Τα Ένδεκα Εωθινά του Ιωάννου Πρωτοψάλτου

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Τα Ένδεκα Εωθινά του Ιωάννου Πρωτοψάλτου"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΣ Τα Ένδεκα Εωθινά του Ιωάννου Πρωτοψάλτου ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Ευαγγέλου Βασιλειάδη ΑΜ 16/05 Επιβλέπων Καθηγητής: π. Νεκτάριος Πάρης, Επ. Καθ. Θεσσαλονίκη, Φεβρουάριος 2009

2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος 3 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΣΤΑ ΕΝΔΕΚΑ ΕΩΘΙΝΑ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΕΝΔΕΚΑ ΕΩΘΙΝΩΝ Θεματολογία Μουσική Μορφολογία Δομή Μελωδία και καταλήξεις Η θέση των εωθινών στο λειτουργικό τυπικό της Εκκλησίας Τα ένδεκα εωθινά στην ξένη έρευνα ΟΙ ΜΕΛΟΥΡΓΟΙ ΤΩΝ ΕΝΔΕΚΑ ΕΩΘΙΝΩΝ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΩΝ ΕΝΔΕΚΑ ΕΩΘΙΝΩΝ ΤΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ ΠΡΩΤΟΨΑΛΤΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΕΤΡΟΥ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΟΥ 13 Εωθινόν Α 14 Εωθινόν Β 19 Εωθινόν Γ 22 Εωθινόν Δ 26 Εωθινόν Ε 30 Εωθινόν ΣΤ 33 Εωθινόν Ζ 36 Εωθινόν Η 39 Εωθινόν Θ 42 Εωθινόν Ι 45 Εωθινόν ΙΑ 48 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 51 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 52 2

3 Πρόλογος Κυρίαρχη πολιτική αλλά και ποιητική μορφή των αρχών του 10ου αιώνα στο Βυζάντιο είναι ο αυτοκράτορας Λέων ο Στ ο οποίος δίκαια ονομάστηκε σοφός. Στα έργα του Λέοντος περιλαμβάνονται και τα ένδεκα Εωθινά Δοξαστικά. Θέμα της εργασίας είναι τα ένδεκα εωθινά του Ιωάννου του Πρωτοψάλτου και η συγκριτική ανάλυσή τους σε σχέση με αυτά του Πέτρου Πελοποννησίου. Η ενασχόλησή μου με αυτό το θέμα προέκυψε από την ιδιαίτερη σημασία που έχουν τα ένδεκα εωθινά, ιδιαίτερα τα του Ιωάννου του Πρωτοψάλτου, στην διδασκαλία της λειτουργικής μουσικής, λόγω της περίληψής τους στην διδακτέα ύλη των Σχολών βυζαντινής μουσικής. Αρχικά εξετάζονται τα μορφολογικά χαρακτηριστικά των εωθινών (θεματολογία, μουσική μορφολογία, δομή, μελωδία και καταλήξεις, η θέση τους στο λειτουργικό τυπικό της Εκκλησίας και η ερευνητική οπτική των ξένων μελετητών). Αναφορά γίνεται και στους μελουργούς των ένδεκα εωθινών: Ιωάννη Δαμασκηνό, Ιωάννη Γλυκύ, Κύριλλο Μαρμαρινό, Χουρμούζιο Χαρτοφύλακα, Πέτρο Βυζάντιο. Στο πλαίσιο της εργασίας οι Πέτρος Πελοποννήσιος και Ιωάννης Πρωτοψάλτης, αντιμετωπίζονται συγκριτικά σε καθένα από τα ένδεκα εωθινά. Θα ήθελα, τέλος, να εκφράσω τις ευχαριστίες μου στον Επίκουρο Καθηγητή π. Νεκτάριο Πάρη, χωρίς τη συμβολή και τις πολύτιμες συμβουλές και υποδείξεις του οποίου η εργασία δε θα είχε τη μορφή αυτή. 3

4 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΣΤΑ ΕΝΔΕΚΑ ΕΩΘΙΝΑ Μια από τις πιο σημαντικές μορφές στην ιστορία της βυζαντινής υμνογραφίας, είναι αυτή του Λέοντος Στ του Σοφού. Γεννήθηκε το 886 και ήταν ο δευτερότοκος γιος του αυτοκράτορα Βασιλείου Α του Μακεδόνος ( ) 1. Ως μαθητής του Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Φωτίου κληρονόμησε την ευσέβεια, της οποίας καρπός ήταν όχι μόνο η υμνογραφική, αλλά και η ρητορική του δεινότητα. Ο Λέων ονομάστηκε σοφός λόγω της μεγάλης έφεσης του για μάθηση, της ευρύτατης μόρφωσής του και του ζήλου του για συγγραφή. Μια πολύ αξιόλογη υμνογραφική παράδοση συνδέεται με τον αυτοκράτορα Λέοντα. Πρόκειται για 111 ιδιόμελα, 39 Σταυροθεοτοκία, ένα κανόνα και διάφορα άλλα ποιήματα. Τα ένδεκα εωθινά, συμπεριλαμβάνονται στα 111 ιδιόμελα και είναι γνωστά ως ιδιόμελα της οκτωήχου ή Παρακλητικής ή ως Αναστάσιμα Δοξαστικά. Από το σύνολο των ιδιομέλων μόνο 52 είναι γνωστά. Τα προαναφερθέντα ένδεκα εωθινά, τα εννέα ιδιόμελα του μηνολογίου και τα τριάντα δύο του Τριωδίου και Πεντηκοσταρίου. Τα υπόλοιπα 59 του Τριωδίου, Πεντηκοσταρίου και άλλων εορτών επισημάνθηκαν σε διάφορα μουσικά χειρόγραφα. Η ποίηση του Λέοντος αποτέλεσε και κείμενα για συνθέσεις καλοφωνικού μέλους. Οι ιδέες του, οι εικόνες, οι λόγοι θρήνος της Θεοτόκου, οι συμβολισμοί και η τάση μιας μετρικής ελευθερίας γύρω από το στίχο αποτέλεσαν τη βάση της δημιουργίας του ομάδας των Σταυροθεοτοκίων στιχηρών ιδιομέλων μαθημάτων σε 15σύλλβο στίχο 2. 1 Πάπυρος-Larousse-Britannica, τ. 38, Γρ. Στάθης, Αναγραμματισμοί,

5 Οι βυζαντινοί υμνογράφοι ήταν φυσικό να συνθέτουν και τη μουσική στην ποίησή τους. αυτό αποδεικνύεται ότι έκανε κι ο Λέων ο Σοφός 3 στα ένδεκα ιδιόμελα εωθινά. Οι ερευνητές καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι οι μεταγενέστεροι μελουργοί των εωθινών εμπλούτισαν ή καλλώπισαν τη μελωδία που αρχικά συνέθεσε ο Λέων, αφού οι μελωδίες του παρουσιάζουν κάποια συγγένεια στις μελουργικές φόρμουλες ή στο συνθετικό τους τύπο ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΕΝΔΕΚΑ ΕΩΘΙΝΩΝ Θεματολογία 4 Η θεματολογία των ένδεκα εωθινών ανέδειξε τον Λέοντα Σοφό σε έναν απ τους αξιολογότερους ποιητές της εκκλησίας μας. Με ζωηρές εικόνες μέσα από το στίχο και τη μελωδία και με και με ευσύνοπτες φράσεις, δημιουργεί μία επιτυχημένη αναπαραγωγή του περιεχομένου των έντεκα εωθινών ευαγγελίων, πράγμα που θα επαναλάβει λίγα χρόνια αργότερα και ο Κωνσταντίνος Πορφυρογέννητος, γιος του Λέοντα Σοφού συνθέτοντας τα ένδεκα αναστάσιμα εξαποστειλάρεια. Οι συνθέσεις έχουν ως θέμα την Ανάσταση του Κυρίου και περιγράφουν κάποια γεγονότα που συνδέονται με αυτή. Περιγράφουν στον πιστό την παρουσία του Κυρίου στους μαθητές του και τον καλούν να βιώσει το κήρυγμά τους για την ανάστασιν και την αποκατάστασιν τους στους ουρανούς. Η παρουσία του θείου νεανία που καταστέλλει τον θόρυβο της ψυχής, όταν οι μυροφόρες γυναίκες αντικρίζουν τον τάφο του Χριστού ανοικτό. Ακούει τη Μαγδαληνή Μαρία να ευαγγελίζεται την εκ νεκρών Ανάστασιν και εμφάνειαν, συμπάσχοντας με τους μαθητές που οδύρονται για τη σκληροκαρδία τους, αλλά έκπληκτοι παρακολουθούν την Ανάληψη του Κυρίου προς τον Αρχίφωτο Πατέρα και κηρύττουν παντού το λόγο και τα θαύματα του Χριστού. Ακόμη, ο πιστός συμπορεύεται με τις γυναίκες προς το 3 Hadsisolomos, Eothina, 2. 4 Η παρουσίαση της θεματολογίας των ένδεκα εωθινών στηρίζεται κυρίως στο Α. Αλυγιζάκης, Υμνογραφία, 5

6 μνήμα του Χριστού, αναζητώντας το σώμα του μη λησμονώντας τα λόγια του. Συναντά τον Πέτρο που πήρε τα oθόνια από το Χριστό για να αντιληφθεί την Αναστασή του. Ακούει για την ευλογία του άρτου από το Χριστό και την παρουσία του στους μαθητές που φωτίζονται για να κηρύξουν την Ανάσταση. Βλέπει ακόμη με τους μαθητές τα σημάδια της σταύρωσης στα χέρια και στα πόδια του Αναστάντα. Έκπληκτος κοιτάει με τη Μαρία τα Οθόνια και Σουδάρια που μαρτυρούν την Ανάσταση. Συναντά τους Αγγέλους κι τον ίδιο τον Αναστάντα και γεμίζει χαρά μαζί με τους μαθητές που γιορτάζουν την Ανάσταση. Συναντά ακόμη τους μαθητές να ψαρεύουν και πάλι, στεναχωρημένοι από το χωρισμό τους από το Χριστό και τον ποιμένα, που προσπαθεί ν διαφυλάξει την ποίμνην του από τους λύκους Μουσική Μορφολογία Τα ένδεκα Εωθινά Αναστάσιμα ανήκουν σε μια ευρύτερη κατηγορία τροπαρίων. Γνωστά ως ιδιόμελα αποτελούν ξεχωριστό είδος της εκκλησιαστικής ασματολογίας και λέγονται ιδιόμελα επειδή έχουν ιδιαίτερο μέλος. Είναι εκτενή, με πλούσια εννοιολογικό περιεχόμενο κι χαρακτηρίζονται ως έντεχνο είδος της εκκλησιαστικής μουσικής, αφού στα τροπάρια αυτά υπάρχουν όλα τα στοιχεία της έντεχνης εκκλησιαστικής σύνθεσης. Στα ιδιόμελα ξεχωρίζουν ιδιαίτερα τα δοξαστικά στα οποία περιλαμβάνονται εκτός των 11 εωθινών όλα τα δοξαστικά ιδιόμελα των ακίνητων κι κινητών εορτών. Στα ιδιόμελα περιλαμβάνονται ακόμη τα τροπάρια της λιτής, τα κατανυκτικά της Μ. Τεσσαρακοστής όπως επίσης και μερικά στιχηρά διαφόρων Αγίων ή Εορτών (Χριστουγέννων, Θεοφανείων, Υπαπαντής κ.α.) Δομή Η εργασία αυτή φιλοδοξεί να προσεγγίσει τις μελοποιήσεις του Ιωάννου του Πρωτοψάλτου σε συνάρτηση με τις μελοποιήσεις του Πέτρου Λαμπαδαρίου του 6

