Βυζαντινές τοιχογραφίες στον Ωρωπό

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Βυζαντινές τοιχογραφίες στον Ωρωπό"

Transcript

1 Βυζαντινές τοιχογραφίες στον Ωρωπό Μανόλης ΧΑΤΖΗΔΑΚΗΣ Δελτίον XAE 1 (1959), Περίοδος Δ'. Στη μνήμη του Νίκου Βέη ( ) Σελ ΑΘΗΝΑ 1960

2 ΒΥΖΑΝΤΙΝΕΣ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΕΣ ΣΤΟΝ ΩΡΩΠΟ ι Ή μικρή εκκλησία τοϋ Αγίου Γεωργίου περιλαμβάνεται στα βυζαντινά μνημεία τοΰ μεσαιωνικού Ώρωποΰ πού μελέτησε πριν από τριάντα περίπου έ'τη δ ακαδημαϊκός κ. Α. 'Ορλάνδος*. Χάρη στην εργασία αύτη γνωρίζομε τώρα ακριβέστερα την αρχιτεκτονική μορφή της μικρής αυτής τρίκλιτης βασιλικής, πού ήταν τότε ήδη ερειπωμένη, αλλά με τους μεταγενέστερους σεισμούς έχασε τον δυτικό τοίχο με τήν θύρα τής εισόδου, τους διαχωριστικούς κιονίσκους τοϋ τρίλοβου παράθυρου τοΰ Ίεροΰ καί κυρίως τήν νότια τοξοστοιχία πού έμενε ακόμη ό'ρθια. Το Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό τής τοξοστοιχίας αυτής ήταν δτι σε δυο λεπτές κολόνες στηρίζονταν τρία τόξα άνισα καί ανόμοια από τα οποία τα δυο πλάγια ήταν ημικυκλικά, ενώ το μεσαίο και μεγαλύτερο ήταν οξυκόρυφο. Τα χαρακτηριστικά αυτά, σε συνδυασμό με το είδος τής τοιχοδομίας, οδήγησαν τότε τον κ. 'Ορλάνδο να χρονολογήσει τό κτίσμα στον 15 καί 16 αιώνα. Οί τοιχογραφίες πού στόλιζαν τό ναό βρίσκονταν σε δύο στρώματα. Στους πλάγιους τοίχους τοϋ μεσαίου κλίτους, πού σώζονται ακόμη, διακρίνονται τα ίχνη μεγάλων συνθέσεων τοΰ παλαιοτέρου στρώματος. Στον Ν. τοίχο υπάρχουν καθαρώτερες ενδείξεις οτι ήταν ζωγραφισμένες τέσσερες σκηνές από τον βίο τοΰ 'Αγ. Γεωργίου (πίν. 38), ενώ στον βόρειο μένουν μόνον ίχνη από τό κόκκινο σχέδιο συνθέσεων άδιάγνωστων. Καλύτερα διατηρημένες είναι οί τοιχογραφίες τής Α. πλευράς. Στή Ν. παραστάδα τής αψίδας Ινας ολόσωμος διάκονος, σχεδόν ακέραιος ( πίν. 38 ), και στην κόγχη τής αψίδας εξη μορφές ιεραρχών. Μερικά τμήματα τοΰ μεταγενέστερου στρώματος τοιχογραφίας εκάλυπταν ορισμένα σημεία τής κόγχης, δπως είχεν ήδη παρατηρήσει ό εκδότης, καθώς και μικρό μέρος τής κάτω παρυφής τής Πλατυτέρας, πού είναι στο μεγαλύτερο μέρος της πεσμένη ( πίν. 33 και 38 ). Οί τοιχογραφίες τοΰ ναοϋ τοϋ 'Αγ. Γεωργίου έστεκαν από πολλές δεκαετίες στο ύπαιθρο χωρίς καμιά προφύλαξη, ό κίνδυνος τής οριστικής καταστροφής τους ήταν άμεσος, καθώς τό ερείπιο άρχιζε να εξαρθρώνεται για να χρησιμοποιηθή ως οικοδομήσιμο υλικό ( πίν. 33). Γι* αυτό 1. Α. "Ορλάνδου, Μεσαιωνικά μνημεία Ώρωποΰ καί Συκάμινου, ΔΧΑΕ, τ. Δ', 1927, σ

3 88 κρίθηκε απαραίτητο και αποφασίστηκε από το 'Υπουργείο Παιδείας να μεταφερθούν οι τοιχογραφίες αυτές στο Βυζαντινό Μουσείο, δπου καΐ έχουν τώρα εκτεθή 1. Το τρίλοβο παράθυρο με την αφαίρεση τών διαχωριστικών κιονίσκων καταστράφηκε παρασύροντας ένα μέρος τοΰ τεταρτοσφαιρίου της κόγχης καΐ έτσι οί δυο ομάδες τών τριών ιεραρχών στις δυο μεριές τοΰ παράθυρου χωρίστηκαν σέ δυο εντελώς ασύνδετα τμήματα. Αυτά θα περιγράψομε χωριστά, καθώς έ'χουν άποκολληθή σέ δυο κομμάτια, στο βόρειο καΐ στο νότιο τμήμα τής κόγχης. II Α. Το βόρειο τμήμα ΐής κόγχης (πίν. 34). Διαστ. 2.25X2.15 μ. Ύψος κάθε μορφής μ. Τρεις ιεράρχες είναι ζωγραφισμένοι σέ κάμπο βαθυγάλαζο σχεδόν μαϋρο πού έχει χαμηλά ζώνη σέ χρώμα λαδοπράσινο. Ό κάμπος περιορίζεται από κόκκινη ταινία μέ λευκά περιγράμματα, πλάτους 6-9 εκατοστών. Το παράθυρο περιέβαλλε ταινία πλ. 8 εκ., μέ κόσμημα από κόκκινους ρόδακες, πού εναλλάσσονται μέ διπλό άνθέμιο στακτί, σέ κάμπο μαϋρο, πλαισιωμένη από δύο κόκκινες ταινίες, πλάτους 6 εκ. Οι τρεις ιεράρχες παριστάνονται ολόσωμοι, κατά μέτωπον, μέ το βλέμμα γυρισμένο προς τα πλάγια. Φορούν δλοι μακρύ στιχάριο ανοιχτόχρωμο, φαιλόνιο χωρίς μανίκια και πλατύ ώμοφόριο μέ τρεις μεγάλους σταυρούς. Οί δύο δεξιά ιεράρχες φορούν και επιγονάτιο στη μορφή τοΰ «εγχειρίου». *Από αριστερά προς τα δεξιά : α'. "Αγιος 'Ιγνάτιος δ Θεοφόρος, κρατεί μέ τα δύο χέρια, σκεπασμένα μέ το φαιλόνιο, όρθιο ευαγγέλιο μεγάλο, μπροστά στο στήθος. Το πρόσωπο είναι πολύ φθαρμένο, μένει μόνο ό θερμός ρόδινος προπλασμός. Διατηρείται καλά ή κόμη καΐ το οξύ γένι, πού δηλώνονται μέ λευκά φώτα, σέ πυκνές πηκτές πινελιές πάνω σέ στακτί ανοικτό χρώμα. Ό φωτοστέφανος είναι λευκός. Τό πλατύ ώμοφόριο είναι λευκό καΐ διατηρεί ακόμη καλά τον έ'να σταυρό καΐ ίχνη από τους δύο άλλους. Τό φαιλόνιο διατηρείται καλύτερα : ό προπλασμός πού δηλώνει τό τοπικό χρώμα τοΰ υφάσματος είναι βαθυκάστανος καί οί φωτεινές ακμές τών πτυχών δηλώνονται μέ ανοικτό ψυχρό στακτί. Τό στιχάριο κάτω είναι ρόδινο-κεραμιδί, οί πτυχές δηλώνονται μέ λίγες γραμμές πλατιές, ελεύθερα σχεδιασμένες, σέ χρώμα βαθυκόκκινο, ενώ 1. Μέ πρόταση τής 'Εφορείας Βυζαντινών "Αρχαιοτήτων καί γνωμάτευση τοϋ 'Αρχαιολογικού Συμβουλίου αποφασίσθηκε ή αποκόλληση, στερέωση καί μεταφορά τών τοιχογραφιών, ή οποία έγινε μέ πιστώσεις πού διέθεσε ή Διεύθυνσις 'Αναστηλώσεως, άπο τον εξαίρετο καλλιτέχνη καί συντηρητή κ. Φώτη Ζαχαρίου, σύμφωνα μέ τις σύγχρονες μεθόδους ( μεταφορά τοΰ χρωματικού φλοιού σέ ύφασμα ).

4 89 οι φωτεινές ακμές των πτυχών δηλώνονται μέ λευκή γραμμή. Δεξιά από τον φωτοστέφανο σώζονται τα γράμματα ΥΓΝΑ [Τ] ΙΟΣ β'. "Αγιος Γρηγόριος, μέ το δεξί χέρι ευλογεί ενώ μέ το αριστερό σκεπασμένο κρατεί όρθιο ευαγγέλιο. Το κεφάλι διατηρείται καλά ( πίν. 37). Πλατιά φωτεινά επίπεδα στακτιά, αφήνουν να φαίνεται ό προπλασμός, πού είναι καστανός θερμός, για να δηλωθή ή σκιά και οί ρυτίδες καΐ για να διαγράφουν τα χαρακτηριστικά. Στα μαλλιά, στα φρύδια και στο πλατύ γένι πυκνές πινελιές από λευκό πηκτό χρώμα πάνω στον ανοικτό στακτι κάμπο. Τό καστανό τοϋ προπλασμού, δπου φαίνεται, δηλώνει τους βοστρύχους. Ό φωτοστέφανος είναι σε ώχρα. Στα άμφια τα περισσότερα χρώματα έχουν πέσει και μένει μόνο τό πρώτο σχέδιο. Τό ώμοφόριο θα ήταν ρόδινο και τό φαιλόνιο φαίνεται λευκό, μέ λίγες πλατιά ελευθέρα σχεδιασμένες γραμμές πράσινες. Τό φαιλόνιο ήταν πολυσταύριο καθώς αφήνουν να φανή τα ίχνη μαύρων σταυρών πού διακρίνονται στην πτύχωση, κάτω από τό αριστερό χέρι. Κάτω από τό δεξί χέρι, διατηρείται τό «εγχείριον» (επιγονάτιο), σέ χρώμα ώχρας μέ κοσμήματα σέ βαθύτερο χρώμα. Τό στιχάριο είναι λευκό μέ πτυχές - γραμμές κόκκινες. 'Αριστερά από τό φωτοστέφανο, στηλιδόν ΓΡΗ ΓΟ PI ΟΣ γ'. "Αγιος 'Ιωάννης δ Χρυσόστομος, δ τρίτος ιεράρχης : λείπει μέρος τοϋ στήθους καί της μέσης. Μέ τό αριστερό χέρι κρατεί ό'ρθιο ευαγγέλιο, τό δεξί λείπει. Φωτοστέφανος ωχρός μέ σκοτεινό καί λευκό περίγραμμα. Τό κεφάλι πλάθεται δπως καί τοϋ 'Αγίου Γρηγορίου, μέ την διαφορά δτι στην τριχοφυΐα δεν υπάρχουν οί φωτεινοί τόνοι καί έ'τσι παραμένουν ή κόμη καί τό λίγο γένι καστανά. Τό τμήμα τοϋ ώμοφορίου, πού σώζεται, είναι λευκό μέ κόκκινες γραμμικές πτυχές. Τό φαιλόνιο είναι λευκό μέ πολυσταύριο. Κάτω από τό δεξί χέρι, στο άνοιγμα, φαίνεται τό «εγχείριον», πού έ'χει καστανό κάμπο μέ κοσμήματα φθαρμένα ώχρας, ενώ τό στιχάριο είναι λευκό μέ γραμμικές πτυχές πράσινες. Κάτω από τό γόνατο ελαφρή σκιά πράσινη. Δέν σώζεται επιγραφή, άλλα ή μορφή ταυτίζεται εύκολα από τα προσωπογραφικά χαρακτηριστικά. Β. Το νόΐΐο τμήμα της κόγχης ( πίν. 35 ). Διαστ. 2.10X1.48 μ. Οί αρχικά ολόσωμες μορφές σώζονται περίπου ώς τα γόνατα μέ περισσότερες φθορές από τό βόρειο τμήμα. 'Από αριστερά προς τα δεξιά :

