των αλκανίων είναι η αντίδραση με ρίζες ΟΗ και ΝΟ 3, μέσω απόσπασης υδρογόνου και παραγωγής άλκυλο ριζών (R): N 3 HN 3 RH R R 1.28 H H 2 12

21 Η Χημεία της Τροπόσφαιρας Αντίστοιχη πορεία οξείδωσης μπορεί να γίνει και με ρίζες χλωρίου, αλλά αναμένεται να είναι σημαντική μόνο σε θαλάσσιες περιοχές όπου το χλώριο βρίσκεται σε αφθονία. Στην περίπτωση όπου το αλκύλιο R έχει παραπάνω από δύο άνθρακες, τότε μπορούν να αποσπαστούν περισσότερα από ένα είδη υδρογόνων. Στην περίπτωση αυτή, το ποια υδρογόνα μπορούν να φύγουν εξαρτάται από τον βαθμό της υποκατάστασης του αλκενίου. Λόγω διαφορετικής σταθερότητας των προϊόντων, απόσπαση υδρογόνου και δημιουργία πρωτοταγούς ρίζας είναι πιο δύσκολη απ ότι δημιουργία δευτεροταγούς ή τριτοταγούς ρίζας, λόγω αυξημένης σταθερότητας των ριζών αυτών. Οι τριτοταγείς ρίζες είναι πιο σταθερές απ ότι οι δευτεροταγείς, και αυτές με τη σειρά τους είναι σταθερότερες των πρωτοταγών, με αποτέλεσμα να ευνοείται η δημιουργία υψηλά υποκατεστημένων ριζών. Οι άλκυλο ρίζες είναι ιδιαίτερα δραστικές, και αναμένεται να αντιδράσουν ταχύτατα με ατμοσφαιρικό οξυγόνο και να δώσουν αλκυλοπερόξυ ρίζες (R 2 ): 2 2 H 2 R R 2 M * alkene R 1.29 R 2 Το ενεργοποιημένο ενδιάμεσο που παράγεται, μπορεί είτε να συγκρουστεί με κάποια αδρανή ουσία της ατμόσφαιρας που βρίσκεται σε μεγάλη αφθονία (Μ) και να σταθεροποιηθεί, είτε να αντιδράσει με μοριακό οξυγόνο και να γίνει απόσπαση υδρογόνου, με παραγωγή ΗΟ 2 και ενός αλκενίου (Wagner et al., 1990). Η τελευταία αντίδραση μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνο αν το αλκένιο έχει την κατάλληλη δομή (βυδρογόνα σε σχέση με την θέση της ρίζας στο αλκύλιο) και είναι αμελητέα σε ατμοσφαιρικές συνθήκες (Warneck, 1988) Αντιδράσεις των αλκυλοπερόξυ ριζών (R 2 ) Οι αλκυλοπερόξυ ρίζες μπορούν να δώσουν μία σειρά αντιδράσεων, με ΝΟ, ΝΟ 2, ΗΟ 2, καθώς και αντιδράσεις με άλλες αλκυλοπερόξυ ρίζες, οι οποίες μπορούν να έχουν είτε το ίδιο αλκύλιο R, είτε διαφορετικό. Τέλος, έχει αναφερθεί και πιθανή αντίδραση ισομεριώσης, αλλά είναι αμελητέα σε ατμοσφαιρικές συνθήκες. 13

22 Η Χημεία της Τροπόσφαιρας a R 2 + N Υπάρχουν δύο διαφορετικές πορείες που μπορεί να ακολουθήσει η αντίδραση των αλκυλοπερόξυ ριζών με ΝΟ: προσθήκη ή απόσπαση οξυγόνου (Atkinson, 1997a): RN 2 (a) R 2 + N R 1.30 R + N 2 (b) Για μικρά αλκύλια, η πορεία (b) κυριαρχεί, ενώ καθώς μεγαλώνει ο αριθμός των ανθράκων του αλκυλίου η προσθήκη παύει να είναι αμελητέα. Έτσι έχει αναπτυχθεί μια μαθηματική σχέση που μπορεί να προβλέψει το ποσοστό που θα προχωρήσει η αντίδραση προς την προσθήκη ΝΟ ή την απόσπαση οξυγόνου (arter and Atkinson, 1989): k k a b Y0 = Y *[ M ]* ( T *[ M ]* ( T 300 Y * ( T / 300) / 300) m0 / 300) m m0 * F z Σχέση 1.1 όπου m 0 Y0 *[ M ]* ( T / 300) z = 1 + log Σχέση 1.2 m * ( / 300) Y T 1 και Y a * e 300 βn 0 = Σχέση 1.3 με n να είναι ο αριθμός των ανθράκων στην ρίζα R 2, και α και β σταθερές. Πειραματικά δεδομένα δίνουν τιμές για τα 300 Y = 0.826, α = 1.94*10-22 cm 3 molecules -1, β = 0.97, m 0 = 0, m = 8.1, και F = (βλέπε αναφορές στον Atkinson, 1997a). Η παραπάνω σχέση ισχύει για αλκύλια από 2 έως και 8 άτομα άνθρακα, όπου η αλκυλοπερόξυ ρίζα είναι δευτεροταγής. Για πρωτοταγείς και τριτοταγείς ρίζες, ο λόγος k a /k b είναι μικρότερος κατά περίπου 2.5 και 3.3 φορές αντίστοιχα, οπότε και απαιτείται και η παρακάτω διόρθωση (Atkinson, 1997a): r πρωτ 0.4*r δευτ Σχέση 1.4 όπου r είναι ο λόγος k a /k b. r τριτ 0.3*r δευτ Σχέση

23 Η Χημεία της Τροπόσφαιρας Η σύγκριση των τιμών που προβλέπει η παραπάνω σχέση με τιμές που έχουν αναφερθεί στην βιβλιογραφία (Lightfoot et al., 1992 και οι αναφορές που επισημαίνουν) φαίνεται στο παρακάτω διάγραμμα: Ποσοστό προσθήκης 45% 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0% Προσθήκη (υπολογισμένη) Προσθήκη (πειραματική) Άτομα άνθρακα Σχήμα 1.2 Σύγκριση πειραματικών δεδομένων με υπολογισμένες αποδόσεις προϊόντων προσθήκης (αλκυλονιτρικών ενώσεων, RN 2 ) κατά την αντίδραση R 2 + N. Φαίνεται ότι τα αποτελέσματα που παίρνουμε από την μαθηματική σχέση υπερεκτιμούν την παραγωγή των αλκυλονιτρικών ενώσεων. Στην παρατήρηση αυτή όμως πρέπει να τονιστεί ότι για τους συγκεκριμένους υπολογισμούς έχει θεωρηθεί ότι όλες οι ρίζες είναι δευτεροταγείς, ενώ τα πειραματικά δεδομένα έχουν αποδόσεις για πρωτοταγείς, δευτεροταγείς και τριτοταγείς ρίζες. Δεδομένου όμως ότι, όπως αναφέρθηκε και προηγουμένως, η απόδοση σε αλκυλονιτρικές ενώσεις είναι μειωμένη για πρωτοταγείς και τριτοταγείς ρίζες, οι υπολογισμοί θα δώσουν μικρότερες αποδόσεις όσον αφορά την αντίδραση προσθήκης όταν ληφθούν και αυτές οι ρίζες υπόψη, με αποτέλεσμα να προσεγγίσουν περισσότερο τα πειραματικά αποτελέσματα. Ο μηχανισμός της αντίδρασης, είτε αυτή είναι προσθήκη, είτε απόσπαση, φαίνεται παρακάτω (Atkinson et al., 1982; Atkinson, 1997a): 15

5.3 Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων και μερικοί μηχανισμοί οργανικών αντιδράσεων

5.3 Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων και μερικοί μηχανισμοί οργανικών αντιδράσεων 5. Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων και μερικοί μηχανισμοί οργανικών αντιδράσεων Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων Η ταξινόμηση των οργανικών αντιδράσεων μπορεί να γίνει με δύο διαφορετικούς τρόπους : α.

