Κεφάλαιο 16 Η Υποχρέωση Υπακοής στο Δίκαιο

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Κεφάλαιο 16 Η Υποχρέωση Υπακοής στο Δίκαιο"

Transcript

1 Κεφάλαιο 16 Η Υποχρέωση Υπακοής στο Δίκαιο Το θέμα του ηθικού περιεχομένου του δικαίου έχει ανακύψει με πολλούς τρόπους σε προηγούμενες συζητήσεις σ αυτό το βιβλίο. Π.χ. όταν αναφερθήκαμε στους θεωρητικούς του φυσικού δικαίου, όπως ο John Finnis, που οι αναλύσεις του για το δίκαιο συνδέονται ευθέως με το πότε και το αν το δίκαιο «δεσμεύει τη συνείδηση» (Κεφ. 5), τον H.L.A. Hart, που ορίζει και υπερασπίζεται το νομικό θετικισμό με το σκεπτικό ότι η περιγραφή του δικαίου πρέπει να διαχωρίζεται από την αξιολόγησή του (Κεφ. 3), τον Lon Fuller, που γράφει για την «εσωτερική ηθικότητα» του δικαίου (Κεφ. 6), και τον Ronald Dworkin που ισχυρίζεται ότι η ηθική αξιολόγηση αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα κάθε ορθής περιγραφής («ερμηνείας») του δικαίου (Κεφ. 7). Μπορούμε να το βρούμε και σε άλλα θέματα, π.χ. στο ερώτημα του προηγούμενου κεφαλαίου για το ποια σχέση θα πρέπει να έχει το δίκαιο με την ηθική, με την έννοια του ποιο μέρος της ηθικής θα πρέπει ή όχι να επιβάλλεται μέσω του νομικού συστήματος. Το παρόν Κεφάλαιο εξετάζει την άλλη όψη του ερωτήματος. Αντί για το «ποια είναι η θέση της ηθικής από τη σκοπιά του δικαίου;», θα εξετάσει το «ποια είναι η θέση του δικαίου από τη σκοπιά της ηθικής;». Με απλούστερους όρους, το ερώτημα είναι αν υπάρχει ηθική υποχρέωση υ- πακοής στο νόμο υποχρέωση ηθική που συνδέεται με έναν κανόνα μόνο και μόνο επειδή διαθέτει νομική ισχύ ως μέρος ενός νομικού συστήματος. Αν και υπάρχουν εξαιρέσεις, οι περισσότεροι συγγραφείς που πραγματεύονται την ηθική υποχρέωση υπακοής στο δίκαιο εξετάζουν μάλλον μετριοπαθείς ισχυρισμούς: (1) δεν εξετάζουν το αν κάποιος είναι υποχρεωμένος να υπακούει στους νόμους όσο άδικο κι αν είναι το νομικό σύστημα το ερώτημα προϋποθέτει συνήθως ένα γενικά δίκαιο νομικό σύστημα, και (2) δεν εξετάζουν το αν κάποιος είναι υποχρεωμένος να υπακούει στο δίκαιο ανεξάρτητα από τις περιστάσεις η υποχρέωση είναι στην καλύτερη περίπτωση υποθετική ή «κατ αρχήν» υποχρέωση, υποσκελίζεται δε από μια ισχυρότερη ηθική υποχρέωση που απαιτεί αντίθετη ενέργεια. 1 Ένας τρόπος προσέγγισης του προβλήματος για την υποχρέωση υπακοής στο δίκαιο είναι να σκεφτούμε τι θα κάναμε, αν, οδηγώντας στις 3 τα ξημερώματα, πέφταμε πάνω σ ένα κόκκινο φανάρι σε μια διασταύρωση και βλέπαμε ότι δεν υπάρχουν ούτε πεζοί ούτε αυτοκίνητα (ιδίως αστυνομικά αυτοκίνητα). Θα σταματούσαμε; Πολλοί υπακούουν στο δίκαιο για λόγους σύνεσης: φοβούνται τη φυλάκιση ή το πρόστιμο ή ανησυχούν ότι, αν τους πιάσουν να κάνουν κάτι παράνομο, αυτό θα έβλαπτε την υπόληψη ή την καριέρα τους. Μερικοί θα σταματούσαν στο κόκκινο φανάρι στις 3 το πρωί απλώς από συνήθεια: είναι ευκολότερο γι αυτούς απλώς να υπακούουν στο νόμο χωρίς σκέψη, παρά να μπαίνουν στον κόπο, σε κάθε περίπτωση, να υπολογίζουν όλους τους ηθικούς ή τους σχετικούς με τη σύνεση παράγοντες. Τέτοιες σκέψεις δεν έχουν καμία άμεση σχέση με τη συζήτηση για την υποχρέωση υπακοής στο δίκαιο. Το ερώτημα είναι αν το νομικό καθεστώς μιας προσταγής, εξουσιοδότησης ή α- παγόρευσης, καθ εαυτό και χωρίς τίποτα περισσότερο, προσθέτει ηθικούς λόγους για να κάνουμε ή όχι την υποδεικνυόμενη πράξη. Διάφοροι τύποι επιχειρημάτων έχουν διατυπωθεί προσπαθώντας να θεμελιώσουν το συμπέρασμα ότι υπάρχει υποχρέωση υπακοής στο δίκαιο: επιχειρήματα βασισμένα στη συναίνεση, την ευγνωμοσύνη, την αμοιβαιότητα και τις συνέπειες. Αυτές οι διάφορες έννοιες θα εξηγηθούν λεπτομερέστερα εδώ. Για την ώρα, αξίζει να σημειώσουμε ότι για όλα αυτά τα επιχειρήματα ο τύπος κατάστασης σαν αυτή που περιγράψαμε παραπάνω (να φτάνεις δηλαδή σε μια διασταύρωση στις 3 1 Όπως κάποιος δικαιολογείται να παραβιάζει την ηθική υποχρέωση τήρησης της υπόσχεσης να συναντήσει ένα φίλο του για γεύμα, προκειμένου να τηρήσει μια σημαντικότερη ηθική υποχρέωση φροντίζοντας τον άρρωστο γονιό του, έτσι θα ήταν δικαιολογημένος κάποιος να παραβιάσει ένα νόμο για ένα σημαντικότερο λόγο (π.χ. να παραβιάσει το όριο ταχύτητας για να μεταφέρει ένα σοβαρά άρρωστο φίλο στο νοσοκομείο). 126

2 π.μ.), θα είναι πάντα αυτός που προκαλεί τα περισσότερα προβλήματα. Σε τέτοιου είδους καταστάσεις, η ανυπακοή δεν φαίνεται να κινδυνεύει να βλάψει οποιονδήποτε ή οτιδήποτε και φαίνεται ότι μάλλον θα περνούσε απαρατήρητη. Το τελευταίο σημείο είναι σημαντικό όχι μόνον επειδή θα αποφευχθούν κυρώσεις για τον παραβάτη, αλλά επίσης επειδή δεν ισχύει εδώ το επιχείρημα ότι η ανυπακοή μας δίνει ένα κακό παράδειγμα και θα μπορούσε να υπονομεύσει το σεβασμό άλλων προς το νομικό σύστημα. 2 ΥΠΟΧΡΕΩΣΗ ΚΑΙ ΣΥΝΑΙΝΕΣΗ Ένα από τα συνήθη επιχειρήματα για την υποχρέωση υπακοής στο δίκαιο βασίζεται στη συναίνεση. Σύμφωνα με το επιχείρημα, με ορισμένη πράξη (ή απραξία) έχουμε υπόρρητα συναινέσει να υπακούμε στους νόμους της κοινωνίας. Αυτή η πράξη μπορεί να είναι η ψηφοφορία, η αποδοχή κρατικών επιδομάτων ή απλώς το ότι δεν εγκαταλείπουμε τη χώρα. 3 Η πρώτη αντίδραση είναι συνήθως ότι δεν είναι σωστό να θεωρούμε ότι αυτές οι δραστηριότητες συνιστούν συναίνεση προς τους νόμους ή το κράτος, είτε επειδή οι πολίτες δεν αντιλαμβάνονται έτσι τις πράξεις τους είτε επειδή οι ίδιοι συχνά δεν έχουν στην πράξη εναλλακτικές επιλογές. Μια άλλη ενδιαφέρουσα απάντηση είναι ότι, ακόμα κι αν η εν λόγω πράξη μπορούσε να θεωρηθεί ότι συνιστά συναίνεση, αυτό δεν ακυρώνει το ερώτημα για το αν το να ενεργεί ο πολίτης κατ αυτό τον τρόπο συνεπάγεται και υποχρέωση υπακοής στους νόμους της κοινωνίας. Θα πρέπει να θυμόμαστε ότι το επιχείρημα αυτό έχει δυο σκέλη κι ότι πρέπει να αποδειχθούν και τα δυο προκειμένου να στέκεται το επιχείρημα: Συγκεκριμένα, (1) μια ορισμένη πράξη (ας πούμε, η ψηφοφορία) αποτελεί «συναίνεση» για υπακοή στους νόμους της κοινωνίας και (2) οποιοσδήποτε συναινεί κατ αυτό τον τρόπο είναι ηθικά υποχρεωμένος να υπακούει στο νόμο. Το δεύτερο δεν απορρέει απαραίτητα από το πρώτο. Ο λόγος που το δεύτερο συμπέρασμα ίσως να μην απορρέει από το πρώτο είναι ότι, στα ηθικά ζητήματα, η συναίνεσης μπορεί να έχει περιορισμένη ισχύ. Αν συμφωνήσω να σου βάψω το φράχτη για $100, οι περισσότεροι άνθρωποι θα συμπεράνουν ότι η υπόσχεσή μου αποτελεί συναίνεση να αναλάβω την υποχρέωση να σου βάψω το φράχτη (για την παραπάνω αμοιβή), υποχρέωση που δεν θα είχα αν δεν έδινα την υπόσχεσή μου. Ωστόσο, η ηθική αξιολόγηση της κατάστασης ίσως άλλαζε, αν αυτό που συμφωνούσα ήταν να σου βάψω όλο το σπίτι για ένα δολάριο ή να σκοτώσω τον πατέρα σου ή για ένα μήνα να κάνω ό,τι μου πεις. Η υπόσχεση και μόνο, ακόμα κι αν λάβουμε υπόψη την (ονομαστική) αμοιβή, δεν αρκεί για να στηρίξει τη μεγάλη ηθική απαίτηση. Στο συγκεκριμένο πλαίσιο, η υποτιθέμενη ως πράξη συναίνεσης (ψήφος, παραμονή στην χώρα, κλπ.), δεν αρκεί για να θεμελιώσει την ευρύτερη υποχρέωση να υπακούω από τώρα και στο ε- ξής σε οτιδήποτε μπορεί να θεσπίσει η κυβέρνηση. Ως προς το ηθικό ζήτημα, θα συμπεραίναμε ί- σως ότι αυτό παραείναι πολύ για να συνδεθεί με μια και μόνο υπόσχεση, ιδίως εκεί όπου η «υπόσχεση» είναι πράξη που έχει άλλους σκοπούς και σημασίες. Η επιχειρηματολογία γύρω από το τι θα πρέπει να αποκληθεί «συναίνεση» πολύ συχνά αποκρύπτει τα πραγματικά ηθικά ερωτήματα: πώς δημιουργούμε ηθικές υποχρεώσεις για τους εαυτούς μας και ποια είναι τα όρια αυτών των υποχρεώσεων; Δεν μπορούμε απλώς να υποθέσουμε ότι μια έκφραση συγκατάθεσης δημιουργεί ηθικά δικαιώματα και καθήκοντα. Θα μπορούσα άραγε να συναινέσω να είμαι δούλος κάποιου άλλους (κι αυτή η υπόσχεση/συμφωνία να μπορεί να επιβληθεί νομικά ή να νομιμοποιείται ηθικά); Θα μπορούσα να συναινέσω στη δολοφονία μου (κι αυτή η συναίνεση να αποτελεί επαρκές στοιχείο υπεράσπισης του δολοφόνου μου, για το νόμο ή την ηθική); Το κατά πόσον η συναίνεση μπορεί να δημιουργεί, να παραιτείται από ή να ακυρώνει νομικές και ηθικές υποχρεώσεις αποτελεί από μόνο του δύσκολο θεωρητικό ερώτημα. Έτσι είναι σαφές ότι στο 2 Όπως συζητήσαμε στο Κεφ. 5, μερικοί θεωρητικοί του φυσικού δικαίου έχουν υποστηρίξει ότι υπάρχει μερικές φορές ηθική υποχρέωση να ενεργείς συμμορφούμενος ακόμα και σε έναν άδικο νόμο, αν η ανυπακοή θα μπορούσε να υπονομεύσει ένα γενικά δίκαιο νομικό σύστημα. 3 Το τελευταίο σημείο εμφανίζεται και στον πλατωνικό Κρίτωνα και στη συζήτηση του Locke για τη σιωπηρή συναίνεση στην κρατική εξουσία. Βλ. John Locke, Two Treatises on Government II, Ch. 8, para. 119 (Student ed., Peter Laslett, ed., Cambridge University Press, Cambridge, 1988), pp