5 90 δ'. "Αγιος Βασίλειος, μέ το δεξί χέρι ευλογεί, ενώ με το αριστερό κρατεί ευαγγέλιο. "Από το κεφάλι σώζονται μόνο τα μάτια καΐ το ψηλό μέτωπο, συνοφρυωμένο, μέ λίγα καστανά μαλλιά. Στο πολυσταΰριο φαιλόνιο μέ τις πράσινες πτυχές διαγράφονται οι σταυροί καθαρώτερα, καθώς και οι τρεις μεγάλοι σταυροί στο φαιό ώμοφόριο. Το χέρι καί το βιβλίο διατηρούν μόνο τον προπλασμό σε χρώμα ώχρας, μέ κόκκινα περιγράμματα. Ψηλά δεξιά, σώζονται τα λευκά γράμματα ΒΑ[ΣΙΛΕΙΟΣ]. ε'. Ό δεύτερος ιεράρχης κρατεί μέ τα δυο χέρια σκεπασμένα όρθιο ευαγγέλιο, διατηρεί την κόμη πού είναι «οΰλη» καί δπου επικρατεί ό ανοικτός στακτίς τόνος. Τα χαρακτηριστικά τοΰ προσώπου έχουν σβήσει. Το φαιλόνιο, χωρίς πολυσταΰρια, διατηρείται καλά : σε κάμπο ρόδινο κεραμιδί ( προπλασμός ) οί πτυχές δηλώνονται μέ γραμμές κοκκινοκάστανες στη σκιά καί μέ λευκές (ελεφαντοστού) γραμμές στις ακμές των πτυχών. Το στιχάριο θα ήταν βαθΰχρωμο. Δέν διατηρείται κανένα γράμμα από το όνομα. ς-'. Ό "Αγιος Κλήμης. Ίο πρόσωπο είναι κατεστραμμένο, άλλα στην κόμη επικρατεί το λευκό πηκτό χρώμα σέ ήρεμες παράλληλες γραμμές. Στο λευκό ώμοφόριο σώζεται δ ένας από τους τρεις μεγάλους σταυρούς, ενώ το φαιλόνιο, πού δέν είναι πολυσταΰριο, έχει φωτεινή επιφάνεια στακτιά, επάνω σέ ρόδινο κεραμιδί προπλασμό. Οί πτυχές δηλώνονται μέ κοκκινοκάστανες γραμμές. Στο βιβλίο δηλώνονται τα μαργαριτάρια στή στάχωση μέ λευκό πηκτό χρώμα. Το στιχάριο είναι δμοιο μέ το φαιλόνιο τοΰ προηγουμένου ιεράρχη. Δεξιά ψηλά διαβάζονται τα γράμματα ΚΛ[Η] Μ ΗΣ "Οπως το βόρειο τμήμα, περιέβαλλε καί το νότιο κόκκινη ταινία πού σώζεται επάνω καί δεξιά. Γ. Ή νότια παραστάδα της κεντρικής κόγχης ( πίν. 38 ). "Αγιος Διάκονος ( Εΰπλους ; ). Στή νότια παραστάδα τής κεντρικής αψίδας παριστάνεται νέος "Αγιος μέ τα διακριτικά τοΰ Διακόνου, ολόσωμος (ΰψος 1,74), πού κρατεί μέ το αριστερό χέρι σκεπασμένο μέ βαθύ κοκκινοκάστανο ύφασμα «εγχείριον» ή «μανδήλιον» υψηλή λιβανοθήκη, χρώματος ώχρας (δηλ. χρυσή), ενώ έχει το δεξί χέρι μπροστά στο στήθος. Διατηρείται καλά, μόνο λείπει ή κορυφή τοΰ κεφαλιού και τμήμα στα πόδια. Στο κεφάλι τα μαλλιά, τα περιγράμματα καί τα χαρακτηριστικά είναι καστανοκόκκινα. Το πρόσωπο καλύπτει πλατιά επιφάνεια φωτεινή σέ χρώμα στακτί ψυχρό, μέ πρασινωπές αποχρώσεις. Φώτα λευκά, από πηκτό χρώμα, πλάθουν τήν σάρκα. Ή έξαρση τής μΰτης προβάλλει έντονα μέ σκιά καστανοκόκκινη αριστερά, καί πράσινη δεξιά (πίν. 39). Το στιχάριο είναι λευκό μέ πλατιές γραμμές - πτυχές πράσινες. Όράριο δέν υπήρχε. Γύρω στο λαιμό καί

6 91 στο χέρι προβάλλει εσωτερικό ένδυμα, σε χρώμα δμοιο με το «εγχείριον». Ή διατήρηση. Χρήσιμες είναι οί ακόλουθες παρατηρήσεις για την σωστότερη γνώση τών τοιχογραφιών αυτών. Στα κεφάλια διατηρούν πλήρη την αρχική χρωματική σύσταση ό "Αγιος Γρηγόριος και ό Χρυσόστομος στο βόρειο τμήμα και ό "Αγιος Διάκονος. Στα άμφια διατηρεί πλήρη σχεδόν την αρχική χρωματική σύσταση τοϋ φαιλονίου ό "Αγιος 'Ιγνάτιος στο βόρειο τμήμα καΐ στο νότιο τμήμα ό μεσαίος ιεράρχης και ό τρίτος, δηλ. ό "Αγιος Κλήμης. Το στιχάριο παρέχει περισσότερη ομοιομορφία ώς προς τήν διατήρηση : είναι παντοΰ λευκό και οί πτυχές δηλώνονται με πλατιές ελεύθερες σχεδιασμένες γραμμές πράσινες ή κόκκινες χωρίς κανένα ενδιάμεσο τόνο. Πιστεύω δ'τι αρχικά θα υπήρχε πλαστικώτερη δήλωση της πτυχολογίας καΐ στο στιχάριο, δπως μπορεί να διαπιστώσει κανείς στον α' ιεράρχη τοϋ αριστερού τμήματος, καθώς και στα καλύτερα διατηρημένα φαιλόνια. Χαρακτηριστικό είναι δτι τα μέρη πού έμειναν περισσότερο καιρό προστατευμένα από το νεώτερο στρώμα τοιχογραφίας διατηρούνται καλύτερα και αυτό μπορεί να εξηγήσει τις διαφορές στην διατήρηση τών διαφόρων μορφών, άλλα πάντως δείχνουν δτι δταν έ'γινε το δεύτερο στρώμα από τα τμήματα πού σώζονταν μπορούσε κανείς να το χρονολογήσει στον 17 αιώνα ήδη οί παλαιές τοιχογραφίες είχαν μείνει αρκετό καιρό εκτεθειμένες στο ύπαιθρο και είχαν ύποστή φθορές. Για τήν εκτίμηση τών τοιχογραφιών τοϋ 'Ωρωπού από χρονολογική καί καλλιτεχνική άποψη θα εξετάσομε τα εικονογραφικά ζητήματα πού συνδέονται μέ τήν παράσταση τών ιεραρχών τοΰ ιερού, καθώς καί τα τεχνικά καί τεχνοτροπικά προβλήματα πού θέτουν οί τοιχογραφίες. III Ή εντελώς μετωπική στάση τών έ'ξη ιεραρχών της αψίδας συνδέει τις τοιχογραφίες μας μέ μια σειρά μνημείων τού 11 ου καί 12 ου αιώνα, δπου τέσσερες ή καί περισσότεροι ιεράρχες παριστάνονται κατά μέτωπον, στον δρθιο τοίχο της ήμικυλινδρικής κόγχης τοϋ Βήματος, κάτω από τό τεταρτοσφαίριο της αψίδας. 'Αξίζει μέ τήν ευκαιρία αυτή να ερευνηθή δχι για πρώτη φορά ' ή θέση τών κυριωτέρων ιεραρχών μέσα στην εκκλησία, καθώς καί ή στάση τους, για να καθορισθούν κατά τό δυνατόν ακριβέστερα, χρονικά καί τοπικά, οί σχετικές διακυμάνσεις στην παράδοση της ορθόδοξης εικονογραφίας τών ιεραρχών. 1. Βλ. πιο κάτω. Πρβλ. Stefanescu, L'illustration des liturgies dans l'art de Byzance et de l'orient, έν Annuaire de l'institut de Philologie et d'histoire Orientales, Βρυξέλλες, τ. Ill (1935), σ

7 92 Μπορούμε να διακρίνομε τρεις τουλάχιστον τύπους, πού ανταποκρίνονται σε τρεις φάσεις στην μετά την Εικονομαχία εξέλιξη της εικονογραφίας των ιεραρχών σε σχέση με το Ιερό. Οι τύποι αυτοί δχι μόνο δεν χωρίζονται με χρονολογικά δρια αυστηρά καθορισμένα, άλλα βαδίζουν σχεδόν παράλληλα, με την έννοια δτι δ εκάστοτε νεώτερος δεν επικρατεί αμέσως, άλλα συνυπάρχει επί έ'να σημαντικό χρονικό διάστημα με τον παλαιότερο. Μπορούν δμως να θεωρηθοΰν οί τύποι αυτοί ώς διαδοχικά στάδια μιας σταθερής πορείας προς την στενότερη σύνδεση τών εικόνων τών ιεραρχών με τον χώρο τοΰ Ίεροϋ Βήματος και τελικά την συμμετοχή τους στην συμβολική παράσταση της λειτουργίας. Ή πρώτη φάση χαρακτηρίζεται με την αδιαφορία για τή θέση τών εικόνων τών ιεραρχών στον κυρίως ναό ή στο Ιερό, δεν γίνεται, δηλαδή, σ' αυτήν διάκριση ανάμεσα στους ιεράρχες και τους άλλους 'Αγίους. Π.χ. στην 'Αγία Σοφία στην Κωνσταντινούπολη τον 10 αιώνα, οί ιεράρχες παριστάνονται μόνο στον ναό, στο βόρειο τοίχο, ψηλά, κάτω από τα παράθυρα, σε ωραίες ψηλές μνημειακές ολόσωμες και μετωπικές μορφές 1. Στον "Οσιο Λουκά, στις αρχές τοΰ 11 ου, παριστάνονται μέσα στο 'Ιερό μόνο οΐ "Αγιοι Γρηγόριος ό Θεολόγος και δ 'Αθανάσιος, ενώ άλλοι δεκαπέντε ιεράρχες είναι σκορπισμένοι και σχεδόν κρυμμένοι, στα σταυροθόλια κ α! στα τόξα της Προθέσεως και τοΰ Διακονικού. Μέσα δμως στο ναό, σέ περίοπτες θέσεις και σέ μεγαλύτερες διαστάσεις παριστάνονται οί "Αγ. Βασίλειος, Γρηγόριος ό Θαυματουργός καί Νικόλαος, στηθαΐοι *. Στη Νέα Μονή Χίου, δέν σώζονται εικόνες ιεραρχών καί στο Δαφνί, στο τέλος τοΰ 11 ου, στο Βήμα δέν εικονίζονται ιεράρχες' δ "Αγ. Νικόλαος είναι στην κόγχη τοΰ Διακονικού, ενώ μόνον έ'ξη άλλοι ιεράρχες στολίζουν τους τοίχους καί τα τόξα τοΰ Διακονικού καί τής Προθέσεως' ανάμεσα σ' αυτούς δ Γρηγόριος δ Θαυματουργός καί δ Γρηγόριος δ Άκραγαντΐνος 3. Ανάλογη θα ήταν ή διάταξη τών ιεραρχών ίσως ακόμη περισσότερο ελεύθερη στο πρώτο στρώμα τών τοιχογραφιών τών 'Αγίων 'Αναργύρων Καστοριάς (11?;), οπού οί μόνοι ιεράρχες πού μένουν ακάλυπτοι από το νεώτερο στρώμα (τοΰ 12 ου ), οί "Αγιοι Βασίλειος καί Νικόλαος από τους πιο σημαντικούς έχουν εξορισθή στο έσωράχιο ενός τόξου τοΰ νάρθηκα Βλ. Α. Grabar, La peinture byzantine, Γενεύη ( Skira ) 1953, σ. 96. Βλ. καί ΔΧΑΕ, Νέα Σειρά, τ. Α', 1959, σ. 18, είκ Βλ. Diez-Demus, Byzantine Mosaics in Greece, Cambridge, Mass. 1930, είκ , G. Millet, Daphni, σ. 77 καί G. Millet, L'école grecque dans l'architecture byzantine, Παρίσι 1916, είκ. 5. Α. 'Ορλάνδος, Βυζ. μν. Καστοριάς, 'Αθήναι 1938, σ. 29, είκ. 20. Σ. Πελεκανίδης, Καστοριά, Ι Θεσσαλονίκη 1953, π. 38, α.

8 93 Στον πρώτον αυτό τύπο, πού διαρκεί κυρίως τον 11 αιώνα και εξαφανίζεται τον 12, ή σύνδεση τών εικόνων τών ιεραρχών με το Ιερό Βήμα η δέν υπάρχει ή, δπου διαπιστώνεται, είναι χαλαρή. Πάντως οι εικόνες αυτές δέν σχετίζονται μέ την κυρία αξονική θέση της κόγχης τοϋ ιερού. Θα μπορούσε κανείς να συμπεράνει δτι, σύμφωνα μέ τήν αντίληψη πού εκφράζει ό τύπος αυτός, πού αντιπροσωπεύεται στα σημαντικώτερα μνημεία της εποχής, οι ΐεράρχες φαίνεται να συχνάζουν στους χώρους τού 'Ιερού μόνο για τήν ιερατική τους Ιδιότητα, χωρίς διάκριση ως προς τή σπουδαιότητα τους. Οι θεωρούμενοι ως σημαντικώτεροι, και αυτοί είναι συχνότατα, δπως είδαμε, οι θαυματουργοί "Αγιοι, τοποθετούνται μέσα στο ναό. Τήν ϊδια δμως εποχή αρχίζει να επικρατεί παράλληλα μια νεώτερη αντίληψη για τήν σημασία τών ιεραρχών, πού εμφανίζεται στην εικονογραφία μέ τήν εξέχουσα θέση πού παίρνουν οι εικόνες τους στο Βήμα: οΐ σπουδαιότεροι ιεράρχες συγκεντρώνονται στην ήμικυλινδρική κόγχη τοϋ Βήματος, κάτω από τήν Πλατυτέρα καΐ συχνά τήν Κοινωνία τών 'Αποστόλων, στην τιμητικώτερη θέση από δλους τους 'Αγίους, εκεί δπου οι Βυζαντινοί ψηφιδογράφοι τής 'Ιταλίας τού 12 ου αιώνα αγαπούσαν να τοποθετούν τους 'Αποστόλους ( Cefalù, Torcello, Τεργέστη ). Στή θέση αύτη, σέ αυστηρή μετωπική στάση, κρατώντας μέ το ένα ή μέ τα δύο χέρια κλειστό ευαγγέλιο, τους βρίσκομε ήδη γύρω στα 1030 στην Παναγία τών Χαλκέων Θεσσαλονίκης, δπου παριστάνονται οί τέσσερες Γρηγόριοι 1. Τήν ίδια περίπου εποχή βρίσκομε τον τύπο διατυπωμένο σέ πληρέστερη μορφή στην κόγχη τής 'Αγίας Σοφίας τοϋ Κιέβου, δπου δίπλα στους ιεράρχες Βασίλειο, Χρυσόστομο και Γρηγόριο παριστάνονται άλλοι ασήμαντοι ενώ τήν τιμητική θέση κατέχει ό "Αγιος Νικόλαος*. Ό β' αυτός τύπος πρέπει να είχε μεγάλη διάδοση ήδη στον 11 αιώνα, γιατί τον συναντούμε στην Καππαδοκία 3, στην'αττική (στην ανέκδοτη τοιχογραφία τής Σωτήρας στο Κορωπί), στην Κρήτη ( στον "Αγιο Ευτύχιο στο Ρέθυμνο) 4 καί συνεχίζεται στον 12 αιώνα στην Μονή Άσί- 1. Δ. Εύαγγελίδης, "Η Παναγία τών Χαλκέων, Θεσσαλονίκη 1954, σ. 53, π. 14 και Βλ. πρόχειρα, Β. Λάζαρε φ, 'Ιστορία τής Βυζ. ξωγραφ. ( ρωσ. ), Μόσχα 1947, τ. II, π Jerphanion, l,es églises rupestres de Cappadoce, Album, x. II, Qaranleq, π , Elmale, π Tsareqle, π , τ. Ill, "Αγ. 'Απόστολοι Σινασοϋ, π , Τρίκογχος Tagar π , Άγ. Βαρβάρα Sognatile, π , Qarabach, π Ν. Δρανδάκης, Κρητ. Χρον., τ. Ι, 1956, σ

9 94 νου της Κύπρου (1106) 1, στη Vodoòa της Σερβίας 2, στο Νερέδιτση της Ρωσίας 3. Στην 'Αγία Σοφία της Άχρίδας το ευρύχωρο 'Ιερό Βήμα στολίζεται στην επάνω ζώνη με πολλές συνθέσεις ευχαριστιακής - συμβολικής σημασίας (Θυσία τοΰ 'Αβραάμ, Φιλοξενία, Κοινωνία Αποστόλων κ.λ.π. ), άλλα στην κάτω ζώνη παριστάνονται γύρω περί τους δεκαέξη ιεράρχες δλοι πατριάρχες στην Κωνσταντινούπολη καί ανάμεσα σ' αυτούς την τιμητικώτερη θέση κατέχουν οι "Αγιοι Βασίλειος καί Χρυσόστομος, στην κόγχη τοΰ Ίεροΰ, μαζί με άλλους τέσσερες ιεράρχες άδιάγνωστους. Στο Διακονικό καί στην Πρόθεση στα τόξα πού συνδέουν τους τρεις χώρους, καθώς καί στους πεσσούς τοΰ ναοΰ εικονίζεται μεγάλος αριθμός ιεραρχών, κυρίως των άλλων τριών πατριαρχείων 4. "Ηδη στην επιβλητική διακόσμηση τοΰ ίεροΰ τής Αγίας Σοφίας μποροΰμε να διακρίνουμε την ιδέα τής ιδιαίτερης έξαρσης των δυο αυτών σπουδαίων ιεραρχών, πού θεωρούνται καί συγγραφείς λειτουργίας. Ή θέση τους δ'μως αυτή δεν φαίνεται να συνδέεται με τή συμβολική παράσταση τής λειτουργίας, γιατί σ' αυτήν αφιερώνεται ιδιαίτερη σύνθεση : στον Β. τοίχο τοΰ Ίεροΰ παριστάνεται δ "Αγ. Βασίλειος να λειτουργεί μόνος, με δύο διάκους, μπροστά στην 'Αγία Τράπεζα με κουβούκλιο 5. Μένει δμως να μελετηθή ή ακριβέστερη χρονολόγηση των σημαντικών αυτών τοιχογραφιών στα διάφορα τμήματα τους, πού τοποθετούνται συνήθως γύρω στα 1040, για να εκτιμηθούν με βεβαιότητα ως προς την εικονογραφική εξέλιξη 6. 'Από τα παραδείγματα πού σημειώθηκαν συνάγεται δτι ή αντίληψη αυτή για την τιμητική θέση τών ιεραρχών (β' τύπος), συναντάται σ' δλο τον 11 αιώνα, παράλληλα με τήν άλλη αντίληψη (α' τύπος) πού 1. Φωτογρ. Γ. Σωτηρίου. Στην ασκητική εκκλησία τής Έγκλείστρας τοΰ Άγ. Νικολάου, στην Κύπρο, τοΰ τέλους τοΰ 12ο " αιώνα, στην ίδια θέση, αντί για Ιεράρχες βρίσκομε σειρά ασκητικών αγίων, δλων κατά μέτωπο. Βλ. Γ. Σωτηρίου, Βυζ. μν. Κύπρου, τ. Α', π Millet-Frolow, t. Ι, σ. VIII, π καί 4. Για τή χρονολογία τοΰ μνημείου υπάρχουν οι γνώμες δτι είναι τοΰ 11<"> ( Okunev ) ή τοΰ 13 υ ( Miatev ). 3. Βλ. Β. Λ ά ζ α ρ ε φ, Τέχνη τοΰ Νόβγοροδ ( ρωσ. ), Μόσχα 1947, π. 15 καί P. Milikovié-Pepek, Matériaux sur l'art macédonien du Moyen - Age. Les fresques du sanctuaire de Sainte Sophie d'ochride. Publication du Musée Archéol. de Skopje, I tome, Recueil des Travaux , σ (περίλ. γαλλ. ), σχ. 3, πίν Στο ίδιο π. VI. Grabar, ε.ά., σ Millet-Frolow, t. Ι, σ. VIII. Βλ. καί J. M y s 1 i ν e e στα Byzantinoslavica, τ. Χ, 1949, σ , όπου αντικρούει τήν άποψη τοΰ μακαρίτη Ν. Mavrodinov (Ή αρχαία Βουλγαρική ζωγραφική, Σόφια 1945, σ. 55) ότι το πρώτο στρώμα ανήκει στή σύντομη βουλγαρική κατοχή τής Άχρίδας ( ).

