Bυζαντινή εικόνα της Παναγίας Oδηγήτριας από την Άρτα

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Bυζαντινή εικόνα της Παναγίας Oδηγήτριας από την Άρτα"

Transcript

1 Bυζαντινή εικόνα της Παναγίας Oδηγήτριας από την Άρτα Παρατηρήσεις κατά τη συντήρησή της Ιωάννης Λιούγκος Συντηρητής Έργων Τέχνης Στον Ι.Ν. Αγίου Νικολάου Άρτας 1 ανήκει εικόνα προσκυνηταρίου της Παναγίας, διαστάσεων 140 x 80 εκ., 2 που είχε θέση στο κεντρικό προσκυνητάρι κοντά στην κυρία είσοδο. Το προσκυνητάρι, κατασκευασμένο με πολύ λιτή διακόσμηση στο πρώτο μισό του 20ού αιώνα, βρισκόταν σε άσχημη κατάσταση, ήταν χωρίς καλλιτεχνικό ενδιαφέρον και αντικαταστάθηκε. H εικόνα αυτή στην πραγματικότητα ήταν αμφιπρόσωπη. Στη μια πλευρά (που είχε τεθεί σε προσκύνηση) υπήρχε η παράσταση της Παναγίας ζωγραφισμένη με την τεχνική της ελαιογραφίας. Έφερε την επιγραφή Η OΔΗΓΗΤΡΙΑ και παρουσίαζε την Παναγία να αγκαλιάζει τον μικρό Χριστό, που κρατά με το αριστερό του χέρι τη σφαίρα του κόσμου και με το δεξιό ευλογεί. Η τεχνοτροπία την κατέτασσε στο α μισό του 20ού αιώνα. Η άλλη πλευρά είχε απλώς χρωματική επίστρωση 3 και γι αυτό το λόγο δεν είχε προκαλέσει λατρευτικό ή καλλιτεχνικό ενδιαφέρον. Κατά το θέρος του 1998, μου ανατέθηκε η συντήρηση της παράστασης της παραπάνω εικόνας. Κατά τη διαδικασία όμως της εργασίας μας διαπιστώσαμε ότι κάτω από την Παναγία Oδηγήτρια του 20ού αιώνα (στην πλευρά που στο εξής θα αναφέρουμε ως Β όψη), υπήρχε παλαιότερο στρώμα ζωγραφικής. Στο στρώμα αυτό αποκαλύφθηκε έργο, που εκτιμούμε ότι ανήκει στο τέλος του 17ου αιώνα. Παράλληλα, προχωρήσαμε και στη μελέτη της άλλης πλευράς (που στο εξής θα αναφέρεται ως Α όψη), όπου αποκαλύφθηκε παράσταση της Παναγίας Oδηγήτριας, που εκτιμούμε ότι τοποθετείται στον 14ο αιώνα και αποτελεί το κύριο αντικείμενο της παρούσας δημοσίευσης. B OΨH Η συντήρηση Με προσεκτική παρατήρηση της Β όψης (εικ. 1) διαπιστώσαμε μακροσκοπικά ότι στην περιοχή του γονάτου του Χριστού διακρίνονταν με μια ασυνέχεια, λόγω εκδοράς του ζωγραφικού στρώματος, χρυσοκονδυλιές από άλλη χρωματική επιφάνεια. Η ποιότητα του στρώματος αυτού στο δείγμα καθαρισμού, που ακολούθησε, φανέρωνε ότι από κάτω κρυβόταν μια πολύ σημαντικότερη ζωγραφική. Μετά τη μεταφορά της στο εργαστήριο η εικόνα φωτογραφήθηκε στο ορατό φάσμα, ελέγχθηκε αναλυτικά στο στερεομικροσκόπιο, εξετάστηκε στρωματογραφικά και, προκειμένου να αποκτήσουμε μια απεικόνιση του υποκείμενου ζωγραφικού στρώματος και της κατάστασης διατήρησής του, επιχειρήθηκε η εξέτασή της ακτινογραφικά. 4 Η ακτινογράφηση 5 διενεργήθηκε στην περιοχή των προσώπων της Παναγίας και του Χριστού, καθώς η κατάσταση διατήρησής τους θα ήταν καθοριστικής σημασίας για την αφαίρεση ή μη της επιζωγράφισης. Ύστερα από αρκετές δοκιμές, είδαμε να διαγράφονται στην ακτινογραφική πλάκα τα δύο πρόσωπα του επιζωγραφισμένου στρώματος με όλες τους τις λεπτομέρειες. Διαπιστώσαμε έτσι ότι η επιζωγράφιση ακολουθούσε το αρχικό σχέδιο στα πρόσωπα και τις πτυχώσεις, εκτός από την περιοχή του χρυσού βάθους. Εκεί, μαζί με τα συμπιλήματα και τα φωτοστέφανα, αποκαλύφθηκε η ύπαρξη δύο αγγέλων σε στάση δέησης, στις δύο επάνω γωνίες. Εξακριβώσαμε, επίσης, ότι δεν μεσολαβούσε προετοιμασία μεταξύ των δύο στρωμάτων ζωγραφικής, πράγμα που θα επέτρεπε, υπό προϋποθέσεις, να διαχωριστούν μεταξύ τους και να διατηρηθούν αμφότερα. Με τα δεδομένα αυτά τεκμηριώθηκε η απόφαση για την αφαίρεση της επιζωγράφισης. Η αφαίρεση έγινε τμηματικά με τη χρήση οργανικών διαλυτών (εικ. 2). Η εικόνα σωζόταν σε όλη της την έκταση, εκτός από ένα μικρό τμήμα στην επάνω δεξιά γωνία. Ακολούθησε ο υπόλοιπος καθαρισμός, η στερέωση στα όρια της απώλειας και, τέλος, η προστασία της με λεπτό στρώμα βερνικιού. Δεν έγινε χρωματική συμπλήρωση. H εικονογραφία Σε χρυσό βάθος εικονίζεται η Παναγία σε προτομή να κρατεί τον μικρό Χριστό στο αριστερό της χέρι και να γέρνει ελαφρά το κεφάλι της προς το μέρος του (εικ. 3). H Παναγία φορεί γαλάζιο χειριδωτό χιτώνα με χρυσό κέντημα στην παρυφή, ιδίου χρώματος μαντίλι και σκούρο κόκκινο μαφόριο με επίσης χρυσό σιρίτι στην παρυφή. Χρυσά φυλλόσχημα κρόσσια πέφτουν στον αριστερό ώμο. O Χριστός φορεί κι αυτός γαλάζιο χιτώνα και κόκκινο ιμάτιο με έντονες χρυ- 58 τχ. 103 APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ

2 Τα τεχνοτροπικά χαρακτηριστικά της, όπως είναι η γεωμετρική αίσθηση της πτυχολογίας, οι χρυσοκονδυλιές στο ιμάτιο του Χριστού, η απουσία διακοσμητικών στοιχείων, η ποιότητα και η ακρίβεια του σχεδίου, τα λεπτοκαμωμένα δάχτυλα, τα καλοσχηματισμένα γραψίματα των χαρακτηριστικών στα πρόσωπα, η τεχνοτροπία στα πλασίματα των σαρκωμάτων, τα προσεγμένα γραμμικά φωτίσματα και η αποτύπωση βαθιάς πνευματικότητας και ψυχικών χαρακτηριστικών στα πρόσωπα, κατά τη γνώμη μας συνηγορούν στη χρονολόγηση της εικόνας γύρω στα τέλη του 17ου αιώνα. 1. Εικόνα Παναγίας Oδηγήτριας. Η Β όψη με τη νεότερη επιζωγράφιση της ελαιογραφίας. Διακρίνεται το υποκείμενο στρώμα στο γόνατο του Χριστού. σοκονδυλιές. Με το αριστερό χέρι κρατεί τη σφαίρα του κόσμου και με το δεξιό ευλογεί. Στις επάνω γωνίες εικονίζονται δύο άγγελοι σε στάση δέησης. O εικονογραφικός τύπος, παρόλο που αριστερά κάτω από το μονόγραμμα της Παναγίας φέρει την επιγραφή Η OΔΗΓΗΤΡΙΑ, διαφοροποιείται από τον καθιερωμένο. Η Παναγία με το δεξιό της χέρι δεν δείχνει τον Ιησού, όπως συνηθίζεται, αλλά κάνει μια κίνηση προσέγγισης και αβρότητας, ενώ και ο Χριστός κρατεί στο αριστερό του χέρι τη σφαίρα αντί για ειλητάριο. O τύπος προσομοιάζει συνεπώς με τη Θεοτόκο Madre della Consolazione 6 (= Παρηγορίας). Σε εικόνες αυτού του τύπου 7 συγχωνεύονται στοιχεία της υστερογοτθικής ζωγραφικής (στάση του Χριστού σε κοντραπόστο, σφαίρα του κόσμου, ενδύματα) με χαρακτηριστικά της κρητικής εικονογράφησης (ελληνική τυπολογία στα πρόσωπα και χρυσό βάθος). Η εικονογράφηση της παρούσας εικόνας προέρχεται από τον βυζαντινό τύπο της Oδηγήτριας, με την προσθήκη της σφαίρας του κόσμου, όπως αναφέρθηκε, και χωρίς άλλα δυτικότροπα στοιχεία. APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ τχ. 103 Α OΨΗ Η συντήρηση Αρχικά, στην κύρια όψη δεν φαινόταν παρά μια ενιαία χρωματική επίστρωση που κάλυπτε ολόκληρη την επιφάνεια (εικ. 4). Η συντήρησή της ξεκίνησε με τη σταδιακή αφαίρεση των επιχρωματισμών, αφού διαπιστώσαμε πως κάτω από μια δυο μικροαπολεπίσεις διακρινόταν επίστρωση χρυσού βάθους. O καθαρισμός ξεκίνησε από την αριστερή κάτω περιοχή της εικόνας. Τμηματικά αφαιρέθηκε πρώτα το στρώμα της καφετιάς απόχρωσης λαδομπογιάς, μετά ένα γκρίζο αστάρι που είχε περαστεί από κάτω και στο τέλος το στρώμα του βερνικιού, μαζί με την αιθάλη, τους ρύπους, τα σταξίματα κεριών και τις όποιες άλλες επικαθίσεις (εικ. 5). Χρησιμοποιήσαμε παροχή θερμού αέρα και μίγματα οργανικών διαλυτών. Αποκαλύφθηκε έτσι η εξαιρετικής τέχνης βυζαντινή εικόνα της Παναγίας Oδηγήτριας (εικ. 6). Το ζωγραφικό στρώμα χαρακτηρίζεται από πολύ καλή πρόσφυση με την προετοιμασία, με μικρές μόνο απολεπίσεις. Η φθορά του είναι ορατή σαν ένα επιφανειακό «ξεθώριασμα» και προέρχεται από την καταπόνηση του έργου με την πάροδο του χρόνου. Στη συνέχεια, έγινε στερέωση της ζωγραφικής επιφάνειας και της προετοιμασίας. Στις πολλές μικρότερες και μεγαλύτερες οπές, που ήταν διάσπαρτες στο κεντρικό κυρίως τμήμα της εικόνας και είχαν δημιουργηθεί από τα καρφιά, τα οποία στήριζαν πιθανώς μια αργυρή επένδυση, προστέθηκε μίγμα συνθετικού κεριού και ρητίνης. Δεν έγιναν συμπληρώσεις. Η εικόνα προστατεύτηκε με ένα λεπτό στρώμα βερνικιού. Στο ξύλο παρατηρήθηκε πολύ μικρή προσβολή από ξυλοφάγα έντομα, που δεν φανερώνει, ωστόσο, σημαντική εξασθένιση του ξύλου. Η διάμετρος και το σχήμα των οπών, που αποτελούν σημεία εξόδου και όχι εισόδου των εντόμων, λίγο πριν από τη διαδικασία του ζευγαρώματός τους, μαρτυρεί την ύπαρξη ανοβίων (σαράκι). Έγινε εμποτισμός με απεντομωτικό οργανικού διαλύτη χωρίς πρόσθετη χρήση στερεωτικού. H τεχνική κατασκευής 8 και η τεχνολογία των υλικών Ξύλινος φορέας. Η εικόνα είναι σκαφωτή. Φέρει αυτόξυλο λοξότμητο πλαίσιο, διακριτό σήμερα μόνο στις τρεις πλευ- 59

3 2. Εικόνα Παναγίας Oδηγήτριας. Η Β όψη κατά τη διάρκεια της αφαίρεσης της επιζωγράφισης και του καθαρισμού. 3. Η Β όψη της Παναγίας Oδηγήτριας της μεταβυζαντινής περιόδου. 4. Η Α όψη με τη χρωματική επίστρωση που κάλυπτε ολόκληρη την επιφάνεια. 5. Η Α όψη κατά τη διάρκεια της αφαίρεσης των διαδοχικών επιχρωματισμών και του καθαρισμού. 60 τχ. 103 APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ

4 APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ τχ Η Α όψη με τη βυζαντινή εικόνα της Παναγίας Oδηγήτριας. ρές της. Η δεξιά μακριά πλευρά είχε πριονιστεί και παλαιότερα αφαιρεθεί κατά μήκος της ένα κομμάτι πλάτους περίπου 2 εκ., για να προσαρμοσθεί πιθανώς στις ανάγκες μιας μεταγενέστερης θέσης της. 9 Είναι κατασκευασμένη από μονοκόμματο ξύλο, που προέρχεται από πλατύφυλλο δέντρο, 10 πιθανότατα καρυδιά, κομμένο εφαπτομενικά 11 κοντά στο κέντρο του κορμού. Στην πίσω πλευρά της δεν παρατηρούνται ίχνη τρέσων, αλλά ούτε και κάποια κατεργασία του ξύλου με σκαρπέλο. 12 Αντίθετα, και η πίσω επιφάνεια είναι λεία και, κρίνοντας από το γεγονός ότι η εικόνα δεν έχει σκεβρώσει ή σχιστεί, θα καλυπτόταν από κάποια επίστρωση (κόλλα ή βερνίκι) πριν από τη μεταγενέστερη εικονογράφησή της. 13 Συμπεραίνεται, επίσης, ότι ο κορμός του δέντρου κόπηκε την κατάλληλη εποχή και αφέθηκε να στεγνώσει για αρκετό διάστημα, ίσως και για μερικά χρόνια. Τέλος, δεν χρησιμοποιήθηκε το εξωτερικό τμήμα του κορμού κοντά στο φλοιό που είναι λιγότερο ανθεκτικό, πιο μαλακό και πιο ευπρόσβλητο από τους μύκητες και τα έντομα. Ακολουθήθηκε συνεπώς η ενδεδειγμένη διαδικασία κατασκευής του ξύλινου φορέα, ένδειξη και αυτή της υψηλής ποιότητας του έργου. Προετοιμασία. Πάνω από το ξύλο συναντήσαμε ύφασμα, που καλύπτει πιθανότατα ολόκληρη την επιφάνεια. Με εξέταση στο μικροσκόπιο διαπιστώθηκε ότι είναι λινό. Έχει μέτριο πάχος και σχετικά πυκνή ύφανση. Είχε εμποτιστεί και στερεωθεί στο ξύλο με αρκετή ποσότητα ζωικής κόλλας και πάνω του είχε απλωθεί το στρώμα της προετοιμασίας από γύψο και ζωική κόλλα, σε μέτριο πάχος χωρίς διακριτά υποστρώματα. Σώζεται ολόκληρο με πολύ καλή πρόσφυση και συνεκτικότητα. Παρατηρώντας το μικρό πλάτος των ρωγμών (κρακλέ) διαπιστώσαμε ότι αυτές είναι διαμπερείς στο βάθος της προετοιμασίας, περίπου ισοπαχείς μεταξύ τους και ότι παρουσιάζεται μια «κανονικότητα» της διάταξής τους στην επιφάνεια της εικόνας. Συμπεραίνεται ως εκ τούτου ότι πρόκειται για ένα πολύ ανθεκτικό υπόστρωμα, που, κατά κύριο λόγο, οφείλεται στη διαδικασία που ακολουθήθηκε κατά την εφαρμογή του. Περάστηκε με πινέλο σε πολλά διαδοχικά στρώματα, για καλύτερη ομαλοποίηση και εν γένει φινίρισμα. Ζωγραφικό στρώμα. Πάνω στην προετοιμασία είναι διακριτά τα χαράγματα με τα οποία ορίζεται το περίγραμμα των μορφών και τα φωτοστέφανα, χωρίς άλλα επιμέρους χαράγματα για την απόδοση σχεδιαστικών λεπτομερειών. Το χρύσωμα, που έγινε με στιλβωτό χρυσό, 14 προχωρεί και μέσα στα όρια των μορφών, όπως φαίνεται από μικροαπολεπίσεις του χρώματος. Τα χρώματα δουλεύτηκαν με την τεχνική της αυγοτέμπερας. Ένα χαρακτηριστικό στοιχείο είναι η τεχνική που χρησιμοποίησε ο ζωγράφος για την απόδοση των χρυσοκονδυλιών στα ιμάτια των δύο αγγέλων, στις επάνω γωνίες (εικ. 7). Αυτές δεν έγιναν με κάποια από τις γνωστές τεχνικές πάνω από το χρώμα των ενδυμάτων, 15 αλλά με αιχμηρό εργαλείο χαράχθηκε με μεγάλη δεξιοτεχνία το χρώμα σε όλο το πάχος του, αφήνοντας να φανεί από κάτω το φύλλο χρυσού, δίνοντας με τον τρόπο αυτό την εντύπωση της πινελιάς. Βερνίκι. Η εικόνα διατηρούσε μέχρι τον καθαρισμό της υπολείμματα του στρώματος του αρχικού βερνικιού. Το πάχος του, η σκληρότητά του, η ελαφρά κοκκινωπή απόχρωση που είχε στην οξειδωμένη του πλέον μορφή, παραπέμπει στη χρήση του κολοφωνίου ή της σανδαράχης, ως ενός από τα συστατικά του βερνικιού. H Παναγία Oδηγήτρια, που αποτελούσε την κύρια και αρχικά τη μοναδική (;) 16 όψη της εικόνας, ήταν λιτανευτική. Η τεχνικής φύσεως ένδειξη που συνηγορεί στον ισχυρισμό αυτό είναι η εγκοπή (βάθυνση) που υπάρχει στο μέσον τής κάτω ακμής του ξύλου. Χρησίμευε στο να στερεωθεί το κοντάρι που την κρατούσαν και την περιέφεραν. H εικονογραφία Η εικόνα επαναλαμβάνει τον εικονογραφικό τύπο της Παναγίας Oδηγήτριας. 17 Εικονίζεται η Παναγία μετωπική, σε προτομή, με το κεφάλι της ελαφρά κεκλιμένο προς τον μι- 61

5 κρό Χριστό, τον οποίο κρατεί και αγκαλιάζει προστατευτικά με το δεξιό της χέρι έχοντας το αριστερό μπροστά στο στήθος της σε στάση δέησης. Φορεί βαθυκάστανο μαφόριο με κόκκινη από κιννάβαρι φόδρα, χρυσοκέντητο σιρίτι στην παρυφή και κρόσσια με τριφυλλόσχημες απολήξεις, που πέφτουν στον αριστερό ώμο. Από κάτω διακρίνεται βαθυκύανος χειριδωτός χιτώνας και ίδιας απόχρωσης μαντίλι. O μικρός Χριστός κάθεται άνετα στην αγκαλιά της Παναγίας, σαν σε θρόνο, σε στάση τριών τετάρτων. Με το δεξί χέρι ευλογεί, ενώ με το αριστερό κρατεί κλειστό ειλητάριο που ακουμπά στο αντίστοιχο γόνατο. Φορεί φαρδύ, ωχροκίτρινο χειριδωτό χιτώνα και ιμάτιο, με πυκνές χρυσοκονδυλιές και πλούσιες γεωμετρικές και επιμελημένες πτυχώσεις. Σχεδιάζεται με ψηλό μέτωπο σε σχεδόν τριγωνικό σχήμα, φωτισμένο μόνο στη μισή περιοχή, όπως και το υπόλοιπο πρόσωπο και ο λαιμός. Πυκνά καστανά μαλλιά που σχηματίζουν εύπλαστους βοστρύχους πλαισιώνουν το σαρκώδες πρόσωπο. Oι φωτοστέφανοι είναι απλοί εγχάρακτοι κύκλοι. Στο ύψος του μετώπου της Παναγίας αριστερά και δεξιά βρίσκεται η επιγραφή Η OΔΗΓΗΤΡΙΑ με κόκκινα κεφαλαία γράμματα. Κόκκινα είναι επίσης και τα συμπιλήματα IC XC και ΜΗΡ ΘV πάνω από τα αντίστοιχα φωτοστέφανα. Στις επάνω γωνίες της εικόνας είναι ζωγραφισμένοι δύο άγγελοι με σκεπασμένα τα χέρια σε ένδειξη σεβασμού. Στα πρόσωπα ο προπλασμός είναι σκούρος καστανός με ελαφρά πρασινωπή απόχρωση. Η σάρκα σε ανοιχτόχρωμη απόχρωση με ώχρα, άσπρο και λίγο κιννάβαρι δένεται με τον προπλασμό με απαλό ωχροκόκκινο γλυκασμό. Τα λευκά φωτίσματα, γραμμικά και περιορισμένα, τονίζουν διακριτικά τα εξέχοντα μέρη της σάρκας. Εκεί που το λευκό χρώμα πυκνώνει για να αποδοθούν το ανασηκωμένο φρύδι, το τονισμένο μήλο, η σύσπαση της μύτης και η αυστηρή έκφραση στο στόμα του Χριστού ή να διαγράψει αφαιρετικά λεπτά σημεία στη μύτη, το άσπρο του ματιού ή το αφτί του, αποκαλύπτεται μια αξιοσημείωτη ζωγραφική δεξιότητα και μια φροντίδα κομψότητας της φόρμας, που αναδεικνύουν και την ψυχογραφική ικανότητα του καλλιτέχνη. O ζωγράφος πλάθει τα φυσιογνωμικά χαρακτηριστικά των μορφών χωρίς καθόλου σχεδόν «γραψίματα». Με το πλάσιμο μόνο και τον όγκο του χρώματος της σάρκας και των φωτισμάτων μεταφέρει και διαχέει το φως με μια ελεγχόμενη ένταση, προσδίδοντας στα πρόσωπα εσωτερική δύναμη και πνευματικότητα. Η απόδοσή τους με σχεδιαστική και χρωματική ελευθερία χωρίς επιτηδευμένες λεπτομέρειες, φανερώνει εμπειρία περισσότερο στο χειρισμό μεγάλων επιφανειών (τοιχογραφιών), παρά φορητών εικόνων και μικρογραφιών. Ενδεικτικό επίσης της πιο ελεύθερης, χωρίς στυλιζαρίσματα, αντιμετώπισης της ζωγραφικής, είναι ότι χρησιμοποιεί τον ίδιο προπλασμό για τα μαλλιά και το πρόσωπο του Χριστού, ενώ συνήθως τα μαλλιά προπλάθονται με πιο σκούρο χρώμα και διαχωρίζονται σχεδιαστικά. Δάνειο από τη μνημειακή ζωγραφική αποτελεί και η πραγμάτευση των όγκων, με την Παναγία να απεικονίζεται, τηρουμένων και των αναλογιών, με μεγάλο σωματικό πλάτος, αρκετά μεγαλύτερη από τον Χριστό. Εκφράζεται με τον τρόπο αυτό η μεγαλοπρέπεια, που απαιτεί η συγκεκριμένη παράσταση και η λιτανευτική χρήση της εικόνας. Η χρήση του κόκκινου χρώματος της φόδρας στο μαφόριο της Παναγίας, που διαφαίνεται διακριτικά σε σημεία γύρω από το πρόσωπό της, είναι επίσης ένα ζωγραφικό στοιχείο με ιδιαίτερη δυναμική. Η μορφή της με μέγεθος επιβλητικό, που εντείνεται από τα ρούχα σε σκούρους τόνους, αποπνέει μια μεγαλοπρέπεια που συνδυάζεται όμως με μελαγχολική γλυκύτητα και ανθρώπινη τρυφερότητα. Όλες οι μορφές έχουν όγκο στα σαρκώματα. Oι πτυχώσεις είναι μαλακές και αφήνουν τους όγκους των σωμάτων να διαγράφονται διακριτικά. Oι τονικές διαβαθμίσεις είναι ήρεμες. Oι θερμές αποχρώσεις του καφέ στα σαρκώματα συνδυάζονται αρμονικά με τα σκούρα ενδύματα της Παναγίας και ενταγμένα στο πορτοκαλί τόνου χρυσό βάθος δίνουν τον τελικό τόνο στην παράσταση. O μικρός Χριστός δεν δείχνει καθόλου παιδί (εικ. 8). Με φυσιογνωμική αυστηρότητα και τραχιά ευρωστία, το πρόσωπό του έρχεται να συνδυαστεί με την «ιερατική» ακινησία του σώματός του. Τελικά, ο «ρεαλισμός», που με μια γρήγορη ματιά μοιάζει να αποτυπώνεται στο πρόσωπό του, δεν είναι «ανθρώπινος» ούτε ανήκει στο χρόνο, διότι δεν έχει στιγμιαία αναφορά. Βρίσκεται έξω από το χρόνο και τον τόπο. Συνεπώς πρόκειται για μια εικόνα κατ εξοχήν ιδεαλιστική. O Χριστός και η Παναγία φαίνονται να είναι ακίνητοι. Τη στατικότητα του σώματος του Χριστού υπογραμμίζουν οι γραμμικές πτυχώσεις του ιματίου του. Ταυτόχρονα όμως, όλα τα πρόσωπα έχουν ένα δικό τους ρυθμό δηλώνοντας μια εσωτερική κίνηση. Στον Χριστό, η κίνηση αυτή αποτυπώνεται στο πλάσιμο του προσώπου του, ενώ στην Παναγία στην ελαφριά κλίση του κεφαλιού της και στον ελαφρά ανασηκωμένο αριστερό της ώμο. Oι άγγελοι στις επάνω γωνίες, έχοντας το ένα φτερό ψηλότερα ο καθένας, δίνουν την εντύπωση ότι δεν παραστέκονται απλά αλλά κινούνται προς την κεφαλή της Παναγίας, που συμπίπτει με τη χρυσή τομή της σύνθεσης. Η συγκρατημένη και συγχρόνως δυναμική οργάνωση της σύνθεσης, με τον ενιαίο ρυθμό και τη σωστή χρωματική σύλληψη, χαρακτηρίζει τον άγνωστο ζωγράφο της εικόνας. Κύριος των τεχνικών κατακτήσεων της εποχής του, σφραγίζει το έργο με έναν καθαρά προσωπικό τόνο, γεγονός που τον τοποθετεί, κατά τη γνώμη μας, στους καλύτερους βυζαντινούς τεχνίτες της περιόδου του. Φαίνεται επίσης ότι η ανάμνηση της εικόνας της Παναγίας Oδηγήτριας της Κωνσταντινούπολης, κατείχε κορυφαία θέση στη συνείδηση των οικογενειών των ευγενών που εγκα- 62 τχ. 103 APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ

6 7. Λεπτομέρεια από τη βυζαντινή εικόνα της Παναγίας Oδηγήτριας. Διακρίνονται τα χαράγματα στα ενδύματα του αγγέλου για την απόδοση των χρυσοκονδυλιών. 8. Λεπτομέρεια με το πρόσωπο του Χριστού από τη βυζαντινή εικόνα της Παναγίας Oδηγήτριας. θίστανται στην Άρτα, με την κατάληψη της Πόλης από τους Λατίνους ( ) μεταφέροντας εκεί τον πλούτο, την καλλιέργεια και τα βυζαντινά ήθη. 18 Στην εικονογράφηση και στην τεχνοτροπία της εικόνας συνδυάζονται ιδεαλιστικά και ρεαλιστικά στοιχεία, παρουσιάζοντας στενή σχέση με έργα του τέλους του 13ου αιώνα και των αρχών του 14ου αιώνα. Τα προσωπογραφικά χαρακτηριστικά της Παναγίας, που αποπνέουν ηρεμία και ευγένεια πλησιάζοντας στον κλασικό της τύπο με την εξιδανικευμένη γυναικεία ομορφιά, συνδυαζόμενα με την πιο ρεαλιστική απόδοση και με την πλαστική δύναμη του Χριστού, συναντώνται στη ζωγραφική του 14ου αιώνα. 19 Χαρακτηριστικά της Παναγίας, όπως η λεπτή και μακριά μύτη, ο σκιοφωτισμός που ροδίζει στις παρειές, τα σχεδόν γραμμικά φώτα, τοπικά περιορισμένα, που λειτουργούν σαν φωτεινές ανταύγειες (διακρίνονται παρά το γεγονός ότι η ζωγραφική στο πρόσωπο δεν διατηρείται επαρκώς), αναγνωρίζονται και σε άλλα έργα της περιόδου, όπως στη Θεοτόκο Βρεφοκρατούσα (πρώτο τέταρτο του 14ου αιώνα) του Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού στη Θεσσαλονίκη, 20 στην Παναγία Βρεφοκρατούσα από το ναό του Αγίου Νικολάου Oρφανού Θεσσαλονίκης, 21 και στο ναό των Αγίων Ιωακείμ και της Άννης (1315) στη Στουντένιτσα της Σερβίας. 22 Το μέτωπο επίσης της Παναγίας, ευρύ και καλυμμένο από το μαντίλι ώστε να αφήνεται να διαγραφεί μια στενή μόνο περιοχή πάνω από τα μάτια, αποτελεί κι αυτό χαρακτηριστικό της ίδιας περιόδου, καθώς σε μεταγενέστερες εικόνες αρχίζει να φαίνεται μεγαλύτερο τμήμα του μετώπου της. O εικονιστικός τύπος του Χριστού, με παχουλό πρόσωπο, αδρά χαρακτηριστικά, υψηλό μέτωπο, πολύ κοντή μύτη και πιγούνι APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ τχ. 103 που εισέχει, είναι του συρμού από το δεύτερο μισό του 13ου αιώνα, στην πρώτη περίοδο της τέχνης των Παλαιολόγων, όπως μπορούμε να δούμε στην ολόσωμη Παναγία Βρεφοκρατούσα της Μονής Βατοπαιδίου 23 και στην Παναγία Oδηγήτρια (πρώτη εικοσαετία 14ου αιώνα) της Μονής Χιλανδαρίου. 24 H τεχνική του πλασίματος των μορφών με τα φωτεινά μέρη σε μικρά επίπεδα, που αποδίδουν όγκο στα σαρκώματα αλλά και μια ιδιαίτερη πνευματικότητα, αναγνωρίζεται αργότερα σε έργα του κορυφαίου ζωγράφου Θεοφάνη του Έλληνα. Η άμεση σχέση που παρουσιάζει η εικόνα της Παναγίας Oδηγήτριας της Άρτας με τα παραπάνω έργα, η παραγωγή των οποίων συνδέεται με εργαστήρια της Θεσσαλονίκης, μας οδηγούν να χρονολογήσουμε την εικόνα στο πρώτο μισό του 14ου αιώνα και να τη συνδέσουμε με το καλλιτεχνικό περιβάλλον της Θεσσαλονίκης. 25 O ζωγράφος φαίνεται ότι προέρχεται ή επηρεάζεται από αυτό το καλλιτεχνικό περιβάλλον που, με την εμφάνιση και του ησυχαστικού κινήματος, έχει ως χαρακτηριστικά του την ιερατικότητα των μορφών, οι οποίες αποπνέουν πνευματική ένταση, δύναμη και πλαστικότητα. Έρχονται σε αντίθεση με τις ραδινές, γεμάτες κομψότητα και ευγένεια φιγούρες με τις ανάλαφρες κινήσεις και τις αρμονικές χρωματικές κλίμακες, τις οποίες συναντάμε σε έργα ζωγράφων που προέρχονται από το καλλιτεχνικό περιβάλλον της Κωνσταντινούπολης της ίδιας περιόδου. Η χρονολογική αυτή απόδοση σχετίζεται, εξάλλου, με την πολύ αξιόλογη οικοδομική δραστηριότητα που γνώρισε η πρωτεύουσα του Δεσποτάτου της Ηπείρου από τα τέλη του 13ου αιώνα, όταν ανεγείρονται και διακοσμούνται εκεί τα σημαντικότερα μνημεία της. Ευρήματα όπως η συγκεκριμένη εικόνα αλλά και τοιχογρα- 63