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Για κάθε αέριο υπάρχουν μηχανισμοί παραγωγής και καταστροφής Ρυθμός μεταβολής ενός αερίου = ρυθμός παραγωγής ρυθμός καταστροφής Όταν: ρυθμός παραγωγής = ρυθμός καταστροφής

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΣΥΜΠΥΚΝΩΣΗΣ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΛΕΠΤΩΝ ΣΩΜΑΤΙΔΙΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΠΥΡΗΝΟΓΕΝΕΣΗΣ ΣΤΗΝ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΣΥΜΠΥΚΝΩΣΗΣ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΛΕΠΤΩΝ ΣΩΜΑΤΙΔΙΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΠΥΡΗΝΟΓΕΝΕΣΗΣ ΣΤΗΝ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΣΥΜΠΥΚΝΩΣΗΣ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΛΕΠΤΩΝ ΣΩΜΑΤΙΔΙΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΠΥΡΗΝΟΓΕΝΕΣΗΣ ΣΤΗΝ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ Δ. Ι. Πατουλιάς, Σ. N. Πανδής Τμήμα Χημικών Μηχανικών, Πανεπιστήμιο Πατρών, 26500 Πάτρα

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΒΙΟΓΕΝΩΝ ΠΤΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΣΤΗΝ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ. Ε. Χάσα, Σ. Ν. Πανδής

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΒΙΟΓΕΝΩΝ ΠΤΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΣΤΗΝ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ. Ε. Χάσα, Σ. Ν. Πανδής Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΒΙΟΓΕΝΩΝ ΠΤΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΣΤΗΝ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ. Ε. Χάσα, Σ. Ν. Πανδής Τμήμα Χημικών Μηχανικών, Πανεπιστήμιο Πατρών, 26500 Πάτρα Ινστιτούτο Επιστημών Χημικής Μηχανικής,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΘΡΑΚΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ. Συνολική ποσότητα άνθρακα στην ατμόσφαιρα: 700 x 10 9 tn

ΑΝΘΡΑΚΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ. Συνολική ποσότητα άνθρακα στην ατμόσφαιρα: 700 x 10 9 tn ΑΝΘΡΑΚΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ CO 2, CO, CH 4, NMHC Συνολική ποσότητα άνθρακα στην ατμόσφαιρα: 700 x 10 9 tn Διοξείδιο του άνθρακα CO 2 : Άχρωμο και άοσμο αέριο Πηγές: Καύσεις Παραγωγή τσιμέντου Βιολογικές διαδικασίες

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 17 & 18: Αλκοόλες, θειόλες, αιθέρες και εποξείδια

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 17 & 18: Αλκοόλες, θειόλες, αιθέρες και εποξείδια Οργανική Χημεία Κεφάλαιο 17 & 18: Αλκοόλες, θειόλες, αιθέρες και εποξείδια 1. Αλκοόλες Ενώσεις που περιέχουν ομάδες υδροξυλίου συνδεδεμένες με κορεσμένα άτομα άνθρακα υβριδισμού sp 3 Βάσει παραπάνω ορισμού,

Διαβάστε περισσότερα

Η ατμόσφαιρα και η δομή της

Η ατμόσφαιρα και η δομή της 1 Η ατμόσφαιρα και η δομή της Ατμόσφαιρα λέγεται το αεριώδες στρώμα που περιβάλλει τη γη και το οποίο την ακολουθεί στο σύνολο των κινήσεών της. 1.1 Έκταση της ατμόσφαιρας της γης Το ύψος στο οποίο φθάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ !Unexpected End of Formula l ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Παραδεισανός Αδάμ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η εργασία αυτή εκπονήθηκε το ακαδημαϊκό έτος 2003 2004 στο μάθημα «Το πείραμα στη

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χηµεία. Κεφάλαιο 17 & 18: Αλκοόλες, θειόλες, αιθέρες και εποξείδια

Οργανική Χηµεία. Κεφάλαιο 17 & 18: Αλκοόλες, θειόλες, αιθέρες και εποξείδια Οργανική Χηµεία Κεφάλαιο 17 & 18: Αλκοόλες, θειόλες, αιθέρες και εποξείδια 1. Αλκοόλες Ενώσεις που περιέχουν οµάδες υδροξυλίου συνδεδεµένες µε κορεσµένα άτοµα άνθρακα υβριδισµού sp 3 Βάσει παραπάνω ορισµού,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΕΡΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ. Βλυσίδης Απόστολος Καθηγητής ΕΜΠ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΕΡΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ. Βλυσίδης Απόστολος Καθηγητής ΕΜΠ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΕΡΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ Βλυσίδης Απόστολος Καθηγητής ΕΜΠ Άδεια Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες,

Διαβάστε περισσότερα

Πυρηνόφιλα του Άνθρακα: ΥΛΙΔΙΑ ΦΩΣΦΟΡΟΥ Αντίδραση WITTIG

Πυρηνόφιλα του Άνθρακα: ΥΛΙΔΙΑ ΦΩΣΦΟΡΟΥ Αντίδραση WITTIG Georg Wittig Νόµπελ Χηµείας 1979 Πυρηνόφιλα του Άνθρακα: ΥΛΙΔΙΑ ΦΩΣΦΟΡΟΥ Αντίδραση WITTIG Υλίδιο: Ουδέτερη ένωση µε αρνητικά φορτισµένο άτοµο (C-) ενωµένο µε θετικά φορτισµένο ετεροάτοµο (P+) Υβρίδιο Δοµών

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία Β' Γενικού Λυκείου

Χηµεία Β' Γενικού Λυκείου Χηµεία Β' Γενικού Λυκείου Λύσεις στα θέματα της Τράπεζας Θεμάτων Συγγραφή λύσεων: Χρήστος Κόκκινος ΘΕΜΑΤΑ (17740-18017) Χρησιμοποιείτε τους σελιδοδείκτες (bookmarks) στο αριστερό μέρος της οθόνης για την

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία Β Λτκείξτ Τπάοεζα θεμάσωμ 33

Χημεία Β Λτκείξτ Τπάοεζα θεμάσωμ 33 Χημεία Β Λτκείξτ Τπάοεζα θεμάσωμ 33 3. Αλκόολεσ 3.1 Να χαρακτηρίςετε τισ προτάςεισ που ακολουθούν ωσ ςωςτέσ ή ωσ λανθαςμένεσ και να αιτιολογήςετε τισ απαντήςεισ ςασ: 1. Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Σταύρος Καραθανάσης

Δρ. Σταύρος Καραθανάσης Δρ. Σταύρος Καραθανάσης Οι Χημικοί Μηχανισμοί Οι χημικοί μηχανισμοί που χρησιμοποιούνται παρουσιάζουν διαφορετική παραμετροποίηση των χημικών ενώσεων και των αντιδράσεων τους και έχουν διαφορετικό αριθμό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΡΕΣΜΕΝΕΣ ΜΟΝΟΣΘΕΝΕΙΣ ΑΛΚΟΟΛΕΣ