10 95 αδιαφορεί για την θέση των ιεραρχών, αλλά τον 12 αιώνα επικρατεί, δταν έχει εντελώς ατονήσει ο παλιότερος τύπος. Πρέπει να διευκρινισθή δτι ή θέση αύτη τών μετωπικών ιεραρχών μέσα στην κόγχη δεν φαίνεται να συνδέεται ακόμη κατά κανένα τρόπο με την ιδέα ή την συμβολική παράσταση της λειτουργίας (βλ. Άγ. Σοφία Άχρίδας). Πρόκειται για «εικόνες» 'Αγίων και αυτές απαιτούν τήν ακίνητη μετωπική παράσταση. Με μια τέτια -θεωρία πρέπει να συνδέεται ή περιγραφή τών «θεοφόρων πατέρων» πού μας δίδει ενα περίεργο κείμενο τοϋ 9 ου -10 ου αιώνα, γνωστό με τον τίτλο : Έκ τών Έλπίου τοϋ Ρωμαίου. Το κείμενο αυτό, πού στάθηκε πηγή τών σχετικών χωρίων τών συναξαριών, περιέχει περιγραφή τοϋ «σωματικού χαρακτήρος» αγίων προσώπων και μεταξύ αυτών δέκα ιεραρχών. Άλλα ή περιγραφή ειδικά τών ιεραρχών με τις λεπτομέρειες στα χαρακτηριστικά και στα χρώματα, καθώς καΐ με τήν ψυχογραφική αναζήτηση στην ανάλυση κάθε μορφής, πλησιάζει στο φιλολογικό είδος τών «εκφράσεων» έργων τέχνης καί μπορούμε να ύποθέσομε βάσιμα δτι ό άγνωστος συντάκτης τοΰ κειμένου πού κρύβεται με το ψευδώνυμο «Έλπιος» χρησιμοποίησε ως πρότυπο για τις περιγραφές του μνημείο με συγκεντρωμένες τις μορφές τών ιεραρχών σ' ενα χώρο, πιθανώτατα στην κόγχη τοϋ 'Ιερού. Το κείμενο τοϋ Έλπίου δέν μας αφήνει καμιά αμφιβολία δτι περιγράφει ολόσωμες εικόνες, κατά μέτωπο- Άλλωστε ή ίδια ή φύση τοΰ κειμένου οδηγεί στή σκέψη αυτή γιατί, δπως έδειξα αλλού, τούτο είχε κυρίως σκοπό να βοηθήσει να σταθεροποιηθούν οί τύποι τών εικονιζόμενων προσώπων, ώστε να εξασφαλίζεται ή όμοιότης, πού ήταν θεωρητικός δρος θεμελιώδης για τήν ύπαρξη τής εικόνας '. Έξ άλλου το σύντομο αυτό κείμενο καθώς παρέχει τις περιγραφές περιορισμένου αριθμού προσώπων : τοϋ Αδάμ, τών δεκαέξ προφητών, τοϋ Χριστού, μόνο τών δύο κορυφαίων Αποστόλων καί τέλος τών δέκα θεοφόρων πατέρων, φανερώνει δτι ήδη στα χρόνια ανάμεσα στα μέσα τοϋ 9 ου καί το τέλος τοϋ 10 ου αΐώνα οί πατέρες ανεβαίνουν στην ιεραρχία καί έρχονται αμέσως μετά τους δύο κορυφαίους Αποστόλους. Ανάλογη άντίληφη εκφράζουν καί θεωρητικοί τής 'Ορθοδοξίας δ'πως ό (ψευδό) Γερμανός, δταν γράφει: «'Εκκλησία εστίν επίγειος ουρανός... εν πατριάρχαις προτυπωθεΐσα, εν άποστόλοις θεμελιωθεΐσα, εν προφήταις προκηρυχθεΐσα, εν ίεράρχαις κατακοσμηθεΐσα...» '. 'Εάν ή υπόθεση για το μνημειακό πρότυπο τοϋ Έλπίου είναι σωστή, τότε ό β' αυτός τύπος εμφανίζεται ήδη αμέσως μετά τον θρίαμβο τών εικό- 1. Μ. Χατζηδάκη, Έκ τών Έλπίου τοϋ Ρωμαίου, Έπετ. Έι. Βυζ. Σπ., τ. ΙΔ', 1939, σ Μ igne, PG, τ. 98, στ Βλ. καί G. Millet, La dalmatique du Vatican, Παρίσι 1945, a. 86 κ.εξ.

11 96 νων, διαδίδεται κυρίως τον 11 ον και 12 0ν αίώνα καΐ ασφαλώς προχωρεί ώς τις αρχές τοΰ 13 ου αιώνα (Ωρωπός). Το μεγάλο νεκρικό παρεκκλήσι της Μονής τής Χώρας, με τους έ'ξη μετωπικούς ιεράρχες στην κόγχη, αποτελεί χαρακτηριστική επιβίωση, δν δχι επιστροφή, στις αρχές τοΰ 14 ου αιώνα, στο παλαιό θέμα 1. Διότι ήδη μέσα στον 12 αίώνα έ'χει παρουσιασθή μία νέα ουσιαστική εξέλιξη στην εικονογραφία των ιεραρχών : αλλάζουν τή μετωπική στάση και στρέφονται κατά τα τρία τέταρτα με ελαφρό σκύψιμο προς το κέντρο τής κόγχης τοΰ ιερού, κρατώντας ανοικτά ειλητάρια στα χέρια. 'Αρχίζει δηλαδή να εκφράζεται μία εντελώς νέα αντίληψη για το ρόλο των ιεραρχών μέσα στο 'Ιερό : δεν παριστάνονται ως μονωμένα πρόσωπα - εικόνες, άλλα να συλλειτουργούν γΰρω από την Αγία Τράπεζα ( γ' τΰπος ). Άπ' δσο ξέρομε δ νέος αυτός τΰπος, πού πλουτίζει με πνευματική και δογματική σημασία τήν εικονογράφηση τοΰ Ίεροϋ, δεν εμφανίζεται αμέσως ολοκληρωμένος, άλλα περνά κάποιο μεταβατικό στάδιο. Μια από τις παλιότερες ασφαλώς σχετικές παραστάσεις βρίσκεται στην εκκλησία τής Veljusa ( Ν. Σερβία ), τής οποίας οι ωραίες ελληνικές τοιχογραφίες χρονολογούνται από τον εκδότη τους στον 11. Έκεΐ από τους τέσσερες ιεράρχες πού παριστάνονται στην κόγχη, οι δυο μεσαίοι, δ Χρυσόστομος και δ Βασίλειος, στρέφονται προς το κέντρο κρατώντας ανοικτά ειλητάρια - λειτουργούν, ενώ οι δύο ακραίοι, δ 'Αθανάσιος και δ Γρηγόριος δ Θεολόγος, διατηρούν τήν καθαρά μετωπική στάση, μένοντας αδιάφοροι στην λειτουργική πράξη των δύο παρακειμένων πατέρων *. Μέσα στον 12 όμως ολοκληρώνεται ή παράσταση : στο πρώτο στρώμα τών τοιχογραφιών τής βουλγαρικής Μπογιάνας, πού πρέπει να έγιναν στή βυζαντινή εποχή τής περιοχής ( ) καί μάλλον τον 12 παρά τον 11 αιώνα, στην αψίδα παριστάνονται καί οι τέσσερες ιεράρχες γυρισμένοι προς τήν 'Αγία Τράπεζα '. Σέ πολλές άλλες εκκλησίες τής β' πενηνταε- 1. Underwood, Second preliminary Report, 1955, Dumb. Oaks P., t. XI (1957), σ , είκ Βλ. Ν. Jovanovid, Zbornik του 'Efrv. Μουσείου τοΰ Stip, I, , σ. γαλλ. περ 'Ανάλογη έλλειψη οργανικής σχέσης παρουσιάζεται στην παράσταση τής κόγχης τής βασιλικής τοΰ 'Αγ. Νικολάου στο Μελένικο ( 13 s ; ), δπου ένας Ιεράρχης στέκεται μετωπικός καί άσχετος μέ τήν σκηνή τής χειροτονίας τοΰ Άγ. 'Ιακώβου, πού εκτυλίσσεται δίπλα του. Βλ. Α. Stransky, έν Atti del V Congr. Intern, di Studi Bizantini, t. II, 1940, π. CXXXVII, 1. Τή σωστή ερμηνεία τής παράστασης εδωσεν δ Α. Ξυγγόπουλος, Έπετ. Φιλ. Σχ. Θεσσαλονίκης, τ. 6, 1947, σ τοΰ ανατύπου. Πρβλ. άλλη ένδειξη μεταβατικού τύπου, πιο κάτω, στή σ. 99, σημ Α. Grabar, La peinture religieuse en Bulgarie, σ : II ο υ al.

12 ΠΙΝΑΞ 33.«à. - f.-.j^w j «4 j#r BR ail SL Jm* «: <-.. - n.ini idfci ' * * ' -' fc :%" *V à Ωρωπός. Τα ερείπια τοΰ Άγ. Γεωργίου. Ή αψίδα μέ το διπλό στρώμα τοιχογραφιών. (Φωτογρ. Μ. Χατζηδάκη)

13 ΠΙΝΑΞ 34

14 ΠΙΝΑΞ 35 üi ο 3 >?- ö ϊο -s 2 D a»a ST ο ö ~ê- 'S a i 1ST S. -o H

15 ΠΙΝΑΞ 36 Ό "Αγιος 'Ιωάννης δ Χρυσόστομος. ( Λεπτομέρεια Πίν. 34 ). (Φωτογρ. Φ. Ζαχαρίον)

16 ΠΙΝΑΞ 37 Ό "Αγιος Γρηγόριος. (Λεπτομέρεια Πίν. 34). (Φωτογρ. Φ. Ζαχαρϊον)

17 ΠΙΝΑΞ 38 Ή Ν. παραστάδα του Βήματος. "Αγιος διάκονος. (Φωτογρ. Φ. Ζαχαρίον)

18 ΠΙΝΑΞ 39.;..,';'w".> :.* ' _. 'Λ tjf^jr&tf. ζ' -^/''_ρ «ëf 1 -"ΠΖΑ\ "Αγιος διάκονος. ( Λεπτομέρεια Πίν. 38 ). (Φωιογρ, Φ. Ζαχαρίον)

19 97 τίας τοϋ 12<, στο Νέρεζ ( 1164) ι, στη βασιλική των Σερβίων', στους Άγ. 'Ανάργυρους καί στη Μαυριώτισσα της Καστοριάς 8, στο Κουρμπίνοβο 4, στο βουλγαρικό Μπάτσκοβο 6, στην Παναγία τοϋ "Αρακος στην Κΰπρο ( 1192 ) β, στη Μονή Χρυσοστόμου τοϋ Κουτσοβέντη καί στή Μονή Άχειροποιήτου Λαμπούσης Κύπρου 7, στην εκκλησία της Παναγίας στή σερβική Στουντένιτσα, τοϋ , δλοι οί πατέρες της κόγχης συλλειτουργούν. Δεν ξέρω σε δλα αυτά τα μνημεία σε τί στάσεις παριστάνονται οί ιεράρχες στους πλάγιους τοίχους τοϋ Βήματος, άλλα στους 'Αγίους 'Ανάργυρους της Καστοριάς καί στα Σέρβια, οί ιεράρχες πού παριστάνονται στους πλάγιους τοίχους, πού συνέχονται με τήν αψίδα, διατηροΰν τον μετωπικό τΰπο της εικόνας καθώς καί στις ελληνικές τοιχογραφίες 'Αγίου Νικολάου τοϋ Chicheva, στην Κλεισούρα της σερβικής Τρέσκας, 12 ου -13 ου αιώνα 9. 'Αξιοσημείωτος είναι ακόμη καί ένας άλλος μεικτός τύπος, πού φανερώνει επιβίωση της παλαιότερης παράδοσης των ιεραρχών -εικόνων: στο Μπάτσκοβο (12?) 10, στην Παναγία τοϋ "Αρακος 11, στή Ζίτσα 1S, των αρχών τοϋ 14 ου, στον ίδιο τοίχο με τους λειτουργούντες ίεράρχες παριστάνονται μέσα σε πλαίσια, πού μιμούνται κρεμασμένες από τα καρφιά φορητές εικόνες, στηθαΐοι ίεράρχες, σε μετωπική στάση, κρατώντας ευαγγέλιο στα χέρια 18. Λίγο αργότερα, π.χ. στίς τοιχογραφίες της Σοπότσανης, τοϋ , εκτός από τους δέκα ίεράρχες τοϋ ημικυκλίου καί οί τέσσερες ίεράρχες τών πλαγίων τοίχων μετέχουν στην λειτουργία τών άλλων u. Άπο τότε καθιερώνεται καί γενικεύεται το θέμα τών συλλειτουργούντων ιεραρχών, εως το 1. Μ illet-frolo w, τ. Ι, π καί Α. Ξυγγόπουλος, Τα μνημεία τών Σερβίων,'Αθήναι 1957, σ. 41, π Σ. Πελεκανίδης, ε.ά., π. 9 καί Millet-Fr ο low, π Α. Grabar, ε.ά., σ. 57 καί 90 κ.εξ. όπου ή λειτουργική σημασία τοΰ τύπου. 6. Α. Στυλιανού, Πεπραγμένα Θ' Διεθνούς Βυζαντινολογικοΰ Συνεδρίου Θεσσαλονίκης, τ. Α', 1955, σ. 463, 1, π Γ. Σωτηρίου, ε.ά., π Millet-Frolow, ε.ά., π R. Ljubinkovié, Σερβικά έκκλ. μνημεία στην Κλεισούρα τής Τρέσκας, Σκόπια 1940 ( σέρβ. ), σ. 7, είκ Α. Grabar, ε.ά., σ. 57 καί Βλ. σημ Millet-Frolow, π Το συνδυασμένο αυτό θέμα άπαντα στο τέλος τοΰ 13»«στή Χρυσαφίτισσα Λακωνίας, τον 14 στο Nagoricino (V. Petkovic, La peinture serbe du Moyen Age, Ι, Βελιγράδι 1930, 40 ) σε στηθάρια, άλλα όχι σέ απομίμηση εικόνας. Χαρακτηριστική επιβίωση του συνδυασμού στον 16 ν αιώνα βλέπομε στο παρεκκλήσιο τής Μαυριώτισσας τοΰ Πελεκανίδης, ε.ά., π Millet-Frolow, τ. II, 1. Δελτϊον τής Χριστιανικής 'Αρχαιολογικής 'Εταιρείας, Α' 7

20 98 τέλος. Δεν θα tò παρακολουθήσομε στίς αποχρώσεις του, πού σχετίζονται με την παρουσία και με τή μορφή τοϋ 'Αμνού στην εικονιζόμενη Αγία Τράπεζα ', γιατί θα πηγαίναμε μακριά από τους μετωπικούς πατέρες τοϋ Ωρωπού. 'Αρκεί να διαπιστώσομε από την μικρή έρευνα τού θέματος, ότι οί τοιχογραφίες πού εξετάζομε αποτελούν, από άποψη εικονογραφική, μία από τις τελευταίες εκδηλώσεις τού δεύτερου τύπου, δταν ό τρίτος τύπος εΐχεν ήδη επικρατήσει στα κυριώτερα καλλιτεχνικά κέντρα της βυζαντινής περιοχής, χωρίς να έχει όμως ακόμη λησμονηθή εντελώς ό παλαιότερος. Έν τούτοις ή παλαιική παράσταση των ιεραρχών τού 'Ωρωπού έχει επηρεασθή από τήν νεώτερη εικονογραφική εξέλιξη σε δύο σημεία : στην επιλογή των παριστανομένων προσώπων καΐ στον τύπο των αμφίων. Πραγματικά, από εξέταση των πιο αντιπροσωπευτικών μνημείων, μπορεί να καταλήξει κανείς στο συμπέρασμα δτι οί τρεις ιεράρχες Βασίλειος, Χρυσόστομος και Γρηγόριος ό Θεολόγος παίρνουν τήν κεντρική θέση πού τους αρμόζει, μόνο με τήν εμφάνιση και διάδοση τού τύπου των συλλειτουργούντων, δταν ταίριαζε να τιμηθούν ιδιαίτερα οί θεωρούμενοι συγγραφείς λειτουργίας καί συνάμα έξοχοι ρήτορες. Στον πρώτο τύπο οί τρεις ιεράρχες, δταν παριστάνονται στο Δαφνί δεν εικονίζονται καθόλου είναι σκόρπιοι καί δχι απαραίτητοι στο 'Ιερό ( βλ. πιο πάνω ). Στον επόμενο τύπο ή παρουσία καί τών τριών δεν είναι απαραίτητη, επικρατούν οί προτιμήσεις, για λόγους τοπικούς ή άλλους, διαφόρο^ν ιεραρχών καί μάλιστα τών θαυματουργών (βλ. 'Αγ. Σοφία Κιέβου, Χαλκέων, κ.λ.π. ). Μόνο ή εμφάνιση τού τύπου των συλλειτουργούντων συγκεντρώνει αμέσως καί απαραιτήτως γύρω από τήν Τράπεζα καί οπωσδήποτε στίς κεντρικώτερες θέσεις τους τρεις ιεράρχες (Βελιούσα, Μπάτσκοβο κ.λ.π.). "Οπως εδίδασκεν ό αείμνηστος G. Millet, ή προτίμηση αυτή δεν ανταποκρίνεται μόνο στή συμβολική λειτουργική σημασία πού αποκτά ή παράσταση, άλλα καί στην αποκατάσταση τού κύρους καί τής ισοτιμίας τών τριών ιεραρχών, ως συγγραφέων λειτουργιών, ως σοφών «μεγίστων φωστήρων» καί ως υποδειγματικών ρητόρων τής 'Εκκλησίας, πηγής σχεδόν μοναδικής τής βυζαντινής θεολογίας. Ή άνοδος αυτή στην ιεραρχία τών τριών πατέρων πρέπει να σχετισθή καί με τήν καθιέρωση της κοινής εορτής τών Τριών 'Ιεραρχών στον 11 αιώνα 2. Καί στον 'Ωρωπό ή παρουσία καί οί κεντρικές θέσεις πού κατέχουν οί τρεις ανάμεσα στους μετωπικούς ιεράρχες πρέπει να οφείλονται στην επίδραση τού νέου τύπου τών συλλειτουργούντων. Έξ άλλου στην τοιχογραφία τού 'Ωρωπού από τους εξη ιεράρχες πού πα- 1. Stefanescu, ε.ά., σ Βλ. Diet, de théol. catholique, art. Mauropous Jean (Jugie).

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΣΤΟ ΠΕΛΕΝΤΡΙ Η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι φαίνεται να χτίστηκε λίγο μετά τα μέσα του 12 ου αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου

Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου Τάσος ΜΑΡΓΑΡΙΤΩΦ Δελτίον XAE 1 (1959), Περίοδος Δ'. Στη μνήμη του Νίκου Βέη (1883-1958) Σελ. 144-148 ΑΘΗΝΑ 1960 ΕΚΘΕΣΗ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΥ ΜΙΧΑΗΛ ΣΤΟΝ ΠΕΔΟΥΛΑ Η εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ που χτίστηκε πριν το 1474 είναι μονόκλιτη, ξυλόστεγη με νάρθηκα

Διαβάστε περισσότερα

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά Παναγία της Ασίνου Ελληνικά 1 ΝΑΟΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΑΣΙΝΟΥ Ή ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΦΟΡΒΙΩΤΙΣΣΑΣ Η καμαροσκέπαστη, με δεύτερη ξύλινη στέγη εκκλησία της Παναγίας της Ασίνου, που βρίσκεται κοντά στο χωριό Νικητάρι,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ

ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ E. N. Τσιγαρίδας, 'Ερευνες στους ναούς της Καστοριάς 379 ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ Στη διάρκεια των υπηρεσιακών μεταβάσεών μου στην Καστοριά, την περίοδο κυρίως 1970-1975 και συμπληρωματικά την

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης. Ελληνικά

Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης. Ελληνικά 1 Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης Ελληνικά 2 Ο Άγιος Νικόλαος της Στέγης Πήρε το όνομα του μετά την προσθήκη της δεύτερης Στέγης του ναού τον 13ον αιώνα, για την προστασία του από τα χιόνα και τη βροχή.

Διαβάστε περισσότερα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα Η εκκλησία της Παναγίας της Φορβιώτισσας, περισσότερο γνωστή ως η Παναγία της Ασίνου, βρίσκεται στις βόρειες υπώρειες της οροσειράς ο του Τροόδους. Είναι κτισμένη στην ανατολική όχθη ενός μικρού χείμαρρου,

Διαβάστε περισσότερα

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης BYZANTINH TEXNH:AΡXITEKTONIKH kαι ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ H Βυζαντινή αρχιτεκτονική και ως αναπόσπαστο τμήμα της η ζωγραφική: - Ψηφιδωτή και νωπογραφία- νοείται η τέχνη που γεννήθηκε και ήκμασε μεταξύ 4ου και 15ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΙΕΡΟΣΥΝΗΣ. Επιμέλεια: Αναστασία Τσουμενή Ιερός Ναός Αγίου Τρύφωνα - Καματερό

ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΙΕΡΟΣΥΝΗΣ. Επιμέλεια: Αναστασία Τσουμενή Ιερός Ναός Αγίου Τρύφωνα - Καματερό ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΙΕΡΟΣΥΝΗΣ Επιμέλεια: Αναστασία Τσουμενή Ιερός Ναός Αγίου Τρύφωνα - Καματερό Ο Χριστός ως Μέγας Αρχιερεύς και ως καλός ποιμένας ήρθε στον κόσμο για να οδηγήσει τα πρόβατά Του στην αληθινή

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΦΩΤΗΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΦΩΤΗΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΦΩΤΗΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ Η ΑΓΙΟΓΡΑΦΙΑ Είναι η τέχνη της απεικόνισης ιερών προσώπων ή θρησκευτικών σκηνών Είναι η ζωγραφική παράσταση θρησκευτικών

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά

Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά 1 Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά 2 Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Σύμφωνα με επιγραφή του βόρειου τοίχου του ναού, ο ναός κτίστηκε το 1280 από τον Ιωάννη Μουτουλλά και τη σύζυγο του Ειρήνη.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ»

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΑΘΗΝΑ 2012 ΕΡΓΟ: ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΕΚΠΟΝΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης

Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης Στρατηγικής σημασίας η θέση της Μάκρης / Κατοικήθηκε από την αρχαιότητα Οικισμός με διαρκή ανθρώπινη παρουσία από τα νεολιθικά χρόνια Ορατά στο κέντρο της σημερινής

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1 Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ Γιώργος Ε 1 ΣΩΤΗΡΑ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Η Σωτήρα έχει Αγιολογική ονομασία: φέρει το όνομα του Σωτήρος Χριστού. Εξάλλου στις 6 Αυγούστου τελείται μεγάλο πανηγύρι κατά τη γιορτή της Μεταμορφώσεως

Διαβάστε περισσότερα

Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr

Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr Στα βαμβακοχώραφα της Κωπαΐδας (12 χλμ ΒΑ της Λιβαδειάς), υπάρχει ένας τόπος κατοικημένος από τα προϊστορικά χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

- 1 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ελληνικά

- 1 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ελληνικά - 1 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ελληνικά - 2 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ο ναός κάποτε ήταν μέρος του μοναστηριού, αφιερωμένος στον Τίμιο Σταυρό,

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Μυστράς Η καστροπολιτεία απλώνεται στις πλαγιές του φυσικά οχυρού λόφου του βυζαντινού Μυζηθρά, που έδωσε

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Μυστράς Η καστροπολιτεία απλώνεται στις πλαγιές του φυσικά οχυρού λόφου του βυζαντινού Μυζηθρά, που έδωσε

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com Μιχάλης Μακρή EFIAP www.michalismakri.com Γιατί κάποιες φωτογραφίες είναι πιο ελκυστικές από τις άλλες; Γιατί κάποιες φωτογραφίες παραμένουν κρεμασμένες σε γκαλερί για μήνες ή και για χρόνια για να τις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ - Γενική Εισαγωγή..2 - Iστορική αναδρομή....3-4 - Περιγραφή του χώρου.....5-8 - Επίλογος...9 - Βιβλιογραφία 10 1 Γενική Εισαγωγή Επίσκεψη στο Επαρχιακό Μουσείο Πάφου Το Επαρχιακό Μουσείο της

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο Χρώμα. Εισαγωγή στο χρώμα και την ανάπτυξη της συνθετικής λειτουργίας των

Εισαγωγή στο Χρώμα. Εισαγωγή στο χρώμα και την ανάπτυξη της συνθετικής λειτουργίας των Στέλιος Μιχαήλ Ε.Ε.Κ.Κ. 8 Δεκεμβρίου 2010 Εισαγωγή στο Χρώμα Εισαγωγή στο χρώμα και την ανάπτυξη της συνθετικής λειτουργίας των χρωμάτων. Το φως ως στοιχείο που ειδικεύει και τροποποιεί το χρώμα. Θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Της Μαρίας Αποστόλα Η Ελλάδα υπήρξε από τους πρώτους δέκτες του Χριστιανισμού και τα μνημεία της ελληνικής ορθοδοξίας αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής κληρονομιάς, αποτελώντας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ 26η ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΜΕΣΣΗΝΙΑ Χριστιανούπολη, Ι.Ν. Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Σημαντικό οικοδομικό συγκρότημα του 11ου- 12ου αιώνα, που αποτελείται από τον οκταγωνικού τύπου ναό και το επισκοπικό

Διαβάστε περισσότερα

Ένα ξεχασμένο θέατρο. (το Ρωμαϊκό Ωδείο) Έφη Νικολοπούλου, ΒΠΠΓ

Ένα ξεχασμένο θέατρο. (το Ρωμαϊκό Ωδείο) Έφη Νικολοπούλου, ΒΠΠΓ Ένα ξεχασμένο θέατρο. (το Ρωμαϊκό Ωδείο) Έφη Νικολοπούλου, ΒΠΠΓ Στο ευρύτερο αρχαιολογικό χώρο της Γόρτυνας στη Κρήτη, έχουν εντοπιστεί από τους αρχαιολόγους τέσσερις θεατρικοί χώροι διαφορετικών εποχών.

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Παλαιχώρι. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Παλαιχώρι. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Παλαιχώρι Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ- ΠΑΛΑΙΧΩΡΙ Η εκκλησία της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος είναι ένα μικρό παρεκκλήσι που χτίστηκε στις αρχές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης)

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΣΧΕΔΙΟ (Ελεύθερο και Προοπτικό) και που ενδέχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ Από την εποχή του εσποτάτου της Ηπείρου στα Βυζαντινά χρόνια στο νησί των Ιωαννίνων δημιουργήθηκαν Μονές και Ησυχαστήρια, που με την πάροδο του χρόνου η φήμη, αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Σχολείο: Λύκειο Αυλωναρίου. Τμήμα: Β 2. Θέμα: ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΑΥΛΩΝΑΡΙΟΥ

Σχολείο: Λύκειο Αυλωναρίου. Τμήμα: Β 2. Θέμα: ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΑΥΛΩΝΑΡΙΟΥ Σχολείο: Λύκειο Αυλωναρίου Τμήμα: Β 2 Θέμα: ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΑΥΛΩΝΑΡΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΩΝ: Γιάννης Περιβολάρης Χριστίνα Μπενάκη Γιώργος Ρέτσας Στέλλα Φάσο Μαρία Τάλο Παναγιώτης Παναγιώτου Μαρία Σταμέλου

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΛ ΜΟΙΡΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. Το έργο και η εποχή του Θεοφάνη

ΓΕΛ ΜΟΙΡΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. Το έργο και η εποχή του Θεοφάνη ΓΕΛ ΜΟΙΡΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Το έργο και η εποχή του Θεοφάνη ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Γενικά για την Κρητική σχολή 3 Τεχνοτροπία 5 Εικόνες.9 Πηγές, συνεργασία, επικοινωνία 13 2 Γενικά για την Κρητική Σχολή

Διαβάστε περισσότερα

Παναγία του Άρακα Ελληνικά

Παναγία του Άρακα Ελληνικά 1 Παναγία του Άρακα Ελληνικά 2 ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΟΥ ΑΡΑΚΑ Ο ναός της Παναγίας του Άρακα που φαίνεται να κτίστηκε γύρω στο 1191, πιθανότατα πήρε το όνομά του από το «αρακάς», όπως και πολλά άλλα φυτονυμικά επώνυμα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η σημερινή βασιλική «Αγ. Σοφία» βρίσκεται στο κέντρο της κύριας νεκρόπολης της αρχαίας πόλης Σέρντικα. Σ αυτή την περιοχή έχουν ανακαλυφθεί

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη Νάγια Οικονομίδου 2014-2015 1 Περιεχόμενα Πρόλογος...3 1. Γνωρίσματα Κυκλαδικής Τέχνης...4 Πτυόσχημα ειδώλια.5 Βιολόσχημα ειδώλια 6

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 ΛΥΣΕΙΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 ΛΥΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 Μάθημα: ΣΧΕΔΙΟ ΜΟΔΑΣ (358) Ημερομηνία: Τρίτη, 01 Ιουνίου 2010 Ώρα εξέτασης: 11.00

Διαβάστε περισσότερα

Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό μνημείο της Αθήνας

Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό μνημείο της Αθήνας ΥΠΟΥΡΓΕΊΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΎ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΎ ΓΕΝΙΚΉ ΔΙΕΎΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΉΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΉΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΆΣ ΔΙΕΎΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΊΩΝ/ΤΜΉΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΏΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΆΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΊΑΣ Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΤΕΧΝΗΣ Β και Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Ηρεμία, στατικότατα, σταθερότητα

ΘΕΜΑΤΑ ΤΕΧΝΗΣ Β και Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Ηρεμία, στατικότατα, σταθερότητα ΘΕΜΑΤΑ ΤΕΧΝΗΣ Β και Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (μάθημα κατεύθυνσης) Τι είναι η δομή και η σύνθεση ενός εικαστικού έργου. Είναι η οργάνωση όλων των στοιχείων ενός έργου σε ένα ενιαίο σύνολο με στόχο να εκφράσουν κάποια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΝΑΣΤΗΛΩΣΗΣ ΤΟΥ ΚΑΜΠΑΝΑΡΙΟΥ>> ΠΕΡΙΟΧΗ:ΚΑΣΤΑΝΙΑ ΔΗΜΟΣ ΣΕΡΒΙΩΝ-ΝΟΜΟΣ ΚΟΖΑΝΗΣ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΝΑΣΤΗΛΩΣΗΣ ΤΟΥ ΚΑΜΠΑΝΑΡΙΟΥ>> ΠΕΡΙΟΧΗ:ΚΑΣΤΑΝΙΑ ΔΗΜΟΣ ΣΕΡΒΙΩΝ-ΝΟΜΟΣ ΚΟΖΑΝΗΣ Τ.Ε.Ι. ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ:ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΥΠΟΔΟΜΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΕΡΙΟΧΗ:ΚΑΣΤΑΝΙΑ ΔΗΜΟΣ ΣΕΡΒΙΩΝ-ΝΟΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Στη μορφολογία πρέπει αρχικά να εξετάσουμε το γενικό σχήμα του προσώπου.

Στη μορφολογία πρέπει αρχικά να εξετάσουμε το γενικό σχήμα του προσώπου. ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ Στη μορφολογία πρέπει αρχικά να εξετάσουμε το γενικό σχήμα του προσώπου. Διακρίνουμε τα εξής σχήματα - Οβάλ - Οβάλ μακρύ - Ορθογωνικό - Στρογγυλό - Τετραγωνικό - Τριγωνικό - Εξαγωνικό - Τραπεζοειδές

Διαβάστε περισσότερα

Μονή Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή. Ελληνικά

Μονή Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή. Ελληνικά Μονή Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή Ελληνικά 1 Μονή Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή Δεν έχουμε πληροφορίες για το πότε κτίστηκε η Μονή, πιθανότατα όμως να τοποθετείται στα μέσα του 16 ου αιώνα. Η εκκλησία είναι το παλαιότερο

Διαβάστε περισσότερα

Προϊστορική οικία από το Ακρωτήρι Θήρας (16ος αι. π.χ.)

Προϊστορική οικία από το Ακρωτήρι Θήρας (16ος αι. π.χ.) Προϊστορική οικία από το Ακρωτήρι Θήρας (16ος αι. π.χ.) Μελέτη: Κ. Παλυβού Κατασκευή: Ι. Γιαννόπουλος Ιδιοκτησία: Εταιρεία Μελέτης Αρχαίας Ελληνικής Τεχνολογίας/TEE Η λεγόμενη Ξεστή 3 ήταν σημαντικό δημόσιο

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά χαρακτηριστικά

Γενικά χαρακτηριστικά ΙΜΠΡΕΣΙΟΝΙΣΜΟΣ Γενικά χαρακτηριστικά Μικρές πινελιές που δημιουργούν παχύ στρώμα μπογιάς αποτυπώνοντας λεπτομερές. Χρήση των βασικών χρωμάτων, σπάνια χρήση του μαύρου χρώματος. Απουσία διαδοχικών επιστρώσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΙΑΓΡΑΦΙΑ. Γενικές αρχές και έννοιες

ΣΚΙΑΓΡΑΦΙΑ. Γενικές αρχές και έννοιες ΣΚΙΑΓΡΑΦΙΑ Γενικές αρχές και έννοιες Στο σύστημα προβολής κατά Monge δεν μας δίνεται η δυνατότητα ν αντιληφθούμε άμεσα τα αντικείμενα του χώρου, παρά μόνο αφού συνδυάσουμε τις δύο προβολές του αντικειμένου

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Η ανασκαφή τού 2012 είχε ως στόχους: την περαιτέρω διερεύνηση της στοάς του μεγάλου ρωμαϊκού κτιρίου με τη στοά περιμετρικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά B Δημοτικού (Μέρος Α ) Ομορφος κόσμος ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Β Δημοτικού Ομορφος κόσμος (Μέρος A ) Συγγραφική ομάδα:

Διαβάστε περισσότερα

Υλικά, Γραμμές και Τεχνικές στο Ελεύθερο Σχέδιο

Υλικά, Γραμμές και Τεχνικές στο Ελεύθερο Σχέδιο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α Υλικά, Γραμμές και Τεχνικές στο Ελεύθερο Σχέδιο Σκοπός Σκοπός του κεφαλαίου αυτού είναι να γνωρίσουν οι μαθητές τα υλικά που χρειάζονται για το ελεύθερο σχέδιο και τον τρόπο που θα τα

Διαβάστε περισσότερα

17. 12.2008-20. 03. 2009. «...ανέφερα εγγράφως...» Διάρκεια Έκθεσης: ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΜΝΗΜΕΙΩΝ

17. 12.2008-20. 03. 2009. «...ανέφερα εγγράφως...» Διάρκεια Έκθεσης: ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΜΝΗΜΕΙΩΝ «...ανέφερα εγγράφως...» ΘΗΣΑΥΡΟΙ ΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ Διάρκεια Έκθεσης: 17. 12.2008-20. 03. 2009 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΜΝΗΜΕΙΩΝ Το αρχειακό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Μόδα και ενδυμασία από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεότερους χρόνους.

