Εικαστική γραφή και έµφυλες ταυτότητες στην Ελλάδα τις πρώτες δεκαετίες. του 20ού αιώνα. Βασιλική Σαρακατσιάνου

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Εικαστική γραφή και έµφυλες ταυτότητες στην Ελλάδα τις πρώτες δεκαετίες. του 20ού αιώνα. Βασιλική Σαρακατσιάνου"

Transcript

1 Εικαστική γραφή και έµφυλες ταυτότητες στην Ελλάδα τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα Βασιλική Σαρακατσιάνου Στην εικαστική γραφή της Ελλάδας των αρχών του 20 ου αιώνα δεν µπορεί να γίνει λόγος για θηλυκή εικονογραφία 1 που εκφράζει τη γυναικεία εµπειρία χρησιµοποιώντας στοιχεία που άµεσα ή έµµεσα, παραπέµπουν σε γυναικεία ανατοµικά χαρακτηριστικά, 2 καθώς τα περισσότερα έργα που συνειδητά κινούνται προς αυτή την κατεύθυνση εντοπίζονται τη δεκαετία του 70, υπό την επίδραση του γενικότερου προβληµατισµού της φεµινιστικής θεωρίας και κριτικής. Ωστόσο, εξετάζοντας την καλλιτεχνική δηµιουργία µέσα από το πρίσµα του κοινωνικού φύλου, προκύπτουν ενδιαφέροντα στοιχεία, σχετικά µε τη σηµασία του στη διαµόρφωση µια εικαστικής ταυτότητας µε έµφυλες αναφορές. Η παρούσα εργασία επιχειρεί να ανιχνεύσει αν και κατά πόσο το κοινωνικό φύλο επηρεάζει την καλλιτεχνική δηµιουργία της περιόδου και αν οι όποιες διαφοροποιήσεις σχετίζονται µε τον τρόπο που έχουν µάθει οι γυναίκες να αντιλαµβάνονται τον κόσµο και το σώµα τους, ζώντας µέσα σ ένα συγκεκριµένο κοινωνικό πλαίσιο το οποίο εδραιώνει, αναπαράγει και νοµιµοποιεί ευρέως αποδεκτές και εν τέλει αυτονόητες πεποιθήσεις σχετικά µε την εικόνα και τη θέση τους στην κοινωνία. Από τα κείµενα της κριτικής της περιόδου 3 προκύπτει ότι µόνιµο ζητούµενο για τη θετική αποτίµηση της γυναικείας εικαστικής παραγωγής, αποτελούν η καλαισθησία, η λεπτότητα, η επιµέλεια, η ευαισθησία, η αβρότητα, η τρυφερότητα, χαρακτηριστικά που στερεότυπα αποδίδονται στο γυναικείο φύλο και εκφράζουν την κοµψή και χαριτωµένη διάσταση της θηλυκότητας. Η πεποίθηση ότι τα έργα τέχνης 1 Βλ. σχετικά, Carson, F. - Pajaczkowska, C. (eds), Feminist visual culture, Edinburgh University Press, Edinburgh Σε άρθρο τους οι Ιγγλέση, Χ. - Αβδελά, Ε. αναφέρονται στις δύο τάσεις που έχουν διατυπωθεί όσον αφορά στη γυναικεία εικαστική δηµιουργία. Η πρώτη τάση αποδέχεται την ύπαρξη ενός γυναικείου τρόπου γραφής που χρησιµοποιεί ως µορφή και περιεχόµενο, ανατοµικά στοιχεία του γυναικείου σώµατος, ενώ η δεύτερη αρνείται την ύπαρξη εµφανών γυναικείων χαρακτηριστικών, κάνοντας λόγο για «γυναικεία ευαισθησία». Ιγγλέση, Χ. - Αβδελά, Ε., «Φεµινιστικές προσεγγίσεις στην Ιστορία της Τέχνης», Δίνη, τ. 5, Ιούνιος 1990, σ Βλ. σχετικά, Σαρακατσιάνου, Β., «Γυναίκες καλλιτέχνιδες και κριτικός λόγος» στο Ντενίση, Σ. (επιµ.), Η Γυναικεία Εικαστική και Λογοτεχνική Παρουσία στα Περιοδικά Λόγου και Τέχνης ( ), Gutenberg, Αθήνα 2008, σ

2 έχουν έµφυλα χαρακτηριστικά και ότι η «µεγάλη τέχνη» µε τα επικά ή ηρωικά θέµατα είναι δηµιούργηµα ανδρών, ενώ οι γυναίκες ασχολούνται εκ φύσεως µε παστέλ, πορτραίτα, µινιατούρες, ζωγραφική λουλουδιών και γενικότερα σκηνές από την ιδιωτική σφαίρα, έχει τις ρίζες της στο Διαφωτισµό, 4 διαπνέει όλη την ιδεολογία της βικτωριανής εποχής 5 και έχει αντίκτυπο στην πρόσληψη και υποδοχή της γυναικείας εικαστική παραγωγής µέχρι και τις αρχές του 20 ου αιώνα. Η Καλλιρρόη Παρρέν, 6 προκειµένου να αιτιολογήσει την προνοµιακή σχέση των γυναικών σε τοµείς όπως η ανθογραφία και η τοπιογραφία, επικαλείται εξωκαλλιτεχνικά κριτήρια και ιδιότητες που στερεότυπα αποδίδονται στο γυναικείο φύλο, όπως η φυσική κλίση των γυναικών προς την καλλιτεχνία και η επιµονή και η αγάπη τους για το ωραίο. Με αφορµή την Καλλιτεχνική Έκθεση του Παρνασσού γράφει: 7 «Ο ανήρ δύναται βεβαίως να απεικονίση εν άνθος µε όλην την φυσικήν των χρωµάτων του ζωηρότητα και τα κανονικά των γραµµών του σχήµατα, αλλ είναι δύσκολον δι αυτόν να σας κάµη να µαντεύσητε, να αισθανθήτε το άρωµά του, ως ο χρωστήρ γυναικός». Το 1971 η Linda Nochlin µε το άρθρο της «Γιατί δεν υπάρχουν σπουδαίες γυναίκες καλλιτέχνιδες;», 8 εγκαινιάζει ένα ευρύτερο θεωρητικό προβληµατισµό γύρω από τη σχέση του κοινωνικού φύλου µε τη γυναικεία εικαστική δηµιουργία, θέτοντας το ζήτηµα των επιπτώσεων της σχεδόν αδύνατης θεσµικά πρόσβασης των γυναικών στην καλλιτεχνική εκπαίδευση, τουλάχιστον µέχρι τα τέλη του 19 ου αιώνα, όταν αρχίζουν οι πρώτες διεκδικήσεις των γυναικών για το δικαίωµά τους στη µόρφωση, ενάντια στις προκαταλήψεις σχετικά µε τη θέση και το ρόλο τους στην κοινωνία. Στην Ελλάδα η στροφή των γυναικών προς την πνευµατική αγωγή και τις καλές τέχνες λειτουργεί αποσυµφορητικά, καθώς δεν διαταράσσει στις κοινωνικά 4 Ο Rousseau ήταν από τους πρώτους που διαχώρισε τις σφαίρες δράσης των δύο φύλων και επιχείρησε να αιτιολογήσει τις απόψεις του περί αδυναµίας των γυναικών να δηµιουργήσουν µεγάλη τέχνη σε βιολογικά καθορισµένα χαρακτηριστικά. Chadwick, W., Women, Art, and Society, Thames & Hudson, London 2007, σσ Οι ελάχιστες εξαιρέσεις καλλιτέχνιδων, όπως η Elizabeth Thompson και η Rosa Bohneur, οι οποίες θα ασχοληθούν µε θέµατα που η ακαδηµαϊκή ιεραρχία θεωρούσε πρωτεύοντα, δεν αναιρεί τον κανόνα. Chadwick, W., ό.π., σσ. 41, «Η ζωγραφική και αι γυναίκες», Εφηµερίς των Κυριών, τχ. 93, 11/12/1888, σσ «Αι Ελληνίδες εν τη Καλλιτεχνική Εκθέσει του Παρνασσού», Εφηµερίς των Κυριών, τχ. 163, 29/4/1890, σσ Η Nochlin υποστηρίζει ότι δεν υπάρχουν γυναικεία αντίστοιχα καλλιτεχνών όπως οι Michelangelo, Rembrandt, Delacroix κ.ά., γιατί η µεγάλη τέχνη δεν αποτελεί απλά έκφραση του συναισθηµατικού κόσµου ενός µεγαλοφυούς δηµιουργού, άλλα επηρεάζεται από κοινωνικούς παράγοντες και προϋποθέτει πολλά χρόνια εκπαίδευσης, η οποία, όµως, για αιώνες ήταν αποκλειστικό προνόµιο των ανδρών. Nochlin, L., Women, Art, and Power and Other Essays, Thames and Hudson, London 1989, σσ

3 προσδιορισµένες δραστηριότητες των δύο φύλων 9 και δεν µεταβάλλει το γυναικείο ιδεώδες. Αντίθετα προβάλλεται ως σύµφυτη µε τη γυναικεία φύση 10 και θεωρείται ότι µπορεί να συµβάλλει στην ενίσχυση των υπέρτατων γυναικείων αρετών - µητρότητα, νοικοκυροσύνη, φροντίδα για τους οικείους. 11 Η καλλιτεχνική εκπαίδευση των γυναικών δεν ανατρέπει την πρωτοκαθεδρία των ανδρών στην τριτοβάθµια εκπαίδευση και τις παγιωµένες αντιλήψεις του ανδροκρατούµενου καταµερισµού της εργασίας, 12 ενώ παράλληλα φαντάζει απόλυτα συµβατή µε τις θεωρίες που πρεσβεύουν την πνευµατική και διανοητική διαφοροποίηση των δύο φύλων. Η επιχειρηµατολογία του εγγενούς ελλείµµατος ευφυΐας των γυναικών και η απουσία χαρακτηριστικών µεγαλοφυΐας επιστρατεύονται για να αιτιολογήσουν την ερασιτεχνική ενασχόλησή τους µε τις εικαστικές τέχνες, νοµιµοποιώντας τον αποκλεισµό τους από τοµείς που απαιτούν υψηλή διανοητική διεργασία. Η Πολύµνια Λασκάρεως 13 αναφέρει ότι οι γυναίκες ακόµη και όταν ασχολούνται µε τις θετικές επιστήµες, «δεν πρόκειται περί σπουδών καθαρώς επιστηµονικών, πρόκειται περί στοιχειωδών αλλ' όχι επιπολαίων γνώσεων των διαφόρων φυσικών επιστηµών ων η άγνοια δεν επιτρέπεται πλέον». Η γυναικεία καλλιτεχνική δραστηριότητα είναι επιθυµητή, στο βαθµό που διατηρεί το µη επαγγελµατικό και διακοσµητικό της χαρακτήρα 14 και τελείται στο περιθώριο των οικιακών καθηκόντων, καθώς αποτελεί απτή απόδειξη της οικονοµικής επιφάνειας του άρρενος προστάτη του οίκου και λειτουργεί ως 9 Σπαθάκης, Α., «Περί του προορισµού του ανδρός και της γυναικός», Οικογένεια, τχ. 7, 15/2/1897, σσ Καλογερόπουλος, Δ.Ι., «Η Ελληνίς εν τη τέχνη», Οικογένεια, τχ. 11, 15/3/1897, σ Γκότση, Χ., Ο λόγος για τη γυναίκα και τη γυναικεία καλλιτεχνική δηµιουργία στην Ελλάδα (τέλη 19 ου - αρχές 20 ου αιώνα), δκτλ. διδ. διατριβή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης, Θεσσαλονίκη 2002, σσ Βλ. επίσης, «Η ζωγραφική και αι γυναίκες», ό.π., σσ. 1-2 Σερουΐου, Α.Ν., «Η Ελληνίς µορφούµενη ως καλλιτέχνις», Οικογένεια, τχ. 7, 15/2/1897, σσ Η Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου γράφει χαρακτηριστικά: «Η εργαζοµένη γυνή, ουδέποτε θα δυνηθή ως ο ανήρ ν ανοίξη νέους κόσµους εις τας τέχνας και τας επιστήµας». Παπαδοπούλου, Αλεξ., «Εργάζεται και εδώ η γυνή;», Φιλολογική Ηχώ, τχ. 28 (1896), σσ Λασκάρεως, Π., «Η θέσις της γυναικός εν τη σηµερινή κοινωνία», Ελληνική Επιθεώρησις, τχ , 1/9/1910, σσ Βλ. επίσης, Γκότση, ό.π., σσ «Η εκπαίδευσις των κορασίων και η κληρονοµικότης (κατά τον Γκυγιώ)», Εθνική Αγωγή, τχ. 3, 1/2/1901, σσ Η µόρφωση δεν σκόπευε, εκτός ελαχίστων περιπτώσεων, στην επαγγελµατική ενσωµάτωση, περισσότερο λειτουργούσε σαν τεκµήριο ταξικής προέλευσης. Το ποσοστό της επαγγελµατοποίησης του διπλώµατος µέσης ή ανώτερης εκπαίδευσης είναι σχεδόν µηδενικό. Σε αντίθεση µε τους άνδρες, οι γυναίκες συµµετέχουν στην παραγωγή µόνο σε τοµείς που δεν προϋποθέτουν καµία µόρφωση. Βλ. Τσουκαλάς, Κ., Εξάρτηση και Αναπαραγωγή. Ο κοινωνικός ρόλος των εκπαιδευτικών µηχανισµών στην Ελλάδα ( ), Θεµέλιο, Αθήνα 2006, σσ Επίσης, Σβώλου, Μ., «Διακοσµητική µόρφωση», στο Αβδελά, Ε. - Ψαρρά, Α. (επιµ), Ο Φεµινισµός στην Ελλάδα του Μεσοπολέµου. Μια ανθολογία, Γνώση, Αθήνα 1985, σσ