3 πλαίσιο της συζήτησης για την ηθική υποχρέωση υπακοής στο δίκαιο το επιχείρημα της συναίνεσης μπορεί απλώς, στην καλύτερη περίπτωση, να μας προσφέρει μια ατελή απάντηση. 4 ΑΛΛΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ H δεύτερη προσέγγιση στη θεμελίωση μιας γενικής ηθικής υποχρέωσης υπακοής στο δίκαιο είναι συνεπειοκρατική: υπάρχει γενική ηθική υποχρέωση υπακοής λόγω των δυσάρεστων κοινωνικών επιπτώσεων, αν οι άνθρωποι δεν έχουν τέτοια υποχρέωση. Ο Thomas Hobbes παρουσιάζει την α- κραία εκδοχή αυτής της προσέγγισης: το δίκαιο πρέπει να το υπακούμε, ακόμα κι αν είναι άδικο, γιατί η εναλλακτική περίπτωση είναι το χάος της κατάστασης της φύσης, ο πόλεμος όλων εναντίον όλων. 5 Ένα περισσότερο επιτηδευμένο συνεπειοκρατικό επιχείρημα είναι εκείνο του A.M. Honoré. 6 Ξεκινά τη ανάλυσή του για την υποχρέωση υπακοής στο δίκαιο προσπαθώντας να αντικρούσει ό- σους ισχυρίζονται ότι όχι μόνο δεν υπάρχει τέτοια υποχρέωση αλλά και ότι δεν θα πρέπει να μας ανησυχεί πολύ το γεγονός. Ο Honoré δηλώνει ότι τα δυσκολότερα ηθικά ερωτήματα, όπως και τα δυσκολότερα νομικά ερωτήματα, αμφισβητούνται τόσο ώστε συχνά η απάντησή τους εξαρτάται από το ποιος έχει το βάρος της απόδειξης. Σχετικά με την υποχρέωση υπακοής στο δίκαιο, αν η αρχική υπόθεση είναι ότι θα πρέπει να το υπακούμε, τότε στις περισσότερες περιπτώσεις η τελική η- θική κρίση θα είναι υπέρ της υπακοής. Ωστόσο, αν, ακολουθώντας τους θεωρητικούς που ισχυρίζονται ότι δεν υπάρχει υποχρέωση, η αρχική υπόθεση είναι ότι δεν χρειάζεται να το υπακούμε, τότε, υποστηρίζει ο Honoré, οι άνθρωποι θα αδιαφορούν πλέον συχνότερα για το δίκαιο, καταλήγοντας σε μια «στάση ανυπακοής» και στην κατάρρευση της τάξης και της συνεργασίας που χρειάζεται μια κοινωνία για να λειτουργήσει. Μια απάντηση στους φόβους της συνεπειοκρατίας είναι ότι δεν χρειάζεται να ανησυχούμε τόσο για τις συνέπειες του ότι δεν υπάρχει (ή του ότι δεν πιστεύουμε ή ότι δεν δεχόμαστε) ηθική υποχρέωση υπακοής στο δίκαιο, επειδή επαρκής υπακοή εξασφαλίζεται από το συνδυασμό του φόβου των πολιτών για τις κυρώσεις που επιβάλλουν σε περίπτωση ανυπακοής τα νομικά συστήματα και τις προϋπάρχουσες ηθικές δεσμεύσεις μας (οι περισσότεροι από ε- μάς θα επιλέγαμε να μην κλέβουμε και να μη σκοτώνουμε, ό,τι κι αν έλεγε ίσως επ αυτού το δίκαιο). 7 Ένα τρίτο επιχείρημα που προτείνεται ορισμένες φορές είναι το επιχείρημα της ωφέλειας ή ευγνωμοσύνης: είναι ανήθικο όσοι έχουν ωφεληθεί ουσιαστικά από το κράτος (αστυνομική προστασία, δωρεάν παιδεία, κοινωνικά επιδόματα κάθε είδους κ.ο.κ.) να μην ανταποκρίνονται με τη μικρή υποχρέωση που απαιτούν σε αντάλλαγμα τα κράτη: την υπακοή στο δίκαιο. Συχνά προτείνεται η αναλογία με το καθήκον της ευγνωμοσύνης που οφείλουν τα παιδιά στους γονείς τους. 8 Και όπως ακριβώς αμφισβητούμε ότι η ευγνωμοσύνη που έχουμε για τους γονείς μας, μολονότι ουσιαστική (αν υπήρξαν καλοί και στοργικοί γονείς), αρκεί για να τους δώσει το δικαίωμα να καθορίζουν κάθε μας μελλοντική επιλογή, έτσι ίσως εύλογα αμφισβητεί κανείς ότι η ευγνωμοσύνη που οφείλουμε σε ένα κράτος αρκεί για να του προσδίδει ηθική εξουσία επί των πράξεών μας. Θα μπορούσε επίσης να υποστηριχτεί ότι μπορούμε να θεμελιώσουμε ηθική υποχρέωση στην αποδοχή ωφελημάτων μόνον όταν κάποιος εκούσια τα αποδέχεται και προτίθεται να συνεχίσει να το κάνει. Ωστόσο, σοβαρά ερωτήματα μπορούν να εγερθούν σχετικά με τον εκούσιο χαρακτήρα της αποδοχής από πολίτες που γεννήθηκαν και μεγάλωσαν σε συγκεκριμένη χώρα. 9 Ένας τέταρτος τύπος επιχειρήματος θεμελιώνει την υποχρέωση σ έναν κατηγορηματικό ι- 4 Βλ. π.χ., Joseph Raz, Ethics in the Public Domain (Clarendon Press, Oxford, 1994), Βλ. π.χ. Thomas Hobbes, Leviathan (R. Tuck, ed., Cambridge University Press, Cambridge, 1996), Ch. 20, pp (πρωτοδημοσιεύτηκε το 1651): «Και όσο και αν ορισμένοι φαντάζονται, ενδεχομένως, τις κακές συνέπειες μιας τόσο απεριόριστης εξουσίας, είναι γεγονός ότι οι συνέπειες της έλλειψης μιας τέτοιας δύναμης, δηλαδή ο αδιάκοπος πόλεμος του καθένα ενάντια στο γείτονά του, είναι πολύ χειρότερες». 6 A.M. Honoré, Making Law Bind (Clarendon Press, Oxford, 1987), pp Βλ. M.B.E. Smith, Is There a Prima Facie Obligation to Obey to Law?, 82 Yale Law Journal 950, p. 969 (1973). 8 Το επιχείρημα με βάση την ευγνωμοσύνη και την αναλογία με την ευγνωμοσύνη των παιδιών προς τους γονείς, τη συναντάμε στον πλατωνικό Κρίτωνα, 50d-51d. 9 Βλ. John Rawls, A Theory of Justice (rev. ed., Harvard University Press, Cambridge, Mass., 1999), pp