Μόδα και ενδυμασία από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεότερους χρόνους. 1ο ΓΕΛ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ-ΚΟΡΔΕΛΙΟΥ 2011-2012 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΜΗΜΑ PR1 ΟΜΑΔΑ 3 Μόδα και ενδυμασία από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεότερους χρόνους. Αρχαϊκή, Κλασσική, Ελληνιστική, Ρωμαϊκή Περίοδος

Διαβάστε περισσότερα

ΜΝΗΜΕΙΑ ΚΑΘΙΔΡΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΟΣΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ

ΜΝΗΜΕΙΑ ΚΑΘΙΔΡΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΟΣΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ Ναυσικά Πανσελήνου Ομότ. Καθηγήτρια της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών ΜΝΗΜΕΙΑ ΚΑΘΙΔΡΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΟΣΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ Η κατά κόσμον Ρεγούλα Μπενιζέλου, αφού περιβλήθηκε το μοναχικό σχήμα με το όνομα Φιλοθέη γύρω

Διαβάστε περισσότερα

Παντελής Κώτσου H Kαστοριά και τα Βυζαντινά μνημεία της emagazine 24grammata.com 1

Παντελής Κώτσου H Kαστοριά και τα Βυζαντινά μνημεία της emagazine 24grammata.com 1 Η ΚΑΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΤΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ Η Καστοριά, από τις πιο αξιόλογες πόλεις του ελληνικού χώρου για τα βυζαντινά και μεταβυζαντινά μνημεία της και τα πλούσια αρχοντικά της, είναι κτισμένη σε χερσόνησο

Διαβάστε περισσότερα

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Θεατρικές Παραστάσεις στα νησιά του Βορείου Αιγαίου Λήμνος, Λέσβος, Χίος Καλοκαίρι 2014 «Ένα τραγούδι γυρεύουμε. Το τραγούδι των τραγουδιών καρτερούμε. Το τραγούδι

Διαβάστε περισσότερα

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου)

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Εν αρχή ην ο Λόγος. (Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Στις νωπογραφίες της οροφής της Καπέλα Σιξτίνα φαίνεται να απεικονίζονται μέρη του ανθρώπινου σώματος, όπως ο εγκέφαλος,

Διαβάστε περισσότερα

Αναγνώριση φύλου στα καναρίνια

Αναγνώριση φύλου στα καναρίνια Αναγνώριση φύλου στα καναρίνια Η διάκριση του φύλου στα καναρίνια αποτελούσε και αποτελεί ένα πάγιο ερώτημα των ερασιτεχνών εκτροφέων καναρινιών. Πόσοι από μας που ερασιτεχνικά και μόνο από αγάπη εκτρέφουμε

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

Ορόλος του φυσικού φωτός στη βυζαντινή εκκλησιαστική αρχιτεκτονική

Ορόλος του φυσικού φωτός στη βυζαντινή εκκλησιαστική αρχιτεκτονική Ιωάννης Ηλιάδης ΕΙΚΟΝΕΣ ΦΩΤΟΣ ΣΤΟ ΝΑΟ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ ΧΡΙΣΤΟΥ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ* Ορόλος του φυσικού φωτός στη βυζαντινή εκκλησιαστική αρχιτεκτονική είναι ιδιαίτερα εμφανής στο καθολικό της Μονής Παναγίας Κοσμοσώτειρας

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΡΑΛΗΣ (1916-2009): Η ζωή και το έργο του μεγάλου ζωγράφου, χαράκτη, σκηνογράφου και δάσκαλου.

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΡΑΛΗΣ (1916-2009): Η ζωή και το έργο του μεγάλου ζωγράφου, χαράκτη, σκηνογράφου και δάσκαλου. ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΡΑΛΗΣ (1916-2009): Η ζωή και το έργο του μεγάλου ζωγράφου, χαράκτη, σκηνογράφου και δάσκαλου. Η ζωή και το έργο του Γιάννης Μόραλης (Αρτα, 1916-Αθήνα 2009) Ζωγράφος και χαράκτης, μια από τις

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΛΑΣΗ ΧΩΡΩΝ ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΟΥ ΚΑΜΑΡΙΩΤΗ ΝΕΟ ΟΣΤΕΟΦΥΛΑΚΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ

ΑΝΑΠΛΑΣΗ ΧΩΡΩΝ ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΟΥ ΚΑΜΑΡΙΩΤΗ ΝΕΟ ΟΣΤΕΟΦΥΛΑΚΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ ΑΝΑΠΛΑΣΗ ΧΩΡΩΝ ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΟΥ ΚΑΜΑΡΙΩΤΗ ΝΕΟ ΟΣΤΕΟΦΥΛΑΚΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ Ηράκλειο, Οκτώβριος 2011 Σεπτέμβριος 2012 Μελέτη Νίκος Σκουτέλης & Φλάβιο Ζανόν Αρχιτέκτονες μηχανικοί Οδός Πατρός Αντωνίου

Διαβάστε περισσότερα

Αρσανάδες, Πύργοι, Κιόσκια, Καμπάνες, Σήμαντρα, Φιάλες, Κρήνες

Αρσανάδες, Πύργοι, Κιόσκια, Καμπάνες, Σήμαντρα, Φιάλες, Κρήνες Αρσανάδες, Πύργοι, Κιόσκια, Καμπάνες, Σήμαντρα, Φιάλες, Κρήνες Αρσανάς Ζωγράφου Πύργος Χελανδαρίου Πύργος Καρακάλλου Πύργος Σταυρονικήτα Ιερά Μονή Βατοπαιδίου, Κιόσκι Κιόσκι Αγίου Παύλου Ι.Μ. Διονυσίου,

Διαβάστε περισσότερα

Τοιχογραφίες στη Μονή της Αγίας Αικατερίνας στο Σινά (πίν. 71-84)

Τοιχογραφίες στη Μονή της Αγίας Αικατερίνας στο Σινά (πίν. 71-84) Τοιχογραφίες στη Μονή της Αγίας Αικατερίνας στο Σινά (πίν. 71-84) Μανόλης ΧΑΤΖΗΔΑΚΗΣ Δελτίον XAE 6 (1970-1972), Περίοδος Δ'. Στη μνήμη του Παναγιώτη Μιχελή (1903-1969) Σελ. 205-232 ΑΘΗΝΑ 1972 ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΊΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Δομικά υλικά αρχιτεκτονικών μορφών

Δομικά υλικά αρχιτεκτονικών μορφών ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Δομικά υλικά αρχιτεκτονικών μορφών 1. Ιστορική αναδρομή στην τεχνολογία παρασκευής - χρήσης του υλικού στην αρχαιολογία και τέχνη (4 ώρες θεωρία) 2. Αναγνώριση - διάγνωση τεχνικών κατασκευής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΥ ΔΙΑΔΙΔΕΤΑΙ ΤΟ ΦΩΣ

ΠΟΥ ΔΙΑΔΙΔΕΤΑΙ ΤΟ ΦΩΣ 1 ΦΩΣ Στο μικρόκοσμο θεωρούμε ότι το φως έχει δυο μορφές. Άλλοτε το αντιμετωπίζουμε με τη μορφή σωματιδίων που ονομάζουμε φωτόνια. Τα φωτόνια δεν έχουν μάζα αλλά μόνον ενέργεια. Άλλοτε πάλι αντιμετωπίζουμε

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα. Ελληνικά

Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα. Ελληνικά 1 Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα Ελληνικά 2 Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα Ο Ναός της Παναγίας Ελεούσας Ποδύθου, ανήκει στη μεταβυζαντινή περίοδο και κτίστηκε στις αρχές του 16 ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32)

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Διάλεξη 6 Μηχανισμοί επεξεργασίας οπτικού σήματος Οι άλλες αισθήσεις Πέτρος Ρούσσος Η αντιληπτική πλάνη του πλέγματος Hermann 1 Πλάγια αναστολή Η πλάγια αναστολή (lateral inhibition)

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ»

ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ» ,,^ -^,;-,..:..,, : χ λ κ«:! «e.«?s"'h. ΗΗΗΜΗΗΒ ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ» ΕΙΡΗΝΗ ΚΑΙΜΑΡΑ Τα καινούρια προγράμματα του Τμήματος Εκπαιδευτικών

Διαβάστε περισσότερα

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου Μ Α Ρ Ι Ζ Α Ν Τ Ε Κ Α Τ Ρ Ο Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου Bυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο Αθηνών εκπαιδευτικό υλικό Διάβασες το βιβλίο Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου; Πήγες στο Βυζαντινό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ Περιγραφή μνημείου Το αρχαίο θέατρο της Λίνδου διαμορφώνεται στους πρόποδες της δυτικής πλαγιάς του βράχου της λινδιακής ακρόπολης. Το κοίλο χωρίζεται σε

Διαβάστε περισσότερα

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ.

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Διαπιστώσεις Α. Δεν εντοπίζονται άμεσοι φιλολογικοί δεσμοί με τους

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΑΓΙΟΓΡΑΦΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ.

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΑΓΙΟΓΡΑΦΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΑΓΙΟΓΡΑΦΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ. Η εκκλησιαστική παράδοση αναφέρει ότι η πρώτη εικόνα, με την έννοια της αναπαραστάσεως, έγινε από τον ίδιο τον Κύριο και μάλιστα αχειροποίητη. Η ιστορία

Διαβάστε περισσότερα

3 o ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΓΑΛΑΤΣΙΟΥ Σ.Χ. ΕΤΟΣ 2011-2012 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΓΝΩΡΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟΥΣ ΓΕΙΤΟΝΕΣ ΜΑΣ» ΤΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΜΠΛΕ ΤΖΑΜΙ

3 o ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΓΑΛΑΤΣΙΟΥ Σ.Χ. ΕΤΟΣ 2011-2012 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΓΝΩΡΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟΥΣ ΓΕΙΤΟΝΕΣ ΜΑΣ» ΤΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΜΠΛΕ ΤΖΑΜΙ 3 o ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΓΑΛΑΤΣΙΟΥ Σ.Χ. ΕΤΟΣ 2011-2012 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΓΝΩΡΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟΥΣ ΓΕΙΤΟΝΕΣ ΜΑΣ» ΤΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ Εργασία του μαθητή: ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗΣ ΜΙΧΑΛΗΣ Το Μπλε τζαμί ή Τζαμί του

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΑΚΑ. Στο πρώτο κεφάλαιο (Οι «φανερές» αρμοδιότητες του μυστικού την

ΒΥΖΑΝΤΙΑΚΑ. Στο πρώτο κεφάλαιο (Οι «φανερές» αρμοδιότητες του μυστικού την 396 Βιβλιοκρισίες μάλλον τον επικεφαλής ΕΛΛΗΝΙΚΗ μιας υπηρεσίας ΙΣΤΟΡΙΚΗ (σεκρέτου), ΕΤΑΙΡΕΙΑ στην οποία εργάζονταν «μυστικοί», οι υφιστάμενοι δηλαδή του μυστικού. Για τον μυστογράφο, στο τρίτο κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 Μάθημα: ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Τετάρτη, 6 Ιουνίου 2007 7:30

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA11] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Α Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Πρώιμοι και Γεωμετρικοί χρόνοι (1100-700 π.χ.) Οι περίοδοι της αρχαίας ελληνικής τέχνης:

Διαβάστε περισσότερα

Ευγενία Δρακοπούλου. Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών

Ευγενία Δρακοπούλου. Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών Ευγενία Δρακοπούλου Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών Τηλ. +302107273570 Fax: +302107246212 E-mail: egidrak@eie.gr Website: http://eie.academia.edu/eugeniadrakopoulou http://www.eie.gr/nhrf/institutes/inr/cvs/cv-drakopoulou-gr.html

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια Ηγούμενος Χρυσορρογατίσσης Διονύσιος Ο ΣΤΑΥΡΟΣ ΤΟΥ ΚΡΑΤΗΜΑΤΟΥ Διόρθωση ανακρίβειας που προήλθε από παρεξήγηση Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια που αναφέρεται στο βιβλίο της Μαρίνας

Διαβάστε περισσότερα

Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (1450-1830), τ. 1, Αθήνα 1987.

Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (1450-1830), τ. 1, Αθήνα 1987. Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (14501830), τ. 1, Αθήνα 1987. Παναγιώτης Λ. Βοκοτόπουλος, Εικόνες της Κέρκυρας, Αθήνα 1990. Κερκυραίοι ζωγράφοι: 19ος20ος αι., επιμ. Αθ. Χρήστου, Κέρκυρα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ. Ερατώ Αϊδίνη Χρύσα Βουλιστιώτη Κωνσταντίνος Κονδύλης Εύη Ξουρή Θεοδώρα Τελάκη

ΑΡΧΑΙΑ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ. Ερατώ Αϊδίνη Χρύσα Βουλιστιώτη Κωνσταντίνος Κονδύλης Εύη Ξουρή Θεοδώρα Τελάκη ΑΡΧΑΙΑ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ Ερατώ Αϊδίνη Χρύσα Βουλιστιώτη Κωνσταντίνος Κονδύλης Εύη Ξουρή Θεοδώρα Τελάκη ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ: Μινωικός Πολιτισμός(3.000-1420) Μυκηναϊκός Πολιτισμός(1.600-1.100) Αρχαϊκή Εποχή(800-500)

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ.

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ. ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ. Ένα μοναδικό ταξίδι, οδοιπορικό στην ιστορία του πολιτισμού και της εκπαίδευσης των Ελλήνων, σχεδίασε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΧΟΙ: Εισηγητής :Κυριακουλόπουλος Ευάγγελος ΠΕ1

ΣΤΟΧΟΙ: Εισηγητής :Κυριακουλόπουλος Ευάγγελος ΠΕ1 ΣΤΟΧΟΙ: 1. Σπουδή στα χαρακτηριστικά των δύο τεχνοτροπιών. 2. Προβολή αντιπροσωπευτικών έργων των δύο σχολών. 3. Εστίαση στο Πρωτάτο αγίου Όρους και στη Μονή Σταυρονικήτα. 4. Εστίαση στον Άγιο Νικόλαο

Διαβάστε περισσότερα

6 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

6 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 6 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Οι άγιες εικόνες, έκφραση της πίστης Σχολείο: Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα (κεφ.18) Τάξη: Α Λυκείου Καθηγητής:Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951 Α Σκοπός: Να αντιληφθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ

ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ ΚΕΡΑΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ Η κεραμική, μια πανάρχαια τέχνη, χρησιμοποιεί ως πρώτη ύλη το αργιλόχωμα. Όταν αναμείξουμε το αργιλόχωμα με νερό θα προκύψει μία πλαστική μάζα

Διαβάστε περισσότερα

Α. Πα π α γ ε ω ρ γ ι ου, Η μονή του Αγίου Ιωάννου του Λαμπαδιστού στον

Α. Πα π α γ ε ω ρ γ ι ου, Η μονή του Αγίου Ιωάννου του Λαμπαδιστού στον Α. Πα π α γ ε ω ρ γ ι ου, Η μονή του Αγίου Ιωάννου του Λαμπαδιστού στον Καλοπαναγιώτη [Οδηγοί Βυζαντινών Μνημείων της Κύπρου], Πολιτιστικό Ίδρυμα Τραπέζης Κύπρου Ιερά Μητρόπολις Μόρφου, Λευ κωσία 2007,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ Σύντομο ιστορικό Ιερού Ναού Αγίου Γεωργίου Παραλιμνίου Ο Ιερός Ναός Αγίου Γεωργίου διαδέχθηκε το 19 ο αιώνα ένα παλαιότερο βυζαντινό ναό. Βρίσκεται στο κέντρο του

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος: Διδακτική αξιοποίηση εκπαιδευτικών επισκέψεων

Τίτλος: Διδακτική αξιοποίηση εκπαιδευτικών επισκέψεων Τίτλος: Διδακτική αξιοποίηση εκπαιδευτικών επισκέψεων Βαθμίδα: Δευτεροβάθμια Θεματική περιοχή δραστηριότητας: Θεολογία Δημιουργός παρουσίασης: Ξανθή Αλμπανάκη Επικοινωνία: xalbanaki@gmail.com Εκπαιδευτικός

Διαβάστε περισσότερα

Περισσότεραγιατοχρώµα σύµφωναµεµελέτεςπου πραγµατοποιήθηκανγιαανάγκες τουμάρκετινγκ

Περισσότεραγιατοχρώµα σύµφωναµεµελέτεςπου πραγµατοποιήθηκανγιαανάγκες τουμάρκετινγκ Περισσότεραγιατοχρώµα σύµφωναµεµελέτεςπου πραγµατοποιήθηκανγιαανάγκες τουμάρκετινγκ ΑποτηνΠηγή http://www.webresources.eu/archives/color-theorypart-1-the-meaning-of-color Υποκειµενικότηταστοχρώµα Το χρώµα

Διαβάστε περισσότερα

5 Δευτέρα Ακολουθία των Μ. Ωρών, Θεία Λειτουργία & Αγιασμός. 7 Τετάρτη Θεία Λειτουργία «Σύναξις Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου»

5 Δευτέρα Ακολουθία των Μ. Ωρών, Θεία Λειτουργία & Αγιασμός. 7 Τετάρτη Θεία Λειτουργία «Σύναξις Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου» Ιανουάριος 1 Πέμπτη Θεία Λειτουργία «Περιτομή Του Κυρίου» 4 Κυριακή Θεία Λειτουργία 5 Δευτέρα Ακολουθία των Μ. Ωρών, Θεία Λειτουργία & Αγιασμός 6 Τρίτη Θεία Λειτουργία & Αγιασμός «Άγια Θεοφάνεια» 7 Τετάρτη

Διαβάστε περισσότερα

Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων

Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων από την H ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΣΙΝΑ «Η ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΤΟΥ ΣΙΝΑ είναι ένα Ελληνορθόδοξον Χριστιανικόν μοναστικόν κέντρον με αδιάκοπον πνευματική ζωήν δεκαεπτά αιώνων. Η ασκητική

Διαβάστε περισσότερα

Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης

Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης Εικόνα 1: Η πληρωμή του φόρου, παρεκκλήσιο Brancacci, Φλωρεντία Εικόνα 2: Η εκδίωξη από τον παράδεισο, παρεκκλήσιο Brancacci. Πριν και μετά την αποκατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

Άγιος Ιωάννης Πρόδρομος - Κυνηγός (Καθολικό ομωνύμου Ι. Μονής)

Άγιος Ιωάννης Πρόδρομος - Κυνηγός (Καθολικό ομωνύμου Ι. Μονής) Δημοτ. Διαμέρισμα Περιοχή Παρεκκλήσιo Ανάβυσσος Ανάβυσσος Άρτεμις Άρτεμις Άγιος Παντελεήμων Άγιος Νικόλαος Άγιος Ιωάννης Πρόδρομος Άγιος Σπυρίδων και Άγιος Παντελεήμων Γέρακας Κοιμητήριο Άγιος Γεώργιος

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. Copyright: 2013 Michalis Makri

Μιχάλης Μακρή EFIAP. Copyright: 2013 Michalis Makri Μιχάλης Μακρή EFIAP Copyright: 2013 Michalis Makri Copyright: 2013 Michalis Makri Less is more Less but better Copyright: 2013 Michalis Makri Ο μινιμαλισμός ορίζεται ως η εξάλειψη όλων των στοιχείων που

Διαβάστε περισσότερα

Θεσ/νικη, 14/10/2015 Αριθμός Πρωτ. 388. Προς

Θεσ/νικη, 14/10/2015 Αριθμός Πρωτ. 388. Προς ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΘΕΣ/ΝΙΚΗΣ 1 Ο ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΘΕΟΛΟΓΟΥΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΘΕΟΛΟΓΟΥΣ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΘΕΟΛΟΓΟΥΣ Οι ερωτήσεις προέρχονται από την τράπεζα των χιλιάδων θεμάτων του γνωστικού αντικειμένου των θεολόγων που επιμελήθηκε η εξειδικευμένη ομάδα εισηγητών των Πανεπιστημιακών Φροντιστηρίων

Διαβάστε περισσότερα

Θρησκευτικά και Προσκυνηµατικά Μνηµεία από διάφορες περιοχές της Ελλάδος. Ιερά Μονή Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου Αετοχωρίου

Θρησκευτικά και Προσκυνηµατικά Μνηµεία από διάφορες περιοχές της Ελλάδος. Ιερά Μονή Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου Αετοχωρίου Θρησκευτικά και Προσκυνηµατικά Μνηµεία από διάφορες περιοχές της Ελλάδος Ιερά Μητρόπολη Αλεξανδρουπόλεως Ιερά Μονή Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου Αετοχωρίου Ιερά Μονή Παναγίας Εύρου Ναός Παναγίας Κοσµοσώτηρας

Διαβάστε περισσότερα

Μικρό Νηστειοδρόμιο - Οι νηστείες της Εκκλησίας μας

Μικρό Νηστειοδρόμιο - Οι νηστείες της Εκκλησίας μας Μικρό Νηστειοδρόμιο - Οι νηστείες της Εκκλησίας μας 1. Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή: Αρχίζει την Καθαρά Δευτέρα και τελειώνει την Κυριακή της Αναστάσεως. Είναι η πιο αυστηρή νηστεία όλου του χρόνου (λάδι καταλύουμε

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία του κοσμήματος

Η ιστορία του κοσμήματος ΚΟΣΜΗΜΑ Η ιστορία του κοσμήματος Πρώτα κοσμήματα Τα πρώτα κοσμήματα 40.000 χρόνια πριν. Λόγοι σύλληψης της ιδέας του κοσμήματος: Καλλωπισμός Προσέλκυση του άλλου φύλου Φυλαχτά Τα πρώτα υλικά: δόντια ζώων,

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Με τον όρο Μυκηναϊκός Πολιτισμός χαρακτηρίζεται ο προϊστορικός πολιτισμός της Ύστερης Εποχής του Χαλκού, που αναπτύχθηκε την περίοδο 1600-1100 π. Χ., κυρίως στην

Διαβάστε περισσότερα

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008) Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Διαβάστε περισσότερα

Μια περιήγηση στον κόσµο του Βυζαντίου: η σειρά του Β2 να επισκεφθεί το Βυζαντινό Μουσείο

Μια περιήγηση στον κόσµο του Βυζαντίου: η σειρά του Β2 να επισκεφθεί το Βυζαντινό Μουσείο Μια περιήγηση στον κόσµο του Βυζαντίου: η σειρά του Β2 να επισκεφθεί το Βυζαντινό Μουσείο Την Πέµπτη 7 Φεβρουαρίου 2013 ήρθε, επιτέλους, η δική µας σειρά να επισκεφθούµε το Βυζαντινό Μουσείο της Αθήνας

Διαβάστε περισσότερα

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της.

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Βρίσκεται στο κέντρο σχεδόν της ελληνικής χερσονήσου, πάνω στο

Διαβάστε περισσότερα

Εργαλείο Εκπαιδευτικής Αξιολόγησης για παιδιά µε Αυτισµό στο Γνωστικό τοµέα

Εργαλείο Εκπαιδευτικής Αξιολόγησης για παιδιά µε Αυτισµό στο Γνωστικό τοµέα Εργαλείο Εκπαιδευτικής Αξιολόγησης για παιδιά µε Αυτισµό στο Γνωστικό τοµέα Οπτική αντίληψη Ακουστική αντίληψη Γνωστικός - εκτελεστικός τοµέας Γνωστικός - εκφραστικός τοµέας Μίµηση Οπτική µνήµη Λειτουργική

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119: Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Το μάθημα προφέρει μια συστηματική και

Διαβάστε περισσότερα