4 συµπλήρωµα της προίκας 15 για την εξασφάλιση του καλύτερου δυνατού γάµου. Η εξωοικιακή καλλιτεχνική δραστηριότητα των γυναικών και η δηµόσια προβολή τους αντιµετωπίζεται θετικά στην περίπτωση που τα παραγόµενα έργα προσφέρονται αφιλοκερδώς για φιλανθρωπικούς σκοπούς, αφού η φιλανθρωπία παρουσιάζεται ως φυσική προέκταση των µητρικών και συζυγικών καθηκόντων των γυναικών και ως παράγοντας ηθικοποίησης του συνόλου. 16 Στο πλαίσιο αυτό, η ίδρυση Καλλιτεχνικών Σχολών 17 µε ιδιωτική πρωτοβουλία, ανοίγει το δρόµο για τη θεσµικά οργανωµένη εκπαίδευση των γυναικών, έξω από τον περιορισµένο και αυστηρά περιχαρακωµένο χώρο του οίκου. Η σύσταση από το επίσηµο ελληνικό κράτος του τµήµατος «Γραφικής και Πλαστικής δια νεάνιδας» το 1894, 18 παρά τις αντιδράσεις, 19 ύστερα από «τας επανειληµµένας και επιµόνους αιτήσεις τινών εκ των εν τη Καλλιτεχνία ιδιωτικώς ασχολουµένων Ελληνίδων», 20 θα αποτελέσει µια ακόµη κατάκτηση προς αυτή την κατεύθυνση, χωρίς, όµως, να εξαλείφονται οι ανισότητες σε βάρος των γυναικών. Η χωριστή υπόσταση του τµήµατος, η πρόχειρη και ασαφής οργάνωση των τάξεων και του προγράµµατος σπουδών, η µη χορήγηση διπλώµατος στο τέλος της φοίτησης υποβιβάζουν το επίπεδο της γυναικείας καλλιτεχνικής εκπαίδευσης και περιορίζουν τις επαγγελµατικές τους προοπτικές. 21 Ο αποκλεισµός, επίσης, των γυναικών από την παρακολούθηση του µαθήµατος της γυµνογραφίας και τη σπουδή από γυµνό µοντέλο, πρακτική που δεν αποτελεί αποκλειστικά ελληνικό φαινόµενο 22 και ο περιορισµός τους «εις την σπουδήν Στοιχειώδους Γραφικής, εις την αντιγραφήν τοπίων και ανθέων δι απλής 15 Βαρίκα, Ε., Η εξέγερση των Κυριών. Η Γένεση µιας Φεµινιστικής Συνείδησης στην Ελλάδα , Κατάρτι, Αθήνα 2004, σ Γκότση, ό.π., σσ Το 1887, για παράδειγµα, ιδρύεται η Καλλιτεχνική Σχολή για Γυναίκες από την Καλλιρρόη Παρρέν και το 1898 η Καλλιτεχνική Σχολή Κυριών από την Εταιρία Φιλοτέχνων. Βλ. σχετικά, Σχολινάκη- Χελιώτη, Χ., Ελληνίδες Ζωγράφοι, δκτλ. διδ. διατριβή, Πανεπιστήµιο Αθηνών, Αθήνα 1990, σσ Βλ. σχετικά, Γκότση, ό.π., σσ Σχολινάκη-Χελιώτη, ό.π., σσ Μερτύρη, Α., Η καλλιτεχνική εκπαίδευση των Νέων στην Ελλάδα ( ), Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας Γενικής Γραµµατείας Νέας Γενιάς, Αθήνα 2000, σσ Γαϊτανοπούλου, Α., «Η Ελληνίς εν τη Καλλιτεχνία» στο Σβορώνου, Ε., Μικρασιατικόν Ηµερολόγιον του έτους 1910, τοµ. 4, σσ Η Σοφία Λασκαρίδου αναφέρει ότι δεχόταν ανώνυµα, υβριστικά γράµµατα, ακόµη και ότι θα έριχναν βιτριόλι «στο ωραίο σου µουτράκι αν τολµήσης να µπης στο Πολυτεχνείο». Λασκαρίδου, Σ., Από το Ηµερολόγιό µου. Θύµησες και Στοχασµοί, Αθήνα 1955, σ «Αι Ελληνίδες καλλιτέχνιδες», Πινακοθήκη, έτος Ι, τχ. 110, 1/4/1910, σσ Επίσης, Γαϊτανοπούλου, ό.π., σ Γκότση, ό.π., σ. 251 Σχολινάκη-Χελιώτη, ό.π., σ Nochlin, ό.π., σσ

5 φωτοσκιάσεως ή και διά χρωµάτων», 23 τους στερούσε εκ προοιµίου τη δυνατότητα να ασχοληθούν µε θέµατα που παραδοσιακά ιεραρχούνται ως πρωτεύοντα, επηρεάζοντας τις θεµατογραφικές τους επιλογές. Χαρακτηριστική είναι απουσία απεικονίσεων του ανδρικού γυµνού σώµατος από γυναίκες εικαστικούς, καθώς είναι αποδεκτό να εµφανίζεται µια γυναίκα γυµνή ως µοντέλο σε µια οµάδα ανδρών, το αντίθετο, όµως, φαντάζει ανεπίτρεπτο. Εξαιρετικά περιορισµένα είναι και τα θέµατα µε γυναικεία γυµνά φιλοτεχνηµένα από γυναίκες δηµιουργούς. 24 Στην Ελλάδα δεν έχουµε περιπτώσεις καλλιτέχνιδων που ασχολήθηκαν συστηµατικά µε το γυναικείο γυµνό, όπως η Suzanne Valadon και η Paula Modersohn-Becker, 25 οι οποίες σπάζοντας τα στεγανά του διαχωρισµού των χώρων δράσης των δύο φύλων, εντάχθηκαν στους καλλιτεχνικούς κύκλους της εποχής τους και έζησαν από κοντά την µποέµικη ζωή του Παρισιού στις αρχές του αιώνα. Οι συνθήκες ζωής στην Ελλάδα την αντίστοιχη περίοδο, δεν επιτρέπουν συνταρακτικές ανατροπές στον τρόπο ζωής των γυναικών καλλιτέχνιδων, που θα µπορούσαν δυνητικά να σηµατοδοτήσουν αλλαγές τις θεµατογραφικές τους επιλογές. Το ζήτηµα της πρόσβασης των γυναικών στο µάθηµα του γυµνού, πέρα από την επιχειρηµατολογία περί ηθικής, 26 υποκρύπτει ένα βαθύτερο φόβο διασάλευσης των καθιερωµένων από τις κυρίαρχες αντιλήψεις, χώρων δράσης των δύο φύλων. Σε µια κοινωνία που παγιώνει την αντίθεση ανάµεσα στις ασχολίες κάθε φύλου, η διεκδίκηση ίσων ευκαιριών στην καλλιτεχνική εκπαίδευση από την πλευρά των γυναικών, 27 φανερώνει την πρόθεσή τους να χρησιµοποιήσουν τη µόρφωση όπως και οι άνδρες, για την προσωπική τους ολοκλήρωση, την κοινωνική τους ένταξη και την επαγγελµατική τους εξέλιξη, 28 προοιωνίζοντας την έξοδο τους σε τοµείς της δηµόσιας σφαίρας κλειστούς και απρόσιτους µέχρι τώρα σε αυτές. Η σπουδή του ανδρικού γυµνού, εκτός από τις όποιες επαγγελµατικές προοπτικές, θα σηµάνει αλλαγές στην οπτική των γυναικών και στη στάση τους απέναντι στον κόσµο. Οι γυναίκες ως παθητικά και ετεροκαθοριζόµενα άτοµα, που 23 Μερτύρη, ό.π., σ Η ενασχόληση των γυναικών µε το γυµνό είναι συµπτωµατική. Ελάχιστα είναι τα παραδείγµατα γυµνών φιλοτεχνηµένα από γυναίκες καλλιτέχνιδες στον περιοδικό τύπο της εποχής: Διαµαντοπούλου, Π., «Γυµνό», Νέα Εστία, τ. 17, τχ. 194, 15/1/1935, σ. 80 Κωλέττη, Μ., «Γυµνό», Φιλότεχνος, τ. Β, τχ. 8-9, 1/3/1927, σ. 247 Μαρκογιαννάκη, Ε., «Στην Ακρογιαλιά», Κρητικές σελίδες, τχ. 1, 1/2/1936, σ. 2 Ναταρίδου, Κ., «Γυµνό», Νεοελληνικά Γράµµατα, τχ. 26, 6/10/1935, σ. 9 Παγκάλου, Ζ., «Εύα», Νέα Εστία, τ. 15, τχ. 178, 15/5/1934, σ Chadwick, ό.π., σσ «Η τέχνη εις διωγµόν», Εφηµερίς των Κυριών, τχ. 947, 1/5/1908, σσ Μερτύρη, ό.π., σ. 262 Γκότση, ό.π., σσ Βαρίκα, ό.π., σσ. 83,