ΚΟΡΕΣΜΕΝΕΣ ΜΟΝΟΣΘΕΝΕΙΣ ΑΛΚΟΟΛΕΣ ΚΟΡΕΣΜΕΝΕΣ ΜΟΝΟΣΘΕΝΕΙΣ ΑΛΚΟΟΛΕΣ Πρόκειται για αλκοόλες που διαθέτουν µόνο ένα υδροξύλιο και η ανθρακική τους αλυσίδα είναι κορεσµένη (µόνο απλοί δεσµοί). Ο γενικός τους τύπος είναι C ν ν+1 H ή R-H (όπου

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρονικά Φαινόμενα

Ηλεκτρονικά Φαινόμενα Ηλεκτρονικά Φαινόμενα Το επαγωγικό όμως φαινόμενο οδηγεί στη διάχυση της πόλωσης και στο υπόλοιπο μόριο. Έτσι πολώνονται, με φθίνουσα όμως ένταση, και οι επόμενοι άνθρακες που είναι συνδεδεμένοι μέσω σ

Διαβάστε περισσότερα

Ατμόσφαιρα. Αυτό τo αεριώδες περίβλημα, αποτέλεσε την πρώτη ατμόσφαιρα της γης.

Ατμόσφαιρα. Αυτό τo αεριώδες περίβλημα, αποτέλεσε την πρώτη ατμόσφαιρα της γης. Ατμόσφαιρα Η γη, όπως και ολόκληρο το ηλιακό μας σύστημα, αναπτύχθηκε μέσα από ένα τεράστιο σύννεφο σκόνης και αερίων, πριν από 4,8 δισεκατομμύρια χρόνια. Τότε η γη, περικλειόταν από ένα αεριώδες περίβλημα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ. Γενικά περί ατµόσφαιρας

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ. Γενικά περί ατµόσφαιρας ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ Γενικά περί ατµόσφαιρας Τι είναι η ατµόσφαιρα; Ένα λεπτό στρώµα αέρα που περιβάλει τη γη Η ατµόσφαιρα είναι το αποτέλεσµα των διαχρονικών φυσικών, χηµικών και βιολογικών αλληλεπιδράσεων του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2016 Β ΦΑΣΗ ΧΗΜΕΙΑ. Ηµεροµηνία: Τετάρτη 4 Μαΐου 2016 ιάρκεια Εξέτασης: 2 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2016 Β ΦΑΣΗ ΧΗΜΕΙΑ. Ηµεροµηνία: Τετάρτη 4 Μαΐου 2016 ιάρκεια Εξέτασης: 2 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΤΑΞΗ: Β ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ: ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑ Α Ηµεροµηνία: Τετάρτη 4 Μαΐου 2016 ιάρκεια Εξέτασης: 2 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό κάθε µίας από

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΡΥΠΑΝΣΗΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥΤΡΥΠΑ ΤΟΥ ΟΖΟΝΤΟΣ

ΧΗΜΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΡΥΠΑΝΣΗΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥΤΡΥΠΑ ΤΟΥ ΟΖΟΝΤΟΣ ΧΗΜΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΡΥΠΑΝΣΗΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥΤΡΥΠΑ ΤΟΥ ΟΖΟΝΤΟΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΡΥΠΑΝΣΗ Οποιαδήποτε αλλοίωση της φυσιολογικής σύστασης του αέρα που μπορεί να έχει βλαβερές επιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ Η ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΩΝ ΑΕΡΟΣΚΑΦΩΝ ΣΤΙΣ ΕΚΠΟΜΠΕΣ ΙΟΞΕΙ ΙΟΥ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΕΝΑΕΡΙΟ ΧΩΡΟ

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ Η ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΩΝ ΑΕΡΟΣΚΑΦΩΝ ΣΤΙΣ ΕΚΠΟΜΠΕΣ ΙΟΞΕΙ ΙΟΥ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΕΝΑΕΡΙΟ ΧΩΡΟ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ Η ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΩΝ ΑΕΡΟΣΚΑΦΩΝ ΣΤΙΣ ΕΚΠΟΜΠΕΣ ΙΟΞΕΙ ΙΟΥ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΕΝΑΕΡΙΟ ΧΩΡΟ Παγώνη Ιωάννα, Πολιτικός Μηχανικός Ε.Μ.Π. Ψαράκη Βούλα, Επίκουρος Καθηγήτρια

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΑΣΕΠ

ΘΕΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΑΣΕΠ ΘΕΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΑΣΕΠ Οι ερωτήσεις προέρχονται από την τράπεζα των χιλιάδων θεμάτων του συνεξεταζόμενου γνωστικού αντικειμένου Χημείας ΠΕ 04 που επιμελήθηκε η εξειδικευμένη ομάδα εισηγητών των

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3 ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Κεφάλαιο 3 ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Κεφάλαιο 3 ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί, εκτός από αυτούς από αυτούς που έχουν την ικανότητα να φωτοσυνθέτουν, εξασφαλίζουν ενέργεια διασπώντας τις θρεπτικές ουσιές που περιέχονται

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΎΛΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΝΟΤΗΤEΣ

ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΎΛΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΝΟΤΗΤEΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2016-2017 ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΎΛΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΝΟΤΗΤEΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΤΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ Δομικά σωματίδια (άτομα-μόρια-ιόντα) Δομή του ατόμου Ατομικός και μαζικός αριθμός Ισότοπα Ηλεκτρονική

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία Β' Γενικού Λυκείου

Χηµεία Β' Γενικού Λυκείου Χηµεία Β' Γενικού Λυκείου Λύσεις στα θέματα της Τράπεζας Θεμάτων Συγγραφή λύσεων: Χρήστος Κόκκινος ΘΕΜΑΤΑ (17468-17738) Χρησιμοποιείτε τους σελιδοδείκτες (bookmarks) στο αριστερό μέρος της οθόνης για την

Διαβάστε περισσότερα

Καρβονυλοενώσεις 1α) 1α 1β, Σχήμα χχχ)) Σχήμα χχχχ)

Καρβονυλοενώσεις 1α) 1α 1β, Σχήμα χχχ)) Σχήμα χχχχ) Καρβονυλοενώσεις Καρβονυλοενώσεις (1α) είναι η σημαντικότερη κατηγορία χημικών ενώσεων και χαρακτηρίζεται από ένα διπλό δεσμό μεταξύ ενός ατόμου άνθρακα και ενός οξυγόνου (το καρβονύλιο). Περιλαμβάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ. 7 η θεματική ενότητα: Οι αντιδράσεις του διπλού δεσμού

ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ. 7 η θεματική ενότητα: Οι αντιδράσεις του διπλού δεσμού ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ 7 η θεματική ενότητα: Οι αντιδράσεις του διπλού δεσμού Σχολή: Περιβάλλοντος Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Εκπαιδευτής: Χαράλαμπος Καραντώνης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

είναι η επιβάρυνση του περιβάλλοντος (αέρα, νερού, εδάφους) με κάθε παράγοντα (ρύπο) που έχει βλαπτικές επιδράσεις στους οργανισμούς.