7 φίες και γλυπτά διαφορετικών τεχνοτροπιών και αισθητικών αναζητήσεων, που σταδιακά έρχονται στο φως και μελετώνται, συντείνουν στο να αποδοθεί στην Άρτα του 13ου και 14ου αιώνα η ύπαρξη ενός καλλιτεχνικού κέντρου με ευρεία παραγωγή και ιδιαίτερη καλλιτεχνική αξία. ΣHMEIΩΣEIΣ * O Iωάννης Λιούγκος είναι πτυχιούχος του Tμήματος Συντήρησης Aρχαιοτήτων και Έργων Tέχνης του TEI Aθήνας, διπλωματούχος (DEA) της Ecole Pratique des Hautes Etudes (Παρίσι). Eργάζεται στο Tμήμα Mουσείων και Πολιτισμού του Δήμου Iωαννιτών και είναι υπεύθυνος συντήρησης των Έργων Tέχνης του Δήμου Iωαννιτών. 1. Βλ. Σεραφείμ Ξενόπουλος, Δοκίμιον ιστορικής τινός περιλήψεως της τότε αρχαίας και εγκρίτου Ηπειρωτικής πόλεως Άρτης και της ωσαύτης νεωτέρας πόλεως Πρεβέζης, εν Αθήναις 1884, επανέκδοση Άρτα 1986, σ Σύμφωνα με τον Σ. Ξενόπουλο, ο αρχικός ναός κτίστηκε το 1625, αναγέρθηκε μεγαλύτερος το 1852 και επισκευάστηκε το Σήμερα, χωρίς να έχουν σωθεί παλαιότερες τοιχογραφίες, τοιχογραφείται από την αρχή ενώ και το τέμπλο του είναι σύγχρονο. 2. Μια πρώτη συνοπτική παρουσίαση της εικόνας έγινε από τον Δ. Γιαννούλη, «Αμφιπρόσωπη εικόνα Παναγίας Oδηγήτριας από τη Βυζαντινή Άρτα», σε ανακοίνωση του 2ου Διεθνούς Aρχαιολογικού και Iστορικού Συνεδρίου για τη βυζαντινή Άρτα και την περιοχή της (Mουσικοφιλολογικός Σύλλογος Σκουφάς, Απριλίου 2002). 3. Αυτό αποτελεί συνηθισμένη πρακτική πρόχειρης αντιμετώπισης των εικόνων, που είναι τοποθετημένες σε τέμπλα αλλά και ολόκληρων τέμπλων, που πολύ συχνά επιχρωματίζονται, σύμφωνα με την ίδια αντίληψη που οι τοιχογραφίες ασβεστώνονται, για να ικανοποιήσουν την ανάγκη «εξωραϊσμού» του χώρου από τους κατοίκους. Έχουμε συναντήσει μέχρι και πέντε διαδοχικά στρώματα χρώματος, όπως για παράδειγμα στο τέμπλο του Ι.Ν. Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης Φιλοθέης Άρτας, που συντηρήσαμε πρόσφατα και όπου αποκαλύφθηκε ένα εξαιρετικής τέχνης επίχρυσο στιλβωτό τέμπλο του 18ου αιώνα κάτω από τους επάλληλους επιχρωματισμούς. 4. Για τις μεθόδους διερεύνησης των έργων τέχνης, ενδεικτικά βλ. Y. Chryssoulakis / J.M. Chassery, The Application of Physiochemical Methods of Analysis and Image Processing Techniques to Painted Works of Art, Αθήνα Επίσης, Α. Αγοράνου-Αλεξοπούλου / Ι. Χρυσουλάκης, Θετικές επιστήμες και έργα τέχνης, Αθήνα 1993, όπως και Α. Αλεξοπούλου / Ε. Ιωακείμογλου / Π. Μοίρα, Ανάλυση των υλικών κατασκευής των ζωγραφικών έργων με φυσικοχημικές τεχνικές, Αθήνα Για εξέταση ακτινογραφικά, βλ. ακόμη, Μ. Politis / P. Politis / J. Artopoulos, «The contribution of radio diagnostic hospital equipment in the conservation of Byzantine icons», Proceedings of ICOM Committee for Conservation, 10th triennial meeting, τ. 2, 1993, σ Η ακτινογραφία παρέχει πληροφορίες που αφορούν την προετοιμασία, το ύφασμα, το ξύλινο υποστήριγμα, την έκταση των στοών που σκάβουν στο ξύλο τα διάφορα έντομα, την ύπαρξη και το είδος καρφιών, τα χρωματικά στρώματα και, το σημαντικότερο, την ύπαρξη μερικής ή ολικής επιζωγράφισης. Ως μέθοδος χρησιμοποιείται με επιτυχία από το τέλος της δεκαετίας του 50 στο Βυζαντινό Μουσείο Αθηνών. Η δυσκολία της έγκειται στο ότι για κάθε ακτινολογικό μηχάνημα και για κάθε εικόνα πρέπει να ρυθμίζονται ξεχωριστά οι παράμετροι τάση, ένταση και χρόνος εκπομπής της ακτινοβολίας. 5. Η συγκεκριμένη εξέταση πραγματοποιήθηκε στο ακτινολογικό εργαστήριο του ιατρού-ακτινολόγου κ. Ν. Κατσαράκη στα Ιωάννινα, στον οποίο εκφράζω τις ευχαριστίες μου. 6. Για την προέλευση του τύπου έχουν διατυπωθεί οι απόψεις ότι είναι δημιουργία της δυτικής ζωγραφικής ή ότι προέρχεται από τη βυζαντινή εικονογραφία της Oδηγήτριας. Το θέμα στον ελλαδικό χώρο καθιερώνεται μετά τον 15ο αιώνα, ίσως από τον κρητικό ζωγράφο Νικόλαο Τζαφούρη και γνωρίζει μεγάλη διάδοση μέχρι και τον 18ο αιώνα. Η ονομασία του εικονογραφικού τύπου προέρχεται από μια ανάλογη εικόνα που βρισκόταν τον 15ο αιώνα σε ομώνυμη εκκλησία της Ρώμης, βλ. Μ. Χατζηδάκης, Εικόνες της Πάτμου, Αθήνα 1977, αριθ. 42. Η παράσταση της εικόνας εννοιολογικά σχετίζεται με τον Χριστό ως βασιλέα και αρχιερέα και υποδηλώνει τη μελλοντική θυσία του, βλ. Χρυσάνθη Μπαλτογιάννη, Εικόνες. Μήτηρ Θεού, Αθήνα 1994, σ Ενδεικτικά, βλ. Ζωή Μυλωνά, Κατάλογος Μουσείου Ζακύνθου, Αθήνα 1998, σ. 52, εικ. ΜΖ1. Επίσης, βλ. O Περίπλους των εικόνων. Κέρκυρα 14ος- 18ος αιώνας, κατάλογος έκθεσης (Ιούνιος-Σεπτέμβριος 1994, Ναός του Αγίου Γεωργίου στο Παλαιό Φρούριο), YΠΠO - ΔBMM - 8η EBA - Iερ. Mητρ. Kερκύρας, Παξών και Διαποντίων Nήσων, Αθήνα 1994, εικ. 23 (Ν. Τσελέντη), εικ. 32 (Σ. Χονδρογιάννης), εικ. 34 (Β. Παπαδοπούλου), εικ. 43 (Α. Λαζαρίδου). 8. Για την τεχνική κατασκευής των βυζαντινών και μεταβυζαντινών εικόνων στην Ελλάδα, βλ. Διονυσίου του εκ Φουρνά, Ερμηνεία της Ζωγραφικής Τέχνης ( ), έκδ. Παπαδόπουλου-Κεραμέως, εν Πετρουπόλει 1909 και Φώτιος Κόντογλου, Έκφρασις της ορθοδόξου εικονογραφίας, Αστήρ, Αθήνα Έκτοτε, τα λιγοστά άρθρα που έχουν δημοσιευθεί αφορούν παρατηρήσεις που προέκυψαν με τη βοήθεια φυσικοχημικών μεθόδων διερεύνησης, χωρίς όμως συγκριτικές αναλύσεις, λόγω έλλειψης αντίστοιχων στοιχείων από άλλες εικόνες και συνεισφέρουν σε ένα μελλοντικό corpus της τεχνικής των βυζαντινών εικόνων. Ενδεικτικά, βλ. Ν. Χατζηδάκη / J. Philippon / Γ. Χρυσουλάκης / Α. Αλεξοπούλου, «Συμβολή των φυσικοχημικών μεθόδων διερεύνησης στη διερεύνηση 13 εικόνων του Βυζαντινού Μουσείου», ΔΧΑΕ 13 ( ), σ Βλ. επίσης, Κ. Μιλάνου, «Η Φυγή στην Αίγυπτο. Παρατηρήσεις πάνω στην τεχνική του έργου», Θυμίαμα στη μνήμη της Λασκαρίνας Μπούρα, Αθήνα 1994, όπως και Α. Παπαδοπούλου, «Oι περιπέτειες μιας βυζαντινής εικόνας από τη Θεσσαλονίκη: ζητήματα συντήρησης», στο Μ. Βασιλάκη (επιμ.), Βυζαντινές εικόνες: τέχνη, τεχνική και τεχνολογία, Πανεπιστημιακές Eκδόσεις Κρήτης, 2002, σ Κρίνοντας από το γεγονός ότι το τμήμα της ζωγραφικής επιφάνειας που αντιστοιχεί στην περιμετρική ταινία λείπει και από την εικόνα του 17ου αιώνα της Β όψης ενώ το στρώμα της επιζωγράφισης ήταν ακέραιο, συμπεραίνουμε ότι η αφαίρεση του κομματιού έγινε ταυτόχρονα με τη νεότερη επιζωγράφιση. 10. Η διαπίστωση προέρχεται από τη μακροσκοπική εξέταση και την παρατήρηση στο στερεομικροσκόπιο, όπου συνεκτιμώνται το είδος των αυξητικών δακτυλίων, η πυκνότητα του ξύλου, το χρώμα του, η ύπαρξη ή μη ρητινοφόρων αγωγών καθώς και μια σειρά άλλων ιδιοτήτων, που μας επιτρέπουν να διακρίνουμε κατ αρχάς την κατηγορία κωνοφόρο ή πλατύφυλλο στην οποία ανήκει το δέντρο που χρησιμοποιήθηκε. Για την ακριβή ταυτοποίηση απαιτείται εξειδικευμένο αναλυτικό εργαστήριο. Φαίνεται όμως ότι πρόκειται για καρυδιά. 11. Εφαπτομενική ονομάζεται η κοπή στην οποία ο κορμός τεμαχίζεται κατά μήκος, σε παράλληλες τομές. Όσο μεγαλύτερη είναι η απόσταση μιας τέτοιας σανίδας από το κέντρο (οι αυξητικοί δακτύλιοι τείνουν να διατάσσονται οριζόντια κοιτάζοντάς τη στο πάχος της [σόκορο]), τόσο μεγαλύτερη είναι η παραμόρφωσή της κατά το στέγνωμα. Καλύτερη συμπεριφορά, σε ό,τι αφορά τη μεταβολή του όγκου τους, έχουν οι σανίδες που βρίσκονται κοντά στο κέντρο του κορμού. Σε αυτές οι αυξητικοί δακτύλιοι διατάσσονται σχεδόν παράλληλα μεταξύ τους και είναι κάθετοι στο σόκορο. 12. Η πρακτική αυτή, που έδινε την εντύπωση πελεκητής επιφάνειας, εφαρμοζόταν συνήθως στις μεγάλες μονόξυλες εικόνες, που προέρχονται από πλατύφυλλα δέντρα, διότι εξαιτίας των ινών τους στα κωνοφόρα δεν επιτυγχάνεται η ίδια λεία εντύπωση όταν γίνει κατεργασία τους με σκαρπέλο. Χρησίμευε στο να μειώνεται ο ρυθμός ανταλλαγής της υγρασίας του ξύλου με το περιβάλλον και κατά συνέπεια να αποφεύγεται το σκέβρωμα. 13. Oι όποιες παραμορφώσεις των ξύλινων υποστηριγμάτων των εικόνων συμβαίνουν εξαιτίας της γρήγορης ανταλλαγής της υγρασίας στην πίσω πλευρά που μένει ελεύθερη. Όταν ο ρυθμός αυτός επιβραδύνεται με κάποια επίστρωση, τότε περιορίζονται δραστικά και οι κινήσεις του ξύλου. 14. Στην πίσω όψη, το χρυσό βάθος έγινε με κολλητό και όχι στιλβωτό χρυ- 64 τχ. 103 APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ

8 σό. Είναι εμφανείς οι ακμές των τετράγωνων φύλλων χρυσού που κολλήθηκαν, ένδειξη ότι δεν ακολούθησε στίλβωμα, αλλά και η διαφορά στην οπτική εντύπωση. 15. Τεχνικές που συνηθίζονταν στις χρυσοκονδυλιές ήταν: α) το χρύσωμα με φύλλο χρυσού, αφού είχε προηγηθεί το πέρασμα με πινέλο κάποιας διαφανούς κολλητικής ουσίας πάνω στο χρώμα ώστε να συγκρατήσει, μόνον εκεί, το χρυσό, ή β) με χρυσόσκονη που την περνούσαν απ ευθείας με πινέλο με τη βοήθεια κάποιου συνδετικού ή και χωρίς συνδετικό, στιλβώνοντάς το όμως μετά. 16. Το ερωτηματικό μπαίνει διότι, αν και δεν διαπιστώθηκαν στην πίσω πλευρά ίχνη ζωγραφικού στρώματος σύγχρονου με το αρχικό, στο ξύλο δεν υπάρχουν επίσης ενδείξεις ενισχυτικών τρέσων ή άλλης κατεργασίας της επιφάνειάς του, όπως συνηθίζεται στο πίσω μέρος των εικόνων. Αντίθετα, διαπιστώθηκε κατά τη διάρκεια της συντήρησης ότι και η πίσω πλευρά ήταν εντελώς επίπεδη, έτοιμη να δεχθεί από την αρχική της κατασκευή ένα ζωγραφικό στρώμα, όπως αυτό που υπάρχει σήμερα και που προστέθηκε σε μεταγενέστερη εποχή. Εξάλλου είναι αρκετά τα παραδείγματα αμφιπρόσωπων εικόνων λιτανείας με την Παναγία Oδηγήτρια στην κύρια όψη και, συνήθως, τη Σταύρωση στο πίσω μέρος. Όπως είναι γνωστό, οι αμφιπρόσωπες εικόνες λιτανείας αποδίδουν εικαστικά το δόγμα της θείας ενανθρωπήσεως και το συμβολισμό του θείου πάθους. Για το λόγο αυτό, το θέμα της δευτερεύουσας όψης αναφέρεται, κατά κανόνα, στη Σταύρωση, στην Αποκαθήλωση ή στην Άκρα Ταπείνωση. Βλ. D. Pallas, Die Passion und Bestattung Christi in Byzanz. Der Ritus, das Bild, Miscellanea Byzantina Monacensia, 2, M nchen 1965, σ. 91 κ.ε., 118 κ.ε., 308 κ.ε. Επίσης, H. Belting, «An image and its function in the liturgy: The man of sorrows in Byzantium», DOP ( ), σ. 3, 9 κ.ε. 17. O συγκεκριμένος εικονογραφικός τύπος θεωρείται ότι προέρχεται, σύμφωνα με επιγραφή του Πατριάρχη Φωτίου κατά τον 9ο αιώνα, από τη λατρευτική αχειροποίητη (αποδιδόταν στον ευαγγελιστή Λουκά) εικόνα της Μονής των Oδηγών της Κωνσταντινούπολης. Η Παναγία ως Oδηγήτρια συμβολίζει την ιδιότητά της ως καθοδηγήτριας των πιστών. Βλ. Π.Λ. Βοκοτόπουλος, Εικόνες της Κέρκυρας, Αθήνα 1990, σ. 4. Με την ιδιότητα αυτή συνδέεται και η χειρονομία του δεξιού της χεριού με το οποίο υποδεικνύει τον Χριστό ως τη μόνη οδό σωτηρίας. Βλ. Εικόνες Κρητικής Τέχνης. Από το Χάνδακα ως τη Μόσχα και την Αγία Πετρούπολη. Κατάλογος έκθεσης, Ηράκλειο 1993, σ , Σε ένα από τα μνημεία και συγκεκριμένα στη Μονή των Βλαχερνών, που χτίζεται πολύ κοντά στην πόλη της Άρτας, αποτυπώνονται στο νάρθηκα στιγμιότυπα από τη λιτάνευση της εικόνας της Oδηγήτριας στην Κωνσταντινούπολη καθώς και το πανηγύρι που στηνόταν με την αφορμή αυτή. Η επιγραφή που συνοδεύει την τοιχογραφία, Η ΧΑΡΑ ΤΗΣ ΥΠΕΡΑΓΙΑΣ ΘΕOΤOΚOΥ ΤΗΣ OΔΗΓΗΤΡΙΑΣ ΤΗΣ ΕΝ ΤΗ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝOΥΠOΛΕΙ, έρχεται να υπογραμμίσει την άκρως εορταστική και πανηγυρική ατμόσφαιρα μέσα στην οποία διεξάγεται η λιτάνευση. Ένας άνδρας μεταφέρει την εικόνα της Oδηγήτριας ενώ δύο ακόμη άνδρες με χαρακτηριστική αμφίεση τον συνοδεύουν. Ένα πλήθος από γυναίκες και άνδρες ακολουθούν τη λιτανεία, ενώ μικροπωλητές διαλαλούν τα εμπορεύματά τους και γυναίκες προβάλλοντας από εξώστες πολυώροφων κτηρίων παρακολουθούν από ψηλά τα όσα συμβαίνουν κάτω στην πλατεία. Βλ. Μ. Αχειμάστου-Ποταμιάνου, «Η ζωγραφική της Άρτας στο 13ο αιώνα και η μονή της Βλαχέρνας», Πρακτικά Διεθνούς Συμποσίου για το Δεσποτάτο της Ηπείρου, Άρτα 1990, σ Για τις τάσεις στη βυζαντινή ζωγραφική, βλ. Μ. Χατζηδάκη, «Classicisme et tendances populaires au XIV e si cle», Actes du XIV e Congres International des tudes Byzantines, 1, Bουκουρέστι 1974, σ Π.Λ. Βοκοτόπουλος, Ελληνική Τέχνη. Βυζαντινές εικόνες, Εκδοτική Αθηνών, Αθήνα 1995, εικ Α. Ξυγγόπουλος, Oι τοιχογραφίες του Αγίου Νικολάου Oρφανού Θεσσαλονίκης, Αθήνα 1964, πίν G. Babić, Kraljeva crkva u Studenici, Bελιγράδι 1987, πίν. XXXIII. 23. Ε.Ν. Τσιγαρίδας, «Φορητές εικόνες», Ιερά Μεγίστη Μονή Βατοπαιδίου. Παράδοση-Ιστορία-Τέχνη, 2, Άγιον Όρος 1996, σ. 373, εικ Ε.Ν. Τσιγαρίδας, «Παναγία Oδηγήτρια, πρώτη εικοσαετία 14ου αι., Μονή Χιλανδαρίου», Θησαυροί του Αγίου Όρους, Θεσσαλονίκη 1977, σ , εικ Oι Δεσπότες της Ηπείρου στρέφονται από την αρχή στο δεύτερο μεγάλο κέντρο της Αυτοκρατορίας, τη Θεσσαλονίκη με την οποία διατηρούσαν αμφίδρομες σχέσεις αφού τις σχέσεις του Δεσποτάτου με την Κωνσταντινούπολη διέπει μια συνεχής αντιπαλότητα, βλ. D.M. Nicol, The Despotate of Epiros , Cambridge Όμως, παρά το γεγονός αυτό, καλλιτέχνες που προέρχονται και από τα δύο κέντρα βρίσκουν πρόσφορο έδαφος στην Άρτα. Ενδεικτικά, βλ. Κ. Τσουρή, O κεραμοπλαστικός διάκοσμος των υστεροβυζαντινών μνημείων της βορειοδυτικής Ελλάδος, διδακτορική διατριβή, Καβάλα 1988, σ The Restoration of a Byzantine Icon of the Virgin Hodegetria from Arta Ioannis Liougos In the summer of 1998 I undertook the task of restoring a litanic icon of the Virgin Hodegetria (140x80 cm) from the church of Hagios Nikolaos in Arta. It bore a representation of the Virgin and Child, painted on walnut wood with oil colors, and was dated from the first half of the twentieth century. The restoration process revealed an earlier layer of painting of the same subject that can be dated from the end of the seventeenth century. However, the most interesting find was another representation of the Virgin Hodegetria, which was concealed under the thick brown oil overpaint of the reverse and could be probably attributed to the fourteenth century. Thus, the icon proved to be two-sided with the Mother and Child subject decorating both sides. a. Front side: We X-rayed the faces of the twentieth-century Mother and Child, and, estimating the extension and condition of the earlier layer of painting, we removed the later representation. The icon thus revealed, although bears the inscription Hodegetria, belongs to the iconographic type of the Virgin Madre della Consolazione and on stylistic grounds can be dated at the end of the seventeenth century. b. Back side: The thick brown oil overpaint and the layer of varnish underneath were carefully removed and an earlier representation of the Virgin Hodegetria emerged. It is masterfully painted with egg-tempera on linen and gesso and skillfully gilded with gold; its varnish has obtained a reddish shade due to oxidation. The stylistic similarity of the representation to religious paintings from the workshops of Thessaloniki leads us to date the Virgin Hodegetria icon from the first half of the fourteenth century and to attribute it to the artistic environment of the capital of Northern Greece. I.L. APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ τχ

Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου

Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου Τάσος ΜΑΡΓΑΡΙΤΩΦ Δελτίον XAE 1 (1959), Περίοδος Δ'. Στη μνήμη του Νίκου Βέη (1883-1958) Σελ. 144-148 ΑΘΗΝΑ 1960 ΕΚΘΕΣΗ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ»

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΑΘΗΝΑ 2012 ΕΡΓΟ: ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΕΚΠΟΝΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΣΤΟ ΠΕΛΕΝΤΡΙ Η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι φαίνεται να χτίστηκε λίγο μετά τα μέσα του 12 ου αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια Ηγούμενος Χρυσορρογατίσσης Διονύσιος Ο ΣΤΑΥΡΟΣ ΤΟΥ ΚΡΑΤΗΜΑΤΟΥ Διόρθωση ανακρίβειας που προήλθε από παρεξήγηση Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια που αναφέρεται στο βιβλίο της Μαρίνας

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΟΣ ΚΑΡΗΣ. Η Συντήρηση της Εικόνας της Παναγίας της Γαλόκτιστης

ΧΡΙΣΤΟΣ ΚΑΡΗΣ. Η Συντήρηση της Εικόνας της Παναγίας της Γαλόκτιστης ΧΡΙΣΤΟΣ ΚΑΡΗΣ Η Συντήρηση της Εικόνας της Παναγίας της Γαλόκτιστης Η εικόνα της Παναγίας της Γαλόκτιστης αποτελεί ίσως μια από τις πιο σημαντικές αποκαλυφθείσες εικόνες της τελευταίας πενταετίας στην Κύπρο.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΦΩΤΗΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΦΩΤΗΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΦΩΤΗΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ Η ΑΓΙΟΓΡΑΦΙΑ Είναι η τέχνη της απεικόνισης ιερών προσώπων ή θρησκευτικών σκηνών Είναι η ζωγραφική παράσταση θρησκευτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΤΕΧΝΗΣ Β και Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Ηρεμία, στατικότατα, σταθερότητα

ΘΕΜΑΤΑ ΤΕΧΝΗΣ Β και Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Ηρεμία, στατικότατα, σταθερότητα ΘΕΜΑΤΑ ΤΕΧΝΗΣ Β και Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (μάθημα κατεύθυνσης) Τι είναι η δομή και η σύνθεση ενός εικαστικού έργου. Είναι η οργάνωση όλων των στοιχείων ενός έργου σε ένα ενιαίο σύνολο με στόχο να εκφράσουν κάποια

Διαβάστε περισσότερα

ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: Διονυσία Κρεζία. ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ:Φορητές Εικόνες- Αγιογραφίες

ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: Διονυσία Κρεζία. ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ:Φορητές Εικόνες- Αγιογραφίες ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: Διονυσία Κρεζία ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ:Φορητές Εικόνες- Αγιογραφίες ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ:Κατασκευή φορητής εικόνας και αναγνώριση φθορών για την απαιτούμενη συντήρησή της. Εικόνες συναντάμε κυρίως

Διαβάστε περισσότερα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα Η εκκλησία της Παναγίας της Φορβιώτισσας, περισσότερο γνωστή ως η Παναγία της Ασίνου, βρίσκεται στις βόρειες υπώρειες της οροσειράς ο του Τροόδους. Είναι κτισμένη στην ανατολική όχθη ενός μικρού χείμαρρου,

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης. Ελληνικά

Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης. Ελληνικά 1 Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης Ελληνικά 2 Ο Άγιος Νικόλαος της Στέγης Πήρε το όνομα του μετά την προσθήκη της δεύτερης Στέγης του ναού τον 13ον αιώνα, για την προστασία του από τα χιόνα και τη βροχή.

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΑ 3 Ιμάτιο-Εξωμίδα-Χλαμύδα. Κώστας Μπάρτζης και Έλενα Τασίου 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Θεσ/νίκης Τμήμα Δ2 2013-2014

ΟΜΑΔΑ 3 Ιμάτιο-Εξωμίδα-Χλαμύδα. Κώστας Μπάρτζης και Έλενα Τασίου 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Θεσ/νίκης Τμήμα Δ2 2013-2014 ΟΜΑΔΑ 3 Ιμάτιο-Εξωμίδα-Χλαμύδα Κώστας Μπάρτζης και Έλενα Τασίου 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Θεσ/νίκης Τμήμα Δ2 2013-2014 Ιμάτιο, Από τι υλικό είναι; - Πώς είναι (σχήμα); 1) Το ιμάτιο είναι

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο Αγιογράφος Ραλλού Λιόλιου Κούση Βυζαντινές Εικόνες Οι βυζαντινές εικόνες είναι ιεροί πνευματικοί θησαυροί του Ανατολικού Ορθόδοξου Χριστιανισμού. Η βυζαντινή ζωγραφική είναι ένα από τα πιο σημαντικά επιτεύγματα

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά χαρακτηριστικά

Γενικά χαρακτηριστικά ΙΜΠΡΕΣΙΟΝΙΣΜΟΣ Γενικά χαρακτηριστικά Μικρές πινελιές που δημιουργούν παχύ στρώμα μπογιάς αποτυπώνοντας λεπτομερές. Χρήση των βασικών χρωμάτων, σπάνια χρήση του μαύρου χρώματος. Απουσία διαδοχικών επιστρώσεων

Διαβάστε περισσότερα

Τοιχοποιία Ι Επισκευές

Τοιχοποιία Ι Επισκευές Τοιχοποιία Ι Επισκευές Τα κατεστραμμένα ή φθαρμένα μέρη της τοιχοποιίας επισκευάζονται ακολουθώντας τις παραδοσιακές τεχνικές. Ο τεχνίτης πριν ξεκινήσει πρέπει να έχει έτοιμα τα απαιτούμενα υλικά: πέτρες

Διαβάστε περισσότερα

«Η θάλασσα μάς ταξιδεύει» The sea travels us e-twinning project 2014-2015. Έλληνες ζωγράφοι. Της Μπιλιούρη Αργυρής. (19 ου -20 ου αιώνα)

«Η θάλασσα μάς ταξιδεύει» The sea travels us e-twinning project 2014-2015. Έλληνες ζωγράφοι. Της Μπιλιούρη Αργυρής. (19 ου -20 ου αιώνα) «Η θάλασσα μάς ταξιδεύει» The sea travels us e-twinning project 2014-2015 Έλληνες ζωγράφοι (19 ου -20 ου αιώνα) Της Μπιλιούρη Αργυρής Η ιστορία της ζωγραφικής στην νεοελληνική ζωγραφική Η Ελληνική ζωγραφική

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 Μάθημα: ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Τετάρτη, 6 Ιουνίου 2007 7:30

Διαβάστε περισσότερα

2. τα ρωμαϊκά, που το λούκι έχει μετασχηματιστεί σε επίπεδο και έχει ενσωματωθεί στο καπάκι

2. τα ρωμαϊκά, που το λούκι έχει μετασχηματιστεί σε επίπεδο και έχει ενσωματωθεί στο καπάκι Οι αριθμοί αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο, αλλά είναι σημαντικό να μελετήσουμε τον τρόπο που σημειώνονται οι αριθμοί που αποδίδουν στα σχέδια τις διαστάσεις του αντικειμένου. Οι γραμμές διαστάσεων

Διαβάστε περισσότερα

Τροχήλατο καρότσι κουζίνας

Τροχήλατο καρότσι κουζίνας Τροχήλατο καρότσι κουζίνας Τροχήλατος βοηθός Τροχήλατο καρότσι κουζίνας Ευτελώς πρακτικό: Ένα τέτοιο καρότσι είναι πάντοτε εκεί, όπου ακριβώς χρειάζεται, και προσφέρει πολύ χώρο για το ένα και το άλλο

Διαβάστε περισσότερα

Ανάκλαση Είδωλα σε κοίλα και κυρτά σφαιρικά κάτοπτρα. Αντώνης Πουλιάσης Φυσικός M.Sc. 12 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΟΥ

Ανάκλαση Είδωλα σε κοίλα και κυρτά σφαιρικά κάτοπτρα. Αντώνης Πουλιάσης Φυσικός M.Sc. 12 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΟΥ Ανάκλαση Είδωλα σε κοίλα και κυρτά σφαιρικά κάτοπτρα Αντώνης Πουλιάσης Φυσικός M.Sc. 12 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΟΥ Πουλιάσης Αντώνης Φυσικός M.Sc. 2 Ανάκλαση Είδωλα σε κοίλα και κυρτά σφαιρικά κάτοπτρα Γεωμετρική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης)

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΣΧΕΔΙΟ (Ελεύθερο και Προοπτικό) και που ενδέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Σπίτι πουλιών για το μπαλκόνι και τον κήπο

Σπίτι πουλιών για το μπαλκόνι και τον κήπο Σπίτι πουλιών για το μπαλκόνι και τον κήπο Αποστολή στον κόσμο των ζώων. Σπίτι πουλιών Οι μικροί και οι μεγάλοι ερευνητές ζώων μπορούν σύντομα να αρχίσουν να καραδοκούν και να ανακαλύψουν τον κόσμο εκ

Διαβάστε περισσότερα

Δομικά υλικά αρχιτεκτονικών μορφών

Δομικά υλικά αρχιτεκτονικών μορφών ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Δομικά υλικά αρχιτεκτονικών μορφών 1. Ιστορική αναδρομή στην τεχνολογία παρασκευής - χρήσης του υλικού στην αρχαιολογία και τέχνη (4 ώρες θεωρία) 2. Αναγνώριση - διάγνωση τεχνικών κατασκευής

Διαβάστε περισσότερα

Στη μορφολογία πρέπει αρχικά να εξετάσουμε το γενικό σχήμα του προσώπου.