4 σχυρισμό περί «του καθήκοντος να στηρίζουμε και να προωθούμε τους δίκαιους θεσμούς». 10 Υπό μια έννοια, πρόκειται για σύγχρονο απόηχο της παραδοσιακής θέσης του φυσικού δικαίου: «Οι θετοί ανθρώπινοι νόμοι είναι είτε δίκαιοι είτε άδικοι. Αν είναι δίκαιοι, έχουν τη δύναμη να δεσμεύουν τις συνειδήσεις, δύναμη που προέρχεται από το Αιώνιο δίκαιο από το οποίο έχουν προκύψει». 11 Μια πέμπτη προσέγγιση, ένα επιχείρημα ακριβοδικίας ή αμοιβαιότητας για την υποχρέωση υπακοής στο δίκαιο, διαφέρει σημαντικά από άλλες προσεγγίσεις κατά το ότι μιλάει λιγότερο για καθήκον που οφείλεται στο κράτος (βασισμένο στη συναίνεση ή στην ευγνωμοσύνη) ή που οφείλεται αφηρημένα (όπως αντιλαμβανόμαστε ίσως το καθήκον να αποφεύγουμε τις κακές συνέπειες) αλλά περισσότερο για καθήκον προς τους συμπολίτες. Ο H.L.A. Hart έγραφε: «όταν ορισμένοι άνθρωποι συνεργάζονται σε κάτι, ακολουθώντας κανόνες, και περιορίζοντας έτσι την ελευθερία τους, αυτοί που συμμορφώθηκαν με τους εν λόγω περιορισμούς, όταν απαιτήθηκε, έχουν το δικαίωμα να απαιτήσουν το ίδιο από όσους ωφελήθηκαν από τη δική τους συμμόρφωση». 12 ΤΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑ ΚΑΤΑ ΜΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΥΠΟΧΡΕΩΣΗΣ ΥΠΑΚΟΗΣ Στα πλαίσια της αντιπαράθεσης Hart-Fuller (που συζητήθηκε στα Κεφ. 3 και 6), ο Fuller προκάλεσε τους νομικούς θετικιστές ρωτώντας: αν η ισχύς ενός νόμου είναι κάτι απόλυτα ξεχωριστό από την ηθική του αξία, τότε πώς μπορούν οι υπέρμαχοι του νομικού θετικισμού να λένε ότι υπάρχει «ηθικό δίλημμα» γύρω από το αν πρέπει να υπακούμε σε ένα ηθικώς αμφίβολο δίκαιο; 13 Αν το δίκαιο αποτελεί απλώς ένα όνομα για κάτι που μπορεί να έχει ή να μην έχει ηθική αξία, τότε δεν υ- πάρχει λόγος να πιστεύουμε ότι μόνο και μόνο επειδή κάτι απαιτείται ή απαγορεύεται από το δίκαιο αυτό συνιστά από μόνο του ηθικό λόγο για να κάνεις ή όχι αυτή την πράξη. Ο Fuller μπορεί να νόμιζε ότι αυτή η πρόκληση αποτελεί αποστομωτικό επιχείρημα, αλλά πρόσφατα ορισμένοι συγγραφείς, περιλαμβανομένων και μερικών διακεκριμένων υπέρμαχων του νομικού θετικισμού, έχουν δεχτεί, χωρίς να ντραπούν ή να απολογηθούν, ότι το νομικό καθεστώς ενός κανόνα δεν μπορεί να του προσδώσει εγγενές ηθικό βάρος. 14 Αυτοί οι θεωρητικοί δεν υποστηρίζουν ότι δεν πρέπει ποτέ να υπακούμε στο δίκαιο, ή ακόμα ότι δεν υπάρχουν ποτέ ηθικοί λόγοι να κάνουμε ό,τι επιτάσσει το δίκαιο, απλώς λένε ότι οι ηθικοί λόγοι πρέπει να πηγαίνουν πέρα από την απλή δήλωση «επειδή έτσι λέει ο νόμος». Για τον Joseph Raz, έχουμε ηθικό λόγο να πράττουμε όπως ορίζει ο νόμος, αν και όποτε πιστεύουμε ότι θα έχουμε περισσότερες πιθανότητες να κάνουμε την καλύτερη ηθικά επιλογή ακολουθώντας το νόμο παρά διαμορφώνοντας δική μας κρίση για την κατάσταση. Για παράδειγμα, αν το ερώτημα είναι να χρησιμοποιήσουμε ή όχι συγκεκριμένο απορρυπαντικό γιατί αυτό μπορεί να βλάπτει το περιβάλλον, θα πρέπει να ακολουθήσουμε την κρίση του νομοθετικού σώματος, με το σκεπτικό ότι τα μέλη του έχουν επιτρέψει ή απαγορεύσει τη χρήση του απορρυπαντικού μόνον α- φού έλαβαν υπόψη τις επιστημονικές γνωμοδοτήσεις στις οποίες εμείς δεν έχουμε πρόσβαση. Ένα άλλο είδος παραδείγματος είναι τα απλά προβλήματα συντονισμού. Πρόκειται για προβλήματα όπου δεν έχει τόσο σημασία τι επιλέγεται, όσο το να επιλέξουν όλοι το ίδιο. Ένα τυπικό παράδειγμα είναι το σε ποια λωρίδα του δρόμου οδηγούμε. Για τέτοιες επιλογές, υπάρχουν λόγοι που ενεργούμε όπως ορίζει ο νόμος, γιατί το μέγεθος του κράτους του επιτρέπει να κάνει τέτοιου είδους επιλογές και να αναμένει ότι οι πολίτες θα ακολουθήσουν. Υπάρχουν επίσης περιπτώσεις συντονισμού όπου μερικές επιλογές είναι ίσως καλύτερες από άλλες, αλλά είναι πολύ σημαντικό να επιλέξουν όλοι το ίδιο, έστω κι αν δεν πρόκειται για τη βέλ- 10 Rawls, A Theory of Justice, σ Ακινάτης, Summa Theologiae, Ερώτημα 96, άρθρ. 4, corpus. 12 Βλ. H.L.A. Hart, Are There Any Natural Rights?, 64 Philosophical Review 175, 185 (1955). Για παρόμοιο επιχείρημα περισσότερο επεξεργασμένο, βλ. John Rawls, Legal Obligation and the Duty of Fair Play, in Law and Philosophy (S. Hook, ed., New York University Press, New York, 1964), pp Fuller, Positivism and Fidelity to Law, p. 656: «Είναι σαν να λέω ότι έχω να διαλέξω ανάμεσα στο να δώσω τροφή σε ένα πεινασμένο και να είμαι μίμσα με τις βώρωγρωφες» [βλ. εισαγωγή επιμελητή]. 14 Βλ. π.χ. Joseph Raz, The Obligation to Obey: Revision and Tradition, 1 Notre Dame Journal of Law, Ethics & Public Policy 139 (1984), ανατ. στο Raz, Ethics in the Public Domain , Raz, The Morality of Freedom, pp , Smith, Is There a Prima Facie Obligation to Obey the Law?. 129

5 τιστη επιλογή. Ένα παράδειγμα θα μπορούσε να είναι η καταπολέμηση της μόλυνσης του νερού. Ως ειδικός στη μόλυνση, ίσως να ξέρεις ότι το πρόγραμμα καθαρισμού που επέλεξε η κυβέρνηση δεν είναι το καλύτερο δυνατό, αλλά ξέρεις επίσης ότι το σχέδιο της κυβέρνησης, που υλοποιήθηκε νομοθετικά και απειλεί κυρώσεις σε περίπτωση παράβασης, είναι το μόνο που έχει σοβαρές πιθανότητες να το ακολουθήσουν οι περισσότεροι και ότι, αν ο καθένας συνεργαστεί, υπάρχουν μεγαλύτερες πιθανότητες να επιτευχθούν κάποια αποτελέσματα παρά αν ο καθένας προσπαθήσει να υ- λοποιήσει το δικό του σχέδιο. Σε μια τέτοια κατάσταση, έχεις ίσως σοβαρό λόγο να ακολουθείς το σχέδιο της κυβέρνησης, έστω κι αν ξέρεις ότι δεν είναι το καλύτερο. Ασφαλώς, η συνηθέστερη περίπτωση που κάποιος έχει ηθική υποχρέωση να ενεργεί όπως απαιτεί το δίκαιο, είναι όταν η πράξη αποτελεί αυτό που έχεις ηθική υποχρέωση να κάνεις ό,τι και να λέει το δίκαιο. Οι περισσότεροι από εμάς, δεν ληστεύουμε και δεν σκοτώνουμε γιατί θα ήταν κακό, κι όχι γιατί το δίκαιο μας το απαγορεύει. Ωστόσο, σε τέτοιες καταστάσεις, το γεγονός ότι ο νόμος απαγορεύει την πράξη δεν φαίνεται να προσθέτει κάτι στον ηθικό υπολογισμό που μας οδηγεί να αποφασίσουμε ότι η πράξη δεν θα πρέπει να γίνει. Οι σκεπτικιστές απαντούν στα επιχειρήματα που προβάλλονται για να υποστηρίξουν την υποχρέωση υπακοής (όπως τα συνοψίσαμε παραπάνω), λέγοντας ότι τέτοια επιχειρήματα είναι ανεπαρκή για τη θεμελίωση μιας υποχρέωσης ή τουλάχιστον ανεπαρκή για τη θεμελίωση μιας γενικής υποχρέωσης. Αν, αγνοώντας το κόκκινο φανάρι στις 3 π.μ., δεν προκαλείται καμιά ζημιά και δεν δημιουργείται κακό παράδειγμα, είναι δύσκολο να δούμε πώς η πράξη αυτή θα υπονόμευε ένα δίκαιο θεσμό ή ένα κοινό εγχείρημα. Δεν είναι διόλου σαφές γιατί κάθε συναίνεση που έχουμε δώσει ή κάθε καθήκον τίμιας συμπεριφοράς ή ευγνωμοσύνης που ίσως έχουμε θα έπρεπε να επεκτείνεται σε όλους τους νόμους του κράτους όσο ασήμαντη ή όσο αβλαβής κι αν είναι η ανυπακοή σ αυτούς. 15 Τα είδη επιχειρημάτων που συναντάει κανείς (στη βιβλιογραφία ή στις συζητήσεις στην τάξη) για το ζήτημα της υποχρέωσης υπακοής στο δίκαιο συχνά αντανακλούν μια σταθερή αλλαγή προοπτικής και ερωτημάτων. Σε επιχειρήματα όπως του Raz η αντίρρηση είναι: «πώς μπορείς να ξέρεις ότι γνωρίζεις καλύτερα το ηθικά ορθό από το νομοθετικό σώμα;» ή «αν ο καθένας κάνει τις δικές του επιλογές για το πώς να πράττει αντί να σέβεται τη νομοθεσία, θα οδηγηθούμε σε αναρχία». 16 Υπάρχει συχνά μια ορισμένη στάση «εμείς κι αυτοί», όταν συζητάμε την υποχρέωση υπακοής στο νόμο. Χωρίς να το δηλώσουμε καθαρά, θεωρούμε δεδομένο ότι «εμείς» αναζητούμε την ορθή στάση που πρέπει να έχουν «αυτοί». Θα ήταν ίσως καλύτερο αν η συζήτηση παραμένει στο επίπεδο του «εμείς» αποφασίζουμε για το πώς θα πρέπει «εμείς» να ενεργούμε (ή το πώς «εμείς» πρέπει να αποφασίζουμε για το πώς θα πρέπει «εμείς» να ενεργούμε). Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να αγνοούμε τους τρόπους που το ατομικό συμφέρον επηρεάζει τις αντιλήψεις των ανθρώπων για τις ηθικές υποχρεώσεις τους, περιλαμβανομένων και των δικών μας προκαταλήψεων. Ωστόσο, αυτός είναι ένας μόνο παράγοντας μεταξύ πολλών στις εκτιμήσεις μας κι αν είναι να κάνουμε λάθος, καλό θα είναι να μην συμπίπτει πάντα με την υποταγή στην εξουσία. 17 Σε κάθε περίπτωση, δεν πρέπει να συγχέουμε: (1) το ηθικό ερώτημα, τι θα πρέπει να κάνω σ αυτή την περίπτωση; (2) το μεταηθικό ερώτημα, πώς θα βρω ποιο είναι για μένα το ηθικά ορθό πράγμα να κάνω; και (3) την πολιτική πλευρά: από συγκεκριμένη οπτική γωνία, ποια είναι το σύνολο πεποιθήσεων και στάσεων που θέλουμε ή χρειάζεται να έχει ο λαός; Αυτό το κεφάλαιο ασχολείται μόνο με τα δυο πρώτα ερωτήματα. 15 Βλ. Smith, Is There a Prima Facie Obligation to Obey the Law?, Αυτή η άποψη περιλαμβάνεται εν μέρει στην προσέγγιση του Honoré που συζητήσαμε παραπάνω. Για ένα περίτεχνο επιχείρημα που φαίνεται να προσεγγίζει αυτό το είδος επιχειρήματος χωρίς όμως να συμπίπτει πλήρως με αυτό, βλ. John M. Finnis, Law as a Co-ordination, 2 Ratio Juris 97 (1989). 17 Βλ. Raz, The Obligation to Obey, p

6 ΣΥΝΔΕΣΕΙΣ Ενώ η υποχρέωση υπακοής στο δίκαιο αντιμετωπίζεται συχνά ως ξεχωριστό θέμα (όπως εδώ), για πολλούς λόγους αυτό είναι προβληματικό. Από κάθε συζήτηση των ερωτημάτων που εγείρονται προκύπτει καθαρά ότι η απάντησή μας στο αν υπάρχει υποχρέωση υπακοής στο δίκαιο εξαρτάται από τα συμπεράσματά μας για μια σειρά βασικότερων ερωτημάτων: βασικών ερωτημάτων ηθικής θεωρίας (π.χ. τι μπορεί ή πράγματι θεμελιώνει τα ηθικά μας καθήκοντα: τα οφέλη; η συναίνεση; η συνεργασία; οι συνέπειες; η αναγκαιότητα και η αλληλεξάρτηση;) και ταυτόχρονα βασικών ερωτημάτων θεωρίας δικαίου (πώς προσδιορίζουμε την ύπαρξη ή την ισχύ ενός νόμου ή νομικού συστήματος;). Για παράδειγμα, αν η αφετηρία κάποιου είναι μια παραδοσιακή θεωρία φυσικού δικαίου, το συμπέρασμά του για το αν κάτι είναι «δίκαιο» (ή «δίκαιο με την πληρέστερη σημασία του όρου») θα ενσωματώνει ήδη πολλά από την απάντηση για το αν ή μέχρι ποιο βαθμό έχει κάποιος υποχρέωση να υπακούει στο νόμο (κάποιος έχει τέτοια υποχρέωση για δίκαιους νόμους, «νόμους με την πλήρη σημασία του όρου», ενώ για τους άδικους νόμους ίσως υπάρχει ακόμα μια ελάχιστη υποχρέωση δημόσιας συμμόρφωσης έτσι ώστε να μην υπονομεύεται ένα γενικά δίκαιο νομικό σύστημα). 18 Ο νομικός θετικισμός δεν προσφέρει παρόμοια καθοδήγηση. Το μοτίβο του, ότι η ισχύς του νόμου είναι ένα πράγμα και η αξία του ένα άλλο, υποδεικνύει ότι οι οπαδοί του νομικού θετικισμού θα πρέπει να βρουν απαντήσεις αλλού, σε οποιαδήποτε ηθική θεωρία χρησιμοποιούν στις συζητήσεις τους. Προτεινόμενη περαιτέρω βιβλιογραφία William A. Edmundson, ed., The Duty to Obey the Law: Selected Philosophical Writings (Rowman & Littlefield, Lanham, Maryland, 1999) (περιλαμβάνονται εργασίες των John Rawls, Robert Paul Wolff, M.B.E. Smith, A. John Simmons, Joseph Raz και Philip Soper)., State of the Art: The Duty to Obey the Law, 10 Legal Theory 215 (2004). John Finnis, The Authority of Law in the Predicament of Contemporary Social Theory, 1 Notre Dame Journal of Law and Public Policy 115 (1984)., Law as Co-ordination, 2 Ratio Juris 97 (1989). Leslie Green, Legal Obligation and Authority», in Edward N. Zalta, ed., The Stanford Encyclopedia of Philosophy, (2003). Ruth C.A. Higgins, The Moral Limits of Law: Obedience, Respect, and Legitimacy (Oxford University Press, Oxford, 2004). A.M. Honoré, Making Law Bind (Clarendon Press, Oxford, 1987), pp Joseph Raz, The Authority of Law (1979), pp John A. Simmons, Moral Principles and Political Obligations (Princeton University Press, Princeton, 1979). M.B.E. Smith, Is There a Prima Facie Obligation to Obey the Law?, 82 Yale Law Journal 950 (1973)., The Duty to Obey the Law, in A Companion to the Philosophy of Law and Legal Theory (D. Patterson, ed., Blackwell, Oxford, 1996), pp Αυτή είναι η θέση των θεωρητικών του φυσικού δικαίου Θωμά Ακινάτη και John Finnis, όπως συζητήθηκε στο Κεφ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΔΙΚΑΙΟΥ 1ο ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΑΠ-ΝΔΦΚ ΠΡΩΤΗ ΚΑΙ ΚΑΛΥΤΕΡΗ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΔΙΚΑΙΟΥ 1ο ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΑΠ-ΝΔΦΚ ΠΡΩΤΗ ΚΑΙ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΔΙΚΑΙΟΥ 1ο ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΑΠ-ΝΔΦΚ ΠΡΩΤΗ ΚΑΙ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ ΦΥΣΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ Γιατί λέγεται φυσικό; 1. Γιατί προέρχεται

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήρι 1: Γιατί Χρειαζόμαστε τους Κανόνες; Ας Παίξουμε!

Εργαστήρι 1: Γιατί Χρειαζόμαστε τους Κανόνες; Ας Παίξουμε! Εργαστήρι 1: Γιατί Χρειαζόμαστε τους Κανόνες; Ας Παίξουμε! Το εργαστήρι αυτό βασίζεται σε ένα απλό και οικείο επιτραπέζιο παιχνίδι. Σκοπός του είναι να κεντρίσει το ενδιαφέρον των μαθητών, αξιοποιώντας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ/ΤΡΙΑΣ: ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ: Ένας οδηγός για τα δικαιώματα των παιδιών σε συνεργασία με την:

ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ/ΤΡΙΑΣ: ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ: Ένας οδηγός για τα δικαιώματα των παιδιών σε συνεργασία με την: ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ/ΤΡΙΑΣ: ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ: Ένας οδηγός για τα δικαιώματα των παιδιών σε συνεργασία με την: Μάθε για τη σύμβαση. Γνώρισε τα δικαιώματά σου. Το βιβλιαράκι που κρατάς στα χέρια σου περιέχει 54 άρθρα

Διαβάστε περισσότερα

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων.

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. 1. Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. Υπολογίζεται ότι περίπου ένα στα πέντε παιδιά πέφτει θύμα σεξουαλικής βίας, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής κακοποίησης. Μπορείτε να βοηθήσετε να μη

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ, ΗΘΙΚΗ ΚΑΙ ΕΤΑΙΡΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ

ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ, ΗΘΙΚΗ ΚΑΙ ΕΤΑΙΡΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ, ΗΘΙΚΗ ΚΑΙ ΕΤΑΙΡΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ Καθηγητής Π. Φωτήλας Λέκτορας Ι. Γιαννατσής ΜΟΡΦΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ Διανεμητική (Distributive justice): πόσο δίκαια θεωρούν τη διανομή

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του!

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Όλοι οι γονείς, αλλά ιδιαίτερα οι μονογονείς, έχουν ένα άγχος παραπάνω σε ό,τι αφορά την ασφάλεια του παιδιού τους. Μία φίλη διαζευγμένη με ένα κοριτσάκι

Διαβάστε περισσότερα

Το ταξίδι στην 11η διάσταση

Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το κείμενο αυτό δεν αντιπροσωπεύει το πώς παρουσιάζονται οι 11 διστάσεις βάση της θεωρίας των υπερχορδών! Είναι περισσότερο «τροφή για σκέψη» παρά επιστημονική άποψη. Οι σκέψεις

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη φιλοσοφία

Εισαγωγή στη φιλοσοφία Εισαγωγή στη φιλοσοφία Ενότητα 8 η : Ρένια Γασπαράτου Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης & της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Περιεχόμενα ενότητας Με τι ασχολείται

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία Δικαίου και Θεσμών 3α. Δίκαιο και Ηθική στη Δίκη της Νυρεμβέργης

Θεωρία Δικαίου και Θεσμών 3α. Δίκαιο και Ηθική στη Δίκη της Νυρεμβέργης Αριστείδης Ν. Χατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Φιλοσοφίας Δικαίου & Θεωρίας Θεσμών Θεωρία Δικαίου και Θεσμών 3α Δίκαιο και Ηθική στη Δίκη της Νυρεμβέργης Τμήμα Μ.Ι.Θ.Ε. 17/3/2014 ΔΙΚΗ ΤΗΣ ΝΥΡΕΜΒΕΡΓΗΣ 20

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΑΡΙΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ

ΒΙΒΛΙΑΡΙΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΒΙΒΛΙΑΡΙΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ Εισαγωγή Η προστασία των δικαιωμάτων των ασθενών αποτελεί ουσιαστικό παράγοντα διασφάλισης του επιπέδου φροντίδας για την υγεία των πολιτών. Τα ανθρώπινα δικαιώματα στον τομέα

Διαβάστε περισσότερα

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1 < > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Επαναλαμβάνουμε την έκπληξή μας για τα τεράστια συμπλέγματα γαλαξιών, τις πιο μακρινές

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 1. Ανάπτυξη και Ενδυνάμωση του Εαυτού 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΥΠΟΕΝΟΤΗΤΑ: 1.2 Συναισθηματική Εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

εθνικιστικών και εξτρεμιστικών ομάδων οι οποίες αποβλέπουν στην ενίσχυση της παρουσίας τους στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, ενόψει δε και των εκλογών την

εθνικιστικών και εξτρεμιστικών ομάδων οι οποίες αποβλέπουν στην ενίσχυση της παρουσίας τους στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, ενόψει δε και των εκλογών την Ομιλία Πάνου Καρβούνη Επικεφαλής της Αντιπροσωπείας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Ελλάδα στο Συνέδριο του Ελληνικού Κέντρου Ευρωπαϊκών Μελετών και Ερευνών (ΕΚΕΜΕ) και της Trans European Policy Studies

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis)

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 23 ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΕΙΣΑΓΩΓΗ Έχοντας παρουσιάσει τις βασικές έννοιες των ελέγχων υποθέσεων, θα ήταν, ίσως, χρήσιμο να αναφερθούμε σε μια άλλη περιοχή στατιστικής συμπερασματολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΖΑΝ ΖΑΚ ΡΟΥΣΣΩ. ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ «ΑΙΜΙΛΙΟΣ ή ΠΕΡΙ ΑΓΩΓΗΣ»

ΖΑΝ ΖΑΚ ΡΟΥΣΣΩ. ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ «ΑΙΜΙΛΙΟΣ ή ΠΕΡΙ ΑΓΩΓΗΣ» ΖΑΝ ΖΑΚ ΡΟΥΣΣΩ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ «ΑΙΜΙΛΙΟΣ ή ΠΕΡΙ ΑΓΩΓΗΣ» Αν είναι αλήθεια ότι ο άνθρωπος γεννιέται καλός και γίνεται μοχθηρός μόνο μέσα από την κακή επιρροή της κοινωνίας στην οποία ζει, η μεταρρύθμιση

Διαβάστε περισσότερα

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs)

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Τελική έκθεση Ιούλιος 2014 ΣΥΝΟΨΗ Σκοπός της μελέτης αυτής είναι να παρουσιάσει ορισμένα από τα κυριότερα ζητήματα που αφορούν τα δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Έρευνα και Συγγραφή

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Έρευνα και Συγγραφή ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΜΕ9900 ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Έρευνα και Συγγραφή Διάλεξη 7η Αναζήτηση

Διαβάστε περισσότερα

«ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΣΩΜΑΤΕΙΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ Ο.Σ.Π.Α.»

«ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΣΩΜΑΤΕΙΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ Ο.Σ.Π.Α.» Από τη δευτεροβάθμια συνδικαλιστική οργάνωση με την επωνυμία «ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΣΩΜΑΤΕΙΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ Ο.Σ.Π.Α.» τέθηκαν υπόψη μου το εξής περιστατικά: Οκτώ (8) από τα είκοσι ένα (21) μέλη του Δ.Σ., το

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο Προγράμματος "Ασφαλώς Κυκλοφορώ" (αρχικό ερωτηματολόγιο) Για μαθητές Δ - Ε - ΣΤ Δημοτικού

Ερωτηματολόγιο Προγράμματος Ασφαλώς Κυκλοφορώ (αρχικό ερωτηματολόγιο) Για μαθητές Δ - Ε - ΣΤ Δημοτικού Ερωτηματολόγιο Προγράμματος "Ασφαλώς Κυκλοφορώ" (αρχικό ερωτηματολόγιο) Για μαθητές Δ - Ε - ΣΤ Δημοτικού Tάξη & Τμήμα:... Σχολείο:... Ημερομηνία:.../.../200... Όνομα:... Ερωτηματολόγιο Προγράμματος "Ασφαλώς

Διαβάστε περισσότερα

«Η πρόκληση της αλλαγής του κράτους σήµερα»

«Η πρόκληση της αλλαγής του κράτους σήµερα» Αντώνης Μακρυδηµήτρης Καθηγητής Πανεπιστηµίου Αθηνών «Η πρόκληση της αλλαγής του κράτους σήµερα» Ι Βασικό πρόβληµα της χώρας υπήρξε εδώ και καιρό η ποιότητα της δηµοκρατίας και της λειτουργίας των δηµοσίων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΔΙΚΑΙΟ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Ο διαγωνισμός της Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης προϋποθέτει, ως γνωστόν, συνδυασμό συνδυαστικής γνώσης της εξεταστέας ύλης και θεμάτων πολιτικής και οικονομικής επικαιρότητας. Tα Πανεπιστημιακά Φροντιστήρια

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα. Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α. Τρόποι απόδειξης

Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα. Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α. Τρόποι απόδειξης Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α Ο πυρήνας των μαθηματικών είναι οι τρόποι με τους οποίους μπορούμε να συλλογιζόμαστε στα μαθηματικά. Τρόποι απόδειξης Επαγωγικός συλλογισμός (inductive)

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη στην ιστοσελίδα Stockwatch

Συνέντευξη στην ιστοσελίδα Stockwatch Συνέντευξη στην ιστοσελίδα Stockwatch Συνέντευξη του Πανίκου Δημητριάδη, Διοικητή της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου, που δόθηκε στις 25 Ιουνίου 2012 στην Ηρώ Ευθυμίου Ερ.: Η ένταξη στο μηχανισμό απειλεί

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

Πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Στρασβούργο, 20.11.2012 COM(2012) 697 τελικό 2012/0328 (COD) C7-0385/12 Πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ για προσωρινή παρέκκλιση από την οδηγία 2003/87/ΕΚ

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση Θέσεων ΣΕΣ για την Οδική Ασφάλεια

Παρουσίαση Θέσεων ΣΕΣ για την Οδική Ασφάλεια Ημερίδα για την Εβδομάδα Οδικής Ασφάλειας Αθήνα, 19 Μαρτίου 2013 Παρουσίαση Θέσεων ΣΕΣ για την Οδική Ασφάλεια Γιώργος Γιαννής, Κώστας Αντωνίου, Ματθαίος Καρλαύτης Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Η Οδική Ασφάλεια

Διαβάστε περισσότερα

Αναλυτικά η ανακοίνωση του Ιωνά Νικολάου:

Αναλυτικά η ανακοίνωση του Ιωνά Νικολάου: Αναλυτικά η ανακοίνωση του Ιωνά Νικολάου: Επειδή όμως φαίνεται ότι η εκστρατεία εκτόξευσης ανυπόστατων καταγγελιών από τον κ. Παπαγεωργίου τυγχάνει κομματικής εκμετάλλευσης, θα σχολιάσω ορισμένα ζητήματα

Διαβάστε περισσότερα

«Γκρρρ,» αναφωνεί η Ζέτα «δεν το πιστεύω ότι οι άνθρωποι μπορούν να συμπεριφέρονται έτσι μεταξύ τους!»

«Γκρρρ,» αναφωνεί η Ζέτα «δεν το πιστεύω ότι οι άνθρωποι μπορούν να συμπεριφέρονται έτσι μεταξύ τους!» 26 σχεδιασε μια ΦωτογρΑΦιΑ τήσ προσκλήσήσ που ελαβεσ Απο τον ΔΑσκΑλο σου. παρουσιασε το λογοτυπο και το σλογκαν που χρήσιμοποιει το σχολειο σου για τήν εβδομαδα κατα τήσ παρενοχλήσήσ. ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΠΑΡΕΝΟΧΛΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Μέρος Β /Στατιστική. Μέρος Β. Στατιστική. Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Μαθηματικών&Στατιστικής/Γ. Παπαδόπουλος (www.aua.

Μέρος Β /Στατιστική. Μέρος Β. Στατιστική. Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Μαθηματικών&Στατιστικής/Γ. Παπαδόπουλος (www.aua. Μέρος Β /Στατιστική Μέρος Β Στατιστική Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Μαθηματικών&Στατιστικής/Γ. Παπαδόπουλος (www.aua.gr/gpapadopoulos) Από τις Πιθανότητες στη Στατιστική Στα προηγούμενα, στο

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΠΕΡΙ ΡΥΘΜΙΣΕΩΣ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΚΑΙ ΤΑΧΥ ΡΟΜΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 2002. ιάταγµα δυνάµει του άρθρου 19

Ο ΠΕΡΙ ΡΥΘΜΙΣΕΩΣ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΚΑΙ ΤΑΧΥ ΡΟΜΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 2002. ιάταγµα δυνάµει του άρθρου 19 Κ Π 544/2003 Ο ΠΕΡΙ ΡΥΘΜΙΣΕΩΣ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΚΑΙ ΤΑΧΥ ΡΟΜΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 2002 ιάταγµα δυνάµει του άρθρου 19 Ο Επίτροπος Ρυθµίσεως Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδροµείων, ασκώντας τις εξουσίες που του

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟΥ

Η ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟΥ Η ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟΥ ΔΗΜΟΣΙΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΣΕΡΡΩΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ III 18/11/2013 ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΑ Το έργο αυτό βρίσκεται υπό άδεια Creative Commons Αναφορά-Μη-Εμπορική 3.0 Ελλάδα ΕΙΡΗΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

1.1. Μάθε τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις σου. Δικαιώματα. Συμμετοχή. Ελευθερία έκφρασης. Ασφαλές περιβάλλον. Σεβασμός.

1.1. Μάθε τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις σου. Δικαιώματα. Συμμετοχή. Ελευθερία έκφρασης. Ασφαλές περιβάλλον. Σεβασμός. 1.1. Μάθε τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις σου «Δεν υπάρχουν δικαιώματα, όποια κι αν είναι αυτά, χωρίς αντίστοιχες υποχρεώσεις.» Samuel Taylor Coleridge Δικαιώματα Το δικαίωμα προστατεύει τα άτομα ή τις

Διαβάστε περισσότερα

Προσέξτε αν ακούσετε την έκφραση «ειδική περίπτωση»

Προσέξτε αν ακούσετε την έκφραση «ειδική περίπτωση» Η πλάνη της επιβεβαίωσης (Ι) Προσέξτε αν ακούσετε την έκφραση «ειδική περίπτωση» 55 Dobell orthos logos final anna film.indd 55 24/6/2013 10:24:30 πμ 56 Dobell orthos logos final anna film.indd 56 24/6/2013

Διαβάστε περισσότερα

Κώδικας Συμπεριφοράς της εταιρίας SCA

Κώδικας Συμπεριφοράς της εταιρίας SCA Κώδικας Συμπεριφοράς της εταιρίας SCA Κώδικας Συμπεριφοράς της εταιρίας SCA Η SCA δεσμεύεται για τη δημιουργία αξιών για τους υπαλλήλους, τους πελάτες, τους καταναλωτές, τους μετόχους καθώς και για τους

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Διοικώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι «διοίκηση» 2. Η «διοίκηση»

Διαβάστε περισσότερα

7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού

7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού 7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Ποιοι είναι οι κύριοι εκπρόσωποι της θεωρίας του ωφελιµισµού και µε βάση ποιο κριτήριο θα πρέπει, κατ αυτούς, να αξιολογούνται οι πράξεις

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτική Εμπιστευτικότητας Σπουδαστών (Επικοινωνία με 3 ους )

Πολιτική Εμπιστευτικότητας Σπουδαστών (Επικοινωνία με 3 ους ) Πολιτική Εμπιστευτικότητας Σπουδαστών (Επικοινωνία με 3 ους ) Όλοι οι φοιτητές έχουν δικαίωμα στο απόρρητο των πληροφοριών.το προσωπικό της Bloomsbury International δεν θα περάσει προσωπικές πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ. Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα.

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ. Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα. ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα. Οι φορείς της αγωγής στην Αθήνα Βαθμίδες αγωγής Παιδευτικά μέσα A).. α).......

Διαβάστε περισσότερα

Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της. Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς

Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της. Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς εκδόθηκε η ακόλουθη ανακοίνωση µε αφορµή την τροπολογία που κατέθεσε ο ευρωβουλευτής της

Διαβάστε περισσότερα

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»!

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»! Η Ζωή είναι 8 χρονών και πριν 3 χρόνια ο παιδιάτρος και οι γονείς της, της εξήγησαν πως έχει Νεανική Ιδιοπαθή Αρθρίτιδα. Από τότε η Ζωή κάνει όλα αυτά που τη συμβούλεψε ο παιδορευματολόγος της και είναι

Διαβάστε περισσότερα

* Συνδέεται άμεσα η αξιολόγηση με τη μισθολογική προαγωγή στον επόμενο βαθμό.

* Συνδέεται άμεσα η αξιολόγηση με τη μισθολογική προαγωγή στον επόμενο βαθμό. Ανακοίνωση της ΔΑΚΕ Καθηγητών Δ.Ε, για το σχέδιο Π.Δ για την Αξιολόγηση Κατατέθηκε από το Υπουργείο Παιδείας προς διαβούλευση το σχέδιο Προεδρικού Διατάγματος για την αξιολόγηση των εκπαιδευτικών. Μία

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΠΡΟΕΓΚΡΙΣΗΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΔΟΟΜΙΛΙΚΗΣ ΤΙΜΟΛΟΓΗΣΗΣ

ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΠΡΟΕΓΚΡΙΣΗΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΔΟΟΜΙΛΙΚΗΣ ΤΙΜΟΛΟΓΗΣΗΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΠΡΟΕΓΚΡΙΣΗΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΔΟΟΜΙΛΙΚΗΣ ΤΙΜΟΛΟΓΗΣΗΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ 1.1 Σκοπός Oι παρούσες οδηγίες αφορούν τη διαδικασία προέγκρισης μεθοδολογίας ενδοομιλικής τιμολόγησης ( APA")

Διαβάστε περισσότερα

ΨΗΦΙΑΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ ΦΥΣΙΚΗ. Γνωστικό αντικείμενο. Ταυτότητα. Α Λυκείου. Επίπεδο. Στόχος. Σχεδιασμός. Διδασκαλία. Πηγές και πόροι

ΨΗΦΙΑΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ ΦΥΣΙΚΗ. Γνωστικό αντικείμενο. Ταυτότητα. Α Λυκείου. Επίπεδο. Στόχος. Σχεδιασμός. Διδασκαλία. Πηγές και πόροι ΨΗΦΙΑΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ Γνωστικό αντικείμενο Επίπεδο ΦΥΣΙΚΗ Α Λυκείου Ταυτότητα Στόχος Περιγραφή Προτεινόμενο ή υλοποιημένο Λογισμικό Λέξεις κλειδιά Δημιουργοί α) Γνώσεις για τον κόσμο: Οι δυνάμεις εμφανίζονται

Διαβάστε περισσότερα

Συζητήστε με τον εξεταστή / την εξετάστρια για το παρακάτω θέμα: Πηγαίνουν τις μέρες μας οι νέοι στην όπερα;

Συζητήστε με τον εξεταστή / την εξετάστρια για το παρακάτω θέμα: Πηγαίνουν τις μέρες μας οι νέοι στην όπερα; ΤΟ ΑΝΤΙΤΥΠΟ ΤΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟΥ / ΤΗΣ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΗΣ Οι προφορικές εξετάσεις αποτελούνται από τρία αξιολογούμενα μέρη. Στα θέματα Β και Γ ο εξεταζόμενος / η εξεταζόμενη έχει 30 δευτερόλεπτα να σκέφτεται τα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΟΙ ΧΡΗΣΗΣ ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΟΥ ΤΟΠΟΥ

ΟΡΟΙ ΧΡΗΣΗΣ ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΟΥ ΤΟΠΟΥ ΟΡΟΙ ΧΡΗΣΗΣ ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΟΥ ΤΟΠΟΥ 1. Εισαγωγή 1.1. Η λειτουργία του παρόντος διαδικτυακού τόπου www.transparency.gr υποστηρίζεται από το σωματείο «Διεθνής Διαφάνεια Ελλάς» (στο εξής: ο «Φορέας») με σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 2012/0011(COD) 8.11.2012. της Επιτροπής Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων

ΣΧΕΔΙΟ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 2012/0011(COD) 8.11.2012. της Επιτροπής Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2009-2014 Επιτροπή Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων 8.11.2012 2012/0011(COD) ΣΧΕΔΙΟ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ της Επιτροπής Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων προς την Επιτροπή Πολιτικών

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενο: H έννομη προστασία στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Περιεχόμενο: H έννομη προστασία στην Ευρωπαϊκή Ένωση Περιεχόμενο: H έννομη προστασία στην Ευρωπαϊκή Ένωση ΠΗΓΕΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ & ΕΝΝΟΜΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Πατρίκιος, Δικηγόρος, LL.M., Υπ. Δ.Ν. Η ΕΝΝΟΜΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΕΕ Η έννομη προστασία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER

ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER Πιστεύουμε ότι η επιχειρηματικότητα ανθεί μόνο σε κοινωνίες όπου υπάρχει προστασία και σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αναγνωρίζουμε ότι οι

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός εκπαιδευτή. Ενότητα κατάρτισης. Ένταξη και αποδοχή. Επιμέλεια Miguel Santos. Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti

Οδηγός εκπαιδευτή. Ενότητα κατάρτισης. Ένταξη και αποδοχή. Επιμέλεια Miguel Santos. Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti Οδηγός εκπαιδευτή Ενότητα κατάρτισης Ένταξη και αποδοχή Επιμέλεια Miguel Santos Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti 1 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Ενότητα κατάρτισης για γονείς και

Διαβάστε περισσότερα

Γίργκεν Μπανσέρους. Mικρά και. μεγάλα ψάρια

Γίργκεν Μπανσέρους. Mικρά και. μεγάλα ψάρια Γίργκεν Μπανσέρους Mικρά και μεγάλα ψάρια Προς περίπτερο Όλγας 1 χλμ. Στο σκέιτμπορντ δεν τα καταφέρνω. Οι διπλές στροφές και τα ακροβατικά σάλτα δεν είναι για μένα. Αλλά να φτάσω ως το περίπτερο της

Διαβάστε περισσότερα

Φιλοσοφία της παιδείας

Φιλοσοφία της παιδείας Ενότητα 5 η : Ρένια Γασπαράτου Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης & της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας να προβληματιστούμε σχετικά με το νόημα της

Διαβάστε περισσότερα

Η ΆΝΝΑ ΚΑΙ Ο ΑΛΈΞΗΣ ΕΝΆΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΧΑΡΆΚΤΕΣ

Η ΆΝΝΑ ΚΑΙ Ο ΑΛΈΞΗΣ ΕΝΆΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΧΑΡΆΚΤΕΣ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ EURO RUN www.nea-trapezogrammatia-euro.eu Η ΆΝΝΑ ΚΑΙ Ο ΑΛΈΞΗΣ ΕΝΆΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΧΑΡΆΚΤΕΣ - 2 - Η Άννα και ο Αλέξης είναι συμμαθητές και πολύ καλοί φίλοι. Μπλέκουν πάντοτε σε φοβερές καταστάσεις.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Ο κανονισμός λειτουργίας των μαθητικών κοινοτήτων σε «Κείμενο για όλους»

Ο κανονισμός λειτουργίας των μαθητικών κοινοτήτων σε «Κείμενο για όλους» Ο κανονισμός λειτουργίας των μαθητικών κοινοτήτων σε «Κείμενο για όλους» Δείτε εδώ τον κανονισμό λειτουργίας των μαθητικών κοινοτήτων, μεταγραμμένο σε «Κείμενο για όλους»*. Στη μορφή αυτή, ο κανονισμός:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ Συμπληρωματικό ερωτηματολόγιο Β Πράσινο ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ F-2-F Β (4 ος Γύρος 2008) Οδηγ. Προς ΣΥΝΕΝΤΕΥΚΤΗ: AN ΤO ΕΡΩΤΩΜΕΝΟ ΑΤΟΜΟ ΕΙΝΑΙ ΑΝΤΡΑΣ, ΡΩΤΗΣΤΕ ΤΗΝ GF1. ΑΝ

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

«CORPORATE SOCIAL RESPONSIBILITY AND BUSINESS MORALITY»

«CORPORATE SOCIAL RESPONSIBILITY AND BUSINESS MORALITY» Σ Υ Ν Ε Σ Μ Ο Σ Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Ω Ν Β Ι Ο Μ Η Χ Α Ν Ι Ω Ν Οµιλία του Γενικού ιευθυντή, Μέλους του Σ του ΣΕΒ κ. Ιωάννη ραπανιώτη στο ιεθνές Συνέδριο για την Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη «Εξασφαλίζοντας ένα µέλλον

Διαβάστε περισσότερα

Τακτικές και Κόλπα κατά την Διαπραγμάτευση

Τακτικές και Κόλπα κατά την Διαπραγμάτευση Τακτικές και Κόλπα κατά την Διαπραγμάτευση Τακτική της Τμηματοποίησης Αν σκοπεύεις να διαπραγματευτείς ένα π.χ. συμβόλαιο τριών ετών, διαπραγματεύσου σκληρά για ένα συμβόλαιο ενός έτους μόνο. Όταν η διαπραγμάτευση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΤΑΡΤΟ 4 ο δίωρο: ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ. Γιώτη Ιφιγένεια (Α.Μ. 6222) Λίβα Παρασκευή (Α.Μ. 5885)

ΤΕΤΑΡΤΟ 4 ο δίωρο: ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ. Γιώτη Ιφιγένεια (Α.Μ. 6222) Λίβα Παρασκευή (Α.Μ. 5885) ΤΕΤΑΡΤΟ 4 ο δίωρο: ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ. Γιώτη Ιφιγένεια (Α.Μ. 6222) Λίβα Παρασκευή (Α.Μ. 5885) Ανάλυση σε επιμέρους στόχους: 1. Εκτιμούν τη μορφή γραφημάτων με βάση τα δεδομένα τους. 2. Κατανοούν ότι

Διαβάστε περισσότερα

http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς

http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς Εκείνοι που κατηγορούν τους ανθρώπους ότι τρέχουν διαρκώς πίσω

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

6η Δραστηριότητα. Ναυμαχία Αλγόριθμοι αναζήτησης. Περίληψη. Αντιστοιχία με το σχολικό πρόγραμμα * Ικανότητες. Ηλικία. Υλικά

6η Δραστηριότητα. Ναυμαχία Αλγόριθμοι αναζήτησης. Περίληψη. Αντιστοιχία με το σχολικό πρόγραμμα * Ικανότητες. Ηλικία. Υλικά 6η Δραστηριότητα Ναυμαχία Αλγόριθμοι αναζήτησης Περίληψη Συχνά ζητάμε από τους υπολογιστές να ψάξουν πληροφορίες στο εσωτερικό μεγάλων αρχείων δεδομένων. Για να το καταφέρουν, απαιτούνται ταχείες και αποτελεσματικές

Διαβάστε περισσότερα

Ο Δικηγορικός Σύλλογος Αθηνών, ο μεγαλύτερος. επιστημονικός σύλλογος της χώρας, με τους αγώνες. και τη μεγάλη δημοκρατική παράδοση, άρθρωσε

Ο Δικηγορικός Σύλλογος Αθηνών, ο μεγαλύτερος. επιστημονικός σύλλογος της χώρας, με τους αγώνες. και τη μεγάλη δημοκρατική παράδοση, άρθρωσε Αθήνα, 30.6.2015 ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΘΗΝΩΝ Ακαδημίας 60, 10679 Αθήνα Τηλ. 210-33.98.270, 71 Ο Δικηγορικός Σύλλογος Αθηνών, ο μεγαλύτερος επιστημονικός σύλλογος της χώρας, με τους αγώνες και τη μεγάλη

Διαβάστε περισσότερα

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Συνέντευξη στη Μαίρη Γκαζιάνη «Τελικά οι σύγχρονοι Έλληνες φέρουμε στο αίμα μας το dna των αρχαίων προγόνων

Διαβάστε περισσότερα

αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες

αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες Σύμβολο της μεθόδου "Κείμενο για Όλους" Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Τμήμα Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης Μάρτιος 2009 Ποια είναι τα δικαιώματα των μαθητών με αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες Ο Νόμος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧOΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα

ΠΕΡΙΕΧOΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα ΠΕΡΙΕΧOΜΕΝΑ ΜΕΤΑΒΟΛΗ (ΑΛΛΑΓΗ) ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΟΥ ΤΟΥ ΕΡΓΟΔΟΤΗ ΜΕΤΑΒΙΒΑΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ... 2 1. Η έννοια της μεταβολής του προσώπου του εργοδότη... 2 Πηγές... 7 Συντακτική ομάδα... 7 1 ΜΕΤΑΒΟΛΗ (ΑΛΛΑΓΗ) ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟ Η ΣΠΑΣΜΕΝΗ ΤΖΑΜΑΡΙΑ

ΠΡΩΤΟ Η ΣΠΑΣΜΕΝΗ ΤΖΑΜΑΡΙΑ ΠΡΩΤΟ Η ΣΠΑΣΜΕΝΗ ΤΖΑΜΑΡΙΑ Μήπως ήσασταν παρόντες τότε που ο Ιάκωβος Καλόπουλος, νοικοκύρης καλός, άστραψε και βρόντηξε με τον ακαμάτη τον γιο του που στα καλά καθούμενα του σπασε μια τζαμαρία; Αν ήσασταν

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωτής ημερίδας: ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΦΙΛΩΝ ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΠΑΝΙΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ. Η νομική διάσταση των σπάνιων νοσημάτων.

Οργανωτής ημερίδας: ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΦΙΛΩΝ ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΠΑΝΙΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ. Η νομική διάσταση των σπάνιων νοσημάτων. 1 Οργανωτής ημερίδας: ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΦΙΛΩΝ ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΠΑΝΙΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ Θέμα ημερίδας: Χρόνος ημερίδας: Σπάνια νοσήματα και Ε.Σ.Υ. 21-6-09, ώρα 09:30 π.μ. 13:30 μ.μ.

Διαβάστε περισσότερα

Δημόσια ΚΤΕΟ. αυτή τη. τάσεις από. 5, θα ενώ τα. info@kteo- gr.gr. Έδρα: Λ. Αθηνών wwww.kteo-gr.gr

Δημόσια ΚΤΕΟ. αυτή τη. τάσεις από. 5, θα ενώ τα. info@kteo- gr.gr. Έδρα: Λ. Αθηνών wwww.kteo-gr.gr Δελτίο Τύπου ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΙΔΙΩΤΙΚΩΝ Δημόσια έσοδα 135 εκατομμυρίων ευρώ αναζητούν εισπράκτορα Μέσα στο εύθραυστο παγκόσμιο οικονομικό περιβάλλον και σε μια δύσκολη χρονική περίοδοο για τη χώρα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΕΠΙΒΙΩΣΗ. Λ. ΛΙΑΡΟΠΟΥΛΟΣ Ομ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών. Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Σχέσεων 3/12/12

ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΕΠΙΒΙΩΣΗ. Λ. ΛΙΑΡΟΠΟΥΛΟΣ Ομ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών. Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Σχέσεων 3/12/12 ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΕΠΙΒΙΩΣΗ Λ. ΛΙΑΡΟΠΟΥΛΟΣ Ομ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Σχέσεων 3/12/12 Η Εικόνα της Κρίσης όπως την αντιλαμβανόμαστε (λανθασμένα) Όταν σκεπτόμαστε ή μιλούμε

Διαβάστε περισσότερα

Τα χαρισματικά παιδιά είναι προβληματικά για τους γονείς τους. Σε αντίθεση με τους συνομηλίκους τους ενδιαφέρονται περισσότερο για γεγονότα, ευφυή

Τα χαρισματικά παιδιά είναι προβληματικά για τους γονείς τους. Σε αντίθεση με τους συνομηλίκους τους ενδιαφέρονται περισσότερο για γεγονότα, ευφυή Τα χαρισματικά παιδιά είναι προβληματικά για τους γονείς τους. Σε αντίθεση με τους συνομηλίκους τους ενδιαφέρονται περισσότερο για γεγονότα, ευφυή και ταχύτατα, ενώ κάποιες φορές είναι δραστήρια ή αδρανή.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων 2.1. Εισαγωγικές έννοιες Ο επιστημονικός κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4229, 5/2/2010

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4229, 5/2/2010 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΠΡΟΒΛΕΠΕΙ ΓΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΓΙΑ ΥΠΕΡΒΑΣΗ ΤΟΥ ΕΥΛΟΓΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΔΙΑΓΝΩΣΗΣ ΑΣΤΙΚΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΩΝ --------------------- Άρθρο 1. Συνοπτικός τίτλος. 2. Ερμηνεία. ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΑΡΘΡΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Συνεργάζομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι Συνεργασία 2. Γιατί χρειάζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΔΙΚΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ "ΠΡΟΣΒΑΣΗ"

ΕΙΔΙΚΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΕΙΔΙΚΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ "ΠΡΟΣΒΑΣΗ" Εισαγωγικός Διαγωνισμός για την Εθνική Σχολή Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης 2014 Δείγμα Σημειώσεων για το μάθημα Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

Οι Νέοι/ες και η στάση τους απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Οι Νέοι/ες και η στάση τους απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση Οι Νέοι/ες και η στάση τους απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση VPRC Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ 1/2 Ανάθεση: ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Σκοπός της έρευνας: Η διερεύνηση των απόψεων μαθητών Γυμνασίου και Λυκείου σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

Εργασιακά Θέματα. «Η Υποχρέωση Πρόνοιας του Εργοδότη»

Εργασιακά Θέματα. «Η Υποχρέωση Πρόνοιας του Εργοδότη» Εργασιακά Θέματα «Η Υποχρέωση Πρόνοιας του Εργοδότη» Περιεχόμενα 1. Η υποχρέωση πρόνοιας του εργοδότη Συνοπτική παρουσίαση. 2 2. Γενική εργοδοτική υποχρέωση πρόνοιας Έννοια..... 3 3. Περιεχόμενο γενικής

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματικές προτάσεις. Ερωτηματικές λέγονται οι προτάσεις που στον προφορικό λόγο συνοδεύονται από ανέβασμα της φωνής και στο γραπτό με ερωτηματικό.

Ερωτηματικές προτάσεις. Ερωτηματικές λέγονται οι προτάσεις που στον προφορικό λόγο συνοδεύονται από ανέβασμα της φωνής και στο γραπτό με ερωτηματικό. ΕΡΩΤΗΜΑΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ - ΕΥΘΥΣ ΚΑΙ ΠΛΑΓΙΟΣ ΛΟΓΟΣ Β Ερωτηματικές προτάσεις Ερωτηματικές λέγονται οι προτάσεις που στον προφορικό λόγο συνοδεύονται από ανέβασμα της φωνής και στο γραπτό με ερωτηματικό. Με

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος

Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος Η Ιστορία, όπως τονίζει ο Μεγαλοπολίτης ιστορικός Πολύβιος σε μια ρήση του, μας διδάσκει ότι τίποτα δεν γίνεται στην τύχη

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΚΟΚΚΙΝΟΧΩΡΙΩΝ «Προκλήσεις και Διέξοδοι. Η διαμόρφωση της ταυτότητας του πολίτη στον 21ο αιώνα»

ΛΥΚΕΙΟ ΚΟΚΚΙΝΟΧΩΡΙΩΝ «Προκλήσεις και Διέξοδοι. Η διαμόρφωση της ταυτότητας του πολίτη στον 21ο αιώνα» ΛΥΚΕΙΟ ΚΟΚΚΙΝΟΧΩΡΙΩΝ «Προκλήσεις και Διέξοδοι. Η διαμόρφωση της ταυτότητας του πολίτη στον 21ο αιώνα» Παράμετρος Λυκείου Κοκκινοχωρίων: «Η απαξίωση των νέων απέναντι στους θεσμούς» Συντονιστές παραμέτρου:

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργία σημαντικού εισοδήματος.

Δημιουργία σημαντικού εισοδήματος. ΤΑΛΑΝΤΟ: Αρχαίο νόμισμα Ικανότητες, Δυνατότητες, Χαρίσματα Αυξήστε τα Τάλαντά σας!!! Ασφαλίζοντας το αυτοκίνητό σας ή δίνοντας 15 ως έναντι ασφαλίστρων και συστήνοντας 2 τουλάχιστον άτομα έχετε ΔΩΡΕΑΝ

Διαβάστε περισσότερα

Αυτά τα δικαιώματα είναι η ισότητα, η ελευθερία, η ασφάλεια και η ιδιοκτησία.

Αυτά τα δικαιώματα είναι η ισότητα, η ελευθερία, η ασφάλεια και η ιδιοκτησία. ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΤΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ 1 της 24ης Ιουνίου 1793 Ο γαλλικός λαός, πεπεισμένος ότι η λήθη και η περιφρόνηση των φυσικών δικαιωμάτων του ανθρώπου είναι οι μόνες αιτίες για τα

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

Φιλοσοφία της παιδείας

Φιλοσοφία της παιδείας Ενότητα 1 η : Εισαγωγή στη Φιλοσοφία της Παιδείας Ρένια Γασπαράτου Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης & της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας να γίνει

Διαβάστε περισσότερα

Michael Sandel, Δικαιοσύνη - τι είναι σωστό;, εκδόσεις Πόλις, 2011

Michael Sandel, Δικαιοσύνη - τι είναι σωστό;, εκδόσεις Πόλις, 2011 Michael Sandel, Δικαιοσύνη - τι είναι σωστό;, εκδόσεις Πόλις, 2011 Αρετή: καλλιέργεια των στάσεων και των διαθέσεων, των ιδιοτήτων του χαρακτήρα, στις οποίες στηρίζεται μια καλή κοινωνία. (σελ. 18) Θα

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Επίπεδο Β2: Δομή Εξέτασης 9

Περιεχόμενα. Επίπεδο Β2: Δομή Εξέτασης 9 Περιεχόμενα B 2 Επίπεδο Β2: Δομή Εξέτασης 9 1ο Δείγμα Κατανόηση γραπτού λόγου 13 Χρήση γλώσσας 21 Κατανόηση προφορικού λόγου 29 Παραγωγή γραπτού λόγου 33 Παραγωγή προφορικού λόγου 37 2ο Δείγμα Κατανόηση

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ. Σήμερα (αρνητικά):

Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ. Σήμερα (αρνητικά): Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ Θετικά: μας ηρεμεί μας χαλαρώνει μας ψυχαγωγεί (ταξίδια, εκδρομές, συναντήσεις) μας παρέχει τα βασικά είδη διατροφής και επιβίωσης (αέρας, νερό, τροφή) Σήμερα (αρνητικά): Ο άνθρωπος:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΩΝ ΕΤΑΙΡΙΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ. Περιβαλλοντική ρβ Ευθύνη και

ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΩΝ ΕΤΑΙΡΙΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ. Περιβαλλοντική ρβ Ευθύνη και Περιβαλλοντική ρβ Ευθύνη και Ασφαλιστική Αγορά Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας 30 Ιουνίου 2010 / Αθήνα Μαρία Φαράντου Νομικός Σύμβουλος Ε.Α.Ε.Ε. Ε Ε Οδηγία 2004/35/ΕΚ & Π.Δ. 148/2009 ΕΝΩΣΗ «Σκοπός»: η προστασία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 Όνομα Εκπαιδευτικού: Νικολάου Χριστιάνα Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείο Τίμης Τάξη: Α Ζήτημα της Αειφόρου Περιβαλλοντικής Εκπαιδευτικής Πολιτικής του σχολείου: Οι καταναλωτικές

Διαβάστε περισσότερα

5η Δραστηριότητα. Λύσε το γρίφο Η Θεωρία της Πληροφορίας. Περίληψη. Λπν τ φνντ π τν πρτσ. Ικανότητες. Ηλικία. Υλικά

5η Δραστηριότητα. Λύσε το γρίφο Η Θεωρία της Πληροφορίας. Περίληψη. Λπν τ φνντ π τν πρτσ. Ικανότητες. Ηλικία. Υλικά 5η Δραστηριότητα Λύσε το γρίφο Η Θεωρία της Πληροφορίας Περίληψη Πόση πληροφορία περιέχεται σε ένα βιβλίο των 1000 σελίδων; Υπάρχει περισσότερη πληροφορία σε έναν τηλεφωνικό κατάλογο των 1000 σελίδων ή

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Εξυπηρετώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Εξυπηρετώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Εξυπηρετώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Η εξυπηρέτηση ως το πλέον δυναμικό

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελειώδεις Αρχές Θέσεις της Εκκλησίας της Ελλάδος. για την προστασία των Προσφύγων.

Θεμελειώδεις Αρχές Θέσεις της Εκκλησίας της Ελλάδος. για την προστασία των Προσφύγων. ΘεμελειώδειςΑρχές ΘέσειςτηςΕκκλησίαςτηςΕλλάδος γιατηνπροστασίατωνπροσφύγων. Η Ορθόδοξη Χριστιανική Εκκλησία δείχνει μια ιδιαίτερη ευαισθησία απέναντι στον ξένο. Άλλωστε και ο Ιδρυτής Της, ο Κύριος Ημων

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια στην Ενότητα «Το Εκπαιδευτικό Σύστημα» από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού.

Σχόλια στην Ενότητα «Το Εκπαιδευτικό Σύστημα» από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού. Σχόλια στην Ενότητα «Το Εκπαιδευτικό Σύστημα» από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού. Από την ανάλυση του περιεχομένου αυτής της Ενότητας (η οποία παρουσιάζεται αυτούσια μετά τα

Διαβάστε περισσότερα