είναι η επιβάρυνση του περιβάλλοντος (αέρα, νερού, εδάφους) με κάθε παράγοντα (ρύπο) που έχει βλαπτικές επιδράσεις στους οργανισμούς. ΡΥΠΑΝΣΗ είναι η επιβάρυνση του περιβάλλοντος ρβ ς (αέρα, νερού, εδάφους) με κάθε παράγοντα (ρύπο) που έχει βλαπτικές επιδράσεις στους οργανισμούς. ΡΥΠΑΝΣΗ Κατηγορίες ρύπων: χημικές ουσίες μορφές ενέργειας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΥΣΑΕΡΙΑ ΚΑΤΑΛΥΤΕΣ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ Ενεργειακό πρόβληµα Τεράστιες απαιτήσεις σε ενέργεια µε αµφίβολη µακροπρόθεσµη επάρκεια ενεργειακών πόρων Μικρή απόδοση των σηµερινών µέσων αξιοποίησης της ενέργειας (π.χ.

Διαβάστε περισσότερα

panagiotisathanasopoulos.gr

panagiotisathanasopoulos.gr Χημική Ισορροπία 61 Παναγιώτης Αθανασόπουλος Χημικός, Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Πατρών Χημικός Διδάκτωρ Παν. Πατρών 62 Τι ονομάζεται κλειστό χημικό σύστημα; Παναγιώτης Αθανασόπουλος Κλειστό ονομάζεται το

Διαβάστε περισσότερα

Ο πυρήνας του ατόμου

Ο πυρήνας του ατόμου Ο πυρήνας του ατόμου Αρχές 19 ου αιώνα: Η ανακάλυψη της ραδιενέργειας, (αυθόρμητης εκπομπής σωματιδίων και / ή ακτινοβολίας από στοιχεία), βοήθησε τα μέγιστα στην έρευνα της δομής του ατόμου. Ποια είδη

Διαβάστε περισσότερα

Γ.Κονδύλη 1 & Όθωνος-Μ αρούσι Τ ηλ. Κέντρο: , /

Γ.Κονδύλη 1 & Όθωνος-Μ αρούσι Τ ηλ. Κέντρο: ,  / Γ.Κονδύλη 1 & Όθωνος-Μ αρούσι Τ ηλ. Κέντρο:210-61.24.000, http:/ / www.akadimos.gr ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ 2016 ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Επιμέλεια θεμάτων: Βελαώρας Βασίλειος, Χημικός ΘΕΜΑ Α Για

Διαβάστε περισσότερα

Α Ε Τ. ΤΕΙ Αθήνας. Στ. Μπογιατζής, επίκουρος καθηγητής ΤΕΙ Αθήνας. ΤΕΙ Αθήνας / ΣΑΕΤ / Στ. Μπογιατζής

Α Ε Τ. ΤΕΙ Αθήνας. Στ. Μπογιατζής, επίκουρος καθηγητής ΤΕΙ Αθήνας. ΤΕΙ Αθήνας / ΣΑΕΤ / Στ. Μπογιατζής Στ. Μπογιατζής, επίκουρος καθηγητής Ομοιοπολικές χημικές ενώσεις Ενώσεις του άνθρακα Χαρακτηριστικές ομάδες Τετραεδρική μοριακή δομή Επίπεδη τριγωνική μοριακή δομή Ευθύγραμμη μοριακή δομή Τα οργανικά μόρια

Διαβάστε περισσότερα

5. Αντιδράσεις οξείδωσης και αναγωγής

5. Αντιδράσεις οξείδωσης και αναγωγής 5. Αντιδράσεις οξείδωσης και αναγωγής Τι ονομάζεται οξείδωση και τι αναγωγή; Οξείδωση είναι η αύξηση του αριθμού οξείδωσης ατόμου ή ιόντος Αναγωγή είναι η ελάττωση του αριθμού οξειδώσεως ατόμου ή ιόντος

Διαβάστε περισσότερα

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύπανση : η επιβάρυνση του περιβάλλοντος με κάθε παράγοντα ( ρύπο ) που έχει βλαπτικές επιδράσεις στους οργανισμούς ΡΥΠΟΙ

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύπανση : η επιβάρυνση του περιβάλλοντος με κάθε παράγοντα ( ρύπο ) που έχει βλαπτικές επιδράσεις στους οργανισμούς ΡΥΠΟΙ ΡΥΠΑΝΣΗ Ρύπανση : η επιβάρυνση του περιβάλλοντος με κάθε παράγοντα ( ρύπο ) που έχει βλαπτικές επιδράσεις στους οργανισμούς ΡΥΠΟΙ χημικές ουσίες μορφές ενέργειας ακτινοβολίες ήχοι θερμότητα ΕΠΙΚΥΝΔΥΝΟΤΗΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Δείτε πώς δυο άνθρακες δίνουν με υδρογόνο τρείς διαφορετικές χημικές ενώσεις:

Δείτε πώς δυο άνθρακες δίνουν με υδρογόνο τρείς διαφορετικές χημικές ενώσεις: Τι μελετά η Οργανική χημεία; Ποιες οι εξαιρέσεις; Τι υποστηρίζει η βιταλιστική θεωρία; Η 1 η σύνθεση οργανικής ουσίας στο εργαστήριο! Η βιταλιστική θεωρία καταρρίπτεται Πόσες οι οργανικές ενώσεις ; Περισσότερες

Διαβάστε περισσότερα

Η πραγματική «άβολη» αλήθεια. Φαινόμενο θερμοκηπίου, αύξηση της θερμοκρασίας της Γης

Η πραγματική «άβολη» αλήθεια. Φαινόμενο θερμοκηπίου, αύξηση της θερμοκρασίας της Γης Η πραγματική «άβολη» αλήθεια Φαινόμενο θερμοκηπίου, αύξηση της θερμοκρασίας της Γης 1 Βασικές παρερμηνείες 1.Συμπεριφέρεται η Γη σαν ένα πραγματικό θερμοκήπιο; 2.Είναι το αποκαλούμενο φαινόμενο του θερμοκηπίου

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 20 & 21: Καρβοξυλικά οξέα, παράγωγα τους και αντιδράσεις ακυλο υποκατάστασης

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 20 & 21: Καρβοξυλικά οξέα, παράγωγα τους και αντιδράσεις ακυλο υποκατάστασης Οργανική Χημεία Κεφάλαια 20 & 21: Καρβοξυλικά οξέα, παράγωγα τους και αντιδράσεις ακυλο υποκατάστασης 1. Καρβοξυλικά οξέα Σημαντικά ακυλο (-COR) παράγωγα Πλήθος καρβοξυλικών ενώσεων στη φύση, π.χ. οξικό

Διαβάστε περισσότερα

Β / ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

Β / ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 3 ο ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΟΛΙΧΝΗΣ Β / ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΑΛΚΑΝΙΑ ΑΛΚΕΝΙΑ ΑΛΚΙΝΙΑ ΑΛΚΟΟΛΕΣ ΚΑΡΒΟΞΥΛΙΚΑ ΟΞΕΑ eclass.sch.gr users.sch.gr/dtouloupas/moodle Γενικός Τύπος: C ν H ν+, ν 1 Χημικές Ιδιότητες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΡΟΧΩΡΗΜΕΝΩΝ ΟΞΕΙΔΩΤΙΚΩΝ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΤΟΞΙΚΩΝ 0ΥΣΙΩΝ ΣΕ ΥΔΑΤΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΑΛΕΞΡΙΑ Ε.

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΡΟΧΩΡΗΜΕΝΩΝ ΟΞΕΙΔΩΤΙΚΩΝ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΤΟΞΙΚΩΝ 0ΥΣΙΩΝ ΣΕ ΥΔΑΤΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΑΛΕΞΡΙΑ Ε. ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΡΟΧΩΡΗΜΕΝΩΝ ΟΞΕΙΔΩΤΙΚΩΝ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΤΟΞΙΚΩΝ 0ΥΣΙΩΝ ΣΕ ΥΔΑΤΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΑΛΕΞΡΙΑ Ε. ΒΥΜΙΩΤΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Σκοπός της παρούσας διατριβής είναι η μελέτη

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών. Χημεία. Ενότητα 13: Χημική κινητική

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών. Χημεία. Ενότητα 13: Χημική κινητική Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Χημεία Ενότητα 13: Χημική κινητική Αν. Καθηγητής Γεώργιος Μαρνέλλος e-mail: gmarnellos@uowm.gr Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

4. KAPB O Ξ ΥΛΙΚΑ ΟΞΕΑ

4. KAPB O Ξ ΥΛΙΚΑ ΟΞΕΑ > -Ί., ' 4. KAPB O Ξ ΥΛΙΚΑ ΟΞΕΑ ' V Iipl 87 ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΩΡΑ: 19 ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Καρβοξυλικά οξέα. 4. Ταξινόμηση των οξέων. 4.1 Κορεσμένα μονοκαρβοξυλικά οξέα - Αιθανικό οξύ. ΣΤΟΧΟΙ Στο τέλος αυτής της

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ. Α2. Ποια από τις επόμενες ομόλογες σειρές εμφανίζει ισομέρεια θέσης;

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ. Α2. Ποια από τις επόμενες ομόλογες σειρές εμφανίζει ισομέρεια θέσης; ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΕΙΣ (4) ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΘΕΜΑΤΩΝ: ΚΑΛΑΜΑΡΑΣ ΓΙΑΝΝΗΣ xhmeiastokyma ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως Α5 να γράψετε τον αριθμό της ερώτησης

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία Β' Γενικού Λυκείου

Χηµεία Β' Γενικού Λυκείου Χηµεία Β' Γενικού Λυκείου Λύσεις στα θέματα της Τράπεζας Θεμάτων Συγγραφή λύσεων: Χρήστος Κόκκινος ΘΕΜΑΤΑ (17468-17853) Χρησιμοποιείτε τους σελιδοδείκτες (bookmarks) στο αριστερό μέρος της οθόνης για την

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΧΗΜΕΙΑ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ 1.3. «Δομικά σωματίδια της ύλης Δομή του ατόμου Ατομικός αριθμός Μαζικός αριθμός Ισότοπα» Παρατήρηση: Από τον πίνακα 1.4: Μάζα και φορτίο

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΩΝ ΕΤΩΝ ΜΕ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΩΝ ΕΤΩΝ ΜΕ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΩΝ ΕΤΩΝ ΜΕ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 ο 1. Η ένωση µε µοριακό τύπο C 6 H 6 ανήκει: 2. Η ένωση µε µοριακό τύπο C 11 H 20 ανήκει: 3. Η ένωση µε µοριακό τύπο C 10 H 20 ανήκει: 4. Η ένωση

Διαβάστε περισσότερα

Χημικές αντιδράσεις καταλυμένες από στερεούς καταλύτες

Χημικές αντιδράσεις καταλυμένες από στερεούς καταλύτες Χημικές αντιδράσεις καταλυμένες από στερεούς καταλύτες Σε πολλές χημικές αντιδράσεις, οι ταχύτητές τους επηρεάζονται από κάποια συστατικά τα οποία δεν είναι ούτε αντιδρώντα ούτε προϊόντα. Αυτά τα υλικά

Διαβάστε περισσότερα

Εξεταστέα ύλη (από το ΥΠΕΠΘ)

Εξεταστέα ύλη (από το ΥΠΕΠΘ) 39 th ICHO 21 ος Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός Χημείας Τάξη Α Εξεταστέα ύλη 2006-2007 (από το ΥΠΕΠΘ) 1. ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ 1) ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΤΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Με τι ασχολείται η χημεία Ποια είναι η σημασία της

Διαβάστε περισσότερα

Δομή. Ως συζυγιακά διένια ορίζουμε τους υδρογονάνθρακες που στην. κύριο χαρακτηριστικό την εναλλαγή των δεσμών (απλών και διπλών) στο μόριο.

Δομή. Ως συζυγιακά διένια ορίζουμε τους υδρογονάνθρακες που στην. κύριο χαρακτηριστικό την εναλλαγή των δεσμών (απλών και διπλών) στο μόριο. ΣΥΖΥΓΙΑΚA ΔΙΕΝΙA Δομή Ως συζυγιακά διένια ορίζουμε τους υδρογονάνθρακες που στην ανθρακική τους αλυσίδα περιέχουν δυο διπλούς δεσμούς με κύριο χαρακτηριστικό την εναλλαγή των δεσμών (απλών και διπλών)

Διαβάστε περισσότερα

Αντιδράσεις οξείδωσης αναγωγής οργανικών ενώσεων.

Αντιδράσεις οξείδωσης αναγωγής οργανικών ενώσεων. Αντιδράσεις οξείδωσης αναγωγής οργανικών ενώσεων. Οξείδωση είναι η αύξηση του αριθμού οξείδωσης ατόμου ή ιόντος. Αναγωγή είναι η ελάττωση του αριθμού οξείδωσης ατόμου ή ιόντος. Στην οργανική οξείδωση είναι

Διαβάστε περισσότερα

Το φαινόμενου του θερμοκηπίου. 3/12/2009 Δρ. Ελένη Γουμενάκη

Το φαινόμενου του θερμοκηπίου. 3/12/2009 Δρ. Ελένη Γουμενάκη Το φαινόμενου του θερμοκηπίου Μέση θερμοκρασία σε παγκόσμια κλίμακα Ατμόσφαιρα ονομάζεται το αέριο τμήμα του πλανήτη, το οποίο τον περιβάλλει και τον ακολουθεί στο σύνολο των κινήσεών του Τα αέρια της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΣΗΣΗ 2

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΣΗΣΗ 2 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΦΥΣΙΚΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΣΗΣΗ 2 Μελετη της κατακόρυφης κατανοµής του όζοντος µε τη µέθοδο της οζοντοβόλισης.

