ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟ ΤΩΝ ΛΙΘΙΝΩΝ ΘΡΑΥΣΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΤΟΥ ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ ΣΤΗ ΝΙΚΟΠΟΛΗ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟ ΤΩΝ ΛΙΘΙΝΩΝ ΘΡΑΥΣΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΤΟΥ ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ ΣΤΗ ΝΙΚΟΠΟΛΗ"

Transcript

1 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΑΘΗΝΑΣ ΣΧΟΛΗ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΚΑΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΕΡΓΩΝ ΤΕΧΝΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΛΙΘΟΥ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟ ΤΩΝ ΛΙΘΙΝΩΝ ΘΡΑΥΣΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΤΟΥ ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ ΣΤΗ ΝΙΚΟΠΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ: Δρ Π. ΘΕΟΥΛΑΚΗΣ, Αν. Καθηγητής ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ: Γ. ΓΕΡΟΓΙΑΝΝΗΣ, MSc Α. ΣΤΕΦΑΝΗΣ, PhD Ι. ΚΑΡΑΤΑΣΙΟΣ, PhD ΑΘΗΝΑ, ΜΑΪΟΣ 2008 ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΕΝΟ ΤΕΥΧΟΣ: ΙΟΥΝΙΟΣ 2009

2 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΑΘΗΝΑΣ ΣΧΟΛΗ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΚΑΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΕΡΓΩΝ ΤΕΧΝΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΛΙΘΟΥ Οδός Αγ. Σπυρίδωνος, 12210, Αιγάλεω, Τ: , F:

3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΕΠΙΤΟΠΙΑ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥ ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ ΜΕΛΕΤΗ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΕΥΤΙΚΩΝ ΘΡΑΥΣΜΑΤΩΝ ΣΤΟ ΠΕΔΙΟ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑ ΘΡΑΥΣΜΑΤΩΝ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΕΠΙ ΤΟΥ ΣΥΝΟΛΟΥ ΤΩΝ ΘΡΑΥΣΜΑΤΩΝ ΠΟΥ ΜΕΛΕΤΗΘΗΚΑΝ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ: ΤΟ ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΘΡΑΥΣΜΑΤΑ ΜΕ ΕΔΑΦΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΘΡΑΥΣΜΑΤΑ ΧΩΡΙΣ ΕΔΑΦΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥ ΥΛΙΚΟΥ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΑΠΟΘΕΣΕΩΝ ΣΤΗΝ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ ΤΟΥ ΜΑΡΜΑΡΟΥ ΔΕΝΔΡΙΤΙΚΕΣ ΑΠΟΘΕΣΕΙΣ ΑΣΒΕΣΤΟΥΧΑΣ ΚΑΙ ΑΡΓΙΛΟΠΥΡΙΤΙΚΗΣ ΣΥΣΤΑΣΗΣ ΣΥΝΕΚΤΙΚΕΣ ΑΠΟΘΕΣΕΙΣ (ΚΡΟΥΣΤΕΣ) Περίπτωση Περίπτωση ΧΑΛΑΡΕΣ ΑΠΟΘΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΜΠΟΤΙΣΜΟΙ Περίπτωση Περίπτωση ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΕΠΙ ΤΟΥ ΣΥΝΟΛΟΥ ΤΩΝ ΘΡΑΥΣΜΑΤΩΝ ΜΕΘΟΔΟΙ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ Γενικά Μικροψηγματοβολή Επιθέματα προσροφητικών αργίλων Σύνθετα χημικά επιθέματα Laser Μέθοδοι με βάση το νερό ΜΕΘΟΔΟΙ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΔΟΚΙΜΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΔΕΝΔΡΙΤΙΚΕΣ ΑΠΟΘΕΣΕΙΣ ΑΣΒΕΣΤΟΥΧΑΣ ΚΑΙ ΑΡΓΙΛΟΠΥΡΙΤΙΚΗΣ ΣΥΣΤΑΣΗΣ Όριο καθαρισμού Δοκιμές καθαρισμού στο εργαστήριο Δοκιμές καθαρισμού με laser Δοκιμές καθαρισμού με ξέστρο υπερήχων Δοκιμές καθαρισμού με σύνθετα χημικά επιθέματα Δοκιμές καθαρισμού στο πεδίο Δοκιμές καθαρισμού με ξέστρο υπερήχων Δοκιμές καθαρισμού με σύνθετα χημικά επιθέματα ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΥΝΕΚΤΙΚΩΝ ΑΠΟΘΕΣΕΩΝ (ΚΡΟΥΣΤΕΣ) Όριο καθαρισμού Δοκιμές καθαρισμού στο εργαστήριο Δοκιμές καθαρισμού με laser Δοκιμές καθαρισμού με ψηγματοβολή Δοκιμές καθαρισμού με ξέστρο υπερήχων Δοκιμές καθαρισμού με σύνθετα χημικά επιθέματα Δοκιμές καθαρισμού στο πεδίο Δοκιμές καθαρισμού με ξέστρο υπερήχων Δοκιμές καθαρισμού με σύνθετα χημικά επιθέματα Συνδυασμός επιθεμάτων και ξέστρου υπερήχων ΧΑΛΑΡΕΣ ΑΠΟΘΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΜΠΟΤΙΣΜΟΙ

4 Όριο καθαρισμού Δοκιμές καθαρισμού στο εργαστήριο Δοκιμές καθαρισμού με laser Δοκιμές καθαρισμού με σύνθετα χημικά επιθέματα Δοκιμές καθαρισμού στο πεδίο Δοκιμές καθαρισμού με σύνθετα χημικά επιθέματα Δοκιμές καθαρισμού με τη χρήση χημικών διαλυμάτων Δοκιμές καθαρισμού με ατμοβολή ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΤΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΜΕΘΟΔΩΝ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΥΠΟΣΤΡΩΜΑ ΜΑΡΜΑΡΟ ΜΕ ΔΕΝΔΡΙΤΙΚΕΣ ΑΠΟΘΕΣΕΙΣ ΥΠΟΣΤΡΩΜΑ ΜΑΡΜΑΡΟ ΜΕ ΣΥΝΕΚΤΙΚΕΣ ΑΠΟΘΕΣΕΙΣ (ΚΡΟΥΣΤΕΣ) ΥΠΟΣΤΡΩΜΑ ΜΑΡΜΑΡΟ ΜΕ ΧΑΛΑΡΕΣ ΑΠΟΘΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΜΠΟΤΙΣΜΟΥΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΣΥΓΚΟΛΛΗΣΗ ΤΩΝ ΘΡΑΥΣΜΑΤΩΝ Μεθοδολογία συγκόλλησης των θραυσμάτων: ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι. ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ. ΣΥΝΘΕΣΕΙΣ ΧΗΜΙΚΩΝ ΕΠΙΘΕΜΑΤΩΝ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙΙ. ΠΕΡΙΘΛΑΣΙΜΕΤΡΙΑ ΑΚΤΙΝΩΝ Χ

5 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στην παρούσα μελέτη, παρουσιάζονται τα αποτελέσματα του έργου «Δειγματοληπτικές εργασίες καθαρισμού και διαμόρφωση πρότασης για τον καθαρισμό των λίθινων θραυσμάτων του μνημείου του Αυγούστου στη Νικόπολη». Στο αναθεωρημένο τεύχος του Ιουνίου 2009, παρουσιάζονται τα αποτελέσματα των συμπληρωματικών δοκιμών καθαρισμού με Spectron laser system SL805 Nd:YAG που πραγματοποιήθηκαν στο Ι.Τ.Ε. - Ι.Η.Δ.Λ., καθώς και η νέα πρόταση συγκόλλησης των μαρμάρινων θραυσμάτων. Η μελέτη οργανώνεται σε τέσσερα κύρια τμήματα στα οποία παρουσιάζονται η καταγραφή και η μελέτη του αρχαιολογικού υλικού που πραγματοποιήθηκαν στο χώρο φύλαξης των θραυσμάτων, ο χαρακτηρισμός του υλικού κατασκευής και των αποθέσεων που εντοπίσθηκαν, οι δοκιμές καθαρισμού σε εργαστηριακή κλίμακα και σε πιλοτική εφαρμογή και τα αποτελέσματα των δοκιμών με τις τελικές προτάσεις. Αναλυτικότερα, περιλαμβάνονται: Η διαδικασία και τα αποτελέσματα της προκαταρκτικής εξέτασης των θραυσμάτων η οποία πραγματοποιήθηκε κατά την πρώτη αποστολή της ομάδας μελέτης στα Ιωάννινα. Ο χαρακτηρισμός του υλικού και των αποθέσεών του όπως προέκυψε από την εργαστηριακή μελέτη δειγμάτων που ελήφθησαν από το μνημείο. Η πολυπλοκότητα του προβλήματος του καθαρισμού των λίθινων θραυσμάτων καθώς και η σημαντικότητά τους, επέβαλε την λήψη μεγάλου αριθμού δεδομένων που αφορούσαν στην κατάσταση διατήρησης του υλικού. Για το λόγο αυτό, η μελέτη στηρίχθηκε σε δεδομένα που ελήφθησαν από θραύσματα τα οποία ελέγχθηκαν στα Ιωάννινα και από θραύσματα τα οποία μεταφέρθηκαν στο Εργαστήριο Συντήρησης Λίθου του Α.Τ.Ε.Ι. Αθήνας. Τα επί μέρους τμήματα της μελέτης διαχωρίζονται ανά περίπτωση αποθέσεων και περιλαμβάνουν την περιγραφή κάθε κατηγορίας αποθέσεων (σύντομη συγκεντρωτική κατηγοριοποίηση), την περιγραφή του ορίου καθαρισμού καθώς και τη διαδικασία και τα αρχικά αποτελέσματα των τεχνικών καθαρισμού που εφαρμόσθηκαν. Η μεθοδολογία και τα αποτελέσματα των τεχνικών καθαρισμού που πραγματοποιήθηκαν στο εργαστήριο στα ληφθέντα δείγματα. Πιο συγκεκριμένα, παρουσιάζονται το θεωρητικό μέρος, στο οποίο αναπτύσσονται οι γενικές αρχές του καθαρισμού, γίνεται αναφορά στον καθορισμό της επιφάνειας αναφοράς καθώς και η περιγραφή των τεχνικών καθαρισμού που εφαρμόσθηκαν και τέλος αναπτύσσεται η πειραματική διαδικασία που ακολουθήθηκε στο εργαστήριο. Τα αποτελέσματα των δοκιμών καθαρισμού που πραγματοποιήθηκαν σε εργαστηριακή κλίμακα και τα αποτελέσματα που ελήφθησαν από τις δοκιμές πεδίου. Η μελέτη ολοκληρώνεται με την παρουσίαση των γενικών συμπερασμάτων και των προτάσεων καθαρισμού των θραυσμάτων.

6 Εισαγωγή Οι δοκιμές καθαρισμού και η αποτίμησή τους πραγματοποιήθηκαν στο Εργαστήριο Συντήρησης Λίθου, του Α.Τ.Ε.Ι Αθήνας, χρησιμοποιώντας τον εξοπλισμό και τις αναλυτικές συσκευές του Εργαστηρίου. Οι δοκιμές καθαρισμού με τη χρήση του laser πραγματοποιήθηκαν σε πρώτη φάση στο Α.Τ.Ε.Ι. Αθήνας από την Δρ. Π. Πουλή, με εξοπλισμό του Ινστιτούτου Τεχνολογίας και Έρευνας Ινστιτούτο Ηλεκτρονικής Δομής και Λέιζερ και σε δεύτερη φάση στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας και Έρευνας στο Ηράκλειο Κρήτης. Δρ. Παναγιώτης Θεουλάκης Αναπληρωτής Καθηγητής Επιστημονικός Υπεύθυνος του Έργου 4

7 2. ΕΠΙΤΟΠΙΑ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥ ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ Κατά τη διάρκεια της επίσκεψης της μελετητικής ομάδας στο χώρο όπου φυλάσσονται τα λίθινα θραύσματα του μνημείου, μελετήθηκαν σαράντα τέσσερα αντιπροσωπευτικά θραύσματα με ανάγλυφο διάκοσμο. Επελέγησαν και ελήφθησαν εικοσιπέντε επιπλέον θραύσματα χωρίς ανάγλυφο, για περαιτέρω εργαστηριακή μελέτη. Στα θραύσματα αυτά πραγματοποιήθηκε ο χαρακτηρισμός του υλικού, των αποθέσεων και των επιφανειακών αλλοιώσεων. 2.1 Μελέτη αντιπροσωπευτικών θραυσμάτων στο πεδίο Συνολικά ελέγχθηκαν σαράντα τέσσερα θραύσματα λίθου από το μνημείο, εκ των οποίων τα δέκα τέσσερα συνανήκουν σε σύνθετα τμήματα (σύνολα) τα οποία είναι συγκολλημένα. Όλα σχεδόν τα θραύσματα του μνημείου εξετάσθηκαν μακροσκοπικά ώστε να διαπιστωθεί η αντιπροσωπευτικότητα του δείγματος ως προς το σύνολο. Η ταυτότητα των θραυσμάτων που ελέγχθηκαν παρουσιάζεται στον Πίνακα 2.1. Ο έλεγχος των θραυσμάτων, αποσκοπούσε στη συλλογή δεδομένων που αφορούσαν στην κατάσταση διατήρησής τους, του είδους των αποθέσεων που παρουσιάζουν και στη διερεύνηση της ύπαρξης διακοσμητικών επιστρωμάτων ή άλλων ιχνών ανθρωπογενούς προέλευσης. Για τη διαχείριση των δεδομένων, η καταγραφή πραγματοποιήθηκε σε ειδικά προσαρμοσμένες καρτέλες. Ο έλεγχος περιέλαβε τα εξής βήματα: Φωτογράφηση των θραυσμάτων στο ορατό Μέτρηση και καταγραφή των διαστάσεών τους Μέτρηση του χρώματος της επιφάνειάς τους με τη χρήση χρωματόμετρου Μακροσκοπική εξέταση της επιφάνειας του λίθου Εξέταση και φωτογράφηση της επιφάνειας των θραυσμάτων στο στερεομικροσκόπιο Κατηγοριοποίηση των θραυσμάτων ανάλογα με τις αποθέσεις που εντοπίζονται στην επιφάνειά τους Καταγραφή των στοιχείων σε καρτέλες Πίνακας 2.1 Αρχαιολογικά δεδομένα των θραυσμάτων που μελετήθηκαν στο πεδίο Α/Α Θραύσματος Αριθμός Καταγραφής Θέση στον ανασκαφικό κάνναβο Απόλυτο υψόμετρο (m) Βάθος (m) Ρ15 77,04-1, Ρ15 77,04-1, Ρ15 75,69-2, Π14 77,41-0, Ρ15 76, Ρ14 78,24-0, Π14 78,34-0,21

8 2. Επιτόπια καταγραφή και μελέτη του ανασκαφικού υλικού 1663 Ο12 78,92-2, O12 79,17-2, O12 79,17-2, Ρ14-Ρ15 78,41-0, Εκ περισυλλογής. Επιφανειακό εύρημα από το χώρο του ανδήρου Τ20 77,97-1, Ο13 78,98-2, Εξωτερικά ανατολικού αναλημματικού τοίχου 1955 Ο12 78,95-2, Ο12 78,91-2, Ξ11-Ξ12 Αφαίρεση πεσμένου υλικού νότια του -2,1 βωμού 2781 Ο11 79,01-2, Ο12 77,98-1, Εκ περισυλλογής Ρ15 79,34-0,5 196 Ο11 77,97-0, Ο11-2, Ο11 79,76-1, Ο13 78,98-2, Π12 77,39-1, Ο12 79,13-2, Ο12 78,97-2, Ο12 78,82-2, Ο12 79,04-2, Ο12 79,04-2,44 Νότια πλευρά του ποδίου, επιφανειακός καθαρισμός Σ15 77,49-0, Εκ περισυλλογής Επιφανειακό εύρημα 2614 Π13 77,64-1, Ρ14 76,24-2, Ο12 79, Ο Εντοιχισμένο Υ15 72,889-1, Σ Ο12 78,05-1, Ρ15 77,05-1,2 Προσαρμογή από ΙΒ Ε.Π.Κ.Α. 6