7 Πελοποννησίου. Αυτές αφορούν στα έντεκα εωθινά, αφού η μελική μορφή των ένδεκα δοξαστικών είναι απάνθισμα συναφών μελοποιήσεων των Πέτρου Λαμπαδαρίου και Ιωάννου του Πρωτοψάλτου σε σύντομο στιχηραρικό είδος. Πολύ σπάνια εκτελούνται εωθινά σε αργό στιχηραρικό είδος. Πρέπει να σημειωθεί ότι οι μελοποιήσεις του Πέτρου ακολουθούν πιστά τους κανόνες του στιχηραρικού είδους. Αντίθετα, οι μελοποιήσεις του Ιωάννου έχουν έναν αργοσύντομο χαρακτήρα. Τα εωθινά, όπως και όλα τα δοξαστικά, συνδέονται με το σύντομο δοξολογικό τύπο «Δόξα πατρί», από όπου και η ονομασία. Κύριο γνώρισμά τους είναι η απόδοση των εννοιών του κειμένου στα πλαίσια του ήχου, διαμέσου ανάλογων μελωδικών θέσεων 5. Θέση σε ένα ήχο είναι ένας αριθμός μελωδικών γραμμών, οι οποίες χρησιμοποιούνται συχνά. Οι περισσότερες διαμορφώθηκαν σιγά σιγά από την αρχαιότητα, παράλληλα με την όλη εξέλιξη και ανάπτυξη του βυζαντινού μέλους, για να διατηρηθούν μέχρι σήμερα μέσω της αδιάκοπης μουσικής παράδοσης 6. Σε κάθε ήχο υπάρχουν αρκετές θέσεις, σύντομες και απλές στα σύντομα μέλη και συνθετότερες, εκτενέστερες και μελισματικότερες στα αργά μέλη. Οι θέσεις αυτές δείχνουν κατά τρόπο εκφραστικό τη μελωδική ποιότητα του κάθε ήχου. Οι θέσεις αυτές είναι και οι τεχνικότερες γραμμές που εμφανίζονται στην πορεία του μέλους. Ανάμεσα στις θέσεις συναντάμε και δευτερεύουσες μελωδικές γραμμές, που αποτελούν τις μουσικές γέφυρες σύνδεσης μεταξύ κάποιων ιδιαζουσών μελωδικών θέσεων. Οι συνδέσεις αυτές γίνονται πολύ ομαλά, ώστε πολλές φορές γίνεται δυσδιάκριτη η αφετηρία της κάθε μελωδικής θέσης. Κάθε φράση του κειμένου αποτελεί και μία μουσική φράση, που γίνεται ορατή στο κείμενο από τα σημεία στίξης και στο μέλος από τις καταλήξεις, ατελείς, εντελείς και τελικές. Συνήθως ατελείς καταλήξεις γίνονται στις λέξεις όπου υπάρχει κόμμα ή άνω τελεία, εντελείς στις λέξεις όπου υπάρχει άνω τελεία ή τελεία και τελικές στο τέλος του κάθε εωθινού. 5 Ηθική και Θρησκευτική Εγκυκλοπαίδεια, τ., Παναγιωτόπουλος, Θεωρία,

8 Μελωδία και καταλήξεις Η βυζαντινή μουσική ως μονόφωνη μουσική, αν εξαιρεθεί το ισοκράτημα, στηρίζεται αποκλειστικά στη μελωδία. Κύρια χαρακτηριστικά της μελωδίας είναι οι δεσπόζοντες φθόγγοι, το τονικό ύψος και ο ρυθμός που μια μεγάλη ποικιλία ρυθμικών σχημάτων και διαιρέσεων, σε συνάρτηση με το τροπικό σύστημα των βυζαντινών ήχων, συμπληρώνει αυτό το μεγάλο κεφάλαιο που λέγεται βυζαντινή μελωδία. Η βυζαντινή μελωδία κινείται συνήθως βηματικά γύρω από τον κάθε δεσπόζοντα φθόγγο του ήχου που βρίσκεται, χρησιμοποιώντας διάφορα τονικά και ρυθμικά μέσα. Οι καταλήξεις μαζί με το απήχημα είναι τα κύρια γνωρίσματα ενός ήχου και συνδέονται άμεσα με τους δεσπόζοντες φθόγγους. Στα εωθινά εντοπίζονται καταλήξεις εκτός των τριών κατηγοριών, ατελείς, εντελείς και τελικές, σε ειδικές και γενικές. Οι ειδικές είναι χαρακτηριστικές καταλήξεις κάποιου ήχου, ενώ οι γενικές χρησιμοποιούνται σε πολλούς ήχους με τον ίδιο τρόπο 7. Αυτό που πρέπει να σημειωθεί είναι ότι οι καταλήξεις, σαν μέρος μιας μουσικής φράσης, ακολουθούν συνήθως κάποια μόνιμα ρυθμομελωδικά σχήματα που αποτελούν και αυτά είδη μελωδικών θέσεων. 7 Παναγιωτόπουλος, Θεωρία,

9 Η θέση των εωθινών στο λειτουργικό τυπικό της Εκκλησίας Η ποίηση του Λέοντος του 6 ου αφενός και αφετέρου η ευαισθησία με την οποία επιλέγει και περιγράφει τα θέματά της εξασφάλισαν στα έντεκα εωθινά ιδιόμελα μια από τις σημαντικότερες θέσεις στο λειτουργικό τυπικό 8. Ακολουθώντας το τυπικό της Εκκλησίας ψάλλονται κάθε Κυριακή στον όρθρο ως δοξαστικά των Αίνων πριν τη Μεγάλη δοξολογία. Ο κύκλος των εωθινών ξεκινά, όπως κι τα εωθινά ευαγγέλια, κάθε χρόνο την Κυριακή του αντίπασχα, γνωστή ως Κυριακή του Θωμά. Παραλείπονται τις Κυριακές του Τριωδίου και του Πεντηκοσταρίου όπως επίσης, όταν συμπέσει εορτή μεγάλου αγίου (Ιω. Χρυσοστόμου, αγίου Κωνσταντίνου, αγίου Δημητρίου κ.ά.) την Κυριακή. Παραλείπονται ακόμα όταν συμπέσουν την Κυριακή οι δεσποτικές και θεομητορικές εορτές. Πρέπει να σημειωθεί ότι το Ζ εωθινό «Ιδού σκοτία και πρωί» ψάλλεται και τι βράδυ της Ανάστασης πριν το «Χριστός ανέστη» με σβησμένα φώτα εντός του ιερού βήματος Τα ένδεκα εωθινά στην ξένη έρευνα Η υμνογραφική παράδοση που συνδέεται με τον αυτοκράτορα Λέοντα απασχόλησε όπως ήταν φυσικό αρκετούς Έλληνες και ξένους ερευνητές. Πρώτος ο Tillyard μεταγράφει τα εωθινά και το μέρος των Σταυροθεοτοκίων του Λέοντος στο πεντάγραμμο 9. Μια σημαντική παλαιογραφική και μουσικολογική έρευνα αποκλειστικά για τα έντεκα εωθινά είναι η μελέτη του S. Hadsisolomos, The modal structure of the 11 eothina anastasima. O S. Ηadsisolomos συνδέθηκε με το ινστιτούτο της Κοπεγχάγης Monumenta Musicae Byzantinae το Θεωρώντας τον χειρόγραφο Σιναϊτικό κώδικα 1218 Φ. 257r ως τον κώδικα που περιλαμβάνει τη σύνθεση του Λέοντα, προχώρησε στην παλαιογραφική του μελέτη και μεταγραφή, βασισμένος στη μέθοδο 8 Α. Αλυγιζάκης, ό.π., Tillyard, Hymns, XXX, και XXXI,

10 που χρησιμοποιεί και το ινστιτούτο Monumenta Musicae Byzantinae. Εκτός από τις μεταγραφές και τις αναλύσεις των ένδεκα εωθινών, πραγματεύεται στο ίδιο βιβλίο και μια μεγάλη σειρά θεμάτων που έχουν σχέση με τη μουσικοκατασκευή των εωθινών όπως: 1. Τα συστήματα: τρίχορδο ή διφωνία, τετράχορδο ή τριφωνία, πεντάχορδο ή τροχός και το οκτάχορδο ή διαπασών. 2. Η σχέση των ήχων μεταξύ τους και τα σημεία που τους χαρακτηρίζουν. Βάση, σύστημα, δεσπόζοντες φθόγγοι, καταλήξεις και ισοκρατήματα. 3. Η κατασκευή του κειμένου σε σχέση με το νόημα και τη μουσική, υποστηρίζοντας ότι η κατασκευή δομή των έντεκα εωθινών βασίζεται πάνω στον τροχό όπως δίνεται από τον Ι. Κουκουζέλη. 4. Το νόημα του ισοκρατήματος σε σχέση με το σύστημα, την τονικότητα και το ρόλο του στις καταλήξεις. 5. Τα μελίσματα ως σημεία των χειρονομιών και των μεγάλων υποστάσεων. Εξηγεί αρκετά σημεία όπως κύλισμα, ουράνισμα, θεματισμός έσω και έξω, θέμα απλό κ.α. 6. Η θέση των εωθινών στο λειτουργικό τυπικό. Ακόμα αναφέρεται εν συντομία στους κώδικες που συνδέονται με το όνομα του Λέοντα Σοφού. αρκετοί χειρόγραφοι κώδικες υπάρχουν φωτοτυπημένοι στο παράρτημα του βιβλίου του. 10

11 1. 3. ΟΙ ΜΕΛΟΥΡΓΟΙ ΤΩΝ ΕΝΔΕΚΑ ΕΩΘΙΝΩΝ Η μουσική των ιδιομέλων εωθινών έχει μια μακρά παράδοση δέκα αιώνων. Όπως αναφέρθηκε ο Λέων ο Σοφός, εκτός από την ποίηση πρέπει να συνέθεσε και τη μουσική των εωθινών. Αυτό αποδεικνύεται από τους χειρόγραφους κώδικες του Αγίου Όρους αλλά και από άλλα χειρόγραφα όπως το Σιναϊτικό 1218 του έτους 1177, τον Barberinous του 15 ου αιώνα κ.α. Από τον 14 ο αιώνα και μετά το τέλος μας παραδίδεται από τους ακόλουθους μελουργούς: Ιωάννη Δαμασκηνό, Ιωάννη Γλυκύ, Χρυσάφη τον νέο, Γερμανό νέων Πατρών, Κύριλλο Μαρμαρινό, Ιάκωβο Πρωτοψάλτη, Πέτρο Πελοποννήσιο, Πέτρο Βυζάντιο, Απόστολο Κώνστα Χίος, Χουρμούζιο, Ιωάσαφ Διονυσάτη, Πετρο Εφέσιο, Γεώργιο Ραιδεστηνό, Ανανία Ιεροσολυμίτη, και Νεκτάριο Προτοψάλτη. Όλοι οι μελουργοί καταγράφουν μελισματικές μελωδίες (Αργό Στιχάριο) εκτός από τον Π. Πρωτοψάλτη που συνθέτει σε σύντομο στιχηραρικό είδος. Στη συνέχεια θα αναγραφούν τα ονόματα των μελουργών των έντεκα εωθινών ξεχωριστά, με τις πληροφορίες από τα χειρόγραφα του Αγίου Όρους. Για το σκοπό αυτό χρησιμοποιήθηκε το τρίτομο έργο της καταλογογράφησης του Γ. Στάθη, Τα χειρόγραφα της Βυζαντινής μουσικής: 1) Ιωάννης Δαμασκηνός: Ο αριθμός των χειρογράφων που σχετίζονται με τον Ιωάννη Δαμασκηνό και αφορούν τα έντεκα εωθινά ιδιόμελα είναι σχετικά μικρός. Ίσως τα εωθινά του Λέοντος να γράφτηκαν στη γραφή, που αποδίδεται στον Ιωάννη Δαμασκηνό ή να διατηρούν τη μουσική παράδοση και τις μελωδικές φόρμες της εποχής του Ιωάννη, που πρόκειται για έναν από τους μεγάλους μελουργούς και διαμορφωτές της ορθόδοξης εκκλησιαστικής ψαλμωδίας. (Γρ. Στάθη, Τα χειρόγραφα, τ.α, σελ. 9, 347). 11

12 2) Ιωάννης Γλυκύς (Γρ. Στάθη, Τα χειρόγραφα τ.α, σελ. 130, 164, 209, 240, 268, 273, 303,409, 455, 681, τ.β, σελ. 201, 219, 223, 257, 274, 351, 352, 353, 428, 555, 611, 624, 731, τ.γ, σελ. 230, 256, 260, 315, 581,). 3) Χρυσάφης ο νέος, ο οποίος κυρίως καλλώπισε τις μελοποιήσεις του Ιωάννη Γλυκύ (Γρ. Στάθη, Τα χειρόγραφα, τ.α, σελ. 245, 301, 453, 463, 517, 524, 540, 556, 581, τ.β, σελ. 113, 127, 213, 267, 278, 628, 633, 655, 665, τ.γ, σελ. 18, 37, 41, 56, 72, 94, 131, 244, 246, 257, 261, 295, 410, 420, 453, 455, 464, 517, 533, 549, 572, 574, 641, 672,). 4) Κύριλλος Μαρμαρινός (Γρ. Στάθη, Τα χειρόγραφα, τ.α σελ. 258, 451, τ.β, σελ. 674). 5) Ιάκωβος Πρωτοψάλτης (Γρ. Στάθη, Τα χειρόγραφα, τ.α, σελ.69, 223, 243, 345, 431, 455, 459, 473, 477, 480, 493, 567, 615, 679, τ.β, σελ. 71, 85, 183, 191, 197, 249, 335, 359, 564, 623, 753, 821, 826, 852, τ.γ, σελ. 53, 64, 299, 303, 374, 383, 475, 680, 798, 906,). 6) Πέτρος Πελοποννήσιος: Ο Πέτρος Λαμπαδάριος καταγράφει τη σύντομη παράδοση του μέλους η οποία και επικρατεί αργότερα στη νέα αναλυτική γραφή. (Γρ. Στάθη, Τα χειρόγραφα, τ.α, σελ. 34, 97, 194, 296, 495, 673, τ.β, σελ. 139, 199, 560, 601, 624, 769, τ.γ, σελ. 33, 36, 145, 510, 7) Πέτρος Βυζάντιος (Γρ. Στάθη, Τα χειρόγραφα, τ.α, σελ. 69, τ.β, σελ. 365, τ.γ, σελ. 76, 147, 431). 8) Απόστολος Κώνστας Χίου (Γρ. Στάθη, Τα χειρόγραφα, τ.α, σελ. 547). 9) Χουρμούζιος Χαρτοφύλακας: Ο Χουρμούζιος το 1814 μαζί με τον Αρχιμανδρίτη Χρύσανθο και τον πρωτοψάλτη Γρηγόριο εφεύραν τη νέα μέθοδο γραφής της βυζαντινής μουσικής όπως τη γνωρίζουμε σήμερα γνωστή ως μεταρρύθμιση των τριών. (Γρ. Στάθη, Τα χειρόγραφα, τ.α, σελ. 616, τ.β, σελ. 753, 852, 867, 876). 12

13 10) Ιωάσαφ Διονυσιάτης (Γρ. Στάθη, Τα χειρόγραφα, τ.β, σελ. 777, 778, 872, 867, 876). 11) Γερμανός Νέων Πατρών, αρχιερεύς (Γρ. Στάθη, Τα χειρόγραφα, τ.β, σελ. 30, 636, 649, τ.γ, σελ. 86, 380). 12) Πέτρος Εφέσιος (Γρ. Στάθη, Τα χειρόγραφα, τ.α, σελ. 314). 13) Γεώργιος Ραιδεστηνός (Γρ. Στάθη, Τα χειρόγραφα, τ.β, σελ. 859). 14) Ανανίας Ιεροδιδάσκαλος, Ιεροσολυμίτης (Γρ. Στάθη, Τα χειρόγραφα, τ.β, σελ. 104, 674, τ.γ, σελ. 42). 15) Νεκτάριος Πρωτοψάλτης (Γρ. Στάθη, Τα χειρόγραφα, τ. Γ, σελ. 202). 2. ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΩΝ ΕΝΔΕΚΑ ΕΩΘΙΝΩΝ ΤΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ ΠΡΩΤΟΨΑΛΤΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΕΤΡΟΥ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΟΥ Στο κεφάλαιο αυτό γίνεται μια προσπάθεια ανάλυσης και σύγκρισης των έντεκα εωθινών του Ιωάννου του Πρωτοψάλτου και Πέτρου Πελοποννησίου. Τα εωθινά αναλύονται βάση των ήχων κατά σειρά. Έτσι, αρχικά έχουμε την ανάλυση του εωθινού του πρώτου ήχου και του πλάγιό του, του δευτέρου ήχου και του πλάγιό του, του τρίτου ήχου και του πλάγιό του τον βαρύ και του τετάρτου ήχου και τον πλάγιό του. Επειδή, στις αναλύσεις αυτές που ακολουθούν χρησιμοποιούνται οι όροι Υπάτη, Μέση και Νήτη, με σκοπό να χαρακτηρίσουν το τονικό ύψος των φθόγγων, διευκρινίζουμε ότι η αντιστοιχία είναι ΥΠΑΤΗ ΜΕΣΗ ΝΗΤΗ ΔΙ ΚΕ ΖΩ Νη Πα Βου Γα Δι Κε Ζω Νη Πα Βου Γα Δι 13

14 Εωθινόν Α. π q Ο πρώτος ήχος της βυζαντινής μουσικής είναι κατά την παράδοση ο ήχος που ονομαζόταν από τους αρχαίους Έλληνες Δώριος, αφού οι Δωριείς ήταν αυτοί που τον μεταχειρίστηκαν πρώτοι. Εφευρέτης του φέρεται ο Θάμαρυς από την Θράκη Παναγιωτόπουλος, Θεωρία,

15 Τα σύντομα εωθινά των μελουργών Ιωάννου και Πέτρου είναι τα πιο γνωστά και συνήθη. Οι ομοιότητές τους είναι αρκετές και εμφανείς ειδικά στις καταλήξεις. Ο Ιωάννης, πιο μελισματικός και με εκτενέστερες μελωδικές γραμμές, εμφανίζει ένα πιο αργό χαρακτήρα στα εωθινά. Στους πίνακες που ακολουθούν επιχειρείται ένας χωρισμός των εωθινών κατά φράσεις που διακρίνονται με βάση τις καταλήξεις τους. Στους πίνακες παρατηρούμε ότι οι καταλήξεις στους δύο συνθέτες είναι ίδιες, εκτός από την φράση «οις και συνδιαιωνίζειν, ο αψευδής επηγγήλατο». Ο Πέτρος την θεωρεί σαν μία φράση σε αντίθεση με τον Ιωάννη, που την διατυπώνει ως δύο. εξαιρώντας όμως τις όμοιες καταλήξεις οι δύο συνθέτες στο ξεκίνημα του Ά εωθινού 15

16 επεξεργάζονται το ποιητικό κείμενο διαφορετικά μέχρι την φράση «και την δοθείσαν εξουσίαν», όπου παρατηρούμε την πρώτη τους μελωδική ταύτιση. Η τονική έκταση των φθόγγων στα δύο εωθινά είναι σχεδόν η ίδια. Στον Πέτρο, το μέλος κορυφώνεται στη φράση «και την δοθείσαν εξουσίαν», φτάνοντας στον φθόγγο Ζω μέσης. Αντίθετα, στον Ιωάννη ο φθόγγος Ζω εμφανίζεται από την πρώτη φράση του εωθινού, για να κορυφωθεί όμως το μέλος στο φθόγγο Νη στην φράση «δια την χαμόθεν Έπαρσιν». Ο χαμηλότερος φθόγγος και στα δύο εωθινά είναι ο Δι υπάτης και ακούγεται μετά από την κατιούσα βηματική κίνηση στη φράση «εις την υπ ουρανόν εξαπεστέλλοντο». Ο Ιωάννης χρησιμοποιεί ακριβώς την ίδια μεταβολή κατά τόνο, κάνοντας χρήση του Πενταχόρδου συστήματος ή τροχού, που είχε χρησιμοποιήσει ο Πέτρος ένα περίπου αιώνα πριν. Σε αυτήν τη φράση επίσης, ο Ιωάννης δανείζεται την μελωδία του Πέτρου για να την παραλλάξει αργότερα. Η κατάληξη είναι ένα είδος «θέσης». Τέτοιες θέσεις δίνονται στον πίνακα. Πέντε φορές στο εωθινό του Ιωάννου και τέσσερις φορές στου Πέτρο, συναντάμε το ίδιο ακριβώς σχήμα κατάληξης. Στον ίδιο πίνακα δίνονται και οι μελωδικές γραμμές που οδηγούν στη κατάληξη, καθώς και άλλες καταλήξεις των δύο συνθετών. Οι μελωδικές γραμμές του Ιωάννη είναι μελισματικότερες και δεν διστάζει να «πλατυάσει» το μέλος στην εμμονή του να τονίσει μερικές συλλαβές ή όλες τις συλλαβές μιας λέξεως. Συγκεκριμένα, στη φράση «κηρύξαι την εκ νεκρών ανάστασιν», όπου ο πιστός καλείται να βιώσει το κύρηγμα των αποστόλων, η έκταση της μελωδίας είναι σχεδόν ίδια με την αντίστοιχη του Ιακώβου σε αργό στιχηραρικό είδος. Ο Ιωάννης αναπτύσσει τη μελωδία στη λέξη «ανάστασιν» μεγαλώνοντας το μέλος στη συλλαβή «-να» για να καταλήξει προσωρινά στη συλλαβή «-σιν» στο φθόγγο Δι που διαρκεί τέσσερις χρόνους. Στο υπόλοιπο μικρό μέρος μέχρι την ατελή κατάληξη στο Γα, που θα μπορούσαμε να το χαρακτηρίσουμε σα coda της φράσης αυτής, δημιουργεί έλξη στο Βου τοποθετώντας στον φθόγγο δίεση. 16

17 Αντίθετα, ο Πέτρος κρατά συντηρητική στάση στο μέλος του. Η μελωδία του περιστρέφεται γύρω από το τονικό κέντρο και τους δεσπόζοντες φθόγγους ενώ η κίνηση, με ελάχιστες εξαιρέσεις, είναι βηματική. Όταν επιχειρεί μικρά πηδήματα 3 ης, 4 ης, 5 ης μας οδηγεί στον φθόγγο Γα, ή πιο συχνά στον φθόγγο Πα, που είναι και η βάση του ήχου. Μελωδικές γραμμές απλές, σύντομες, που πετυχαίνουν μια τέλεια σύζευξη στίχου και μουσικής. Στη φράση «κηρύξαι την εκ νεκρών ανάστασιν» ο Πέτρος την μελοποιεί σύντομα και λυτά. Η μελοποίηση της φράσης «οις κι συνδιαιωνίζειν» μας πείθει, ότι ο Ιω ννης γνωρίζοντας τις συνθέσεις του Ιακώβου και των άλλων συνθετών που συνέθεσαν ή επεξεργάστηκαν τα εωθινά του Λέοντος, δανείστηκε στοιχεία που διασκεύασε κι τα πέρασε στις δικές του συνθέσεις. Στη προαναφερθείσα φράση χρησιμοποιεί ακριβώς το ίδιο ρυθμικό σχήμα (δίγοργο-τρίηχο) στις ίδιες συλλαβές της λέξεως και με εξαίρεση ένα φθόγγο, την ίδια μελωδία που χρησιμοποίησε και ο Ιάκωβος στη σύνθεσή του. Στη τελευταία φράση του εωθινού «και Σωτήρ των ψυχών ημών» που είναι και η τελική κατάληξη, ο Ιωάννης δανείζεται ακριβώς το ίδιο ρυθμομελωδικό σχήμα του Πέτρου. Στη σύνθεση του Ιωάννη δεν λείπουν φυσικά κι κάποιες σε σχέση με τον Πέτρο. Στη λέξη «έπαρσιν» ακούγεται ο φθόγγος Νη, στην οποία ο Πέτρος γύρω από τους δεσπόζοντες φθόγγους Δι και Γα, όπου και καταλήγει. Ο ρυθμός στο Α εωθινό του Ιωάννη, αλλά και σε όλα τα εωθινά του είναι μικτός. Απαρτίζεται από μέτρα 2/4, 3/4 κι 4/4. οι τονισμένες συλλαβές γίνονται συνήθως η αρχή του μέτρου και καθορίζεται έτσι και η σειρά που ακολουθούν τα μέτρα, η οποία δεν είναι καθορισμένη. Τον ίδιο ρυθμό χρησιμοποιεί και ο Πέτρος στο εωθινό του. Όσον αφορά τους χρόνους που χρησιμοποιεί ο Πέτρος, ξεκινούν από όγδοο για να καταλήξουν κλιμακωτά στο παρεστιγμένο μισό. Δηλαδή χρησιμοποιεί όλες τις ενδιάμεσες αξίες. 17

18 Το συμπέρασμα για τη μελοποίηση του Α εωθινού από τον Ιωάννη είναι ότι επηρεάστηκε σε μεγάλο βαθμό από τον Πέτρο. Μας έδωσε έτσι μία διαφορετική αργοσύντομη έκδοση του έργου στην οποία συνδυάζει σύντομες μελωδικές γραμμές, αλλά και μελισματικές, κάνοντας χρήση κρατημάτων και Αναγραμματισμού. Το πρώτο κράτημα γίνεται στην πρώτη φράση, στην εντελή κατάληξη και στη λέξη «επειγομένοις» και το δεύτερο κράτημα και αναγραμματισμός στη λέξη «ανάστασιν». 18

19 19

20 Ο Β ήχος ανήκει στο χρωματικό γένος. Συνδέθηκε με τον αρχαίο Λύδιο τρόπο 11. Το ήθος του Β ήχου είναι ως επί το πλείστον συσταλτικό και ο χαρακτήρας ηδονικός, μελιχρός και γλυκός 12. Χρησιμοποιεί την μαλακή χρωματική κλίμακα και το πεντάχορδο σύστημα ή τροχό. Τα στιχηραρικά μέλη έχουν βάση το φθόγγο Δι και δεσπόζοντες φθόγγους τους φθόγγους Βου και Δι. Ατελείς καταλήξεις κάνουν στον φθόγγο Δι και στους φθόγγους Βου, Νη, και Ζω. Εντελείς στους φθόγγους Βου και Δι και τελική κατάληξη στο Δι 13. Πρέπει να σημειωθεί ότι το διάστημα Δι-Κε είναι ο ελάχιστος βυζαντινός τόνος των οκτώ χρωματομορίων. Ο Ιωάννης ξεκινάει τη μελωδία στο εωθινό από τον φθόγγο Δι και περιστρέφεται γύρω από αυτόν. Το ίδιο κάνει και ο Πέτρος αλλά η μελωδία του φτάνει στο φθόγγο Νη με βηματική κίνηση σε αξίες τετάρτων. Στο έργο του Πέτρου είναι συνηθισμένες οι αξίες τετάρτων ως επί το πλείστον σε βηματική κίνηση ή σε συνεχή επανάληψη του ίδιου φθόγγου. Αυτό φαίνεται στις φράσεις «ταις περί την Μαριάμ γυναιξί» και «εις την Γαλιλαία δράμειν», όπου επαναλαμβάνει διαδοχικά πέντε φορές τον φθόγγο Δι. Ο Ιωάννης όμως στη φράση «εις την Γαλιλαία δράμειν» επαναλαμβάνει διαδοχικά τον φθόγγο Βου. Στη συνέχεια του εωθινού ο Ιωάννης διατηρεί τη μελωδία στον Β ήχο, δηλαδή στο μαλακό χρωματικό χωρίς να μεταβάλει ούτε τον τόνο αλλά ούτε τον ήχο. Τα διαστήματα της μαλακής χρωματικής κλίμακας που χρησιμοποιεί ο δεύτερος ήχος είναι στους φθόγγους Δι-Κε-Ζω-Νι-Πα, Αντιθέτως ο Πέτρος στη τρίτη φράση «και διαπορουμέναις» τοποθετεί τη φθορά Πα του πλαγίου του δευτέρου. Τα διαστήματα που προκύπτουν με τη φθορά του πλαγίου του δευτέρου ήχου είναι στο Πεντάχορδο Δι-Κε-Ζω-Νι-Πα, Ο Πέτρος γενικά στο εωθινό του κινείται ως επί τι πλείστον στην έκταση μίας έκτης Βου-Νη. Γι αυτό σχεδόν όλες του οι καταλήξεις τελειώνουν ατελώς ή εντελώς στο ΔΙ και ελάχιστες στο Βου. Δύο φορές 11 Παναγιωτόπουλος, Θεωρία, Α. Αλυγιζάκης, Οκταηχία, Παναγιωτόπουλος, Θεωρία,

21 αγγίζει τον Πα (νήτης) που είναι ο ψηλότερος φθόγγος του εωθινού, ενώ μία φορά αγγίζει τον Πα (μέσης) που είναι ο χαμηλότερος. O Ιωάννης δανείζεται στο μεγαλύτερο μέρος της σύνθεσης του την αντίστοιχη μελωδία του Πέτρου. Όπως αναφέραμε ξεκινάει το εωθινό με διαδοχική επανάληψη του φθόγγου Δι, όμως στην πορεία της μελωδίας ζητά τον Γα με δίεση. Από την δεύτερη φράση αρχίζει η ταύτιση των μελωδικών γραμμών. Δεν θα αργήσει όμως να γυρίσει στο αργοσύντομο στιχηραρικό είδος που μας συνήθισε σε προηγούμενα ιδιόμελα. Έτσι στη φράση «Πώς έσται αυταίς τυχείν του εφέτου», καταφέρνει να γίνει ιδιαίτερα μελισματικός χρησιμοποιώντας αναγραμματισμούς. Η μελωδία του Ιωάννη είναι εκτενής στο Β εωθινό, και αυτό μπορεί να φανεί και στη συλλαβή «χείν» όπου η μελωδία του κινείτε στο ηχητικό περιβάλλον μίας τετάρτης Πα-Δι και διαρκεί 15 χρόνους. Όπως επίσης και η συλλαβή «του» από την λέξη «εφέτου» διαρκεί 12 χρόνους. Μετά από αυτό το ιδιαίτερα μελισματικό μέρος, ο Ιωάννης δανείζεται την μελωδία του Πέτρου φτάνοντας περίπου στα όρια μιας πιστής αντιγραφής. Στην φράση «Ιησούς ο Κύριος» ο Ιωάννης συντομεύει την μελωδία του δίνοντας την εντύπωση ότι προσπαθεί να μην αντιγράψει εντελώς τον Πέτρο, αντίθετα στη συνέχεια και στην φράση «και όψεσθε αυτόν», ο Ιωάννης να προσπαθεί να αποφύγει την συντομία του Πέτρου. Έτσι αναγραμματίζει τον στίχο, δημιουργώντας μελικό πλατυασμό με την εμμονή του στη συλλαβή «ό ψεσθε» που κρατάει 17 χρόνους. Στη συνέχεια οδηγεί το μέλος σε διατονικό γένος καταλήγοντας μάλιστα στον φθόγγο Πα. Τέλος, αφού επαναφέρει το χρωματικό γένος στην τελευταία φράση «ως Ζωοδότην και Κύριον», δανείζεται την μελωδία του Πέτρου για να κατκαλήξει στον φθόγγο Δι. 21

22 22

23 Ο Γ ήχος συνδέεται με τον φρύγιο των αρχαίων Ελλήνων. Πατρίδα του ήχου αυτού, θεωρείται η Φρυγία 14. Ο Χρύσανθος αναφέρει ότι σώζει χαρακτήρα σκληρό, ένθερμο, αλαζονικό και ορμητικό 15. Τα στιχηραρικά και ειρμολογικά μέλη χρησιμοποιούν την εναρμόνια κλίμακα, ενώ τα παπαδικά την διατονική. Οι φθορές και οι μαρτυρίες καθορίζουν στην πορεία του μέλους και την κλίμακα. Το ίσον του Γ ήχου βρίσκεται στο Γα. Οι δεσπόζοντες φθόγγοι στα στιχηραρικά μέλη είναι οι Γα, Κε, Πα. Ατελείς καταλήξεις κάνει στους φθόγγους Γα, Κε, Νη, εντελείς στους φθόγγους Πα, Κε και τελικές στο Γα 16. Ο Ιωάννης σ αυτό το εωθινό ταυτίζεται σχεδόν με τον Ιάκωβο. Όταν δεν τον αντιγράφει διασκευάζει τις μελωδίες του και όταν θέλει να πρωτοτυπήσει μεταφέρει το μέλος του σε χρωματικό γένος. Συγκεκριμένα στην 5 η φράση ο Ιωάννης εγκαταλείπει την σύνθεση του Ιακώβου και μελοποιεί σε σκληρή χρωματική κλίμακα και στα δύο τετράχορδα χρησιμοποιώντας δύο φορές την φθορά του πλαγίου του δευτέρου ήχου, θέλοντας ίσως να τονίσει έτσι και το δραματικό περιεχόμενο της φράσης όπου οι μαθητές του Χριστού οδύρονται για την σκληροκαρδία τους. Η κατάληξη του λίγο ασυνήθιστη στο Γ ήχο είναι ατελής στον φθόγγο Νη. Με σκληρή χρωματική κλίμακα μελοποίησε και τη φράση του Ε εωθινού «Διό και ονειδίζει». Εκτός από τις μεταβολές εναρμονίου και διατονικού γένους που είναι συνηθισμένες στον ήχο αυτό και χρησιμοποιεί ο Ιωάννης, πρέπει να σημειώσουμε και την χρήση της μαλακής χρωματικής κλίμακας του Β ήχου στη φράση «την εκ νεκρών ανάστασιν». Ο Ιωάννης τοποθετεί τρεις φορές την γενική ύφεση στο φθόγγο Κε για να ακούγεται ο Ζω με ύφεση στις φράσεις «την του Σωτήρος Ευαγγελιζομένης», «αλλά τοις σημείοις καθοπλισθέντες και θαύμασι» και «οι δε εκήρυττον πανταχού τον λόγον». Επίσης, χρησιμοποιεί αλλοιώσεις μεμονωμένες ζητώντας τον Δι και Βου με δίεση και τον Ζω με ύφεση στην τελευταία φράση «Φιλάνθρωπε Κύριε». 14 Α. Αλυγιζάκης, Οκταηχία, Χρύσανθος, Θεωρητικόν, Παναγιωτόπουλος, Θεωρία,

24 Οι αναγραμματισμοί και τα κρατήματα είναι αρκετά σ αυτό το εωθινό του Ιωάννη και είναι φυσικό, αφού επηρεάζεται τόσο από τον Ιάκωβο που γράφει σε αργό στιχηραρικό είδος. Από αυτό προκύπτει και ο χωρισμός της φράσης «και οι δε εκήρυττον πανταχού τον λόγον» σε δύο μέρη α και β, αφού ο αναγραμματισμός και το κράτημα «οι δε εκη-ρυ-εκηρυττον-νο-νον» δίνουν μία ολόκληρη μουσική περίοδο που τελειώνει ατελώς στο Κε. Η συνέχεια και το τέλος της φράσης αυτής, είναι επίσης μελισματική και καταλήγει στον φθόγγο Πα. Η κορύφωση του έργου έρχεται στη φράση «προς τον αρχίφωτον ανελήφθης Πατέρα» στον φθόγγο Βου (νήτης), αφού στη λέξη «ανελήφθης» μεταβάλει τον Κε ως Πα. Δηλαδή ο πραγματικός φθόγγος είναι ο Πα ενώ ο γραφόμενος στη βυζαντινή σημειογραφία είναι ο Κε. Η μεταβολή είναι γνωστή ως μεταβολή κατά τόνον και ζητεί το πεντάχορδο Κε-Βου να ψέλνεται ως Πα-Κε. Η τελική κατάληξη του Ιωάννη είναι στο φθόγγο Γα. Στο εωθινό του Πέτρου το μέλος αρχίζει να κινείται σε μία έκταση πέντε φθόγγων Πα-Κε κάνοντας εντελή κατάληξη στο Πα. Στη φράση «την του σωτήρος Ευαγγελιζομένης»κινείται σε έκταση έξι φθόγγων Πα-Ζω. Ο Ζω ακούγεται με ύφεση, αφού υπάρχει η εναρμόνια φθορά. Στην επόμενη φράση «εκ νεκρών ανάστασιν και εμφάνειαν» το μέλος επανέρχεται στο διατονικό γένος και η μελωδία κινείται μέχρι τον φθόγγο Νη (νήτης) για να καταλήξει στον Κε. Στη φράση «διαπιστούντες οι μαθητές» με την εναρμόνια φθορά στο Ζω η μελωδία φτάνει στην κορύφωσή της στον φθόγγο Πα. Παρατηρούμε δηλαδή μία κλιμακωτή βηματική άνοδο της μελωδίας από φράση σε φράση. Η φράση «ωνειδίζοντο το της καρδίας σκληρόν» σε διατονικό γένος, όπως δηλώνει η μαρτυρία θα ξεκινήσει από τον φθόγγο Κε, για να καταλήξει στο Πα ατελώς. Το εωθινό του Πέτρου συνεχίζεται σε διατονικό γένος μέχρι το τέλος διατηρώντας ένα διασταλτικό ήθος. 24

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ 1 Οι ήχοι που χρησιμοποιούμε στη μουσική λέγονται νότες ή φθόγγοι και έχουν επτά ονόματα : ντο - ρε - μι - φα - σολ - λα - σι. Η σειρά αυτή επαναλαμβάνεται πολλές φορές

Διαβάστε περισσότερα

[ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΡΜΟΝΙΑ]

[ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΡΜΟΝΙΑ] 2013 Μουσικό Γυμνάσιο / Λύκειο Ιλίου Ευαγγελία Λουκάκη [ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΡΜΟΝΙΑ] Σημειώσεις για τις ανάγκες διδασκαλίας του μαθήματος της Αρμονίας. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΡΜΟΝΙΑ Στην Αρµονία συναντώνται συνηχήσεις-συγχορδίες

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή εργασία: Υοιτήτρια: Καραΐσκου Φρύσα. Τπεύθυνος καθηγητής: κούλιος Μάρκος

Πτυχιακή εργασία: Υοιτήτρια: Καραΐσκου Φρύσα. Τπεύθυνος καθηγητής: κούλιος Μάρκος Πτυχιακή εργασία: «υγκριτική μελέτη των θεωρητικών Κ.Μαρμαρινού, Κων/νου πρωτοψάλτη και Π.Κηλτζανίδου στην οικογένεια του μακάμ Ράστ με βάση τον Νη, σε αντιπαραβολή με σύγχρονα θεωρητικά κείμενα» Υοιτήτρια:

Διαβάστε περισσότερα

Παράδειγμα. Πως να συνθέσετε βυζαντινή μουσική χρησιμοποιώντας τους καταλόγους με τις μουσικές θέσεις.

Παράδειγμα. Πως να συνθέσετε βυζαντινή μουσική χρησιμοποιώντας τους καταλόγους με τις μουσικές θέσεις. Παράδειγμα Πως να συνθέσετε βυζαντινή μουσική χρησιμοποιώντας τους καταλόγους με τις μουσικές θέσεις. Οι παρακάτω σελίδες είναι μια μικρή εργασία παράδειγμα που δείχνει πως μπορούν να χρησιμοποιηθούν οι

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΚΤΑΗΧΙΑ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ. ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΜΕ ΒΑΣΗ ΣΤΙΧΗΡΑ ΑΝΑΣΤΑΣΙΜΑ ΤΟΥ ΑΓ. ΙΩΑΝΝΟΥ ΔΑΜΑΣΚΗΝΟΥ

Η ΟΚΤΑΗΧΙΑ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ. ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΜΕ ΒΑΣΗ ΣΤΙΧΗΡΑ ΑΝΑΣΤΑΣΙΜΑ ΤΟΥ ΑΓ. ΙΩΑΝΝΟΥ ΔΑΜΑΣΚΗΝΟΥ Η ΟΚΤΑΗΧΙΑ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ. ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΜΕ ΒΑΣΗ ΣΤΙΧΗΡΑ ΑΝΑΣΤΑΣΙΜΑ ΤΟΥ ΑΓ. ΙΩΑΝΝΟΥ ΔΑΜΑΣΚΗΝΟΥ Σταυρουλάκη Αναστασία Τμήμα Μουσικών Σπουδών Α.Π.Θ., anastasia_reth@yahoo.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η Οκταηχία

Διαβάστε περισσότερα

Eν φωναίς και οργάνοις ΒασΙλησ Θ. ΓρατσοΥνασ

Eν φωναίς και οργάνοις ΒασΙλησ Θ. ΓρατσοΥνασ Eν φωναίς και οργάνοις ΒασΙλησ Θ. ΓρατσοΥνασ Μεθοδική παρουσίαση των θέσεων των φθογγοσήμων στο ούτι, το πολίτικο λαούτο και τον ταμπουρά σε σχέση με τις τονικές αλλαγές. AΘΗΝΑ 1999 2 3 Iούνιος 2001 Χρωστάω

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία και Θεολογία των Εκκλησιαστικών Ύμνων

Ιστορία και Θεολογία των Εκκλησιαστικών Ύμνων Ιστορία και Θεολογία των Εκκλησιαστικών Ύμνων : Η τρίτη περίοδος της εκκλησιαστικής υμνογραφίας (Η - ΙΑ αι.) Γεώργιος Φίλιας Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας 2. Η τρίτη περίοδος της εκκλησιαστικής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΓΡΑΦΗΣ

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΓΡΑΦΗΣ Απόστολος Σιόντας ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΓΡΑΦΗΣ Η τονικότητα ΝΤΟ µείζων Πειραµατικό Μουσικό Γυµνάσιο Παλλήνης Παλλήνη 2010 Πρόλογος Καθώς θεωρούµε ότι είναι απαραίτητη η γνώση του περιεχοµένου του µουσικού

Διαβάστε περισσότερα

2 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

2 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 2 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα:Ο πλούτος της εκκλησιαστικής ποίησης. Υμνογραφία. (κεφ.30) Σχολείο:Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη:Α Λυκείου Καθηγητής: Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951 Α Σκοπός:

Διαβάστε περισσότερα

(Η μουσική των αγγέλων)

(Η μουσική των αγγέλων) ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΜΟΥΣΙΚΗ (Η μουσική των αγγέλων) Λίγα λόγια για το ύφος των ήχων... Η αρχαία ονομασία είναι ο ήχος από τον οποίο προήλθε ο αντίστοιχος βυζαντινός -Ηχος α (Δώριος)...Σεμνός,αξιωματικός,μεγαλοπρεπής,σοβαρός

Διαβάστε περισσότερα

Επεξεργασία Ηχου και Μουσικής (ΤΗΛ313) Φροντιστήριο

Επεξεργασία Ηχου και Μουσικής (ΤΗΛ313) Φροντιστήριο Επεξεργασία Ηχου και Μουσικής (ΤΗΛ313) Εισαγωγή στη Θεωρία Μουσικής (Μέρος 1ο) Φροντιστήριο 03/03/2010 (Εισαγωγή στη Θεωρία Μουσικής (Μέρος 1ο)) Επεξεργασία Ηχου και Μουσικής (ΤΗΛ313) 03/03/2010 1 / 32

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΟΝΟ ΓΙΑ ΠΡΟΣΒΑΣΗ. ιάρκεια εξέτασης: πέντε (5) ώρες

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΟΝΟ ΓΙΑ ΠΡΟΣΒΑΣΗ. ιάρκεια εξέτασης: πέντε (5) ώρες ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ ΜΑΘΗΜΑ: ΥΠΑΓΟΡΕΥΣΗ ΜΟΥΣΙΚΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ - ΑΡΜΟΝΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΟΝΟ ΓΙΑ ΠΡΟΣΒΑΣΗ ιάρκεια εξέτασης: πέντε (5) ώρες (Α) ΑΡΜΟΝΙΑ ιάρκεια εξέτασης: Τρεις (3) ώρες και τριάντα (30) λεπτά ίνονται στους

Διαβάστε περισσότερα

Οι κλίµακες της Βυζαντινής Mουσικής, κατά την Μουσική Επιτροπή του 1881

Οι κλίµακες της Βυζαντινής Mουσικής, κατά την Μουσική Επιτροπή του 1881 Οι κλίµακες της Βυζαντινής Mουσικής, κατά την Μουσική Επιτροπή του 1881 του Παναγιώτη. Παπαδηµητρίου panayiotis@analogion.net, α έκδοση: 4 Οκτωβρίου 2005 Το Οικουµενικό Πατριαρχείο στα 1881 συγκρότησε

Διαβάστε περισσότερα

Ιωσήφ Βαλέτ. Σημειώσεις Αρμονίας 2012-13. Οι ξένοι φθόγγοι. Ι. Βαλέτ, Σημειώσεις Αρμονίας 2012-13

Ιωσήφ Βαλέτ. Σημειώσεις Αρμονίας 2012-13. Οι ξένοι φθόγγοι. Ι. Βαλέτ, Σημειώσεις Αρμονίας 2012-13 1 2 Ιωσήφ Βαλέτ Σημειώσεις Αρμονίας 2012-13 Οι ξένοι φθόγγοι 3 4 4δμητη ή 5δμητη αρμονία (συνηχήσεις από διαδοχικές 4 ες ή 5 ες ) καθώς δεν ανήκει στο στυλ που εξετάζουμε. 1. Καθυστερήσεις 1.1 Καθυστερήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις

Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις ΜΑΘΗΜΑ 10 Ο ΠΡΟΣΚΥΝΟΥΜΕΝ ΣΟΥ ΤΑ ΠΑΘΗ,ΧΡΙΣΤΕ Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις κατάλληλες λέξεις που δίνονται στην παρένθεση. Σε κάθε κενό αντιστοιχεί μια λέξη. «Η Μεγάλη

Διαβάστε περισσότερα

«Βασιλιάς των Ξωτικών» ( Erlkonig ) Κατηγορία: Lied Στίχοι: Goethe Μουσική: Schubert

«Βασιλιάς των Ξωτικών» ( Erlkonig ) Κατηγορία: Lied Στίχοι: Goethe Μουσική: Schubert 1 «Βασιλιάς των Ξωτικών» ( Erlkonig ) Κατηγορία: Lied Στίχοι: Goethe Μουσική: Schubert Το τραγούδι αυτό θεωρείται ένα από τα αριστουργήµατα (ίσως και το πιο σπουδαίο) του Γερµανικού lied, και ανήκει στην

Διαβάστε περισσότερα

Μικρό Νηστειοδρόμιο - Οι νηστείες της Εκκλησίας μας

Μικρό Νηστειοδρόμιο - Οι νηστείες της Εκκλησίας μας Μικρό Νηστειοδρόμιο - Οι νηστείες της Εκκλησίας μας 1. Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή: Αρχίζει την Καθαρά Δευτέρα και τελειώνει την Κυριακή της Αναστάσεως. Είναι η πιο αυστηρή νηστεία όλου του χρόνου (λάδι καταλύουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του Σολωμού. Το μεταφυσικό στοιχείο εντοπίζεται λόγου χάρη στο στίχο 54 όπου ανιχνεύουμε

Διαβάστε περισσότερα

Μουσικές Πράξεις. Εγχειρίδιο εγκατάστασης & χρήσης

Μουσικές Πράξεις. Εγχειρίδιο εγκατάστασης & χρήσης Μουσικές Πράξεις Εγχειρίδιο εγκατάστασης & χρήσης Οι Mουσικές Πράξεις είναι ένα μουσικό εκπαιδευτικό λογισμικό που σχεδιάστηκε και αναπτύχθηκε με τη φιλοδοξία να αποτελέσει: Ένα σημαντικό βοήθημα για

Διαβάστε περισσότερα

Κοντσέρτο για Βιολί σε Μι ελάσσονα, έργο 64

Κοντσέρτο για Βιολί σε Μι ελάσσονα, έργο 64 Φέλιξ Μέντελσον (1809-1847) Κοντσέρτο για Βιολί σε Μι ελάσσονα, έργο 64 Η ορχηστρική μουσική του πρώιμου ρομαντικού συνθέτη Φέλιξ Μέντελσον περιλαμβάνει πέντε συμφωνίες, τις συναυλιακές εισαγωγές Όνειρο

Διαβάστε περισσότερα

Ἡδιά ζώσης διδασκαλία (ἀκουστική παράδοση) τῆς Ψαλτικῆς Τέχνης ὃπως τήν μεταλαμπάδευσε ὁ Θρασύβουλος Στανίτσας

Ἡδιά ζώσης διδασκαλία (ἀκουστική παράδοση) τῆς Ψαλτικῆς Τέχνης ὃπως τήν μεταλαμπάδευσε ὁ Θρασύβουλος Στανίτσας Γ Συνέδριο «Θεωρία καί Πράξη τῆς Ψαλτικῆς Τέχνης ἡ Ὁκταηχία» Τετάρτη 18 Ὀκτωβρίου 2006 Ἡδιά ζώσης διδασκαλία (ἀκουστική παράδοση) τῆς Ψαλτικῆς Τέχνης ὃπως τήν μεταλαμπάδευσε Ἀθανάσιος Ἰ. Παϊβανᾶς www.paivanas.gr

Διαβάστε περισσότερα

Κουρδίσµατα (περίληψη)

Κουρδίσµατα (περίληψη) Κουρδίσµατα (περίληψη) Ι. Αρµονική στήλη Κάθε νότα που παράγεται µε φυσικά µέσα είναι ένα πολύ σύνθετο φαινόµενο. Ως προς το τονικό ύψος, συνιστώσες του ("αρµονικοί") είναι η συχνότητα που ακούµε ("θεµελιώδης")

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΜΑΝΕ

Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΜΑΝΕ 1 Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΜΑΝΕ Ο Σμυρναϊκός Μανές ή αλλιώς Μανέρως. Κατά τους Αρχαίους συγγραφείς ο Μανέρως ήταν θλιβερός ήχος και τον ονομάζανε Μανέρω ή Λίναιος θρήνος διότι κατά τα λεγόμενα με τον ήχο αυτό

Διαβάστε περισσότερα

-16 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

-16 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ -16 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Η Ανάσταση Του Χριστού (κεφ.11) Σχολείο:Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη:Α Λυκείου Καθηγητής:Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951 Α Σκοπός: Να αντιληφθούν οι μαθητές,

Διαβάστε περισσότερα

2η: Στις 5 Ιανουαρίου παραμονή των Θεοφανείων τρώμε μόνον ΑΛΑΔΑ, εάν όμως συμπέσει Σάββατο ή Κυριακή τρώμε ΛΑΔΕΡΑ.

2η: Στις 5 Ιανουαρίου παραμονή των Θεοφανείων τρώμε μόνον ΑΛΑΔΑ, εάν όμως συμπέσει Σάββατο ή Κυριακή τρώμε ΛΑΔΕΡΑ. Οι Νηστείες της Αγίας μας Εκκλησίας Οι νηστείες, όπως αρχίζουν από την αρχή σχεδόν του χρόνου, είναι οι εξής: 1η: Από την ημέρα των Χριστουγέννων μέχρι τις 4 Ιανουαρίου τρώμε τα πάντα είτε έχουμε ΤΕΤΑΡΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη

ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη Ο ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ (572-500 ΠΧ) ΗΤΑΝ ΦΟΛΟΣΟΦΟΣ, ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ ΚΑΙ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΣ ΤΗΣ ΜΟΥΙΣΚΗΣ. ΥΠΗΡΞΕ Ο ΠΡΩΤΟΣ ΠΟΥ ΕΘΕΣΕ ΤΙΣ ΒΑΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Κατασκευή: Το μονόχορδο του Πυθαγόρα 2005-2006 Τόλιας Γιάννης Α1 Λ Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Α. Τσαγκογέωργα Περιεχόμενα: Τίτλος Εργασίας Σκοπός Υπόθεση (Περιγραφή Κατασκευής) Ορισμός Μεταβλητών

Διαβάστε περισσότερα

Τα διαστήματα της Βυζαντινής Μουσικής μέσα από το πρόγραμμα ByzPlayer

Τα διαστήματα της Βυζαντινής Μουσικής μέσα από το πρόγραμμα ByzPlayer ΕΡΑΤΕΙΟ ΩΔΕΙΟ Εργασία 2 ου εξαμήνου στην Βυζαντινή Μουσική Τα διαστήματα της Βυζαντινής Μουσικής μέσα από το πρόγραμμα ByzPlayer του Κωνσταντίνου Γ. Ρακτιβάν επιβλέπων Καθηγητής Δρ. Γεώργιος Δ. Ζήσιμος

Διαβάστε περισσότερα

Ἡδιά ζώσης διδασκαλία (ἀκουστική παράδοση) τῆς Ψαλτικῆς Τέχνης ὃπως τήν μεταλαμπάδευσε ὁ Θρασύβουλος Στανίτσας

Ἡδιά ζώσης διδασκαλία (ἀκουστική παράδοση) τῆς Ψαλτικῆς Τέχνης ὃπως τήν μεταλαμπάδευσε ὁ Θρασύβουλος Στανίτσας Γ Συνέδριο «Θεωρία καί Πράξη τῆς Ψαλτικῆς Τέχνης ἡ Ὁκταηχία» Τετάρτη 18 Ὀκτωβρίου 2006 Ἡδιά ζώσης διδασκαλία (ἀκουστική παράδοση) τῆς Ψαλτικῆς Τέχνης ὃπως τήν μεταλαμπάδευσε Ἀθανάσιος Ἰ. Παϊβανᾶς www.paivanas.gr

Διαβάστε περισσότερα

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει.

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει. Η μετάφραση των κειμένων στα ελληνικά, που παρατίθεται εδώ, είναι βασισμένη στις μεταφράσεις από τα κοπτικά και ελληνικά στα αγγλικά των: Wesley W. Isenberg, Stephen Patterson, Marvin Meyer, Thomas O.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς) Από τον 2ο αιώνα και εξής η λέξη ευαγγέλιο δηλώνει: τα βιβλία εκείνα της Καινής Διαθήκης που περιέχουν και αφηγούνται το γεγονός της

Διαβάστε περισσότερα

Κατεύθυνση Β Λυκείου Ιστορία Αρχαία Ελληνική Μουσική

Κατεύθυνση Β Λυκείου Ιστορία Αρχαία Ελληνική Μουσική Σχολική Χρονιά2007-08 Κατεύθυνση Β Λυκείου Ιστορία Αρχαία Ελληνική Μουσική Καθηγήτρια: Αντωνία Φοράρη Αντωνία Φοράρη 1 I. Η Μουσική στην Αρχαιότητα A. Έχουν διασωθεί μόνο ιστορικά ευρήματα που σχετίζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α ΘΕΜΑΤΙΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ. Συντάκτης: Ευάγγελος Δεναξάς

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α ΘΕΜΑΤΙΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ. Συντάκτης: Ευάγγελος Δεναξάς ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α ΘΕΜΑΤΙΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ Συντάκτης: Ευάγγελος Δεναξάς 1) Πού έγινε η Πενθέκτη Οικουμενική Σύνοδος; Α. Κωνσταντινούπολη Β. Έφεσο Γ. Νίκαια Δ. Χαλκηδόνα 2) Ποιος Πατριάρχης Αλεξανδρείας καθαιρέθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Δόμηση Χροών: Άλλο Θεωρία και άλλο πράξη

Δόμηση Χροών: Άλλο Θεωρία και άλλο πράξη Δόμηση Χροών: Άλλο Θεωρία και άλλο πράξη Κυρίες και κύριοι Σύνεδροι, στην Τετράβιβλο του Γεωργίου Παχυμέρη και συγκεκριμένα στο κεφάλαιο Ε μπορεί να διαβάσει κανείς για τα γένη των τετραχόρδων και τις

Διαβάστε περισσότερα

H µελοποίηση του Ύµνου της Κασσιανής Κύριε, η εν πολλαίς αµαρτίαις περιπεσούσα γυνή από Έλληνες συνθέτες του 19 ου και του 20 ού αιώνα

H µελοποίηση του Ύµνου της Κασσιανής Κύριε, η εν πολλαίς αµαρτίαις περιπεσούσα γυνή από Έλληνες συνθέτες του 19 ου και του 20 ού αιώνα H µελοποίηση του Ύµνου της Κασσιανής Κύριε, η εν πολλαίς αµαρτίαις περιπεσούσα γυνή από Έλληνες συνθέτες του 19 ου και του 20 ού αιώνα Άννα-Μαρία Ρεντζεπέρη-Τσώνου Ο Ύµνος Κύριε, η εν πολλαίς αµαρτίαις

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΣΗΜΕΙΟΓΡΑΦΙΑΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ ΠΟΣΟΤΗΤΑΣ. ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΟΝΟΜΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑ Ίσον ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΟΙ ΧΡΟΝΙΚΟΙ ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΣΗΜΕΙΟΓΡΑΦΙΑΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ ΠΟΣΟΤΗΤΑΣ. ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΟΝΟΜΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑ Ίσον ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΟΙ ΧΡΟΝΙΚΟΙ ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ www.byzantine-musics.com 1 ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΣΗΜΕΙΟΓΡΑΦΙΑΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ ΠΟΣΟΤΗΤΑΣ q e ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΟΝΟΜΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑ Ίσον s 0 a Ολίγον 1 α f Πεταστή 1 α g Κεντήµατα 1 α Κέντηµα 2 α Υψηλή 4 α d Απόστροφος 1

Διαβάστε περισσότερα

ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΩΝ ΗΧΟΥ ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΑΣ. Εργασία στο Μάθημα Εικαστική Επένδυση Ήχου. Ζ Εξάμηνο

ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΩΝ ΗΧΟΥ ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΑΣ. Εργασία στο Μάθημα Εικαστική Επένδυση Ήχου. Ζ Εξάμηνο ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΩΝ ΗΧΟΥ ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΑΣ Εργασία στο Μάθημα Εικαστική Επένδυση Ήχου Ζ Εξάμηνο Διδάσκουσες Μαριάννα Στραπατσάκη και Τάνια Τσιρίδου Still Life Ανάλυση Ιουστίνη Ελούλ ΑΜ: ΤΧ2007027

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόµενα: 5 Ο στάδιο: γράφω και διαβάζω τρισύλλαβες λέξεις 6 ο στάδιο: γράφω και διαβάζω λέξεις που αρχίζουν µε φωνήεν 7 ο στάδιο: γράφω και διαβάζω λέξεις που έχουν τελικό σίγµα (-ς) 8 ο στάδιο: γράφω

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ. Παναγιώτης Δεμέστιχας Στέλλα Γκανέτσου

ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ. Παναγιώτης Δεμέστιχας Στέλλα Γκανέτσου ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Παναγιώτης Δεμέστιχας Στέλλα Γκανέτσου ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Συγγραφείς: Παναγιώτης Δεμέστιχας, Στέλλα Γκανέτσου Υπεύθυνη Παραγωγής: Φωτεινή

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων

ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων 1. Ποια είναι τα βιβλία της Καινής Διαθήκης 1. Ιστορικά Ευαγγέλια 1. κατά Ματθαίον 2. κατά Μάρκον 3. κατά Λουκάν 4. κατά Ιωάννην 5.Πράξεις

Διαβάστε περισσότερα

ΣΟΛΩΝ ΜΙΧΑΗΛΙ ΗΣ «Ελληνική Σουίτα» για βιολοντσέλο και πιάνο 2 ο µέρος-andantino

ΣΟΛΩΝ ΜΙΧΑΗΛΙ ΗΣ «Ελληνική Σουίτα» για βιολοντσέλο και πιάνο 2 ο µέρος-andantino 1 Ελένη Κυπριανού Καθηγήτρια Μουσικής ΣΟΛΩΝ ΜΙΧΑΗΛΙ ΗΣ «Ελληνική Σουίτα» για βιολοντσέλο και πιάνο 2 ο µέρος-andantino Γενικά για το έργο H «Ελληνική σουίτα» για βιολοντσέλο και πιάνο γράφτηκε το 1966.

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργική Μέθοδος ρυθμικού και θεατρικού παιχνιδιού

Δημιουργική Μέθοδος ρυθμικού και θεατρικού παιχνιδιού Δημιουργική Μέθοδος ρυθμικού και θεατρικού παιχνιδιού Ενότητα 3: Ρυθμική Αγωγή Γαλάνη Μαρία (Μάρω) PhD Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης 1 Σκοποί ενότητας Γνωριμία με το Σύστημα Ρυθμικής Emil Jaques

Διαβάστε περισσότερα

Τα βιβλία της σειράς «ΕΤΣΙ ΓΡΑΦΩ ΚΑΙ ΙΑΒΑΖΩ µε µικρά βήµατα µέσα από συγκεκριµένους στόχους» πρώτο, δεύτερο και τρίτο µέρος, αποτελούν πολύ καλό βοήθηµα για την πρώτη ανάγνωση και γραφή. Οι µαθητές της

Διαβάστε περισσότερα

Λ. βαν. Μπετόβεν (1770-1827) Συμφωνία αρ. 6, σε Φα Μείζονα, Op. 68 (Ποιμενική) 3 η και 4 η κίνηση. Γενικοί Στόχοι:

Λ. βαν. Μπετόβεν (1770-1827) Συμφωνία αρ. 6, σε Φα Μείζονα, Op. 68 (Ποιμενική) 3 η και 4 η κίνηση. Γενικοί Στόχοι: Λ. βαν. Μπετόβεν (1770-1827) Συμφωνία αρ. 6, σε Φα Μείζονα, Op. 68 (Ποιμενική) 3 η και 4 η κίνηση Γενικοί Στόχοι: Πέρασμα από τον Κλασικισμό στο Ρομαντισμό Σύγκριση Προγραμματικής και Απόλυτης Μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΑΘΗΝΑ 2011 Έκδοση: c Πνευματικό

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα. Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α. Τρόποι απόδειξης

Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα. Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α. Τρόποι απόδειξης Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α Ο πυρήνας των μαθηματικών είναι οι τρόποι με τους οποίους μπορούμε να συλλογιζόμαστε στα μαθηματικά. Τρόποι απόδειξης Επαγωγικός συλλογισμός (inductive)

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ Το Δ ευαγγέλιο και η σχέση του με τα Συνοπτικά «Πνευματικό» ευαγγέλιο- «σωματικά» ευαγγέλια Ομοιότητες-διαφορές Δε διασώζει καμία από τις 50 και πλέον παραβολές

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονος χορός: Ιστορία, εκπαίδευση, σύνθεση και χορογραφία. Ενότητα 9: Χοροθέατρο Γαλάνη Μαρία (Μάρω) PhD Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης

Σύγχρονος χορός: Ιστορία, εκπαίδευση, σύνθεση και χορογραφία. Ενότητα 9: Χοροθέατρο Γαλάνη Μαρία (Μάρω) PhD Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης Σύγχρονος χορός: Ιστορία, εκπαίδευση, σύνθεση και χορογραφία Ενότητα 9: Χοροθέατρο Γαλάνη Μαρία (Μάρω) PhD Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης 1 Σκοπός της ενότητας Γνωριμία με την τέχνη του χοροθεάτρου

Διαβάστε περισσότερα

Φροντιστήρια "ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ" www.prooptikh.com 1. Οδηγίες για την αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο

Φροντιστήρια ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ www.prooptikh.com 1. Οδηγίες για την αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο Φροντιστήρια "ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ" www.prooptikh.com 1 Οδηγίες για την αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο Η εξεταστέα ύλη του Γυμνασίου είναι τα 3/5 της ύλης που διδάχθηκε, με την προϋπόθεση ότι η

Διαβάστε περισσότερα

Υπολογισμός της επιτάχυνσης της βαρύτητας με φωτογράφιση πτώσης φωτοδιόδου LED

Υπολογισμός της επιτάχυνσης της βαρύτητας με φωτογράφιση πτώσης φωτοδιόδου LED Στη στήλη παρουσιάζονται ιδέες, πρακτικές και σχέδια μαθήματος που έχουν εφαρμοστεί στην τάξη και προτείνουν μια πρωτότυπη, διαφορετική, καινοτόμα διδακτική προσέγγιση που προκαλεί το ενδιαφέρον στα παιδιά.

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

Μεγάλη Ἐ βδοµάδα κ.λπ.

Μεγάλη Ἐ βδοµάδα κ.λπ. ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ Email TA ΜΗΝΑΙΑ ΟΚΤΩΗΧΟΣ ΤΡΙΩΔΙΟΝ ΠΕΝΤΗΚΟΣΤΑΡΙΟΝ ΩΡΟΛΟΓΙΟΝ ΕΥΧΟΛΟΓΙΟΝ Καινούριο, ἕτοιµες καθηµερινὲ ς ἀκολουθίες γιὰ τοὺ ς Ἱ ερεῖ ς - ΔΩΡΕΑΝ Δευτέρα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΚΑΙΝΗ ΔΙΑΘΗΚΗ

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΚΑΙΝΗ ΔΙΑΘΗΚΗ Ο όρος διαθήκη Οι Εβδομήντα μεταφράζουν την εβραϊκή λέξη berith στα ελληνικά διαθήκη Απαντάται στις εκφράσεις παλαιά διαθήκη και καινή διαθήκη. Σημαίνει συμφωνία (γάμου), που συντελέσθηκε ανάμεσα στο Θεό

Διαβάστε περισσότερα

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ.

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Διαπιστώσεις Α. Δεν εντοπίζονται άμεσοι φιλολογικοί δεσμοί με τους

Διαβάστε περισσότερα

1 η ΤΑΞΗ. Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο 1 ο. 1ο ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΣΥΓΧΟΡ ΙΩΝ Για να σχηµατίσουµε µία συγχορδία χρειαζόµαστε τρεις νότες.

1 η ΤΑΞΗ. Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο 1 ο. 1ο ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΣΥΓΧΟΡ ΙΩΝ Για να σχηµατίσουµε µία συγχορδία χρειαζόµαστε τρεις νότες. Θ Ε Ω Ρ Ι Α Α Ρ Μ Ο Ν Ι Α Σ 1 η ΤΑΞΗ Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο 1 ο 1ο ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΣΥΓΧΟΡ ΙΩΝ Για να σχηµατίσουµε µία συγχορδία χρειαζόµαστε τρεις νότες. Μία σαν ΒΑΣΗ, µία σαν ΜΕΣΗ και µία σαν ΚΟΡΥΦΗ Έχουµε τρία

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΑΡΜΟΝΙΑ (ΟΣΤΙΝΑΤΟ 1) ΣΧΟΛΕΙΟ/ΤΑΞΗ: A AΡ. ΜΑΘΗΤΩΝ:

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΑΡΜΟΝΙΑ (ΟΣΤΙΝΑΤΟ 1) ΣΧΟΛΕΙΟ/ΤΑΞΗ: A AΡ. ΜΑΘΗΤΩΝ: ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΑΡΜΟΝΙΑ (ΟΣΤΙΝΑΤΟ 1) ΣΧΟΛΕΙΟ/ΤΑΞΗ: A AΡ. ΜΑΘΗΤΩΝ: ΣΚΟΠΟΣ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: ΠΕΡΙΟΔΟΣ: ΣΤΟΧΟΙ:ΝΑ ΑΝΑΓΝΩΡΙΖΟΥΝ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΕΝΟΡΧΗΣΤΡΩΣΗ ΚΑΙ ΤΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ

Διαβάστε περισσότερα

Αναπαραγωγή και stop/pause έτοιμων ηχητικών clips

Αναπαραγωγή και stop/pause έτοιμων ηχητικών clips Αναπαραγωγή και stop/pause έτοιμων ηχητικών clips Το scratch διαθέτει αρκετά μεγάλη ποικιλία έτοιμων ενσωματωμένων ηχητικών clips τα οποία θα βρείτε πολύ ενδιαφέροντα και θα σας βάλουν σε πειρασμό να πειραματιστείτε

Διαβάστε περισσότερα

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας»)

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας») Α1. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το κείμενο πραγματεύεται το διαχρονικό ρόλο και τη συμβολή της αρχαίας ελληνικής τέχνης σε παγκόσμια κλίμακα. Αρχικά, επισημαίνεται ότι ο καλλιτέχνης προσπαθεί μέσω της τέχνης να αποστασιοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:Lazarus Διασκευή:SarahS. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children www.m1914.org

Διαβάστε περισσότερα

Ολοι είμαστε αδέλφια

Ολοι είμαστε αδέλφια ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά Γ Δημοτικού (Μέρος Α ) Ολοι είμαστε αδέλφια ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Γ Δημοτικού Ολοι είμαστε αδέλφια (Μέρος A )

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ!

ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ! ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ! (There is only one God) Πού μπορείς να πάς ώστε να απομακρυνθείς από το Θεό; Ο Θεός γεμίζει κάθετόπο και χρόνο. Δεν υπάρχει τόπος χωρίς να είναι εκεί ο Θεός. Ο Θεός μίλησε μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Πότε ειμαστε όρθιόι και Πότε κανόυμε τό σταυρό μασ κατα τη διαρκεια των ακόλόυθιων

Πότε ειμαστε όρθιόι και Πότε κανόυμε τό σταυρό μασ κατα τη διαρκεια των ακόλόυθιων ÄÉÌÇÍÉÁÉÁ ÅÊÄÏÓÇ ÅÍÇÌÅÑÙÓÇÓ ÊÁÉ ÐÍÅÕÌÁÔÉÊÇÓ ÏÉÊÏÄÏÌÇÓ ÉÅÑÁ ÌÇÔÑÏÐÏËÉÓ ÈÅÓÓÁËÏÍÉÊÇÓ ÉÅÑÏÓ ÍÁÏÓ ÌÅÔÁÌÏÑÖÙÓÅÙÓ ÔÏÕ ÓÙÔÇÑÏÓ ÄÅËÖÙÍ - ÌÉÁÏÕËÇ ÔÇË. 2310-828989 Πότε ειμαστε όρθιόι και Πότε κανόυμε τό σταυρό

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 3: Βυζαντινή Επιστολογραφία: είδη - χαρακτηριστικά. Συνέσιος ο Κυρηναίος: Βίος και Έργο Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Οι φοιτητές θα έρθουν

Διαβάστε περισσότερα

Φραντς Γιόζεφ Χάυντν (Franz Joseph Haydn)

Φραντς Γιόζεφ Χάυντν (Franz Joseph Haydn) Φραντς Γιόζεφ Χάυντν (Franz Joseph Haydn) (31 Μαρτίου 1732, Ροράου 31 Μαΐου 1809, Βιέννη) Αναγνώσµατα από το βιβλίο Η Απόλαυση της Μουσικής (Machlis, Forney), για τους µαθητές που θα µελετήσουν το έργο:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΤΑΡΤΗ 12 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΛΕΓΧΟΣ ΜΟΥΣΙΚΩΝ ΑΚΟΥΣΤΙΚΩΝ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ

ΤΕΤΑΡΤΗ 12 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΛΕΓΧΟΣ ΜΟΥΣΙΚΩΝ ΑΚΟΥΣΤΙΚΩΝ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 12 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΛΕΓΧΟΣ ΜΟΥΣΙΚΩΝ ΑΚΟΥΣΤΙΚΩΝ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ ENNEA (9) ΟΜΑΔΑ Α:

Διαβάστε περισσότερα

Καθορισμός ημερομηνίας εορτασμού του Πάσχα

Καθορισμός ημερομηνίας εορτασμού του Πάσχα ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ Σχολικό έτος 2013-14 Καθορισμός ημερομηνίας εορτασμού του Πάσχα ΚΑΡΑΜΠΕΛΑΣ ΜΑΡΙΟΣ-ΔΗΜΗΤΡΗΣ Τάξη : Α1 ΤΟ ΑΓΙΟ ΠΑΣΧΑ: Η γιορτή και ο υπολογισμός της ημερομηνίας

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Δ'. ΚΕΙΜΕΝΟ 'Οδυσσέας Ελύτης (1911-1996) Μικρή Πράσινη Θάλασσα Μικρή πράσινη θάλασσα δεκατριώ χρονώ Που θα θελα να σε υιοθετήσω Να σε στείλω σχολείο στην Ιωνία

Διαβάστε περισσότερα

Το Βιολί. Πασχαλιά-Μπρέντα Νίκη. Μαθήτρια Α2 Γυμνασίου, Ελληνικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης. Επιβλέπων Καθηγητής: Κωνσταντίνος Παρασκευόπουλος

Το Βιολί. Πασχαλιά-Μπρέντα Νίκη. Μαθήτρια Α2 Γυμνασίου, Ελληνικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης. Επιβλέπων Καθηγητής: Κωνσταντίνος Παρασκευόπουλος Το Βιολί Πασχαλιά-Μπρέντα Νίκη Μαθήτρια Α2 Γυμνασίου, Ελληνικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης Επιβλέπων Καθηγητής: Κωνσταντίνος Παρασκευόπουλος Καθηγητής Πληροφορικής Ελληνικού Κολλεγίου Θεσσαλονίκης Περίληψη Στην

Διαβάστε περισσότερα

Ο Άρχων Πρωτοψάλτης Χαρίλαος Ταλιαδώρος, ένας κορυφαίος εκπρόσωπος της Βυζαντινής Ψαλτικής στη σύγχρονη εποχή

Ο Άρχων Πρωτοψάλτης Χαρίλαος Ταλιαδώρος, ένας κορυφαίος εκπρόσωπος της Βυζαντινής Ψαλτικής στη σύγχρονη εποχή Ο Άρχων Πρωτοψάλτης Χαρίλαος Ταλιαδώρος, ένας κορυφαίος εκπρόσωπος της Βυζαντινής Ψαλτικής στη σύγχρονη εποχή Μαρία Αλεξάνδρου, Τ.Μ.Σ. του Α.Π.Θ. Εικόνα: Ι. Καθεδρικός Ναός της του Θεού Σοφίας Θεσσαλονίκης

Διαβάστε περισσότερα

Μαθημα 6. «Ποιησωμεν ανθρωπον»

Μαθημα 6. «Ποιησωμεν ανθρωπον» Α Λυκείου - Θρησκευτικά Μαθημα 6. «Ποιησωμεν ανθρωπον» ΣΤΟΧΟΙ: Οι μαθητές να 1. Να ερμηνεύουν θεολογικά τη φράση «κατ εικόνα και καθ ομοίωσιν». 2. Να διατυπώνουν το σκοπό δημιουργίας του ανθρώπου. 3. Να

Διαβάστε περισσότερα

Φραντς Σούμπερτ Franz Schubert (1797 1828) Αυστριακός συνθέτης. Συμφωνία Αρ. 5, σε Σι ύφεση μείζονα, D. 485 (1816)

Φραντς Σούμπερτ Franz Schubert (1797 1828) Αυστριακός συνθέτης. Συμφωνία Αρ. 5, σε Σι ύφεση μείζονα, D. 485 (1816) Φραντς Σούμπερτ Franz Schubert (1797 1828) Αυστριακός συνθέτης Συμφωνία Αρ. 5, σε Σι ύφεση μείζονα, D. 485 (1816) O Σούμπερτ γράφει τη συγκεκριμένη συμφωνία από τον Οκτώβριο μέχρι τον Νοέμβριο του 1816

Διαβάστε περισσότερα

Πώς και γιατί μετακινούμαστε;

Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Διδακτική πρόταση 1: Συνοπτικό πλαίσιο μετακίνησης και εγκατάστασης Ερωτήματα-κλειδιά Γιατί και πώς μετακινούμαστε από τα πολύ παλιά χρόνια μέχρι σήμερα; Πού μένουμε από τα

Διαβάστε περισσότερα

Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας

Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας Το παιδί ξεδιπλώνει τις γλωσσικές ικανότητες του µε το χρόνο. Όλα τα παιδιά είναι διαφορετικά µεταξύ τους και το κάθε ένα έχει το δικό του ρυθµό. Τα στάδια ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΥΣΙΚΗ ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΣΟΛΦΕΖ

ΜΟΥΣΙΚΗ ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΣΟΛΦΕΖ ΜΟΥΣΙΚΗ ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΣΟΛΦΕΖ Β και Γ Λυκείου Μάθημα Κατεύθυνσης ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ Λευκωσία ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά B Δημοτικού (Μέρος Α ) Ομορφος κόσμος ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Β Δημοτικού Ομορφος κόσμος (Μέρος A ) Συγγραφική ομάδα:

Διαβάστε περισσότερα

Προσκυνηματική Εκδρομή

Προσκυνηματική Εκδρομή Προσκυνηματική Εκδρομή στους Αγίους Τόπους ραγματοποιήθηκε από τις 23 μέχρι και τις 27 Αυγούστου πενθήμερη προσκυνηματική εκδρομή στους Αγίους Τόπους των μελών και των φίλων των Χριστιανικών Συνδέσμων

Διαβάστε περισσότερα

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 1. Τι ήταν και γιατί γράφτηκαν οι επιστολές του αποστόλου Παύλου; Ήταν γράμματα που έστελνε ο απόστολος στις χριστιανικές κοινότητες που είχε ιδρύσει.

Διαβάστε περισσότερα

Τετράδια κιθάρας Θεωρία της μουσικής. Τετράδια κιθάρας. Μείζονες κλίμακες (με υφέσεις και διέσεις) Επιμέλεια: Ευγένιος Αστέρις

Τετράδια κιθάρας Θεωρία της μουσικής. Τετράδια κιθάρας. Μείζονες κλίμακες (με υφέσεις και διέσεις) Επιμέλεια: Ευγένιος Αστέρις Τετράδια κιθάρας Μείζονες κλίμακες (με υφέσεις και διέσεις) Επιμέλεια: Ευγένιος Αστέρις Επικοινωνία : evgeniosasteris@pathfinder.gr 1 Περιεχόμενα Κλίμακες... 3 Μείζονες κλίμακες... 3 Η κλίμακα Ντο μείζονα...

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΣΑΒΒΑΤΟ 28 ΙΟΥΝΙΟΥ 2003 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΛΕΓΧΟΣ ΜΟΥΣΙΚΩΝ ΑΚΟΥΣΤΙΚΩΝ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΣΑΒΒΑΤΟ 28 ΙΟΥΝΙΟΥ 2003 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΛΕΓΧΟΣ ΜΟΥΣΙΚΩΝ ΑΚΟΥΣΤΙΚΩΝ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΣΑΒΒΑΤΟ 28 ΙΟΥΝΙΟΥ 2003 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΛΕΓΧΟΣ ΜΟΥΣΙΚΩΝ ΑΚΟΥΣΤΙΚΩΝ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ ΟΜΑΔΑ Α: ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΜΕΛΩΔΙΚΩΝ ΔΙΑΣΤΗΜΑΤΩΝ Θα ακούσετε τον φθόγγο-αφετηρία και το μελωδικό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Όσο μπορείς, Κ. Π. Καβάφη ( Παράλληλο κείμενο: Τριαντάφυλλα στο παράθυρο, Α. Εμπειρίκου)

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Όσο μπορείς, Κ. Π. Καβάφη ( Παράλληλο κείμενο: Τριαντάφυλλα στο παράθυρο, Α. Εμπειρίκου) ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κείμενο: Όσο μπορείς, Κ. Π. Καβάφη ( Παράλληλο κείμενο: Τριαντάφυλλα στο παράθυρο, Α. Εμπειρίκου) 1 2 ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κείμενο: Χρόνος: Όσο μπορείς, Κ. Π. Καβάφη

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Σεπτέμβριος 2015 Α ΤΑΞΗ (Δίωρο πρώτο τετράμηνο) 1.(ΔΕ 2) Το νόημα και η εξέλιξη της χριστιανικής λατρείας. (ΔΕ 3) Ο Χριστός εγκαινιάζει την αληθινή λατρεία. (ΔΕ 4) Με τη λατρεία εκφράζουμε

Διαβάστε περισσότερα

Ιωάννης 1[α ]:1 και το οριστικό άρθρο «ο» --- Θεός ή κάποιος θεός;

Ιωάννης 1[α ]:1 και το οριστικό άρθρο «ο» --- Θεός ή κάποιος θεός; Ιωάννης 1[α ]:1 --- Θεός ή «κάποιος θεός»; 1 Ιωάννης 1[α ]:1 και το οριστικό άρθρο «ο» --- Θεός ή κάποιος θεός; Εδώ θα εξετάσουμε το εδάφιο Ιωάννης 1[α ]:1 το οποίο, σύμφωνα με το κείμενο λέει, «Εν αῤχη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Γ' Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΕΛΕΥΘΕΡΟ-ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ( Εικαστική και Αρχιτεκτονική

Διαβάστε περισσότερα

Πατρ τ ιάρχης Αλ εξα εξ νδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας

Πατρ τ ιάρχης Αλ εξα εξ νδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας Ο Μέγας Αθανάσιος: αγωνιστής της ορθής πίστης Πατριάρχης Αλεξανδρείας Πατριάρχης Αλεξανδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας των πρώτων χριστιανικών αιώνων (Μέγας Αθανάσιος,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ-ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ τάξης Ημερήσιου και Δ τάξης Εσπερινού Γενικού Λυκείου για το σχολικό έτος 2013 2014

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ-ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ τάξης Ημερήσιου και Δ τάξης Εσπερινού Γενικού Λυκείου για το σχολικό έτος 2013 2014 ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ-ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ τάξης Ημερήσιου και Δ τάξης Εσπερινού Γενικού Λυκείου για το σχολικό έτος 3 4 ΜΕΡΟΣ Α : Άλγεβρα Κεφάλαιο ο (Προτείνεται να διατεθούν διδακτικές ώρες) Ειδικότερα:.

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινή Μουσική Του ΤΣΙΛΙΩΝΗ ΚΙΜΩΝΑ - 1 -

Βυζαντινή Μουσική Του ΤΣΙΛΙΩΝΗ ΚΙΜΩΝΑ - 1 - Βυζαντινή Μουσική Του ΤΣΙΛΙΩΝΗ ΚΙΜΩΝΑ - 1 - Περιεχόµενα Κεφάλαιο 1 ο Εισαγωγή Βυζαντινή µουσική σελ 3 Κεφάλαιο 2 ο Ιστορική αναδροµή σελ 4-8 Κεφάλαιο 3 ο Χαρακτηριστικά της βυζαντινής µουσικής σελ 9-12

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΣΤΟ ΠΕΛΕΝΤΡΙ Η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι φαίνεται να χτίστηκε λίγο μετά τα μέσα του 12 ου αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία Εισαγωγή «Όποιος έχει υγεία, έχει ελπίδα. Και όποιος έχει ελπίδα, έχει τα πάντα.» Τόμας Κάρλαϊλ Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο Ο πατέρας μου είναι γιατρός, ένας από τους καλύτερους παθολόγους που

Διαβάστε περισσότερα

Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων

Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων Ενότητα 1.2: Ειδική εισαγωγή - Τα συνοπτικά Ευαγγέλια ΙΙ Σωτήριος Δεσπότης Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας Τα συνοπτικά Ευαγγέλια ΙΙ (Λουκάς - Πράξεις) 1 Ευαγγέλιο

Διαβάστε περισσότερα

L.V. BEETHOVEN. Eroica. Allegro con brio. Analysis by E. Sisiki, E. Ratsou, P. Ladas

L.V. BEETHOVEN. Eroica. Allegro con brio. Analysis by E. Sisiki, E. Ratsou, P. Ladas L.V. BEETHOVEN Eroica Allegro con brio Analysis by E. Sisiki, E. Ratsou, P. Ladas Έναρξη με tutti. Ακολουθούν μόνο έγχορδα. Sf που οδηγούν σε ff / χρήση διπλών ξύλινων πνευστών Το ίδιο μελωδικό σχήμα σε

Διαβάστε περισσότερα

Μουσικοκινητική αγωγή

Μουσικοκινητική αγωγή Μουσικοκινητική Αγωγή Α εξάμηνο Θεωρία Μίχα Παρασκευή, PhD Μουσικολόγος, Μουσικοπαιδαγωγός 1 Μουσικοκινητική Αγωγή (Θ) - ΜΙΧΑ Παρασκευή 1 Μουσικοκινητική αγωγή Η μουσικότητα των ήχων και της ανθρώπινης

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη μουσική. Μουσικοκινητική Αγωγή. Α εξάμηνο Θεωρία 3. ΝΟΤΕΣ. 1. Μουσική 2. Μελωδία 3. Νότες 4. Ρυθμός

Εισαγωγή στη μουσική. Μουσικοκινητική Αγωγή. Α εξάμηνο Θεωρία 3. ΝΟΤΕΣ. 1. Μουσική 2. Μελωδία 3. Νότες 4. Ρυθμός Μουσικοκινητική Αγωγή Α εξάμηνο Θεωρία Μίχα Παρασκευή, PhD Μουσικολόγος, Μουσικοπαιδαγωγός 1 Μουσικοκινητική Αγωγή (Θ) ΜΙΧΑ Παρασκευή 1 Εισαγωγή στη μουσική 1. Μουσική 2. Μελωδία 3. Νότες 4. Ρυθμός 2 Μουσικοκινητική

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΚΑΤΑ ΜΑΡΚΟΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ

ΤΟ ΚΑΤΑ ΜΑΡΚΟΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ Ο συγγραφέας και εδώ δε γράφει το όνομά του, αλλά η αρχαία εκκλησιαστική παράδοση ομόφωνα αποδίδει το ευαγγέλιο αυτό στον Μάρκο και το συνέδεσε κατά ένα ιδιαίτερο τρόπο με το όνομα του απ. Πέτρου. 1. ΜΑΡΤΥΡΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΛΛΑΓΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Ο «ΚΥΚΛΟΣ» ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΟΙ ΑΛΛΑΓΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Ο «ΚΥΚΛΟΣ» ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΟΙ ΑΛΛΑΓΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Ο «ΚΥΚΛΟΣ» ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 6 Τι πρέπει να γνωρίζεις Θεωρία 6.1 Να αναφέρεις τις τρεις φυσικές καταστάσεις στις οποίες μπορεί να βρεθεί ένα υλικό σώμα. Όπως και

Διαβάστε περισσότερα

ποδράσηη Διονυσία Διονυσίου Σιδώνια Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Γυμνάσιο Αγιάς Λάρισας

ποδράσηη Διονυσία Διονυσίου Σιδώνια Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Γυμνάσιο Αγιάς Λάρισας ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 ποδράσηη 5 Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 «Αθανασάκειο» Αρχαιολογικό Μουσείο Βόλου Γυμνάσιο Αγιάς Λάρισας Διονυσία Διονυσίου Σιδώνια ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) Μαρία Πολυδούρη ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Το ποίηµα υπερασπίζεται µια ορισµένη ποιητική επιλογή. Ποια είναι αυτή και σε ποιο είδος

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι ΗΠEIPOY ΣΧΟΛΗ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ TΜΗMA ΛΑΙΚΗΣ & ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ:

Τ.Ε.Ι ΗΠEIPOY ΣΧΟΛΗ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ TΜΗMA ΛΑΙΚΗΣ & ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: Τ.Ε.Ι ΗΠEIPOY ΣΧΟΛΗ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ TΜΗMA ΛΑΙΚΗΣ & ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: «Προφορικότητα και εγγραμματοσύνη στην ερμηνεία εκκλησιαστικών μελών. Η περίπτωση των ερμηνειών των Θρασύβουλου

Διαβάστε περισσότερα

ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ Α ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2010-2011 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2011 ΟΝΟΜΑ:... ΤΜΗΜΑ:... ΑΡ.:...

ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ Α ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2010-2011 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2011 ΟΝΟΜΑ:... ΤΜΗΜΑ:... ΑΡ.:... ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ Α ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2010-2011 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2011 ΜΑΘΗΜΑ: Φυσική ΤΑΞΗ: Α ΗΜΕΡΟΜΗΝΊΑ: 27 Μαίου 2011 ΧΡΟΝΟΣ: 2 ώρες ΩΡΑ: 11.00 1.00 ΒΑΘΜΟΣ: Αριθμητικά:... Ολογράφως:...

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Αδέλφια στο σχολείο

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Αδέλφια στο σχολείο ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Αδέλφια στο σχολείο Οι συμμαθητές και οι συμμαθήτριές μου Οι μαθήτριες του Χριστού Κάποτε, μια γυναίκα, που ονομαζόταν Μάρθα, υποδέχτηκε στο σπίτι της τον Ιησού. Η Μάρθα, ήταν αδελφή του

Διαβάστε περισσότερα

Κακαγιάννη Βασιλική Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Σχολή Καλών Τεχνών, Τμήμα Μουσικών Σπουδών, vkakagian@yahoo.com.

Κακαγιάννη Βασιλική Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Σχολή Καλών Τεχνών, Τμήμα Μουσικών Σπουδών, vkakagian@yahoo.com. Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΑΚΟΛΟΥΘΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΘΩΝ ΣΤΟ ΕΡΓΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΠΑΘΗ ΤΟΥ ΣΥΝΘΕΤΗ ΜΙΧΑΛΗ ΑΔΑΜΗ: ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΣΕ ΜΑΚΡΟΔΟΜΙΚΟ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΔΟΜΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ 1 Κακαγιάννη Βασιλική Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα