Εικαστική γραφή και έµφυλες ταυτότητες στην Ελλάδα τις πρώτες δεκαετίες. του 20ού αιώνα. Βασιλική Σαρακατσιάνου

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Εικαστική γραφή και έµφυλες ταυτότητες στην Ελλάδα τις πρώτες δεκαετίες. του 20ού αιώνα. Βασιλική Σαρακατσιάνου"

Transcript

1 Εικαστική γραφή και έµφυλες ταυτότητες στην Ελλάδα τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα Βασιλική Σαρακατσιάνου Στην εικαστική γραφή της Ελλάδας των αρχών του 20 ου αιώνα δεν µπορεί να γίνει λόγος για θηλυκή εικονογραφία 1 που εκφράζει τη γυναικεία εµπειρία χρησιµοποιώντας στοιχεία που άµεσα ή έµµεσα, παραπέµπουν σε γυναικεία ανατοµικά χαρακτηριστικά, 2 καθώς τα περισσότερα έργα που συνειδητά κινούνται προς αυτή την κατεύθυνση εντοπίζονται τη δεκαετία του 70, υπό την επίδραση του γενικότερου προβληµατισµού της φεµινιστικής θεωρίας και κριτικής. Ωστόσο, εξετάζοντας την καλλιτεχνική δηµιουργία µέσα από το πρίσµα του κοινωνικού φύλου, προκύπτουν ενδιαφέροντα στοιχεία, σχετικά µε τη σηµασία του στη διαµόρφωση µια εικαστικής ταυτότητας µε έµφυλες αναφορές. Η παρούσα εργασία επιχειρεί να ανιχνεύσει αν και κατά πόσο το κοινωνικό φύλο επηρεάζει την καλλιτεχνική δηµιουργία της περιόδου και αν οι όποιες διαφοροποιήσεις σχετίζονται µε τον τρόπο που έχουν µάθει οι γυναίκες να αντιλαµβάνονται τον κόσµο και το σώµα τους, ζώντας µέσα σ ένα συγκεκριµένο κοινωνικό πλαίσιο το οποίο εδραιώνει, αναπαράγει και νοµιµοποιεί ευρέως αποδεκτές και εν τέλει αυτονόητες πεποιθήσεις σχετικά µε την εικόνα και τη θέση τους στην κοινωνία. Από τα κείµενα της κριτικής της περιόδου 3 προκύπτει ότι µόνιµο ζητούµενο για τη θετική αποτίµηση της γυναικείας εικαστικής παραγωγής, αποτελούν η καλαισθησία, η λεπτότητα, η επιµέλεια, η ευαισθησία, η αβρότητα, η τρυφερότητα, χαρακτηριστικά που στερεότυπα αποδίδονται στο γυναικείο φύλο και εκφράζουν την κοµψή και χαριτωµένη διάσταση της θηλυκότητας. Η πεποίθηση ότι τα έργα τέχνης 1 Βλ. σχετικά, Carson, F. - Pajaczkowska, C. (eds), Feminist visual culture, Edinburgh University Press, Edinburgh Σε άρθρο τους οι Ιγγλέση, Χ. - Αβδελά, Ε. αναφέρονται στις δύο τάσεις που έχουν διατυπωθεί όσον αφορά στη γυναικεία εικαστική δηµιουργία. Η πρώτη τάση αποδέχεται την ύπαρξη ενός γυναικείου τρόπου γραφής που χρησιµοποιεί ως µορφή και περιεχόµενο, ανατοµικά στοιχεία του γυναικείου σώµατος, ενώ η δεύτερη αρνείται την ύπαρξη εµφανών γυναικείων χαρακτηριστικών, κάνοντας λόγο για «γυναικεία ευαισθησία». Ιγγλέση, Χ. - Αβδελά, Ε., «Φεµινιστικές προσεγγίσεις στην Ιστορία της Τέχνης», Δίνη, τ. 5, Ιούνιος 1990, σ Βλ. σχετικά, Σαρακατσιάνου, Β., «Γυναίκες καλλιτέχνιδες και κριτικός λόγος» στο Ντενίση, Σ. (επιµ.), Η Γυναικεία Εικαστική και Λογοτεχνική Παρουσία στα Περιοδικά Λόγου και Τέχνης ( ), Gutenberg, Αθήνα 2008, σ

2 έχουν έµφυλα χαρακτηριστικά και ότι η «µεγάλη τέχνη» µε τα επικά ή ηρωικά θέµατα είναι δηµιούργηµα ανδρών, ενώ οι γυναίκες ασχολούνται εκ φύσεως µε παστέλ, πορτραίτα, µινιατούρες, ζωγραφική λουλουδιών και γενικότερα σκηνές από την ιδιωτική σφαίρα, έχει τις ρίζες της στο Διαφωτισµό, 4 διαπνέει όλη την ιδεολογία της βικτωριανής εποχής 5 και έχει αντίκτυπο στην πρόσληψη και υποδοχή της γυναικείας εικαστική παραγωγής µέχρι και τις αρχές του 20 ου αιώνα. Η Καλλιρρόη Παρρέν, 6 προκειµένου να αιτιολογήσει την προνοµιακή σχέση των γυναικών σε τοµείς όπως η ανθογραφία και η τοπιογραφία, επικαλείται εξωκαλλιτεχνικά κριτήρια και ιδιότητες που στερεότυπα αποδίδονται στο γυναικείο φύλο, όπως η φυσική κλίση των γυναικών προς την καλλιτεχνία και η επιµονή και η αγάπη τους για το ωραίο. Με αφορµή την Καλλιτεχνική Έκθεση του Παρνασσού γράφει: 7 «Ο ανήρ δύναται βεβαίως να απεικονίση εν άνθος µε όλην την φυσικήν των χρωµάτων του ζωηρότητα και τα κανονικά των γραµµών του σχήµατα, αλλ είναι δύσκολον δι αυτόν να σας κάµη να µαντεύσητε, να αισθανθήτε το άρωµά του, ως ο χρωστήρ γυναικός». Το 1971 η Linda Nochlin µε το άρθρο της «Γιατί δεν υπάρχουν σπουδαίες γυναίκες καλλιτέχνιδες;», 8 εγκαινιάζει ένα ευρύτερο θεωρητικό προβληµατισµό γύρω από τη σχέση του κοινωνικού φύλου µε τη γυναικεία εικαστική δηµιουργία, θέτοντας το ζήτηµα των επιπτώσεων της σχεδόν αδύνατης θεσµικά πρόσβασης των γυναικών στην καλλιτεχνική εκπαίδευση, τουλάχιστον µέχρι τα τέλη του 19 ου αιώνα, όταν αρχίζουν οι πρώτες διεκδικήσεις των γυναικών για το δικαίωµά τους στη µόρφωση, ενάντια στις προκαταλήψεις σχετικά µε τη θέση και το ρόλο τους στην κοινωνία. Στην Ελλάδα η στροφή των γυναικών προς την πνευµατική αγωγή και τις καλές τέχνες λειτουργεί αποσυµφορητικά, καθώς δεν διαταράσσει στις κοινωνικά 4 Ο Rousseau ήταν από τους πρώτους που διαχώρισε τις σφαίρες δράσης των δύο φύλων και επιχείρησε να αιτιολογήσει τις απόψεις του περί αδυναµίας των γυναικών να δηµιουργήσουν µεγάλη τέχνη σε βιολογικά καθορισµένα χαρακτηριστικά. Chadwick, W., Women, Art, and Society, Thames & Hudson, London 2007, σσ Οι ελάχιστες εξαιρέσεις καλλιτέχνιδων, όπως η Elizabeth Thompson και η Rosa Bohneur, οι οποίες θα ασχοληθούν µε θέµατα που η ακαδηµαϊκή ιεραρχία θεωρούσε πρωτεύοντα, δεν αναιρεί τον κανόνα. Chadwick, W., ό.π., σσ. 41, «Η ζωγραφική και αι γυναίκες», Εφηµερίς των Κυριών, τχ. 93, 11/12/1888, σσ «Αι Ελληνίδες εν τη Καλλιτεχνική Εκθέσει του Παρνασσού», Εφηµερίς των Κυριών, τχ. 163, 29/4/1890, σσ Η Nochlin υποστηρίζει ότι δεν υπάρχουν γυναικεία αντίστοιχα καλλιτεχνών όπως οι Michelangelo, Rembrandt, Delacroix κ.ά., γιατί η µεγάλη τέχνη δεν αποτελεί απλά έκφραση του συναισθηµατικού κόσµου ενός µεγαλοφυούς δηµιουργού, άλλα επηρεάζεται από κοινωνικούς παράγοντες και προϋποθέτει πολλά χρόνια εκπαίδευσης, η οποία, όµως, για αιώνες ήταν αποκλειστικό προνόµιο των ανδρών. Nochlin, L., Women, Art, and Power and Other Essays, Thames and Hudson, London 1989, σσ

3 προσδιορισµένες δραστηριότητες των δύο φύλων 9 και δεν µεταβάλλει το γυναικείο ιδεώδες. Αντίθετα προβάλλεται ως σύµφυτη µε τη γυναικεία φύση 10 και θεωρείται ότι µπορεί να συµβάλλει στην ενίσχυση των υπέρτατων γυναικείων αρετών - µητρότητα, νοικοκυροσύνη, φροντίδα για τους οικείους. 11 Η καλλιτεχνική εκπαίδευση των γυναικών δεν ανατρέπει την πρωτοκαθεδρία των ανδρών στην τριτοβάθµια εκπαίδευση και τις παγιωµένες αντιλήψεις του ανδροκρατούµενου καταµερισµού της εργασίας, 12 ενώ παράλληλα φαντάζει απόλυτα συµβατή µε τις θεωρίες που πρεσβεύουν την πνευµατική και διανοητική διαφοροποίηση των δύο φύλων. Η επιχειρηµατολογία του εγγενούς ελλείµµατος ευφυΐας των γυναικών και η απουσία χαρακτηριστικών µεγαλοφυΐας επιστρατεύονται για να αιτιολογήσουν την ερασιτεχνική ενασχόλησή τους µε τις εικαστικές τέχνες, νοµιµοποιώντας τον αποκλεισµό τους από τοµείς που απαιτούν υψηλή διανοητική διεργασία. Η Πολύµνια Λασκάρεως 13 αναφέρει ότι οι γυναίκες ακόµη και όταν ασχολούνται µε τις θετικές επιστήµες, «δεν πρόκειται περί σπουδών καθαρώς επιστηµονικών, πρόκειται περί στοιχειωδών αλλ' όχι επιπολαίων γνώσεων των διαφόρων φυσικών επιστηµών ων η άγνοια δεν επιτρέπεται πλέον». Η γυναικεία καλλιτεχνική δραστηριότητα είναι επιθυµητή, στο βαθµό που διατηρεί το µη επαγγελµατικό και διακοσµητικό της χαρακτήρα 14 και τελείται στο περιθώριο των οικιακών καθηκόντων, καθώς αποτελεί απτή απόδειξη της οικονοµικής επιφάνειας του άρρενος προστάτη του οίκου και λειτουργεί ως 9 Σπαθάκης, Α., «Περί του προορισµού του ανδρός και της γυναικός», Οικογένεια, τχ. 7, 15/2/1897, σσ Καλογερόπουλος, Δ.Ι., «Η Ελληνίς εν τη τέχνη», Οικογένεια, τχ. 11, 15/3/1897, σ Γκότση, Χ., Ο λόγος για τη γυναίκα και τη γυναικεία καλλιτεχνική δηµιουργία στην Ελλάδα (τέλη 19 ου - αρχές 20 ου αιώνα), δκτλ. διδ. διατριβή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης, Θεσσαλονίκη 2002, σσ Βλ. επίσης, «Η ζωγραφική και αι γυναίκες», ό.π., σσ. 1-2 Σερουΐου, Α.Ν., «Η Ελληνίς µορφούµενη ως καλλιτέχνις», Οικογένεια, τχ. 7, 15/2/1897, σσ Η Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου γράφει χαρακτηριστικά: «Η εργαζοµένη γυνή, ουδέποτε θα δυνηθή ως ο ανήρ ν ανοίξη νέους κόσµους εις τας τέχνας και τας επιστήµας». Παπαδοπούλου, Αλεξ., «Εργάζεται και εδώ η γυνή;», Φιλολογική Ηχώ, τχ. 28 (1896), σσ Λασκάρεως, Π., «Η θέσις της γυναικός εν τη σηµερινή κοινωνία», Ελληνική Επιθεώρησις, τχ , 1/9/1910, σσ Βλ. επίσης, Γκότση, ό.π., σσ «Η εκπαίδευσις των κορασίων και η κληρονοµικότης (κατά τον Γκυγιώ)», Εθνική Αγωγή, τχ. 3, 1/2/1901, σσ Η µόρφωση δεν σκόπευε, εκτός ελαχίστων περιπτώσεων, στην επαγγελµατική ενσωµάτωση, περισσότερο λειτουργούσε σαν τεκµήριο ταξικής προέλευσης. Το ποσοστό της επαγγελµατοποίησης του διπλώµατος µέσης ή ανώτερης εκπαίδευσης είναι σχεδόν µηδενικό. Σε αντίθεση µε τους άνδρες, οι γυναίκες συµµετέχουν στην παραγωγή µόνο σε τοµείς που δεν προϋποθέτουν καµία µόρφωση. Βλ. Τσουκαλάς, Κ., Εξάρτηση και Αναπαραγωγή. Ο κοινωνικός ρόλος των εκπαιδευτικών µηχανισµών στην Ελλάδα ( ), Θεµέλιο, Αθήνα 2006, σσ Επίσης, Σβώλου, Μ., «Διακοσµητική µόρφωση», στο Αβδελά, Ε. - Ψαρρά, Α. (επιµ), Ο Φεµινισµός στην Ελλάδα του Μεσοπολέµου. Μια ανθολογία, Γνώση, Αθήνα 1985, σσ

4 συµπλήρωµα της προίκας 15 για την εξασφάλιση του καλύτερου δυνατού γάµου. Η εξωοικιακή καλλιτεχνική δραστηριότητα των γυναικών και η δηµόσια προβολή τους αντιµετωπίζεται θετικά στην περίπτωση που τα παραγόµενα έργα προσφέρονται αφιλοκερδώς για φιλανθρωπικούς σκοπούς, αφού η φιλανθρωπία παρουσιάζεται ως φυσική προέκταση των µητρικών και συζυγικών καθηκόντων των γυναικών και ως παράγοντας ηθικοποίησης του συνόλου. 16 Στο πλαίσιο αυτό, η ίδρυση Καλλιτεχνικών Σχολών 17 µε ιδιωτική πρωτοβουλία, ανοίγει το δρόµο για τη θεσµικά οργανωµένη εκπαίδευση των γυναικών, έξω από τον περιορισµένο και αυστηρά περιχαρακωµένο χώρο του οίκου. Η σύσταση από το επίσηµο ελληνικό κράτος του τµήµατος «Γραφικής και Πλαστικής δια νεάνιδας» το 1894, 18 παρά τις αντιδράσεις, 19 ύστερα από «τας επανειληµµένας και επιµόνους αιτήσεις τινών εκ των εν τη Καλλιτεχνία ιδιωτικώς ασχολουµένων Ελληνίδων», 20 θα αποτελέσει µια ακόµη κατάκτηση προς αυτή την κατεύθυνση, χωρίς, όµως, να εξαλείφονται οι ανισότητες σε βάρος των γυναικών. Η χωριστή υπόσταση του τµήµατος, η πρόχειρη και ασαφής οργάνωση των τάξεων και του προγράµµατος σπουδών, η µη χορήγηση διπλώµατος στο τέλος της φοίτησης υποβιβάζουν το επίπεδο της γυναικείας καλλιτεχνικής εκπαίδευσης και περιορίζουν τις επαγγελµατικές τους προοπτικές. 21 Ο αποκλεισµός, επίσης, των γυναικών από την παρακολούθηση του µαθήµατος της γυµνογραφίας και τη σπουδή από γυµνό µοντέλο, πρακτική που δεν αποτελεί αποκλειστικά ελληνικό φαινόµενο 22 και ο περιορισµός τους «εις την σπουδήν Στοιχειώδους Γραφικής, εις την αντιγραφήν τοπίων και ανθέων δι απλής 15 Βαρίκα, Ε., Η εξέγερση των Κυριών. Η Γένεση µιας Φεµινιστικής Συνείδησης στην Ελλάδα , Κατάρτι, Αθήνα 2004, σ Γκότση, ό.π., σσ Το 1887, για παράδειγµα, ιδρύεται η Καλλιτεχνική Σχολή για Γυναίκες από την Καλλιρρόη Παρρέν και το 1898 η Καλλιτεχνική Σχολή Κυριών από την Εταιρία Φιλοτέχνων. Βλ. σχετικά, Σχολινάκη- Χελιώτη, Χ., Ελληνίδες Ζωγράφοι, δκτλ. διδ. διατριβή, Πανεπιστήµιο Αθηνών, Αθήνα 1990, σσ Βλ. σχετικά, Γκότση, ό.π., σσ Σχολινάκη-Χελιώτη, ό.π., σσ Μερτύρη, Α., Η καλλιτεχνική εκπαίδευση των Νέων στην Ελλάδα ( ), Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας Γενικής Γραµµατείας Νέας Γενιάς, Αθήνα 2000, σσ Γαϊτανοπούλου, Α., «Η Ελληνίς εν τη Καλλιτεχνία» στο Σβορώνου, Ε., Μικρασιατικόν Ηµερολόγιον του έτους 1910, τοµ. 4, σσ Η Σοφία Λασκαρίδου αναφέρει ότι δεχόταν ανώνυµα, υβριστικά γράµµατα, ακόµη και ότι θα έριχναν βιτριόλι «στο ωραίο σου µουτράκι αν τολµήσης να µπης στο Πολυτεχνείο». Λασκαρίδου, Σ., Από το Ηµερολόγιό µου. Θύµησες και Στοχασµοί, Αθήνα 1955, σ «Αι Ελληνίδες καλλιτέχνιδες», Πινακοθήκη, έτος Ι, τχ. 110, 1/4/1910, σσ Επίσης, Γαϊτανοπούλου, ό.π., σ Γκότση, ό.π., σ. 251 Σχολινάκη-Χελιώτη, ό.π., σ Nochlin, ό.π., σσ

5 φωτοσκιάσεως ή και διά χρωµάτων», 23 τους στερούσε εκ προοιµίου τη δυνατότητα να ασχοληθούν µε θέµατα που παραδοσιακά ιεραρχούνται ως πρωτεύοντα, επηρεάζοντας τις θεµατογραφικές τους επιλογές. Χαρακτηριστική είναι απουσία απεικονίσεων του ανδρικού γυµνού σώµατος από γυναίκες εικαστικούς, καθώς είναι αποδεκτό να εµφανίζεται µια γυναίκα γυµνή ως µοντέλο σε µια οµάδα ανδρών, το αντίθετο, όµως, φαντάζει ανεπίτρεπτο. Εξαιρετικά περιορισµένα είναι και τα θέµατα µε γυναικεία γυµνά φιλοτεχνηµένα από γυναίκες δηµιουργούς. 24 Στην Ελλάδα δεν έχουµε περιπτώσεις καλλιτέχνιδων που ασχολήθηκαν συστηµατικά µε το γυναικείο γυµνό, όπως η Suzanne Valadon και η Paula Modersohn-Becker, 25 οι οποίες σπάζοντας τα στεγανά του διαχωρισµού των χώρων δράσης των δύο φύλων, εντάχθηκαν στους καλλιτεχνικούς κύκλους της εποχής τους και έζησαν από κοντά την µποέµικη ζωή του Παρισιού στις αρχές του αιώνα. Οι συνθήκες ζωής στην Ελλάδα την αντίστοιχη περίοδο, δεν επιτρέπουν συνταρακτικές ανατροπές στον τρόπο ζωής των γυναικών καλλιτέχνιδων, που θα µπορούσαν δυνητικά να σηµατοδοτήσουν αλλαγές τις θεµατογραφικές τους επιλογές. Το ζήτηµα της πρόσβασης των γυναικών στο µάθηµα του γυµνού, πέρα από την επιχειρηµατολογία περί ηθικής, 26 υποκρύπτει ένα βαθύτερο φόβο διασάλευσης των καθιερωµένων από τις κυρίαρχες αντιλήψεις, χώρων δράσης των δύο φύλων. Σε µια κοινωνία που παγιώνει την αντίθεση ανάµεσα στις ασχολίες κάθε φύλου, η διεκδίκηση ίσων ευκαιριών στην καλλιτεχνική εκπαίδευση από την πλευρά των γυναικών, 27 φανερώνει την πρόθεσή τους να χρησιµοποιήσουν τη µόρφωση όπως και οι άνδρες, για την προσωπική τους ολοκλήρωση, την κοινωνική τους ένταξη και την επαγγελµατική τους εξέλιξη, 28 προοιωνίζοντας την έξοδο τους σε τοµείς της δηµόσιας σφαίρας κλειστούς και απρόσιτους µέχρι τώρα σε αυτές. Η σπουδή του ανδρικού γυµνού, εκτός από τις όποιες επαγγελµατικές προοπτικές, θα σηµάνει αλλαγές στην οπτική των γυναικών και στη στάση τους απέναντι στον κόσµο. Οι γυναίκες ως παθητικά και ετεροκαθοριζόµενα άτοµα, που 23 Μερτύρη, ό.π., σ Η ενασχόληση των γυναικών µε το γυµνό είναι συµπτωµατική. Ελάχιστα είναι τα παραδείγµατα γυµνών φιλοτεχνηµένα από γυναίκες καλλιτέχνιδες στον περιοδικό τύπο της εποχής: Διαµαντοπούλου, Π., «Γυµνό», Νέα Εστία, τ. 17, τχ. 194, 15/1/1935, σ. 80 Κωλέττη, Μ., «Γυµνό», Φιλότεχνος, τ. Β, τχ. 8-9, 1/3/1927, σ. 247 Μαρκογιαννάκη, Ε., «Στην Ακρογιαλιά», Κρητικές σελίδες, τχ. 1, 1/2/1936, σ. 2 Ναταρίδου, Κ., «Γυµνό», Νεοελληνικά Γράµµατα, τχ. 26, 6/10/1935, σ. 9 Παγκάλου, Ζ., «Εύα», Νέα Εστία, τ. 15, τχ. 178, 15/5/1934, σ Chadwick, ό.π., σσ «Η τέχνη εις διωγµόν», Εφηµερίς των Κυριών, τχ. 947, 1/5/1908, σσ Μερτύρη, ό.π., σ. 262 Γκότση, ό.π., σσ Βαρίκα, ό.π., σσ. 83,

6 αποκτούν κοινωνική οντότητα µέσω του πατέρα πριν από το γάµο και του συζύγου µετά το γάµο, 29 ταγµένες στην εκπλήρωση των οικιακών και µητρικών τους καθηκόντων, µαθαίνουν να βλέπουν τον εαυτό τους µέσα από τους άλλους. Η σχέση της γυναίκας µε τον εαυτό της µοιάζει µε την εικόνα του καθρέφτη. Μόνο που στην περίπτωση αυτή, ο καθρέφτης αποτελεί το βλέµµα των άλλων. 30 Ο Berger 31 γράφει: «Το να έχεις γεννηθεί γυναίκα, ισοδυναµούσε µε το να έχει γεννηθεί σ ένα προσδιορισµένο και περιορισµένο χώρο. Μια γυναίκα πρέπει συνεχώς να παρατηρεί τον εαυτό της. Συντροφεύεται σχεδόν συνεχώς από την εικόνα του ίδιου της του εαυτού [...]. Οι άνδρες δρουν και οι γυναίκες εµφανίζονται. Οι άνδρες κοιτάζουν τις γυναίκες. Οι γυναίκες παρατηρούν τον εαυτό τους όταν τις κοιτάζουν». Η θεσµοθετηµένη µελέτη του ανδρικού γυµνού θα υποχρεώσει τις γυναίκες καλλιτέχνιδες να εκπαιδεύσουν το βλέµµα τους στην παρατήρηση του άλλου, µεταβάλλοντάς τες σταδιακά, από αντικείµενο και αποδέκτη του ανδρικού βλέµµατος και της ανδρικής επιθυµίας, σε υποκείµενο όρασης µε δικαίωµα στην επιθυµία, την οποία κάποια στιγµή θα εξωτερικεύσουν και θα εκφράσουν. Πάντως, την περίοδο που εξετάζουµε δεν υπάρχουν έργα που αναφέρονται στη γυναικεία σεξουαλική επιθυµία. Οι γυναίκες δεν εκφράζουν τις επιθυµίες τους, γιατί δεν επιτρέπεται να επιθυµούν και πολύ περισσότερο να τις απεικονίζουν στον καµβά. Ο µύθος του Πυγµαλίωνα, του καλλιτέχνη που δηµιουργεί τη γυναικεία µορφή σύµφωνα µε τους πόθους και τις επιθυµίες του ή η χρήση συµβολικών και άλλων µορφών από άνδρες εικαστικούς για την έκφραση της γυναικείας σεξουαλικότητας δεν έχει αντίστοιχο στα έργα γυναικών καλλιτέχνιδων. 32 Η Pollock 33, µάλιστα, αναφέρει ότι ακόµη και υποθετικά, η έκφραση της γυναικείας σεξουαλικότητας µέσα από την απεικόνιση του γυµνού ανδρικού σώµατος φαντάζει αδιανόητη. Η έµφυλη ταυτότητα του υποθετικού αποδέκτη του έργου τέχνης φαίνεται ότι επηρεάζει τον τρόπο απόδοσης του αρσενικού και του θηλυκού. Στην ιστορία της ευρωπαϊκής τέχνης οι παραγγελιοδότες, οι καλλιτέχνες αλλά και οι θεατές του έργου τέχνης είναι κατά κανόνα άνδρες. Οι γυναίκες, εκτός ελάχιστων εξαιρέσεων, είναι 29 Βαρίκα, ό.π., σσ. 124, Lenk, E., «The self-reflecting woman» στο Ecker, G. (ed), Feminist Aesthetics, The women s Press, London 1985, σ Berger, J., Η Εικόνα και το Βλέµµα, Οδυσσέας, Αθήνα 1993, σσ Nochin, ό.π., σσ Pollock, ό.π., σ. 76. Μετάφραση της συγγραφέως. 6

7 παρούσες ως απεικονιζόµενες. Αυτό σηµαίνει ότι ο «ιδανικός» θεατής, για τον οποίο προορίζεται το έργο τέχνης, είναι κατά κανόνα αρσενικός, ενώ η εικόνα της γυναίκας σχεδιάζεται για να τον κολακεύει. 34 Το ζήτηµα του άρρενος-«ιδανικού» θεατή θίγει εύστοχα κείµενο που φιλοξενείται στην «Εφηµερίδα των Κυριών» το 1889: 35 «Ο καλλιτέχνης προορίζει το έργον του δια τους άνδρας ίνα όθεν τούτο αρέσκη ανάγκη ο ανήρ να ευρίσκη εν αυτώ τας εικόνας, αίτινες τέρπουσι το πνεύµα και ικανοποιούσι τας αισθήσεις αυτού. Εκεί αναγνωρίζει εαυτόν εν κόσµω οικείω και απολαυστικώ». Η άνιση αυτή σχέση είναι τόσο βαθιά ενσωµατωµένη στην κουλτούρα µας, ώστε δοµεί ακόµη και τη συνείδηση πολλών γυναικών καλλιτέχνιδων, οι οποίες στο έργο τους φαίνεται ότι αναπαράγουν την ανδρική οπτική. Οι Ελληνίδες καλλιτέχνιδες της περιόδου, όταν απεικονίζουν γυναικείες µορφές, αποτυπώνουν συνήθως την εικόνα της ιδανικής γυναίκας, σύµφωνα µε τα πρότυπα και τις αντιλήψεις της εποχή, άλλοτε ως σύµβολο ερωτισµού που τέρπει τις ανδρικές επιθυµίες και φαντασιώσεις και άλλοτε ως σύµβολο αγνότητας και αθωότητας, που συµβάλλει στην κοινωνική αρµονία µε την ηθική και πνευµατική της ανωτερότητα. 36 Ιδιαίτερα στα πορτραίτα και στις συµβολικές απεικονίσεις γυναικών, οι µορφές παρουσιάζονται συνήθως εξιδανικευµένες, ωραιοποιηµένες σε µια ιδεαλιστική κατάσταση, όπου τονίζονται η σεµνότητα, η αρετή και η αγνότητά τους. 37 Την ερωτική διάσταση της γυναικείας µορφής προβάλλει «Ο ρεµβασµός» 38 της Μαρίας Σκούφου. Στο έργο απεικονίζεται µια νεαρή κοπέλα, ηµίγυµνη, µε ένα φιλήδονο χαµόγελο ικανοποίησης, έχοντας ολοκληρώσει τη µελέτη της στο βιολί. Στην ίδια κατεύθυνση κινείται και το έργο «Εις το Καλλωπιστήριον» 39 της Σοφίας Λασκαρίδου (εικ. 1). Εδώ η νεαρή γυναίκα ετοιµάζεται στην τουαλέτα της για τη διασκέδαση που θα ακολουθήσει, έχοντας πλάι της ένα άνδρα µε µονόκλ και βραδινό ένδυµα. 40 Το θέµα της γυναίκας στον καθρέφτη, µε ή χωρίς µυθολογικό περίβληµα, έχει µακρά παράδοση στην ιστορία της ευρωπαϊκής ζωγραφικής. Διαιωνίζει και 34 Berger, ό.π., σσ Κόµησσα Απραδίνη, «Η τέχνη και η γυνή», Εφηµερίς των Κυριών, τχ. 107, 26/3/1889, σ Βαρίκα, ό.π., σ Γκότση, ό.π., σ Πινακοθήκη, έτος ΙΕ, τχ. 171, 1/5/1915, σ Πινακοθήκη, έτος ΙΑ, τχ. 123, 1/5/1911, σ Βλ. σχετικά, Χαµαλίδη, Ε., «Ελληνίδες εικαστικοί στην καµπή του 19 ου προς τον 20ό αι. και στο Μεσοπόλεµο: υποδοχή µοντερνισµού και έµφυλη αναπαράσταση» στο Ντενίση, Σ. (επιµ.), Η Γυναικεία Εικαστική και Λογοτεχνική Παρουσία στα Περιοδικά Λόγου και Τέχνης ( ), Gutenberg, Αθήνα 2008, σσ

8 αναπαράγει κυρίαρχες αντιλήψεις σχετικά την εικόνα της γυναίκας, 41 αφήνοντας παράλληλα υπόνοιες για την «εγγενή» γυναικεία µαταιοδοξία και φιλαρέσκεια. Ο Παύλος Μαθιόπουλος, ο ζωγράφος που κατεξοχήν απεικόνισε τη µαταιοδοξία της ανερχόµενης αστικής τάξης της εποχής, αναφέρει χαρακτηριστικά: «Δεν το αρνούµαι [...] πρέπει να µεταχειριζόµαστε τη γυναίκα στην τέχνη όπως στη ζωή. Οφείλουµε να την κολακεύουµε [...]. Δεν προσφέρει τίποτα στην τέχνη µια ρυτίδα παραπάνω». 42 Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, ότι απουσιάζουν παντελώς απεικονίσεις ανδρών ή ηλικιωµένων γυναικών σε σκηνές καλλωπισµού. Η νεαρή γυναίκα που κοιτάζει τον εαυτό της στον καθρέφτη δεν λειτουργεί ως υποκείµενο του βλέµµατος, αλλά µετατρέπεται η ίδια σε θέαµα, αντικείµενο του βλέµµατος 43, προς τέρψη του «ιδανικού θεατή». Οι γυναίκες εγκλωβισµένες από τις δεσµεύσεις της κοινωνικής τάξης και του φύλου τους, µαθαίνουν να βλέπουν τον εαυτό τους εντός του οίκου. Ακόµη και την περίοδο του ιµπρεσιονισµού, όταν πληθαίνουν οι απεικονίσεις της ζωής στη σύγχρονη πόλη, οι γυναίκες καλλιτέχνιδες ασχολούνται κυρίως µε θέµατα της ιδιωτικής σφαίρας, την ανθογραφία και την προσωπογραφία ατόµων από το οικείο τους περιβάλλον. Διαπραγµατεύονται, επίσης, σκηνές της δηµόσιας ζωής, όπου ήταν αποδεκτή η παρουσία τους (βόλτα στην εξοχή ή στο πάρκο, βαρκάδα, θέατρο), όχι όµως περιοχές του δηµόσιου χώρου, ο οποίος αποτελούσε κατεξοχήν ανδρικό προνόµιο (µπαρ, καφέ, καµπαρέ). 44 Το πρότυπο του «ζωγράφου της µοντέρνας ζωής» που εισάγει ο Baudlaire το 1863, του κοσµοπολίτη, λάτρη των απολαύσεων, ο οποίος κινείται ινκόγκνιτο στο πλήθος, παρατηρεί και συλλέγει εµπειρίες, τροφοδοτώντας το έργο του, δεν φαίνεται να έχει αντίστοιχο στις γυναίκες καλλιτέχνιδες. 45 Ειδικά στην Ελλάδα µέχρι και τις πρώτες δεκαετίες του 20 ου αιώνα, οι γυναίκες των µεσαίων και αστικών στρωµάτων, από τα οποία προέρχονται στο 41 Το πρότυπο της γυναίκας-συζύγου στη εποχής αποτυπώνεται εύστοχα στο διήγηµα της Ελένης Πολιτάκη: «Αποφάσισε να νυµφευθή. Ήθελε να εύρη µιαν γυναίκα να είναι νοικοκυρά, φρόνιµος, να ηξεύρη ολίγα γράµµατάκια, ολίγην µουσικήν [ ], ολίγον εύµορφην ακόµη και κάπως νέαν διότι ήθελε να ειµπορή να υπερηφανεύεται, όταν στολισµένη θα την επεδείκνυεν, όπως υπερηφανεύετο, επιδεικνύων τον πλούτον του και κάθε άλλο κτήµα του ωραίον». Πολιτάκη, Ε., «Εάν ήτο ευτυχής», Εφηµερίς των Κυριών, τχ. 476, 9/2/1897, σ Σπητέρης, Τ., 3Αιώνες Νεοελληνικής Τέχνης ( ), τόµ. Β, Πάπυρος, Αθήνα 1979, σ Chadwick, ό.π., σσ Pollock, ό.π., σσ Βλ. επίσης, Garb, T., «Gender and representation» στο Frascina, F., Blake, N., Fer, B., Garb, T., Harrison, Ch., Modernity and modernism, French painting in 19 th century, Yale University Press, New Haven & London 1993, σσ Pollock, ό.π., σ

9 σύνολό τους οι καλλιτέχνιδες, αν και εµφανίζονται όλο και περισσότερο σε δηµόσιους χώρους διασκέδασης (περιπάτους, θεάµατα, πολιτιστικές εκδηλώσεις, ζαχαροπλαστεία), ωστόσο έχουν περιορισµένη ελευθερία κινήσεων και δεν νοµιµοποιούνται να κυκλοφορούν µόνες και χωρίς επιτήρηση. Ο δρόµος για τις ασυνόδευτες γυναίκες της αστικής τάξης παραµένει χώρος ξένος και εχθρικός. Οι γυναίκες προορίζονται να ζουν µακριά από τη «βοή του κόσµου», την ανηθικότητα και τις µολυσµατικές επιδράσεις της ζωής της πόλης, «βασίλισσες του οίκου τους», 46 χωρίς δικαίωµα να συγχρωτίζονται µε το πλήθος, να κοιτάζουν και να παρατηρούν. Στο πλαίσιο αυτό, οι Ελληνίδες καλλιτέχνιδες της περιόδου έχοντας περιορισµένη δυνατότητα πρόσβασης στη δηµόσια ζωή, επικεντρώνονται στην αποτύπωση στιγµιότυπων από την ιδιωτική σφαίρα. Ασχολούνται κυρίως µε πορτραίτα οικείων ατόµων ή ιδεαλιστικών µορφών, 47 νεκρές φύσεις, 48 ανθογραφίες, 49 εσωτερικά 50 και γενικότερα θέµατα, που η διαπραγµάτευσή τους δεν απαιτεί την έξοδο και την έκθεσή τους στο δηµόσιο χώρο. Στα θέµατα αυτά οι γυναικείες µορφές τοποθετούνται σ αυστηρά προσδιορισµένο, «συµπιεσµένο χώρο», ο οποίος, σύµφωνα µε την Pollock, δεν διαφοροποιεί απλά το ιδιωτικό από το δηµόσιο, αλλά σηµατοδοτεί και τα όρια της θηλυκότητας από την αρρενωπότητα. 51 Από τα θέµατα της ιδιωτικής ζωής, ιδιαίτερα προσφιλές είναι η «Αναγιγνώσκουσα» (εικ. 2). 52 Η δυνατότητα ανάγνωσης θα ανοίξει νέους δρόµους στις γυναίκες, συµβάλλοντας στη διαµόρφωση της συνείδησης φύλου. Χωρίς να 46 Βαρίκα, ό.π., σσ , Ενδεικτικά παραδείγµατα: Ασπριώτου, Κ., «Η έµπνευσις», Πινακοθήκη, έτος Ι, τχ. 110, 1/4/1910, σ. 28 Ασπριώτου, Κ., «Σπουδή», Παναθήναια, τχ. 211, 15/7/1909, σ. 186 Ασπριώτου, Κ., «Σπουδή», Παναθήναια, τ. ΚΓ, τχ. 276, 31/3/1912, σ. 331 Φλωρά, Θ., «Προσωπογραφία», Πινακοθήκη, έτος Α, τχ. 7, 1/9/1901, σ. 153 Σκούφου, Μ., «Εαρινή Αυγή», Ανατολή 20 ου αιώνος, τ. Α, τχ. 7, 1/9/1902, σ Ενδεικτικά έργα: Οικονοµίδου, Π., «Nature morte», Νέα Εστία, τ. Ζ, τχ. 74, 15/1/1930, σ. 68 Λεονταρίτη, Ρ., «Νεκρά φύσις», Νέα Εστία, τ. 21, τχ. 244, 15/12/1937, σ. 259 Αναγνωστοπούλου- Βρανίκα, Μ., «Nature morte», Νέα Εστία, τ. 14, τχ. 165, 1/11/1933, σ Ενδεικτικά παραδείγµατα: Χαϊκάλη, Μ., «Ανεµώνες», Νέα Εστία, τ. 15, τχ. 173, 1/3/1934, σ. 233 Ασπρογέρακα, Ε.Ν., «Χρυσάνθεµα», Νέα Εστία, τ. Θ, τχ. 103, 1/4/1931, σ. 369 Αργυρού, Τ., «Τριαντάφυλλα», Νέα Εστία, τ. 21, τχ. 245, 1/3/1937, σ Ενδεικτικά έργα: Σκούφου, Μ., «Διευθέτησις ανθέων», Ανατολή 20ού αιώνος, τ. Α, τχ. 9-10, 1/11/1902, σ. 333 Φλωρά, Θ., «Ρεµβασµός», Παναθήναια, τ. ΙΒ, τχ , 15/6/1906 Φλωρά, Θ., «Βραδινό», Ο Καλλιτέχνης, τχ. 12, 1/3/1911, σ. 377 Αλεξανδρίδου-Στεφανοπούλου, Χ., «Πορτραίτο», Νέα Εστία, τ. ΙΑ, τχ. 128, 15/4/1932, σ Pollock, ό.π., σσ Chadwick, ό.π., σ Ενδεικτικά έργα: Λασκαρίδου, Σ., «Σχέδιον δια τας Αθήνας», Πινακοθήκη, έτος Ζ, τχ. 74, 1/4/1907, σ. 40 Καναρέλλη, Ν., «Στο Γραφείο», Παρθενών, τ. 1, τχ. 7, 1/10/1928, σ. 223 Φλωρά, Θ., «Η Βασιλόπαις Μαρία», Ελληνική Επιθεώρησις, τ. ΣΤ, τχ , 30/9/1913, σ. 161 Φλωρά, Θ., «Εµπρός εις το παράθυρο», Παναθήναια, τχ , 15/12/1909, σ. 156 Φλωρά, Θ., «Πορτραίτο Αγγ. Παναγιωτάτου», Ελληνική Επιθεώρησις, τ. Λ, τχ. 349, 1/11/1936, σ. 10 Φλωρά, Θ., «Ανάγνωσις», Πινακοθήκη, έτος Ι, τχ. 111, 1/5/1910, σ. 65 Μπεκιάρη, Κ., «Η Μπέρτα», Ελληνική Επιθεώρησις, τ. Λ, τχ. 356, 1/6/1937, σ

10 αποµακρύνονται από την ιδιωτική σφαίρα, θα τις βοηθήσει να διευρύνουν τα ενδιαφέροντά τους σε τοµείς µέχρι τότε αποκλειστικό προνόµιο των ανδρών, θα τους επιτρέψει να παρακολουθήσουν τις πνευµατικές ανησυχίες της εποχής και θα αποτελέσει ένα σηµαντικό µέσο για τη διερεύνηση της ατοµικότητάς τους και τη διεκδίκηση του δικαιώµατός τους για προσωπικό χώρο και ελεύθερο χρόνο. 53 Κι ενώ απουσιάζουν, κατά βάση, οι σκηνές γυναικών των µέσων και αστικών στρωµάτων στο δηµόσιο χώρο, την ίδια περίοδο υπάρχει ένας µεγάλος αριθµός τοπίων και ηθογραφικών θεµάτων µε απεικονίσεις γυναικών στην ύπαιθρο σε διάφορες δραστηριότητες. 54 Η κοινωνική και οικονοµική οργάνωση του αγροτικού κόσµου µε τη διαφορετική αντίληψη του χρόνου και της εργασίας, επιτρέπει στις γυναίκες µεγαλύτερη ελευθερία κινήσεων και τους παρέχει περισσότερες δυνατότητες κοινωνικοποίησης, καθώς παρά το φυλετικό καταµερισµό των δραστηριοτήτων, η θέση τους δεν καθορίζεται από τον αυστηρό διαχωρισµό των σφαιρών δράσης των δύο φύλων που ισχύει στο αστικό περιβάλλον δηµόσιος βίος και έµµισθη εργασία για τον άνδρα, άµισθες ασχολίες εντός της οικίας για τη γυναίκα. 55 Στο «Λίχνισµα» 56 της Αλεξανδρίδου-Στεφανοπούλου, στο «Από την εργασία» 57 της Λασκαρίδου και σε πλήθος άλλων έργων µε σκηνές από την αγροτική ζωή, οι γυναίκες εργάζονται στην ύπαιθρο, συµµετέχοντας ενεργά στην αγροτική παραγωγή και στην κοινωνική ζωή του τόπου τους. Ακόµη και όταν ασχολούνται µε οικιακές εργασίες δεν αποµονώνονται και δεν εγκλωβίζονται στα στενά όρια του οίκου, αλλά αναπτύσσουν σχέσεις και καλλιεργούν την κοινωνικότητά τους. Στις «Ρόκες», 58 για παράδειγµα, της Αλεξανδρίδου-Στεφανοπούλου (εικ. 3) εµφανίζονται να γνέθουν συντροφιά µε τις οµόφυλές τους στην πλατεία του χωριού, το κέντρο του δηµόσιου χώρου της αγροτικής κοινότητας. Σε αντίθεση µε τη συχνή απεικόνιση γυναικών αγροτικών κοινωνιών σε χειρονακτικές εργασίες στην ύπαιθρο, αλλά και σε οικιακές δραστηριότητες, πολύ περιορισµένα είναι τα θέµατα που αφορούν την οικιακή εργασία στο αστικό περιβάλλον. Στο πλαίσιο του αρνητικού καθορισµού του κοινωνικού ρόλου των 53 Βαρίκα, ό.π., σσ Ενδεικτικά παραδείγµατα: Ασπρογέρακα, Ε., «Το παζάρι», Νέα Εστία, τ. 5, τχ. 50, 15/1/1929, σ. 57 Στεφάνου, Α., «Επιστροφή στο χωριό», Ελληνική Επιθεώρησις, τχ. 312, 1/10/1933, σ. 163 Ταρσούλη, Α., «Ελληνικό χωριό», Παρθενών, τ.1, τχ. 1, 1/3/1928, σ. 27 Ταρσούλη, Α., «Χωριατόσπιτο», Ελληνικά Φύλλα, τ. Α, τχ. 5, 1/7/1935, σ Βαρίκα, ό.π., σσ Νέα Εστία, τ. Ζ, τχ. 84, 15/6/193, σ Ανατολή 20ού αιώνος, τ. Α, τχ. 9-10, 1/11/1902, σ Νέα Εστία, τ. 4, τχ. 23 (47), 1/12/1928, σ

11 γυναικών, της πραγµοποίησης τους µέσα από το θεσµό της προίκας και του αποκλεισµού τους από τα περισσότερα επαγγέλµατα, η οικιακή εργασία, παρότι απαραίτητη για την επιβίωση της οικογένειας, υποτιµάται, δεν αναγνωρίζεται και αποκρύπτεται, όχι µόνο στη ζωή, αλλά και στην τέχνη. Στην Ελλάδα απουσιάζουν θέµατα που αφορούν πλύστρες, νταντάδες, τροφούς και γενικότερα γυναίκες τις εργατικής τάξης εν ώρα εργασίας. 59 Η Βαρίκα 60 αναφερόµενη στις αντιλήψεις για την οικιακή εργασία, γράφει: «Διασχίζοντας το κατώφλι του δηµόσιου χώρου (στη σάλα ή στον περίπατο της Κυριακής), οι γυναίκες έπρεπε να εξαφανίσουν µε το ντύσιµο και τη συµπεριφορά τους, κάθε απόδειξη παραγωγικής δραστηριότητας που κινδύνευε να σηµατοδοτήσει την οµοιότητα τους µε τους άνδρες». Και ενώ η χειρονακτική εργασία υποβαθµίζεται στην προσπάθεια των νέων κατοίκων των πόλεων να αποποιηθούν το πρόσφατο αγροτικό τους παρελθόν και να ανέλθουν κοινωνικά, προβάλλοντας την αεργία και τη σχόλη των θηλυκών µελών της οικογένειας ως απτή απόδειξη της οικονοµικής επιφάνειας του οίκου, το εργόχειρο είναι ίσως η µόνη χειρονακτική δραστηριότητα που φαίνεται αποδεκτή να αποτυπωθεί εικαστικά, καθώς πρόκειται για απασχόληση στον ελεύθερο χρόνο εντός της οικίας, που προβάλλει το χάρισµα της νοικοκυροσύνης των γυναικών των µεσαίων και αστικών στρωµάτων, χωρίς, όµως, να συνδέεται στενά µε τις βιοποριστικές ανάγκες της οικογένειας. Στο «Κέντηµα» 61 της Σοφίας Λασκαρίδου (εικ. 4), η οικοδέσποινα εµφανίζεται να κεντά καθισµένη αναπαυτικά σ ένα καναπέ, καλοντυµένη και µε επιµεληµένη κόµµωση, όπως επιβάλλουν οι κώδικες καλής συµπεριφοράς των γυναικών της αστικής τάξης της εποχής. Απόλυτα νοµιµοποιηµένη είναι η επαγγελµατική απασχόληση των γυναικών των κατώτερων οικονοµικά τάξεων µε την υφαντική και τη µοδιστρική, δραστηριότητες σύµφυτες µε τη γυναικεία φύση, οι οποίες θεωρούνται προέκταση των οικιακών καθηκόντων και παρότι έµµισθες, δεν ανατρέπουν τον παραδοσιακό διαχωρισµό της δηµόσιας και ιδιωτικής σφαίρας δράσης των δύο φύλων, καθώς µπορεί να λαµβάνουν χώρα και εντός του οίκου. Στο έργο «Η εργασία» 62 της Θάλειας Φλωρά απεικονίζεται µια κοπέλα µε πρόχειρα ρούχα, να ράβει µόνη και µακριά από τα αδιάκριτα βλέµµατα, στον κλειστό και περιχαρακωµένο χώρο του οίκου, ενώ το 59 Nochlin, ό.π., σσ Chadwick, ό.π., σσ Βαρίκα, ό.π., σσ Χαραυγή, τχ , 1/5/1914, σ Ανατολή 20ού αιώνος, τ. Α, τχ. 9-10, 1/11/1902, σ

12 τεχνητό φως στο «Νυχτέρι» 63 της Σοφίας Λασκαρίδου (εικ. 5) υποδηλώνει ότι η δραστηριότητα της νεαρής γυναίκας γίνεται βράδυ, προφανώς µετά την ολοκλήρωση των καθηµερινών ασχολιών και πάντως όχι σε βάρος των οικιακών της καθηκόντων. Συµπερασµατικά, παρότι η Καλλιρρόη Παρρέν, 64 στην προσπάθειά της να εξάρει τη γυναικεία καλλιτεχνική δηµιουργία, προκειµένου να αναδείξει τις ιδιαιτερότητες και τα προτερήµατα της, επικαλούµενη τον παράγοντα φύλο, δεν διστάζει να µιλήσει για την ύπαρξη «γυναικείας σχολής» που διαφοροποιείται από την ανδρική, αναφέροντας χαρακτηριστικά: «Η γυναικεία σχολή είναι ίσως η ατελεστέρα, αλλά και η καταλληλοτέρα όπως γεννήση εν τη ψυχή την συγκίνησιν, τον έρωτα, την αγάπην προς το καλόν», ωστόσο δεν µπορούµε να µιλήσουµε για «γυναικεία τέχνη», 65 καθώς οι Ελληνίδες εικαστικοί δεν είχαν πρόθεση να δηµιουργήσουν έργα που να αποτυπώνουν τη διαφορά ή τις ιδιαιτερότητες του φύλου τους. Παρόλα αυτά, το κοινωνικό φύλο φαίνεται ότι επηρεάζει ποικιλοτρόπως το έργο τους, συµβάλλοντας στη διαµόρφωση µιας εικαστικής ταυτότητας µε έµφυλα χαρακτηριστικά. 63 Πινακοθήκη, έτος ΙΑ, τχ. 123, 1/5/1911, σ «Αι Ελληνίδες εν τη Καλλιτεχνική Εκθέσει του Παρνασσού», Εφηµερίς των Κυριών, τχ. 163, 29/4/1980, σ Ιγγλέση-Αβδελά, ό.π., σ

13 Εικόνες Εικόνα 1. Σοφία Λασκαρίδου, «Εις το Kαλλωπιστήριον», Πινακοθήκη, έτος ΙΑ, τχ. 123, 1/5/1911, σ. 61. Εικόνα 2. Νίτσα Καναρέλλη, «Στο Γραφείο», Παρθενών, τ. 1, τχ. 7, 1/10/1928, σ Εικόνα 3. Χαρίκλεια Αλεξανδρίδου- Στεφανοπούλου, «Οι ρόκες», Νέα Εστία, τ. 4, τχ. 23 (47), 1/12/1928, σ

14 Εικόνα 4. Θάλεια Φλωρά, «Το κέντηµα», Χαραυγή, τχ , 1/5/1914, σ Εικόνα 5. Σοφία Λασκαρίδου, «Το νυχτέρι», Πινακοθήκη, έτος ΙΑ, τχ. 123, 1/5/1911, σ

Η αναγιγνώσκουσα στη νεοελληνική τέχνη: θεσµικές αλλαγές στην εκπαίδευση των γυναικών στην καµπή του 19ου προς τον 20ό αιώνα. Βασιλική Σαρακατσιάνου

Η αναγιγνώσκουσα στη νεοελληνική τέχνη: θεσµικές αλλαγές στην εκπαίδευση των γυναικών στην καµπή του 19ου προς τον 20ό αιώνα. Βασιλική Σαρακατσιάνου Η αναγιγνώσκουσα στη νεοελληνική τέχνη: θεσµικές αλλαγές στην εκπαίδευση των γυναικών στην καµπή του 19ου προς τον 20ό αιώνα Βασιλική Σαρακατσιάνου Η αναγιγνώσκουσα, η γυναίκα που διαβάζει καθισµένη αναπαυτικά

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γυναίκες καλλιτέχνες και δημόσιος χώρος στη σύγχρονη Ελλάδα: όροι και όρια μιας σχέσης Διάχυτη είναι στις μέρες μας η αντίληψη ότι πλέον οι αντιξοότητες, θεσμικές

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1 ΤΡΙΤΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΙΚΤΥΟΥ «ΕΛΕΝΗ ΣΚΟΥΡΑ» για την «Ενίσχυση της Συμμετοχής των Γυναικών που ανήκουν σε ευπαθείς κοινωνικά ομάδες» στις Θέματα Συνάντησης Ολοκλήρωση προτάσεων για την

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

Η λειτουργία της εκπαίδευσης στην κοινωνικοποίηση των ατόμων για το ρόλο των φύλων

Η λειτουργία της εκπαίδευσης στην κοινωνικοποίηση των ατόμων για το ρόλο των φύλων Η λειτουργία της εκπαίδευσης στην κοινωνικοποίηση των ατόμων για το ρόλο των φύλων Μάριος Βρυωνίδης 5ο Εκπαιδευτικό Συνέδριο ΟΕΛΜΕΚ - ΠΟΕΔ ΟΛΤΕΚ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ «Φύλο και Εκπαίδευση : Μια εξίσωση ισότητας» Σάββατο

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) Μαρία Πολυδούρη ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Το ποίηµα υπερασπίζεται µια ορισµένη ποιητική επιλογή. Ποια είναι αυτή και σε ποιο είδος

Διαβάστε περισσότερα

«ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΑΝΟΙΞΗ ΤΗΣ ΝΗΣΙΩΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΗ ΛΕΣΒΟ" ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ

«ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΑΝΟΙΞΗ ΤΗΣ ΝΗΣΙΩΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΗ ΛΕΣΒΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ «Ο Πολιτισμός ως εργαλείο Ανάπτυξης της Νησιωτικής Ελλάδας». «ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΑΝΟΙΞΗ ΤΗΣ ΝΗΣΙΩΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΗ ΛΕΣΒΟ" ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 18673 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16/12/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΕΙΜΕΝΟ Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Α. Ο συγγραφέας του παρόντος κειμένου παρουσιάζει τον προβληματισμό του αναφορικά με

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΓΕΝΟΥΣ ΘΗΛΥΚΟΥ; Ιστορική Εξέλιξη & Κοινωνική Ανάλυση

ΕΙΝΑΙ Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΓΕΝΟΥΣ ΘΗΛΥΚΟΥ; Ιστορική Εξέλιξη & Κοινωνική Ανάλυση ΕΙΝΑΙ Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΓΕΝΟΥΣ ΘΗΛΥΚΟΥ; Ιστορική Εξέλιξη & Κοινωνική Ανάλυση ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ & ΦΥΛΟ Μυστήριο αποτελεί τα τελευταία 20 χρόνια η συνεχής µείωση της συµµετοχής του γυναικείου φύλου στην επιστήµη των

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελµατικές επιλογές: Αποφασίζουν διαφορετικά µαθητές και µαθήτριες

Επαγγελµατικές επιλογές: Αποφασίζουν διαφορετικά µαθητές και µαθήτριες Επαγγελµατικές επιλογές: Αποφασίζουν διαφορετικά µαθητές και µαθήτριες Πηγή: http://www.rc.auth.gr/analekta/articles/4.4.doc Ο παράγοντας φύλο επιδρά στο επάγγελµα που ονειρεύονται αγόρια και κορίτσια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Φύλο, σεξουαλικότητα και σεξουαλικός προσανατολισµός. -Ιδιωτική ζωή, δηµόσιο νόηµα

Φύλο, σεξουαλικότητα και σεξουαλικός προσανατολισµός. -Ιδιωτική ζωή, δηµόσιο νόηµα Εισήγηση στo σεµινάριο «Σεξουαλικός Προσανατολισµός:Στάσεις-Επιλογές- Προβληµατισµοί». Θεσσαλονίκη, 9 Μαϊου 2005. Επιτροπή Κοινωνικής Πολιτικής -Κέντρο Συµβουλευτικής και Ψυχολογικής Υποστήριξης (ΚΕΣΥΨΥ),

Διαβάστε περισσότερα

ΙΓ ΠΕΡΙΟ ΟΣ ΠΡΟΕ ΡΕΥΟΜΕΝΗΣ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΣΥΝΟ ΟΣ Α ΣΥΝΕ ΡΙΑΣΗ ΛΖ. ευτέρα 21 εκεµβρίου 2009

ΙΓ ΠΕΡΙΟ ΟΣ ΠΡΟΕ ΡΕΥΟΜΕΝΗΣ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΣΥΝΟ ΟΣ Α ΣΥΝΕ ΡΙΑΣΗ ΛΖ. ευτέρα 21 εκεµβρίου 2009 ΙΓ ΠΕΡΙΟ ΟΣ ΠΡΟΕ ΡΕΥΟΜΕΝΗΣ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΣΥΝΟ ΟΣ Α ΣΥΝΕ ΡΙΑΣΗ ΛΖ ευτέρα 21 εκεµβρίου 2009 ΠΡΟΕ ΡΕΥΩΝ (Γρηγόριος Νιώτης): Το λόγο έχει η Βουλευτής Επικρατείας της Νέας ηµοκρατίας κ. Ευγενία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Α ) ΕΠΑΛ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Α ) ΕΠΑΛ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Α ) ΕΠΑΛ Α. Ο συγγραφέας στο απόσπασµα αυτό αναφέρεται στη διαφήµιση. Στην αρχή πιστοποιεί την κυριαρχία της σε όλους τους

Διαβάστε περισσότερα

Λόγου Παίγνιον Ψυχαγωγία, Τέχνη, Γλώσσα στο σχολείο. Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρία. Υπηρεσίες Πολιτιστικής Εκπαίδευσης. Καραϊσκάκη 28, Ψυρρή, Αθήνα

Λόγου Παίγνιον Ψυχαγωγία, Τέχνη, Γλώσσα στο σχολείο. Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρία. Υπηρεσίες Πολιτιστικής Εκπαίδευσης. Καραϊσκάκη 28, Ψυρρή, Αθήνα Λόγου Παίγνιον Ψυχαγωγία, Τέχνη, Γλώσσα στο σχολείο Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρία Υπηρεσίες Πολιτιστικής Εκπαίδευσης Καραϊσκάκη 28, Ψυρρή, Αθήνα Κατά κοινή αντίληψη στην λογοτεχνία, η μετάφραση οδηγεί

Διαβάστε περισσότερα

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ Τάξη: Γ ΕΠΑΛ Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητές: Κείμενο «Όπλο επιβίωσης» η δια βίου εκπαίδευση και η κατάρτιση. Στο ευρωπαϊκό προσκήνιο τίθεται

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

1. Ταυτότητα έρευνας

1. Ταυτότητα έρευνας Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εμπόδια στην Επαγγελματική Εξέλιξη των Γυναικών Στελεχών Ραφαηλίδου Κ. Μυροφόρα PhD, Σύμβουλος Γραφείου Διασύνδεσης ΟΠΑ To Γραφείο Διασύνδεσης συγχρηματοδοτείται από την

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Π.Ι.Ε.)

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση των δύο φύλων

Η θέση των δύο φύλων Η θέση των δύο φύλων Πηγή: ΣΧΕ ΙΑ ΡΑΣΗΣ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΩΝ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΩΝ ΥΠΕΡ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ Πηγή: www.draseis-gynaikon.gr 19/03/2007 Είναι γνωστό σε όλους ότι οι ρόλοι των δύο φύλων δεν προέκυψαν αυθαίρετα αλλά

Διαβάστε περισσότερα

8. Η ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥ ΤΑΛΕΝΤΟΥ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ

8. Η ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥ ΤΑΛΕΝΤΟΥ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ 8. Η ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥ ΤΑΛΕΝΤΟΥ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Πολυάριθµες είναι οι περιοχές όπου ένα ταλέντο ή µία χαρακτηριστική κλίση µπορεί να εκδηλωθεί. Το ταλέντο στα µαθηµατικά έχει ιδιαίτερα απασχολήσει την επιστηµονική

Διαβάστε περισσότερα

Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο

Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο Βασίλης Παυλόπουλος Τομέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Αθηνών Ανακοίνωση στο 7 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας, Λευκωσία,

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΕΠΑΛ 2013 ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΕΚΘΕΣΗ ΕΠΑΛ 2013 ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΚΘΕΣΗ ΕΠΑΛ 2013 ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1. Ο συγγραφέας προβληµατίζεται σχετικά µε τον τρόπο λειτουργίας της διαφήµισης εστιάζοντας στους κινδύνους που αυτή επιφέρει. Οι διαφηµίσεις, αποτέλεσµα της βιοµηχανοποίησης,

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Τίτλος: Κατοικίδια ζώα Βαθμίδα: 2 Τάξη: Ε Διάρκεια: 6 Χ 80 Περιγραφή Ενότητας Οι μαθητές/τριες εκφράζουν συναισθήματα και προβληματίζονται για θέματα που αφορούν τα κατοικίδια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Παιδεία στα νέα μέσα: ευκαιρίες και προκλήσεις

Παιδεία στα νέα μέσα: ευκαιρίες και προκλήσεις 1 Παιδεία στα νέα μέσα: ευκαιρίες και προκλήσεις Βάια Δουδάκη Εχουν διατυπωθεί πολλοί ορισμοί οι οποίοι επιχειρούν να περιγράψουν ή να προσδιορίσουν τι συνιστά την παιδεία στα μέσα. Ενας γενικός ορισμός

Διαβάστε περισσότερα

VII. ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ : ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΕΚΠ/ΚΩΝ ΕΥΚΑΙΡΙΩΝ ΚΑΤΑ ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΑΙ ΦΥΛΟ

VII. ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ : ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΕΚΠ/ΚΩΝ ΕΥΚΑΙΡΙΩΝ ΚΑΤΑ ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΑΙ ΦΥΛΟ VII. ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ : ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΕΚΠ/ΚΩΝ ΕΥΚΑΙΡΙΩΝ ΚΑΤΑ ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΑΙ ΦΥΛΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: 1.0 Αριθµός µαθητών στα σχολεία Πρωτοβάθµιας και ευτεροβάθµιας Εκπαίδευσης 2.0 Τριτοβάθµια Εκπαίδευση 83 Ισότητα

Διαβάστε περισσότερα

1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟ: Κοινωνικές ταυτότητες Οι κοινωνικές ταυτότητες είναι πολλές, είναι ιεραρχημένες και άνισες. Τις ταυτότητες τις αποκτάει ο άνθρωπος μέσα στην κοινωνία,

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας

3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας 3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας Η νεοκλασική θεωρία της προσφοράς εργασίας που αναπτύξαμε προηγουμένως υποστηρίζει ότι οι επιλογές

Διαβάστε περισσότερα

Papadoperakiselid(eikones)_Layout 1 /2211/12 2:10 PM Page 3 ΘΩΜΑΣ ΠΑΠΑΔΟΠΕΡΑΚΗΣ

Papadoperakiselid(eikones)_Layout 1 /2211/12 2:10 PM Page 3 ΘΩΜΑΣ ΠΑΠΑΔΟΠΕΡΑΚΗΣ ΘΩΜΑΣ ΠΑΠΑΔΟΠΕΡΑΚΗΣ Η ΕΚΙΜ ευχαριστεί τους Ελένη Παπαδοπεράκη, Μιχάλη Βασιλάκη, Μανώλη Μπετεινάκη, Κωνσταντίνο Σταυρακάκη, Στέλιο & Λένια Καστρινάκη & την εταιρία ΠΛΑΣΤΙΚΑ ΚΡΗΤΗΣ για τη συμβολή τους στην

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Δωρεάν προγράμματα γενικής εκπαίδευσης ενηλίκων

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Δωρεάν προγράμματα γενικής εκπαίδευσης ενηλίκων Δράμα 09-01-2014 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Δωρεάν προγράμματα γενικής εκπαίδευσης ενηλίκων Το Δημοτικό Κέντρο Δια Βίου Μάθησης (Κ.Δ.Β.Μ.) Δράμας, του Υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων, ενημερώνει όλους τους ενδιαφερόμενους

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΔΥΟ ΦΥΛΑ... Η άποψη της Εκκλησίας Η κοινωνική, ιατρική άποψη

ΤΑ ΔΥΟ ΦΥΛΑ... Η άποψη της Εκκλησίας Η κοινωνική, ιατρική άποψη ΤΑ ΔΥΟ ΦΥΛΑ... Η άποψη της Εκκλησίας Η κοινωνική, ιατρική άποψη 1 ΤΑ ΦΥΛΑ ΠΡΟ ΤΗΣ ΠΤΩΣΗΣ Η συγκλίνουσα άποψη των ερμηνευτών πατέρων της εκκλησίας μας είναι ότι κατά το σχέδιο του Θεού, αν δεν συνέβαινε

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Ένα πρόβλημα που μας αφορά όλους Το φαινόμενο της φτώχειας παραμένει κυρίαρχο στις σύγχρονες κοινωνίες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ A ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ A ΛΥΚΕΙΟΥ Κύρια έννοια: Φιλία ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ A ΛΥΚΕΙΟΥ «Ποια πρέπει να είναι τα κριτήρια επιλογής των φίλων µας;» ευτερεύουσες έννοιες: Κριτήρια επιλογής Ζητούµενο: Το θέµα Φιλία αποκαλείται το κοινωνικό συναίσθηµα

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Α. ΚΕΙΜΕΝΟ Β. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Κάποια από τα χαρακτηριστικά της ποίησης του Οδ. Ελύτη ειναι: η ποιητική προσέγγιση του κόσµου µε τις

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 Α. ΚΕΙΜΕΝΟ Β. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Κάποια από τα χαρακτηριστικά της ποίησης του Οδ. Ελύτη ειναι: η ποιητική προσέγγιση του κόσµου µε τις αισθήσεις,

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: GI_V_NEG_0_17443 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 11 / 12 / 2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΒΡΕΝΤΖΟΥ ΕΛΙΝΑ ΖΗΣΗ ΣΠΥΡΙΔΟΥΛΑ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΔΙΔΑΣΚΟΥΝ ΚΑΙ ΟΙ ΑΝΔΡΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

«ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ»

«ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» «ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» Σίμος Δανιηλίδης Δήμαρχος Συκεών, Μέλος Δ.Σ. ΚΕΔΚΕ Με ιδιαίτερη χαρά συμμετέχω στη 4 η Γενική Συνέλευση αποδήμων Αιρετών της Αυτοδιοίκησης. Γνωρίζετε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ PROJECT

ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ PROJECT ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ PROJECT Βασιλίσιν Μιχάλης, Δέφτο Χριστίνα, Ιλινιούκ Ίον, Κάσα Μαρία, Κουζμίδου Ελένη, Λαμπαδάς Αλέξης, Μάνε Χρισόστομος, Μάρκο Χριστίνα, Μπάμπη Χριστίνα, Σακατελιάν Λίλιτ, Σαχμπαζίδου

Διαβάστε περισσότερα

«Βασικά Μάιος 2011 ΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΦΙΛ. ΑΝΑΠΤΥΞΗ. Ελένη Άννα Καλούδη Σύµβουλος Σταδιοδροµίας Γ..

«Βασικά Μάιος 2011 ΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΦΙΛ. ΑΝΑΠΤΥΞΗ. Ελένη Άννα Καλούδη Σύµβουλος Σταδιοδροµίας Γ.. Εκπαιδευτικά Εργαστήρια Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας µε γενικό τίτλο «Βασικά Θέµατα για τη µετάβαση των νέων στην παραγωγική διαδικασία» Μάιος 2011 ΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΦΙΛ. ΠΩΣ Η ΑΥΤΟΕΙΚΟΝΑ ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ ΤΗΝ

Διαβάστε περισσότερα

Χαιρετισμός της Γενικής Γραμματέως Ισότητας των Φύλων κ.βάσως Κόλλια

Χαιρετισμός της Γενικής Γραμματέως Ισότητας των Φύλων κ.βάσως Κόλλια Χαιρετισμός της Γενικής Γραμματέως Ισότητας των Φύλων κ.βάσως Κόλλια «Στηρίζουμε τη γυναικεία επιχειρηματικότητα, προωθούμε τη συμμετοχή των γυναικών στα κέντρα λήψης αποφάσεων» Εκδήλωση της Δομής Ισότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ

ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ «Πλάθω τις εικόνες μου χαράζοντας κατευθείαν πάνω στο υλικό μου, όπως ο ζωγράφος σχεδιάζει ή πλάθει τις εικόνες του πάνω στον καμβά.» Η Βίκυ Τσαλαματά γεννήθηκε στην Αθήνα και

Διαβάστε περισσότερα

Σχήμα 20: Τύποι πληθυσμιακών πυραμίδων

Σχήμα 20: Τύποι πληθυσμιακών πυραμίδων IV.3. Οι πληθυσμιακές πυραμίδες Στην ανάλυση των πληθυσμιακών δομών κεντρικό ρόλο έχουν οι πληθυσμιακές πυραμίδες και οι αποκαλούμενοι δομικοί δείκτες. Η κατανομή του συνόλου των ατόμων ενός πληθυσμού

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΗΜΟΥ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ ΑΙΤΗΣΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΟΜΕΝΟΥ

ΚΕΝΤΡΟ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΗΜΟΥ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ ΑΙΤΗΣΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΟΜΕΝΟΥ Α.Π. Ηµερ... ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ & ΚΕΝΤΡΟ ΙΑ ΗΜΟΥ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ ΑΙΤΗΣΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΟΜΕΝΟΥ ΕΠΩΝΥΜΟ ΟΝΟΜΑ ΠΑΤΕΡΑ ΙΕΥΘΥΝΣΗ Τ.Κ. ΤΗΛΕΦΩΝΟ ΣΤΑΘΕΡΟ ΥΠΗΚΟΟΤΗΤΑ ΦΥΛΟ Άνδρας Γυναίκα ΟΝΟΜΑ ΟΝΟΜΑ ΜΗΤΕΡΑΣ ΗΜΟΣ ΚΑΤΟΙΚΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα 01. Γυναικεία Σεξουαλική Υγεία

Έρευνα 01. Γυναικεία Σεξουαλική Υγεία Έρευνα 01 Γυναικεία Σεξουαλική Υγεία 02 Την ισοτιµία και στον έρωτα διεκδικούν οι γυναίκες Για πρώτη φορά έρευνα αποκαλύπτει τα µυστικά της γυναικείας σεξουαλικότητας και ανατρέπει όσα ίσχυαν µέχρι σήµερα

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΛΥΚΟΠΟΥΛΩΝ ΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΛΥΚΟΠΟΥΛΩΝ Στον Προσκοπισµό οι νέοι έχουν την ευκαιρία να αποκτήσουν µια σειρά από εµπειρίες που συµβάλλουν στην φυσιολογική

Διαβάστε περισσότερα

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Συντονισμός χεριού-ματιού Βοηθούν στην ανάπτυξη των κινητικών δεξιοτήτων του παιδιού. Παίζω με τους κύβους

Διαβάστε περισσότερα

Project Α τετραμήνου Teenage Angst. Υπεύθυνες Καθηγήτριες: Κατερίνα Μανδρώνη Κάρεν Γεωργούδη Π.Π.Σ.Π.Α 2013-2014

Project Α τετραμήνου Teenage Angst. Υπεύθυνες Καθηγήτριες: Κατερίνα Μανδρώνη Κάρεν Γεωργούδη Π.Π.Σ.Π.Α 2013-2014 Project Α τετραμήνου Teenage Angst Υπεύθυνες Καθηγήτριες: Κατερίνα Μανδρώνη Κάρεν Γεωργούδη Π.Π.Σ.Π.Α 2013-2014 Το θέμα του project μας φέτος είναι τα εφηβικά άγχη και ανησυχίες. Πώς βλέπουμε τον εαυτό

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα Τράπεζας Θεμάτων ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ:ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΥΠΟΣ Μ.Μ.Ε

Κείμενα Τράπεζας Θεμάτων ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ:ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΥΠΟΣ Μ.Μ.Ε ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Κείμενα Τράπεζας Θεμάτων ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ:ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΥΠΟΣ Μ.Μ.Ε 18251/18351/20220 [Η (παρα)πληροφόρηση στο Διαδίκτυο] 18234/18275/20215 [Ο εθισμός στην τηλεόραση]

Διαβάστε περισσότερα

www.psychologyonline.gr Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι,

www.psychologyonline.gr Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι, Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι, Μετά την σύντοµη ανάπαυλα των Χριστουγεννιάτικων διακοπών µας, έφτασε ένας ορεξάτος και Ολόφρεσκος Νέος Χρόνος που κουβαλά µαζί

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΠΛΙ. ΤΟ ΝΕΟ ΕΙΚΑΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΠΑΙΔΙΑ και ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ προτείνουν στο ΣΤΑΘΜΟ»

ΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΠΛΙ. ΤΟ ΝΕΟ ΕΙΚΑΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΠΑΙΔΙΑ και ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ προτείνουν στο ΣΤΑΘΜΟ» ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΑΚΟ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ Βασ. Αλεξάνδρου 1 211 00 ΝΑΥΠΛΙΟ Τηλ.: 27520 28947 Fax: 27520 27960 e-mail education@pli.gr ΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΠΛΙ ΤΟ ΝΕΟ ΕΙΚΑΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΠΑΙΔΙΑ και ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΟ, ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ. ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΜΕ ΠΟΣΟΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΥΣ

ΦΥΛΟ, ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ. ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΜΕ ΠΟΣΟΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΥΣ ΔIOIKHTIKH ENHMEPΩΣH 105 ΦΥΛΟ, ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ. ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΜΕ ΠΟΣΟΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΥΣ Του: Γεώργιου Παστιάδη 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στόχος του άρθρου είναι να διερευνήσει την ύπαρξη πιθανών

Διαβάστε περισσότερα

Πέρασαν 101 χρόνια από την καθιέρωση της 8 ης ημέρας της γυναίκας.

Πέρασαν 101 χρόνια από την καθιέρωση της 8 ης ημέρας της γυναίκας. Αθήνα Μάρτιος 2011 ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΦΙΛΕΛΛΗΝΩΝ & ΨΥΛΛΑ 2 105 57 ΑΘΗΝΑ Τηλ 213.16.16.900 Fax 2103246165 Email: adedy@adedy.gr, adedy1@adedy.gr ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΓΥΝΑΙΚΩΝ Πέρασαν 101 χρόνια από την καθιέρωση

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. ΣΧΟΛΗ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΚΑΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ Ε.Α.Δ.Σ.Α. Μάθημα: ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΠΛΑΣΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Δ2

Τ.Ε.Ι. ΣΧΟΛΗ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΚΑΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ Ε.Α.Δ.Σ.Α. Μάθημα: ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΠΛΑΣΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Δ2 Τ.Ε.Ι. ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΚΑΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ _ ΤΜΗΜΑ Ε.Α.Δ.Σ.Α. _ Μάθημα: ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΠΛΑΣΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Δ2 ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Θεωρητικό + Εργαστηριακό ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΔΗΜΟΥ: ΛΥΚΟΒΡΥΣΗΣ-ΠΕΥΚΗΣ ΑΙΤΗΣΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΟΜΕΝΟΥ

ΚΕΝΤΡΟ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΔΗΜΟΥ: ΛΥΚΟΒΡΥΣΗΣ-ΠΕΥΚΗΣ ΑΙΤΗΣΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΟΜΕΝΟΥ Α.Π.... Ημερ.. ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ & ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩ Ν ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΕΝΤΡΟ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΔΗΜΟΥ: ΛΥΚΟΒΡΥΣΗΣ-ΠΕΥΚΗΣ ΑΙΤΗΣΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΟΜΕΝΟΥ ΕΠΩΝΥΜΟ ΟΝΟΜΑ ΠΑΤΕΡΑ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ Τ.Κ.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΠΟΡΙΚΟ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΕΜΠΟΡΙΚΟ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΕΜΠΟΡΙΚΟ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Εισήγηση: κ.γεωργίου Κασιμάτη, Προέδρου Ε.Β.Ε.Π. και Κ.Ε.Ε.Ε. με θέμα : «ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΕΙΑΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ» Το Σχέδιο υποστηρίζεται από την Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιχνίδια είναι δημιουργήματα του Ελληνικού πολιτισμού με ρίζες που φτάνουν στην

Διαβάστε περισσότερα

FOR IMMEDIATE RELEASE

FOR IMMEDIATE RELEASE FOR IMMEDIATE RELEASE Ίδρυµα ΕΣΤΕ Μάιος, 2014 JUERGEN TELLER: MACHO Ίδρυµα ΕΣΤΕ, Νέα Ιωνία Εγκαίνια: 20 Ιουνίου 2014, 19:30-22:30 ιάρκεια: 21 Ιουνίου 29 Οκτωβρίου, 2014 Ώρες Λειτουργίας, Τετάρτη: 12:00-20:00

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία.

Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία. Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία. Οικογενειακή Αγωγή Ι Σχολική Χρονιά: 2007 2008 Καθηγήτρια Οικιακής

Διαβάστε περισσότερα

«Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας

«Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας «Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας Οι παππούδες κ οι γιαγιάδες ανά τον κόσμο Κοινό εύρημα ότι όλοι επιθυμούν

Διαβάστε περισσότερα

, Ph.D. SYLLABUS 2009-2010

, Ph.D. SYLLABUS 2009-2010 ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΣΤΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ Γ. Κουλιεράκης, Ph.D. Ψυχολόγος της Υγείας SYLLABUS Ακαδηµαϊκό Έτος 2009-2010 ΒΑΣΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ M. Robin DiMatteo

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Ο Σ Σ Χ Ε Δ Ι Α Σ Μ Ο Σ 3 : Κ Α Τ Ο Ι Κ Ι Α / Α Κ Α Δ Η Μ Α Ι Κ Ο Ε Τ Ο Σ

Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Ο Σ Σ Χ Ε Δ Ι Α Σ Μ Ο Σ 3 : Κ Α Τ Ο Ι Κ Ι Α / Α Κ Α Δ Η Μ Α Ι Κ Ο Ε Τ Ο Σ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ III ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Ο Σ Σ Χ Ε Δ Ι Α Σ Μ Ο Σ 3 : Κ Α Τ Ο Ι Κ Ι Α / Α Κ Α Δ Η Μ Α Ι

Διαβάστε περισσότερα

Διδασκαλία της υφαντικής στο πλαίσιο της δράσης Πηνελόπη-Ghandi

Διδασκαλία της υφαντικής στο πλαίσιο της δράσης Πηνελόπη-Ghandi ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΓΙΑ Ε - ΣΤ ΤΑΞΗ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΕΥΕΛΙΚΤΗΣ ΖΩΝΗΣ Διδασκαλία της υφαντικής στο πλαίσιο της δράσης Πηνελόπη-Ghandi ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Ο παρακάτω σχεδιασμός

Διαβάστε περισσότερα

Η Εταιρία Εικαστικών Τεχνών και. στην Τεχνόπολη. www.periexomena.gr 21 ΧΡΟΝΙΑ ΜΕΤΑ

Η Εταιρία Εικαστικών Τεχνών και. στην Τεχνόπολη. www.periexomena.gr 21 ΧΡΟΝΙΑ ΜΕΤΑ 21 ΧΡΟΝΙΑ ΜΕΤΑ Με την συµπλήρωση 21 χρόνων λειτουργίας της «Εταιρίας Εικαστικών Τεχνών και Γραµµάτων» που εδρεύει και λειτουργεί στην Γλυφάδα, πραγµατοποίησαν µεγάλη αναδροµική έκθεση στην «ΤΕΧΝΟΠΟΛΙΣ»

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων 2.1. Εισαγωγικές έννοιες Ο επιστημονικός κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΟΜΜΩΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ 2000 μέχρι ΣΗΜΕΡΑ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΟΜΜΩΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ 2000 μέχρι ΣΗΜΕΡΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΟΜΜΩΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ 2000 μέχρι ΣΗΜΕΡΑ ΚΟΜ 102 Α'ΤΡΙΜΗΝΟ ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ 2014 ΕΒΔΟΜΑΔΑ 13 & 14 Βαδίζοντας προς το 2000, κάθε γυναίκα υιοθετεί το στυλ που της ταιριάζει. Το άπιαστο όνειρο του μοντέλου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΚΑΙ ΑΝΟΙΚΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΑΘΗΝΑ 2000 12 Η συγγραφική

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αικατερίνη Καλέρη, Αν. Καθηγήτρια το μάθημα Αισθητική διδάσκεται στο 4ο έτος, Ζ εξάμηνο εισάγει στις κλασσικές έννοιες και θεωρίες της φιλοσοφίας της τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Ντάκος, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος, Ροζίνα Κωστιάνη, Ρέα Μάνεση, STEDIMA S.A. www.stedima.gr

Γιώργος Ντάκος, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος, Ροζίνα Κωστιάνη, Ρέα Μάνεση, STEDIMA S.A. www.stedima.gr Εισαγωγή Έρευνα Stedima: Ισότητα και Ισορροπία στην εργασιακή και προσωπική ζωή των ανωτάτων στελεχών Γιώργος Ντάκος, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος, Ροζίνα Κωστιάνη, Ρέα Μάνεση, STEDIMA S.A. www.stedima.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧOΜΕΝΑ. Πρόλογος... 13. Εισαγωγή... 17

ΠΕΡΙΕΧOΜΕΝΑ. Πρόλογος... 13. Εισαγωγή... 17 ΠΕΡΙΕΧOΜΕΝΑ Πρόλογος.............................................. 13 Εισαγωγή.............................................. 17 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Η οδύσσεια της σεξουαλικής εξάρτησης: Διαπροσωπικές απόψεις....................

Διαβάστε περισσότερα

ΝΗΣΙΩΤΙΚΟΤΗΤΑ/ΜΙΑ ΣΠΟΥΔΗ ΣΕ ΕΝΑ ΤΟΠΟ

ΝΗΣΙΩΤΙΚΟΤΗΤΑ/ΜΙΑ ΣΠΟΥΔΗ ΣΕ ΕΝΑ ΤΟΠΟ ΝΗΣΙΩΤΙΚΟΤΗΤΑ/ΜΙΑ ΣΠΟΥΔΗ ΣΕ ΕΝΑ ΤΟΠΟ ΜASTERCLASS ΖΩΓΡΑΦΙΚΗΣ ΜΥΤΙΛΗΝΗ 22 ΕΩΣ 24 MAΪOY 2015 To Μasterclass Ζωγραφικής θα διεξαχθεί-συντονιστεί από τον Γιάννη Ζιώγα Αποτελεί μέρος της Εκδήλωσης Διατοπικής

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση εσωτερικής αξιολόγησης

Έκθεση εσωτερικής αξιολόγησης ΠΑΝΤΕΙΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Έκθεσηεσωτερικήςαξιολόγησης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟΠΡΟΓΡΑΜΜΑΣΠΟΥΔΩΝ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΚΑΙΕΦΑΡΜΟΓΕΣΣΤΗΝΚΟΙΝΩΝΙΚΗΠΟΛΙΤΙΚΗ, 2007 2009 ΛέκτοραςΜαρίαΣυμεωνάκη

Διαβάστε περισσότερα

Social Media World 26/6/2014. Προσεγγίσεις της τεχνολογίας από τη σκοπιά των σπουδών Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS Studies)

Social Media World 26/6/2014. Προσεγγίσεις της τεχνολογίας από τη σκοπιά των σπουδών Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS Studies) Social Media World 26/6/2014 Προσεγγίσεις της τεχνολογίας από τη σκοπιά των σπουδών Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS Studies) 1.Τι είναι τα STS; Σπουδές Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS) προσεγγίζουν

Διαβάστε περισσότερα

Προς µια γλωσσική πολιτική την εποχή της παγκοσµιοποίησης και του διαδικτύου: ο σχεδιασµός του ΚΕΓ

Προς µια γλωσσική πολιτική την εποχή της παγκοσµιοποίησης και του διαδικτύου: ο σχεδιασµός του ΚΕΓ Προς µια γλωσσική πολιτική την εποχή της παγκοσµιοποίησης και του διαδικτύου: ο σχεδιασµός του ΚΕΓ ηµήτρης Κουτσογιάννης Τµήµα Φιλολογίας Φιλοσοφική Σχολή, Α.Π.Θ. Επιστηµονικός συνεργάτης του ΚΕΓ dkoutsog@lit.auth.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α1. Β Α2. Γ Α3. Α Α4. Α5. Γ ΘΕΜΑ Β ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ B1. Α (Σωµατικά κύτταρα στην αρχή της µεσόφασης): 1, 4, 5, 6 Β (Γαµέτες): 2, 3, 7, 8 Β2. (Κάθε

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Κείμενο Τρίτη ηλικία

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Κείμενο Τρίτη ηλικία ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο Τρίτη ηλικία Η «τρίτη ηλικία» ή τα γηρατειά είναι μια συνεχιζόμενη και εξελισσόμενη διαδικασία, που αρχίζει σε διαφορετική στιγμή και εξελίσσεται με διαφορετικό ρυθμό. Ακόμη,

Διαβάστε περισσότερα

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού 1 η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού Το βιβλίο αυτό, του ψυχοθεραπευτή Gestalt Πέτρου Θεοδώρου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΦΟΡΟΣ και σε Ελληνική και

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

Έναρξη λειτουργίας ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΠΕΝΑΚΗ ΠΙΝΑΚΟΘΗΚΗ Ν. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΥ-ΓΚΙΚΑ. Συνέντευξη Τύπου, 21 Μαΐου 2012

Έναρξη λειτουργίας ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΠΕΝΑΚΗ ΠΙΝΑΚΟΘΗΚΗ Ν. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΥ-ΓΚΙΚΑ. Συνέντευξη Τύπου, 21 Μαΐου 2012 ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΠΕΝΑΚΗ ΠΙΝΑΚΟΘΗΚΗ Ν. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΥ-ΓΚΙΚΑ Έναρξη λειτουργίας Συνέντευξη Τύπου, 21 Μαΐου 2012 Η ΔΩΡΕΑ ΚΑΙ Η ΑΝΑΠΛΑΣΗ Το κτήριο της οδού Κριεζώτου 3, όπου έζησε και εργάστηκε για σαράντα χρόνια ο

Διαβάστε περισσότερα

χορηγός: έργο εξωφύλλου: Το νησί Μελάνι και παστέλ σε ρυζόχαρτο επικολλημένο σε μουσαμά, 2014 100χ100 εκ.

χορηγός: έργο εξωφύλλου: Το νησί Μελάνι και παστέλ σε ρυζόχαρτο επικολλημένο σε μουσαμά, 2014 100χ100 εκ. Μαρία Γιαννακάκη χορηγός: έργο εξωφύλλου: Το νησί Μελάνι και παστέλ σε ρυζόχαρτο επικολλημένο σε μουσαμά, 2014 100χ100 εκ. Μαρία Γιαννακάκη Ζ Ω Γ Ρ Α Φ Ι Κ Η Σεπτεμβρίος - Οκτώβριος 2014 Λεωφόρος Μακαρίου

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ (µικρές τάξεις ηµοτικού) Σχεδιασµός σεναρίου µε θέµα «Ο καιρός» µε τη χρήση λογισµικών γενικής χρήσης, οπτικοποίησης, διαδικτύου και λογισµικών εννοιολογικής χαρτογράφησης. ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Κεντρική Βιβλιοθήκη. Δομοκού 2 Σταθμός Λαρίσης ΤΚ.10440 Τηλ. 210-8810884 email:publibrath@yahoo.gr

Κεντρική Βιβλιοθήκη. Δομοκού 2 Σταθμός Λαρίσης ΤΚ.10440 Τηλ. 210-8810884 email:publibrath@yahoo.gr Κεντρική Βιβλιοθήκη Δομοκού 2 Σταθμός Λαρίσης ΤΚ.10440 Τηλ. 210-8810884 email:publibrath@yahoo.gr Δευτέρα 16 Ιουνίου, 11:00-1:00, το πρωί Πνευστά και κρουστά. Αντίθετοι κόσμοι κοινές μελωδίες Με τη συνοδεία

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη της Αυτογνωσίας και της ηµιουργικότητας. των Μαθητών του Λυκείου: Μία έρευνα ράση

Ανάπτυξη της Αυτογνωσίας και της ηµιουργικότητας. των Μαθητών του Λυκείου: Μία έρευνα ράση Ανάπτυξη της Αυτογνωσίας και της ηµιουργικότητας των Μαθητών του Λυκείου: Μία έρευνα ράση Στόχοι και άξονες της έρευνας-δράσης Στόχος του προγράµµατος ήταν η επιµόρφωση εκπαιδευτικών ευτεροβάθ- µιας εκπαίδευσης,

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΚΟΠΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ. Μιχάλης Αρφαράς

ΙΑΚΟΠΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ. Μιχάλης Αρφαράς ΙΑΚΟΠΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ Μιχάλης Αρφαράς «ΤΟ ΦΕΓΓΑΡΙ ΓΕΝΝΑΕΙ ΤΙΣ ΜΕΓΑΛΕΣ ΣΚΙΕΣ, Ο ΗΛΙΟΣ ΤΙΣ ΕΠΙΜΟΝΕΣ.» Η προσωπική διαδροµή του Μιχάλη Αρφαρά έχει να κάνει µε τη ΣΚΙΑ. Η γέννησή του σε µια χώρα σαν την Ελλάδα,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Δια βίου Εκπαίδευση και διάγνωση επιμορφωτικών αναγκών: Μια σχεδιασμένη παρέμβαση για την ενίσχυση των δυνάμεων της εργασίας H ΔΒΜ προϋποθέτειτοστρατηγικόσχεδιασμό,

Διαβάστε περισσότερα