6 αποκτούν κοινωνική οντότητα µέσω του πατέρα πριν από το γάµο και του συζύγου µετά το γάµο, 29 ταγµένες στην εκπλήρωση των οικιακών και µητρικών τους καθηκόντων, µαθαίνουν να βλέπουν τον εαυτό τους µέσα από τους άλλους. Η σχέση της γυναίκας µε τον εαυτό της µοιάζει µε την εικόνα του καθρέφτη. Μόνο που στην περίπτωση αυτή, ο καθρέφτης αποτελεί το βλέµµα των άλλων. 30 Ο Berger 31 γράφει: «Το να έχεις γεννηθεί γυναίκα, ισοδυναµούσε µε το να έχει γεννηθεί σ ένα προσδιορισµένο και περιορισµένο χώρο. Μια γυναίκα πρέπει συνεχώς να παρατηρεί τον εαυτό της. Συντροφεύεται σχεδόν συνεχώς από την εικόνα του ίδιου της του εαυτού [...]. Οι άνδρες δρουν και οι γυναίκες εµφανίζονται. Οι άνδρες κοιτάζουν τις γυναίκες. Οι γυναίκες παρατηρούν τον εαυτό τους όταν τις κοιτάζουν». Η θεσµοθετηµένη µελέτη του ανδρικού γυµνού θα υποχρεώσει τις γυναίκες καλλιτέχνιδες να εκπαιδεύσουν το βλέµµα τους στην παρατήρηση του άλλου, µεταβάλλοντάς τες σταδιακά, από αντικείµενο και αποδέκτη του ανδρικού βλέµµατος και της ανδρικής επιθυµίας, σε υποκείµενο όρασης µε δικαίωµα στην επιθυµία, την οποία κάποια στιγµή θα εξωτερικεύσουν και θα εκφράσουν. Πάντως, την περίοδο που εξετάζουµε δεν υπάρχουν έργα που αναφέρονται στη γυναικεία σεξουαλική επιθυµία. Οι γυναίκες δεν εκφράζουν τις επιθυµίες τους, γιατί δεν επιτρέπεται να επιθυµούν και πολύ περισσότερο να τις απεικονίζουν στον καµβά. Ο µύθος του Πυγµαλίωνα, του καλλιτέχνη που δηµιουργεί τη γυναικεία µορφή σύµφωνα µε τους πόθους και τις επιθυµίες του ή η χρήση συµβολικών και άλλων µορφών από άνδρες εικαστικούς για την έκφραση της γυναικείας σεξουαλικότητας δεν έχει αντίστοιχο στα έργα γυναικών καλλιτέχνιδων. 32 Η Pollock 33, µάλιστα, αναφέρει ότι ακόµη και υποθετικά, η έκφραση της γυναικείας σεξουαλικότητας µέσα από την απεικόνιση του γυµνού ανδρικού σώµατος φαντάζει αδιανόητη. Η έµφυλη ταυτότητα του υποθετικού αποδέκτη του έργου τέχνης φαίνεται ότι επηρεάζει τον τρόπο απόδοσης του αρσενικού και του θηλυκού. Στην ιστορία της ευρωπαϊκής τέχνης οι παραγγελιοδότες, οι καλλιτέχνες αλλά και οι θεατές του έργου τέχνης είναι κατά κανόνα άνδρες. Οι γυναίκες, εκτός ελάχιστων εξαιρέσεων, είναι 29 Βαρίκα, ό.π., σσ. 124, Lenk, E., «The self-reflecting woman» στο Ecker, G. (ed), Feminist Aesthetics, The women s Press, London 1985, σ Berger, J., Η Εικόνα και το Βλέµµα, Οδυσσέας, Αθήνα 1993, σσ Nochin, ό.π., σσ Pollock, ό.π., σ. 76. Μετάφραση της συγγραφέως. 6

7 παρούσες ως απεικονιζόµενες. Αυτό σηµαίνει ότι ο «ιδανικός» θεατής, για τον οποίο προορίζεται το έργο τέχνης, είναι κατά κανόνα αρσενικός, ενώ η εικόνα της γυναίκας σχεδιάζεται για να τον κολακεύει. 34 Το ζήτηµα του άρρενος-«ιδανικού» θεατή θίγει εύστοχα κείµενο που φιλοξενείται στην «Εφηµερίδα των Κυριών» το 1889: 35 «Ο καλλιτέχνης προορίζει το έργον του δια τους άνδρας ίνα όθεν τούτο αρέσκη ανάγκη ο ανήρ να ευρίσκη εν αυτώ τας εικόνας, αίτινες τέρπουσι το πνεύµα και ικανοποιούσι τας αισθήσεις αυτού. Εκεί αναγνωρίζει εαυτόν εν κόσµω οικείω και απολαυστικώ». Η άνιση αυτή σχέση είναι τόσο βαθιά ενσωµατωµένη στην κουλτούρα µας, ώστε δοµεί ακόµη και τη συνείδηση πολλών γυναικών καλλιτέχνιδων, οι οποίες στο έργο τους φαίνεται ότι αναπαράγουν την ανδρική οπτική. Οι Ελληνίδες καλλιτέχνιδες της περιόδου, όταν απεικονίζουν γυναικείες µορφές, αποτυπώνουν συνήθως την εικόνα της ιδανικής γυναίκας, σύµφωνα µε τα πρότυπα και τις αντιλήψεις της εποχή, άλλοτε ως σύµβολο ερωτισµού που τέρπει τις ανδρικές επιθυµίες και φαντασιώσεις και άλλοτε ως σύµβολο αγνότητας και αθωότητας, που συµβάλλει στην κοινωνική αρµονία µε την ηθική και πνευµατική της ανωτερότητα. 36 Ιδιαίτερα στα πορτραίτα και στις συµβολικές απεικονίσεις γυναικών, οι µορφές παρουσιάζονται συνήθως εξιδανικευµένες, ωραιοποιηµένες σε µια ιδεαλιστική κατάσταση, όπου τονίζονται η σεµνότητα, η αρετή και η αγνότητά τους. 37 Την ερωτική διάσταση της γυναικείας µορφής προβάλλει «Ο ρεµβασµός» 38 της Μαρίας Σκούφου. Στο έργο απεικονίζεται µια νεαρή κοπέλα, ηµίγυµνη, µε ένα φιλήδονο χαµόγελο ικανοποίησης, έχοντας ολοκληρώσει τη µελέτη της στο βιολί. Στην ίδια κατεύθυνση κινείται και το έργο «Εις το Καλλωπιστήριον» 39 της Σοφίας Λασκαρίδου (εικ. 1). Εδώ η νεαρή γυναίκα ετοιµάζεται στην τουαλέτα της για τη διασκέδαση που θα ακολουθήσει, έχοντας πλάι της ένα άνδρα µε µονόκλ και βραδινό ένδυµα. 40 Το θέµα της γυναίκας στον καθρέφτη, µε ή χωρίς µυθολογικό περίβληµα, έχει µακρά παράδοση στην ιστορία της ευρωπαϊκής ζωγραφικής. Διαιωνίζει και 34 Berger, ό.π., σσ Κόµησσα Απραδίνη, «Η τέχνη και η γυνή», Εφηµερίς των Κυριών, τχ. 107, 26/3/1889, σ Βαρίκα, ό.π., σ Γκότση, ό.π., σ Πινακοθήκη, έτος ΙΕ, τχ. 171, 1/5/1915, σ Πινακοθήκη, έτος ΙΑ, τχ. 123, 1/5/1911, σ Βλ. σχετικά, Χαµαλίδη, Ε., «Ελληνίδες εικαστικοί στην καµπή του 19 ου προς τον 20ό αι. και στο Μεσοπόλεµο: υποδοχή µοντερνισµού και έµφυλη αναπαράσταση» στο Ντενίση, Σ. (επιµ.), Η Γυναικεία Εικαστική και Λογοτεχνική Παρουσία στα Περιοδικά Λόγου και Τέχνης ( ), Gutenberg, Αθήνα 2008, σσ

8 αναπαράγει κυρίαρχες αντιλήψεις σχετικά την εικόνα της γυναίκας, 41 αφήνοντας παράλληλα υπόνοιες για την «εγγενή» γυναικεία µαταιοδοξία και φιλαρέσκεια. Ο Παύλος Μαθιόπουλος, ο ζωγράφος που κατεξοχήν απεικόνισε τη µαταιοδοξία της ανερχόµενης αστικής τάξης της εποχής, αναφέρει χαρακτηριστικά: «Δεν το αρνούµαι [...] πρέπει να µεταχειριζόµαστε τη γυναίκα στην τέχνη όπως στη ζωή. Οφείλουµε να την κολακεύουµε [...]. Δεν προσφέρει τίποτα στην τέχνη µια ρυτίδα παραπάνω». 42 Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, ότι απουσιάζουν παντελώς απεικονίσεις ανδρών ή ηλικιωµένων γυναικών σε σκηνές καλλωπισµού. Η νεαρή γυναίκα που κοιτάζει τον εαυτό της στον καθρέφτη δεν λειτουργεί ως υποκείµενο του βλέµµατος, αλλά µετατρέπεται η ίδια σε θέαµα, αντικείµενο του βλέµµατος 43, προς τέρψη του «ιδανικού θεατή». Οι γυναίκες εγκλωβισµένες από τις δεσµεύσεις της κοινωνικής τάξης και του φύλου τους, µαθαίνουν να βλέπουν τον εαυτό τους εντός του οίκου. Ακόµη και την περίοδο του ιµπρεσιονισµού, όταν πληθαίνουν οι απεικονίσεις της ζωής στη σύγχρονη πόλη, οι γυναίκες καλλιτέχνιδες ασχολούνται κυρίως µε θέµατα της ιδιωτικής σφαίρας, την ανθογραφία και την προσωπογραφία ατόµων από το οικείο τους περιβάλλον. Διαπραγµατεύονται, επίσης, σκηνές της δηµόσιας ζωής, όπου ήταν αποδεκτή η παρουσία τους (βόλτα στην εξοχή ή στο πάρκο, βαρκάδα, θέατρο), όχι όµως περιοχές του δηµόσιου χώρου, ο οποίος αποτελούσε κατεξοχήν ανδρικό προνόµιο (µπαρ, καφέ, καµπαρέ). 44 Το πρότυπο του «ζωγράφου της µοντέρνας ζωής» που εισάγει ο Baudlaire το 1863, του κοσµοπολίτη, λάτρη των απολαύσεων, ο οποίος κινείται ινκόγκνιτο στο πλήθος, παρατηρεί και συλλέγει εµπειρίες, τροφοδοτώντας το έργο του, δεν φαίνεται να έχει αντίστοιχο στις γυναίκες καλλιτέχνιδες. 45 Ειδικά στην Ελλάδα µέχρι και τις πρώτες δεκαετίες του 20 ου αιώνα, οι γυναίκες των µεσαίων και αστικών στρωµάτων, από τα οποία προέρχονται στο 41 Το πρότυπο της γυναίκας-συζύγου στη εποχής αποτυπώνεται εύστοχα στο διήγηµα της Ελένης Πολιτάκη: «Αποφάσισε να νυµφευθή. Ήθελε να εύρη µιαν γυναίκα να είναι νοικοκυρά, φρόνιµος, να ηξεύρη ολίγα γράµµατάκια, ολίγην µουσικήν [ ], ολίγον εύµορφην ακόµη και κάπως νέαν διότι ήθελε να ειµπορή να υπερηφανεύεται, όταν στολισµένη θα την επεδείκνυεν, όπως υπερηφανεύετο, επιδεικνύων τον πλούτον του και κάθε άλλο κτήµα του ωραίον». Πολιτάκη, Ε., «Εάν ήτο ευτυχής», Εφηµερίς των Κυριών, τχ. 476, 9/2/1897, σ Σπητέρης, Τ., 3Αιώνες Νεοελληνικής Τέχνης ( ), τόµ. Β, Πάπυρος, Αθήνα 1979, σ Chadwick, ό.π., σσ Pollock, ό.π., σσ Βλ. επίσης, Garb, T., «Gender and representation» στο Frascina, F., Blake, N., Fer, B., Garb, T., Harrison, Ch., Modernity and modernism, French painting in 19 th century, Yale University Press, New Haven & London 1993, σσ Pollock, ό.π., σ

9 σύνολό τους οι καλλιτέχνιδες, αν και εµφανίζονται όλο και περισσότερο σε δηµόσιους χώρους διασκέδασης (περιπάτους, θεάµατα, πολιτιστικές εκδηλώσεις, ζαχαροπλαστεία), ωστόσο έχουν περιορισµένη ελευθερία κινήσεων και δεν νοµιµοποιούνται να κυκλοφορούν µόνες και χωρίς επιτήρηση. Ο δρόµος για τις ασυνόδευτες γυναίκες της αστικής τάξης παραµένει χώρος ξένος και εχθρικός. Οι γυναίκες προορίζονται να ζουν µακριά από τη «βοή του κόσµου», την ανηθικότητα και τις µολυσµατικές επιδράσεις της ζωής της πόλης, «βασίλισσες του οίκου τους», 46 χωρίς δικαίωµα να συγχρωτίζονται µε το πλήθος, να κοιτάζουν και να παρατηρούν. Στο πλαίσιο αυτό, οι Ελληνίδες καλλιτέχνιδες της περιόδου έχοντας περιορισµένη δυνατότητα πρόσβασης στη δηµόσια ζωή, επικεντρώνονται στην αποτύπωση στιγµιότυπων από την ιδιωτική σφαίρα. Ασχολούνται κυρίως µε πορτραίτα οικείων ατόµων ή ιδεαλιστικών µορφών, 47 νεκρές φύσεις, 48 ανθογραφίες, 49 εσωτερικά 50 και γενικότερα θέµατα, που η διαπραγµάτευσή τους δεν απαιτεί την έξοδο και την έκθεσή τους στο δηµόσιο χώρο. Στα θέµατα αυτά οι γυναικείες µορφές τοποθετούνται σ αυστηρά προσδιορισµένο, «συµπιεσµένο χώρο», ο οποίος, σύµφωνα µε την Pollock, δεν διαφοροποιεί απλά το ιδιωτικό από το δηµόσιο, αλλά σηµατοδοτεί και τα όρια της θηλυκότητας από την αρρενωπότητα. 51 Από τα θέµατα της ιδιωτικής ζωής, ιδιαίτερα προσφιλές είναι η «Αναγιγνώσκουσα» (εικ. 2). 52 Η δυνατότητα ανάγνωσης θα ανοίξει νέους δρόµους στις γυναίκες, συµβάλλοντας στη διαµόρφωση της συνείδησης φύλου. Χωρίς να 46 Βαρίκα, ό.π., σσ , Ενδεικτικά παραδείγµατα: Ασπριώτου, Κ., «Η έµπνευσις», Πινακοθήκη, έτος Ι, τχ. 110, 1/4/1910, σ. 28 Ασπριώτου, Κ., «Σπουδή», Παναθήναια, τχ. 211, 15/7/1909, σ. 186 Ασπριώτου, Κ., «Σπουδή», Παναθήναια, τ. ΚΓ, τχ. 276, 31/3/1912, σ. 331 Φλωρά, Θ., «Προσωπογραφία», Πινακοθήκη, έτος Α, τχ. 7, 1/9/1901, σ. 153 Σκούφου, Μ., «Εαρινή Αυγή», Ανατολή 20 ου αιώνος, τ. Α, τχ. 7, 1/9/1902, σ Ενδεικτικά έργα: Οικονοµίδου, Π., «Nature morte», Νέα Εστία, τ. Ζ, τχ. 74, 15/1/1930, σ. 68 Λεονταρίτη, Ρ., «Νεκρά φύσις», Νέα Εστία, τ. 21, τχ. 244, 15/12/1937, σ. 259 Αναγνωστοπούλου- Βρανίκα, Μ., «Nature morte», Νέα Εστία, τ. 14, τχ. 165, 1/11/1933, σ Ενδεικτικά παραδείγµατα: Χαϊκάλη, Μ., «Ανεµώνες», Νέα Εστία, τ. 15, τχ. 173, 1/3/1934, σ. 233 Ασπρογέρακα, Ε.Ν., «Χρυσάνθεµα», Νέα Εστία, τ. Θ, τχ. 103, 1/4/1931, σ. 369 Αργυρού, Τ., «Τριαντάφυλλα», Νέα Εστία, τ. 21, τχ. 245, 1/3/1937, σ Ενδεικτικά έργα: Σκούφου, Μ., «Διευθέτησις ανθέων», Ανατολή 20ού αιώνος, τ. Α, τχ. 9-10, 1/11/1902, σ. 333 Φλωρά, Θ., «Ρεµβασµός», Παναθήναια, τ. ΙΒ, τχ , 15/6/1906 Φλωρά, Θ., «Βραδινό», Ο Καλλιτέχνης, τχ. 12, 1/3/1911, σ. 377 Αλεξανδρίδου-Στεφανοπούλου, Χ., «Πορτραίτο», Νέα Εστία, τ. ΙΑ, τχ. 128, 15/4/1932, σ Pollock, ό.π., σσ Chadwick, ό.π., σ Ενδεικτικά έργα: Λασκαρίδου, Σ., «Σχέδιον δια τας Αθήνας», Πινακοθήκη, έτος Ζ, τχ. 74, 1/4/1907, σ. 40 Καναρέλλη, Ν., «Στο Γραφείο», Παρθενών, τ. 1, τχ. 7, 1/10/1928, σ. 223 Φλωρά, Θ., «Η Βασιλόπαις Μαρία», Ελληνική Επιθεώρησις, τ. ΣΤ, τχ , 30/9/1913, σ. 161 Φλωρά, Θ., «Εµπρός εις το παράθυρο», Παναθήναια, τχ , 15/12/1909, σ. 156 Φλωρά, Θ., «Πορτραίτο Αγγ. Παναγιωτάτου», Ελληνική Επιθεώρησις, τ. Λ, τχ. 349, 1/11/1936, σ. 10 Φλωρά, Θ., «Ανάγνωσις», Πινακοθήκη, έτος Ι, τχ. 111, 1/5/1910, σ. 65 Μπεκιάρη, Κ., «Η Μπέρτα», Ελληνική Επιθεώρησις, τ. Λ, τχ. 356, 1/6/1937, σ

10 αποµακρύνονται από την ιδιωτική σφαίρα, θα τις βοηθήσει να διευρύνουν τα ενδιαφέροντά τους σε τοµείς µέχρι τότε αποκλειστικό προνόµιο των ανδρών, θα τους επιτρέψει να παρακολουθήσουν τις πνευµατικές ανησυχίες της εποχής και θα αποτελέσει ένα σηµαντικό µέσο για τη διερεύνηση της ατοµικότητάς τους και τη διεκδίκηση του δικαιώµατός τους για προσωπικό χώρο και ελεύθερο χρόνο. 53 Κι ενώ απουσιάζουν, κατά βάση, οι σκηνές γυναικών των µέσων και αστικών στρωµάτων στο δηµόσιο χώρο, την ίδια περίοδο υπάρχει ένας µεγάλος αριθµός τοπίων και ηθογραφικών θεµάτων µε απεικονίσεις γυναικών στην ύπαιθρο σε διάφορες δραστηριότητες. 54 Η κοινωνική και οικονοµική οργάνωση του αγροτικού κόσµου µε τη διαφορετική αντίληψη του χρόνου και της εργασίας, επιτρέπει στις γυναίκες µεγαλύτερη ελευθερία κινήσεων και τους παρέχει περισσότερες δυνατότητες κοινωνικοποίησης, καθώς παρά το φυλετικό καταµερισµό των δραστηριοτήτων, η θέση τους δεν καθορίζεται από τον αυστηρό διαχωρισµό των σφαιρών δράσης των δύο φύλων που ισχύει στο αστικό περιβάλλον δηµόσιος βίος και έµµισθη εργασία για τον άνδρα, άµισθες ασχολίες εντός της οικίας για τη γυναίκα. 55 Στο «Λίχνισµα» 56 της Αλεξανδρίδου-Στεφανοπούλου, στο «Από την εργασία» 57 της Λασκαρίδου και σε πλήθος άλλων έργων µε σκηνές από την αγροτική ζωή, οι γυναίκες εργάζονται στην ύπαιθρο, συµµετέχοντας ενεργά στην αγροτική παραγωγή και στην κοινωνική ζωή του τόπου τους. Ακόµη και όταν ασχολούνται µε οικιακές εργασίες δεν αποµονώνονται και δεν εγκλωβίζονται στα στενά όρια του οίκου, αλλά αναπτύσσουν σχέσεις και καλλιεργούν την κοινωνικότητά τους. Στις «Ρόκες», 58 για παράδειγµα, της Αλεξανδρίδου-Στεφανοπούλου (εικ. 3) εµφανίζονται να γνέθουν συντροφιά µε τις οµόφυλές τους στην πλατεία του χωριού, το κέντρο του δηµόσιου χώρου της αγροτικής κοινότητας. Σε αντίθεση µε τη συχνή απεικόνιση γυναικών αγροτικών κοινωνιών σε χειρονακτικές εργασίες στην ύπαιθρο, αλλά και σε οικιακές δραστηριότητες, πολύ περιορισµένα είναι τα θέµατα που αφορούν την οικιακή εργασία στο αστικό περιβάλλον. Στο πλαίσιο του αρνητικού καθορισµού του κοινωνικού ρόλου των 53 Βαρίκα, ό.π., σσ Ενδεικτικά παραδείγµατα: Ασπρογέρακα, Ε., «Το παζάρι», Νέα Εστία, τ. 5, τχ. 50, 15/1/1929, σ. 57 Στεφάνου, Α., «Επιστροφή στο χωριό», Ελληνική Επιθεώρησις, τχ. 312, 1/10/1933, σ. 163 Ταρσούλη, Α., «Ελληνικό χωριό», Παρθενών, τ.1, τχ. 1, 1/3/1928, σ. 27 Ταρσούλη, Α., «Χωριατόσπιτο», Ελληνικά Φύλλα, τ. Α, τχ. 5, 1/7/1935, σ Βαρίκα, ό.π., σσ Νέα Εστία, τ. Ζ, τχ. 84, 15/6/193, σ Ανατολή 20ού αιώνος, τ. Α, τχ. 9-10, 1/11/1902, σ Νέα Εστία, τ. 4, τχ. 23 (47), 1/12/1928, σ

11 γυναικών, της πραγµοποίησης τους µέσα από το θεσµό της προίκας και του αποκλεισµού τους από τα περισσότερα επαγγέλµατα, η οικιακή εργασία, παρότι απαραίτητη για την επιβίωση της οικογένειας, υποτιµάται, δεν αναγνωρίζεται και αποκρύπτεται, όχι µόνο στη ζωή, αλλά και στην τέχνη. Στην Ελλάδα απουσιάζουν θέµατα που αφορούν πλύστρες, νταντάδες, τροφούς και γενικότερα γυναίκες τις εργατικής τάξης εν ώρα εργασίας. 59 Η Βαρίκα 60 αναφερόµενη στις αντιλήψεις για την οικιακή εργασία, γράφει: «Διασχίζοντας το κατώφλι του δηµόσιου χώρου (στη σάλα ή στον περίπατο της Κυριακής), οι γυναίκες έπρεπε να εξαφανίσουν µε το ντύσιµο και τη συµπεριφορά τους, κάθε απόδειξη παραγωγικής δραστηριότητας που κινδύνευε να σηµατοδοτήσει την οµοιότητα τους µε τους άνδρες». Και ενώ η χειρονακτική εργασία υποβαθµίζεται στην προσπάθεια των νέων κατοίκων των πόλεων να αποποιηθούν το πρόσφατο αγροτικό τους παρελθόν και να ανέλθουν κοινωνικά, προβάλλοντας την αεργία και τη σχόλη των θηλυκών µελών της οικογένειας ως απτή απόδειξη της οικονοµικής επιφάνειας του οίκου, το εργόχειρο είναι ίσως η µόνη χειρονακτική δραστηριότητα που φαίνεται αποδεκτή να αποτυπωθεί εικαστικά, καθώς πρόκειται για απασχόληση στον ελεύθερο χρόνο εντός της οικίας, που προβάλλει το χάρισµα της νοικοκυροσύνης των γυναικών των µεσαίων και αστικών στρωµάτων, χωρίς, όµως, να συνδέεται στενά µε τις βιοποριστικές ανάγκες της οικογένειας. Στο «Κέντηµα» 61 της Σοφίας Λασκαρίδου (εικ. 4), η οικοδέσποινα εµφανίζεται να κεντά καθισµένη αναπαυτικά σ ένα καναπέ, καλοντυµένη και µε επιµεληµένη κόµµωση, όπως επιβάλλουν οι κώδικες καλής συµπεριφοράς των γυναικών της αστικής τάξης της εποχής. Απόλυτα νοµιµοποιηµένη είναι η επαγγελµατική απασχόληση των γυναικών των κατώτερων οικονοµικά τάξεων µε την υφαντική και τη µοδιστρική, δραστηριότητες σύµφυτες µε τη γυναικεία φύση, οι οποίες θεωρούνται προέκταση των οικιακών καθηκόντων και παρότι έµµισθες, δεν ανατρέπουν τον παραδοσιακό διαχωρισµό της δηµόσιας και ιδιωτικής σφαίρας δράσης των δύο φύλων, καθώς µπορεί να λαµβάνουν χώρα και εντός του οίκου. Στο έργο «Η εργασία» 62 της Θάλειας Φλωρά απεικονίζεται µια κοπέλα µε πρόχειρα ρούχα, να ράβει µόνη και µακριά από τα αδιάκριτα βλέµµατα, στον κλειστό και περιχαρακωµένο χώρο του οίκου, ενώ το 59 Nochlin, ό.π., σσ Chadwick, ό.π., σσ Βαρίκα, ό.π., σσ Χαραυγή, τχ , 1/5/1914, σ Ανατολή 20ού αιώνος, τ. Α, τχ. 9-10, 1/11/1902, σ

12 τεχνητό φως στο «Νυχτέρι» 63 της Σοφίας Λασκαρίδου (εικ. 5) υποδηλώνει ότι η δραστηριότητα της νεαρής γυναίκας γίνεται βράδυ, προφανώς µετά την ολοκλήρωση των καθηµερινών ασχολιών και πάντως όχι σε βάρος των οικιακών της καθηκόντων. Συµπερασµατικά, παρότι η Καλλιρρόη Παρρέν, 64 στην προσπάθειά της να εξάρει τη γυναικεία καλλιτεχνική δηµιουργία, προκειµένου να αναδείξει τις ιδιαιτερότητες και τα προτερήµατα της, επικαλούµενη τον παράγοντα φύλο, δεν διστάζει να µιλήσει για την ύπαρξη «γυναικείας σχολής» που διαφοροποιείται από την ανδρική, αναφέροντας χαρακτηριστικά: «Η γυναικεία σχολή είναι ίσως η ατελεστέρα, αλλά και η καταλληλοτέρα όπως γεννήση εν τη ψυχή την συγκίνησιν, τον έρωτα, την αγάπην προς το καλόν», ωστόσο δεν µπορούµε να µιλήσουµε για «γυναικεία τέχνη», 65 καθώς οι Ελληνίδες εικαστικοί δεν είχαν πρόθεση να δηµιουργήσουν έργα που να αποτυπώνουν τη διαφορά ή τις ιδιαιτερότητες του φύλου τους. Παρόλα αυτά, το κοινωνικό φύλο φαίνεται ότι επηρεάζει ποικιλοτρόπως το έργο τους, συµβάλλοντας στη διαµόρφωση µιας εικαστικής ταυτότητας µε έµφυλα χαρακτηριστικά. 63 Πινακοθήκη, έτος ΙΑ, τχ. 123, 1/5/1911, σ «Αι Ελληνίδες εν τη Καλλιτεχνική Εκθέσει του Παρνασσού», Εφηµερίς των Κυριών, τχ. 163, 29/4/1980, σ Ιγγλέση-Αβδελά, ό.π., σ

13 Εικόνες Εικόνα 1. Σοφία Λασκαρίδου, «Εις το Kαλλωπιστήριον», Πινακοθήκη, έτος ΙΑ, τχ. 123, 1/5/1911, σ. 61. Εικόνα 2. Νίτσα Καναρέλλη, «Στο Γραφείο», Παρθενών, τ. 1, τχ. 7, 1/10/1928, σ Εικόνα 3. Χαρίκλεια Αλεξανδρίδου- Στεφανοπούλου, «Οι ρόκες», Νέα Εστία, τ. 4, τχ. 23 (47), 1/12/1928, σ

14 Εικόνα 4. Θάλεια Φλωρά, «Το κέντηµα», Χαραυγή, τχ , 1/5/1914, σ Εικόνα 5. Σοφία Λασκαρίδου, «Το νυχτέρι», Πινακοθήκη, έτος ΙΑ, τχ. 123, 1/5/1911, σ

Η αναγιγνώσκουσα στη νεοελληνική τέχνη: θεσµικές αλλαγές στην εκπαίδευση των γυναικών στην καµπή του 19ου προς τον 20ό αιώνα. Βασιλική Σαρακατσιάνου

Η αναγιγνώσκουσα στη νεοελληνική τέχνη: θεσµικές αλλαγές στην εκπαίδευση των γυναικών στην καµπή του 19ου προς τον 20ό αιώνα. Βασιλική Σαρακατσιάνου Η αναγιγνώσκουσα στη νεοελληνική τέχνη: θεσµικές αλλαγές στην εκπαίδευση των γυναικών στην καµπή του 19ου προς τον 20ό αιώνα Βασιλική Σαρακατσιάνου Η αναγιγνώσκουσα, η γυναίκα που διαβάζει καθισµένη αναπαυτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γυναίκες καλλιτέχνες και δημόσιος χώρος στη σύγχρονη Ελλάδα: όροι και όρια μιας σχέσης Διάχυτη είναι στις μέρες μας η αντίληψη ότι πλέον οι αντιξοότητες, θεσμικές

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 2: Αγροτική Κοινότητα και Αγροτικός Μετασχηματισμός (1/2) 2ΔΩ Διδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

Η Έκπτωτη και η Άλλη Τόποι θηλυκότητας και σύγχρονη φωτογραφία

Η Έκπτωτη και η Άλλη Τόποι θηλυκότητας και σύγχρονη φωτογραφία Η Έκπτωτη και η Άλλη Τόποι θηλυκότητας και σύγχρονη φωτογραφία Της Χρυσής Τσιώτα Θα ξεκινήσω κάνοντας μια προσπάθεια να απαντήσω σε μερικά από τα ερωτήματα που θέτει η Συραγώ Τσιάρα στο κείμενό - αφορμή

Διαβάστε περισσότερα

Μαίρη Κουτσελίνη, Καθηγήτρια Εκ μέρους της Πρωτοβουλίας για την Ενίσχυση της γυναικείας παρουσίας στην πολιτική ζωή.

Μαίρη Κουτσελίνη, Καθηγήτρια Εκ μέρους της Πρωτοβουλίας για την Ενίσχυση της γυναικείας παρουσίας στην πολιτική ζωή. Μαίρη Κουτσελίνη, Καθηγήτρια Εκ μέρους της Πρωτοβουλίας για την Ενίσχυση της γυναικείας παρουσίας στην πολιτική ζωή. Οι λόγοι άνισης παρουσίας της γυναίκας στην πολιτική ζωή Το Ευρωπαϊκό Κέντρο Έρευνας

Διαβάστε περισσότερα

ΘΗΛΥΚΟΤΗΤΑ ΑΝΔΡΟΠΡΕΠΕΙΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΑΥΤΟΥ ΑΥΤΟ-ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΥΤΟΠΡΟΣΩΠΟΓΡΑΦΙΑ/ΑΥΤΟΠΟΡΤΡΕΤΟ

ΘΗΛΥΚΟΤΗΤΑ ΑΝΔΡΟΠΡΕΠΕΙΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΑΥΤΟΥ ΑΥΤΟ-ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΥΤΟΠΡΟΣΩΠΟΓΡΑΦΙΑ/ΑΥΤΟΠΟΡΤΡΕΤΟ ΜΕΤΑΜΦΙΕΣΕΙΣ ΘΗΛΥΚΟΤΗΤΑ ΑΝΔΡΟΠΡΕΠΕΙΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΑΥΤΟΥ ΑΥΤΟ-ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΥΤΟΠΡΟΣΩΠΟΓΡΑΦΙΑ/ΑΥΤΟΠΟΡΤΡΕΤΟ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΑΥΤΟΥ ΜΕΣΩ ΤΟΥ ΑΛΛΟΥ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΗΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ Το φύλο δεν είναι ένα απλό γεγονός

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1 ΤΡΙΤΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΙΚΤΥΟΥ «ΕΛΕΝΗ ΣΚΟΥΡΑ» για την «Ενίσχυση της Συμμετοχής των Γυναικών που ανήκουν σε ευπαθείς κοινωνικά ομάδες» στις Θέματα Συνάντησης Ολοκλήρωση προτάσεων για την

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί και το παιχνίδι μέσα από τη Νεοελληνική ζωγραφική

Το παιδί και το παιχνίδι μέσα από τη Νεοελληνική ζωγραφική Το παιδί και το παιχνίδι μέσα από τη Νεοελληνική ζωγραφική Η εικαστική διαπραγμάτευση της σχέσης του παιδιού με το παιχνίδι-με την έννοια είτε του δρώμενου είτε του αντικειμένου ορίζεται από συνιστώσες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ. Συντάκτριες - ηµιουργοί: Αγγέλου ήµητρα Ζορµπά Βασιλική

ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ. Συντάκτριες - ηµιουργοί: Αγγέλου ήµητρα Ζορµπά Βασιλική ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΦΥΛΩΝ Συντάκτριες - ηµιουργοί: Αγγέλου ήµητρα Ζορµπά Βασιλική ΙΣΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΦΥΛΩΝ ΣΤΕΡΕΟΤΥΠΑ ΤΑΥΤΟΤΗΤΕΣ ΦΥΛΟΥ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ ΒΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ ΡΟΛΟΙ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Είδος διδακτικής πρακτικής: project, ομαδοσυνεργατική διδασκαλία Προτεινόμενη διάρκεια: 20 ώρες Εισαγωγικές παρατηρήσεις Η διδακτική ενότητα «Τα φύλα στη λογοτεχνία»

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΡΑΣΤΗΡΙΟΠΟΙΗΣΗ. Ιωάννα Βραχωρίτου Άννα Κουµανταράκη

ΑΠΟΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΡΑΣΤΗΡΙΟΠΟΙΗΣΗ. Ιωάννα Βραχωρίτου Άννα Κουµανταράκη ΑΠΟΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΕΜΦΥΛΕΣ ΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΡΑΣΤΗΡΙΟΠΟΙΗΣΗ Ιωάννα Βραχωρίτου Άννα Κουµανταράκη ΣΤΟΧΟΙ ΕΡΕΥΝΑΣ α) η διερεύνηση των απόψεων και στάσεων των εκπαιδευτικών

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Θεωρίες Αστικής Κοινωνιολογίας. Σημειώσεις της Μαρίας Βασιλείου

Βασικές Θεωρίες Αστικής Κοινωνιολογίας. Σημειώσεις της Μαρίας Βασιλείου Βασικές Θεωρίες Αστικής Κοινωνιολογίας Σημειώσεις της Μαρίας Βασιλείου Ηπόλη, όπως την αντιλαμβανόμαστε, είναι μια ιδέα του Διαφωτισμού Ο Ρομαντισμός την αμφισβήτησε Η Μετανεωτερικότητα την διαπραγματεύεται

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελέσµατα Έρευνας για τη µισθοδοσία αντρών και γυναικών στον κλάδο του ωροµίσθιου κυβερνητικού προσωπικού.

Αποτελέσµατα Έρευνας για τη µισθοδοσία αντρών και γυναικών στον κλάδο του ωροµίσθιου κυβερνητικού προσωπικού. Αποτελέσµατα Έρευνας για τη µισθοδοσία αντρών και γυναικών στον κλάδο του ωροµίσθιου κυβερνητικού προσωπικού. Η έρευνα βασίστηκε σε στοιχεία του Υπουργείου Οικονοµικών,τα οποία όµως συµπεριλαµβάνουν και

Διαβάστε περισσότερα

Η λειτουργία της εκπαίδευσης στην κοινωνικοποίηση των ατόμων για το ρόλο των φύλων

Η λειτουργία της εκπαίδευσης στην κοινωνικοποίηση των ατόμων για το ρόλο των φύλων Η λειτουργία της εκπαίδευσης στην κοινωνικοποίηση των ατόμων για το ρόλο των φύλων Μάριος Βρυωνίδης 5ο Εκπαιδευτικό Συνέδριο ΟΕΛΜΕΚ - ΠΟΕΔ ΟΛΤΕΚ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ «Φύλο και Εκπαίδευση : Μια εξίσωση ισότητας» Σάββατο

Διαβάστε περισσότερα

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας»)

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας») Α1. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το κείμενο πραγματεύεται το διαχρονικό ρόλο και τη συμβολή της αρχαίας ελληνικής τέχνης σε παγκόσμια κλίμακα. Αρχικά, επισημαίνεται ότι ο καλλιτέχνης προσπαθεί μέσω της τέχνης να αποστασιοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Οπτική Απόλαυση και Αφηγηµατικός Κινηµατογράφος (1975) Laura Mulvey

Οπτική Απόλαυση και Αφηγηµατικός Κινηµατογράφος (1975) Laura Mulvey Οπτική Απόλαυση και Αφηγηµατικός Κινηµατογράφος (1975) Laura Mulvey Το άρθρο αυτό επιβεβαιώνει τη γνώµη πολλών φεµινιστών/ τριών κριτικών του κινηµατογράφου ότι το ανδρικό βλέµµα κυριαρχεί στις ταινίες

Διαβάστε περισσότερα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΑΘΛΗΤΕΣ & ΑΘΛΗΤΡΙΕΣ: ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Φύση και Σχολικοί Κήποι Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Ιστορικά στοιχεία Η «μόρφωση» του ανθρώπου άρχισε άτυπα από την επαφή του με

Διαβάστε περισσότερα

Ελισάβετ Μουτζά(ν) Μαρτινέγκου «Αυτοβιογραφία»

Ελισάβετ Μουτζά(ν) Μαρτινέγκου «Αυτοβιογραφία» Ελισάβετ Μουτζά(ν) Μαρτινέγκου «Αυτοβιογραφία» Η πρώτη Ελληνίδα συγγραφέας γεννήθηκε στη Ζάκυνθο το 1801 Είχε ιδιαίτερη έφεση στα γράµµατα και κατάφερε να µορφωθεί σχεδόν µόνη της Ξεχωρίζει από τους δασκάλους

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Υπάρχει µεγάλη ποικιλία θεµάτων που θα µπορούσαν να δοθούν ως συνθετικές δηµιουργικές εργασίες. Όποιο θέµα όµως και να δοθεί, θα ήταν καλό να έχει ως στόχο τη στροφή του

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16

μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16 περιεχόμενα μάθημα πρώτο: αστρολογία & σχέσεις 6 μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16 ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΤΑΡΤΟ: με ποιον τρόπο αγαπάμε 42 ΜΑΘΗΜΑ ΠΕΜΠΤΟ: με

Διαβάστε περισσότερα

Η Βία κατά των γυναικών και η θέση της στην κοινωνία.

Η Βία κατά των γυναικών και η θέση της στην κοινωνία. Η Βία κατά των γυναικών και η θέση της στην κοινωνία. Τ α δ ι κ α ι ώ µ α τ α τ ω ν γ υ ν α ι κ ώ ν σ τ η ν κ ο ι ν ω ν ί α. Εισαγωγή Πολλές έρευνες και µελέτες σχετικά µε τη θέση της γυναίκας απασχολούν

Διαβάστε περισσότερα

2000-2006 ( 2) 4, 4.1, 4.1.1, 4.1.1.

2000-2006 ( 2) 4, 4.1, 4.1.1, 4.1.1. 2000-2006 ( 2) 4, 4.1, 4.1.1, 4.1.1. : - :. : : ( /,, ) :...., -, -.,,... 1.,, 2,,,....,,,...,, 2008 1. 2. - : On Demand 1. 9 2. 9 2.1 9 2.2 11 2.3 14 3. 16 3.1 16 3.1.1 16 3.1.1. 16 3.1.1. 25 3.1.2 26

Διαβάστε περισσότερα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΟ ΓΥΝΑΙΚΕΙΟ ΦΥΛΟ ΣΤΟΝ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟ Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΛΟΥ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Στόχος µας. η ουσιαστική. ισότητα των φύλων ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ, ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΦΥΛΩΝ

Στόχος µας. η ουσιαστική. ισότητα των φύλων ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ, ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΦΥΛΩΝ Στόχος µας η ουσιαστική ισότητα των φύλων ΕΘΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ ΙΣΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΦΥΛΩΝ 2010-2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ, ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΦΥΛΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

1. Ταυτότητα έρευνας

1. Ταυτότητα έρευνας Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εμπόδια στην Επαγγελματική Εξέλιξη των Γυναικών Στελεχών Ραφαηλίδου Κ. Μυροφόρα PhD, Σύμβουλος Γραφείου Διασύνδεσης ΟΠΑ To Γραφείο Διασύνδεσης συγχρηματοδοτείται από την

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΓΕΝΟΥΣ ΘΗΛΥΚΟΥ; Ιστορική Εξέλιξη & Κοινωνική Ανάλυση

ΕΙΝΑΙ Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΓΕΝΟΥΣ ΘΗΛΥΚΟΥ; Ιστορική Εξέλιξη & Κοινωνική Ανάλυση ΕΙΝΑΙ Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΓΕΝΟΥΣ ΘΗΛΥΚΟΥ; Ιστορική Εξέλιξη & Κοινωνική Ανάλυση ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ & ΦΥΛΟ Μυστήριο αποτελεί τα τελευταία 20 χρόνια η συνεχής µείωση της συµµετοχής του γυναικείου φύλου στην επιστήµη των

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

Το Φύλο στην Επιστήμη και Τεχνολογία. Μαρία Ρεντετζή. δικαιώματα μ αυτά των ανδρών συναδέλφων τους στην ακαδημαϊκή ιεραρχία. Οι

Το Φύλο στην Επιστήμη και Τεχνολογία. Μαρία Ρεντετζή. δικαιώματα μ αυτά των ανδρών συναδέλφων τους στην ακαδημαϊκή ιεραρχία. Οι Το Φύλο στην Επιστήμη και Τεχνολογία Μαρία Ρεντετζή Συγκεκριμένες πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες στις αρχές της δεκαετίας του 1970 παρακίνησαν φεμινίστριες σε πολλά από τα πανεπιστήμια των Ηνωμένων

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΧΡΟΝΟΣ. Ορισμός. Γενικά. Απώλεια ελεύθερου χρόνου αξιοποίησή του

ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΧΡΟΝΟΣ. Ορισμός. Γενικά. Απώλεια ελεύθερου χρόνου αξιοποίησή του ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΧΡΟΝΟΣ Ορισμός Ελεύθερος χρόνος είναι ο χρόνος που έχουμε στη διάθεσή μας έξω από το ωράριο της εργασίας και που μπορούμε να τον χρησιμοποιήσουμε όπως θέλουμε. Γενικά Ελεύθερος χρόνος υπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΠΕ Παρασκευή 6 Μαρτίου 2015 Η έμφυλη εμπειρία των γυναικών στην πολιτική

ΕΝΠΕ Παρασκευή 6 Μαρτίου 2015 Η έμφυλη εμπειρία των γυναικών στην πολιτική ΕΝΠΕ Παρασκευή 6 Μαρτίου 2015 Η έμφυλη εμπειρία των γυναικών στην πολιτική Κυρίες και κύριοι, Καταρχήν να συγχαρώ την Ένωση Περιφερειών για την πρωτοβουλία της οργάνωσης της σημερινής εκδήλωσης ενόψει

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) Μαρία Πολυδούρη ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Το ποίηµα υπερασπίζεται µια ορισµένη ποιητική επιλογή. Ποια είναι αυτή και σε ποιο είδος

Διαβάστε περισσότερα

«ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΑΝΟΙΞΗ ΤΗΣ ΝΗΣΙΩΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΗ ΛΕΣΒΟ" ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ

«ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΑΝΟΙΞΗ ΤΗΣ ΝΗΣΙΩΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΗ ΛΕΣΒΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ «Ο Πολιτισμός ως εργαλείο Ανάπτυξης της Νησιωτικής Ελλάδας». «ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΑΝΟΙΞΗ ΤΗΣ ΝΗΣΙΩΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΗ ΛΕΣΒΟ" ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στις τεχνικές παρουσιάσεων

Εισαγωγή στις τεχνικές παρουσιάσεων Εισαγωγή στις τεχνικές παρουσιάσεων Νίκος Μαµάσης Τοµέας Υδατικών Πόρων Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Αθήνα 2003 ΙΑΡΘΡΩΣΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΒΑΣΙΚΗ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΜΟΡΦΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ ( ΟΜΗ, ΙΑΦΑΝΕΙΕΣ) ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΣΥΝΙΣΤΩΣΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Βία κατά των γυναικών ένα αρχαίο ζήτηµα που ανθεί και στον 21 αιώνα. Θεοφανώ Παπαζήση

Βία κατά των γυναικών ένα αρχαίο ζήτηµα που ανθεί και στον 21 αιώνα. Θεοφανώ Παπαζήση Βία κατά των γυναικών ένα αρχαίο ζήτηµα που ανθεί και στον 21 αιώνα Θεοφανώ Παπαζήση Αναπληρώτρια καθηγήτρια ΑΠΘ Από την απελευθέρωση των σεξουαλικών σχέσεων στα τέλη της δεκαετίας του 60 αρχές 70, µετά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΣΠΑΙΤΕ ΕΠΑΙΚ 2013-2014 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ «Ο ΕΝΣΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ-ΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ» ΣΤΑΜΑΤΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΤΣΕΜΕΚΙΔΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΥΝΤΥΧΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ηαναζήτηση οικουµενικών διαστάσεων. Ορισµένες διαφορές των κοινωνικών φύλων.

Ηαναζήτηση οικουµενικών διαστάσεων. Ορισµένες διαφορές των κοινωνικών φύλων. Ηαναζήτηση οικουµενικών διαστάσεων. Ορισµένες διαφορές των κοινωνικών φύλων. Σε διαφορετικούς πολιτισµούς παρατηρούνται σηµαντικές διαφορές στη συµπεριφορά των δύο φύλων. Στα αγγλικά υπάρχουν δύο διαφορετική

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελµατικές επιλογές: Αποφασίζουν διαφορετικά µαθητές και µαθήτριες

Επαγγελµατικές επιλογές: Αποφασίζουν διαφορετικά µαθητές και µαθήτριες Επαγγελµατικές επιλογές: Αποφασίζουν διαφορετικά µαθητές και µαθήτριες Πηγή: http://www.rc.auth.gr/analekta/articles/4.4.doc Ο παράγοντας φύλο επιδρά στο επάγγελµα που ονειρεύονται αγόρια και κορίτσια

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική Εργασία µε. Ζωγραφική και Μαθηµατικά

Ερευνητική Εργασία µε. Ζωγραφική και Μαθηµατικά Ερευνητική Εργασία - Ζωγραφική και Μαθηµατικά Ηλίας Νίνος Ερευνητική Εργασία µε θέµα: Μαθηµατικά και Τέχνη Υποθέµα: Μαθηµατικά και Ζωγραφική Οµάδα: Μαρία Βαζαίου- Ηρώ Μπρούφα- Μαθηµατικά εννοούµε την επιστήµη

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΟ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: Η ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΕΝΤΑΞΗΣ ΤΗΣ ΟΠΤΙΚΗΣ ΤΟΥ ΦΥΛΟΥ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙςΗ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

ΦΥΛΟ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: Η ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΕΝΤΑΞΗΣ ΤΗΣ ΟΠΤΙΚΗΣ ΤΟΥ ΦΥΛΟΥ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙςΗ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΦΥΛΟ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: Η ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΕΝΤΑΞΗΣ ΤΗΣ ΟΠΤΙΚΗΣ ΤΟΥ ΦΥΛΟΥ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙςΗ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Γκασούκα Μαρία Επίκουρη Καθηγήτρια Φύλου και Λαογραφίας Πανεπιστήμιο Αιγαίου Παράγοντες που συντελούν

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Τίτλος: Ιστορίες δωματίων Βαθμίδα: 2 Τάξη: Ε Διάρκεια: 6 Χ 80 Περιγραφή Ενότητας Οι μαθητές και οι μαθήτριες μέσα από διάφορες δραστηριότητες που αφορούν στο δωμάτιό τους

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΟΚΕ ΕΛΛΑΔΑΣ, κ. Χρήστου ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ TRESMED 4 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 10-11/9/2012

ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΟΚΕ ΕΛΛΑΔΑΣ, κ. Χρήστου ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ TRESMED 4 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 10-11/9/2012 ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΟΚΕ ΕΛΛΑΔΑΣ, κ. Χρήστου ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ TRESMED 4 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 10-11/9/2012 Αγαπητοί συνάδελφοι, κυρίες και κύριοι, Σας ευχαριστώ όλους που ήρθατε στη χώρα μας και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Οδηγίες για τη διδασκαλία των Μαθηµατικών Γ/σίου και Γεν. Λυκείου.

ΘΕΜΑ: Οδηγίες για τη διδασκαλία των Μαθηµατικών Γ/σίου και Γεν. Λυκείου. Να διατηρηθεί µέχρι... ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ENIAIOΣ ΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Π/ΘΜΙΑΣ & /ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ /ΝΣΗ ΣΠΟΥ ΩΝ /ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΤΜΗΜΑ Α' Αν. Παπανδρέου 37, 15180 Μαρούσι Πληροφορίες : Αν. Πασχαλίδου Τηλέφωνο

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος των εκπαιδευτικών στην αποδόµηση των έµφυλων ταυτοτήτων: προϋποθέσεις, αντιστάσεις και όρια

Ο ρόλος των εκπαιδευτικών στην αποδόµηση των έµφυλων ταυτοτήτων: προϋποθέσεις, αντιστάσεις και όρια Ο ρόλος των εκπαιδευτικών στην αποδόµηση των έµφυλων ταυτοτήτων: προϋποθέσεις, αντιστάσεις και όρια Ελένη Μαραγκουδάκη Επίκ. Καθηγήτρια Τµήµα ΦΠΨ, Πανεπιστήµιο Ιωαννίνων Tα κορίτσια φοιτούν σε ίσο ή και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254)

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Τι εκφράζει

Διαβάστε περισσότερα

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α.1 Το συγκεκριμένο κείμενο αναφέρεται στην ανάγκη προσέγγισης των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης από τους Νεοέλληνες. Επρόκειτο για τόπους έκφρασης συλλογικότητας. Επιπλέον, σ αυτούς γεννήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

Papadoperakiselid(eikones)_Layout 1 /2211/12 2:10 PM Page 3 ΘΩΜΑΣ ΠΑΠΑΔΟΠΕΡΑΚΗΣ

Papadoperakiselid(eikones)_Layout 1 /2211/12 2:10 PM Page 3 ΘΩΜΑΣ ΠΑΠΑΔΟΠΕΡΑΚΗΣ ΘΩΜΑΣ ΠΑΠΑΔΟΠΕΡΑΚΗΣ Η ΕΚΙΜ ευχαριστεί τους Ελένη Παπαδοπεράκη, Μιχάλη Βασιλάκη, Μανώλη Μπετεινάκη, Κωνσταντίνο Σταυρακάκη, Στέλιο & Λένια Καστρινάκη & την εταιρία ΠΛΑΣΤΙΚΑ ΚΡΗΤΗΣ για τη συμβολή τους στην

Διαβάστε περισσότερα

VII. ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ : ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΕΚΠ/ΚΩΝ ΕΥΚΑΙΡΙΩΝ ΚΑΤΑ ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΑΙ ΦΥΛΟ

VII. ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ : ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΕΚΠ/ΚΩΝ ΕΥΚΑΙΡΙΩΝ ΚΑΤΑ ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΑΙ ΦΥΛΟ VII. ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ : ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΕΚΠ/ΚΩΝ ΕΥΚΑΙΡΙΩΝ ΚΑΤΑ ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΑΙ ΦΥΛΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: 1.0 Αριθµός µαθητών στα σχολεία Πρωτοβάθµιας και ευτεροβάθµιας Εκπαίδευσης 2.0 Τριτοβάθµια Εκπαίδευση 83 Ισότητα

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 18673 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16/12/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΕΙΜΕΝΟ Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Α. Ο συγγραφέας του παρόντος κειμένου παρουσιάζει τον προβληματισμό του αναφορικά με

Διαβάστε περισσότερα

ΙΓ ΠΕΡΙΟ ΟΣ ΠΡΟΕ ΡΕΥΟΜΕΝΗΣ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΣΥΝΟ ΟΣ Α ΣΥΝΕ ΡΙΑΣΗ ΛΖ. ευτέρα 21 εκεµβρίου 2009

ΙΓ ΠΕΡΙΟ ΟΣ ΠΡΟΕ ΡΕΥΟΜΕΝΗΣ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΣΥΝΟ ΟΣ Α ΣΥΝΕ ΡΙΑΣΗ ΛΖ. ευτέρα 21 εκεµβρίου 2009 ΙΓ ΠΕΡΙΟ ΟΣ ΠΡΟΕ ΡΕΥΟΜΕΝΗΣ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΣΥΝΟ ΟΣ Α ΣΥΝΕ ΡΙΑΣΗ ΛΖ ευτέρα 21 εκεµβρίου 2009 ΠΡΟΕ ΡΕΥΩΝ (Γρηγόριος Νιώτης): Το λόγο έχει η Βουλευτής Επικρατείας της Νέας ηµοκρατίας κ. Ευγενία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ (µεγάλες τάξεις ηµοτικού) Σχεδιασµός σεναρίου µε θέµα «Αξονική συµµετρία» µε τη χρήση λογισµικών γενικής χρήσης, οπτικοποίησης, διαδικτύου και λογισµικών εννοιολογικής χαρτογράφησης.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του Σολωμού. Το μεταφυσικό στοιχείο εντοπίζεται λόγου χάρη στο στίχο 54 όπου ανιχνεύουμε

Διαβάστε περισσότερα

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική.

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική. ΠΟΛΥΤΕΧΝΟ από το 2000 µέχρι σήµερα ένα εργαστήρι σκηνικής έκφρασης και δηµιουργίας, ή µια πρόταση ασκήσεων δηµιουργικής φαντασίας -------------------------------------------- (α) αντικείµενο και ιστορικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ

ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ . Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο- για τη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ Στρατηγικές για την ενίσχυση των μαθητών 2 & 3 Οκτωβρίου 2008 2ο Γυμνάσιο

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί µαθαίνουµε Ιστορία της Τέχνης;

Γιατί µαθαίνουµε Ιστορία της Τέχνης; Γιατί µαθαίνουµε Ιστορία της Τέχνης; Α. για ευρύτερη πνευµατική καλλιέργεια Β. για ανάπτυξη καλλιτεχνικού αισθητηρίου Γ. για ανάπτυξη της προσωπικότητας. για διερεύνηση εναλλακτικών τρόπων επικοινωνίας

Διαβάστε περισσότερα

«Βασικά Μάιος 2011 ΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΦΙΛ. ΑΝΑΠΤΥΞΗ. Ελένη Άννα Καλούδη Σύµβουλος Σταδιοδροµίας Γ..

«Βασικά Μάιος 2011 ΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΦΙΛ. ΑΝΑΠΤΥΞΗ. Ελένη Άννα Καλούδη Σύµβουλος Σταδιοδροµίας Γ.. Εκπαιδευτικά Εργαστήρια Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας µε γενικό τίτλο «Βασικά Θέµατα για τη µετάβαση των νέων στην παραγωγική διαδικασία» Μάιος 2011 ΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΦΙΛ. ΠΩΣ Η ΑΥΤΟΕΙΚΟΝΑ ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ ΤΗΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ .1 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Κοµφορµισµός ΚΕΙΜΕΝΟ Η δύναµη της µάζας Έως ποιο βαθµό οι αντιλήψεις, οι κρίσεις, οι αποφάσεις µας στην καθηµερινή ζωή είναι «δικές µας»

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Κυριακή 18 Νοεμβρίου 2012 Α. Το κείμενο αναφέρεται στη σχέση του τύπου με τη δημοκρατία. Κατά το συγγραφέα, ο τύπος πρέπει να είναι αμερόληπτος,

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα Τράπεζας Θεμάτων ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ:ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΥΠΟΣ Μ.Μ.Ε

Κείμενα Τράπεζας Θεμάτων ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ:ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΥΠΟΣ Μ.Μ.Ε ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Κείμενα Τράπεζας Θεμάτων ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ:ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΥΠΟΣ Μ.Μ.Ε 18251/18351/20220 [Η (παρα)πληροφόρηση στο Διαδίκτυο] 18234/18275/20215 [Ο εθισμός στην τηλεόραση]

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΔΥΟ ΦΥΛΑ... Η άποψη της Εκκλησίας Η κοινωνική, ιατρική άποψη

ΤΑ ΔΥΟ ΦΥΛΑ... Η άποψη της Εκκλησίας Η κοινωνική, ιατρική άποψη ΤΑ ΔΥΟ ΦΥΛΑ... Η άποψη της Εκκλησίας Η κοινωνική, ιατρική άποψη 1 ΤΑ ΦΥΛΑ ΠΡΟ ΤΗΣ ΠΤΩΣΗΣ Η συγκλίνουσα άποψη των ερμηνευτών πατέρων της εκκλησίας μας είναι ότι κατά το σχέδιο του Θεού, αν δεν συνέβαινε

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΛΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ. ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού

ΦΙΛΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ. ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΦΙΛΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΥΠΟΕΝΟΤΗΤΕΣ: 3.2. Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων και σχέσεων 3.3 Διαπολιτισμικότητα - Αποδοχή και Διαχείριση

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 4: Κοινωνικές Τάξεις & Κοινωνικές Ανισότητες στην Ύπαιθρο (1/2) 2ΔΩ

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΠΑΤΕΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΞΙΣΟΡΡΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗΣ-ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΖΩΗΣ»

«Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΠΑΤΕΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΞΙΣΟΡΡΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗΣ-ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΖΩΗΣ» «Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΠΑΤΕΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΞΙΣΟΡΡΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗΣ-ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΖΩΗΣ» Τίτλος: «Ο Ρόλος των Πατέρων στην Εξισορρόπηση της Επαγγελματικής και Οικογενειακής/Προσωπικής Ζωής» Επιστημονική

Διαβάστε περισσότερα

Έννοιες. Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση.

Έννοιες. Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση. Womens Business Gerasimos Tzamarelos, PhD 27 November 2014 Έννοιες Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση.

Διαβάστε περισσότερα

«Η θάλασσα μάς ταξιδεύει» The sea travels us e-twinning project 2014-2015. Έλληνες ζωγράφοι. Της Μπιλιούρη Αργυρής. (19 ου -20 ου αιώνα)

«Η θάλασσα μάς ταξιδεύει» The sea travels us e-twinning project 2014-2015. Έλληνες ζωγράφοι. Της Μπιλιούρη Αργυρής. (19 ου -20 ου αιώνα) «Η θάλασσα μάς ταξιδεύει» The sea travels us e-twinning project 2014-2015 Έλληνες ζωγράφοι (19 ου -20 ου αιώνα) Της Μπιλιούρη Αργυρής Η ιστορία της ζωγραφικής στην νεοελληνική ζωγραφική Η Ελληνική ζωγραφική

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ Η κοινωνία μας περνά ένα στάδιο ταχύτατων μεταλλαγών και ανακατατάξεων, όπου αμφισβητούνται αξίες και θεσμοί. Σήμερα οι θεσμοί έχουν γίνει πολύμορφοι και σύνθετοι, ενώ ταυτόχρονα όσοι άντεξαν

Διαβάστε περισσότερα

Φύλο, σεξουαλικότητα και σεξουαλικός προσανατολισµός. -Ιδιωτική ζωή, δηµόσιο νόηµα

Φύλο, σεξουαλικότητα και σεξουαλικός προσανατολισµός. -Ιδιωτική ζωή, δηµόσιο νόηµα Εισήγηση στo σεµινάριο «Σεξουαλικός Προσανατολισµός:Στάσεις-Επιλογές- Προβληµατισµοί». Θεσσαλονίκη, 9 Μαϊου 2005. Επιτροπή Κοινωνικής Πολιτικής -Κέντρο Συµβουλευτικής και Ψυχολογικής Υποστήριξης (ΚΕΣΥΨΥ),

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η )

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) 1 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ JACKSON POLLOCK ΣΤΟΝ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟ WILLIAM WRIGHT ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ ΤΟΥ 1950. Το καλοκαίρι του 1950 o δημοσιογράφος William Wright πήρε μια πολύ ενδιαφέρουσα ηχογραφημένη

Διαβάστε περισσότερα

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Συντονισμός χεριού-ματιού Βοηθούν στην ανάπτυξη των κινητικών δεξιοτήτων του παιδιού. Παίζω με τους κύβους

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία της Ιστοριογραφίας

Ιστορία της Ιστοριογραφίας Ιστορία της Ιστοριογραφίας Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 2) Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Πολυμέρης Βόγλης Παραδοσιακή ιστοριογραφία Εδραιώνεται τον 19 ο αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου. Μανιαδάκη Πόπη

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου. Μανιαδάκη Πόπη ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 19291 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 2.11.2014 Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: Μανιαδάκη Πόπη Α Παρ. 1 η : Η αμφισβήτηση της κριτικής στάσης του τηλεθεατή και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑ 6 η : ΤΟ ΙΚΑΙΩΜΑ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ Ι ΙΩΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗΝ ΕΝΝΟΜΗ ΣΧΕΣΗ ΤΗΣ ΗΜΟΣΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Είναι µε µεγάλη χαρά που παρευρίσκοµαι στη. σηµερινή παρουσίαση των αποτελεσµάτων της. Έρευνας «Βουλευτικές Εκλογές 2006 Οι προτιµήσεις

Είναι µε µεγάλη χαρά που παρευρίσκοµαι στη. σηµερινή παρουσίαση των αποτελεσµάτων της. Έρευνας «Βουλευτικές Εκλογές 2006 Οι προτιµήσεις Υ...Τ. 18.3.09.35 Χαιρετισµός Υπουργού ικαιοσύνης και ηµοσίας Τάξεως Κ. Σοφοκλή Σοφοκλέους Στην παρουσίαση των Αποτελεσµάτων της Έρευνας µε θέµα: «Βουλευτικές Εκλογές 2006 Οι προτιµήσεις Φύλου των Κυπρίων

Διαβάστε περισσότερα

Ulrich Rückriem. Σκιές της πέτρας ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΜΑΘΗΤΕΣ ΗΜΟΤΙΚΟΥ

Ulrich Rückriem. Σκιές της πέτρας ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΜΑΘΗΤΕΣ ΗΜΟΤΙΚΟΥ Ulrich Rückriem Σκιές της πέτρας ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΜΑΘΗΤΕΣ ΗΜΟΤΙΚΟΥ Το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης επιχορηγείται από το Υπουργείο Πολιτισµού Eκπαιδευτικό Πρόγραµµα για Μαθητές ηµοτικού Οργάνωση

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Αντιλήψεις για το γάμο, οικογενειακές αξίες και ικανοποίηση από την οικογένεια: Μια εμπειρική μελέτη

Τίτλος Αντιλήψεις για το γάμο, οικογενειακές αξίες και ικανοποίηση από την οικογένεια: Μια εμπειρική μελέτη Τίτλος Αντιλήψεις για το γάμο, οικογενειακές αξίες και ικανοποίηση από την οικογένεια: Μια εμπειρική μελέτη Συγγραφέας Βασίλης Γ. Παυλόπουλος Περίληψη Οι κοινωνικές αναπαραστάσεις του γάμου και της οικογένειας

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας

3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας 3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας Η νεοκλασική θεωρία της προσφοράς εργασίας που αναπτύξαμε προηγουμένως υποστηρίζει ότι οι επιλογές

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. ΣΧΟΛΗ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΚΑΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ Ε.Α.Δ.Σ.Α. Μάθημα: ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΠΛΑΣΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Δ2

Τ.Ε.Ι. ΣΧΟΛΗ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΚΑΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ Ε.Α.Δ.Σ.Α. Μάθημα: ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΠΛΑΣΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Δ2 Τ.Ε.Ι. ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΚΑΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ _ ΤΜΗΜΑ Ε.Α.Δ.Σ.Α. _ Μάθημα: ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΠΛΑΣΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Δ2 ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Θεωρητικό + Εργαστηριακό ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η θαυμαστή κοινωνία των μελισσών

Η θαυμαστή κοινωνία των μελισσών Η θαυμαστή κοινωνία των μελισσών Οι Έλληνες ανέκαθεν ήταν στενά δεμένοι με τον κόσμο των μελισσών. Ο πρώτος που ασχολήθηκε επιστημονικά με αυτές 300 χρόνια π.χ., ήταν ο Αριστοτέλης. Την εποχή εκείνη, ο

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: GI_V_NEG_0_17443 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 11 / 12 / 2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΒΡΕΝΤΖΟΥ ΕΛΙΝΑ ΖΗΣΗ ΣΠΥΡΙΔΟΥΛΑ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΔΙΔΑΣΚΟΥΝ ΚΑΙ ΟΙ ΑΝΔΡΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Η ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΤΗΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Η ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΤΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Η ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΤΗΣ 2.1 Η έννοια της Εκπαίδευσης Κάθε γενιά θεωρεί ως αυτονόητο καθήκον της να ποδηγετήσει την άλλη, να την ενηµερώσει για την κοινωνική και πολιτιστική κληρονοµιά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

1. Γυναίκα & Απασχόληση

1. Γυναίκα & Απασχόληση 1. Γυναίκα & Απασχόληση Παρά τα βήματα προόδου τα οποία έχουν σημειωθεί τα τελευταία χρόνια, τόσο σε θεσμικό επίπεδο (νομοθετικό έργο), όσο και στην ανάπτυξη «ειδικευμένων πολιτικών και δράσεων» καταπολέμησης

Διαβάστε περισσότερα

Πληροφορίες και υλικό του μαθήματος είναι διαθέσιμα ηλεκτρονικά στην πλατφόρμα eclass.uth.gr

Πληροφορίες και υλικό του μαθήματος είναι διαθέσιμα ηλεκτρονικά στην πλατφόρμα eclass.uth.gr Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κωδικός μαθήματος: SEAB109 (3Ω/Υ) Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο σπουδών: 3o και 4 ο Μονάδες ECTS: 6 Διδάσκων: Γιάννης Πεχτελίδης e mail: pechtelidis@uth.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ:

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ: ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Η κατηγοριοποίηση των θεμάτων της ΤΡΑΠΕΖΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ στο μάθημα της ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ έγινε με βάση την τρέχουσα πορεία της ύλης στο μάθημα, αλλά και με βάση τη ροή της ύλης,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ A ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ A ΛΥΚΕΙΟΥ Κύρια έννοια: Φιλία ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ A ΛΥΚΕΙΟΥ «Ποια πρέπει να είναι τα κριτήρια επιλογής των φίλων µας;» ευτερεύουσες έννοιες: Κριτήρια επιλογής Ζητούµενο: Το θέµα Φιλία αποκαλείται το κοινωνικό συναίσθηµα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΔΕΚΑΤΗ ΚΕΙΜΕΝΑ ΥΣΤΕΡΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΔΕΚΑΤΗ ΚΕΙΜΕΝΑ ΥΣΤΕΡΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΔΕΚΑΤΗ ΚΕΙΜΕΝΑ ΥΣΤΕΡΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ 1. Πτωχοπρόδρομος - Το κείμενο έχει πολλές διαφορετικές γραφές στα χειρόγραφα που διασώζεται, λόγω του σχετικά δημώδους αλλά και σκωπτικού του χαρακτήρα. Δυσχεραίνει

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία στην θεµατική ενότητα : Η ανδρική και γυναικεία εµπειρία. ραστηριότητα 3 Μεγαλώνοντας σαν αγόρι- Μεγαλώνοντας σαν κορίτσι

Εργασία στην θεµατική ενότητα : Η ανδρική και γυναικεία εµπειρία. ραστηριότητα 3 Μεγαλώνοντας σαν αγόρι- Μεγαλώνοντας σαν κορίτσι Εργασία στην θεµατική ενότητα : Η ανδρική και γυναικεία εµπειρία ραστηριότητα 3 Μεγαλώνοντας σαν αγόρι- Μεγαλώνοντας σαν κορίτσι Εύη Πάτκου 1 ο Γυµνάσιο Πυλαίας Θεσσαλονίκη Ιανουάριος 2004 1 Εισαγωγή Τα

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση της γυναίκας στο ισλάμ και στο χριστιανισμό. PROJECT 1 Υπεύθυνος καθηγητής Παπαγιάννης Γεώργιος ΠΕ01

Η θέση της γυναίκας στο ισλάμ και στο χριστιανισμό. PROJECT 1 Υπεύθυνος καθηγητής Παπαγιάννης Γεώργιος ΠΕ01 Η θέση της γυναίκας στο ισλάμ και στο χριστιανισμό PROJECT 1 Υπεύθυνος καθηγητής Παπαγιάννης Γεώργιος ΠΕ01 ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΣ ΚΑΙ ΞΕΝΟΦΟΒΙΑ ΟΜΑΔΑ Α PROJECT 3 Οι Γυναίκες Στον Ισλάμ Και Στον Χριστιανισμό ΟΜΑΔΑ

Διαβάστε περισσότερα