9 2. Επιτόπια καταγραφή και μελέτη του ανασκαφικού υλικού Ο λίθος από τον οποίο κατασκευάσθηκε το μνημείο έχει τα ίδια γενικά μακροσκοπικά χαρακτηριστικά σε όλα τα θραύσματα, με μικρές μόνον διαφοροποιήσεις που αφορούν στα ορυκτολογικά χαρακτηριστικά του (Σχήμα 2.1) όπως αυτά αναλυτικά παρουσιάζονται στο Κεφάλαιο 4. Ένας μικρός αριθμός θραυσμάτων προέρχεται από αρχιτεκτονικά διακοσμητικά μέλη, για την κατασκευή των οποίων χρησιμοποιήθηκε διαφορετικό είδος μαλακού, λευκού λίθου, ανθρακικής σύστασης (Σχήμα 2.2). Σχήμα 2.1 ΑΚ Τυπικό είδος λίθου (μάρμαρο) που χρησιμοποιήθηκε στην κατασκευή του μνημείου. Σχήμα 2.2 ΑΚ Λευκός λίθος ανθρακικής σύστασης που χρησιμοποιήθηκε στην κατασκευή των διακοσμητικών αρχιτεκτονικών στοιχείων. Στα θραύσματα που μελετήθηκαν στο πεδίο, η κατάσταση διατήρησης του υποστρώματος ποικίλει ως εξής: Αρκετά καλή. Η επιφάνεια του λίθου είναι ομαλή, χωρίς απολεπίσεις. Η κρυσταλλική δομή του λίθου δεν παρουσιάζει αλλοιώσεις. Σώζονται τα ανάγλυφα διακοσμητικά χαρακτηριστικά. Μέτρια. Διαπιστώνεται αλλοίωση της επιφάνειας και απώλεια της συνοχής της με αποτέλεσμα την φθορά των διακοσμητικών χαρακτηριστικών. Κακή. Έντονη διάβρωση του υποστρώματος και απώλεια του γλυπτού διακόσμου. Τα είδη των αποθέσεων που εντοπίσθηκαν είναι: Αποθέσεις δενδριτικής μορφής Συνεκτικές αποθέσεις (κρούστες) στην επιφάνεια του λίθου Καστανέρυθρες - φαιές αποθέσεις χώματος και εμποτισμοί Τεφρές αποθέσεις χώματος και εμποτισμοί Στα θραύσματα όπου η επιφάνεια δεν παρουσιάζει αλλοιώσεις, το στρώμα της πάτινας διατηρείται σε πολύ καλή κατάσταση. Σε αρκετά θραύσματα, όμως, διαπιστώθηκε ότι τα χαρακτηριστικά της επιφάνειάς τους είχαν αλλοιωθεί λόγω των επεμβάσεων καθαρισμού, πιθανώς υγρού και μηχανικού, που υπέστησαν αμέσως μετά την ανασκαφή τους (Σχήμα 2.3 και 2.4). 7

10 2. Επιτόπια καταγραφή και μελέτη του ανασκαφικού υλικού Σχήμα 2.3 ΑΚ Θραύσμα που υπέστη καθαρισμό με αποτέλεσμα την επιφανειακή του αλλοίωση. Σχήμα 2.4 ΑΚ 443. Θραύσμα που υπέστη καθαρισμό με αποτέλεσμα την επιφανειακή του αλλοίωση. Τέλος, ελέγχθηκαν τμήματα τα οποία συντίθενται από τουλάχιστον δύο θραύσματα. Το ενδιαφέρον στα σύνθετα αυτά τμήματα, έγκειται στο γεγονός της διαφορετικής κατάστασης διατήρησης του υποστρώματος και στις διαφορετικές αποθέσεις που παρουσιάζονται στην επιφάνειά τους, με αποτέλεσμα την αισθητική αλλοίωση του συνόλου (Σχήματα 2.5 και 2.6). Σχήμα 2.5 ΑΚ2025-ΑΚ1425. Συγκολλημένο τμήμα στο οποίο διακρίνεται η χρωματική διαφοροποίηση των αποθέσεων των δύο θραυσμάτων που το αποτελούν στην ανάγλυφη όψη (αριστερά) και στην επιφάνεια θραύσης (δεξιά). 8

11 2. Επιτόπια καταγραφή και μελέτη του ανασκαφικού υλικού Σχήμα 2.6 ΑΚ196-ΑΚ2182-ΑΚ1680. Σύνολο θραυσμάτων στο οποίο διακρίνεται η χρωματική διαφοροποίηση της επιφάνειάς του που οφείλεται στο είδος των αποθέσεων και στις έντονες επεμβάσεις καθαρισμού (πρώτο από δεξιά θραύσμα). 2.2 Δειγματοληψία θραυσμάτων Εκτός της μελέτης των θραυσμάτων επί τόπου, έγινε επιλογή και μεταφορά μικρών θραυσμάτων στο Εργαστήριο Συντήρησης Λίθου, ώστε να μελετηθούν τα πετρογραφικά χαρακτηριστικά του λίθου που χρησιμοποιήθηκε στην κατασκευή του μνημείου, τα μορφολογικά χαρακτηριστικά και η χημική σύσταση των αποθέσεων που παρουσιάζονται και τέλος να πραγματοποιηθούν οι απαραίτητες δοκιμές καθαρισμού. Ελήφθησαν συνολικά, είκοσι πέντε ακέραια μικρά θραύσματα των οποίων τα χαρακτηριστικά παρουσιάζονται στον Πίνακα 2.2. Πίνακας 2.2 Αρχαιολογικά δεδομένα των δειγμάτων θραυσμάτων Α/Α Δείγματος Αριθμός Καταγραφής Θέση στον ανασκαφικό κάνναβο Απόλυτο υψόμετρο (m) Δείγματα στα οποία είχε αφαιρεθεί το εδαφικό υλικό Βάθος (m) Π14 78,61-0, Ρ15 76,75-1, Ρ15 77, Π14 78,68-0, Σ15 76,85-1, Ρ15 76,05-1, Π14 78,68-0, Ρ15 76,75-1, Π14 78,68-0, Π14 78,68-0,16 9

12 2. Επιτόπια καταγραφή και μελέτη του ανασκαφικού υλικού Σ15 76,85-1, Ρ15 76,75-1, Π14 78,68-0, Π14 78,68-0, Ρ15 76,75-1, Π14 78,68-0,16 Δείγματα με εδαφικό υλικό Ρ15 77,05-1, Ρ15 77,05-1, Ρ15 77,05-1, Ρ15 77,05-1, Ρ15 77,05-1, Ρ15 77,05-1, Ρ15 77,05-1, Ρ15 77,05-1, Ρ15 77,05-1,2 Προσαρμογή από ΙΒ Ε.Π.Κ.Α. Όλα τα θραύσματα που ελήφθησαν, προέρχονται από μη επιφανειακά τμήματα του μνημείου. Κανένα δεν φέρει ανάγλυφο διάκοσμο (Σχήμα 2.7). Είναι λοιπόν εξαρχής αποκλεισμένη η δυνατότητα εντοπισμού σε αυτά κάποιων ειδικών περιπτώσεων επιφανειακής κατεργασίας, όπως η ύπαρξη χρωστικών, ιχνών εργαλείων κλπ. Τα θραύσματα που ελήφθησαν ως δείγματα είναι αντιπροσωπευτικά της κατάστασης διατήρησης του υποστρώματος και των αποθέσεων που διαπιστώθηκαν στην ευρύτερη ομάδα των θραυσμάτων από την οποία υπήρχε δυνατότητα να ληφθούν τα δείγματα. Διαπιστώθηκε, όμως, ότι ορισμένα χαρακτηριστικά της επιφάνειας που παρατηρήθηκαν στα θραύσματα που ελέγχθηκαν επί τόπου δεν υπήρχαν στην ομάδα των θραυσμάτων από την οποία μπορούσαν να ληφθούν τα δείγματα. Τα χαρακτηριστικά αυτά εντοπίζονται στον εμποτισμό της επιφάνειας από υλικά του περιβάλλοντος ταφής και σε ίχνη ανθρωπογενούς προέλευσης. Για τη διερεύνηση του περιβάλλοντος ταφής ελήφθησαν εννέα δείγματα θραυσμάτων τα οποία δεν είχαν υποστεί καμία επέμβαση απομάκρυνσης των αποθέσεων χώματος κατά την ανασκαφή (Πίνακας 2.1 και Σχήμα 2.8). Τα υπόλοιπα δέκα έξι δείγματα είχαν υποστεί επιφανειακό καθαρισμό. Σχήμα 2.7 Ομάδα θραυσμάτων από την οποία ελήφθησαν τα προς μελέτη δείγματα. Σχήμα 2.8 ΑΚ Θραύσμα το οποίο φέρει στην επιφάνειά του αποθέσεις χώματος. 10

13 2. Επιτόπια καταγραφή και μελέτη του ανασκαφικού υλικού Έπειτα από σχετική συνεννόηση, πραγματοποιήθηκε επίσκεψη στον αρχαιολογικό χώρο του μνημείου από όπου και ελήφθησαν άλλα δύο δείγματα λίθων (ένα εκ των οποίων μάρμαρο) τα οποία ήταν συγκεντρωμένα μαζί με άλλους αργούς λίθους σε σωρό. 2.3 Παρατηρήσεις επί του συνόλου των θραυσμάτων που μελετήθηκαν Κύριο μέλημα της μελέτης των θραυσμάτων ήταν η αντιπροσωπευτικότητα, εφόσον ο συνολικός αριθμός των θραυσμάτων που έχει βρεθεί είναι πολύ μεγάλος. Στο Σχήμα 2.9 παρουσιάζεται η χωρική κατανομή του συνόλου των θραυσμάτων που μελετήθηκαν. Παρατηρείται ότι οι τομές στις οποίες βρέθηκαν τα θραύσματα βρίσκονται στη θέση του βωμού, ενώ είναι διεσπαρμένες σε όλο του το μήκος. Από την επεξεργασία των ανασκαφικών δεδομένων, προκύπτει ότι το μεγαλύτερο ποσοστό του συνόλου των θραυσμάτων που μελετήθηκαν (26%) προέρχεται από βάθος που κυμαίνεται μεταξύ 1 και 1,5 m. Το 15% του αριθμού του θραυσμάτων προέρχεται από βάθος 0 έως 0,5 m (Σχήμα 2.10). Το μεγαλύτερο ποσοστό των θραυσμάτων που μελετήθηκε επί τόπου (36%) βρέθηκε σε βάθος από 2,5 έως 2,9 m (Σχήμα 2.11). Το μεγαλύτερο ποσοστό των μικρών θραυσμάτων που ελήφθησαν ως δείγματα για περαιτέρω μελέτη (49%), βρέθηκε σε βάθος από 1 έως 1,5 m, ενώ το δεύτερο μεγαλύτερο (31%) σε βάθος που κυμαίνεται από 0 έως 0,5 m (Σχήμα 2.12). Διαπιστώνεται ότι ο έλεγχος της κατάστασης διατήρησης έγινε σε θραύσματα τα οποία προέρχονται από διαφορετικές ανασκαφικές τομές και από διαφορετικά βάθη ώστε να μελετηθεί η επίδραση του περιβάλλοντος ταφής στην κατάσταση διατήρησης του λίθου αλλά και στον σχηματισμό των επιφανειακών στρωμάτων. 11

14

15

16 2. Επιτόπια καταγραφή και μελέτη του ανασκαφικού υλικού Στη συνέχεια παρουσιάζεται η κατηγοριοποίηση του είδους του λίθου που χρησιμοποιήθηκε στο μνημείο, της κατάστασης διατήρησης του υποστρώματος, των αποθέσεων που παρουσιάζονται στην επιφάνεια του λίθου καθώς και ειδικών περιπτώσεων που αφορούν κυρίως πιθανά ίχνη διακόσμησης της επιφάνειας. Η κατηγοριοποίηση που προτείνεται βασίσθηκε στην μακροσκοπική και μικροσκοπική εξέταση του συνόλου των θραυσμάτων. Α. ΔΟΜΗ ΥΠΟΣΤΡΩΜΑΤΟΣ Ο λίθος που χρησιμοποιήθηκε στην κατασκευή του μνημείου, παρουσιάζει τα ίδια γενικά πετρογραφικά χαρακτηριστικά με μικρές διαφοροποιήσεις που αφορούν κυρίως στην ύπαρξη προσμίξεων και φλεβώσεων του μητρικού πετρώματος. Οι προσμίξεις εντοπίσθηκαν κυρίως σε επιφάνειες θραύσης και ελάχιστα στην ανάγλυφη επιφάνεια, υποδεικνύοντας την επιμελή επιλογή και τοποθέτηση του υλικού από τους κατασκευαστές. Σχήμα 2.13 ΑΚ4184. Υπόστρωμα ομοιογενές και συνεκτικό σε όλη τη δομή του. Σχήμα 2.14 ΑΚ4061. Υπόστρωμα με προσμίξεις και φλεβώσεις. Σχήμα 2.15 ΑΚ4409. Υπόστρωμα με προσμίξεις και φλεβώσεις. Σχήμα 2.16 ΑΚ3945. Μαλακός λίθος, ανθρακικής σύστασης. 14

17 2. Επιτόπια καταγραφή και μελέτη του ανασκαφικού υλικού Β. ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΔΙΑΤΗΡΗΣΗΣ ΤΟΥ ΥΠΟΣΤΡΩΜΑΤΟΣ Η κατάσταση διατήρησης του λίθου ποικίλει. Υπάρχουν περιπτώσεις όπου η επιφάνεια είναι στιλπνή με συνεκτική δομή διατηρώντας το στρώμα της πάτινας. Σε ορισμένα θραύσματα παρουσιάζεται απώλεια της κρυσταλλικής συνοχής του υλικού με αποτέλεσμα τον εμποτισμό της επιφάνειας με στοιχεία του περιβάλλοντος ταφής. Παρατηρήθηκε επίσης διάβρωση της επιφάνειας με την μορφή βελονισμών (microcast). Σχήμα 2.17 ΑΚ1749. Στιλπνό υπόστρωμα που διατηρεί τα αρχικά χαρακτηριστικά του Σχήμα 2.18 ΑΚ1749. Διακρίνεται η κρυσταλλική δομή του λίθου. Στερεοσκοπική παρατήρηση. Σχήμα 2.19 ΑΚ1203. Τραχύ υπόστρωμα, εμφανείς οι κρύσταλλοι του ασβεστίτη. Σχήμα ΑΚ3295. Τραχύ υπόστρωμα, αποθέσεις μεταξύ των κρυστάλλων. Σχήμα 2.21 ΑΚ3340. Το υπόστρωμα εμφανίζει μεγάλη τραχύτητα. Σχήμα 2.22 ΑΚ3480. Διάβρωση με τη μορφή βελονισμών (microcast) 15

18 2. Επιτόπια καταγραφή και μελέτη του ανασκαφικού υλικού Σχήμα 2.23 ΑΚ Διάβρωση με τη μορφή βελονισμών (microcast). Στερεοσκοπική παρατήρηση x10 Σχήμα 2.24 ΑΚ Διάβρωση με τη μορφή βελονισμών (microcast). Στερεοσκοπική παρατήρηση x45 Γ. ΑΠΟΘΕΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ ΤΟΥ ΛΙΘΟΥ Οι αποθέσεις που παρουσιάζονται στην επιφάνεια ποικίλουν σε πάχος και απόχρωση. Παρατηρούνται είτε ως αποθέσεις μεταβαλλόμενου πάχους είτε ως συνεκτικές κρούστες. Σχήμα 2.25 ΑΚ3008. Φαιές αποθέσεις μικρού πάχους και μέτριας συνοχής. Σχήμα 2.26 ΑΚ2028. Τεφρές αποθέσεις μικρού πάχους. Σχήμα 2.27 ΑΚ2996. Δενδριτικές αποθέσεις σε ολόκληρη την επιφάνεια του θραύσματος. Σχήμα 2.28 ΑΚ4014. Δενδριτικές αποθέσεις στην επιφάνεια του λίθου. 16

19 2. Επιτόπια καταγραφή και μελέτη του ανασκαφικού υλικού Σχήμα 2.29 ΑΚ Αποθέσεις στην επιφάνεια του μαρμάρου. Παρουσιάζουν συνοχή και σκληρότητα. Σχήμα ΑΚ Αποθέσεις στην επιφάνεια του μαρμάρου. Παρουσιάζουν συνοχή και πρόσφυση στην υποκείμενη επιφάνεια. Σχήμα 2.31 ΑΚ449. Κρούστα που καλύπτει τμήμα της επιφάνειας του θραύσματος. Εμφανίζει ανάγλυφο, ενώ παρουσιάζει συνοχή και καλή πρόσφυση στο υπόστρωμα. Σχήμα 2.32 ΑΚ449. Λεπτομέρεια της επιφάνειας του θραύσματος. Σχηματισμός κρούστας. Δ. ΕΙΔΙΚΕΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ ΠΟΥ ΑΦΟΡΟΥΝ ΣΤΗΝ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ Οι ειδικές περιπτώσεις περιλαμβάνουν την επιφανειακή χρωματική αλλοίωση μικρού αριθμού θραυσμάτων που προήλθε πιθανώς από προϊόντα καύσης καθώς και θραύσματα με ενδείξεις για την παρουσία χρωστικών που χρησιμοποιήθηκαν στη διακόσμηση του μνημείου. Πρέπει να σημειωθεί ότι οι παρακάτω περιπτώσεις δεν ήταν δυνατό να διερευνηθούν με ακρίβεια, εφόσον παρατηρήθηκαν σε θραύσματα που ελέγχθηκαν επί τόπου χωρίς να υπάρχει η δυνατότητα λήψης δειγμάτων. 17

20 2. Επιτόπια καταγραφή και μελέτη του ανασκαφικού υλικού Σχήμα 2.33 Ειδική περίπτωση Ι. ΑΚ2949. Παρατηρείται αλλοίωση της επιφάνειας λόγω της πιθανής απόθεσης προϊόντων καύσης. Σχήμα 2.34 Ειδική περίπτωση Ι. ΑΚ2949. Λεπτομέρεια. Παρατηρείται ο σχηματισμός που καλύπτει την αρχική επιφάνεια. Σχήμα 2.35 Ειδική περίπτωση ΙΙ. ΑΚ3480. Πιθανά ίχνη πράσινης χρωστικής που βρέθηκαν διεσπαρμένα σε όλη την επιφάνεια του θραύσματος. Σχήμα 2.36 Ειδική περίπτωση ΙΙ. ΑΚ3480. Διακρίνεται η κρυσταλλική δομή του υλικού που εντοπίσθηκε στην επιφάνεια του θραύσματος. Σχήμα 2.37 Ειδική περίπτωση ΙΙ. ΑΚ516. Πιθανά ίχνη κόκκινης χρωστικής που βρέθηκαν στην επιφάνεια του θραύσματος. Σχήμα 2.38 Ειδική περίπτωση ΙΙ. ΑΚ516. Το υλικό που εντοπίσθηκε στη θέση αυτή έχει τη μορφή διαβρωμένου επιστρώματος. 18

21 2. Επιτόπια καταγραφή και μελέτη του ανασκαφικού υλικού Σχήμα 2.39 Ειδική περίπτωση ΙΙ. ΑΚ3368. Λευκό επίστρωμα που καλύπτει τμήματα της επιφάνειας του θραύσματος. Διακρίνονται ημιδιαφανή εγκλείσματα. Σχήμα 2.40 Ειδική περίπτωση ΙΙ. ΑΚ3368. Διακρίνεται κρυσταλλικό υλικό έντονου μπλε χρωματισμού επάνω στο λευκό επίστρωμα, το οποίο πιθανώς να αποτελεί ίχνος ορυκτής χρωστικής. 19

22 3. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ: ΤΟ ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Τα ληφθέντα δείγματα μεταφέρθηκαν στο εργαστήριο όπου και τοποθετήθηκαν σε χώρο με σταθερές συνθήκες υγρασίας και θερμοκρασίας. Για την καλύτερη οργάνωση της εργαστηριακής μελέτης, διαχωρίστηκαν σε δύο βασικές κατηγορίες: I. Θραύσματα λίθων που περιβάλλονται από εδαφικό υλικό (9 δείγματα) II. Θραύσματα λίθων από τα οποία έχει αφαιρεθεί το εδαφικό υλικό (16 δείγματα) Σχήμα 3.1. ΑΚ Μαρμάρινο θραύσμα στο οποίο δεν έχει αφαιρεθεί το εδαφικό υλικό. Κατηγορία Ι. Κλίμακα 1εκ. Σχήμα 3.2. ΑΚ Μαρμάρινο θραύσμα στο οποίο έχει αφαιρεθεί το εδαφικό υλικό αμέσως μετά την ανασκαφή. Κατηγορία ΙΙ. Κλίμακα 1εκ Θραύσματα με εδαφικό υλικό Ο αριθμός των θραυσμάτων που διατηρούν το εδαφικό υλικό είναι ιδιαίτερα μικρός. Σχεδόν σε όλα τα θραύσματα το χώμα έχει αφαιρεθεί για να αποκαλυφθεί η επιφάνειά τους. Τα θραύσματα που ελήφθησαν για μελέτη στο εργαστήριο, σύμφωνα με στοιχεία της ΙΒ ΕΠΚΑ και όπως χαρακτηριστικά φαίνεται στον Πίνακα 2.2, προέρχονται όλα από την ίδια θέση (Ρ15), το ίδιο υψόμετρο (77,05 μέτρα) και βρέθηκαν σε ίδιο βάθος (-1,2 μέτρα). Στα θραύσματα αφαιρέθηκε το χώμα μηχανικά και συλλέχθηκε, ενώ στη συνέχεια πραγματοποιήθηκε έκπλυση της επιφάνειας με νερό για την αποκάλυψη του υποστρώματος (Σχήματα 3.3 και 3.4).

23 3. Διαδικασία μελέτης στο Εργαστήριο: Το ανασκαφικό περιβάλλον Σχήμα 3.3. ΑΚ Αφαίρεση εδαφικού υλικού στην αριστερή επιφάνεια του θραύσματος. Αποκάλυψη των αποθέσεων. Κλίμακα 1εκ. Σχήμα 3.4. Συλλογή εκπλυμάτων μετά τη διαδικασία αφαίρεσης του εδαφικού υλικού Η επιφάνεια που αποκαλύφθηκε, φωτογραφήθηκε και παρατηρήθηκε μακροσκοπικά. Τα θραύσματα συγκρίθηκαν με τα θραύσματα της δεύτερης κατηγορίας (χωρίς εδαφικό υλικό) και μελετήθηκαν στη συνέχεια από κοινού (βλ. τμήμα 3.2.). Τόσο το εδαφικό υλικό όσο και τα εκπλύματα συλλέχτηκαν και στη συνέχεια παρασκευάσθηκαν διαλύματα στα οποία έγιναν οι παρακάτω αναλύσεις: Μέτρηση του ph με ph-μετρο Μέτρηση της αγωγιμότητας με αγωγιμόμετρο Μέτρηση ολικής σκληρότητας νερού (Total Hardness) και ανθρακικής σκληρότητας (Carbonate Hardness) με τη μέθοδο της τιτλοδότησης υδατικού διαλύματος Μέτρηση συγκέντρωσης ιόντων ασβεστίου (Ca + ), Μαγνησίου (Mg + ), Χλωρίου (Cl - ), Νιτρικών ιόντων (ΝΟ 3 - ) και Θειικών ιόντων (SO 4 2- ) με τη μέθοδο της τιτλοδότησης υδατικού διαλύματος Το εδαφικό περιβάλλον στη συγκεκριμένη θέση χαρακτηρίζεται ως ελαφρώς αλκαλικό (PΗ: 7,4-8). Όσον αφορά στη σύστασή του, χαρακτηρίζεται κυρίως από την παρουσία ανθρακικών ιόντων ενώ απουσιάζουν νιτρικά ιόντα και ιόντα μαγνησίου. Σε κάποια δείγματα εμφανίζονται σε μικρές ποσότητες θειικά ιόντα καθώς και ιόντα χλωρίου. Επιπλέον σε δείγματα εδαφικού υλικού πραγματοποιήθηκε ορυκτολογική εξέταση με τη μέθοδο της περιθλασιμετρίας ακτίνων Χ (XRD). H ορυκτολογική ανάλυση εκτός από τα αργιλικά ορυκτά Μοντμοριλονίτη (Al 2 O 3.4SiO 2.nH 2 O), Ιλλίτη (K 2 O.3Al 2 O 3.6SiO 2.2H 2 O) και Καολινίτη (Al 2 O 3.2SiO 2.2H 2 O), έδειξε σε μεγάλη περιεκτικότητα ασβεστίτη (CaCO 3 ) και χαλαζία (SiO 2 ) καθώς και λίγους Άστριους. Αξίζει να σημειωθεί η μεγάλη περιεκτικότητα του εδαφικού υλικού σε ασβεστίτη, κάτι το οποίο φάνηκε και στη χημική ανάλυση. 21

24 3. Διαδικασία μελέτης στο Εργαστήριο: Το ανασκαφικό περιβάλλον 3.2 Θραύσματα χωρίς εδαφικό υλικό Το πλήθος των θραυσμάτων που ελήφθησαν ήταν δέκα έξι, και παρουσιάστηκαν αναλυτικά στον Πίνακα 2.2. Σχήμα 3.5. Πλήθος μαρμάρινων θραυσμάτων για δειγματοληψία. Ιωάννινα 06/09/2007. Σχήμα 3.6. Πλήθος μαρμάρινων θραυσμάτων για δειγματοληψία. Όπως στα θραύσματα με γλυπτό διάκοσμο τα οποία μελετήθηκαν στα Ιωάννινα, έτσι και στα συγκεκριμένα θραύσματα, το εδαφικό υλικό έχει αφαιρεθεί μηχανικά αμέσως μετά την ανασκαφή με αποτέλεσμα να μη διατηρείται ικανή ποσότητα εδαφικού υλικού για τη λεπτομερή περιγραφή του περιβάλλοντος ταφής. Στα δέκα έξι θραύσματα προστέθηκαν τα εννέα της κατηγορίας I -μετά την αφαίρεση του εδαφικού υλικού και την αποκάλυψη της επιφάνειάς τους- και από κοινού ακολουθήθηκε η παρακάτω διαδικασία μελέτης: Φωτογράφηση Αρχειοθέτηση δειγμάτων Κατασκευή καρτέλας μελέτης Μέτρηση διαστάσεων Μέτρηση χρώματος με χρωματόμετρο Μακροσκοπική παρατήρηση. Παρατηρήθηκε η κατάσταση της επιφάνειας, το χρώμα και μορφολογία των αποθέσεων και η ύπαρξη φλεβών και άλλων προσμίξεων στο μάρμαρο. Όλες οι παρατηρήσεις συνοδεύτηκαν με macroφωτογράφηση για την πληρέστερη τεκμηρίωση και καταγραφή Παρατήρηση με στερεομικροσκόπιο. Παρατηρήθηκε η κατάσταση της επιφάνειας, η μορφολογία των αποθέσεων, η πρόσφυση των αποθέσεων με το υπόστρωμα, η κατάσταση του υποστρώματος και η παρουσία προσμίξεων. Ορυκτολογική ανάλυση με πριθλασιμετρία ακτίνων Χ Η παραπάνω διαδικασία είχε ως στόχο την εξαγωγή των πρώτων συμπερασμάτων για τη μορφή και το είδος των αποθέσεων. Εντοπίστηκαν στα θραύσματα συγκεκριμένες περιοχές ενδιαφέροντος από τις οποίες ελήφθησαν μικρά δείγματα και κατασκευάστηκαν στιλπνές και λεπτές τομές για μικροσκοπική παρατήρηση (Σχήμα 3.7 και 3.8). 22

25 3. Διαδικασία μελέτης στο Εργαστήριο: Το ανασκαφικό περιβάλλον Σχήμα 3.7. ΑΚ Επιλογή περιοχής ενδιαφέροντος Σχήμα 3.8. ΑΚ Λήψη δείγματος διαστάσεων 0,5εκ. x 1εκ. από την επιλεγείσα περιοχή για μικροσκοπική παρατήρηση Συγκεκριμένα η μικροσκοπική παρατήρηση συνίσταται στα εξής: Λεπτές τομές: Mελέτη στο πετρογραφικό μικροσκόπιο: Εξαγωγή συμπερασμάτων για το είδος του υλικού, την ύπαρξη και το ποσοστό εμφάνισης προσμίξεων. Στιλπνές τομές: 1. Παρατήρηση στο οπτικό μικροσκόπιο: Μέγεθος και μορφολογία αποθέσεων, πρόσφυση αποθέσεων με το υπόστρωμα, μορφολογία υποστρώματος, πάχος αποθέσεων. 2. Παρατήρηση στο ηλεκτρονικό μικροσκόπιο σάρωσης (SEM): Μορφολογία και πάχος αποθέσεων, πρόσφυση αποθέσεων με το υπόστρωμα, κατάσταση διατήρησης υποστρώματος, πάχος διαταραγμένου στρώματος, είδος και σύσταση αποθέσεων, μορφολογία και σύσταση προσμίξεων στο μάρμαρο. Σχήμα 3.9. Διαδικασία παρασκευής στιλπνών τομών στο εργαστήριο Σχήμα Στιλπνή τομή με σημειωμένες θέσεις ιδιαίτερου ενδιαφέροντος Όλη η διαδικασία που ακολουθήθηκε στο σύνολο των δειγμάτων στο εργαστήριο, φαίνεται χαρακτηριστικά στο Σχήμα

26 3. Διαδικασία μελέτης στο Εργαστήριο: Το ανασκαφικό περιβάλλον ΙΩΑΝΝΙΝΑ Παρατήρηση 44 θραυσμάτων Λήψη και μεταφορά θραυσμάτων στο εργαστήριο 25 δείγματα 16 δείγματα χωρίς εδαφικό υλικό 9 δείγματα με εδαφικό υλικό Φωτογράφηση Μέτρηση διαστάσεων Μέτρηση χρώματος με χρωματόμετρο Μακροσκοπική παρατήρηση - macro φωτογράφηση Παρατήρηση με στερεομικροσκόπιο Ορυκτολογική εξέταση XRD Συμπλήρωση καρτελών καταγραφής Φωτογράφηση καταγραφή λεπτομερειών Απομάκρυνση εδαφικού υλικού Εξαγωγή πρώτων συμπερασμάτων επιλογή θέσεων για μικροσκοπική παρατήρηση Κατασκευή δοκιμίων Μικροσκοπική παρατήρηση: 1. Πετρογραφικό μικρoσκόπιο, 2. Ηλεκτρονικό μικροσκόπιο σάρωσης (SEM) Αποκάλυψη υποστρώματος Ανάλυση εδαφικού υλικού Τεκμηρίωση υλικού Κατηγοριοποίηση φθοράς Καθορισμός επιφάνειας αναφοράς Δοκιμαστικοί καθαρισμοί Σχήμα Διαδικασία αναλυτικής μελέτης δειγμάτων στο εργαστήριο 24

27 4. ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥ ΥΛΙΚΟΥ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ Ο λίθος που χρησιμοποιήθηκε για την κατασκευή των γλυπτών στοιχείων του μνημείου είναι μάρμαρο. Με τον όρο μάρμαρο εννοείται το πέτρωμα το οποίο έχει προκύψει από τη μεταμόρφωση ανθρακικών ιζημάτων (ασβεστόλιθων και δολομιτών). Σε δείγματα από το λίθο πραγματοποιήθηκε ορυκτολογική ανάλυση με περιθλασιμετρία ακτίνων Χ (XRD) καθώς και μικροσκοπική μελέτη (λεπτές τομές στο πετρογραφικό μικροσκόπιο και στιλπνές τομές στο ηλεκτρονικό μικροσκόπιο σάρωσης (SEM). Τα ακτινοδιαγράμματα της ορυκτολογικής εξέτασης παρατίθενται στο Παράρτημα III). Οι παραπάνω αναλύσεις έδειξαν ότι το συγκεκριμένο μάρμαρο εκτός από ασβεστίτης (CaCO 3 ) εμφανίζεται και δολομίτης (CaCO 3. MgCO 3 ) σε μικρό σχετικά ποσοστό. Το μικρό ποσοστό συμμετοχής του δολομίτη δεν είναι ικανό να χαρακτηρίσει το μάρμαρο δολομιτικό. Όσον αφορά στο μέγεθος των κρυστάλλων του ασβεστίτη, το μάρμαρο του μνημείου μπορεί να χαρακτηριστεί λεπτοκοκκώδες ως μεσοκοκκώδες με γρανοβλαστικό ιστό. Στη μάζα του μαρμάρου εντοπίζονται πολλές προσμίξεις - επουσιώδη ορυκτολογικά συστατικά - με κυριότερα, όσον αφορά στο ποσοστό εμφάνισής τους, φυλλοπυριτικά ορυκτά της ομάδας των μαρμαρυγιών, κυρίως μοσχοβίτης Αl 2 (Si 3 Al)O 10 (OH,F) 2 (Σχήμα 4.11). Επίσης εμφανίζονται και κρύσταλλοι χαλαζία (SiO 2 ) μαζί με τον ασβεστίτη. Σε λίγα θραύσματα εντοπίστηκε στη μάζα του μαρμάρου φλέβωση Ανκερίτη CaFe(CO 3 ) 2 (Σχήμα 4.2). Σχήμα 4.1. ΑΚ Προσμίξεις - φυλλάρια μαρμαρυγία στη μάζα του μαρμάρου. Σχήμα 4.2. ΑΚ Φλέβωση Ανκερίτη στη μάζα του μαρμάρου.

28 4. Μελέτη του υλικού κατασκευής Περιπτώσεις εμφάνισης δολομίτη Do Σχήμα 4.3. ΑΚ Κρύσταλλοι δολομίτη στη μάζα του μαρμάρου. Οπτικό μικροσκόπιο x50, X Nicols Σχήμα 4.4. ΑΚ Ίδια θέση // Nicols Σχήμα 4.5. ΑΚ Επουσιώδη ορυκτολογικά συστατικά στη μάζα του μαρμάρου Σχήμα 4.6. ΑΚ Διακρίνονται προσμίξεις φυλλάρια μαρμαρυγία στην επιφάνεια του θραύσματος. Do Cc Σχήμα 4.7. AK Επιφάνεια μαρμάρου. Δολομίτης (Do) Ασβεστίτης (Cc). Οπτικό μικροσκόπιο x50, X Nicols Σχήμα 4.8. AK Ίδια θέση // Nicols. Χαρακτηριστική η διάκριση της δολομιτικής με την ασβεστιτική επιφάνεια. 26

29 4. Μελέτη του υλικού κατασκευής Σχήμα 4.9. AK Η περιοχή του σχήματος 3.18 στο ηλεκτρονικό μικροσκόπιο σάρωσης Διακρίνεται η ασβεστιτική και η δολομιτική περιοχή. Κλίμακα 800μm. Σχήμα AK Φάσμα μικροανάλυσης. Παρατηρείται ασβέστιο και μαγνήσιο, τα βασικά συστατικά του ασβεστίτη (CaCO 3 ) και του δολομίτη (CaCO 3. MgCO 3 ) Σχήμα AK Περιοχή εντοπισμού ασβεστίου (Ca) Σχήμα μαγνησίου (Mg) AK Περιοχή εντοπισμού Σχήμα AK Θέσεις εμφάνισης Αργιλίου (Al), πυριτίου (Si) και καλίου (K). Φυλλοπυριτικό ορυκτό της ομάδας των μαρμαρυγιών. Αποτελεί πρόσμιξη - επουσιώδες ορυκτολογικό συστατικό του μαρμάρου 27

30 4. Μελέτη του υλικού κατασκευής Περιπτώσεις εμφάνισης χαλαζία Cc Qz Cc Qz Σχήμα ΑΚ Κρύστσλλοι ασβεστίτη Cc (CaCO 3 ) και χαλαζία Qz (SiO 2 ). Διακρίνεται επιφανειακό στρώμα αποθέσεων Οπτικό μικροσκόπιο x50, Χ Nicols Σχήμα ΑΚ Ίδια θέση με // Nicols Cc Qz Do Cc Σχήμα ΑΚ 4215 Γενική εικόνα του δείγματος στο ηλεκτρονικό μικροσκόπιο. Η επιλεγμένη περιοχή ορίζει την περιοχή του Σχήματος Κλίμακα 1mm Σχήμα ΑΚ 4215 Φάσμα μικροανάλυσης. Εμφανίζεται Ασβέστιο (Ασβεστίτης και Δολομίτης), Μαγνήσιο (Δολομίτης) και Πυρίτιο (Χαλαζίας) Qz Do Cc Qz Σχήμα ΑΚ Θέσεις εμφάνισης ασβεστίου (Ca). Εντοπίζεται στην περιοχή των επικαθίσεων και στο μάρμαρο (ασβεστίτης (CaCO 3 ) και δολομίτης (CaCO 3.MgCO 3 )). Κλίμακα 1mm Σχήμα ΑΚ 4215 Θέσεις εμφάνισης πυριτίου (Si). Χαλαζίας (SiO 2 ) σαν επουσιώδες ορυκτολογικό συστατικό του μαρμάρου καθώς και σε μικρούς κόκκους στην κρούστα. Κλίμακα 1mm. 28

31 4. Μελέτη του υλικού κατασκευής Περιπτώση εμφάνισης μαρμαρυγιών Do Mica Cc Σχήμα ΑΚ Επιφάνεια μαρμάρου. Περιοχή εμφάνισης δολομίτη, ασβεστίτη και μαρμαρυγιών. Οπτικό μικροσκόπιο x50, X Nicols Σχήμα ΑΚ Ίδια θέση // Nicols Σχήμα ΑΚ Φάσμα μικροανάλυσης στο ηλεκτρονικό μικροσκόπιο σάρωσης (SEM) Cc Do Do Mica Σχήμα ΑΚ Θέσεις εμφάνισης ασβεστίου (Ca). Ασβεστίτης και Δολομίτης. Σχήμα ΑΚ Θέσεις εμφάνισης μαγνησίου (Mg). Δολομίτης και μαρμαρυγίας Σχήμα ΑΚ Θέσεις εμφάνισης Si, Al, K. Φυλλόμορφο ορυκτό της ομάδας των μαρμαρυγιών 29

32 4. Μελέτη του υλικού κατασκευής Σχήμα ΑΚ Φυλλοπυριτικό ορυκτό ομάδας μαρμαρυγία. Λεπτή τομή, πετρογραφικό μικροσκόπιο x50, // Nicols Σχήμα ΑΚ Φυλλοπυριτικό ορυκτό ομάδας μαρμαρυγία. Λεπτή τομή, πετρογραφικό μικροσκόπιο x50, X Nicols Άλλες προσμίξεις Cc Qz Ca, P Σχήμα AK Περιοχή στοιχειακής ανάλυσης. Παρατηρείται χαλαζίας δίπλα σε μη πυριτικό ορυκτό. Σχήμα ΑΚ Φάσμα μικροανάλυσης. Πυρίτιο (Si), Φώσφορος (P), Ασβέστιο (Ca). Ca Si P Σχήμα AK Θέσεις εμφάνισης Ασβεστίου (Ca), Πυριτίου (Si) και Φωσφόρου (P) 30

33 5. ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΑΠΟΘΕΣΕΩΝ ΣΤΗΝ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ ΤΟΥ ΜΑΡΜΑΡΟΥ Από την εξέταση επιλεγμένων, αντιπροσωπευτικών δειγμάτων στο πετρογραφικό και στο ηλεκτρονικό μικροσκόπιο σάρωσης, σε συνδυασμό με στοιχειακή ανάλυση σε επιλεγμένες περιοχές, οι αποθέσεις που εντοπίζονται στα δείγματα κατηγοριοποιήθηκαν σε τρεις κύριες ομάδες: Δενδριτικές αποθέσεις Συνεκτικές αποθέσεις (κρούστες) με υποομάδες - Με ασβεστιτική σύσταση - Με ασβεστιτική-αργιλοπυριτική-σιδηρούχα σύσταση Χαλαρές αποθέσεις και εμποτισμοί με υποομάδες - Με σιδηρούχα και αργιλοπυριτική σύσταση, τεφρού χρώματος - Με αργιλοπυριτική κυρίως σύσταση, φαιού χρώματος 5.1. Δενδριτικές αποθέσεις ασβεστούχας και αργιλοπυριτικής σύστασης. Χαρακτηριστικό των συγκεκριμένων αποθέσεων είναι η μορφή με την οποία εμφανίζονται. Συναντώνται σε αρκετά θραύσματα μετά την αφαίρεση των χαλαρών αποθέσεων χώματος. Σε κάποιες περιπτώσεις εντοπίζονται δύο στρώματα: Το ανώτερο με πάχος μm το οποίο είναι πιο συμπαγές. Το κατώτερο με πάχος μέχρι 150 μm το οποίο περιέχει και εγκλωβισμένους κόκκους ασβεστιτικής, πυριτικής και αργιλοπυριτικής σύστασης. Στις φωτογραφίες που ακολουθούν παρουσιάζεται η συγκεκριμένη κατηγορία σε χαρακτηριστικές μακροσκοπικές και μικροσκοπικές εικόνες. Σχήμα 5.1. ΑΚ Δενδριτικές αποθέσεις ασβεστούχας και αργιλοπυτιρικής σύστασης σε θραύσμα με γλυπτό ανάγλυφο. Σχήμα 5.2. ΑΚ Μακροσκοπική φωτογράφηση.

34 5.Μελέτη των αποθέσεων στην επιφάνεια του μαρμάρου Σχήμα 5.3. ΑΚ Μακροσκοπική φωτογράφηση. Εμπρόσθια όψη. Κλίμακα 1εκ. Σχήμα 5.4. ΑΚ Μακροσκοπική φωτογράφηση. Οπίσθια όψη. Διακρίνεται η μορφολογία των αποθέσεων Κλίμακα 1εκ. Σχήμα 5.5. ΑΚ Macro-φωτογράφηση. Λεπτομέρεια των αποθέσεων. Σχήμα 5.6. ΑΚ Macro-φωτογράφηση. Λεπτομέρεια των αποθέσεων. ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΚΗ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ Σχήμα 5.7. ΑΚ Μορφή αποθέσεων, οπτικό μικροσκόπιο x50, X Nicols Σχήμα 5.8. ΑΚ Ίδια θέση, // Nicols 32

35 5.Μελέτη των αποθέσεων στην επιφάνεια του μαρμάρου Σχήμα 5.9. ΑΚ Μορφή αποθέσεων, οπτικό μικροσκόπιο x100, X Nicols Σχήμα ΑΚ Ίδια θέση, // Nicols. Παρατηρούνται μικροί κόκκοι εγκλωβισμένοι στα στρώματα αποθέσεων Σχήμα ΑΚ Μορφή αποθέσεων, οπτικό μικροσκόπιο x100, X Nicols Σχήμα ΑΚ Ίδια θέση, // Nicols. Διακρίνονται τα δύο στρώματα αποθέσεων καθώς και εγκλωβισμένοι κόκκοι στο ενδιάμεσο Σχήμα ΑΚ Ηλεκτρονικό μικροσκόπιο σάρωσης. Διακρίνεται η μορφή των αποθέσεων καθώς και τα δύο διαφορετικά στρώματα. (Εγκλωβισμένοι κόκκοι χαλαζία και ασβεστίτη στο ενδιάμεσο στρώμα). Η επιλεγμένη περιοχή αφορά στην περιοχή ανάλυσης στις εικόνες που ακολουθούν. Πάχος μm. Κλίμακα 300μm. 33

36 5.Μελέτη των αποθέσεων στην επιφάνεια του μαρμάρου 2 1 Σχήμα Ηλεκτρονικό μικροσκόπιο σάρωσης. Μορφή αποθέσεων. Πάχος 180μm Κλίμακα 300μm Σχήμα Ηλεκτρονικό μικροσκόπιο σάρωσης. Πάχος 1: 160μm. Πάχος 2: 180μm. Κλίμακα 300μm Σχήμα ΑΚ Ηλεκτρονικό μικροσκόπιο σάρωσης. Διακρίνονται χαρακτηριστικά τα δύο στρώματα. Πάχος ανώτερου στρώματος μm. Πάχος ενδιάμεσου μm. Κλίμακα 100μm. Σχήμα ΑΚ Ηλεκτρονικό μικροσκόπιο σάρωσης. Φάσμα μικροανάλυσης. Ασβέστιο, Πυρίτιο και Αργίλιο. Σχήμα ΑΚ Θέσεις εντοπισμού ασβεστίου Ca Σχήμα ΑΚ Θέσεις εντοπισμού πυριτίου Si (κόκκοι χαλαζία και αργιλοπυριτικά ορυκτά συστατικά του εδαφικού υλικού) 34

37 5.Μελέτη των αποθέσεων στην επιφάνεια του μαρμάρου Σχήμα ΑΚ Θέσεις εντοπισμού αργιλίου Al Σχήμα ΑΚ Θέσεις εντοπισμού νατρίου Na Σχήμα ΑΚ Θέσεις εντοπισμού φωσφόρου P Σχήμα ΑΚ Θέσεις εντοπισμού καλίου K Σχήμα ΑΚ Η περιοχή μελέτης αφορά στο ανώτερο και πιο συμπαγές στρώμα. Κλίμακα 100μm. Διακρίνεται το διαταραγμένο υπόστρωμα. Σχήμα ΑΚ Ηλεκτρονικό μικροσκόπιο σάρωσης. Φάσμα μικροανάλυσης στην επιλεγείσα περιοχή. Κυρίως ασβέστιο. Πυρίτιο και αργίλιο σε μικρή αναλογία. Σχήμα ΑΚ Θέσεις εντοπισμού ασβεστίου (Ca) Σχήμα ΑΚ Θέσεις εντοπισμού πυριτίου (Si) Σχήμα ΑΚ Θέσεις εντοπισμού αργιλίου (Al) 35

38 5.Μελέτη των αποθέσεων στην επιφάνεια του μαρμάρου 5.2. Συνεκτικές αποθέσεις (κρούστες) Περίπτωση 1 Κρούστα σκληρή, συμπαγής, κυρίως ασβεστιτικής και σε μικρότερο ποσοστό πυριτικής σύστασης, με έντονο ανάγλυφο. Χαρακτηριστικό είναι η σκληρότητά της και το έντονο ανάγλυφο με το οποίο εμφανίζεται. Το πάχος της κυμαίνεται από μm. (στις κορυφές του ανάγλυφου). Σε κάποιες περιπτώσεις διακρίνονται δύο χαρακτηριστικά στρώματα: Το ανώτερο στρώμα είναι συμπαγές και έχει πάχος μεταξύ 150 και 300μm. Στις περισσότερες περιπτώσεις εμφανίζεται σε χαρακτηριστικές φυλλώσεις (εναλλαγή λεπτών ασβεστιούχων και πυριτικών στρωμάτων- Σχήμα 3.88). Το κατώτερο στρώμα, όπου βρίσκονται εγκλωβισμένοι κόκκοι κυρίως ασβεστιτικής αλλά και πυριτικής σύστασης (ασβεστίτης CaCO 3, χαλαζίας SiO 2 ). Το πάχος του κυμαίνεται από 150 μέχρι 600μm. Οι εγκλωβισμένοι κόκκοι σε ορισμένες περιπτώσεις είναι μεγάλοι, μεγέθους μέχρι 500 μm. Σε κάποιες περιπτώσεις είναι ευδιάκριτα τα όρια μεταξύ των στρωμάτων που περιγράφησαν και του υποστρώματος όπου και εμφανίζονται αργιλοπυριτικές αποθέσεις. Σχήμα 5.29 ΑΚ449. Κρούστα που καλύπτει τμήμα της επιφάνειας του θραύσματος. Το πάχος της είναι αρκετά μεγάλο, ενώ παρουσιάζει συνοχή και καλή πρόσφυση στο υπόστρωμα. Σχήμα 5.30 ΑΚ449. Λεπτομέρεια της επιφάνειας του θραύσματος. Σχηματισμός κρούστας. 36

39 5.Μελέτη των αποθέσεων στην επιφάνεια του μαρμάρου Σχήμα ΑΚ Μορφή κρούστας. Έντονο ανάγλυφο και μεγάλο πάχος Σχήμα ΑΚ Μορφή κρούστας. Έντονο ανάγλυφο και μεγάλο πάχος Σχήμα ΑΚ Μορφή κρούστας. Έντονο ανάγλυφο. Σχήμα ΑΚ Λεπτομέρεια ανάγλυφου. Σχήμα ΑΚ Γενική μορφή κρούστας. Έντονο ανάγλυφο, πάχος που κυμαίνεται από μm. Οπτικό μικροσκόπιο x50, X Nicols Σχήμα ΑΚ Ίδια θέση, // Nicols 37

40 5.Μελέτη των αποθέσεων στην επιφάνεια του μαρμάρου Σχήμα ΑΚ Γενική μορφή κρούστας. Έντονο ανάγλυφο. Διακρίνονται τα δύο στρώματα των αποθέσεων. Οπτικό μικροσκόπιο x50, X Nicols Σχήμα ΑΚ Ίδια θέση, // Nicols Σχήμα ΑΚ Ίδια θέση με το σχήμα στο ηλεκτρονικό μικροσκόπιο σάρωσης. Πάχος στρώματος από μm.η επιλεγμένη περιοχή αφορά στο σχήμα Κλίμακα 800μm. Σχήμα ΑΚ Εμφάνιση και πάχος αποθέσεων. Αποτελεί λεπτομέρεια της προηγούμενης εικόνας. Κλίμακα 300μm. Si Σχήμα ΑΚ Αποθέσεις χωρίς εγκλωβισμένους κόκκους. Πάχος μm. Ευδιάκριτα τα όρια αποθέσεων υποστρώματος. Εμφανίζεται πυρίτιο στη διεπιφάνεια. Ηλεκτρονικό μικροσκόπιο σάρωσης, κλίμακα 300μm Σχήμα ΑΚ Φάσμα μικροανάλυσης 38

41 5.Μελέτη των αποθέσεων στην επιφάνεια του μαρμάρου Σχήμα ΑΚ Θέση εντοπισμού Ca Σχήμα ΑΚ Θέση εντοπισμού Si Cc Qz Σχήμα ΑΚ Γενική μορφή κρούστας. Έντονο ανάγλυφο. Διακρίνονται τα δύο στρώματα των αποθέσεων. Στο ενδιάμεσο στρώμα παρατηρούνται μεγάλοι κόκκοι ασβεστίτη και χαλαζία. Οπτικό μικροσκόπιο x50, X Nicols Σχήμα ΑΚ Ίδια θέση, // Nicols Σχήμα ΑΚ Ίδια θέση με την εικόνα στο οπτικό μικροσκόπιο. Πάχος ανώτερου στρώματος 300μm. Ενδιάμεσο στρώμα από 200 μέχρι 600μm. Ηλεκτρονικό μικροσκόπιο σάρωσης, κλίμακα 600μm Σχήμα ΑΚ Φάσμα μικροανάλυσης. Διακρίνεται ασβέστιο Ca και πυρίτιο Si. 39

42 5.Μελέτη των αποθέσεων στην επιφάνεια του μαρμάρου Σχήμα ΑΚ Θέση εντοπισμού Ca Σχήμα ΑΚ Θέση εντοπισμού Si Σχήμα ΑΚ Λεπτομέρεια της παραπάνω εικόνας. Διακρίνεται εναλλαγή ασβεστιούχων και πυριτικών στρωμάτων (φυλλώσεις). Ηλεκτρονικό μικροσκόπιο σάρωσης, κλίμακα 100μm Σχήμα ΑΚ Φάσμα μικροανάλυσης. Διακρίνεται ασβέστιο και πυρίτιο Σχήμα ΑΚ 3939.Θέση εντοπισμού Ca Σχήμα ΑΚ Θέση εντοπισμού Si 40

43 5.Μελέτη των αποθέσεων στην επιφάνεια του μαρμάρου Σχήμα ΑΚ Οπτικό μικροσκόπιο x50, X Nicols. Διακρίνονται τα στρώματα των αποθέσεων και οι χαρακτηριστικές φυλλώσεις Σχήμα ΑΚ Ίδια θέση, // Nicols. Διακρίνονται τα στρώματα των αποθέσεων και οι χαρακτηριστικές φυλλώσεις Σχήμα ΑΚ Θέση εντοπισμού Ca Σχήμα ΑΚ Θέση εντοπισμού Si Σχήμα AK Μορφή δείγματος πριν τον καθαρισμό Σχήμα AK Ασβεστιτική κρούστα με έντονο ανάγλυφο μόνο στη μία πλευρά του θραύσματος. Στο συγκεκριμένο σχηματισμό έπαιξε καθοριστικό ρόλο ο προσανατολισμός του θραύσματος 41

44 5.Μελέτη των αποθέσεων στην επιφάνεια του μαρμάρου Σχήμα AK Μορφή δείγματος. Macroφωτογράφηση Σχήμα AK Στερεοσκοπική παρατήρηση x8 Σχήμα AK Οπτική μικροσκοπία x100, Χ Nicols Σχήμα AK ίδια θέση // Nicols Σχήμα AK Κλίμακα 300μm Σχήμα AK Ανάμεσα στην κρούστα και το υπόστρωμα «εγλωβίζεται» λεπτόκοκκο εδαφικό υλικό (Al-Si-Ca). Κλίμακα 80μm 42

45 5.Μελέτη των αποθέσεων στην επιφάνεια του μαρμάρου Περίπτωση 2 Κρούστα σιδηρούχας και αργιλοπυριτικής σύστασης το οποίο εναλλάσσεται με πιο συμπαγές στρώμα ασβεστιτικής σύστασης. Το στρώμα της σιδηρούχας αργιλοπυριτικής σύστασης είναι συγγενές με την προηγούμενη περίπτωση. Εντοπίζεται και αυτό σε εσοχές και ατέλειες της επιφάνειας και είναι μέτριας συνεκτικότητας και πρόσφυσης. Εμφανίζει μέγιστο πάχος 80μm. Η συγκεκριμένη περίπτωση διαφοροποιείται ως προς το στρώμα της ασβεστιτικής σύστασης. Είναι σχετικά συμπαγές, έχει μέγιστο πάχος 200 μm και στις περισσότερες περιπτώσεις τα όρια με το υπόστρωμα είναι ιδιαίτερα σαφή. Διαφέρει από την περίπτωση 2 διότι είναι πιο τεφρό μακροσκοπικά, δεν εμφανίζονται φυλλώσεις με πυριτικά στρώματα ούτε και εγκλωβισμένοι κόκκοι ασβεστίτη και χαλαζία στη μάζα του. Εμφανίζει μικρότερο ανάγλυφο. Σχήμα ΑΚ Οπίσθια όψη. Σχήμα ΑΚ Μακροσκοπική φωτογράφηση. Οπίσθια όψη. Σχήμα ΑΚ Μακροσκοπική φωτογράφηση. Οπίσθια όψη. Κλίμακα 1εκ. Σχήμα ΑΚ Γενική εικόνα αποθέσεων 43

46 5.Μελέτη των αποθέσεων στην επιφάνεια του μαρμάρου Σχήμα ΑΚ Λεπτομέρεια αποθέσεων. Λεπτό στρώμα αποθέσεων. Σχήμα ΑΚ Λεπτομέρεια αποθέσεων, περιοχή δειγματοληψίας. Έντονο ανάγλυφο Σχήμα ΑΚ Εναλλαγή δύο στρωμάτων αποθέσεων. Η επιλεγμένη περιοχή ορίζει τα όρια του σχήματος Οπτικό μικροσκόπιο x50, X Nicols Σχήμα ΑΚ Ίδια θέση, // Nicols. Σχήμα ΑΚ Ηλεκτρονικό μικροσκόπιο σάρωσης. Κλίμακα 400μm Σχήμα ΑΚ Φάσμα μικροανάλυσης. Ca (μάρμαρο και 2 ο στρώμα), Si-Al-Fe (1 ο στρώμα) 44

47 5.Μελέτη των αποθέσεων στην επιφάνεια του μαρμάρου Σχήμα ΑΚ Θέσεις εντοπισμού ca Σχήμα ΑΚ Θέσεις εντοπισμού si Σχήμα ΑΚ Θέσεις εντοπισμού Al Σχήμα ΑΚ Θέσεις εντοπισμού Fe Σχήμα ΑΚ Ασβεστιούχας σύστασης αποθέσεις. Πάχος 200μm. Εντοπίζονται μικροί κόκκοι αργιλοπυριτικού υλικού. Σαφή όρια με το υπόστρωμα. Κλίμακα 100μm Σχήμα ΑΚ Φάσμα μικροανάλυσης. Ca (μάρμαρο και απόθεση ), Si-Al (εγκλωβισμένο αργιλοπυριτικό υλικό) Σχήμα ΑΚ Θέσεις εντοπισμού Ca, Si και Al 45

48 5.Μελέτη των αποθέσεων στην επιφάνεια του μαρμάρου Σχήμα ΑΚ Ασβεστιτικής σύστασης αποθέσεις. Σαφή όρια με το υπόστρωμα. Κλ. 80μm Σχήμα ΑΚ Ασβεστιτικής σύστασης αποθέσεις. Σαφή όρια με το υπόστρωμα. Κλ. 100μm Σχήμα ΑΚ Συνύπαρξη των δύο στρωμάτων αποθέσεων. Κλίμακα 100μm. Παρόμοιας μορφής κρούστα συναντήθηκε σε δείγμα που συλλέχθηκε από τον αρχαιολογικό χώρο, από σωρό λίθων χωρίς αρχαιολογικό ενδιαφέρον. Το ασβεστιτικής σύστασης στρώμα εμφανίζει ανάγλυφο, έχει μέγιστο πάχος 300 μm.. Σε κάποιες θέσεις το ασβεστιτικής σύστασης στρώμα περιβάλλεται από λεπτό στρώμα σιδηρούχων-αργιλοπυριτικών αποθέσεων. Σχήμα Δείγμα ΑΧ1, δείγμα από τον αρχαιολογικό χώρο. Εμπρόσθια όψη. Σχήμα Δείγμα ΑΧ1, δείγμα από τον αρχαιολογικό χώρο. Οπίσθια όψη. 46

49 5.Μελέτη των αποθέσεων στην επιφάνεια του μαρμάρου Σχήμα Δείγμα ΑΧ1. Λεπτομέρεια αποθέσεων Σχήμα Δείγμα ΑΧ1. Λεπτομέρεια αποθέσεων Σχήμα Δείγμα ΑΧ1. Ασβεστιούχας σύστασης στρώμα. Περιβάλλεται από σιδηρούχαςαργιλοπυριτικής σύστασης λεπτό στρώμα. Οπτικό μικροσκόπιο x50, X Nicols Σχήμα Δείγμα ΑΧ1. Ίδια θέση, // Nicols Σχήμα Δείγμα ΑΧ1. Ασβεστιούχας σύστασης στρώμα. Περιβάλλεται από σιδηρούχαςαργιλοπυριτικής σύστασης λεπτό στρώμα ενώ περιέχει μικρούς κόκκους χαλαζία. Πάχος 200μm. Ηλεκτρονικό μικροσκόπιο σάρωσης, κλίμακα 100μm Σχήμα Δείγμα ΑΧ1. Φάσμα μικροανάλυσης. 47

50 5.Μελέτη των αποθέσεων στην επιφάνεια του μαρμάρου Ca Si Al Fe Σχήμα Δείγμα ΑΧ1. Θέσεις εμφάνισης Ca, Si, Al και Fe Σχήμα Δείγμα ΑΧ1. Στρώμα σιδηρούχαςαργιλοπυριτικής σύστασης. Οπτικό μικροσκόπιο x100, X Nicols Σχήμα Δείγμα ΑΧ1. Ίδια θέση, // Nicols Σχήμα Δείγμα ΑΧ1. Ηλεκτρονικό μικροσκόπιο σάρωσης. Πάχος στρώματος 450 μm. Κλίμακα 400μm. Σχήμα Δείγμα ΑΧ1. Φάσμα μικροανάλυσης. Εντοπίζεται ασβέστιο, πυρίτιο, αργίλιο, σίδηρος και λίγο μαγνήσιο.. 48

51 5.Μελέτη των αποθέσεων στην επιφάνεια του μαρμάρου Ca Si Al Fe Σχήμα Δείγμα ΑΧ1. Θέσεις εμφάνισης Ca, Si, Al και Fe. Παρατηρούνται εγκλωβισμένοι κόκκοι στην κρούστα, τόσο ασβεστιτικής όσο και πυριτικής σύστασης. (Ασβεστίτης και Χαλαζίας). Στις ίδιες θέσεις που εμφανίζεται το ασβέστιο, το πυρίτιο και ο σίδηρος εντοπίστηκε και λίγο μαγνήσιο. Σχήμα Δείγμα ΑΧ1. Εναλλαγή των δύο διαφορετικών στρωμάτων. Επάνω δεξιά εντοπίζεται το συμπαγές στρώμα ασβεστιούχας σύστασης ενώ προς τα κάτω αριστερά δίνει τη θέση του στο πιο χαλαρό στρώμα σιδηρομαγνησιούχας και αργιλοπυριτικής σύστασης. Ηλεκτρονικό μικροσκόπιο σάρωσης. Κλίμακα 100μm. Σχήμα Δείγμα ΑΧ1. Φάσμα μικροανάλυσης. 49

52 5.Μελέτη των αποθέσεων στην επιφάνεια του μαρμάρου Σχήμα Δείγμα ΑΧ1. Θέσεις εμφάνισης Ca Σχήμα Δείγμα ΑΧ1. Θέσεις εμφάνισης Si Al Fe K Mg Σχήμα Δείγμα ΑΧ1. Θέσεις εμφάνισης αργιλίου, σιδήρου, καλίου και μαγνησίου. Μαρμαρυγίας σαν επουσιώδες ορυκτολογικό συστατικό του μαρμάρου. 50

53 5.Μελέτη των αποθέσεων στην επιφάνεια του μαρμάρου 5.3. Χαλαρές αποθέσεις και εμποτισμοί Περίπτωση 1 Χαλαρές αποθέσεις και εμποτισμοί σιδηρούχας και αργιλοπυριτικής σύστασης τεφρού χρώματος Αποτελούνται κυρίως από πυρίτιο, αργίλιο και σίδηρο. Σε κάποιες περιπτώσεις εμφανίζονται και σαν στρώμα χαλαρών αποθέσεων μέτριας συνεκτικότητας. Το πάχος του στρώματος αυτού δεν ξεπερνάει τα 100μm. Σχήμα AK Θραύσμα με γλυπτό ανάγλυφο. Εμποτισμοί τεφρού χρώματος Σχήμα ΑΚ Θραύσμα με γλυπτό ανάγλυφο. Εμποτισμοί τεφρού χρώματος Σχήμα ΑΚ Μακροσκοπική φωτογράφηση. Εμπρόσθια όψη. Κλίμακα 1εκ. Σχήμα ΑΚ Μακροσκοπική φωτογράφηση. Οπίσθια όψη. Κλίμακα 1εκ. 51

54 5.Μελέτη των αποθέσεων στην επιφάνεια του μαρμάρου Σχήμα ΑΚ Λεπτομέρεια αποθέσεων Σχήμα ΑΚ Λεπτομέρεια αποθέσεων, περιοχή δειγματοληψίας Σχήμα ΑΚ Οπτικό μικροσκόπιο x50, X Nicols. Εμποτισμοί σιδηρούχας και αργιλοπυριτικής σύστασης. Σχήμα ΑΚ Ίδια θέση, // Nicols. Σχήμα ΑΚ Οπτικό μικροσκόπιο x50, X Nicols. Εντοπισμός αποθέσεων σε κοιλότητες, εσοχές και άλλες ατέλειες της επιφάνειας. Σχήμα ΑΚ Ίδια θέση, // Nicols. 52

55 5.Μελέτη των αποθέσεων στην επιφάνεια του μαρμάρου Σχήμα ΑΚ Ίδια θέση με σχήμα Φαίνεται η περιοχή στοιχειακής ανάλυσης. Κλίμακα 300μm Σχήμα ΑΚ Φάσμα μικροανάλυσης. Ξεχωρίζει το ασβέστιο (υπόστρωμα), το πυρίτιο, το αργίλιο και ο σίδηρος (αποθέσεις). Σχήμα ΑΚ Θέσεις εντοπισμού Ca Σχήμα ΑΚ Θέσεις εντοπισμού Si Σχήμα ΑΚ Θέσεις εντοπισμού Al Σχήμα ΑΚ Θέσεις εντοπισμού Fe 53

56 5.Μελέτη των αποθέσεων στην επιφάνεια του μαρμάρου Περίπτωση 2 Χαλαρές αποθέσεις και εμποτισμοί αργιλοπυριτικής κυρίως σύστασης φαιού χρώματος Παρατηρείται εισχώρηση εδαφικού υλικού αργιλοπυριτικής κυρίως σύστασης, διαμέσου των κρυστάλλων του λίθου σε βάθος έως 500 μm. Σχήμα AK Γενική εικόνα θραύσματος Σχήμα AK Λεπτομέρεια επιφάνειας Σχήμα AK Μορφή επιφάνειας, στερεοσκοπική παρατήρηση x8 Σχήμα AK Λεπτομέρεια επιφάνειας. Στερεοσκοπική παρατήρηση x35 Σχήμα AK Εισχώρηση εδαφικού υλικού στο υπόστρωμα. Οπτικό μικροσκόπιο x50, X Nicols Σχήμα AK Ίδια θέση, // Nicols 54

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Η αποσάθρωση ορίζεται σαν η διάσπαση και η εξαλλοίωση των υλικών κοντά στην επιφάνεια της Γης, µε τοσχηµατισµό προιόντων που είναι σχεδόν σε ισορροπία µε τηνατµόσφαιρα, την υδρόσφαιρα και τη

Διαβάστε περισσότερα

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ & ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΥΠΟΕΡΓΟ: ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΜΑΡΜΑΡΩΝ ΚΑΙ ΛΟΙΠΩΝ ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΩΝ ΠΕΤΡΩΜΑΤΩΝ (ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ)

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ & ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΥΠΟΕΡΓΟ: ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΜΑΡΜΑΡΩΝ ΚΑΙ ΛΟΙΠΩΝ ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΩΝ ΠΕΤΡΩΜΑΤΩΝ (ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ) ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ & ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ Γ ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΥΓΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΟΥΜΕΝΟ ΕΡΓΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ (ΕΤΠΑ) ΕΛΛΑΔΑΣ (ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ) ΕΡΓΟ:ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση λατομείων μαρμάρου και αδρανών υλικών Υπολείμματα Περιβαλλοντικές επιπτώσεις

Διαχείριση λατομείων μαρμάρου και αδρανών υλικών Υπολείμματα Περιβαλλοντικές επιπτώσεις Διαχείριση λατομείων μαρμάρου και αδρανών υλικών Υπολείμματα Περιβαλλοντικές επιπτώσεις ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Κ. ΚΑΡΓΙΩΤΗΣ Dr. Γεωλόγος - Ορυκτολόγος Καθηγητής ΤΕΙ ΑΜΘ Τμήμα Μηχανικων Τεχνολογίας Πετρελαίου & Φυσικού

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ

ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 11 ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΓΕΝΙΚΑ... 15 1.1. ΠΟΙΟΤΙΚΗ και ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ... 15 1.2. ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ των ΑΝΑΛΥΤΙΚΩΝ ΜΕΘΟΔΩΝ... 16 1.3. ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Το γυαλί παρασκευάζεται με σύντηξη χαλαζιακής άμμου, η οποία αποτελεί το βασικό συστατικό του (διαμορφωτή), ενός ή περισσότερων συλλιπασμάτων και

Το γυαλί παρασκευάζεται με σύντηξη χαλαζιακής άμμου, η οποία αποτελεί το βασικό συστατικό του (διαμορφωτή), ενός ή περισσότερων συλλιπασμάτων και Το γυαλί παρασκευάζεται με σύντηξη χαλαζιακής άμμου, η οποία αποτελεί το βασικό συστατικό του (διαμορφωτή), ενός ή περισσότερων συλλιπασμάτων και ενός (ή περισσότερων) σταθεροποιητών. Αν δεν χρησιμοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΩΝ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΑΕΤ ΣΓΤΚΣ, ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ

ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΩΝ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΑΕΤ ΣΓΤΚΣ, ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΩΝ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΑΕΤ ΣΓΤΚΣ, ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΟΙ ΛΙΘΟΙ ΟΨΙΑΝΟΣ ΝΕΟΛΙΘΙΚΗ ΕΠΟΧΗ ΠΥΡΙΤΟΛΙΘΟΣ ΝΕΟΛΙΘΙΚΗ ΕΠΟΧΗ ΜΑΡΜΑΡΙΝΑ ΓΛΥΠΤΑ ΕΡΜΗΣ ΑΠΌ ΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΜΕΣΣΗΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΒΡΩΣΗΑΝΑΣΚΑΦΙΚΩΝ ΓΥΑΛΙΝΩΝΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ

ΙΑΒΡΩΣΗΑΝΑΣΚΑΦΙΚΩΝ ΓΥΑΛΙΝΩΝΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ ΙΑΒΡΩΣΗΑΝΑΣΚΑΦΙΚΩΝ ΓΥΑΛΙΝΩΝΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΦΘΟΡΑΣ ΤΟΥ ΓΥΑΛΙΟΥ Eνδογενείς και εξωγενείς. Eνδογενείς: Η σύσταση του γυαλιού. Υλικά που σχηµατίζουν το δίκτυο του γυάλινου υλικού. ιοξείδιο του πυριτίου

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Εδαφικά κολλοειδή Ανόργανα ορυκτά (άργιλος) ή οργανική ουσία (χούμος) με διάμετρο μικρότερη από 0,001 mm ή 1μ ανήκουν στα κολλοειδή. Ηάργιλος(

Διαβάστε περισσότερα

Χαρακτηρισμός των στερεών ιζημάτων ανάκτησης φωσφόρου Μελέτη βιοδιαθεσιμότητας του παραγόμενου προϊόντος

Χαρακτηρισμός των στερεών ιζημάτων ανάκτησης φωσφόρου Μελέτη βιοδιαθεσιμότητας του παραγόμενου προϊόντος ΠΡΑΞΗ ΕΘΝΙΚΗΣ ΕΜΒΕΛΕΙΑΣ «Πρόγραμμα Ανάπτυξης Βιομηχανικής Έρευνας και Τεχνολογίας (ΠΑΒΕΤ) 2013» Δευτέρα 25 Μαΐου, 2015 Ημερίδα - Κ.Ε.Δ.Ε.Α. Θεσσαλονίκη Χαρακτηρισμός των στερεών ιζημάτων ανάκτησης φωσφόρου

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Χατζηθεοδωρίδης, Απρίλιος 2007 ΠΥΡΙΤΙΚΆ ΟΡΥΚΤΆ

Ηλίας Χατζηθεοδωρίδης, Απρίλιος 2007 ΠΥΡΙΤΙΚΆ ΟΡΥΚΤΆ Ηλίας Χατζηθεοδωρίδης, Απρίλιος 2007 ΠΥΡΙΤΙΚΆ ΟΡΥΚΤΆ 92% των ορυκτών του φλοιού της γης είναι πυριτικά 39% 12% 12% 11% 5% 5% 5% 3% 8% Πλαγιόκλαστα Αλκαλικοί άστριοι Χαλαζίας Πυρόξενοι Αμφίβολοι Μαρμαρυγίες

Διαβάστε περισσότερα

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ & ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΥΠΟΕΡΓΟ: ΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΜΑΡΜΑΡΩΝ ΚΑΙ ΛΟΙΠΩΝ ΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΩΝ ΠΕΤΡΩΜΑΤΩΝ (ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΗ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ)

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ & ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΥΠΟΕΡΓΟ: ΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΜΑΡΜΑΡΩΝ ΚΑΙ ΛΟΙΠΩΝ ΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΩΝ ΠΕΤΡΩΜΑΤΩΝ (ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΗ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ) ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ & ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ Γ ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΗΚΟΤΗΤΑΣ ΣΥΓΧΡΗΜΑΤΟ ΟΤΟΥΜΕΝΟ ΕΡΓΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ (ΕΤΠΑ) ΕΛΛΑ ΑΣ (ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ) ΕΡΓΟ:ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

Α Δ/νση Δ/θμιας Εκπ/σης Αθήνας 1ος Πειραματικός Διαγωνισμός Γυμνασίων στις Φυσικές Επιστήμες 2015 Πειραματίζομαι Ερευνώ και Ανακαλύπτω

Α Δ/νση Δ/θμιας Εκπ/σης Αθήνας 1ος Πειραματικός Διαγωνισμός Γυμνασίων στις Φυσικές Επιστήμες 2015 Πειραματίζομαι Ερευνώ και Ανακαλύπτω Α Δ/νση Δ/θμιας Εκπ/σης Αθήνας 1ος Πειραματικός Διαγωνισμός Γυμνασίων στις Φυσικές Επιστήμες 2015 Πειραματίζομαι Ερευνώ και Ανακαλύπτω Η Μαρία και ο Γιάννης είναι μέλη ερευνητικής ομάδας που υποστηρίζει

Διαβάστε περισσότερα

Τα Fe-Ni-ούχα λατεριτικά μεταλλεύματα της Ελλάδας. Συμβολή της Ορυκτολογίας- Πετρολογίας στην αξιοποίησή τους. Ευριπίδης Μπόσκος, Καθηγητής

Τα Fe-Ni-ούχα λατεριτικά μεταλλεύματα της Ελλάδας. Συμβολή της Ορυκτολογίας- Πετρολογίας στην αξιοποίησή τους. Ευριπίδης Μπόσκος, Καθηγητής Τα Fe-Ni-ούχα λατεριτικά μεταλλεύματα της Ελλάδας. Συμβολή της Ορυκτολογίας- Πετρολογίας στην αξιοποίησή τους. Ευριπίδης Μπόσκος, Καθηγητής Στον Τομέα Γεωλογικών Επιστημών η Ορυκτολογία-Πετρολογία που

Διαβάστε περισσότερα

5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να εντοπίζουμε τη θέση του πυριτίου στον περιοδικό πίνακα Να αναφέρουμε τη χρήση του πυριτίου σε υλικά όπως

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΨΗ ΑΠΟ ΤΟ ΠΟΡΙΣΜΑ ΤΗΣ ΟΜΑ ΑΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΝΩΝ ΤΟΥ ΥΠΠΟ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΡΜΑΡΑ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ ΣΤΟ ΒΡΕΤΑΝΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ

ΣΥΝΟΨΗ ΑΠΟ ΤΟ ΠΟΡΙΣΜΑ ΤΗΣ ΟΜΑ ΑΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΝΩΝ ΤΟΥ ΥΠΠΟ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΡΜΑΡΑ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ ΣΤΟ ΒΡΕΤΑΝΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΣΥΝΟΨΗ ΑΠΟ ΤΟ ΠΟΡΙΣΜΑ ΤΗΣ ΟΜΑ ΑΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΝΩΝ ΤΟΥ ΥΠΠΟ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΡΜΑΡΑ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ ΣΤΟ ΒΡΕΤΑΝΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ Καθ. Θ. Σκουλίδης, Χηµικός Μηχανικός ρ. Κ. Κουζέλη, Χηµικός, Ινστιτούτο Λίθου ρ. Α.

Διαβάστε περισσότερα

Σκληρότητα νερού. Μόνιμη και παροδική σκληρότητα

Σκληρότητα νερού. Μόνιμη και παροδική σκληρότητα Σκληρότητα νερού Μόνιμη και παροδική σκληρότητα Τι περιέχει το νερό της βροχής; Ποιο είναι συνήθως το ph του βρόχινου νερού; Γιατί; Τι περιέχει το νερό του εδάφους; Na +, K +, Ca 2+, Mg 2+, Cl, SO 4 2,

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ ΚΑΙ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ ΚΑΙ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ ΚΑΙ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Χημική αποσάθρωση Διάσπαση και εξαλλοίωση υλικών κοντά στην επιφάνεια της γης Σχηματισμός προϊόντων κοντά σε κατάσταση χημικής ισορροπίας με την ατμόσφαιρα,

Διαβάστε περισσότερα

«γεωλογικοί σχηματισμοί» - «γεωϋλικά» όρια εδάφους και βράχου

«γεωλογικοί σχηματισμοί» - «γεωϋλικά» όρια εδάφους και βράχου «γεωλογικοί σχηματισμοί» - «γεωϋλικά» έδαφος (soil) είναι ένα φυσικό σύνολο ορυκτών κόκκων που μπορούν να διαχωριστούν με απλές μηχανικές μεθόδους (π.χ. ανακίνηση μέσα στο νερό) όλα τα υπόλοιπα φυσικά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 4η. Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων

ΑΣΚΗΣΗ 4η. Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων ΑΣΚΗΣΗ 4η Οξύτητα (Acidity) Θεωρητικό υπόβαθρο Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων Εκφράζει την ποσοτική ικανότητα του νερού στην εξουδετέρωση ισχυρής βάσεως µέχρι επιθυµητής τιµής ph Οφείλεται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΦΩΣΦΟΡΟΥ ΑΠΟ ΤΑ ΣΤΡΑΓΓΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΦΥΔΑΤΩΣΗΣ ΙΛΥΟΣ ΜΕΣΩ ΚΑΤΑΚΡΗΜΝΙΣΗΣ ΣΤΡΟΥΒΙΤΗ

ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΦΩΣΦΟΡΟΥ ΑΠΟ ΤΑ ΣΤΡΑΓΓΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΦΥΔΑΤΩΣΗΣ ΙΛΥΟΣ ΜΕΣΩ ΚΑΤΑΚΡΗΜΝΙΣΗΣ ΣΤΡΟΥΒΙΤΗ ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΦΩΣΦΟΡΟΥ ΑΠΟ ΤΑ ΣΤΡΑΓΓΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΦΥΔΑΤΩΣΗΣ ΙΛΥΟΣ ΜΕΣΩ ΚΑΤΑΚΡΗΜΝΙΣΗΣ ΣΤΡΟΥΒΙΤΗ Αλίκη Κόκκα και Ευάγγελος Διαμαντόπουλος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Πολυτεχνείο Κρήτης PhoReSe: Ανάκτηση Φωσφόρου

Διαβάστε περισσότερα

Γ Ε Ν Ι Κ Ε Σ Π Λ Η Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Ε Σ ΘΕΜΑ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ: ΟΝΟΜΑ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΗ (ΙΔΙΟΤΗΤΑ):

Γ Ε Ν Ι Κ Ε Σ Π Λ Η Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Ε Σ ΘΕΜΑ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ: ΟΝΟΜΑ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΗ (ΙΔΙΟΤΗΤΑ): Γ Ε Ν Ι Κ Ε Σ Π Λ Η Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Ε Σ ΘΕΜΑ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ: ΟΝΟΜΑ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΗ (ΙΔΙΟΤΗΤΑ): ΤΥΠΟΣ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΠΡΟΤΟΜΗ ΟΜΑΔΑ ΓΛΥΠΤΩΝ ΣΥΝΘΕΣΗ ΣΙΝΤΡΙΒΑΝΙ ΑΝΔΡΙΑΝΤΑΣ ΕΦΙΠΠΟΣ ΑΝΔΡΙΑΝΤΑΣ ΓΛΥΠΤΟ ΛΑΜΠΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΒΩΞΙΤΕΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΒΩΞΙΤΩΝ Το 1844 ο Γάλλος επιστήμονας Dufrenoy χαρακτήρισε το ορυκτό που μελετήθηκε το 1821 απο το Γάλλο χημικός Berthier στο χωριό Les Baux, της Ν. Γαλλίας ως

Διαβάστε περισσότερα

Υλικά και τρόπος κατασκευής χωμάτινων φραγμάτων

Υλικά και τρόπος κατασκευής χωμάτινων φραγμάτων Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων Εργαστήριο Διευθέτησης Ορεινών Υδάτων και Διαχείρισης Κινδύνου Προπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Υλικά και τρόπος κατασκευής χωμάτινων φραγμάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ- ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΖΗΜΑΤΩΝ. Αριάδνη Αργυράκη

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ- ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΖΗΜΑΤΩΝ. Αριάδνη Αργυράκη 1 ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ- ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΖΗΜΑΤΩΝ Αριάδνη Αργυράκη Περιεχόμενα 2 1. Σύσταση του θαλάσσιου νερού και παράγοντες ελέγχου συγκέντρωσης στοιχείων 2. Συντηρητικά, ανακυκλώσιμα (θρεπτικά), προσροφημένα

Διαβάστε περισσότερα

Ορυκτά και πολύτιμοι λίθοι της Ελλάδας

Ορυκτά και πολύτιμοι λίθοι της Ελλάδας Ορυκτά και πολύτιμοι λίθοι της Ελλάδας Βασίλης Μέλφος Λέκτορας Κοιτασματολογίας-Γεωχημείας Τομέας Ορυκτολογίας, Πετρολογίας, Κοιτασματολογίας Τμήμα Γεωλογίας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης melfosv@geo.auth.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΕΞΕΡΕΥΝΗΣΗΣ ΤΟΥ ΣΠΗΛΑΙΟΥ ΣΤΟ ΚΑΣΤΑΝΟΦΥΤΟ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΟΡΕΣΤΙΔΟΣ ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ

ΕΚΘΕΣΗ ΕΞΕΡΕΥΝΗΣΗΣ ΤΟΥ ΣΠΗΛΑΙΟΥ ΣΤΟ ΚΑΣΤΑΝΟΦΥΤΟ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΟΡΕΣΤΙΔΟΣ ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ ΕΚΘΕΣΗ ΕΞΕΡΕΥΝΗΣΗΣ ΤΟΥ ΣΠΗΛΑΙΙΟΥ ΣΤΟ ΚΑΣΤΑΝΟΦΥΤΟ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΟΡΕΣΤΙΙΔΟΣ ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2005 Μετά από πρόσκληση του Δημάρχου κ. Τοτονίδη Νίκο προς το Τοπικό Τμήμα Βόρειας Ελλάδας (ΤΟ.Τ.Β.Ε.) της Ελληνικής Σπηλαιολογικής

Διαβάστε περισσότερα

Ορυκτά είναι όλα τα ομογενή, κρυσταλλικά υλικά, με συγκεκριμένη μοριακή δομή και σύσταση

Ορυκτά είναι όλα τα ομογενή, κρυσταλλικά υλικά, με συγκεκριμένη μοριακή δομή και σύσταση Ορυκτά - πετρώματα Ορυκτά είναι όλα τα ομογενή, κρυσταλλικά υλικά, με συγκεκριμένη μοριακή δομή και σύσταση Πετρώματα είναι οι μεγάλες μονάδες υλικών, που αποτελούν το στερεό συνεκτικό σύνολο από ένα ανακάτωμα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ»

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΑΘΗΝΑ 2012 ΕΡΓΟ: ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΕΚΠΟΝΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι Ανάλυσης. Καταστρεπτικές χρειάζεται να αποσπαστεί μικρό κομμάτι από το αντικείμενο και να διαμορφωθεί ανάλογα με τον τύπο της ανάλυσης

Μέθοδοι Ανάλυσης. Καταστρεπτικές χρειάζεται να αποσπαστεί μικρό κομμάτι από το αντικείμενο και να διαμορφωθεί ανάλογα με τον τύπο της ανάλυσης Μέθοδοι Ανάλυσης Καταστρεπτικές χρειάζεται να αποσπαστεί μικρό κομμάτι από το αντικείμενο και να διαμορφωθεί ανάλογα με τον τύπο της ανάλυσης Πετρογραφία (λεπτές τομές) Ηλεκτρονικό Μικροσκόπιο Σάρωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΣΗ ΝΑΝΟΣΩΛΗΝΩΝ ΑΝΘΡΑΚΑ ΜΕΣΩ ΘΕΡΜΟΛΥΣΗΣ ΟΡΓΑΜΟΜΕΤΑΛΛΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΕ ΣΤΕΡΕΑ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ

ΣΥΝΘΕΣΗ ΝΑΝΟΣΩΛΗΝΩΝ ΑΝΘΡΑΚΑ ΜΕΣΩ ΘΕΡΜΟΛΥΣΗΣ ΟΡΓΑΜΟΜΕΤΑΛΛΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΕ ΣΤΕΡΕΑ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΝΑΝΟΣΩΛΗΝΩΝ ΑΝΘΡΑΚΑ ΜΕΣΩ ΘΕΡΜΟΛΥΣΗΣ ΟΡΓΑΜΟΜΕΤΑΛΛΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΕ ΣΤΕΡΕΑ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ Α.Μ. Νέτσου 1, Ε. Χουντουλέση 1, Μ.Περράκη 2, Α.Ντζιούνη 1, Κ. Κορδάτος 1 1 Σχολή Χημικών Μηχανικών, ΕΜΠ 2 Σχολή

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ (ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Π.Ε. ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ)

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ (ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Π.Ε. ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ) ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ (ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Π.Ε. ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ) ρ. Αριστοτέλης Παπαδόπουλος Γενικός /ντης Αγροτικής Έρευνας ΕΛ.Γ.Ο. «ΗΜΗΤΡΑ» ρ. Φραντζής Παπαδόπουλος Τακτικός Ερευνητής

Διαβάστε περισσότερα

E.E.4 Πειράματα σε κλίνες με κοκκώδες υλικό Διάρκεια: 12 μήνες Έναρξη: 4 ος μήνας- Λήξη 15 ος μήνας

E.E.4 Πειράματα σε κλίνες με κοκκώδες υλικό Διάρκεια: 12 μήνες Έναρξη: 4 ος μήνας- Λήξη 15 ος μήνας E.E.4 Πειράματα σε κλίνες με κοκκώδες υλικό Διάρκεια: 12 μήνες Έναρξη: 4 ος μήνας- Λήξη 15 ος μήνας Τίτλος Παραδοτέου: Πειράματα σε κλίνες άμμου Κατάσταση Παραδοτέου: Σε εξέλιξη 1 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην Ε.Ε.4 πραγματοποιήθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΙΑΚO ΚOΣΚΙΝΟ ΖΕOΛΙΘΟΣ NaX

ΜΟΡΙΑΚO ΚOΣΚΙΝΟ ΖΕOΛΙΘΟΣ NaX Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Επιστήμης & Τεχνολογίας Υλικών Εργαστήριο Χημείας Υλικών Γεράσιμος Αρματάς ΜΟΡΙΑΚO ΚOΣΚΙΝΟ ΖΕOΛΙΘΟΣ NaX ΖΕΟΛΙΘΟΙ Οι ζεόλιθοι (από το ζέω και λίθος) είναι μικροπορώδη, κρυσταλλικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ: 3.250,00 ΕΥΡΩ ΚΩΔΙΚΟΣ CPV : 85111820-4

ΠΡΟΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ: 3.250,00 ΕΥΡΩ ΚΩΔΙΚΟΣ CPV : 85111820-4 ΔΗΜΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗ Δ/ΝΣΗ ΤΕΧΝ. ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Δ/ΝΣΗ ΚΑΤΑΣΚΕΥΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΣΕΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΥΝΤΗΡΗΣΕΩΝ ΗΛΜ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ Αγγελάκη 13, 546 21 Πληροφορίες: Ε. Μάμμος Τηλέφωνο:2313318447 Fax: 2310233532 E-mail:

Διαβάστε περισσότερα

5. Να βρείτε τον ατομικό αριθμό του 2ου μέλους της ομάδας των αλογόνων και να γράψετε την ηλεκτρονιακή δομή του.

5. Να βρείτε τον ατομικό αριθμό του 2ου μέλους της ομάδας των αλογόνων και να γράψετε την ηλεκτρονιακή δομή του. Ερωτήσεις στο 2o κεφάλαιο από τράπεζα θεμάτων 1. α) Ποιος είναι ο μέγιστος αριθμός ηλεκτρονίων που μπορεί να πάρει κάθε μία από τις στιβάδες: K, L, M, N. β) Ποιος είναι ο μέγιστος αριθμός ηλεκτρονίων που

Διαβάστε περισσότερα

Ποιότητα υπογείων υδάτων στην Ελεύθερη Αμμόχωστο

Ποιότητα υπογείων υδάτων στην Ελεύθερη Αμμόχωστο Ποιότητα υπογείων υδάτων στην Ελεύθερη Αμμόχωστο Περίπου εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού υπεραντλήθηκαν τα τελευταία πενήντα χρόνια από τον υδροφορέα μας. Μια ποσότητα δεκατρείς φορές περισσότερη από τη

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΒΡΩΣΗΑΝΑΣΚΑΦΙΚΩΝ ΚΕΡΑΜΙΚΩΝΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ

ΙΑΒΡΩΣΗΑΝΑΣΚΑΦΙΚΩΝ ΚΕΡΑΜΙΚΩΝΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ ΙΑΒΡΩΣΗΑΝΑΣΚΑΦΙΚΩΝ ΚΕΡΑΜΙΚΩΝΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ Η διάβρωση των κεραµικών οφείλεται σε ενδογενείς και εξωγενείς παράγοντες. Οι ενδογενείς παράγοντες περιλαµβάνουν όλους εκείνους τους παράγοντες φθοράς εξαιτίας

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΔΡΑΝΩΝ ΥΛΙΚΩΝ: ΕΝΑ ΠΟΛΥΤΙΜΟ «ΕΡΓΑΛΕΙΟ» ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΕΠΙΛΟΓΗ ΤΩΝ ΑΔΡΑΝΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΑΠΟ ΚΑΘΕ ΧΡΗΣΤΗ

ΒΑΣΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΔΡΑΝΩΝ ΥΛΙΚΩΝ: ΕΝΑ ΠΟΛΥΤΙΜΟ «ΕΡΓΑΛΕΙΟ» ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΕΠΙΛΟΓΗ ΤΩΝ ΑΔΡΑΝΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΑΠΟ ΚΑΘΕ ΧΡΗΣΤΗ ΒΑΣΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΔΡΑΝΩΝ ΥΛΙΚΩΝ: ΕΝΑ ΠΟΛΥΤΙΜΟ «ΕΡΓΑΛΕΙΟ» ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΕΠΙΛΟΓΗ ΤΩΝ ΑΔΡΑΝΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΑΠΟ ΚΑΘΕ ΧΡΗΣΤΗ Δημήτριος Μπίτζιος Δρ. Κοιτασματολόγος, ΙΓΜΕ ΑΔΡΑΝΗ ΥΛΙΚΑ: ΥΛΙΚΑ ΠΟΥ ΔΕΝ ΕΠΙΦΕΡΟΥΝ ΧΗΜΙΚΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Επιπτώσεις της διάθεσης απόβλητων ελαιοτριβείων στο έδαφος και στο περιβάλλον

Επιπτώσεις της διάθεσης απόβλητων ελαιοτριβείων στο έδαφος και στο περιβάλλον Επιπτώσεις της διάθεσης απόβλητων ελαιοτριβείων στο έδαφος και στο περιβάλλον Ευρωπαϊκό Έργο LIFE- Στρατηγικές για τη βελτίωση και προστασία tου εδάφους από τη διάθεση αποβλήτων ελαιοτριβείων στις Μεσογειακές

Διαβάστε περισσότερα

ΝΗΣΟΠΥΡΙΤΙΚΑ X 3 Y 2 (SiO 4 ) 3 (X=Mg,Fe,Mn,Ca) (Y=Al,Cr,Fe Y=Al,Cr,Fe) Κυβικό τα πόλωσης Σχισμός Γενικά άχρωμο, γκριζωπό. Υψηλό έως πολύ υψηλό θετικό. Ιδιόμορφες εξαπλευρικές ή οκταπλευρικές τομές. Aποστρογγυλεμένοι

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΚΥΚΚΟΥ ΠΑΦΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2010 2011 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2011 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ : Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΑΘΜΟΣ:.

ΛΥΚΕΙΟ ΚΥΚΚΟΥ ΠΑΦΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2010 2011 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2011 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ : Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΑΘΜΟΣ:. ΛΥΚΕΙΟ ΚΥΚΚΟΥ ΠΑΦΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2010 2011 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2011 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ : Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΑΘΜΟΣ:. ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 24.05.2011 ΧΡΟΝΟΣ : 10.30 12.30 ( Χημεία - Φυσιογνωστικά)

Διαβάστε περισσότερα

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ 32ης MARMINSTONE Θεσσαλονίκη 24 Φεβρουαρίου 2008

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ 32ης MARMINSTONE Θεσσαλονίκη 24 Φεβρουαρίου 2008 ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ 32ης MARMINSTONE Θεσσαλονίκη 24 Φεβρουαρίου 2008 ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΓΟΥ Γ ΚΠΣ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΙΓΜΕ 2003 2008: «Ολοκληρωμένη διαχείριση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ. 1. Αντικείµενο. 2.Περιγραφη Κτιριων Συγκροτήµατος. 2.Α. Κυρίως κτίριο 2.Α.1. Βορειοανατολική Όψη - Νοτιοδυτική Όψη

ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ. 1. Αντικείµενο. 2.Περιγραφη Κτιριων Συγκροτήµατος. 2.Α. Κυρίως κτίριο 2.Α.1. Βορειοανατολική Όψη - Νοτιοδυτική Όψη ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ 1. Αντικείµενο H µελέτη αφορά τις εργασίες αποκατάστασης όψεων και αφορούν τη στερέωση των µαρµάρων που είναι επενδεδυµένες οι εξωτερικές πλευρές του συγκροτήµατος. 2.Περιγραφη Κτιριων

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ

ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΣΕ ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΛΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗΣ ΕΔΑΦΩΝ Web: http://www.ismc.gr/ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΚΡΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΠΕΤΡΩΜΑΤΩΝ

ΜΑΚΡΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΠΕΤΡΩΜΑΤΩΝ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ MΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΕΧΝ. ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ & Υ ΡΟΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΗΡΩΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ 9, 157 80 ΖΩΓΡΑΦΟΥ, ΑΘΗΝΑ NATIONAL TECHNICAL

Διαβάστε περισσότερα

ΓΑΝΤΖΟΙ ΤΑΧΕΙΑΣ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗΣ

ΓΑΝΤΖΟΙ ΤΑΧΕΙΑΣ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟΥ ΣΤΡΑΤΟΥ ΠΓΕΣ-ΓΤΑ-1348/11-2009 8335-03-003-041209 ΓΑΝΤΖΟΙ ΤΑΧΕΙΑΣ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗΣ ΓΕΝΙΚΟ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟ ΣΤΡΑΤΟΥ ΔΝΣΗ ΥΛΙΚΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ / 2ο Γρ. ΑΘΗΝΑ ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2009 -2- ΠΙΝΑΚΑΣ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΕΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Πρασινοσχιστόλιθος. Χλωρίτης. Επίδοτο

Πρασινοσχιστόλιθος. Χλωρίτης. Επίδοτο ΟΡΥΚΤΟΛΟΓΙΑ Πρασινοσχιστόλιθος Χλωρίτης Επίδοτο Γρανίτης Χαλαζίας Άστριος Ασβεστίτης Ασβεστόλιθος Αντικείμενο της Ορυκτολογίας Το αντικείμενο της Ορυκτολογίας είναι η μελέτη των φυσικών κρυσταλλικών σωμάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / A ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16 / 02 / 2014

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / A ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16 / 02 / 2014 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / A ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16 / 02 / 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α.1 έως Α.5 να γράψετε το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση δίπλα στον αριθμό της ερώτησης.

Διαβάστε περισσότερα

Δομικά υλικά αρχιτεκτονικών μορφών

Δομικά υλικά αρχιτεκτονικών μορφών ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Δομικά υλικά αρχιτεκτονικών μορφών 1. Ιστορική αναδρομή στην τεχνολογία παρασκευής - χρήσης του υλικού στην αρχαιολογία και τέχνη (4 ώρες θεωρία) 2. Αναγνώριση - διάγνωση τεχνικών κατασκευής

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΒΥΘΙΣΗ ΔΥΣΔΙΑΛΥΤΩΝ ΑΛΑΤΩΝ ΣΕ ΚΛΙΝΕΣ ΑΜΜΟΥ

ΚΑΤΑΒΥΘΙΣΗ ΔΥΣΔΙΑΛΥΤΩΝ ΑΛΑΤΩΝ ΣΕ ΚΛΙΝΕΣ ΑΜΜΟΥ ΚΑΤΑΒΥΘΙΣΗ ΔΥΣΔΙΑΛΥΤΩΝ ΑΛΑΤΩΝ ΣΕ ΚΛΙΝΕΣ ΑΜΜΟΥ Ε. Παυλάκου, Β. Συγγούνη, Χ. Παρασκευά Τμήμα Χημικών Μηχανικών, Πανεπιστήμιο Πατρών, Τ.Κ 26504, Πάτρα ΙΤΕ/ΙΕΧΜΗ, Σταδίου, Πλατάνι, Τ.Κ 26504, Πάτρα ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα 2ο 2.1. Α) Β) α) 2.2. Α) Θέμα 4ο

Θέμα 2ο 2.1. Α) Β) α) 2.2. Α) Θέμα 4ο 2.1. Α) Το στοιχείο X έχει 17 ηλεκτρόνια. Αν στον πυρήνα του περιέχει 3 νετρόνια περισσότερα από τα πρωτόνια, να υπολογισθούν ο ατομικός και ο μαζικός αριθμός του στοιχείου Χ. (μονάδες 6) Β) α) Να γίνει

Διαβάστε περισσότερα

«γεωλογικοί σχηματισμοί» όρια εδάφους και βράχου

«γεωλογικοί σχηματισμοί» όρια εδάφους και βράχου «γεωλογικοί σχηματισμοί» έδαφος (soil) είναι ένα φυσικό σύνολο ορυκτών κόκκων που μπορούν να διαχωριστούν με απλές μηχανικές μεθόδους (π.χ. ανακίνηση μέσα στο νερό) όρια εδάφους και βράχου όλα τα υπόλοιπα

Διαβάστε περισσότερα

EMERIC II: Χάρτης Κινδύνων για τις Τοιχογραφίες των Βυζαντινών Μνημείων της Κρήτης

EMERIC II: Χάρτης Κινδύνων για τις Τοιχογραφίες των Βυζαντινών Μνημείων της Κρήτης EMERIC II: Χάρτης Κινδύνων για τις Τοιχογραφίες των Βυζαντινών Μνημείων της Κρήτης άφνη Χρονάκη 13η ΕΒΑ, ΥΠΠΟ ΚΡΗΤΗ ΚΑΙΝΟΤΟΜΟΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ C R I N N O Συνέδριο, 28-29 29 Νοεμβρίου 2005 TERRA MARIS, Χερσόνησος

Διαβάστε περισσότερα

ECOELASTIKA ΑΕ ΕΚΕΤΑ/ΙΔΕΠ

ECOELASTIKA ΑΕ ΕΚΕΤΑ/ΙΔΕΠ Μελέτη για τον προσδιορισμό του ποσοστού σύρματος, της συγκέντρωση τέφρας και της σύσταση τέφρας σε κύρια στοιχεία και ιχνοστοιχεία, για ελαστικά τα οποία χρησιμοποιούνται στην τσιμεντοβιομηχανία ECOELASTIKA

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER. Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη

ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER. Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη Οι υδρίτες (εικ. 1) είναι χημικές ενώσεις που ανήκουν στους κλειθρίτες, δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να διαπιστώνουμε τον όξινο χαρακτήρα σε προϊόντα καθημερινής χρήσης Να ορίζουμε τα οξέα κατά τον Arrhenius

Διαβάστε περισσότερα

2.1.Ο παρακάτω πίνακας δίνει μερικές πληροφορίες για τα άτομα των στοιχείων Mg και Cl: Αριθμός ηλεκτρονίων. Αριθμός νετρονίων Mg 12 12 Cl 35 17

2.1.Ο παρακάτω πίνακας δίνει μερικές πληροφορίες για τα άτομα των στοιχείων Mg και Cl: Αριθμός ηλεκτρονίων. Αριθμός νετρονίων Mg 12 12 Cl 35 17 2.1.Ο παρακάτω πίνακας δίνει μερικές πληροφορίες για τα άτομα των στοιχείων Mg και Cl: Στοιχείο Ατομικός αριθμός Μαζικός αριθμός Αριθμός ηλεκτρονίων Αριθμός πρωτονίων Αριθμός νετρονίων Mg 12 12 Cl 35 17

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗΣ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗΣ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ EΛΛHNIKH ΔHMOKPATIA ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ Τρίπολη, 17/07/2014 ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ Αρ.Πρωτ.: Φ. 16/4/4/Β/2908 ΛΘ EΦOPEIA ΠPOΪΣTOPIKΩN KAI KΛAΣIKΩN APXAIOTHTΩN

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΣΤΕΡΕΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΣΤΕΡΕΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΣΤΕΡΕΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ Β. Tσιρίδης 1, Π. Σαμαράς 2, Α. Κούγκολος 3 και Γ. Π. Σακελλαρόπουλος 1 1 Τμήμα Χημικών Μηχανικών, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και Ινστιτούτο Τεχνικής Χημικών

Διαβάστε περισσότερα

ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:...

ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:... ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 05 /06 /15 ΔΙΑΡΚΕΙΑ : Χημεία Βιολογία 2 ώρες ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:...

Διαβάστε περισσότερα

Εικ.IV.7: Μορφές Κυψελοειδούς αποσάθρωσης στη Νάξο, στην περιοχή της Στελίδας.

Εικ.IV.7: Μορφές Κυψελοειδούς αποσάθρωσης στη Νάξο, στην περιοχή της Στελίδας. ii. Μορφές Διάβρωσης 1. Μορφές Κυψελοειδούς Αποσάθρωσης-Tafoni Ο όρος Tafoni θεσπίστηκε ως γεωμορφολογικός από τον A. Penck (1894), εξαιτίας των γεωμορφών σε περιοχή της Κορσικής, που φέρει το όνομα αυτό.

Διαβάστε περισσότερα

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Αποσάθρωση Ονομάζουμε τις μεταβολές στο μέγεθος, σχήμα και την εσωτερική δομή και χημική σύσταση τις οποίες δέχεται η στερεά φάση του εδάφους με την επίδραση των παραγόντων

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ !Unexpected End of Formula l ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Παραδεισανός Αδάμ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η εργασία αυτή εκπονήθηκε το ακαδημαϊκό έτος 2003 2004 στο μάθημα «Το πείραμα στη

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΣΥΛΛΟΓΗ-ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ ΚΑΙ ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΕΔΑΦΙΚΩΝ ΔΕΙΓΜΑΤΩΝ ΣΤΟ ΜΦΙ ΓΙΑ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΣΥΛΛΟΓΗ-ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ ΚΑΙ ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΕΔΑΦΙΚΩΝ ΔΕΙΓΜΑΤΩΝ ΣΤΟ ΜΦΙ ΓΙΑ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΣΥΛΛΟΓΗ-ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ ΚΑΙ ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΕΔΑΦΙΚΩΝ ΔΕΙΓΜΑΤΩΝ ΣΤΟ ΜΦΙ ΓΙΑ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Η φυσικοχημική ανάλυση του εδάφους παρέχει σημαντικές πληροφορίες σχετικά με την ποιοτική και θρεπτική κατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

Ρύπανση Υδάτων και Εδαφών

Ρύπανση Υδάτων και Εδαφών Ρύπανση Υδάτων και Εδαφών Ενότητα 3η: Φυσικοχημικές και μηχανικές ιδιότητες εδαφών Τσικριτζής Λάζαρος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Στην συγκεκριμένη εργαστηριακή δραστηριότητα θα μετρήσουμε 4 παραμέτρους για την ποιότητα του νερού που προέρχεται από το δίκτυο του σχολείου μας,

Στην συγκεκριμένη εργαστηριακή δραστηριότητα θα μετρήσουμε 4 παραμέτρους για την ποιότητα του νερού που προέρχεται από το δίκτυο του σχολείου μας, Σχολείο: Ημερομηνία Δειγματοληψίας.. Φύλλο Εργασίας Έλεγχος της Ποιότητας του Πόσιμου Νερού του Σχολείου μας Γενικές πληροφορίες Τα φυσικά νερά περιέχουν διάφορες ουσίες οι οποίες είναι διαλυμένες και

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ. Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών. Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438

ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ. Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών. Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438 ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438 Εξάμηνο: 8 ο (εικ.1) Νίκη της ΣαμοθράκηςParis, Musée du Louvre Φθορά:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΟΜΙΚΑ ΥΛΙΚΑ (Πλίνθοι, Κέραμοι)

ΔΟΜΙΚΑ ΥΛΙΚΑ (Πλίνθοι, Κέραμοι) ntua ACADEMIC OPEN COURSES ΔΟΜΙΚΑ ΥΛΙΚΑ (Πλίνθοι, Κέραμοι) Σχολή Χημικών Μηχανικών 9 ο Εξαμ. Χ-Μ ΔΟΜΙΚΑ ΥΛΙΚΑ Καθ. Α. Μοροπούλου Άδεια Χρήσης Το παρόν υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχεία Θερµικών/Μηχανικών Επεξεργασιών και δοµής των Κεραµικών, Γυαλιών

Στοιχεία Θερµικών/Μηχανικών Επεξεργασιών και δοµής των Κεραµικών, Γυαλιών Στοιχεία Θερµικών/Μηχανικών Επεξεργασιών και δοµής των Κεραµικών, Γυαλιών Βασισµένοστο Norman E. Dowling, Mechanical Behavior of Materials, Third Edition, Pearson Education, 2007 1 Κεραµικάκαιγυαλιά Τα

Διαβάστε περισσότερα

Μεταλλουργικά προιόντα Μεταλλουργικές πρώτες ύλες Ιδιότητες Μετάλλων

Μεταλλουργικά προιόντα Μεταλλουργικές πρώτες ύλες Ιδιότητες Μετάλλων ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ - ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΛΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΑΣ 157 80 ΖΩΓΡΑΦΟΥ Παραγωγικές Διεργασίες Eξαγωγική Μεταλλουργία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΟΛΙΚΗ ΡΑΣΗ. Πηγή: Natural Resources Canada - Terrain Sciences Division - Canadian Landscapes.

ΑΙΟΛΙΚΗ ΡΑΣΗ. Πηγή: Natural Resources Canada - Terrain Sciences Division - Canadian Landscapes. ΑΙΟΛΙΚΗ ΡΑΣΗ Πηγή: Natural Resources Canada - Terrain Sciences Division - Canadian Landscapes. ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Αιολική δράση Ο άνεµος, όπως το νερό και ο πάγος, είναι ένας παράγοντας που επιδρά

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΝΕΡΟΥ. Α. Αργυράκη, ΕΚΠΑ

ΥΔΡΟΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΝΕΡΟΥ. Α. Αργυράκη, ΕΚΠΑ 1 ΥΔΡΟΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΝΕΡΟΥ Α. Αργυράκη, ΕΚΠΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 2 1. Γεωχημικές διεργασίες ελέγχου χημισμού το νερού 2. Προέλευση επιλεγμένων διαλυμένων ιόντων- χημικών ενώσεων 3. Πόσιμο νερό και έλεγχος

Διαβάστε περισσότερα

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2 Εργαστηριακή άσκηση 3: Επεξήγηση πειραμάτων: αντίδραση/παρατήρηση: Μέταλλο + νερό Υδροξείδιο του μετάλλου + υδρογόνο Νa + H 2 0 NaOH + ½ H 2 To Na (Νάτριο) είναι αργυρόχρωμο μέταλλο, μαλακό, κόβεται με

Διαβάστε περισσότερα

ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑ. Δ ΕΞΑΜΗΝΟ Ακαδημαϊκό Έτος 2014-2015 ΤΑ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΙΖΗΜΑΤΑ. Βασίλης ΚΑΨΙΜΑΛΗΣ. Γεωλόγος-Ωκεανογράφος Κύριος Ερευνητής, ΕΛ.ΚΕ.Θ.Ε.

ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑ. Δ ΕΞΑΜΗΝΟ Ακαδημαϊκό Έτος 2014-2015 ΤΑ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΙΖΗΜΑΤΑ. Βασίλης ΚΑΨΙΜΑΛΗΣ. Γεωλόγος-Ωκεανογράφος Κύριος Ερευνητής, ΕΛ.ΚΕ.Θ.Ε. ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑ Δ ΕΞΑΜΗΝΟ Ακαδημαϊκό Έτος 2014-2015 ΤΑ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΙΖΗΜΑΤΑ Βασίλης ΚΑΨΙΜΑΛΗΣ Γεωλόγος-Ωκεανογράφος Κύριος Ερευνητής, ΕΛ.ΚΕ.Θ.Ε. Τηλ. Γραφείου: 22910 76378 Κιν.: 6944 920386 Email: kapsim@hcmr.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΚΡΟΠΟΛΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΚΡΟΠΟΛΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΚΡΟΠΟΛΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΒΑΘΜΟΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ Αριθμητικά... ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/06/2015 ΒΑΘΜΟΣ:... Ολογράφως..... ΤΑΞΗ: Γ Υπ. Καθηγητή... ΧΡΟΝΟΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΚΟΝΙΑΜΑΤΩΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΑΠΟ ΜΝΗΜΕΙΑ

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΚΟΝΙΑΜΑΤΩΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΑΠΟ ΜΝΗΜΕΙΑ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΚΟΝΙΑΜΑΤΩΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΑΠΟ ΜΝΗΜΕΙΑ Σ. Ροκίδη, Π. Γ. Κουτσούκος Τµήµα Χηµικών Μηχανικών, Πανεπιστήµιο Πατρών & Ινστιτούτο Επιστηµών Χηµικής Μηχανικής ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΗΣ ΥΓΡΑΣΙΑΣ ΑΔΡΑΝΩΝ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΜΕΝΩΝ ΔΟΜΙΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ

ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΗΣ ΥΓΡΑΣΙΑΣ ΑΔΡΑΝΩΝ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΜΕΝΩΝ ΔΟΜΙΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΗΣ ΥΓΡΑΣΙΑΣ ΑΔΡΑΝΩΝ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΜΕΝΩΝ ΔΟΜΙΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ 25 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Παρασκευή κονιάματος ή σκυροδέματος με καθορισμένες ιδιότητες και αντοχές : Ανάμιξη των συστατικών με απαιτούμενη ποσότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΣΦΑΙΡΑ Σύσταση του θαλασσινού νερού, αλμυρότητα, θερμοκρασία.

ΥΔΡΟΣΦΑΙΡΑ Σύσταση του θαλασσινού νερού, αλμυρότητα, θερμοκρασία. ΥΔΡΟΣΦΑΙΡΑ Σύσταση του θαλασσινού νερού, αλμυρότητα, θερμοκρασία. Η σύσταση του θαλασσινού νερού έχει επικρατήσει να καθορίζεται με βάση τη συγκέντρωση χλωριδίων και την αλμυρότητα. Η συγκέντρωση χλωριδίων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗΣ

ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗΣ Εργ. Περιβαλλοντικών Αναλύσεων, Σίνδος Σελ. 1/5 ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗΣ Πελάτης: ΗΜΗΤΡΙΑ ΗΣ ΣΥΜΕΩΝ ιεύθυνση Πελάτη: ΠΑΡΝΗΘΟΣ 22,ΑΘΗΝΑ Περιγραφή ειγµάτων: έδαφος ειγµατοληψία: από πελάτη Ηµεροµηνία

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Η ανασκαφή τού 2012 είχε ως στόχους: την περαιτέρω διερεύνηση της στοάς του μεγάλου ρωμαϊκού κτιρίου με τη στοά περιμετρικά

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 11: Ιοανταλλαγή. Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογία

ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 11: Ιοανταλλαγή. Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογία ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ Ενότητα 11: Ιοανταλλαγή Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογία Σκοποί ενότητας Κατανόηση του φαινομένου της ιοντικής ανταλλαγής Περιεχόμενα ενότητας 1) Ρόφηση 2) Απορρόφηση

Διαβάστε περισσότερα

6. To στοιχείο νάτριο, 11Na, βρίσκεται στην 1η (IA) ομάδα και την 2η περίοδο του Περιοδικού Πίνακα.

6. To στοιχείο νάτριο, 11Na, βρίσκεται στην 1η (IA) ομάδα και την 2η περίοδο του Περιοδικού Πίνακα. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου 1. Το ιόν του νατρίου, 11 Νa +, προκύπτει όταν το άτομο του Na προσλαμβάνει ένα ηλεκτρόνιο. 2. Σε 2 mol NH 3 περιέχεται ίσος αριθμός μορίων

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 1 Ο ( 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ)

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 1 Ο ( 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ) ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 1 Ο ( 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ) ΘΕΜΑ 1 Ο Να εξηγήσετε ποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναι σωστές και να διορθώσετε τις λανθασµένες: 1. Τα άτοµα όλων των στοιχείων είναι διατοµικά.. Το 16 S έχει ατοµικότητα

Διαβάστε περισσότερα

(Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ

(Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ EL 18.5.2013 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης L 134/1 II (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΕ) αριθ. 463/2013 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 17ης Μαΐου 2013 για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ)

Διαβάστε περισσότερα

Φροντιστήρια ΕΠΙΓΝΩΣΗ Αγ. Δημητρίου 2015. Προτεινόμενα θέματα τελικών εξετάσεων Χημεία Α Λυκείου. ΘΕΜΑ 1 ο

Φροντιστήρια ΕΠΙΓΝΩΣΗ Αγ. Δημητρίου 2015. Προτεινόμενα θέματα τελικών εξετάσεων Χημεία Α Λυκείου. ΘΕΜΑ 1 ο Προτεινόμενα θέματα τελικών εξετάσεων Χημεία Α Λυκείου ΘΕΜΑ 1 ο Για τις ερωτήσεις 1.1 έως 1.5 να επιλέξετε τη σωστή απάντηση: 1.1 Τα ισότοπα άτομα: α. έχουν ίδιο αριθμό νετρονίων β. έχουν την ίδια μάζα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Αναλυτική Μέθοδος- Αναλυτικό Πρόβλημα. Ανάλυση, Προσδιορισμός και Μέτρηση. Πρωτόκολλο. Ευαισθησία Μεθόδου. Εκλεκτικότητα. Όριο ανίχνευσης (limit of detection, LOD).

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΘΕΜΑ: ΜΕΛΕΤΗ ΡΥΠΑΝΣΗΣ ΡΕΜΑΤΟΣ «ΣΟΥΛΟΥ» ΛΟΓΩ ΔΙΑΡΡΟΗΣ ΠΟΣΟΤΗΤΑΣ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΗΣ ΑΓ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ (ΔΕΗ)

ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΘΕΜΑ: ΜΕΛΕΤΗ ΡΥΠΑΝΣΗΣ ΡΕΜΑΤΟΣ «ΣΟΥΛΟΥ» ΛΟΓΩ ΔΙΑΡΡΟΗΣ ΠΟΣΟΤΗΤΑΣ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΗΣ ΑΓ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ (ΔΕΗ) ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Αμιγής Νομαρχιακή Επιχείρηση Ν. Α Κοζάνης 1 ο χιλ. Πτολεμαΐδας-Κοζάνης Τ.Θ. 65 502 00 ΠΤΟΛΕΜΑΙΔΑ Τηλ: (24630) 53-571 Τηλ/fax: 53-666, e-mail: info@kepekozani.gr ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΘΕΜΑ:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ

ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ «Βιο-μιμητικά, βιο-διασπώμενα νανο-σύνθετα και μη τοξικά προϊόντα για βελτιωτικές επεμβάσεις σε δομικά υλικά» Αναστασία Βεργανελάκη, Υπ. Διδάκτωρ Σχολής

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Εδαφομηχανικής

Εργαστήριο Εδαφομηχανικής ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Εργαστήριο Εδαφομηχανικής Ενότητα 1η: Εισαγωγή Πλαστήρα Βιολέττα Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών Τ.Ε. Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Stratigraphy Στρωματογραφία

Stratigraphy Στρωματογραφία Stratigraphy Στρωματογραφία τι είναι η στρωματογραφία? είναι ο κλάδος της γεωλογίας που ασχολείται με την μελέτη των στρωμένων πετρωμάτων στον χώρο και στο χρόνο. branch of geology dealing with stratified

Διαβάστε περισσότερα

Βουκλής Χ. Αλέξανδρος Αριθμός οξείδωσης, χημικοί τύποι, γραφή - ονοματολογία χημικών ενώσεων Παρουσίαση σε μορφή ερωτωαπαντήσεων

Βουκλής Χ. Αλέξανδρος Αριθμός οξείδωσης, χημικοί τύποι, γραφή - ονοματολογία χημικών ενώσεων Παρουσίαση σε μορφή ερωτωαπαντήσεων Βουκλής Χ. Αλέξανδρος Αριθμός οξείδωσης, χημικοί τύποι, γραφή ονοματολογία χημικών ενώσεων Παρουσίαση σε μορφή ερωτωαπαντήσεων 1. Τι εννοούμε όταν λέμε «η γλώσσα της Χημείας»; Η χημεία είναι μια συμβολική

Διαβάστε περισσότερα

Δ Η Μ Ο Σ ΣΗΤΕΙΑΣ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ. «Προμήθεια υλικών για εφαρμογή ιχνηθετικών μεθόδων για υδρογεωλογική έρευνα στην καρστική λεκάνη της Τ.Κ. Κατσιδωνίου».

Δ Η Μ Ο Σ ΣΗΤΕΙΑΣ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ. «Προμήθεια υλικών για εφαρμογή ιχνηθετικών μεθόδων για υδρογεωλογική έρευνα στην καρστική λεκάνη της Τ.Κ. Κατσιδωνίου». Δ Η Μ Ο Σ ΣΗΤΕΙΑΣ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ «Προμήθεια υλικών για εφαρμογή ιχνηθετικών μεθόδων για υδρογεωλογική έρευνα στην καρστική λεκάνη της Τ.Κ. Κατσιδωνίου». ΤΕΧΝΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ 1 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΛΑΣΙΘΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΣΠΑ Ε. Π. ΠΕΠ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ- ΘΡΑΚΗΣ 2007-2013

ΕΣΠΑ Ε. Π. ΠΕΠ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ- ΘΡΑΚΗΣ 2007-2013 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΕΣΠΑ Ε. Π. ΠΕΠ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ- ΘΡΑΚΗΣ 2007-2013 ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΕΡΓΟ ΣΥΓΧΡΗΜΑΤΟ ΟΤΕΙΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟ ΕΤΠΑ (Ευρωπαϊκό Ταµείο Περιφερειακής Ανάπτυξης) ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ. της πρότασης ΟΔΗΓΙΑ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ. της πρότασης ΟΔΗΓΙΑ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, 20.3.2014 COM(2014) 174 final ANNEXES 1 to 3 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ της πρότασης ΟΔΗΓΙΑ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ για την προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών

Διαβάστε περισσότερα

1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα

1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα 1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα Θεωρία 3.1. Ποια είναι τα δομικά σωματίδια της ύλης; Τα άτομα, τα μόρια και τα ιόντα. 3.2. SOS Τι ονομάζεται άτομο

Διαβάστε περισσότερα

Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία

Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία Α) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΝΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΜΕΤΑΛΛΑ Στοιχείο Σύμβολο Σθένος Νάτριο Να 1 Κάλιο Κ 1 Μαγνήσιο Mg 2 Ασβέστιο Ca 2 Σίδηρος Fe 2 ή 3 Χαλκός Cu 2 Ψευδάργυρος Zn 2 Λίθιο Li 1 Άργυρος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΘΡΑΚΙΚΑ ACO 3. A = μέταλλο

ΑΝΘΡΑΚΙΚΑ ACO 3. A = μέταλλο Ανθρακικά ΑΝΘΡΑΚΙΚΑ ACO 3 A = μέταλλο Ομάδα Ασβεστίτη Τριγωνικό Ασβεστίτης CaCO 3 Μαγνησίτης MgCO 3 Σιδηρίτης FeCO 3 Ροδοχρωσίτης MnCO 3 Σμιθσωνίτης ZnCO 3 Ομάδα Αραγωνίτη Ρομβικό Αραγωνίτης CaCO 3 Κερουσίτης

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία Α Γενικού Λυκείου

Χηµεία Α Γενικού Λυκείου Χηµεία Α Γενικού Λυκείου Απαντήσεις στα θέματα της Τράπεζας Θεμάτων Συγγραφή απαντήσεων: 'Αρης Ασλανίδης Χρησιμοποιήστε τους σελιδοδείκτες (bookmarks) στο αριστερό μέρος της οθόνης για την πλοήγηση μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Το μικροσκόπιο ως αναλυτικό όργανο. Το μικροσκόπιο δεν μας δίνει μόνο εικόνες των παρασκευασμάτων μας.

Το μικροσκόπιο ως αναλυτικό όργανο. Το μικροσκόπιο δεν μας δίνει μόνο εικόνες των παρασκευασμάτων μας. Το μικροσκόπιο ως αναλυτικό όργανο. Το μικροσκόπιο δεν μας δίνει μόνο εικόνες των παρασκευασμάτων μας. Η διάκριση των μικροσκοπίων σε κατηγορίες βασίζεται, κατά κύριο λόγο, στην ακτινοβολία που χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ ΚΑΙ ΑΜΒΡΑΚΙΚΟΥ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ ΚΑΙ ΑΜΒΡΑΚΙΚΟΥ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΑΜΒΡΑΚΙΚΟΥ ΗΜελέτησυντάχθηκε(με αλφαβητική σειρά) από: Βουλγαράκη Απόστολο, Γεωπόνος MSc Βούλγαρη Γρηγόριο, Γεωπόνος Γκριτζάπη Αικατερίνη, Γεωπόνος

Διαβάστε περισσότερα