Στη μορφολογία πρέπει αρχικά να εξετάσουμε το γενικό σχήμα του προσώπου. ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ Στη μορφολογία πρέπει αρχικά να εξετάσουμε το γενικό σχήμα του προσώπου. Διακρίνουμε τα εξής σχήματα - Οβάλ - Οβάλ μακρύ - Ορθογωνικό - Στρογγυλό - Τετραγωνικό - Τριγωνικό - Εξαγωνικό - Τραπεζοειδές

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΥ ΜΙΧΑΗΛ ΣΤΟΝ ΠΕΔΟΥΛΑ Η εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ που χτίστηκε πριν το 1474 είναι μονόκλιτη, ξυλόστεγη με νάρθηκα

Διαβάστε περισσότερα

AΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙ ΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΤΡΙΤΗ 14 ΙΟΥΝΙΟΥ 2011 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΣΧΕ ΙΟ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ ΥΟ (2)

AΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙ ΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΤΡΙΤΗ 14 ΙΟΥΝΙΟΥ 2011 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΣΧΕ ΙΟ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ ΥΟ (2) AΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙ ΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΤΡΙΤΗ 14 ΙΟΥΝΙΟΥ 2011 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΣΧΕ ΙΟ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ ΥΟ (2) ΖΗΤΟΥΝΤΑΙ: 1. Αρμονική απεικόνιση του θέματος στον

Διαβάστε περισσότερα

Υλικά, Γραμμές και Τεχνικές στο Ελεύθερο Σχέδιο

Υλικά, Γραμμές και Τεχνικές στο Ελεύθερο Σχέδιο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α Υλικά, Γραμμές και Τεχνικές στο Ελεύθερο Σχέδιο Σκοπός Σκοπός του κεφαλαίου αυτού είναι να γνωρίσουν οι μαθητές τα υλικά που χρειάζονται για το ελεύθερο σχέδιο και τον τρόπο που θα τα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ

ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ E. N. Τσιγαρίδας, 'Ερευνες στους ναούς της Καστοριάς 379 ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ Στη διάρκεια των υπηρεσιακών μεταβάσεών μου στην Καστοριά, την περίοδο κυρίως 1970-1975 και συμπληρωματικά την

Διαβάστε περισσότερα

Περίθλαση από ακµή και από εµπόδιο.

Περίθλαση από ακµή και από εµπόδιο. ρ. Χ. Βοζίκης Εργαστήριο Φυσικής ΙΙ 63 6. Άσκηση 6 Περίθλαση από ακµή και από εµπόδιο. 6.1 Σκοπός της εργαστηριακής άσκησης Σκοπός της άσκησης αυτής, καθώς και των δύο εποµένων, είναι η γνωριµία των σπουδαστών

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΑΡΧΙΚΗΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ Ι.Ε.Κ. "ΤΕΧΝΙΚΟΣ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΡΓΩΝ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗΣ"

ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΑΡΧΙΚΗΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ Ι.Ε.Κ. ΤΕΧΝΙΚΟΣ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΡΓΩΝ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΑΡΧΙΚΗΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ Ι.Ε.Κ. "" 1 η ΠΕΡΙΟΔΟΣ 2015 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εξετάσεις Πιστοποίησης Αρχικής Επαγγελματικής

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Η ανασκαφή τού 2012 είχε ως στόχους: την περαιτέρω διερεύνηση της στοάς του μεγάλου ρωμαϊκού κτιρίου με τη στοά περιμετρικά

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com Μιχάλης Μακρή EFIAP www.michalismakri.com Γιατί κάποιες φωτογραφίες είναι πιο ελκυστικές από τις άλλες; Γιατί κάποιες φωτογραφίες παραμένουν κρεμασμένες σε γκαλερί για μήνες ή και για χρόνια για να τις

Διαβάστε περισσότερα

Ψηφιδωτό - Γλυπτική με ξύλο

Ψηφιδωτό - Γλυπτική με ξύλο eikastika B gym Mathiti 5:eikastika B Mathiti 10/1/08 4:10 PM Page 36 3.3. Κατασκευή ψηφιδωτού α. α. Σχεδιάζουµε την παράσταση του ψηφιδωτού σε διάφανο χαρτί, σηµειώνοντας και τα χρώµατα. β. Γυρίζουµε

Διαβάστε περισσότερα

AΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 27 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΣΧΕΔΙΟ

AΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 27 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΣΧΕΔΙΟ AΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 27 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΣΧΕΔΙΟ ΘΕΜΑ: Σύνθεση με τρία αντικείμενα ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ: Το προς σχεδίαση θέμα

Διαβάστε περισσότερα

Μόδα και ενδυμασία από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεότερους χρόνους.

Μόδα και ενδυμασία από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεότερους χρόνους. 1ο ΓΕΛ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ-ΚΟΡΔΕΛΙΟΥ 2011-2012 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΜΗΜΑ PR1 ΟΜΑΔΑ 3 Μόδα και ενδυμασία από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεότερους χρόνους. Αρχαϊκή, Κλασσική, Ελληνιστική, Ρωμαϊκή Περίοδος

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: «ΜΙΚΡΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑ ΔΙΑΚΟΠΩΝ»

ΘΕΜΑ: «ΜΙΚΡΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑ ΔΙΑΚΟΠΩΝ» ΑΡΧΗ 1ης ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΣΑΒΒΑΤΟ 26 ΙΟΥΝΙΟΥ 2010 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΓΡΑΜΜΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ: «ΜΙΚΡΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑ ΔΙΑΚΟΠΩΝ» ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ: Πρόκειται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΥ ΔΙΑΔΙΔΕΤΑΙ ΤΟ ΦΩΣ

ΠΟΥ ΔΙΑΔΙΔΕΤΑΙ ΤΟ ΦΩΣ 1 ΦΩΣ Στο μικρόκοσμο θεωρούμε ότι το φως έχει δυο μορφές. Άλλοτε το αντιμετωπίζουμε με τη μορφή σωματιδίων που ονομάζουμε φωτόνια. Τα φωτόνια δεν έχουν μάζα αλλά μόνον ενέργεια. Άλλοτε πάλι αντιμετωπίζουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΥΦΑΝΣΗ ΚΑΙ ΓΝΕΣΙΜΟ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ

ΥΦΑΝΣΗ ΚΑΙ ΓΝΕΣΙΜΟ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ Ομάδα 5 Μαρία Στεφανία - Ευάγγελος Σχολικό έτος 2013 2014 1 Ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης Π.Τ.Δ.Ε. Α.Π.Θ. Tμήμα Δ2 Ερωτήσεις 1. Τί υλικά χρησιμοποιούσαν για την ύφανση και από ποιες

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ

Θέμα: ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΤΕΙ ΣΕΡΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΔΟΜΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ Θέμα: ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ & ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗΣ Σύνταξη κειμένου: Μαρία Ν. Δανιήλ, Αρχιτέκτων

Διαβάστε περισσότερα

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής ΑΝΑΓΝΩΣΗ - ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΗΦΑΙΣΤΟΥ Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής δομής

Διαβάστε περισσότερα

Περισσότεραγιατοχρώµα σύµφωναµεµελέτεςπου πραγµατοποιήθηκανγιαανάγκες τουμάρκετινγκ

Περισσότεραγιατοχρώµα σύµφωναµεµελέτεςπου πραγµατοποιήθηκανγιαανάγκες τουμάρκετινγκ Περισσότεραγιατοχρώµα σύµφωναµεµελέτεςπου πραγµατοποιήθηκανγιαανάγκες τουμάρκετινγκ ΑποτηνΠηγή http://www.webresources.eu/archives/color-theorypart-1-the-meaning-of-color Υποκειµενικότηταστοχρώµα Το χρώµα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΛ ΜΟΙΡΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. Το έργο και η εποχή του Θεοφάνη

ΓΕΛ ΜΟΙΡΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. Το έργο και η εποχή του Θεοφάνη ΓΕΛ ΜΟΙΡΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Το έργο και η εποχή του Θεοφάνη ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Γενικά για την Κρητική σχολή 3 Τεχνοτροπία 5 Εικόνες.9 Πηγές, συνεργασία, επικοινωνία 13 2 Γενικά για την Κρητική Σχολή

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΝΤΕΡΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΜΕ ΣΕΒΑΣΜΟ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΘΕΡΜΑΝΣΗ ΑΝΕΣΗ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ. Σύμφωνες με τις περιβαλλοντικές προδιαγραφές όλης της Ευρώπης!!

ΜΟΝΤΕΡΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΜΕ ΣΕΒΑΣΜΟ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΘΕΡΜΑΝΣΗ ΑΝΕΣΗ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ. Σύμφωνες με τις περιβαλλοντικές προδιαγραφές όλης της Ευρώπης!! ΜΟΝΤΕΡΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΜΕ ΣΕΒΑΣΜΟ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΘΕΡΜΑΝΣΗ ΑΝΕΣΗ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ Σύμφωνες με τις περιβαλλοντικές προδιαγραφές όλης της Ευρώπης!! ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ADURO Asgård ΜΟΝΤΕΛΟ Σελίδα Asgård 1 3 Asgård

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΚΕ ΜΠΑΝΙΟΥ ΒΕΛΑΝΙΔΙΑΣ hüma ΟΔΗΓΙΕΣ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗΣ

ΠΑΡΚΕ ΜΠΑΝΙΟΥ ΒΕΛΑΝΙΔΙΑΣ hüma ΟΔΗΓΙΕΣ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗΣ ΠΑΡΚΕ ΜΠΑΝΙΟΥ ΒΕΛΑΝΙΔΙΑΣ hüma ΟΔΗΓΙΕΣ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗΣ www.huema.de Περιεχομενα ΟΔΗΓΙΕΣ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗΣ ΒΕΛΑΝΙΔΙΑΣ hüma ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΓΕΝΙΚΗ ΟΔΗΓΙΑ... 3 ΟΔΗΓΙΕΣ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗΣ... 5 ΕΓΚΛΙΜΑΤΙΣΜΟΣ... 5 ΕΛΕΓΧΟΣ ΓΙΑ ΑΣΤΟΧΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. Copyright: 2013 Michalis Makri

Μιχάλης Μακρή EFIAP. Copyright: 2013 Michalis Makri Μιχάλης Μακρή EFIAP Copyright: 2013 Michalis Makri Copyright: 2013 Michalis Makri Less is more Less but better Copyright: 2013 Michalis Makri Ο μινιμαλισμός ορίζεται ως η εξάλειψη όλων των στοιχείων που

Διαβάστε περισσότερα

Αναγνώριση φύλου στα καναρίνια

Αναγνώριση φύλου στα καναρίνια Αναγνώριση φύλου στα καναρίνια Η διάκριση του φύλου στα καναρίνια αποτελούσε και αποτελεί ένα πάγιο ερώτημα των ερασιτεχνών εκτροφέων καναρινιών. Πόσοι από μας που ερασιτεχνικά και μόνο από αγάπη εκτρέφουμε

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέρνο τραπεζάκι από οξιά

Μοντέρνο τραπεζάκι από οξιά Μοντέρνο τραπεζάκι από οξιά Μικρό αριστούργημα Τραπεζάκι από οξιά Σε αυτή την εργασία διαχωρίζεται η ήρα από το σιτάρι. Επειδή το μικρό τραπεζάκι έχει πολύ μεγάλες απαιτήσεις. 1 Εισαγωγή Τώρα θα φανεί,

Διαβάστε περισσότερα

Robert Bosch GmbH. X-ήκη εφημερίδων

Robert Bosch GmbH. X-ήκη εφημερίδων X-ήκη εφημερίδων Η έξτρα θέση για το «Έξτρα φύλλο» X-ήκη εφημερίδων Κάτι διαφορετικό από μια x-τυχαία θήκη εφημερίδων: Αυτό το όμορφο έπιπλο φυλάσσει τις εφημερίδες και τα περιοδικά με ένα διακοσμητικό

Διαβάστε περισσότερα

Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (1450-1830), τ. 1, Αθήνα 1987.

Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (1450-1830), τ. 1, Αθήνα 1987. Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (14501830), τ. 1, Αθήνα 1987. Παναγιώτης Λ. Βοκοτόπουλος, Εικόνες της Κέρκυρας, Αθήνα 1990. Κερκυραίοι ζωγράφοι: 19ος20ος αι., επιμ. Αθ. Χρήστου, Κέρκυρα

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα. Ελληνικά

Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα. Ελληνικά 1 Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα Ελληνικά 2 Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα Ο Ναός της Παναγίας Ελεούσας Ποδύθου, ανήκει στη μεταβυζαντινή περίοδο και κτίστηκε στις αρχές του 16 ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο Χρώμα. Εισαγωγή στο χρώμα και την ανάπτυξη της συνθετικής λειτουργίας των

Εισαγωγή στο Χρώμα. Εισαγωγή στο χρώμα και την ανάπτυξη της συνθετικής λειτουργίας των Στέλιος Μιχαήλ Ε.Ε.Κ.Κ. 8 Δεκεμβρίου 2010 Εισαγωγή στο Χρώμα Εισαγωγή στο χρώμα και την ανάπτυξη της συνθετικής λειτουργίας των χρωμάτων. Το φως ως στοιχείο που ειδικεύει και τροποποιεί το χρώμα. Θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων

Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων από την H ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΣΙΝΑ «Η ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΤΟΥ ΣΙΝΑ είναι ένα Ελληνορθόδοξον Χριστιανικόν μοναστικόν κέντρον με αδιάκοπον πνευματική ζωήν δεκαεπτά αιώνων. Η ασκητική

Διαβάστε περισσότερα

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά Παναγία της Ασίνου Ελληνικά 1 ΝΑΟΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΑΣΙΝΟΥ Ή ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΦΟΡΒΙΩΤΙΣΣΑΣ Η καμαροσκέπαστη, με δεύτερη ξύλινη στέγη εκκλησία της Παναγίας της Ασίνου, που βρίσκεται κοντά στο χωριό Νικητάρι,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΔΒΜ ΠΑΣΤΕΡ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΩΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ

ΚΔΒΜ ΠΑΣΤΕΡ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΩΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΚΔΒΜ ΠΑΣΤΕΡ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΩΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΜΝΗΜΕΙΑ-ΜΟΥΣΕΙΑΚΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ- ΕΡΓΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ // ΘΕΩΡΙΕΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΑΓΙΟΓΡΑΦΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Δύο εικόνες της πρώιμης κρητικής σχολής στην μονή Βατοπαιδίου

Δύο εικόνες της πρώιμης κρητικής σχολής στην μονή Βατοπαιδίου Δύο εικόνες της πρώιμης κρητικής σχολής στην μονή Βατοπαιδίου Ευθύμιος ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ Τόμος ΚΖ (2006) Σελ. 297-304 ΑΘΗΝΑ 2006 Ε. Ν. Τσιγαρίδας ΔΥΟ ΕΙΚΟΝΕΣ ΤΗΣ ΠΡΩΙΜΗΣ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΣΤΗΝ ΜΟΝΗ ΒΑΤΟΠΑΙΔΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη Νάγια Οικονομίδου 2014-2015 1 Περιεχόμενα Πρόλογος...3 1. Γνωρίσματα Κυκλαδικής Τέχνης...4 Πτυόσχημα ειδώλια.5 Βιολόσχημα ειδώλια 6

Διαβάστε περισσότερα

Χαμηλό τραπέζι σαλονιού με ένθετο δίσκο

Χαμηλό τραπέζι σαλονιού με ένθετο δίσκο Χαμηλό τραπέζι σαλονιού με ένθετο δίσκο Παρακαλώ περάστε στο τραπέζι Χαμηλό τραπέζι σαλονιού με ένθετο δίσκο Αυτό το χαμηλό τραπέζι σαλονιού τα έχει όλα: Περιλαμβάνει έναν ένθετο δίσκο, για να προσφέρετε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΔΕΣΙΑΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΔΕΣΙΑΣ 1 ΣΧΟΛΗ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΚΑΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΕΡΓΩΝ ΤΕΧΝΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΔΕΣΙΑΣ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΒΙΒΛΙΑΚΩΝ ΚΑΙ ΑΡΧΕΙΑΚΩΝ ΣΥΛΛΟΓΩΝ ΔΙΔΑΣΚOΝΤΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΧΟΥΛΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΟΣ 1ης ΑΠΟ 6 ΣΕΛΙΔΕΣ

ΤΕΛΟΣ 1ης ΑΠΟ 6 ΣΕΛΙΔΕΣ ΑΡΧΗ 1ης ΣΕΛΙΔΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 19 ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΓΡΑΜΜΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ: «ΜΙΚΡΗ ΕΞΟΧΙΚΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΓΛΥΠΤΗ»

Διαβάστε περισσότερα

AΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΠΕΜΠΤΗ 18 ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΣΧΕΔΙΟ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ ΔΥΟ (2)

AΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΠΕΜΠΤΗ 18 ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΣΧΕΔΙΟ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ ΔΥΟ (2) AΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΠΕΜΠΤΗ 18 ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΣΧΕΔΙΟ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ ΔΥΟ (2) ΖΗΤΟΥΝΤΑΙ: 1. Απεικόνιση του θέματος στον καθορισμένο

Διαβάστε περισσότερα

Ομάδα κατασκευών. του Συνδέσμου Νέων της Ι.Μ.Δ.

Ομάδα κατασκευών. του Συνδέσμου Νέων της Ι.Μ.Δ. Ομάδα κατασκευών του Συνδέσμου Νέων της Ι.Μ.Δ. Η ομάδα κατασκευών και χειροτεχνίας λειτουργεί φέτος για 4 η συνεχόμενη χρονιά και έρχεται να μας συμπαρασύρει στην τροχιά της δημιουργίας και στη χαρά που

Διαβάστε περισσότερα

Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης

Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης Εικόνα 1: Η πληρωμή του φόρου, παρεκκλήσιο Brancacci, Φλωρεντία Εικόνα 2: Η εκδίωξη από τον παράδεισο, παρεκκλήσιο Brancacci. Πριν και μετά την αποκατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

Ενδυμασία και Μόδα από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεώτερους χρόνους

Ενδυμασία και Μόδα από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεώτερους χρόνους 1ο ΓΕΛ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ-ΚΟΡΔΕΛΙΟΥ 2011-2012 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΜΗΜΑ PR1 ΟΜΑΔΑ 2 Ενδυμασία και Μόδα από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεώτερους χρόνους Ομάδα 2 Οι Θεές των Όφεων Η ενδυμασία στους

Διαβάστε περισσότερα

Ομάδα κατασκευών. του Συνδέσμου Νέων της Ι.Μ.Δ.

Ομάδα κατασκευών. του Συνδέσμου Νέων της Ι.Μ.Δ. Ομάδα κατασκευών του Συνδέσμου Νέων της Ι.Μ.Δ. Για 3 η χρονιά λειτουργεί η ομάδα κατασκευών του Συνδέσμου Νέων της Μητρόπολής μας. Πυξίδα μας η καλή συντροφιά σε τόπο αρκετά οικείο πλέον, στο «Πέρασμα»,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΡΑΛΗΣ (1916-2009): Η ζωή και το έργο του μεγάλου ζωγράφου, χαράκτη, σκηνογράφου και δάσκαλου.

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΡΑΛΗΣ (1916-2009): Η ζωή και το έργο του μεγάλου ζωγράφου, χαράκτη, σκηνογράφου και δάσκαλου. ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΡΑΛΗΣ (1916-2009): Η ζωή και το έργο του μεγάλου ζωγράφου, χαράκτη, σκηνογράφου και δάσκαλου. Η ζωή και το έργο του Γιάννης Μόραλης (Αρτα, 1916-Αθήνα 2009) Ζωγράφος και χαράκτης, μια από τις

Διαβάστε περισσότερα

Αθηνά Σχινά Το εικαστικό «περιβάλλον» του Χρήστου Παπανικολάου

Αθηνά Σχινά Το εικαστικό «περιβάλλον» του Χρήστου Παπανικολάου Αθηνά Σχινά Το εικαστικό «περιβάλλον» του Χρήστου Παπανικολάου Η αγιογραφία, στην ελληνορθόδοξη παράδοση, είναι γνωστό πως έχει μεγάλη ιστορία, η οποία περιλαμβάνει σημαντικά έργα απ όλες της τις περιόδους.

Διαβάστε περισσότερα

Παναγία του Άρακα Ελληνικά

Παναγία του Άρακα Ελληνικά 1 Παναγία του Άρακα Ελληνικά 2 ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΟΥ ΑΡΑΚΑ Ο ναός της Παναγίας του Άρακα που φαίνεται να κτίστηκε γύρω στο 1191, πιθανότατα πήρε το όνομά του από το «αρακάς», όπως και πολλά άλλα φυτονυμικά επώνυμα

Διαβάστε περισσότερα

Όμορφος ύπνος Με την πολύ λεπτή μορφή του και τα δύο κομοδίνα βρίσκεται αυτό το ονειρεμένο κρεβάτι μέσα στην τάση της μόδας.

Όμορφος ύπνος Με την πολύ λεπτή μορφή του και τα δύο κομοδίνα βρίσκεται αυτό το ονειρεμένο κρεβάτι μέσα στην τάση της μόδας. Κρεβάτι με απλό ντιζάιν Όμορφος ύπνος Με την πολύ λεπτή μορφή του και τα δύο κομοδίνα βρίσκεται αυτό το ονειρεμένο κρεβάτι μέσα στην τάση της μόδας. 1 Εισαγωγή Το «απλό και χαμηλό» είναι η τάση, που συνεχίζει

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ : ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΕ 2 Σ.Φ ΙΣΟΜΕΤΡΙΚΗ ΠΡΟΒΟΛΗ. ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 1 περιόδους. 28/9/2008 12:48 Όνομα: Λεκάκης Κωνσταντίνος καθ.

ΘΕΜΑ : ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΕ 2 Σ.Φ ΙΣΟΜΕΤΡΙΚΗ ΠΡΟΒΟΛΗ. ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 1 περιόδους. 28/9/2008 12:48 Όνομα: Λεκάκης Κωνσταντίνος καθ. ΘΕΜΑ : ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΕ 2 Σ.Φ ΙΣΟΜΕΤΡΙΚΗ ΠΡΟΒΟΛΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 1 περιόδους 28/9/2008 12:48 καθ. Τεχνολογίας 28/9/2008 12:57 Προοπτικό σχέδιο με 2 Σημεία Φυγής Σημείο φυγής 1 Σημείο φυγής 2 Γωνία κτιρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΝΤΕΡΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΜΕ ΣΕΒΑΣΜΟ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΘΕΡΜΑΝΣΗ ΑΝΕΣΗ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ

ΜΟΝΤΕΡΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΜΕ ΣΕΒΑΣΜΟ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΘΕΡΜΑΝΣΗ ΑΝΕΣΗ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΜΟΝΤΕΡΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΜΕ ΣΕΒΑΣΜΟ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΘΕΡΜΑΝΣΗ ΑΝΕΣΗ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ 1 Σύµφωνες µε τις περιβαλλοντικές προδιαγραφές όλης της Ευρώπης!! 2 ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ADURO ΜΟΝΤΕΛΟ Σελίδα Aduro 1 Με συρτάρι 3

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΙ ΡΩΤΑΜΕ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΤΙ ΜΑΣ ΑΦΗΓΕΙΤΑΙ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΠΩΣ ΜΑΣ ΤΟ ΑΦΗΓΕΙΤΑΙ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΣΥΝΘΕΣΗ: Οργάνωση ενός συνόλου από επιμέρους στοιχεία σε μια ενιαία διάταξη Αρχική ιδέα σύνθεσης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ Ι ΤΩΝ ΥΠΟ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΕΙΔΩΝ. 1. Αστέρες Ανώτερου Ταξιάρχη Τάγματος Φοίνικα τεμάχια 6. 2. Μετάλλια Στρατιωτικής Αξίας τεμάχια 160

ΠΙΝΑΚΑΣ Ι ΤΩΝ ΥΠΟ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΕΙΔΩΝ. 1. Αστέρες Ανώτερου Ταξιάρχη Τάγματος Φοίνικα τεμάχια 6. 2. Μετάλλια Στρατιωτικής Αξίας τεμάχια 160 ΠΙΝΑΚΑΣ Ι ΤΩΝ ΥΠΟ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΕΙΔΩΝ 1. Αστέρες Ανώτερου Ταξιάρχη Τάγματος Φοίνικα τεμάχια 6 2. Μετάλλια Στρατιωτικής Αξίας τεμάχια 160 3. Μετάλλια Ευδοκίμου Υπηρεσίας τεμάχια 160 4. Μετάλλια Αξίας και Τιμής

Διαβάστε περισσότερα

Ξεκινώντας από τον 14ο αιώνα και φτάνοντας μέχρι τα

Ξεκινώντας από τον 14ο αιώνα και φτάνοντας μέχρι τα Η απεικονιση τησ παναγιασ στη βενετοκρατουμενη κρητη του 15ΟΥ αιωνα Σταυρούλα Κορακή Αρχαιολόγος Μετά την Άλωση της Κωνσταντινούπολης, το σημαντικότερο καλλιτεχνικό κέντρο είναι η Κρήτη, η οποία για τρεις

Διαβάστε περισσότερα

Πρώιμη κρητική εικόνα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στην μονή Ιβήρων

Πρώιμη κρητική εικόνα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στην μονή Ιβήρων Πρώιμη κρητική εικόνα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στην μονή Ιβήρων Ευθύμιος ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ Περίοδος Δ', Τόμος ΚΗ' (2007) Σελ. 193-202 ΑΘΗΝΑ 2007 Ε. Ν. Τσιγαρίδας ΠΡΩΙΜΗ ΚΡΗΤΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 ΛΥΣΗ ΔΟΚΙΜΙΟΥ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 ΛΥΣΗ ΔΟΚΙΜΙΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 ΛΥΣΗ ΔΟΚΙΜΙΟΥ Μάθημα: ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Πέμπτη 27 Μαΐου

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ Επαναληπτικό στη Φυσική 1. Θέµα 1 ο

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ Επαναληπτικό στη Φυσική 1. Θέµα 1 ο ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ Επαναληπτικό στη Φυσική 1 Θέµα 1 ο 1. Το διάγραµµα του διπλανού σχήµατος παριστάνει τη χρονική µεταβολή της αποµάκρυνσης ενός σώµατος που εκτελεί απλή αρµονική ταλάντωση. Ποια από

Διαβάστε περισσότερα

Ο Βιτρούβιος Άντρας του Λεονάρντο Ντα Βίντσι

Ο Βιτρούβιος Άντρας του Λεονάρντο Ντα Βίντσι Ο Βιτρούβιος Άντρας του Λεονάρντο Ντα Βίντσι Ο Άνθρωπος του Βιτρούβιου είναι ένα διάσημο σχέδιο με συνοδευτικές σημειώσεις του Λεονάρντο Ντα Βίντσι, που φτιάχτηκε περίπου το 1490 σε ένα από τα ημερολόγιά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Άσκηση 1. (Ροπή αδράνειας - Θεμελιώδης νόμος στροφικής κίνησης)

ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Άσκηση 1. (Ροπή αδράνειας - Θεμελιώδης νόμος στροφικής κίνησης) ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Άσκηση. (Ροπή αδράνειας - Θεμελιώδης νόμος στροφικής κίνησης) Ένας ομογενής οριζόντιος δίσκος, μάζας Μ και ακτίνας R, περιστρέφεται γύρω από κατακόρυφο ακλόνητο άξονα z, ο οποίος διέρχεται

Διαβάστε περισσότερα

Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό μνημείο της Αθήνας

Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό μνημείο της Αθήνας ΥΠΟΥΡΓΕΊΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΎ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΎ ΓΕΝΙΚΉ ΔΙΕΎΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΉΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΉΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΆΣ ΔΙΕΎΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΊΩΝ/ΤΜΉΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΏΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΆΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΊΑΣ Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ Χ ΑΝΑΤΟΜΙΚΟ ΘΕΜΑ ΕΝΙΣΧΥΤΙΚΕΣ ΠΙΝΑΚΙΔΕΣ ΦΙΛΜ ΧΗΜΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ Χ ΑΝΑΤΟΜΙΚΟ ΘΕΜΑ ΕΝΙΣΧΥΤΙΚΕΣ ΠΙΝΑΚΙΔΕΣ ΦΙΛΜ ΧΗΜΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ Χ ΑΝΑΤΟΜΙΚΟ ΘΕΜΑ ΕΝΙΣΧΥΤΙΚΕΣ ΠΙΝΑΚΙΔΕΣ ΦΙΛΜ ΧΗΜΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ Η ακτινοβολία χ που εξέρχεται από το σώμα, αλληλεπιδρά με το φθορίζον στρώμα της ΕΠ, μετατρέπεται

Διαβάστε περισσότερα

Περίθλαση από µία σχισµή.

Περίθλαση από µία σχισµή. ρ. Χ. Βοζίκης Εργαστήριο Φυσικής ΙΙ 71 7. Άσκηση 7 Περίθλαση από µία σχισµή. 7.1 Σκοπός της εργαστηριακής άσκησης Σκοπός της άσκησης είναι η γνωριµία των σπουδαστών µε την συµπεριφορά των µικροκυµάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΟΝΑΡΝΤΟ ΝΤΑ ΒΊΝΤΣΙ 1452-1519 ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΕΥΤΥΧΙΑ ΓΚΕΚΑΣ ΤΡΥΦΩΝ ΑΡΣΕΝΙΔΗΣ ΕΥΘΥΜΙΟΣ

ΛΕΟΝΑΡΝΤΟ ΝΤΑ ΒΊΝΤΣΙ 1452-1519 ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΕΥΤΥΧΙΑ ΓΚΕΚΑΣ ΤΡΥΦΩΝ ΑΡΣΕΝΙΔΗΣ ΕΥΘΥΜΙΟΣ ΛΕΟΝΑΡΝΤΟ ΝΤΑ ΒΊΝΤΣΙ 1452-1519 ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΕΥΤΥΧΙΑ ΓΚΕΚΑΣ ΤΡΥΦΩΝ ΑΡΣΕΝΙΔΗΣ ΕΥΘΥΜΙΟΣ 1 Ο Λεονάρντο ντα Βίντσι ήταν Ιταλός αρχιτέκτονας, ζωγράφος, γλύπτης, μουσικός, εφευρέτης, μηχανικός, ανατόμος, γεωμέτρης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΟΝΟΜΕΤΡΙΑ. Εισαγωγή

ΑΞΟΝΟΜΕΤΡΙΑ. Εισαγωγή ΑΞΟΝΟΜΕΤΡΙΑ Εισαγωγή Η προβολή τρισδιάστατου αντικειμένου πάνω σε δισδιάστατη επιφάνεια αποτέλεσε μια από τις βασικές αναζητήσεις μεθόδων απεικόνισης και απασχόλησε από πολύ παλιά τους ανθρώπους. Με την

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ Ενότητα: Ανεικονική Σύνθεση (Ασκήσεις Εξεταστικών Δοκιμίων 2006-2009)

ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ Ενότητα: Ανεικονική Σύνθεση (Ασκήσεις Εξεταστικών Δοκιμίων 2006-2009) ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ Ενότητα: Ανεικονική Σύνθεση (Ασκήσεις Εξεταστικών Δοκιμίων 2006-2009) Αρ. μαθήματος: 1 ο (1 από 5π). Ανεικονική / Μη Ρεαλιστική Σύνθεση με χρώμα Εκπαιδευτικός:

Διαβάστε περισσότερα

«Δημιουργία brand για συνεταιρισμό παραγωγής τοπικών προϊόντων της Κρήτης»

«Δημιουργία brand για συνεταιρισμό παραγωγής τοπικών προϊόντων της Κρήτης» των σπουδαστριών του Τμήματος Τεχνολογίας Γραφικών Τεχνών - ΤΕΙ Αθήνας, Εργαστήριο Σχεδιασμού Συσκευασίας Αναστασάκη Ερωφίλης & Αχλαδιανάκη Δήμητρας Η δημιουργία του λογοτύπου του συνεταιρισμού, Ξαθέρι,

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός κατασκευής φ/β πάνελ

Οδηγός κατασκευής φ/β πάνελ Οδηγός κατασκευής φ/β πάνελ Η κατασκευή του φωτοβολταικου πάνελ βήμα προς βήμα Η κατασκευή αυτή προϋποθέτει κάποιες βασικές γνώσεις ηλεκτρολογίας και χρήση ενός ηλεκτρικού κολλητηριού οπωσδήποτε 40 ή 60

Διαβάστε περισσότερα

Στρατή (1998). Εικόνες από το εκκλησιαστικό μουσείο των Σερρών: πρώτη παρουσίαση. Μακεδονικά, 31, 323-344.

Στρατή (1998). Εικόνες από το εκκλησιαστικό μουσείο των Σερρών: πρώτη παρουσίαση. Μακεδονικά, 31, 323-344. Μακεδονικά Τομ. 31, 1998 Εικόνες από το εκκλησιαστικό μουσείο των Σερρών: πρώτη παρουσίαση Στρατή Αγγελική 10.12681/makedonika.132 Copyright 1998 ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΑ To cite this article: Στρατή (1998). Εικόνες

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΣΥΝΟΛΩΝ

ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΣΥΝΟΛΩΝ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΣΥΝΟΛΩΝ -Η κάθε αστική ή αγροτική τοποθεσία που µαρτυρεί πολιτισµό έχει µνηµειακή αξία -Το ενδιαφέρον δεν περιορίζεται µόνο στην υψηλή αρχιτεκτονική αλλά και στα

Διαβάστε περισσότερα

6. Ατομικά γραμμικά φάσματα

6. Ατομικά γραμμικά φάσματα 6. Ατομικά γραμμικά φάσματα Σκοπός Κάθε στοιχείο έχει στην πραγματικότητα ένα χαρακτηριστικό γραμμικό φάσμα, οφειλόμενο στην εκπομπή φωτός από πυρωμένα άτομα του στοιχείου. Τα φάσματα αυτά μπορούν να χρησιμοποιηθούν

Διαβάστε περισσότερα

736. «ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΠΙΣΚΕΥΗ ΕΠΙΠΛΩΝ»

736. «ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΠΙΣΚΕΥΗ ΕΠΙΠΛΩΝ» 736. «ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΠΙΣΚΕΥΗ ΕΠΙΠΛΩΝ» Ι. ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Ίδρυμα Σχολή Τμήμα Τομέας Διδάσκων Ειδικότητα / Ειδίκευση Τ.Ε.Ι. ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Σχολή Τεχνολογικών Εφαρμογών Τμήμα Σχεδιασμού και Τεχνολογίας Ξύλου

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ Hμερομηνία και ώρα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ. Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών. Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438

ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ. Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών. Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438 ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438 Εξάμηνο: 8 ο (εικ.1) Νίκη της ΣαμοθράκηςParis, Musée du Louvre Φθορά:

Διαβάστε περισσότερα

Άγνωστο έργο του Θεοφάνη του Κρητός στα Μετέωρα

Άγνωστο έργο του Θεοφάνη του Κρητός στα Μετέωρα Άγνωστο έργο του Θεοφάνη του Κρητός στα Μετέωρα Ευθύμιος ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ Τόμος ΚΒ' (2001) Σελ. 357-364 ΑΘΗΝΑ 2001 Ε.Ν. Τσιγαρίδας ΑΓΝΩΣΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΘΕΟΦΑΝΗ ΤΟΥ ΚΡΗΤΟΣ ΣΤΑ ΜΕΤΕΩΡΑ ο σκευοφυλάκειο της μονής Βαρλαάμ

Διαβάστε περισσότερα

- 1 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ελληνικά

- 1 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ελληνικά - 1 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ελληνικά - 2 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ο ναός κάποτε ήταν μέρος του μοναστηριού, αφιερωμένος στον Τίμιο Σταυρό,

Διαβάστε περισσότερα

4.1.α. Κρούσεις. Κρούσεις. 4.1.21. Ενέργεια Ταλάντωσης και Ελαστική κρούση. 4.1.22. Κρούση και τριβές. 4.1.23. Κεντρική ανελαστική κρούση

4.1.α. Κρούσεις. Κρούσεις. 4.1.21. Ενέργεια Ταλάντωσης και Ελαστική κρούση. 4.1.22. Κρούση και τριβές. 4.1.23. Κεντρική ανελαστική κρούση 4.1.α.. 4.1.21. Ενέργεια Ταλάντωσης και Ελαστική κρούση. Μια πλάκα µάζας Μ=4kg ηρεµεί στο πάνω άκρο ενός κατακόρυφου ελατηρίου, σταθεράς k=250ν/m, το άλλο άκρο του οποίου στηρίζεται στο έδαφος. Εκτρέπουµε

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονες τεχνικές σχεδιασμού κομμωτικής

Σύγχρονες τεχνικές σχεδιασμού κομμωτικής Σύγχρονες τεχνικές σχεδιασμού κομμωτικής ΚΟΜ 108 ΕΒΔΟΜΑΔΑ 11 ΧΡΙΣΤΟΣ ΜΙΧΑΗΛ Γενειάδες Κάποτε τα μούσια ήταν (κυρίως) τα διακριτικά του σεβάσμιου γέροντα ή του ναυαγού ή του καταθλιπτικού. Σήμερα το μούσι

Διαβάστε περισσότερα

Πλαίσιο άμμου με αντηλιακή προστασία

Πλαίσιο άμμου με αντηλιακή προστασία Πλαίσιο άμμου με αντηλιακή προστασία Υψηλός δείκτης προστασίας Πλαίσιο άμμου με αντηλιακή προστασία Χάρη στην ενσωματωμένη οροφή ηλίου μπορούν τα παιδιά σου να παίζουν ακόμα και στην καρδιά του καλοκαιριού,

Διαβάστε περισσότερα

Wood Professional Cosmetics

Wood Professional Cosmetics Wood Professional Cosmetics Βερνίκια Εμποτισμού & Επιφάνειας Εξωτερικής Χρήσης Βερνίκια Θαλάσσης Βερνίκια orma Wood Professional Cosmetics Βερνίκια Εμποτισμού & Επιφάνειας Εξωτερικής Χρήσης Καθαριστικά/Απορρυπαντικά

Διαβάστε περισσότερα

WEB DESIGN Ο σχεδιασμός στο Web Design

WEB DESIGN Ο σχεδιασμός στο Web Design WEB DESIGN Ο σχεδιασμός στο Web Design ΠΑΤΣΙΑΛΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ Web Design Είναι ο σχεδιασμός και η δημιουργία δικτυακών τόπων. Περιλαμβάνει : την αρχιτεκτονική πληροφοριών, τη διεπαφή χρήστη και την πλοήγηση.

Διαβάστε περισσότερα

2 ο ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ ΚΟΡΜΟΣΠΙΤΩΝ

2 ο ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ ΚΟΡΜΟΣΠΙΤΩΝ Τ.Ε.Ι. Λάρισας - Παράρτημα Καρδίτσας Τμήμα Σχεδιασμού & Τεχνολογίας Ξύλου & Επίπλου Εργαστήριο Τεχνολογίας & Συντήρησης Ξυλοκατασκευών 2 ο ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ ΚΟΡΜΟΣΠΙΤΩΝ του Καθηγητή Δρ. Ιωάννη Κακαρά

Διαβάστε περισσότερα