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική μηχανική

Περιβαλλοντική μηχανική Περιβαλλοντική μηχανική 2 Εισαγωγή στην Περιβαλλοντική μηχανική Enve-Lab Enve-Lab, 2015 1 Environmental Μεγάλης κλίμακας περιβαλλοντικά προβλήματα Παγκόσμια κλιματική αλλαγή Όξινη βροχή Μείωση στρατοσφαιρικού

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ. Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ. Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Aτµόσφαιρα της Γης Ατµόσφαιρα είναι η αεριώδης µάζα η οποία περιβάλλει

Διαβάστε περισσότερα

3. Υπολογισμοί με Χημικούς Τύπους και Εξισώσεις

3. Υπολογισμοί με Χημικούς Τύπους και Εξισώσεις 3. Υπολογισμοί με Χημικούς Τύπους και Εξισώσεις ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: Μοριακή μάζα και τυπική μάζα μιας ουσίας Η έννοια του mole Εκατοστιαία περιεκτικότητα από το χημικό τύπο Στοιχειακή ανάλυση: Εκατοστιαία περιεκτικότητα

Διαβάστε περισσότερα

άνθρακα εκτός από CO, CO 2, H 2 CO 3, και τα ανθρακικά άλατα ( CO 2- Οργανική Χημεία : Η χημεία των ενώσεων του άνθρακα

άνθρακα εκτός από CO, CO 2, H 2 CO 3, και τα ανθρακικά άλατα ( CO 2- Οργανική Χημεία : Η χημεία των ενώσεων του άνθρακα Οργανικές ενώσεις : Όλες οι ενώσεις του άνθρακα εκτός από CO, CO 2, H 2 CO 3, και τα ανθρακικά άλατα ( CO 2-3 ) Οργανική Χημεία : Η χημεία των ενώσεων του άνθρακα Προέλευση οργανικών ενώσεων : κυρίως από

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις:

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Μία αλεπού και ένα τσακάλι που ζουν σε ένα οικοσύστημα ανήκουν: Α. Στον ίδιο πληθυσμό Β. Στην

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΕΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ. Περιληπτική θεωρητική εισαγωγή

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΕΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ. Περιληπτική θεωρητική εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΕΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ Περιληπτική θεωρητική εισαγωγή α) Τεχνική zchralski Η πιο συχνά χρησιμοποιούμενη τεχνική ανάπτυξης μονοκρυστάλλων πυριτίου (i), αρίστης ποιότητας,

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία Β Λυκείου ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ - ΣΤΟΙΧΕΙΟΜΕΤΡΙΑ CH CH CH CH \ / CH O

Χημεία Β Λυκείου ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ - ΣΤΟΙΧΕΙΟΜΕΤΡΙΑ CH CH CH CH \ / CH O Χημεία Β Λυκείου ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ - ΣΤΟΙΧΕΙΟΜΕΤΡΙΑ Θέμα 1 ο.... 1.1. Ποια από τις παρακάτω ουσίες δεν είναι οργανική; α) C H 5 Cl, β) C 5 H 11 H, γ) CH 3 CH MgCl, δ) NaHCΟ 3. 1.. Ποια από

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ 1 ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Οργανικές ενώσεις ονομάζονται οι χημικές ενώσεις που περιέχουν άνθρακα, εκτός από τις ενώσεις μονοξείδιο του άνθρακα (C), διοξείδιο του άνθρακα (C 2 ), ανθρακικό οξύ (H

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη Κεφαλαίου 2

Περίληψη Κεφαλαίου 2 Περίληψη Κεφαλαίου 2 Οργανικά µόρια: πολικούς οµοιοπολικούς δεσµούς λόγω ασύµµετρης κατανοµής e - (διαφορετική ηλεκτροαρνητικότητας ατόµων) Κάποιες ενώσεις υποδηλώνονται µε δοµές συντονισµού οι οποίες

Διαβάστε περισσότερα

Αλκυλαλογονίδια. Επίκουρος καθηγητής Χρήστος Παππάς

Αλκυλαλογονίδια. Επίκουρος καθηγητής Χρήστος Παππάς Αλκυλαλογονίδια Επίκουρος καθηγητής Χρήστος Παππάς 1 Αλκυλαλογονίδια Αλκυλαλογονίδια ονομάζονται οι οργανικές ενώσεις οι οποίες, ως λειτουργική ομάδα, διαθέτουν την ομάδα C-X: -X= -F, -Cl, -Br, -I. Η ισχύς

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 1. ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ Ατμόσφαιρα είναι το αεριώδες περίβλημα

Διαβάστε περισσότερα

ΦΩΤΟΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΥΣΑΕΡΙΩΝ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ ΣΕ ΘΕΡΜΙΚΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΟ TiO2 ΜΕ ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΠΛΑΤΙΝΑΣ

ΦΩΤΟΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΥΣΑΕΡΙΩΝ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ ΣΕ ΘΕΡΜΙΚΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΟ TiO2 ΜΕ ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΠΛΑΤΙΝΑΣ ΦΩΤΟΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΥΣΑΕΡΙΩΝ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ ΣΕ ΘΕΡΜΙΚΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΟ Ti ΜΕ ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΠΛΑΤΙΝΑΣ Ε. Πουλάκης, Κ. Φιλιππόπουλος Σχολή Χημικών Μηχανικών, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, Ηρώων Πολυτεχνείου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας. Β. Γιώργος. Εισαγωγή 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ. Μεταφορά ενέργειας στα κύτταρα

Εργασία Βιολογίας. Β. Γιώργος. Εισαγωγή 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ. Μεταφορά ενέργειας στα κύτταρα Εργασία Βιολογίας Β. Γιώργος Εισαγωγή Η ενεργεια εχει πολυ μεγαλη σημασια για εναν οργανισμο, γιατι για να κανει οτιδηποτε ενας οργανισμος ειναι απαραιτητη. Ειναι απαραιτητη ακομη και οταν δεν κανουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΙΡΑΜΑ FRANK-HERTZ ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΔΙΕΓΕΡΣΗΣ ΕΝΟΣ ΑΤΟΜΟΥ

ΠΕΙΡΑΜΑ FRANK-HERTZ ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΔΙΕΓΕΡΣΗΣ ΕΝΟΣ ΑΤΟΜΟΥ ΠΕΙΡΑΜΑ FRANK-HERTZ ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΔΙΕΓΕΡΣΗΣ ΕΝΟΣ ΑΤΟΜΟΥ Η απορρόφηση ενέργειας από τα άτομα γίνεται ασυνεχώς και σε καθορισμένες ποσότητες. Λαμβάνοντας ένα άτομο ορισμένα ποσά ενέργειας κάποιο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr OΙΚΟΛΟΓΙΑ 1. Όσο το ποσό της ενέργειας: α) μειώνεται προς τα ανώτερα

Διαβάστε περισσότερα

αλκοολών π.χ ποιες είναι κορεσμένες μονοσθενείς και πρωτοταγείς.

αλκοολών π.χ ποιες είναι κορεσμένες μονοσθενείς και πρωτοταγείς. Ι Γ- 73 ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΩΡΑ: 15 ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Αλκοόλες-φαινόλες. 3.1 Αλκοόλες (Γενικά - ταξινόμηση) 3.2 Κορεσμένες μονοσθενείς αλκοόλες - Αιθανόλη (παρασκευές - αλκοολική ζύμωση - φυσικές ιδιότητες). ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. 24-4. Που οφείλεται η ικανότητα του άνθρακα να σχηματίζει τόσες πολλές ενώσεις; Ο άνθρακας έχει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά :

Οργανική Χημεία. 24-4. Που οφείλεται η ικανότητα του άνθρακα να σχηματίζει τόσες πολλές ενώσεις; Ο άνθρακας έχει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά : Οργανική Χημεία ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ 24-1. Με τι ασχολείται η Οργανική Χημεία; Πεδίο ενασχόλησης του κλάδου της Χημείας που ονομάζεται Οργανική Χημεία είναι οι ενώσεις του άνθρακα (C). 24-2. Ποιες

Διαβάστε περισσότερα

1 mol μορίων μιας χημικής ουσίας έχει μάζα τόσα γραμμάρια (g), όση είναι η σχετική μοριακή μάζα (Μr) της ουσίας.

1 mol μορίων μιας χημικής ουσίας έχει μάζα τόσα γραμμάρια (g), όση είναι η σχετική μοριακή μάζα (Μr) της ουσίας. ΧΗΜΕΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, 2 o 3 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. Επανάληψη σε βασικές έννοιες Τι είναι το 1 mol μιας χημικής ουσίας; 1 mol μορίων μιας χημικής ουσίας έχει μάζα τόσα γραμμάρια (g), όση είναι η σχετική

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ. 2 η θεματική ενότητα: Χημικοί δεσμοί και μοριακές ιδιότητες

ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ. 2 η θεματική ενότητα: Χημικοί δεσμοί και μοριακές ιδιότητες ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ 2 η θεματική ενότητα: Χημικοί δεσμοί και μοριακές ιδιότητες Σχολή: Περιβάλλοντος Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Εκπαιδευτής: Χαράλαμπος Καραντώνης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία Β' Γενικού Λυκείου

Χηµεία Β' Γενικού Λυκείου Χηµεία Β' Γενικού Λυκείου Λύσεις στα θέματα της Τράπεζας Θεμάτων Συγγραφή λύσεων: Χρήστος Κόκκινος ΘΕΜΑΤΑ (16503-17006) Χρησιμοποιείτε τους σελιδοδείκτες (bookmarks) στο αριστερό μέρος της οθόνης για την

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 0 ΜΑΪΟΥ 016 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) Θέμα Α Στις ερωτήσεις Α1-Α4 να γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9. Περισσότερες αντιδράσεις αλκοολών και η χημεία των αιθέρων

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9. Περισσότερες αντιδράσεις αλκοολών και η χημεία των αιθέρων ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 Περισσότερες αντιδράσεις αλκοολών και η χημεία των αιθέρων 1 Περισσότερες αντιδράσεις αλκοολών και η χημεία των αιθέρων Το αιθοξυαιθάνιο (διαιθυλαιθέρας ή απλώς «αιθέρας») ανακαλύφθηκε ως αναισθητικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΥΔΡΟΓΟΝΑΝΘΡΑΚΕΣ ΚΑΥΣΗ και ΚΑΥΣΙΜΑ

ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΥΔΡΟΓΟΝΑΝΘΡΑΚΕΣ ΚΑΥΣΗ και ΚΑΥΣΙΜΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΥΔΡΟΓΟΝΑΝΘΡΑΚΕΣ ΚΑΥΣΗ και ΚΑΥΣΙΜΑ Καύση ονομάζεται η αντίδραση μιας οργανικής ή ανόργανης ουσίας με το Ο 2, κατά την οποία εκλύεται θερμότητα στο περιβάλλον και παράγεται φως. Είδη καύσης Α.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ο αριθμός Avogadro, N A, L = 6,022 10 23 mol -1 η σταθερά Faraday, F = 96 487 C mol -1 σταθερά αερίων R = 8,314 510 (70) J K -1 mol -1 = 0,082 L atm mol -1 K -1 μοριακός

Διαβάστε περισσότερα

2

2 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Η μικρότερη σταθερότητα της βινυλικής ρίζας (για παράδειγμα σε σχέση με τη μεθυλική) θα μπορούσε να εξηγηθεί στη βάση του πόσο ισχυρά έλκονται τα ηλεκτρόνια από το κάθε άτομο άνθρακα.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2015-2016 1 Ο ΘΕΜΑ Α1. Για την ισορροπία : 22( g) O2( g) 2 H2 O( g), θ C ισχύει ότι K c =0,25. Για την ισορροπία: H2 O( g) 2( g) O2( g), θ C, ισχύει ότι:

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων

Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων Αντιδράσεις Οργανικής Χηµείας 1 Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων 1. Αντιδράσεις προσήκης α) Επίδραση Η, Η Ο, Χ και ΗΧ σε αλκένια β) Επίδραση Η, Η Ο, Χ και ΗΧ σε αλκίνια γ) Αντίδραση Η, ΗN και αντιδραστηρίων

Διαβάστε περισσότερα

Ε. Μαλαμίδου-Ξενικάκη

Ε. Μαλαμίδου-Ξενικάκη Ε. Μαλαμίδου-Ξενικάκη Θεσσαλονίκη 2015 ΑΛΚΥΝΙΑ: C ν H 2ν-2 Ο τριπλός δεσμός άνθρακα άνθρακα Τριπλός δεσμός αλκυνίου ΑΛΚΥΝΙΑ Μόρια πρότυπα για «μοριακούς διακόπτες» Μικροσκοπία σάρωσης σήραγγας (Scanning

Διαβάστε περισσότερα

Χημικές Διεργασίες: Εισαγωγή

Χημικές Διεργασίες: Εισαγωγή : Εισαγωγή Ορολογία Μοναδιαίες Διεργασίες ( Unit Processes ) - Οξείδωση - Υδρογόνωση - Αφυδρογόνωση - Πυρόλυση - Ενυδάτωση κλπ Ορολογία Μοναδιαίες Διεργασίες ( Unit Processes ) - Οξείδωση - Υδρογόνωση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή διατριβή

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή διατριβή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή διατριβή ΚΙΝΗΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗΣ ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΓΩΓΗΣ ΤΩΝ ΟΞΕΙΔΙΩΝ ΤΟΥ ΑΖΩΤΟΥ (NO X

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία για το μάθημα της Βιολογίας. Περίληψη πάνω στο κεφάλαιο 3 του σχολικού βιβλίου

Εργασία για το μάθημα της Βιολογίας. Περίληψη πάνω στο κεφάλαιο 3 του σχολικού βιβλίου Εργασία για το μάθημα της Βιολογίας Περίληψη πάνω στο κεφάλαιο 3 του σχολικού βιβλίου Στο 3 ο κεφάλαιο του βιβλίου η συγγραφική ομάδα πραγματεύεται την ενέργεια και την σχέση που έχει αυτή με τους οργανισμούς

Διαβάστε περισσότερα

Πιλοτική Μελέτη. Ατμοσφαιρικής. Ρύπανσης στον Δήμο της Ελευσίνας. Εργαστήριο Μελέτης. Ατμοσφαιρικής. Ρύπανσης

Πιλοτική Μελέτη. Ατμοσφαιρικής. Ρύπανσης στον Δήμο της Ελευσίνας. Εργαστήριο Μελέτης. Ατμοσφαιρικής. Ρύπανσης Πιλοτική Μελέτη Εργαστήριο Μελέτης Ατμοσφαιρικής Ρύπανσης Ατμοσφαιρικής Ρύπανσης στον Δήμο της Ελευσίνας Πανδής Σπύρος Καλτσονούδης Χρήστος Φλώρου Καλλιόπη Σταθμοί Μετρήσεων Δημοτικό parking 2012-2013

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή διατριβή

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή διατριβή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή διατριβή ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗΣ ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΓΩΓΗΣ ΝΙΤΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΝΙΤΡΩΔΩΝ ΙΟΝΤΩΝ ΣΕ ΝΕΡΟ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΥΔΡΟΓΟΝΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

1. Να οξειδωθούν και να παράγουν ενέργεια. (ΚΑΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ)

1. Να οξειδωθούν και να παράγουν ενέργεια. (ΚΑΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ) Θάνος Α. Β1 ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Όλοι οι οργανισμοί προκειμένου να επιβιώσουν και να επιτελέσουν τις λειτουργίες τους χρειάζονται ενέργεια. Οι φυτικοί οργανισμοί μετατρέπουν

Διαβάστε περισσότερα

Όπως έγινε κατανοητό, το φαινόμενο του θερμοκηπίου, στις φυσικές του διαστάσεις, δεν είναι επιβλαβές, αντίθετα είναι ζωτικής σημασίας για τη

Όπως έγινε κατανοητό, το φαινόμενο του θερμοκηπίου, στις φυσικές του διαστάσεις, δεν είναι επιβλαβές, αντίθετα είναι ζωτικής σημασίας για τη 2.12 Το φαινόμενο του θερμοκηπίου Δεχόμενοι σχεδόν καθημερινά ένα καταιγισμό συγκεχυμένων πληροφοριών, πολλοί από μας έχουν ταυτίσει το φαινόμενο του θερμοκηπίου με την κλιματική αλλαγή. Όπως θα εξηγήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2 78 ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΦΥΤΙΚΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ (μακροφύκη φυτοπλαγκτόν) ΠΡΩΤΟΓΕΝΕΙΣ ΠAΡΑΓΩΓΟΙ ( μετατρέπουν ανόργανα συστατικά σε οργανικές ενώσεις ) φωτοσύνθεση 6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΚΙΝΗΤΙΚΗ. Εισαγωγή. 3.1 Γενικά για τη χημική κινητική και τη χημική αντίδραση - Ταχύτητα αντίδρασης

ΧΗΜΙΚΗ ΚΙΝΗΤΙΚΗ. Εισαγωγή. 3.1 Γενικά για τη χημική κινητική και τη χημική αντίδραση - Ταχύτητα αντίδρασης 3 ΧΗΜΙΚΗ ΚΙΝΗΤΙΚΗ 3 ΧΗΜΙΚΗ ΚΙΝΗΤΙΚΗ Εισαγωγή Στην μέχρι τώρα γνωριμία μας με τη χημεία υπάρχει μια «σημαντική απουσία»: ο χρόνος... Είναι λοιπόν «καιρός» να μπει και ο χρόνος ως παράμετρος στη μελέτη ενός

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτέα ύλη με ενδεικτική κατανομή ωρών (Εγκύκλιος με Αρ. Πρωτ /Γ2/ )

Διδακτέα ύλη με ενδεικτική κατανομή ωρών (Εγκύκλιος με Αρ. Πρωτ /Γ2/ ) Διδακτέα ύλη με ενδεικτική κατανομή ωρών (Εγκύκλιος με Αρ. Πρωτ. 152499/Γ2/24 09 2014) ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 1: ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΜΕΤΑΞΥ ΗΛΕΚΤΡΙΚΩΝ ΦΟΡΤΙΩΝ Εισαγωγικό Ένθετο. 2 δ.ω. 1.1 Ο Νόμος του Coulomb 3

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητική Εξέταση. Τρίτη, 15 Ιουλίου /3

Θεωρητική Εξέταση. Τρίτη, 15 Ιουλίου /3 Θεωρητική Εξέταση. Τρίτη, 15 Ιουλίου 2014 1/3 Πρόβλημα 2. Καταστατική Εξίσωση Van der Waals (11 ) Σε ένα πολύ γνωστό μοντέλο του ιδανικού αερίου, του οποίου η καταστατική εξίσωση περιγράφεται από το νόμο

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Εργασία Βιολογίας Καθηγητής: Πιτσιλαδής Β. Μαθητής: Μ. Νεκτάριος Τάξη: Β'2 Υλικό: Κεφάλαιο 3 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Την ενέργεια και τα υλικά που οι οργανισμοί εξασφαλίζουν από το περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

Αναγωγή Οξειδίων με Άνθρακα, Μονοξείδιο του Άνθρακα και Υδρογόνο

Αναγωγή Οξειδίων με Άνθρακα, Μονοξείδιο του Άνθρακα και Υδρογόνο Μάθημα Αναγωγή Οξειδίων με Άνθρακα, Μονοξείδιο του Άνθρακα και Υδρογόνο Εξαγωγική Μεταλλουργία Καθ. Ι. Πασπαλιάρης Εργαστήριο Μεταλλουργίας ΕΜΠ Αναγωγικά μέσα Πως μπορεί να απομακρυνθεί το O 2 (g) από

Διαβάστε περισσότερα

H αρχή της διατήρησης της ύλης και η στοιχειομετρία των ενώσεων. Εισαγωγική Χημεία

H αρχή της διατήρησης της ύλης και η στοιχειομετρία των ενώσεων. Εισαγωγική Χημεία H αρχή της διατήρησης της ύλης και η στοιχειομετρία των ενώσεων Εισαγωγική Χημεία Priestley:Παρασκευή Οξυγόνου, 1774 Εισαγωγική Χημεία Antoine Lavoisier: 1743-1794 Διατύπωσε τον νόμο διατήρησης της μάζας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΔΡΆΣΕΙΣ ΠΡΟΣΘΉΚΗΣ: (1) Προσθήκη στο διπλό δεσμό (> C = C <): i. Προσθήκη υδρογόνου (Η 2 ): C v. H 2v H 2. H 2v 2.

ΑΝΤΙΔΡΆΣΕΙΣ ΠΡΟΣΘΉΚΗΣ: (1) Προσθήκη στο διπλό δεσμό (> C = C <): i. Προσθήκη υδρογόνου (Η 2 ): C v. H 2v H 2. H 2v 2. Νίκος Γαλάνης Καθηγητής Χημείας 2 ο Λύκειο Ηρακλείου ΠΡΣΉΚΗΣ: (1) Προσθήκη στο διπλό δεσμό (> C = C

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελµατικής Εκπαίδευσης του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, όπως

Επαγγελµατικής Εκπαίδευσης του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, όπως ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝ. ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚEYMAΤΩΝ ΕΝΙΑΙΟΣ ΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ, ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΩΝ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥ ΩΝ /ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΤΜΗΜΑ Β - T.E.E Ταχ. /νση: Ανδρέα

Διαβάστε περισσότερα

Ονοματολογία Οργανικών Ενώσεων

Ονοματολογία Οργανικών Ενώσεων Όταν κάποια εποχή το πλήθος των οργανικών ενώσεων ήταν λιγοστό τότε η χρήση εμπειρικών ονομάτων για τον προσδιορισμό τους δεν δημιουργούσε κανένα πρόβλημα. Με την πρόοδο της χημικής έρευνας το πλήθος τους

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΚΙΝΗΤΙΚΗ ΓΕΝΙΚΑ. Σύντομη αναφορά στον όρο «Χημική κινητική» ΠΩΣ ΟΔΗΓΟΥΜΑΣΤΕ ΣΤΑ ΑΝΤΙΔΡΩΝΤΑ

ΧΗΜΙΚΗ ΚΙΝΗΤΙΚΗ ΓΕΝΙΚΑ. Σύντομη αναφορά στον όρο «Χημική κινητική» ΠΩΣ ΟΔΗΓΟΥΜΑΣΤΕ ΣΤΑ ΑΝΤΙΔΡΩΝΤΑ ΧΗΜΙΚΗ ΚΙΝΗΤΙΚΗ ΓΕΝΙΚΑ Σύντομη αναφορά στον όρο «Χημική κινητική» ΠΩΣ ΟΔΗΓΟΥΜΑΣΤΕ ΣΤΑ ΑΝΤΙΔΡΩΝΤΑ Α] ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ Arrhenius Για να αντιδράσουν δυο μόρια πρέπει να συγκρουστούν αποτελεσματικά, δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα