ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟ ΤΩΝ ΛΙΘΙΝΩΝ ΘΡΑΥΣΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΤΟΥ ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ ΣΤΗ ΝΙΚΟΠΟΛΗ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟ ΤΩΝ ΛΙΘΙΝΩΝ ΘΡΑΥΣΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΤΟΥ ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ ΣΤΗ ΝΙΚΟΠΟΛΗ"

Transcript

1 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΑΘΗΝΑΣ ΣΧΟΛΗ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΚΑΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΕΡΓΩΝ ΤΕΧΝΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΛΙΘΟΥ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟ ΤΩΝ ΛΙΘΙΝΩΝ ΘΡΑΥΣΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΤΟΥ ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ ΣΤΗ ΝΙΚΟΠΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ: Δρ Π. ΘΕΟΥΛΑΚΗΣ, Αν. Καθηγητής ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ: Γ. ΓΕΡΟΓΙΑΝΝΗΣ, MSc Α. ΣΤΕΦΑΝΗΣ, PhD Ι. ΚΑΡΑΤΑΣΙΟΣ, PhD ΑΘΗΝΑ, ΜΑΪΟΣ 2008 ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΕΝΟ ΤΕΥΧΟΣ: ΙΟΥΝΙΟΣ 2009

2 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΑΘΗΝΑΣ ΣΧΟΛΗ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΚΑΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΕΡΓΩΝ ΤΕΧΝΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΛΙΘΟΥ Οδός Αγ. Σπυρίδωνος, 12210, Αιγάλεω, Τ: , F:

3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΕΠΙΤΟΠΙΑ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥ ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ ΜΕΛΕΤΗ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΕΥΤΙΚΩΝ ΘΡΑΥΣΜΑΤΩΝ ΣΤΟ ΠΕΔΙΟ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑ ΘΡΑΥΣΜΑΤΩΝ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΕΠΙ ΤΟΥ ΣΥΝΟΛΟΥ ΤΩΝ ΘΡΑΥΣΜΑΤΩΝ ΠΟΥ ΜΕΛΕΤΗΘΗΚΑΝ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ: ΤΟ ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΘΡΑΥΣΜΑΤΑ ΜΕ ΕΔΑΦΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΘΡΑΥΣΜΑΤΑ ΧΩΡΙΣ ΕΔΑΦΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥ ΥΛΙΚΟΥ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΑΠΟΘΕΣΕΩΝ ΣΤΗΝ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ ΤΟΥ ΜΑΡΜΑΡΟΥ ΔΕΝΔΡΙΤΙΚΕΣ ΑΠΟΘΕΣΕΙΣ ΑΣΒΕΣΤΟΥΧΑΣ ΚΑΙ ΑΡΓΙΛΟΠΥΡΙΤΙΚΗΣ ΣΥΣΤΑΣΗΣ ΣΥΝΕΚΤΙΚΕΣ ΑΠΟΘΕΣΕΙΣ (ΚΡΟΥΣΤΕΣ) Περίπτωση Περίπτωση ΧΑΛΑΡΕΣ ΑΠΟΘΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΜΠΟΤΙΣΜΟΙ Περίπτωση Περίπτωση ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΕΠΙ ΤΟΥ ΣΥΝΟΛΟΥ ΤΩΝ ΘΡΑΥΣΜΑΤΩΝ ΜΕΘΟΔΟΙ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ Γενικά Μικροψηγματοβολή Επιθέματα προσροφητικών αργίλων Σύνθετα χημικά επιθέματα Laser Μέθοδοι με βάση το νερό ΜΕΘΟΔΟΙ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΔΟΚΙΜΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΔΕΝΔΡΙΤΙΚΕΣ ΑΠΟΘΕΣΕΙΣ ΑΣΒΕΣΤΟΥΧΑΣ ΚΑΙ ΑΡΓΙΛΟΠΥΡΙΤΙΚΗΣ ΣΥΣΤΑΣΗΣ Όριο καθαρισμού Δοκιμές καθαρισμού στο εργαστήριο Δοκιμές καθαρισμού με laser Δοκιμές καθαρισμού με ξέστρο υπερήχων Δοκιμές καθαρισμού με σύνθετα χημικά επιθέματα Δοκιμές καθαρισμού στο πεδίο Δοκιμές καθαρισμού με ξέστρο υπερήχων Δοκιμές καθαρισμού με σύνθετα χημικά επιθέματα ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΥΝΕΚΤΙΚΩΝ ΑΠΟΘΕΣΕΩΝ (ΚΡΟΥΣΤΕΣ) Όριο καθαρισμού Δοκιμές καθαρισμού στο εργαστήριο Δοκιμές καθαρισμού με laser Δοκιμές καθαρισμού με ψηγματοβολή Δοκιμές καθαρισμού με ξέστρο υπερήχων Δοκιμές καθαρισμού με σύνθετα χημικά επιθέματα Δοκιμές καθαρισμού στο πεδίο Δοκιμές καθαρισμού με ξέστρο υπερήχων Δοκιμές καθαρισμού με σύνθετα χημικά επιθέματα Συνδυασμός επιθεμάτων και ξέστρου υπερήχων ΧΑΛΑΡΕΣ ΑΠΟΘΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΜΠΟΤΙΣΜΟΙ

4 Όριο καθαρισμού Δοκιμές καθαρισμού στο εργαστήριο Δοκιμές καθαρισμού με laser Δοκιμές καθαρισμού με σύνθετα χημικά επιθέματα Δοκιμές καθαρισμού στο πεδίο Δοκιμές καθαρισμού με σύνθετα χημικά επιθέματα Δοκιμές καθαρισμού με τη χρήση χημικών διαλυμάτων Δοκιμές καθαρισμού με ατμοβολή ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΤΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΜΕΘΟΔΩΝ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΥΠΟΣΤΡΩΜΑ ΜΑΡΜΑΡΟ ΜΕ ΔΕΝΔΡΙΤΙΚΕΣ ΑΠΟΘΕΣΕΙΣ ΥΠΟΣΤΡΩΜΑ ΜΑΡΜΑΡΟ ΜΕ ΣΥΝΕΚΤΙΚΕΣ ΑΠΟΘΕΣΕΙΣ (ΚΡΟΥΣΤΕΣ) ΥΠΟΣΤΡΩΜΑ ΜΑΡΜΑΡΟ ΜΕ ΧΑΛΑΡΕΣ ΑΠΟΘΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΜΠΟΤΙΣΜΟΥΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΣΥΓΚΟΛΛΗΣΗ ΤΩΝ ΘΡΑΥΣΜΑΤΩΝ Μεθοδολογία συγκόλλησης των θραυσμάτων: ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι. ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ. ΣΥΝΘΕΣΕΙΣ ΧΗΜΙΚΩΝ ΕΠΙΘΕΜΑΤΩΝ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙΙ. ΠΕΡΙΘΛΑΣΙΜΕΤΡΙΑ ΑΚΤΙΝΩΝ Χ

5 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στην παρούσα μελέτη, παρουσιάζονται τα αποτελέσματα του έργου «Δειγματοληπτικές εργασίες καθαρισμού και διαμόρφωση πρότασης για τον καθαρισμό των λίθινων θραυσμάτων του μνημείου του Αυγούστου στη Νικόπολη». Στο αναθεωρημένο τεύχος του Ιουνίου 2009, παρουσιάζονται τα αποτελέσματα των συμπληρωματικών δοκιμών καθαρισμού με Spectron laser system SL805 Nd:YAG που πραγματοποιήθηκαν στο Ι.Τ.Ε. - Ι.Η.Δ.Λ., καθώς και η νέα πρόταση συγκόλλησης των μαρμάρινων θραυσμάτων. Η μελέτη οργανώνεται σε τέσσερα κύρια τμήματα στα οποία παρουσιάζονται η καταγραφή και η μελέτη του αρχαιολογικού υλικού που πραγματοποιήθηκαν στο χώρο φύλαξης των θραυσμάτων, ο χαρακτηρισμός του υλικού κατασκευής και των αποθέσεων που εντοπίσθηκαν, οι δοκιμές καθαρισμού σε εργαστηριακή κλίμακα και σε πιλοτική εφαρμογή και τα αποτελέσματα των δοκιμών με τις τελικές προτάσεις. Αναλυτικότερα, περιλαμβάνονται: Η διαδικασία και τα αποτελέσματα της προκαταρκτικής εξέτασης των θραυσμάτων η οποία πραγματοποιήθηκε κατά την πρώτη αποστολή της ομάδας μελέτης στα Ιωάννινα. Ο χαρακτηρισμός του υλικού και των αποθέσεών του όπως προέκυψε από την εργαστηριακή μελέτη δειγμάτων που ελήφθησαν από το μνημείο. Η πολυπλοκότητα του προβλήματος του καθαρισμού των λίθινων θραυσμάτων καθώς και η σημαντικότητά τους, επέβαλε την λήψη μεγάλου αριθμού δεδομένων που αφορούσαν στην κατάσταση διατήρησης του υλικού. Για το λόγο αυτό, η μελέτη στηρίχθηκε σε δεδομένα που ελήφθησαν από θραύσματα τα οποία ελέγχθηκαν στα Ιωάννινα και από θραύσματα τα οποία μεταφέρθηκαν στο Εργαστήριο Συντήρησης Λίθου του Α.Τ.Ε.Ι. Αθήνας. Τα επί μέρους τμήματα της μελέτης διαχωρίζονται ανά περίπτωση αποθέσεων και περιλαμβάνουν την περιγραφή κάθε κατηγορίας αποθέσεων (σύντομη συγκεντρωτική κατηγοριοποίηση), την περιγραφή του ορίου καθαρισμού καθώς και τη διαδικασία και τα αρχικά αποτελέσματα των τεχνικών καθαρισμού που εφαρμόσθηκαν. Η μεθοδολογία και τα αποτελέσματα των τεχνικών καθαρισμού που πραγματοποιήθηκαν στο εργαστήριο στα ληφθέντα δείγματα. Πιο συγκεκριμένα, παρουσιάζονται το θεωρητικό μέρος, στο οποίο αναπτύσσονται οι γενικές αρχές του καθαρισμού, γίνεται αναφορά στον καθορισμό της επιφάνειας αναφοράς καθώς και η περιγραφή των τεχνικών καθαρισμού που εφαρμόσθηκαν και τέλος αναπτύσσεται η πειραματική διαδικασία που ακολουθήθηκε στο εργαστήριο. Τα αποτελέσματα των δοκιμών καθαρισμού που πραγματοποιήθηκαν σε εργαστηριακή κλίμακα και τα αποτελέσματα που ελήφθησαν από τις δοκιμές πεδίου. Η μελέτη ολοκληρώνεται με την παρουσίαση των γενικών συμπερασμάτων και των προτάσεων καθαρισμού των θραυσμάτων.

6 Εισαγωγή Οι δοκιμές καθαρισμού και η αποτίμησή τους πραγματοποιήθηκαν στο Εργαστήριο Συντήρησης Λίθου, του Α.Τ.Ε.Ι Αθήνας, χρησιμοποιώντας τον εξοπλισμό και τις αναλυτικές συσκευές του Εργαστηρίου. Οι δοκιμές καθαρισμού με τη χρήση του laser πραγματοποιήθηκαν σε πρώτη φάση στο Α.Τ.Ε.Ι. Αθήνας από την Δρ. Π. Πουλή, με εξοπλισμό του Ινστιτούτου Τεχνολογίας και Έρευνας Ινστιτούτο Ηλεκτρονικής Δομής και Λέιζερ και σε δεύτερη φάση στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας και Έρευνας στο Ηράκλειο Κρήτης. Δρ. Παναγιώτης Θεουλάκης Αναπληρωτής Καθηγητής Επιστημονικός Υπεύθυνος του Έργου 4

7 2. ΕΠΙΤΟΠΙΑ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥ ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ Κατά τη διάρκεια της επίσκεψης της μελετητικής ομάδας στο χώρο όπου φυλάσσονται τα λίθινα θραύσματα του μνημείου, μελετήθηκαν σαράντα τέσσερα αντιπροσωπευτικά θραύσματα με ανάγλυφο διάκοσμο. Επελέγησαν και ελήφθησαν εικοσιπέντε επιπλέον θραύσματα χωρίς ανάγλυφο, για περαιτέρω εργαστηριακή μελέτη. Στα θραύσματα αυτά πραγματοποιήθηκε ο χαρακτηρισμός του υλικού, των αποθέσεων και των επιφανειακών αλλοιώσεων. 2.1 Μελέτη αντιπροσωπευτικών θραυσμάτων στο πεδίο Συνολικά ελέγχθηκαν σαράντα τέσσερα θραύσματα λίθου από το μνημείο, εκ των οποίων τα δέκα τέσσερα συνανήκουν σε σύνθετα τμήματα (σύνολα) τα οποία είναι συγκολλημένα. Όλα σχεδόν τα θραύσματα του μνημείου εξετάσθηκαν μακροσκοπικά ώστε να διαπιστωθεί η αντιπροσωπευτικότητα του δείγματος ως προς το σύνολο. Η ταυτότητα των θραυσμάτων που ελέγχθηκαν παρουσιάζεται στον Πίνακα 2.1. Ο έλεγχος των θραυσμάτων, αποσκοπούσε στη συλλογή δεδομένων που αφορούσαν στην κατάσταση διατήρησής τους, του είδους των αποθέσεων που παρουσιάζουν και στη διερεύνηση της ύπαρξης διακοσμητικών επιστρωμάτων ή άλλων ιχνών ανθρωπογενούς προέλευσης. Για τη διαχείριση των δεδομένων, η καταγραφή πραγματοποιήθηκε σε ειδικά προσαρμοσμένες καρτέλες. Ο έλεγχος περιέλαβε τα εξής βήματα: Φωτογράφηση των θραυσμάτων στο ορατό Μέτρηση και καταγραφή των διαστάσεών τους Μέτρηση του χρώματος της επιφάνειάς τους με τη χρήση χρωματόμετρου Μακροσκοπική εξέταση της επιφάνειας του λίθου Εξέταση και φωτογράφηση της επιφάνειας των θραυσμάτων στο στερεομικροσκόπιο Κατηγοριοποίηση των θραυσμάτων ανάλογα με τις αποθέσεις που εντοπίζονται στην επιφάνειά τους Καταγραφή των στοιχείων σε καρτέλες Πίνακας 2.1 Αρχαιολογικά δεδομένα των θραυσμάτων που μελετήθηκαν στο πεδίο Α/Α Θραύσματος Αριθμός Καταγραφής Θέση στον ανασκαφικό κάνναβο Απόλυτο υψόμετρο (m) Βάθος (m) Ρ15 77,04-1, Ρ15 77,04-1, Ρ15 75,69-2, Π14 77,41-0, Ρ15 76, Ρ14 78,24-0, Π14 78,34-0,21

8 2. Επιτόπια καταγραφή και μελέτη του ανασκαφικού υλικού 1663 Ο12 78,92-2, O12 79,17-2, O12 79,17-2, Ρ14-Ρ15 78,41-0, Εκ περισυλλογής. Επιφανειακό εύρημα από το χώρο του ανδήρου Τ20 77,97-1, Ο13 78,98-2, Εξωτερικά ανατολικού αναλημματικού τοίχου 1955 Ο12 78,95-2, Ο12 78,91-2, Ξ11-Ξ12 Αφαίρεση πεσμένου υλικού νότια του -2,1 βωμού 2781 Ο11 79,01-2, Ο12 77,98-1, Εκ περισυλλογής Ρ15 79,34-0,5 196 Ο11 77,97-0, Ο11-2, Ο11 79,76-1, Ο13 78,98-2, Π12 77,39-1, Ο12 79,13-2, Ο12 78,97-2, Ο12 78,82-2, Ο12 79,04-2, Ο12 79,04-2,44 Νότια πλευρά του ποδίου, επιφανειακός καθαρισμός Σ15 77,49-0, Εκ περισυλλογής Επιφανειακό εύρημα 2614 Π13 77,64-1, Ρ14 76,24-2, Ο12 79, Ο Εντοιχισμένο Υ15 72,889-1, Σ Ο12 78,05-1, Ρ15 77,05-1,2 Προσαρμογή από ΙΒ Ε.Π.Κ.Α. 6

9 2. Επιτόπια καταγραφή και μελέτη του ανασκαφικού υλικού Ο λίθος από τον οποίο κατασκευάσθηκε το μνημείο έχει τα ίδια γενικά μακροσκοπικά χαρακτηριστικά σε όλα τα θραύσματα, με μικρές μόνον διαφοροποιήσεις που αφορούν στα ορυκτολογικά χαρακτηριστικά του (Σχήμα 2.1) όπως αυτά αναλυτικά παρουσιάζονται στο Κεφάλαιο 4. Ένας μικρός αριθμός θραυσμάτων προέρχεται από αρχιτεκτονικά διακοσμητικά μέλη, για την κατασκευή των οποίων χρησιμοποιήθηκε διαφορετικό είδος μαλακού, λευκού λίθου, ανθρακικής σύστασης (Σχήμα 2.2). Σχήμα 2.1 ΑΚ Τυπικό είδος λίθου (μάρμαρο) που χρησιμοποιήθηκε στην κατασκευή του μνημείου. Σχήμα 2.2 ΑΚ Λευκός λίθος ανθρακικής σύστασης που χρησιμοποιήθηκε στην κατασκευή των διακοσμητικών αρχιτεκτονικών στοιχείων. Στα θραύσματα που μελετήθηκαν στο πεδίο, η κατάσταση διατήρησης του υποστρώματος ποικίλει ως εξής: Αρκετά καλή. Η επιφάνεια του λίθου είναι ομαλή, χωρίς απολεπίσεις. Η κρυσταλλική δομή του λίθου δεν παρουσιάζει αλλοιώσεις. Σώζονται τα ανάγλυφα διακοσμητικά χαρακτηριστικά. Μέτρια. Διαπιστώνεται αλλοίωση της επιφάνειας και απώλεια της συνοχής της με αποτέλεσμα την φθορά των διακοσμητικών χαρακτηριστικών. Κακή. Έντονη διάβρωση του υποστρώματος και απώλεια του γλυπτού διακόσμου. Τα είδη των αποθέσεων που εντοπίσθηκαν είναι: Αποθέσεις δενδριτικής μορφής Συνεκτικές αποθέσεις (κρούστες) στην επιφάνεια του λίθου Καστανέρυθρες - φαιές αποθέσεις χώματος και εμποτισμοί Τεφρές αποθέσεις χώματος και εμποτισμοί Στα θραύσματα όπου η επιφάνεια δεν παρουσιάζει αλλοιώσεις, το στρώμα της πάτινας διατηρείται σε πολύ καλή κατάσταση. Σε αρκετά θραύσματα, όμως, διαπιστώθηκε ότι τα χαρακτηριστικά της επιφάνειάς τους είχαν αλλοιωθεί λόγω των επεμβάσεων καθαρισμού, πιθανώς υγρού και μηχανικού, που υπέστησαν αμέσως μετά την ανασκαφή τους (Σχήμα 2.3 και 2.4). 7

10 2. Επιτόπια καταγραφή και μελέτη του ανασκαφικού υλικού Σχήμα 2.3 ΑΚ Θραύσμα που υπέστη καθαρισμό με αποτέλεσμα την επιφανειακή του αλλοίωση. Σχήμα 2.4 ΑΚ 443. Θραύσμα που υπέστη καθαρισμό με αποτέλεσμα την επιφανειακή του αλλοίωση. Τέλος, ελέγχθηκαν τμήματα τα οποία συντίθενται από τουλάχιστον δύο θραύσματα. Το ενδιαφέρον στα σύνθετα αυτά τμήματα, έγκειται στο γεγονός της διαφορετικής κατάστασης διατήρησης του υποστρώματος και στις διαφορετικές αποθέσεις που παρουσιάζονται στην επιφάνειά τους, με αποτέλεσμα την αισθητική αλλοίωση του συνόλου (Σχήματα 2.5 και 2.6). Σχήμα 2.5 ΑΚ2025-ΑΚ1425. Συγκολλημένο τμήμα στο οποίο διακρίνεται η χρωματική διαφοροποίηση των αποθέσεων των δύο θραυσμάτων που το αποτελούν στην ανάγλυφη όψη (αριστερά) και στην επιφάνεια θραύσης (δεξιά). 8

11 2. Επιτόπια καταγραφή και μελέτη του ανασκαφικού υλικού Σχήμα 2.6 ΑΚ196-ΑΚ2182-ΑΚ1680. Σύνολο θραυσμάτων στο οποίο διακρίνεται η χρωματική διαφοροποίηση της επιφάνειάς του που οφείλεται στο είδος των αποθέσεων και στις έντονες επεμβάσεις καθαρισμού (πρώτο από δεξιά θραύσμα). 2.2 Δειγματοληψία θραυσμάτων Εκτός της μελέτης των θραυσμάτων επί τόπου, έγινε επιλογή και μεταφορά μικρών θραυσμάτων στο Εργαστήριο Συντήρησης Λίθου, ώστε να μελετηθούν τα πετρογραφικά χαρακτηριστικά του λίθου που χρησιμοποιήθηκε στην κατασκευή του μνημείου, τα μορφολογικά χαρακτηριστικά και η χημική σύσταση των αποθέσεων που παρουσιάζονται και τέλος να πραγματοποιηθούν οι απαραίτητες δοκιμές καθαρισμού. Ελήφθησαν συνολικά, είκοσι πέντε ακέραια μικρά θραύσματα των οποίων τα χαρακτηριστικά παρουσιάζονται στον Πίνακα 2.2. Πίνακας 2.2 Αρχαιολογικά δεδομένα των δειγμάτων θραυσμάτων Α/Α Δείγματος Αριθμός Καταγραφής Θέση στον ανασκαφικό κάνναβο Απόλυτο υψόμετρο (m) Δείγματα στα οποία είχε αφαιρεθεί το εδαφικό υλικό Βάθος (m) Π14 78,61-0, Ρ15 76,75-1, Ρ15 77, Π14 78,68-0, Σ15 76,85-1, Ρ15 76,05-1, Π14 78,68-0, Ρ15 76,75-1, Π14 78,68-0, Π14 78,68-0,16 9

12 2. Επιτόπια καταγραφή και μελέτη του ανασκαφικού υλικού Σ15 76,85-1, Ρ15 76,75-1, Π14 78,68-0, Π14 78,68-0, Ρ15 76,75-1, Π14 78,68-0,16 Δείγματα με εδαφικό υλικό Ρ15 77,05-1, Ρ15 77,05-1, Ρ15 77,05-1, Ρ15 77,05-1, Ρ15 77,05-1, Ρ15 77,05-1, Ρ15 77,05-1, Ρ15 77,05-1, Ρ15 77,05-1,2 Προσαρμογή από ΙΒ Ε.Π.Κ.Α. Όλα τα θραύσματα που ελήφθησαν, προέρχονται από μη επιφανειακά τμήματα του μνημείου. Κανένα δεν φέρει ανάγλυφο διάκοσμο (Σχήμα 2.7). Είναι λοιπόν εξαρχής αποκλεισμένη η δυνατότητα εντοπισμού σε αυτά κάποιων ειδικών περιπτώσεων επιφανειακής κατεργασίας, όπως η ύπαρξη χρωστικών, ιχνών εργαλείων κλπ. Τα θραύσματα που ελήφθησαν ως δείγματα είναι αντιπροσωπευτικά της κατάστασης διατήρησης του υποστρώματος και των αποθέσεων που διαπιστώθηκαν στην ευρύτερη ομάδα των θραυσμάτων από την οποία υπήρχε δυνατότητα να ληφθούν τα δείγματα. Διαπιστώθηκε, όμως, ότι ορισμένα χαρακτηριστικά της επιφάνειας που παρατηρήθηκαν στα θραύσματα που ελέγχθηκαν επί τόπου δεν υπήρχαν στην ομάδα των θραυσμάτων από την οποία μπορούσαν να ληφθούν τα δείγματα. Τα χαρακτηριστικά αυτά εντοπίζονται στον εμποτισμό της επιφάνειας από υλικά του περιβάλλοντος ταφής και σε ίχνη ανθρωπογενούς προέλευσης. Για τη διερεύνηση του περιβάλλοντος ταφής ελήφθησαν εννέα δείγματα θραυσμάτων τα οποία δεν είχαν υποστεί καμία επέμβαση απομάκρυνσης των αποθέσεων χώματος κατά την ανασκαφή (Πίνακας 2.1 και Σχήμα 2.8). Τα υπόλοιπα δέκα έξι δείγματα είχαν υποστεί επιφανειακό καθαρισμό. Σχήμα 2.7 Ομάδα θραυσμάτων από την οποία ελήφθησαν τα προς μελέτη δείγματα. Σχήμα 2.8 ΑΚ Θραύσμα το οποίο φέρει στην επιφάνειά του αποθέσεις χώματος. 10

13 2. Επιτόπια καταγραφή και μελέτη του ανασκαφικού υλικού Έπειτα από σχετική συνεννόηση, πραγματοποιήθηκε επίσκεψη στον αρχαιολογικό χώρο του μνημείου από όπου και ελήφθησαν άλλα δύο δείγματα λίθων (ένα εκ των οποίων μάρμαρο) τα οποία ήταν συγκεντρωμένα μαζί με άλλους αργούς λίθους σε σωρό. 2.3 Παρατηρήσεις επί του συνόλου των θραυσμάτων που μελετήθηκαν Κύριο μέλημα της μελέτης των θραυσμάτων ήταν η αντιπροσωπευτικότητα, εφόσον ο συνολικός αριθμός των θραυσμάτων που έχει βρεθεί είναι πολύ μεγάλος. Στο Σχήμα 2.9 παρουσιάζεται η χωρική κατανομή του συνόλου των θραυσμάτων που μελετήθηκαν. Παρατηρείται ότι οι τομές στις οποίες βρέθηκαν τα θραύσματα βρίσκονται στη θέση του βωμού, ενώ είναι διεσπαρμένες σε όλο του το μήκος. Από την επεξεργασία των ανασκαφικών δεδομένων, προκύπτει ότι το μεγαλύτερο ποσοστό του συνόλου των θραυσμάτων που μελετήθηκαν (26%) προέρχεται από βάθος που κυμαίνεται μεταξύ 1 και 1,5 m. Το 15% του αριθμού του θραυσμάτων προέρχεται από βάθος 0 έως 0,5 m (Σχήμα 2.10). Το μεγαλύτερο ποσοστό των θραυσμάτων που μελετήθηκε επί τόπου (36%) βρέθηκε σε βάθος από 2,5 έως 2,9 m (Σχήμα 2.11). Το μεγαλύτερο ποσοστό των μικρών θραυσμάτων που ελήφθησαν ως δείγματα για περαιτέρω μελέτη (49%), βρέθηκε σε βάθος από 1 έως 1,5 m, ενώ το δεύτερο μεγαλύτερο (31%) σε βάθος που κυμαίνεται από 0 έως 0,5 m (Σχήμα 2.12). Διαπιστώνεται ότι ο έλεγχος της κατάστασης διατήρησης έγινε σε θραύσματα τα οποία προέρχονται από διαφορετικές ανασκαφικές τομές και από διαφορετικά βάθη ώστε να μελετηθεί η επίδραση του περιβάλλοντος ταφής στην κατάσταση διατήρησης του λίθου αλλά και στον σχηματισμό των επιφανειακών στρωμάτων. 11

14

15

16 2. Επιτόπια καταγραφή και μελέτη του ανασκαφικού υλικού Στη συνέχεια παρουσιάζεται η κατηγοριοποίηση του είδους του λίθου που χρησιμοποιήθηκε στο μνημείο, της κατάστασης διατήρησης του υποστρώματος, των αποθέσεων που παρουσιάζονται στην επιφάνεια του λίθου καθώς και ειδικών περιπτώσεων που αφορούν κυρίως πιθανά ίχνη διακόσμησης της επιφάνειας. Η κατηγοριοποίηση που προτείνεται βασίσθηκε στην μακροσκοπική και μικροσκοπική εξέταση του συνόλου των θραυσμάτων. Α. ΔΟΜΗ ΥΠΟΣΤΡΩΜΑΤΟΣ Ο λίθος που χρησιμοποιήθηκε στην κατασκευή του μνημείου, παρουσιάζει τα ίδια γενικά πετρογραφικά χαρακτηριστικά με μικρές διαφοροποιήσεις που αφορούν κυρίως στην ύπαρξη προσμίξεων και φλεβώσεων του μητρικού πετρώματος. Οι προσμίξεις εντοπίσθηκαν κυρίως σε επιφάνειες θραύσης και ελάχιστα στην ανάγλυφη επιφάνεια, υποδεικνύοντας την επιμελή επιλογή και τοποθέτηση του υλικού από τους κατασκευαστές. Σχήμα 2.13 ΑΚ4184. Υπόστρωμα ομοιογενές και συνεκτικό σε όλη τη δομή του. Σχήμα 2.14 ΑΚ4061. Υπόστρωμα με προσμίξεις και φλεβώσεις. Σχήμα 2.15 ΑΚ4409. Υπόστρωμα με προσμίξεις και φλεβώσεις. Σχήμα 2.16 ΑΚ3945. Μαλακός λίθος, ανθρακικής σύστασης. 14

17 2. Επιτόπια καταγραφή και μελέτη του ανασκαφικού υλικού Β. ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΔΙΑΤΗΡΗΣΗΣ ΤΟΥ ΥΠΟΣΤΡΩΜΑΤΟΣ Η κατάσταση διατήρησης του λίθου ποικίλει. Υπάρχουν περιπτώσεις όπου η επιφάνεια είναι στιλπνή με συνεκτική δομή διατηρώντας το στρώμα της πάτινας. Σε ορισμένα θραύσματα παρουσιάζεται απώλεια της κρυσταλλικής συνοχής του υλικού με αποτέλεσμα τον εμποτισμό της επιφάνειας με στοιχεία του περιβάλλοντος ταφής. Παρατηρήθηκε επίσης διάβρωση της επιφάνειας με την μορφή βελονισμών (microcast). Σχήμα 2.17 ΑΚ1749. Στιλπνό υπόστρωμα που διατηρεί τα αρχικά χαρακτηριστικά του Σχήμα 2.18 ΑΚ1749. Διακρίνεται η κρυσταλλική δομή του λίθου. Στερεοσκοπική παρατήρηση. Σχήμα 2.19 ΑΚ1203. Τραχύ υπόστρωμα, εμφανείς οι κρύσταλλοι του ασβεστίτη. Σχήμα ΑΚ3295. Τραχύ υπόστρωμα, αποθέσεις μεταξύ των κρυστάλλων. Σχήμα 2.21 ΑΚ3340. Το υπόστρωμα εμφανίζει μεγάλη τραχύτητα. Σχήμα 2.22 ΑΚ3480. Διάβρωση με τη μορφή βελονισμών (microcast) 15

18 2. Επιτόπια καταγραφή και μελέτη του ανασκαφικού υλικού Σχήμα 2.23 ΑΚ Διάβρωση με τη μορφή βελονισμών (microcast). Στερεοσκοπική παρατήρηση x10 Σχήμα 2.24 ΑΚ Διάβρωση με τη μορφή βελονισμών (microcast). Στερεοσκοπική παρατήρηση x45 Γ. ΑΠΟΘΕΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ ΤΟΥ ΛΙΘΟΥ Οι αποθέσεις που παρουσιάζονται στην επιφάνεια ποικίλουν σε πάχος και απόχρωση. Παρατηρούνται είτε ως αποθέσεις μεταβαλλόμενου πάχους είτε ως συνεκτικές κρούστες. Σχήμα 2.25 ΑΚ3008. Φαιές αποθέσεις μικρού πάχους και μέτριας συνοχής. Σχήμα 2.26 ΑΚ2028. Τεφρές αποθέσεις μικρού πάχους. Σχήμα 2.27 ΑΚ2996. Δενδριτικές αποθέσεις σε ολόκληρη την επιφάνεια του θραύσματος. Σχήμα 2.28 ΑΚ4014. Δενδριτικές αποθέσεις στην επιφάνεια του λίθου. 16

19 2. Επιτόπια καταγραφή και μελέτη του ανασκαφικού υλικού Σχήμα 2.29 ΑΚ Αποθέσεις στην επιφάνεια του μαρμάρου. Παρουσιάζουν συνοχή και σκληρότητα. Σχήμα ΑΚ Αποθέσεις στην επιφάνεια του μαρμάρου. Παρουσιάζουν συνοχή και πρόσφυση στην υποκείμενη επιφάνεια. Σχήμα 2.31 ΑΚ449. Κρούστα που καλύπτει τμήμα της επιφάνειας του θραύσματος. Εμφανίζει ανάγλυφο, ενώ παρουσιάζει συνοχή και καλή πρόσφυση στο υπόστρωμα. Σχήμα 2.32 ΑΚ449. Λεπτομέρεια της επιφάνειας του θραύσματος. Σχηματισμός κρούστας. Δ. ΕΙΔΙΚΕΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ ΠΟΥ ΑΦΟΡΟΥΝ ΣΤΗΝ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ Οι ειδικές περιπτώσεις περιλαμβάνουν την επιφανειακή χρωματική αλλοίωση μικρού αριθμού θραυσμάτων που προήλθε πιθανώς από προϊόντα καύσης καθώς και θραύσματα με ενδείξεις για την παρουσία χρωστικών που χρησιμοποιήθηκαν στη διακόσμηση του μνημείου. Πρέπει να σημειωθεί ότι οι παρακάτω περιπτώσεις δεν ήταν δυνατό να διερευνηθούν με ακρίβεια, εφόσον παρατηρήθηκαν σε θραύσματα που ελέγχθηκαν επί τόπου χωρίς να υπάρχει η δυνατότητα λήψης δειγμάτων. 17

20 2. Επιτόπια καταγραφή και μελέτη του ανασκαφικού υλικού Σχήμα 2.33 Ειδική περίπτωση Ι. ΑΚ2949. Παρατηρείται αλλοίωση της επιφάνειας λόγω της πιθανής απόθεσης προϊόντων καύσης. Σχήμα 2.34 Ειδική περίπτωση Ι. ΑΚ2949. Λεπτομέρεια. Παρατηρείται ο σχηματισμός που καλύπτει την αρχική επιφάνεια. Σχήμα 2.35 Ειδική περίπτωση ΙΙ. ΑΚ3480. Πιθανά ίχνη πράσινης χρωστικής που βρέθηκαν διεσπαρμένα σε όλη την επιφάνεια του θραύσματος. Σχήμα 2.36 Ειδική περίπτωση ΙΙ. ΑΚ3480. Διακρίνεται η κρυσταλλική δομή του υλικού που εντοπίσθηκε στην επιφάνεια του θραύσματος. Σχήμα 2.37 Ειδική περίπτωση ΙΙ. ΑΚ516. Πιθανά ίχνη κόκκινης χρωστικής που βρέθηκαν στην επιφάνεια του θραύσματος. Σχήμα 2.38 Ειδική περίπτωση ΙΙ. ΑΚ516. Το υλικό που εντοπίσθηκε στη θέση αυτή έχει τη μορφή διαβρωμένου επιστρώματος. 18

21 2. Επιτόπια καταγραφή και μελέτη του ανασκαφικού υλικού Σχήμα 2.39 Ειδική περίπτωση ΙΙ. ΑΚ3368. Λευκό επίστρωμα που καλύπτει τμήματα της επιφάνειας του θραύσματος. Διακρίνονται ημιδιαφανή εγκλείσματα. Σχήμα 2.40 Ειδική περίπτωση ΙΙ. ΑΚ3368. Διακρίνεται κρυσταλλικό υλικό έντονου μπλε χρωματισμού επάνω στο λευκό επίστρωμα, το οποίο πιθανώς να αποτελεί ίχνος ορυκτής χρωστικής. 19

22 3. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ: ΤΟ ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Τα ληφθέντα δείγματα μεταφέρθηκαν στο εργαστήριο όπου και τοποθετήθηκαν σε χώρο με σταθερές συνθήκες υγρασίας και θερμοκρασίας. Για την καλύτερη οργάνωση της εργαστηριακής μελέτης, διαχωρίστηκαν σε δύο βασικές κατηγορίες: I. Θραύσματα λίθων που περιβάλλονται από εδαφικό υλικό (9 δείγματα) II. Θραύσματα λίθων από τα οποία έχει αφαιρεθεί το εδαφικό υλικό (16 δείγματα) Σχήμα 3.1. ΑΚ Μαρμάρινο θραύσμα στο οποίο δεν έχει αφαιρεθεί το εδαφικό υλικό. Κατηγορία Ι. Κλίμακα 1εκ. Σχήμα 3.2. ΑΚ Μαρμάρινο θραύσμα στο οποίο έχει αφαιρεθεί το εδαφικό υλικό αμέσως μετά την ανασκαφή. Κατηγορία ΙΙ. Κλίμακα 1εκ Θραύσματα με εδαφικό υλικό Ο αριθμός των θραυσμάτων που διατηρούν το εδαφικό υλικό είναι ιδιαίτερα μικρός. Σχεδόν σε όλα τα θραύσματα το χώμα έχει αφαιρεθεί για να αποκαλυφθεί η επιφάνειά τους. Τα θραύσματα που ελήφθησαν για μελέτη στο εργαστήριο, σύμφωνα με στοιχεία της ΙΒ ΕΠΚΑ και όπως χαρακτηριστικά φαίνεται στον Πίνακα 2.2, προέρχονται όλα από την ίδια θέση (Ρ15), το ίδιο υψόμετρο (77,05 μέτρα) και βρέθηκαν σε ίδιο βάθος (-1,2 μέτρα). Στα θραύσματα αφαιρέθηκε το χώμα μηχανικά και συλλέχθηκε, ενώ στη συνέχεια πραγματοποιήθηκε έκπλυση της επιφάνειας με νερό για την αποκάλυψη του υποστρώματος (Σχήματα 3.3 και 3.4).

23 3. Διαδικασία μελέτης στο Εργαστήριο: Το ανασκαφικό περιβάλλον Σχήμα 3.3. ΑΚ Αφαίρεση εδαφικού υλικού στην αριστερή επιφάνεια του θραύσματος. Αποκάλυψη των αποθέσεων. Κλίμακα 1εκ. Σχήμα 3.4. Συλλογή εκπλυμάτων μετά τη διαδικασία αφαίρεσης του εδαφικού υλικού Η επιφάνεια που αποκαλύφθηκε, φωτογραφήθηκε και παρατηρήθηκε μακροσκοπικά. Τα θραύσματα συγκρίθηκαν με τα θραύσματα της δεύτερης κατηγορίας (χωρίς εδαφικό υλικό) και μελετήθηκαν στη συνέχεια από κοινού (βλ. τμήμα 3.2.). Τόσο το εδαφικό υλικό όσο και τα εκπλύματα συλλέχτηκαν και στη συνέχεια παρασκευάσθηκαν διαλύματα στα οποία έγιναν οι παρακάτω αναλύσεις: Μέτρηση του ph με ph-μετρο Μέτρηση της αγωγιμότητας με αγωγιμόμετρο Μέτρηση ολικής σκληρότητας νερού (Total Hardness) και ανθρακικής σκληρότητας (Carbonate Hardness) με τη μέθοδο της τιτλοδότησης υδατικού διαλύματος Μέτρηση συγκέντρωσης ιόντων ασβεστίου (Ca + ), Μαγνησίου (Mg + ), Χλωρίου (Cl - ), Νιτρικών ιόντων (ΝΟ 3 - ) και Θειικών ιόντων (SO 4 2- ) με τη μέθοδο της τιτλοδότησης υδατικού διαλύματος Το εδαφικό περιβάλλον στη συγκεκριμένη θέση χαρακτηρίζεται ως ελαφρώς αλκαλικό (PΗ: 7,4-8). Όσον αφορά στη σύστασή του, χαρακτηρίζεται κυρίως από την παρουσία ανθρακικών ιόντων ενώ απουσιάζουν νιτρικά ιόντα και ιόντα μαγνησίου. Σε κάποια δείγματα εμφανίζονται σε μικρές ποσότητες θειικά ιόντα καθώς και ιόντα χλωρίου. Επιπλέον σε δείγματα εδαφικού υλικού πραγματοποιήθηκε ορυκτολογική εξέταση με τη μέθοδο της περιθλασιμετρίας ακτίνων Χ (XRD). H ορυκτολογική ανάλυση εκτός από τα αργιλικά ορυκτά Μοντμοριλονίτη (Al 2 O 3.4SiO 2.nH 2 O), Ιλλίτη (K 2 O.3Al 2 O 3.6SiO 2.2H 2 O) και Καολινίτη (Al 2 O 3.2SiO 2.2H 2 O), έδειξε σε μεγάλη περιεκτικότητα ασβεστίτη (CaCO 3 ) και χαλαζία (SiO 2 ) καθώς και λίγους Άστριους. Αξίζει να σημειωθεί η μεγάλη περιεκτικότητα του εδαφικού υλικού σε ασβεστίτη, κάτι το οποίο φάνηκε και στη χημική ανάλυση. 21

24 3. Διαδικασία μελέτης στο Εργαστήριο: Το ανασκαφικό περιβάλλον 3.2 Θραύσματα χωρίς εδαφικό υλικό Το πλήθος των θραυσμάτων που ελήφθησαν ήταν δέκα έξι, και παρουσιάστηκαν αναλυτικά στον Πίνακα 2.2. Σχήμα 3.5. Πλήθος μαρμάρινων θραυσμάτων για δειγματοληψία. Ιωάννινα 06/09/2007. Σχήμα 3.6. Πλήθος μαρμάρινων θραυσμάτων για δειγματοληψία. Όπως στα θραύσματα με γλυπτό διάκοσμο τα οποία μελετήθηκαν στα Ιωάννινα, έτσι και στα συγκεκριμένα θραύσματα, το εδαφικό υλικό έχει αφαιρεθεί μηχανικά αμέσως μετά την ανασκαφή με αποτέλεσμα να μη διατηρείται ικανή ποσότητα εδαφικού υλικού για τη λεπτομερή περιγραφή του περιβάλλοντος ταφής. Στα δέκα έξι θραύσματα προστέθηκαν τα εννέα της κατηγορίας I -μετά την αφαίρεση του εδαφικού υλικού και την αποκάλυψη της επιφάνειάς τους- και από κοινού ακολουθήθηκε η παρακάτω διαδικασία μελέτης: Φωτογράφηση Αρχειοθέτηση δειγμάτων Κατασκευή καρτέλας μελέτης Μέτρηση διαστάσεων Μέτρηση χρώματος με χρωματόμετρο Μακροσκοπική παρατήρηση. Παρατηρήθηκε η κατάσταση της επιφάνειας, το χρώμα και μορφολογία των αποθέσεων και η ύπαρξη φλεβών και άλλων προσμίξεων στο μάρμαρο. Όλες οι παρατηρήσεις συνοδεύτηκαν με macroφωτογράφηση για την πληρέστερη τεκμηρίωση και καταγραφή Παρατήρηση με στερεομικροσκόπιο. Παρατηρήθηκε η κατάσταση της επιφάνειας, η μορφολογία των αποθέσεων, η πρόσφυση των αποθέσεων με το υπόστρωμα, η κατάσταση του υποστρώματος και η παρουσία προσμίξεων. Ορυκτολογική ανάλυση με πριθλασιμετρία ακτίνων Χ Η παραπάνω διαδικασία είχε ως στόχο την εξαγωγή των πρώτων συμπερασμάτων για τη μορφή και το είδος των αποθέσεων. Εντοπίστηκαν στα θραύσματα συγκεκριμένες περιοχές ενδιαφέροντος από τις οποίες ελήφθησαν μικρά δείγματα και κατασκευάστηκαν στιλπνές και λεπτές τομές για μικροσκοπική παρατήρηση (Σχήμα 3.7 και 3.8). 22

25 3. Διαδικασία μελέτης στο Εργαστήριο: Το ανασκαφικό περιβάλλον Σχήμα 3.7. ΑΚ Επιλογή περιοχής ενδιαφέροντος Σχήμα 3.8. ΑΚ Λήψη δείγματος διαστάσεων 0,5εκ. x 1εκ. από την επιλεγείσα περιοχή για μικροσκοπική παρατήρηση Συγκεκριμένα η μικροσκοπική παρατήρηση συνίσταται στα εξής: Λεπτές τομές: Mελέτη στο πετρογραφικό μικροσκόπιο: Εξαγωγή συμπερασμάτων για το είδος του υλικού, την ύπαρξη και το ποσοστό εμφάνισης προσμίξεων. Στιλπνές τομές: 1. Παρατήρηση στο οπτικό μικροσκόπιο: Μέγεθος και μορφολογία αποθέσεων, πρόσφυση αποθέσεων με το υπόστρωμα, μορφολογία υποστρώματος, πάχος αποθέσεων. 2. Παρατήρηση στο ηλεκτρονικό μικροσκόπιο σάρωσης (SEM): Μορφολογία και πάχος αποθέσεων, πρόσφυση αποθέσεων με το υπόστρωμα, κατάσταση διατήρησης υποστρώματος, πάχος διαταραγμένου στρώματος, είδος και σύσταση αποθέσεων, μορφολογία και σύσταση προσμίξεων στο μάρμαρο. Σχήμα 3.9. Διαδικασία παρασκευής στιλπνών τομών στο εργαστήριο Σχήμα Στιλπνή τομή με σημειωμένες θέσεις ιδιαίτερου ενδιαφέροντος Όλη η διαδικασία που ακολουθήθηκε στο σύνολο των δειγμάτων στο εργαστήριο, φαίνεται χαρακτηριστικά στο Σχήμα

26 3. Διαδικασία μελέτης στο Εργαστήριο: Το ανασκαφικό περιβάλλον ΙΩΑΝΝΙΝΑ Παρατήρηση 44 θραυσμάτων Λήψη και μεταφορά θραυσμάτων στο εργαστήριο 25 δείγματα 16 δείγματα χωρίς εδαφικό υλικό 9 δείγματα με εδαφικό υλικό Φωτογράφηση Μέτρηση διαστάσεων Μέτρηση χρώματος με χρωματόμετρο Μακροσκοπική παρατήρηση - macro φωτογράφηση Παρατήρηση με στερεομικροσκόπιο Ορυκτολογική εξέταση XRD Συμπλήρωση καρτελών καταγραφής Φωτογράφηση καταγραφή λεπτομερειών Απομάκρυνση εδαφικού υλικού Εξαγωγή πρώτων συμπερασμάτων επιλογή θέσεων για μικροσκοπική παρατήρηση Κατασκευή δοκιμίων Μικροσκοπική παρατήρηση: 1. Πετρογραφικό μικρoσκόπιο, 2. Ηλεκτρονικό μικροσκόπιο σάρωσης (SEM) Αποκάλυψη υποστρώματος Ανάλυση εδαφικού υλικού Τεκμηρίωση υλικού Κατηγοριοποίηση φθοράς Καθορισμός επιφάνειας αναφοράς Δοκιμαστικοί καθαρισμοί Σχήμα Διαδικασία αναλυτικής μελέτης δειγμάτων στο εργαστήριο 24

27 4. ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥ ΥΛΙΚΟΥ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ Ο λίθος που χρησιμοποιήθηκε για την κατασκευή των γλυπτών στοιχείων του μνημείου είναι μάρμαρο. Με τον όρο μάρμαρο εννοείται το πέτρωμα το οποίο έχει προκύψει από τη μεταμόρφωση ανθρακικών ιζημάτων (ασβεστόλιθων και δολομιτών). Σε δείγματα από το λίθο πραγματοποιήθηκε ορυκτολογική ανάλυση με περιθλασιμετρία ακτίνων Χ (XRD) καθώς και μικροσκοπική μελέτη (λεπτές τομές στο πετρογραφικό μικροσκόπιο και στιλπνές τομές στο ηλεκτρονικό μικροσκόπιο σάρωσης (SEM). Τα ακτινοδιαγράμματα της ορυκτολογικής εξέτασης παρατίθενται στο Παράρτημα III). Οι παραπάνω αναλύσεις έδειξαν ότι το συγκεκριμένο μάρμαρο εκτός από ασβεστίτης (CaCO 3 ) εμφανίζεται και δολομίτης (CaCO 3. MgCO 3 ) σε μικρό σχετικά ποσοστό. Το μικρό ποσοστό συμμετοχής του δολομίτη δεν είναι ικανό να χαρακτηρίσει το μάρμαρο δολομιτικό. Όσον αφορά στο μέγεθος των κρυστάλλων του ασβεστίτη, το μάρμαρο του μνημείου μπορεί να χαρακτηριστεί λεπτοκοκκώδες ως μεσοκοκκώδες με γρανοβλαστικό ιστό. Στη μάζα του μαρμάρου εντοπίζονται πολλές προσμίξεις - επουσιώδη ορυκτολογικά συστατικά - με κυριότερα, όσον αφορά στο ποσοστό εμφάνισής τους, φυλλοπυριτικά ορυκτά της ομάδας των μαρμαρυγιών, κυρίως μοσχοβίτης Αl 2 (Si 3 Al)O 10 (OH,F) 2 (Σχήμα 4.11). Επίσης εμφανίζονται και κρύσταλλοι χαλαζία (SiO 2 ) μαζί με τον ασβεστίτη. Σε λίγα θραύσματα εντοπίστηκε στη μάζα του μαρμάρου φλέβωση Ανκερίτη CaFe(CO 3 ) 2 (Σχήμα 4.2). Σχήμα 4.1. ΑΚ Προσμίξεις - φυλλάρια μαρμαρυγία στη μάζα του μαρμάρου. Σχήμα 4.2. ΑΚ Φλέβωση Ανκερίτη στη μάζα του μαρμάρου.

28 4. Μελέτη του υλικού κατασκευής Περιπτώσεις εμφάνισης δολομίτη Do Σχήμα 4.3. ΑΚ Κρύσταλλοι δολομίτη στη μάζα του μαρμάρου. Οπτικό μικροσκόπιο x50, X Nicols Σχήμα 4.4. ΑΚ Ίδια θέση // Nicols Σχήμα 4.5. ΑΚ Επουσιώδη ορυκτολογικά συστατικά στη μάζα του μαρμάρου Σχήμα 4.6. ΑΚ Διακρίνονται προσμίξεις φυλλάρια μαρμαρυγία στην επιφάνεια του θραύσματος. Do Cc Σχήμα 4.7. AK Επιφάνεια μαρμάρου. Δολομίτης (Do) Ασβεστίτης (Cc). Οπτικό μικροσκόπιο x50, X Nicols Σχήμα 4.8. AK Ίδια θέση // Nicols. Χαρακτηριστική η διάκριση της δολομιτικής με την ασβεστιτική επιφάνεια. 26

29 4. Μελέτη του υλικού κατασκευής Σχήμα 4.9. AK Η περιοχή του σχήματος 3.18 στο ηλεκτρονικό μικροσκόπιο σάρωσης Διακρίνεται η ασβεστιτική και η δολομιτική περιοχή. Κλίμακα 800μm. Σχήμα AK Φάσμα μικροανάλυσης. Παρατηρείται ασβέστιο και μαγνήσιο, τα βασικά συστατικά του ασβεστίτη (CaCO 3 ) και του δολομίτη (CaCO 3. MgCO 3 ) Σχήμα AK Περιοχή εντοπισμού ασβεστίου (Ca) Σχήμα μαγνησίου (Mg) AK Περιοχή εντοπισμού Σχήμα AK Θέσεις εμφάνισης Αργιλίου (Al), πυριτίου (Si) και καλίου (K). Φυλλοπυριτικό ορυκτό της ομάδας των μαρμαρυγιών. Αποτελεί πρόσμιξη - επουσιώδες ορυκτολογικό συστατικό του μαρμάρου 27

30 4. Μελέτη του υλικού κατασκευής Περιπτώσεις εμφάνισης χαλαζία Cc Qz Cc Qz Σχήμα ΑΚ Κρύστσλλοι ασβεστίτη Cc (CaCO 3 ) και χαλαζία Qz (SiO 2 ). Διακρίνεται επιφανειακό στρώμα αποθέσεων Οπτικό μικροσκόπιο x50, Χ Nicols Σχήμα ΑΚ Ίδια θέση με // Nicols Cc Qz Do Cc Σχήμα ΑΚ 4215 Γενική εικόνα του δείγματος στο ηλεκτρονικό μικροσκόπιο. Η επιλεγμένη περιοχή ορίζει την περιοχή του Σχήματος Κλίμακα 1mm Σχήμα ΑΚ 4215 Φάσμα μικροανάλυσης. Εμφανίζεται Ασβέστιο (Ασβεστίτης και Δολομίτης), Μαγνήσιο (Δολομίτης) και Πυρίτιο (Χαλαζίας) Qz Do Cc Qz Σχήμα ΑΚ Θέσεις εμφάνισης ασβεστίου (Ca). Εντοπίζεται στην περιοχή των επικαθίσεων και στο μάρμαρο (ασβεστίτης (CaCO 3 ) και δολομίτης (CaCO 3.MgCO 3 )). Κλίμακα 1mm Σχήμα ΑΚ 4215 Θέσεις εμφάνισης πυριτίου (Si). Χαλαζίας (SiO 2 ) σαν επουσιώδες ορυκτολογικό συστατικό του μαρμάρου καθώς και σε μικρούς κόκκους στην κρούστα. Κλίμακα 1mm. 28

31 4. Μελέτη του υλικού κατασκευής Περιπτώση εμφάνισης μαρμαρυγιών Do Mica Cc Σχήμα ΑΚ Επιφάνεια μαρμάρου. Περιοχή εμφάνισης δολομίτη, ασβεστίτη και μαρμαρυγιών. Οπτικό μικροσκόπιο x50, X Nicols Σχήμα ΑΚ Ίδια θέση // Nicols Σχήμα ΑΚ Φάσμα μικροανάλυσης στο ηλεκτρονικό μικροσκόπιο σάρωσης (SEM) Cc Do Do Mica Σχήμα ΑΚ Θέσεις εμφάνισης ασβεστίου (Ca). Ασβεστίτης και Δολομίτης. Σχήμα ΑΚ Θέσεις εμφάνισης μαγνησίου (Mg). Δολομίτης και μαρμαρυγίας Σχήμα ΑΚ Θέσεις εμφάνισης Si, Al, K. Φυλλόμορφο ορυκτό της ομάδας των μαρμαρυγιών 29

32 4. Μελέτη του υλικού κατασκευής Σχήμα ΑΚ Φυλλοπυριτικό ορυκτό ομάδας μαρμαρυγία. Λεπτή τομή, πετρογραφικό μικροσκόπιο x50, // Nicols Σχήμα ΑΚ Φυλλοπυριτικό ορυκτό ομάδας μαρμαρυγία. Λεπτή τομή, πετρογραφικό μικροσκόπιο x50, X Nicols Άλλες προσμίξεις Cc Qz Ca, P Σχήμα AK Περιοχή στοιχειακής ανάλυσης. Παρατηρείται χαλαζίας δίπλα σε μη πυριτικό ορυκτό. Σχήμα ΑΚ Φάσμα μικροανάλυσης. Πυρίτιο (Si), Φώσφορος (P), Ασβέστιο (Ca). Ca Si P Σχήμα AK Θέσεις εμφάνισης Ασβεστίου (Ca), Πυριτίου (Si) και Φωσφόρου (P) 30

33 5. ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΑΠΟΘΕΣΕΩΝ ΣΤΗΝ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ ΤΟΥ ΜΑΡΜΑΡΟΥ Από την εξέταση επιλεγμένων, αντιπροσωπευτικών δειγμάτων στο πετρογραφικό και στο ηλεκτρονικό μικροσκόπιο σάρωσης, σε συνδυασμό με στοιχειακή ανάλυση σε επιλεγμένες περιοχές, οι αποθέσεις που εντοπίζονται στα δείγματα κατηγοριοποιήθηκαν σε τρεις κύριες ομάδες: Δενδριτικές αποθέσεις Συνεκτικές αποθέσεις (κρούστες) με υποομάδες - Με ασβεστιτική σύσταση - Με ασβεστιτική-αργιλοπυριτική-σιδηρούχα σύσταση Χαλαρές αποθέσεις και εμποτισμοί με υποομάδες - Με σιδηρούχα και αργιλοπυριτική σύσταση, τεφρού χρώματος - Με αργιλοπυριτική κυρίως σύσταση, φαιού χρώματος 5.1. Δενδριτικές αποθέσεις ασβεστούχας και αργιλοπυριτικής σύστασης. Χαρακτηριστικό των συγκεκριμένων αποθέσεων είναι η μορφή με την οποία εμφανίζονται. Συναντώνται σε αρκετά θραύσματα μετά την αφαίρεση των χαλαρών αποθέσεων χώματος. Σε κάποιες περιπτώσεις εντοπίζονται δύο στρώματα: Το ανώτερο με πάχος μm το οποίο είναι πιο συμπαγές. Το κατώτερο με πάχος μέχρι 150 μm το οποίο περιέχει και εγκλωβισμένους κόκκους ασβεστιτικής, πυριτικής και αργιλοπυριτικής σύστασης. Στις φωτογραφίες που ακολουθούν παρουσιάζεται η συγκεκριμένη κατηγορία σε χαρακτηριστικές μακροσκοπικές και μικροσκοπικές εικόνες. Σχήμα 5.1. ΑΚ Δενδριτικές αποθέσεις ασβεστούχας και αργιλοπυτιρικής σύστασης σε θραύσμα με γλυπτό ανάγλυφο. Σχήμα 5.2. ΑΚ Μακροσκοπική φωτογράφηση.

34 5.Μελέτη των αποθέσεων στην επιφάνεια του μαρμάρου Σχήμα 5.3. ΑΚ Μακροσκοπική φωτογράφηση. Εμπρόσθια όψη. Κλίμακα 1εκ. Σχήμα 5.4. ΑΚ Μακροσκοπική φωτογράφηση. Οπίσθια όψη. Διακρίνεται η μορφολογία των αποθέσεων Κλίμακα 1εκ. Σχήμα 5.5. ΑΚ Macro-φωτογράφηση. Λεπτομέρεια των αποθέσεων. Σχήμα 5.6. ΑΚ Macro-φωτογράφηση. Λεπτομέρεια των αποθέσεων. ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΚΗ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ Σχήμα 5.7. ΑΚ Μορφή αποθέσεων, οπτικό μικροσκόπιο x50, X Nicols Σχήμα 5.8. ΑΚ Ίδια θέση, // Nicols 32

35 5.Μελέτη των αποθέσεων στην επιφάνεια του μαρμάρου Σχήμα 5.9. ΑΚ Μορφή αποθέσεων, οπτικό μικροσκόπιο x100, X Nicols Σχήμα ΑΚ Ίδια θέση, // Nicols. Παρατηρούνται μικροί κόκκοι εγκλωβισμένοι στα στρώματα αποθέσεων Σχήμα ΑΚ Μορφή αποθέσεων, οπτικό μικροσκόπιο x100, X Nicols Σχήμα ΑΚ Ίδια θέση, // Nicols. Διακρίνονται τα δύο στρώματα αποθέσεων καθώς και εγκλωβισμένοι κόκκοι στο ενδιάμεσο Σχήμα ΑΚ Ηλεκτρονικό μικροσκόπιο σάρωσης. Διακρίνεται η μορφή των αποθέσεων καθώς και τα δύο διαφορετικά στρώματα. (Εγκλωβισμένοι κόκκοι χαλαζία και ασβεστίτη στο ενδιάμεσο στρώμα). Η επιλεγμένη περιοχή αφορά στην περιοχή ανάλυσης στις εικόνες που ακολουθούν. Πάχος μm. Κλίμακα 300μm. 33

36 5.Μελέτη των αποθέσεων στην επιφάνεια του μαρμάρου 2 1 Σχήμα Ηλεκτρονικό μικροσκόπιο σάρωσης. Μορφή αποθέσεων. Πάχος 180μm Κλίμακα 300μm Σχήμα Ηλεκτρονικό μικροσκόπιο σάρωσης. Πάχος 1: 160μm. Πάχος 2: 180μm. Κλίμακα 300μm Σχήμα ΑΚ Ηλεκτρονικό μικροσκόπιο σάρωσης. Διακρίνονται χαρακτηριστικά τα δύο στρώματα. Πάχος ανώτερου στρώματος μm. Πάχος ενδιάμεσου μm. Κλίμακα 100μm. Σχήμα ΑΚ Ηλεκτρονικό μικροσκόπιο σάρωσης. Φάσμα μικροανάλυσης. Ασβέστιο, Πυρίτιο και Αργίλιο. Σχήμα ΑΚ Θέσεις εντοπισμού ασβεστίου Ca Σχήμα ΑΚ Θέσεις εντοπισμού πυριτίου Si (κόκκοι χαλαζία και αργιλοπυριτικά ορυκτά συστατικά του εδαφικού υλικού) 34

37 5.Μελέτη των αποθέσεων στην επιφάνεια του μαρμάρου Σχήμα ΑΚ Θέσεις εντοπισμού αργιλίου Al Σχήμα ΑΚ Θέσεις εντοπισμού νατρίου Na Σχήμα ΑΚ Θέσεις εντοπισμού φωσφόρου P Σχήμα ΑΚ Θέσεις εντοπισμού καλίου K Σχήμα ΑΚ Η περιοχή μελέτης αφορά στο ανώτερο και πιο συμπαγές στρώμα. Κλίμακα 100μm. Διακρίνεται το διαταραγμένο υπόστρωμα. Σχήμα ΑΚ Ηλεκτρονικό μικροσκόπιο σάρωσης. Φάσμα μικροανάλυσης στην επιλεγείσα περιοχή. Κυρίως ασβέστιο. Πυρίτιο και αργίλιο σε μικρή αναλογία. Σχήμα ΑΚ Θέσεις εντοπισμού ασβεστίου (Ca) Σχήμα ΑΚ Θέσεις εντοπισμού πυριτίου (Si) Σχήμα ΑΚ Θέσεις εντοπισμού αργιλίου (Al) 35

38 5.Μελέτη των αποθέσεων στην επιφάνεια του μαρμάρου 5.2. Συνεκτικές αποθέσεις (κρούστες) Περίπτωση 1 Κρούστα σκληρή, συμπαγής, κυρίως ασβεστιτικής και σε μικρότερο ποσοστό πυριτικής σύστασης, με έντονο ανάγλυφο. Χαρακτηριστικό είναι η σκληρότητά της και το έντονο ανάγλυφο με το οποίο εμφανίζεται. Το πάχος της κυμαίνεται από μm. (στις κορυφές του ανάγλυφου). Σε κάποιες περιπτώσεις διακρίνονται δύο χαρακτηριστικά στρώματα: Το ανώτερο στρώμα είναι συμπαγές και έχει πάχος μεταξύ 150 και 300μm. Στις περισσότερες περιπτώσεις εμφανίζεται σε χαρακτηριστικές φυλλώσεις (εναλλαγή λεπτών ασβεστιούχων και πυριτικών στρωμάτων- Σχήμα 3.88). Το κατώτερο στρώμα, όπου βρίσκονται εγκλωβισμένοι κόκκοι κυρίως ασβεστιτικής αλλά και πυριτικής σύστασης (ασβεστίτης CaCO 3, χαλαζίας SiO 2 ). Το πάχος του κυμαίνεται από 150 μέχρι 600μm. Οι εγκλωβισμένοι κόκκοι σε ορισμένες περιπτώσεις είναι μεγάλοι, μεγέθους μέχρι 500 μm. Σε κάποιες περιπτώσεις είναι ευδιάκριτα τα όρια μεταξύ των στρωμάτων που περιγράφησαν και του υποστρώματος όπου και εμφανίζονται αργιλοπυριτικές αποθέσεις. Σχήμα 5.29 ΑΚ449. Κρούστα που καλύπτει τμήμα της επιφάνειας του θραύσματος. Το πάχος της είναι αρκετά μεγάλο, ενώ παρουσιάζει συνοχή και καλή πρόσφυση στο υπόστρωμα. Σχήμα 5.30 ΑΚ449. Λεπτομέρεια της επιφάνειας του θραύσματος. Σχηματισμός κρούστας. 36

39 5.Μελέτη των αποθέσεων στην επιφάνεια του μαρμάρου Σχήμα ΑΚ Μορφή κρούστας. Έντονο ανάγλυφο και μεγάλο πάχος Σχήμα ΑΚ Μορφή κρούστας. Έντονο ανάγλυφο και μεγάλο πάχος Σχήμα ΑΚ Μορφή κρούστας. Έντονο ανάγλυφο. Σχήμα ΑΚ Λεπτομέρεια ανάγλυφου. Σχήμα ΑΚ Γενική μορφή κρούστας. Έντονο ανάγλυφο, πάχος που κυμαίνεται από μm. Οπτικό μικροσκόπιο x50, X Nicols Σχήμα ΑΚ Ίδια θέση, // Nicols 37

40 5.Μελέτη των αποθέσεων στην επιφάνεια του μαρμάρου Σχήμα ΑΚ Γενική μορφή κρούστας. Έντονο ανάγλυφο. Διακρίνονται τα δύο στρώματα των αποθέσεων. Οπτικό μικροσκόπιο x50, X Nicols Σχήμα ΑΚ Ίδια θέση, // Nicols Σχήμα ΑΚ Ίδια θέση με το σχήμα στο ηλεκτρονικό μικροσκόπιο σάρωσης. Πάχος στρώματος από μm.η επιλεγμένη περιοχή αφορά στο σχήμα Κλίμακα 800μm. Σχήμα ΑΚ Εμφάνιση και πάχος αποθέσεων. Αποτελεί λεπτομέρεια της προηγούμενης εικόνας. Κλίμακα 300μm. Si Σχήμα ΑΚ Αποθέσεις χωρίς εγκλωβισμένους κόκκους. Πάχος μm. Ευδιάκριτα τα όρια αποθέσεων υποστρώματος. Εμφανίζεται πυρίτιο στη διεπιφάνεια. Ηλεκτρονικό μικροσκόπιο σάρωσης, κλίμακα 300μm Σχήμα ΑΚ Φάσμα μικροανάλυσης 38

41 5.Μελέτη των αποθέσεων στην επιφάνεια του μαρμάρου Σχήμα ΑΚ Θέση εντοπισμού Ca Σχήμα ΑΚ Θέση εντοπισμού Si Cc Qz Σχήμα ΑΚ Γενική μορφή κρούστας. Έντονο ανάγλυφο. Διακρίνονται τα δύο στρώματα των αποθέσεων. Στο ενδιάμεσο στρώμα παρατηρούνται μεγάλοι κόκκοι ασβεστίτη και χαλαζία. Οπτικό μικροσκόπιο x50, X Nicols Σχήμα ΑΚ Ίδια θέση, // Nicols Σχήμα ΑΚ Ίδια θέση με την εικόνα στο οπτικό μικροσκόπιο. Πάχος ανώτερου στρώματος 300μm. Ενδιάμεσο στρώμα από 200 μέχρι 600μm. Ηλεκτρονικό μικροσκόπιο σάρωσης, κλίμακα 600μm Σχήμα ΑΚ Φάσμα μικροανάλυσης. Διακρίνεται ασβέστιο Ca και πυρίτιο Si. 39

42 5.Μελέτη των αποθέσεων στην επιφάνεια του μαρμάρου Σχήμα ΑΚ Θέση εντοπισμού Ca Σχήμα ΑΚ Θέση εντοπισμού Si Σχήμα ΑΚ Λεπτομέρεια της παραπάνω εικόνας. Διακρίνεται εναλλαγή ασβεστιούχων και πυριτικών στρωμάτων (φυλλώσεις). Ηλεκτρονικό μικροσκόπιο σάρωσης, κλίμακα 100μm Σχήμα ΑΚ Φάσμα μικροανάλυσης. Διακρίνεται ασβέστιο και πυρίτιο Σχήμα ΑΚ 3939.Θέση εντοπισμού Ca Σχήμα ΑΚ Θέση εντοπισμού Si 40

43 5.Μελέτη των αποθέσεων στην επιφάνεια του μαρμάρου Σχήμα ΑΚ Οπτικό μικροσκόπιο x50, X Nicols. Διακρίνονται τα στρώματα των αποθέσεων και οι χαρακτηριστικές φυλλώσεις Σχήμα ΑΚ Ίδια θέση, // Nicols. Διακρίνονται τα στρώματα των αποθέσεων και οι χαρακτηριστικές φυλλώσεις Σχήμα ΑΚ Θέση εντοπισμού Ca Σχήμα ΑΚ Θέση εντοπισμού Si Σχήμα AK Μορφή δείγματος πριν τον καθαρισμό Σχήμα AK Ασβεστιτική κρούστα με έντονο ανάγλυφο μόνο στη μία πλευρά του θραύσματος. Στο συγκεκριμένο σχηματισμό έπαιξε καθοριστικό ρόλο ο προσανατολισμός του θραύσματος 41

44 5.Μελέτη των αποθέσεων στην επιφάνεια του μαρμάρου Σχήμα AK Μορφή δείγματος. Macroφωτογράφηση Σχήμα AK Στερεοσκοπική παρατήρηση x8 Σχήμα AK Οπτική μικροσκοπία x100, Χ Nicols Σχήμα AK ίδια θέση // Nicols Σχήμα AK Κλίμακα 300μm Σχήμα AK Ανάμεσα στην κρούστα και το υπόστρωμα «εγλωβίζεται» λεπτόκοκκο εδαφικό υλικό (Al-Si-Ca). Κλίμακα 80μm 42

45 5.Μελέτη των αποθέσεων στην επιφάνεια του μαρμάρου Περίπτωση 2 Κρούστα σιδηρούχας και αργιλοπυριτικής σύστασης το οποίο εναλλάσσεται με πιο συμπαγές στρώμα ασβεστιτικής σύστασης. Το στρώμα της σιδηρούχας αργιλοπυριτικής σύστασης είναι συγγενές με την προηγούμενη περίπτωση. Εντοπίζεται και αυτό σε εσοχές και ατέλειες της επιφάνειας και είναι μέτριας συνεκτικότητας και πρόσφυσης. Εμφανίζει μέγιστο πάχος 80μm. Η συγκεκριμένη περίπτωση διαφοροποιείται ως προς το στρώμα της ασβεστιτικής σύστασης. Είναι σχετικά συμπαγές, έχει μέγιστο πάχος 200 μm και στις περισσότερες περιπτώσεις τα όρια με το υπόστρωμα είναι ιδιαίτερα σαφή. Διαφέρει από την περίπτωση 2 διότι είναι πιο τεφρό μακροσκοπικά, δεν εμφανίζονται φυλλώσεις με πυριτικά στρώματα ούτε και εγκλωβισμένοι κόκκοι ασβεστίτη και χαλαζία στη μάζα του. Εμφανίζει μικρότερο ανάγλυφο. Σχήμα ΑΚ Οπίσθια όψη. Σχήμα ΑΚ Μακροσκοπική φωτογράφηση. Οπίσθια όψη. Σχήμα ΑΚ Μακροσκοπική φωτογράφηση. Οπίσθια όψη. Κλίμακα 1εκ. Σχήμα ΑΚ Γενική εικόνα αποθέσεων 43

46 5.Μελέτη των αποθέσεων στην επιφάνεια του μαρμάρου Σχήμα ΑΚ Λεπτομέρεια αποθέσεων. Λεπτό στρώμα αποθέσεων. Σχήμα ΑΚ Λεπτομέρεια αποθέσεων, περιοχή δειγματοληψίας. Έντονο ανάγλυφο Σχήμα ΑΚ Εναλλαγή δύο στρωμάτων αποθέσεων. Η επιλεγμένη περιοχή ορίζει τα όρια του σχήματος Οπτικό μικροσκόπιο x50, X Nicols Σχήμα ΑΚ Ίδια θέση, // Nicols. Σχήμα ΑΚ Ηλεκτρονικό μικροσκόπιο σάρωσης. Κλίμακα 400μm Σχήμα ΑΚ Φάσμα μικροανάλυσης. Ca (μάρμαρο και 2 ο στρώμα), Si-Al-Fe (1 ο στρώμα) 44

47 5.Μελέτη των αποθέσεων στην επιφάνεια του μαρμάρου Σχήμα ΑΚ Θέσεις εντοπισμού ca Σχήμα ΑΚ Θέσεις εντοπισμού si Σχήμα ΑΚ Θέσεις εντοπισμού Al Σχήμα ΑΚ Θέσεις εντοπισμού Fe Σχήμα ΑΚ Ασβεστιούχας σύστασης αποθέσεις. Πάχος 200μm. Εντοπίζονται μικροί κόκκοι αργιλοπυριτικού υλικού. Σαφή όρια με το υπόστρωμα. Κλίμακα 100μm Σχήμα ΑΚ Φάσμα μικροανάλυσης. Ca (μάρμαρο και απόθεση ), Si-Al (εγκλωβισμένο αργιλοπυριτικό υλικό) Σχήμα ΑΚ Θέσεις εντοπισμού Ca, Si και Al 45

48 5.Μελέτη των αποθέσεων στην επιφάνεια του μαρμάρου Σχήμα ΑΚ Ασβεστιτικής σύστασης αποθέσεις. Σαφή όρια με το υπόστρωμα. Κλ. 80μm Σχήμα ΑΚ Ασβεστιτικής σύστασης αποθέσεις. Σαφή όρια με το υπόστρωμα. Κλ. 100μm Σχήμα ΑΚ Συνύπαρξη των δύο στρωμάτων αποθέσεων. Κλίμακα 100μm. Παρόμοιας μορφής κρούστα συναντήθηκε σε δείγμα που συλλέχθηκε από τον αρχαιολογικό χώρο, από σωρό λίθων χωρίς αρχαιολογικό ενδιαφέρον. Το ασβεστιτικής σύστασης στρώμα εμφανίζει ανάγλυφο, έχει μέγιστο πάχος 300 μm.. Σε κάποιες θέσεις το ασβεστιτικής σύστασης στρώμα περιβάλλεται από λεπτό στρώμα σιδηρούχων-αργιλοπυριτικών αποθέσεων. Σχήμα Δείγμα ΑΧ1, δείγμα από τον αρχαιολογικό χώρο. Εμπρόσθια όψη. Σχήμα Δείγμα ΑΧ1, δείγμα από τον αρχαιολογικό χώρο. Οπίσθια όψη. 46

49 5.Μελέτη των αποθέσεων στην επιφάνεια του μαρμάρου Σχήμα Δείγμα ΑΧ1. Λεπτομέρεια αποθέσεων Σχήμα Δείγμα ΑΧ1. Λεπτομέρεια αποθέσεων Σχήμα Δείγμα ΑΧ1. Ασβεστιούχας σύστασης στρώμα. Περιβάλλεται από σιδηρούχαςαργιλοπυριτικής σύστασης λεπτό στρώμα. Οπτικό μικροσκόπιο x50, X Nicols Σχήμα Δείγμα ΑΧ1. Ίδια θέση, // Nicols Σχήμα Δείγμα ΑΧ1. Ασβεστιούχας σύστασης στρώμα. Περιβάλλεται από σιδηρούχαςαργιλοπυριτικής σύστασης λεπτό στρώμα ενώ περιέχει μικρούς κόκκους χαλαζία. Πάχος 200μm. Ηλεκτρονικό μικροσκόπιο σάρωσης, κλίμακα 100μm Σχήμα Δείγμα ΑΧ1. Φάσμα μικροανάλυσης. 47

50 5.Μελέτη των αποθέσεων στην επιφάνεια του μαρμάρου Ca Si Al Fe Σχήμα Δείγμα ΑΧ1. Θέσεις εμφάνισης Ca, Si, Al και Fe Σχήμα Δείγμα ΑΧ1. Στρώμα σιδηρούχαςαργιλοπυριτικής σύστασης. Οπτικό μικροσκόπιο x100, X Nicols Σχήμα Δείγμα ΑΧ1. Ίδια θέση, // Nicols Σχήμα Δείγμα ΑΧ1. Ηλεκτρονικό μικροσκόπιο σάρωσης. Πάχος στρώματος 450 μm. Κλίμακα 400μm. Σχήμα Δείγμα ΑΧ1. Φάσμα μικροανάλυσης. Εντοπίζεται ασβέστιο, πυρίτιο, αργίλιο, σίδηρος και λίγο μαγνήσιο.. 48

51 5.Μελέτη των αποθέσεων στην επιφάνεια του μαρμάρου Ca Si Al Fe Σχήμα Δείγμα ΑΧ1. Θέσεις εμφάνισης Ca, Si, Al και Fe. Παρατηρούνται εγκλωβισμένοι κόκκοι στην κρούστα, τόσο ασβεστιτικής όσο και πυριτικής σύστασης. (Ασβεστίτης και Χαλαζίας). Στις ίδιες θέσεις που εμφανίζεται το ασβέστιο, το πυρίτιο και ο σίδηρος εντοπίστηκε και λίγο μαγνήσιο. Σχήμα Δείγμα ΑΧ1. Εναλλαγή των δύο διαφορετικών στρωμάτων. Επάνω δεξιά εντοπίζεται το συμπαγές στρώμα ασβεστιούχας σύστασης ενώ προς τα κάτω αριστερά δίνει τη θέση του στο πιο χαλαρό στρώμα σιδηρομαγνησιούχας και αργιλοπυριτικής σύστασης. Ηλεκτρονικό μικροσκόπιο σάρωσης. Κλίμακα 100μm. Σχήμα Δείγμα ΑΧ1. Φάσμα μικροανάλυσης. 49

52 5.Μελέτη των αποθέσεων στην επιφάνεια του μαρμάρου Σχήμα Δείγμα ΑΧ1. Θέσεις εμφάνισης Ca Σχήμα Δείγμα ΑΧ1. Θέσεις εμφάνισης Si Al Fe K Mg Σχήμα Δείγμα ΑΧ1. Θέσεις εμφάνισης αργιλίου, σιδήρου, καλίου και μαγνησίου. Μαρμαρυγίας σαν επουσιώδες ορυκτολογικό συστατικό του μαρμάρου. 50

53 5.Μελέτη των αποθέσεων στην επιφάνεια του μαρμάρου 5.3. Χαλαρές αποθέσεις και εμποτισμοί Περίπτωση 1 Χαλαρές αποθέσεις και εμποτισμοί σιδηρούχας και αργιλοπυριτικής σύστασης τεφρού χρώματος Αποτελούνται κυρίως από πυρίτιο, αργίλιο και σίδηρο. Σε κάποιες περιπτώσεις εμφανίζονται και σαν στρώμα χαλαρών αποθέσεων μέτριας συνεκτικότητας. Το πάχος του στρώματος αυτού δεν ξεπερνάει τα 100μm. Σχήμα AK Θραύσμα με γλυπτό ανάγλυφο. Εμποτισμοί τεφρού χρώματος Σχήμα ΑΚ Θραύσμα με γλυπτό ανάγλυφο. Εμποτισμοί τεφρού χρώματος Σχήμα ΑΚ Μακροσκοπική φωτογράφηση. Εμπρόσθια όψη. Κλίμακα 1εκ. Σχήμα ΑΚ Μακροσκοπική φωτογράφηση. Οπίσθια όψη. Κλίμακα 1εκ. 51

54 5.Μελέτη των αποθέσεων στην επιφάνεια του μαρμάρου Σχήμα ΑΚ Λεπτομέρεια αποθέσεων Σχήμα ΑΚ Λεπτομέρεια αποθέσεων, περιοχή δειγματοληψίας Σχήμα ΑΚ Οπτικό μικροσκόπιο x50, X Nicols. Εμποτισμοί σιδηρούχας και αργιλοπυριτικής σύστασης. Σχήμα ΑΚ Ίδια θέση, // Nicols. Σχήμα ΑΚ Οπτικό μικροσκόπιο x50, X Nicols. Εντοπισμός αποθέσεων σε κοιλότητες, εσοχές και άλλες ατέλειες της επιφάνειας. Σχήμα ΑΚ Ίδια θέση, // Nicols. 52

55 5.Μελέτη των αποθέσεων στην επιφάνεια του μαρμάρου Σχήμα ΑΚ Ίδια θέση με σχήμα Φαίνεται η περιοχή στοιχειακής ανάλυσης. Κλίμακα 300μm Σχήμα ΑΚ Φάσμα μικροανάλυσης. Ξεχωρίζει το ασβέστιο (υπόστρωμα), το πυρίτιο, το αργίλιο και ο σίδηρος (αποθέσεις). Σχήμα ΑΚ Θέσεις εντοπισμού Ca Σχήμα ΑΚ Θέσεις εντοπισμού Si Σχήμα ΑΚ Θέσεις εντοπισμού Al Σχήμα ΑΚ Θέσεις εντοπισμού Fe 53

56 5.Μελέτη των αποθέσεων στην επιφάνεια του μαρμάρου Περίπτωση 2 Χαλαρές αποθέσεις και εμποτισμοί αργιλοπυριτικής κυρίως σύστασης φαιού χρώματος Παρατηρείται εισχώρηση εδαφικού υλικού αργιλοπυριτικής κυρίως σύστασης, διαμέσου των κρυστάλλων του λίθου σε βάθος έως 500 μm. Σχήμα AK Γενική εικόνα θραύσματος Σχήμα AK Λεπτομέρεια επιφάνειας Σχήμα AK Μορφή επιφάνειας, στερεοσκοπική παρατήρηση x8 Σχήμα AK Λεπτομέρεια επιφάνειας. Στερεοσκοπική παρατήρηση x35 Σχήμα AK Εισχώρηση εδαφικού υλικού στο υπόστρωμα. Οπτικό μικροσκόπιο x50, X Nicols Σχήμα AK Ίδια θέση, // Nicols 54

ΔΙΑΓΕΝΕΤΙΚΕΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ. Αριάδνη Αργυράκη

ΔΙΑΓΕΝΕΤΙΚΕΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ. Αριάδνη Αργυράκη ΔΙΑΓΕΝΕΤΙΚΕΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ Αριάδνη Αργυράκη Περιεχόμενα 2 1. ΟΡΙΣΜΟΣ- ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΔΙΑΓΕΝΕΣΗΣ 2. ΔΙΑΓΕΝΕΤΙΚΑ ΒΑΣΙΛΕΙΑ 3. ΔΙΑΓΕΝΕΤΙΚΕΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ 4. ΔΙΑΓΕΝΕΣΗ ΘΑΛΑΣΣΙΟΥ ΠΗΛΟΥ ΔΙΑΓΕΝΕΣΗ / ΟΡΙΣΜΟΣ & ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Δασική Εδαφολογία. Ορυκτά και Πετρώματα

Δασική Εδαφολογία. Ορυκτά και Πετρώματα Δασική Εδαφολογία Ορυκτά και Πετρώματα Ορισμοί Πετρώματα: Στερεά σώματα που αποτελούνται από συσσωματώσεις ενός ή περισσοτέρων ορυκτών και σχηματίζουν το στερεό φλοιό της γης Ορυκτά Τα ομογενή φυσικά συστατικά

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Η αποσάθρωση ορίζεται σαν η διάσπαση και η εξαλλοίωση των υλικών κοντά στην επιφάνεια της Γης, µε τοσχηµατισµό προιόντων που είναι σχεδόν σε ισορροπία µε τηνατµόσφαιρα, την υδρόσφαιρα και τη

Διαβάστε περισσότερα

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ & ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΥΠΟΕΡΓΟ: ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΜΑΡΜΑΡΩΝ ΚΑΙ ΛΟΙΠΩΝ ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΩΝ ΠΕΤΡΩΜΑΤΩΝ (ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ)

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ & ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΥΠΟΕΡΓΟ: ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΜΑΡΜΑΡΩΝ ΚΑΙ ΛΟΙΠΩΝ ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΩΝ ΠΕΤΡΩΜΑΤΩΝ (ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ) ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ & ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ Γ ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΥΓΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΟΥΜΕΝΟ ΕΡΓΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ (ΕΤΠΑ) ΕΛΛΑΔΑΣ (ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ) ΕΡΓΟ:ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση λατομείων μαρμάρου και αδρανών υλικών Υπολείμματα Περιβαλλοντικές επιπτώσεις

Διαχείριση λατομείων μαρμάρου και αδρανών υλικών Υπολείμματα Περιβαλλοντικές επιπτώσεις Διαχείριση λατομείων μαρμάρου και αδρανών υλικών Υπολείμματα Περιβαλλοντικές επιπτώσεις ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Κ. ΚΑΡΓΙΩΤΗΣ Dr. Γεωλόγος - Ορυκτολόγος Καθηγητής ΤΕΙ ΑΜΘ Τμήμα Μηχανικων Τεχνολογίας Πετρελαίου & Φυσικού

Διαβάστε περισσότερα

Το γυαλί παρασκευάζεται με σύντηξη χαλαζιακής άμμου, η οποία αποτελεί το βασικό συστατικό του (διαμορφωτή), ενός ή περισσότερων συλλιπασμάτων και

Το γυαλί παρασκευάζεται με σύντηξη χαλαζιακής άμμου, η οποία αποτελεί το βασικό συστατικό του (διαμορφωτή), ενός ή περισσότερων συλλιπασμάτων και Το γυαλί παρασκευάζεται με σύντηξη χαλαζιακής άμμου, η οποία αποτελεί το βασικό συστατικό του (διαμορφωτή), ενός ή περισσότερων συλλιπασμάτων και ενός (ή περισσότερων) σταθεροποιητών. Αν δεν χρησιμοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Ο λέβητας του Δημόκριτου

Ο λέβητας του Δημόκριτου Ο λέβητας του Δημόκριτου Αρχαιοελληνικές συσκευές απόσταξης Στην εισαγωγική αυτή άσκηση, θα παρατηρήσετε μια σειρά χαρακτηριστικών αντιδράσεων ορισμένων ουσιών σε συγκεκριμένα χημικά περιβάλλοντα. Στη

Διαβάστε περισσότερα

«ΕΛΕΓΧΟΣ & ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ 4 ΑΓΝΩΣΤΩΝ ΔΕΙΓΜΑΤΩΝ ΞΥΛΟΥ»

«ΕΛΕΓΧΟΣ & ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ 4 ΑΓΝΩΣΤΩΝ ΔΕΙΓΜΑΤΩΝ ΞΥΛΟΥ» Δρ. ΓΕΩΡΓΙΟΣ MANTANHΣ Καθηγητής Τ.Ε.Ι. Λάρισας στο γνωστικό αντικείμενο «Δομή και ιδιότητες ξύλου» δ/νση: Τέρμα Μαυρομιχάλη, ΤΚ 43100, Καρδίτσα τηλ. 24410 64.711 & 6947 300585 ΤΙΤΛΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣ: «ΕΛΕΓΧΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ

ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 11 ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΓΕΝΙΚΑ... 15 1.1. ΠΟΙΟΤΙΚΗ και ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ... 15 1.2. ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ των ΑΝΑΛΥΤΙΚΩΝ ΜΕΘΟΔΩΝ... 16 1.3. ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΩΝ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΑΕΤ ΣΓΤΚΣ, ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ

ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΩΝ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΑΕΤ ΣΓΤΚΣ, ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΩΝ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΑΕΤ ΣΓΤΚΣ, ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΟΙ ΛΙΘΟΙ ΟΨΙΑΝΟΣ ΝΕΟΛΙΘΙΚΗ ΕΠΟΧΗ ΠΥΡΙΤΟΛΙΘΟΣ ΝΕΟΛΙΘΙΚΗ ΕΠΟΧΗ ΜΑΡΜΑΡΙΝΑ ΓΛΥΠΤΑ ΕΡΜΗΣ ΑΠΌ ΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΜΕΣΣΗΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

1. ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΚΟΚΚΩΝ ΑΝΘΡΑΚΙΚΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ 2. ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΘΑΛΑΣΣΙΟΥ ΝΕΡΟΥ 3. ΚΥΡΙΑ ΑΝΘΡΑΚΙΚΑ ΟΡΥΚΤΑ 4. ΠΡΩΤΟΓΕΝΗΣ ΚΑΘΙΖΗΣΗ 5.

1. ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΚΟΚΚΩΝ ΑΝΘΡΑΚΙΚΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ 2. ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΘΑΛΑΣΣΙΟΥ ΝΕΡΟΥ 3. ΚΥΡΙΑ ΑΝΘΡΑΚΙΚΑ ΟΡΥΚΤΑ 4. ΠΡΩΤΟΓΕΝΗΣ ΚΑΘΙΖΗΣΗ 5. 1. ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΚΟΚΚΩΝ ΑΝΘΡΑΚΙΚΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ 2. ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΘΑΛΑΣΣΙΟΥ ΝΕΡΟΥ 3. ΚΥΡΙΑ ΑΝΘΡΑΚΙΚΑ ΟΡΥΚΤΑ 4. ΠΡΩΤΟΓΕΝΗΣ ΚΑΘΙΖΗΣΗ 5. ΒΙΟΓΕΝΗΣ ΚΑΘΙΖΗΣΗ 1 Σχηματισμός μέσα σε λεκάνες απόθεσης κυρίως στη θάλασσα Θαλάσσια

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Εδαφικά κολλοειδή Ανόργανα ορυκτά (άργιλος) ή οργανική ουσία (χούμος) με διάμετρο μικρότερη από 0,001 mm ή 1μ ανήκουν στα κολλοειδή. Ηάργιλος(

Διαβάστε περισσότερα

Διαδικασίες Υψηλών Θερμοκρασιών

Διαδικασίες Υψηλών Θερμοκρασιών Διαδικασίες Υψηλών Θερμοκρασιών Ενότητα: Εργαστηριακή Άσκηση 4 Τίτλος: Μελέτη της συμπεριφοράς δομικού υλικού σε θερμοκρασιακή περιοχή πέραν της θερμοκρασίας παραγωγής του Ονόματα Καθηγητών: Κακάλη Γ.,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΣΙΜΕΝΤΟ. 1. Θεωρητικό μέρος 2. Είδη τσιμέντου 3. Έλεγχος ποιότητας του τσιμέντου

ΤΣΙΜΕΝΤΟ. 1. Θεωρητικό μέρος 2. Είδη τσιμέντου 3. Έλεγχος ποιότητας του τσιμέντου ΤΣΙΜΕΝΤΟ 1. Θεωρητικό μέρος 2. Είδη τσιμέντου 3. Έλεγχος ποιότητας του τσιμέντου 1. ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Το τσιμέντο είναι τεχνητή λεπτόκοκκη κονία, η οποία παρασκευάζεται με λεπτή άλεση του κλίνκερ. Κλίνκερ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ & ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΥΠΟΕΡΓΟ: ΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΜΑΡΜΑΡΩΝ ΚΑΙ ΛΟΙΠΩΝ ΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΩΝ ΠΕΤΡΩΜΑΤΩΝ (ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΗ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ)

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ & ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΥΠΟΕΡΓΟ: ΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΜΑΡΜΑΡΩΝ ΚΑΙ ΛΟΙΠΩΝ ΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΩΝ ΠΕΤΡΩΜΑΤΩΝ (ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΗ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ) ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ & ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ Γ ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΗΚΟΤΗΤΑΣ ΣΥΓΧΡΗΜΑΤΟ ΟΤΟΥΜΕΝΟ ΕΡΓΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ (ΕΤΠΑ) ΕΛΛΑ ΑΣ (ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ) ΕΡΓΟ:ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Χατζηθεοδωρίδης, Απρίλιος 2007 ΠΥΡΙΤΙΚΆ ΟΡΥΚΤΆ

Ηλίας Χατζηθεοδωρίδης, Απρίλιος 2007 ΠΥΡΙΤΙΚΆ ΟΡΥΚΤΆ Ηλίας Χατζηθεοδωρίδης, Απρίλιος 2007 ΠΥΡΙΤΙΚΆ ΟΡΥΚΤΆ 92% των ορυκτών του φλοιού της γης είναι πυριτικά 39% 12% 12% 11% 5% 5% 5% 3% 8% Πλαγιόκλαστα Αλκαλικοί άστριοι Χαλαζίας Πυρόξενοι Αμφίβολοι Μαρμαρυγίες

Διαβάστε περισσότερα

Α Δ/νση Δ/θμιας Εκπ/σης Αθήνας 1ος Πειραματικός Διαγωνισμός Γυμνασίων στις Φυσικές Επιστήμες 2015 Πειραματίζομαι Ερευνώ και Ανακαλύπτω

Α Δ/νση Δ/θμιας Εκπ/σης Αθήνας 1ος Πειραματικός Διαγωνισμός Γυμνασίων στις Φυσικές Επιστήμες 2015 Πειραματίζομαι Ερευνώ και Ανακαλύπτω Α Δ/νση Δ/θμιας Εκπ/σης Αθήνας 1ος Πειραματικός Διαγωνισμός Γυμνασίων στις Φυσικές Επιστήμες 2015 Πειραματίζομαι Ερευνώ και Ανακαλύπτω Η Μαρία και ο Γιάννης είναι μέλη ερευνητικής ομάδας που υποστηρίζει

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΒΡΩΣΗΑΝΑΣΚΑΦΙΚΩΝ ΓΥΑΛΙΝΩΝΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ

ΙΑΒΡΩΣΗΑΝΑΣΚΑΦΙΚΩΝ ΓΥΑΛΙΝΩΝΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ ΙΑΒΡΩΣΗΑΝΑΣΚΑΦΙΚΩΝ ΓΥΑΛΙΝΩΝΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΦΘΟΡΑΣ ΤΟΥ ΓΥΑΛΙΟΥ Eνδογενείς και εξωγενείς. Eνδογενείς: Η σύσταση του γυαλιού. Υλικά που σχηµατίζουν το δίκτυο του γυάλινου υλικού. ιοξείδιο του πυριτίου

Διαβάστε περισσότερα

Χαρακτηρισμός των στερεών ιζημάτων ανάκτησης φωσφόρου Μελέτη βιοδιαθεσιμότητας του παραγόμενου προϊόντος

Χαρακτηρισμός των στερεών ιζημάτων ανάκτησης φωσφόρου Μελέτη βιοδιαθεσιμότητας του παραγόμενου προϊόντος ΠΡΑΞΗ ΕΘΝΙΚΗΣ ΕΜΒΕΛΕΙΑΣ «Πρόγραμμα Ανάπτυξης Βιομηχανικής Έρευνας και Τεχνολογίας (ΠΑΒΕΤ) 2013» Δευτέρα 25 Μαΐου, 2015 Ημερίδα - Κ.Ε.Δ.Ε.Α. Θεσσαλονίκη Χαρακτηρισμός των στερεών ιζημάτων ανάκτησης φωσφόρου

Διαβάστε περισσότερα

Η αποκάλυψη της τεχνικής της δομής ενός έργου τέχνης, αναγκαίο εργαλείο για την αναγνώριση και λύση των προβλημάτων συντήρησης και διατήρησής του.

Η αποκάλυψη της τεχνικής της δομής ενός έργου τέχνης, αναγκαίο εργαλείο για την αναγνώριση και λύση των προβλημάτων συντήρησης και διατήρησής του. Η αποκάλυψη της τεχνικής της δομής ενός έργου τέχνης, αναγκαίο εργαλείο για την αναγνώριση και λύση των προβλημάτων συντήρησης και διατήρησής του. Μελέτη υποδομής για την συντήρηση του εντοίχιου ζωγραφικού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΣΤΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ Διδάσκων: Δημήτρης Παπούλης

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΣΤΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ Διδάσκων: Δημήτρης Παπούλης Τμήμα Γεωλογίας Τομέας Ορυκτών Πρώτων Υλών Εξάμηνο Σπουδών Γ Μάθημα : ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΣΤΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ Διδάσκων: Δημήτρης Παπούλης - Στο βιβλίο Υλικά της Γης Ι : Εισαγωγή στις Εργαστηριακές Ασκήσεις,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΚΑΤΑΛΛΗΛΩΝ ΓΙΑ ΑΚΙΝΗΤΕΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ, ΜΕ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΚΑΤΑΛΛΗΛΩΝ ΓΙΑ ΑΚΙΝΗΤΕΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ, ΜΕ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΞΑΝΘΙΠΠΗ ΧΑΤΖΗΣΤΑΥΡΟΥ ΦΥΣΙΚΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΚΑΤΑΛΛΗΛΩΝ ΓΙΑ ΑΚΙΝΗΤΕΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ, ΜΕ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΥΝΘΕΤΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΔΟΜΩΝ. Σκοπός της παρούσας έρευνας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΨΗ ΑΠΟ ΤΟ ΠΟΡΙΣΜΑ ΤΗΣ ΟΜΑ ΑΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΝΩΝ ΤΟΥ ΥΠΠΟ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΡΜΑΡΑ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ ΣΤΟ ΒΡΕΤΑΝΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ

ΣΥΝΟΨΗ ΑΠΟ ΤΟ ΠΟΡΙΣΜΑ ΤΗΣ ΟΜΑ ΑΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΝΩΝ ΤΟΥ ΥΠΠΟ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΡΜΑΡΑ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ ΣΤΟ ΒΡΕΤΑΝΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΣΥΝΟΨΗ ΑΠΟ ΤΟ ΠΟΡΙΣΜΑ ΤΗΣ ΟΜΑ ΑΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΝΩΝ ΤΟΥ ΥΠΠΟ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΡΜΑΡΑ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ ΣΤΟ ΒΡΕΤΑΝΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ Καθ. Θ. Σκουλίδης, Χηµικός Μηχανικός ρ. Κ. Κουζέλη, Χηµικός, Ινστιτούτο Λίθου ρ. Α.

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 2: Εισαγωγή στην Υδρο-γεωχημεία Υδατική Χημεία Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας

ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 2: Εισαγωγή στην Υδρο-γεωχημεία Υδατική Χημεία Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ Ενότητα 2: Εισαγωγή στην Υδρο-γεωχημεία Υδατική Χημεία Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας Σκοποί ενότητας Εισαγωγή στην Υδροχημεία, Κατανόηση της έννοιας Υδρο-γεωχημεία.

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική Χημεία

Περιβαλλοντική Χημεία ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Περιβαλλοντική Χημεία Εργαστηριακό Μέρος Ενότητα 5: Σκληρότητα Νερού Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών Τ.Ε. Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να εντοπίζουμε τη θέση του πυριτίου στον περιοδικό πίνακα Να αναφέρουμε τη χρήση του πυριτίου σε υλικά όπως

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ ΙΟΥΝΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: XHMEIA ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 28 Μαΐου 2013 ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜO:...

ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ ΙΟΥΝΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: XHMEIA ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 28 Μαΐου 2013 ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜO:... ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΛΟΥΡΙΩΤΙΣΣΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 Βαθμός:... Ολογράφως:... Υπογραφή:... ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ ΙΟΥΝΙΟΥ 2013 ΜΑΘΗΜΑ: XHMEIA ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 28 Μαΐου 2013 ΤΑΞΗ: A ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΡΟΝΟΣ ΕΞΕΤΑΣΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΤΟΧΗΣ ΣΤΗ ΔΙΑΒΡΩΣΗ ΤΟΥ ΑΛΟΥΜΙΝΙΟΥ ΑΝΟΔΙΩΣΗ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΤΟΧΗΣ ΣΤΗ ΔΙΑΒΡΩΣΗ ΤΟΥ ΑΛΟΥΜΙΝΙΟΥ ΑΝΟΔΙΩΣΗ Εισαγωγή ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΤΟΧΗΣ ΣΤΗ ΔΙΑΒΡΩΣΗ ΤΟΥ ΑΛΟΥΜΙΝΙΟΥ ΑΝΟΔΙΩΣΗ Το γαλβανικό κελί (γαλβανική διάβρωση) είναι μια ηλεκτροχημική αντίδραση οξείδωσης-αναγωγής (redox), η οποία συμβαίνει όταν δύο ανόμοια μέταλλα

Διαβάστε περισσότερα

Τα Fe-Ni-ούχα λατεριτικά μεταλλεύματα της Ελλάδας. Συμβολή της Ορυκτολογίας- Πετρολογίας στην αξιοποίησή τους. Ευριπίδης Μπόσκος, Καθηγητής

Τα Fe-Ni-ούχα λατεριτικά μεταλλεύματα της Ελλάδας. Συμβολή της Ορυκτολογίας- Πετρολογίας στην αξιοποίησή τους. Ευριπίδης Μπόσκος, Καθηγητής Τα Fe-Ni-ούχα λατεριτικά μεταλλεύματα της Ελλάδας. Συμβολή της Ορυκτολογίας- Πετρολογίας στην αξιοποίησή τους. Ευριπίδης Μπόσκος, Καθηγητής Στον Τομέα Γεωλογικών Επιστημών η Ορυκτολογία-Πετρολογία που

Διαβάστε περισσότερα

«γεωλογικοί σχηματισμοί» - «γεωϋλικά» όρια εδάφους και βράχου

«γεωλογικοί σχηματισμοί» - «γεωϋλικά» όρια εδάφους και βράχου «γεωλογικοί σχηματισμοί» - «γεωϋλικά» έδαφος (soil) είναι ένα φυσικό σύνολο ορυκτών κόκκων που μπορούν να διαχωριστούν με απλές μηχανικές μεθόδους (π.χ. ανακίνηση μέσα στο νερό) όλα τα υπόλοιπα φυσικά

Διαβάστε περισσότερα

Γεωχημεία. Ενότητα 2: Γεωχημικές διεργασίες στην επιφάνεια της γης. Αριάδνη Αργυράκη Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος

Γεωχημεία. Ενότητα 2: Γεωχημικές διεργασίες στην επιφάνεια της γης. Αριάδνη Αργυράκη Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος Γεωχημεία Ενότητα 2: Γεωχημικές διεργασίες στην επιφάνεια της γης Αριάδνη Αργυράκη Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος Περιεχόμενα ενότητας 1. ΟΡΙΣΜΟΣ - ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΔΙΑΓΕΝΕΣΗΣ 2.

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 9: Μετρήσεις και υπολογισμοί φυσικοχημικών- υδροχημικών παραμέτρων (Μέρος 2ο)

ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 9: Μετρήσεις και υπολογισμοί φυσικοχημικών- υδροχημικών παραμέτρων (Μέρος 2ο) ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ Ενότητα 9: Μετρήσεις και υπολογισμοί φυσικοχημικών- υδροχημικών παραμέτρων (Μέρος 2ο) Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογία Σκοποί ενότητας Υπολογισμός υδροχημικών παραμέτρων

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ ΚΑΙ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ ΚΑΙ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ ΚΑΙ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Χημική αποσάθρωση Διάσπαση και εξαλλοίωση υλικών κοντά στην επιφάνεια της γης Σχηματισμός προϊόντων κοντά σε κατάσταση χημικής ισορροπίας με την ατμόσφαιρα,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ για την μακροσκοπική αναγνώριση των ορυκτών

ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ για την μακροσκοπική αναγνώριση των ορυκτών ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΗΣ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΞΑΜΗΝΟ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟ ΕΤΟΣ : ΤΕΧΝΙΚΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ : Γ : 2015-2016 ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ για την μακροσκοπική αναγνώριση

Διαβάστε περισσότερα

ΙΖΗΜΑΤΟΓΕΝΕΣΗ ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005

ΙΖΗΜΑΤΟΓΕΝΕΣΗ ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 ΙΖΗΜΑΤΟΓΕΝΕΣΗ ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Κύρια είδη ιζηµατογενών πετρωµάτων Tα ιζηµατογενή πετρώµατα σχηµατίζονται από τα υλικά αποσάθρωσης όλων των πετρωµάτων, που βρίσκονται στην επιφάνεια της γης κάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΧΗΜΙΚΟΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ Ε.Μ.Π.

ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΧΗΜΙΚΟΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ Ε.Μ.Π. ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ Εργαστήριο Συστημάτων Αποφάσεων και Διοίκησης Δ.Π.Μ.Σ. Τεχνοοικονομικά Συστήματα Επιλογή κατάλληλου υλικού καθαρισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 4η. Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων

ΑΣΚΗΣΗ 4η. Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων ΑΣΚΗΣΗ 4η Οξύτητα (Acidity) Θεωρητικό υπόβαθρο Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων Εκφράζει την ποσοτική ικανότητα του νερού στην εξουδετέρωση ισχυρής βάσεως µέχρι επιθυµητής τιµής ph Οφείλεται

Διαβάστε περισσότερα

Υλικά και τρόπος κατασκευής χωμάτινων φραγμάτων

Υλικά και τρόπος κατασκευής χωμάτινων φραγμάτων Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων Εργαστήριο Διευθέτησης Ορεινών Υδάτων και Διαχείρισης Κινδύνου Προπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Υλικά και τρόπος κατασκευής χωμάτινων φραγμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Σκληρότητα νερού. Μόνιμη και παροδική σκληρότητα

Σκληρότητα νερού. Μόνιμη και παροδική σκληρότητα Σκληρότητα νερού Μόνιμη και παροδική σκληρότητα Τι περιέχει το νερό της βροχής; Ποιο είναι συνήθως το ph του βρόχινου νερού; Γιατί; Τι περιέχει το νερό του εδάφους; Na +, K +, Ca 2+, Mg 2+, Cl, SO 4 2,

Διαβάστε περισσότερα

Γ Ε Ν Ι Κ Ε Σ Π Λ Η Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Ε Σ ΘΕΜΑ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ: ΟΝΟΜΑ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΗ (ΙΔΙΟΤΗΤΑ):

Γ Ε Ν Ι Κ Ε Σ Π Λ Η Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Ε Σ ΘΕΜΑ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ: ΟΝΟΜΑ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΗ (ΙΔΙΟΤΗΤΑ): Γ Ε Ν Ι Κ Ε Σ Π Λ Η Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Ε Σ ΘΕΜΑ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ: ΟΝΟΜΑ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΗ (ΙΔΙΟΤΗΤΑ): ΤΥΠΟΣ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΠΡΟΤΟΜΗ ΟΜΑΔΑ ΓΛΥΠΤΩΝ ΣΥΝΘΕΣΗ ΣΙΝΤΡΙΒΑΝΙ ΑΝΔΡΙΑΝΤΑΣ ΕΦΙΠΠΟΣ ΑΝΔΡΙΑΝΤΑΣ ΓΛΥΠΤΟ ΛΑΜΠΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Διάρκεια = 15 λεπτά. Dr. C. Sachpazis 1

Διάρκεια = 15 λεπτά. Dr. C. Sachpazis 1 Διάρκεια = 15 λεπτά. Dr. C. Sachpazis 1 Στοιχεία της Γης 8-35 km Φλοιός % κατά βάρος στον φλοιό 12500 km Διάμετρος O = 49.2 Si = 25.7 Al = 7.5 Fe = 4.7 Ca = 3.4 Na = 2.6 K = 2.4 Mg = 1.9 Άλλα = 2.6 82.4%

Διαβάστε περισσότερα

Μεταφορά Πρότυπο διασποράς. Ευκίνητη φάση. Περιβάλλον κινητοποίησης στοιχείων. Περιβάλλον απόθεσης στοιχείων

Μεταφορά Πρότυπο διασποράς. Ευκίνητη φάση. Περιβάλλον κινητοποίησης στοιχείων. Περιβάλλον απόθεσης στοιχείων Ευκίνητη φάση Μεταφορά Πρότυπο διασποράς Περιβάλλον κινητοποίησης στοιχείων Περιβάλλον απόθεσης στοιχείων ΣΤΑΔΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΒΑΘΟΥΣ ΠΕΡΒΑΛΛΟΝ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ ΠΡΩΤΟΓΕΝΕΣ Διάχυση μετάλλων σε περιβάλλοντα πετρώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΒΩΞΙΤΕΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΒΩΞΙΤΩΝ Το 1844 ο Γάλλος επιστήμονας Dufrenoy χαρακτήρισε το ορυκτό που μελετήθηκε το 1821 απο το Γάλλο χημικός Berthier στο χωριό Les Baux, της Ν. Γαλλίας ως

Διαβάστε περισσότερα

Καταστροφή προϋπαρχόντων πετρωμάτων (αποσάθρωση και διάβρωση) Πυριγενών Μεταμορφωμένων Ιζηματογενών. Μεταφορά Απόθεση Συγκόλληση, Διαγένεση

Καταστροφή προϋπαρχόντων πετρωμάτων (αποσάθρωση και διάβρωση) Πυριγενών Μεταμορφωμένων Ιζηματογενών. Μεταφορά Απόθεση Συγκόλληση, Διαγένεση Ηλίας Χατζηθεοδωρίδης, 2011 Καταστροφή προϋπαρχόντων πετρωμάτων (αποσάθρωση και διάβρωση) Πυριγενών Μεταμορφωμένων Ιζηματογενών Μεταφορά Απόθεση Συγκόλληση, Διαγένεση Αποσάθρωση (weathering) προϋπαρχόντων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΦΩΣΦΟΡΟΥ ΑΠΟ ΤΑ ΣΤΡΑΓΓΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΦΥΔΑΤΩΣΗΣ ΙΛΥΟΣ ΜΕΣΩ ΚΑΤΑΚΡΗΜΝΙΣΗΣ ΣΤΡΟΥΒΙΤΗ

ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΦΩΣΦΟΡΟΥ ΑΠΟ ΤΑ ΣΤΡΑΓΓΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΦΥΔΑΤΩΣΗΣ ΙΛΥΟΣ ΜΕΣΩ ΚΑΤΑΚΡΗΜΝΙΣΗΣ ΣΤΡΟΥΒΙΤΗ ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΦΩΣΦΟΡΟΥ ΑΠΟ ΤΑ ΣΤΡΑΓΓΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΦΥΔΑΤΩΣΗΣ ΙΛΥΟΣ ΜΕΣΩ ΚΑΤΑΚΡΗΜΝΙΣΗΣ ΣΤΡΟΥΒΙΤΗ Αλίκη Κόκκα και Ευάγγελος Διαμαντόπουλος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Πολυτεχνείο Κρήτης PhoReSe: Ανάκτηση Φωσφόρου

Διαβάστε περισσότερα

ΥΝΑΤΕΣ ΧΡΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΕΜΠΛΟΥΤΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΠΗΓΜΑΤΙΤΗ ΠΑΡΑΝΕΣΤΙΟΥ (Ν. ΡΑΜΑΣ)

ΥΝΑΤΕΣ ΧΡΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΕΜΠΛΟΥΤΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΠΗΓΜΑΤΙΤΗ ΠΑΡΑΝΕΣΤΙΟΥ (Ν. ΡΑΜΑΣ) ΥΝΑΤΕΣ ΧΡΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΕΜΠΛΟΥΤΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΠΗΓΜΑΤΙΤΗ ΠΑΡΑΝΕΣΤΙΟΥ (Ν. ΡΑΜΑΣ) Κ. Τσακαλάκης, Αναπλ. Καθηγητής Ε.Μ.Π. Α. Ορφανουδάκη, Επικ. Καθηγήτρια Ε.Μ.Π. Θ. Περράκη, Επικ. Καθηγήτρια Ε.Μ.Π. Σχολή Μηχ.

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΥΚΤΟΛΟΓΙΑ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ - ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ ΜΑΘΗΜΑ 2. ΟΡΥΚΤΑ - ΠΕΤΡΩΜΑΤΑ

ΟΡΥΚΤΟΛΟΓΙΑ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ - ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ ΜΑΘΗΜΑ 2. ΟΡΥΚΤΑ - ΠΕΤΡΩΜΑΤΑ ΟΡΥΚΤΟΛΟΓΙΑ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ - ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ ΜΑΘΗΜΑ 2. ΟΡΥΚΤΑ - ΠΕΤΡΩΜΑΤΑ Μαρία Περράκη, Επίκουρη Καθηγήτρια ΑΔΕΙΑ ΧΡΗΣΗΣ Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Να ονομαστούν οι ενώσεις: 1. NH 4 F 2. K 2 SΟ 4 3. Ca(CN) Mg 3 (PO 4 ) 2 6. K 2 O 7. Cu(NO 3 ) Mg(OH) 2 10.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Να ονομαστούν οι ενώσεις: 1. NH 4 F 2. K 2 SΟ 4 3. Ca(CN) Mg 3 (PO 4 ) 2 6. K 2 O 7. Cu(NO 3 ) Mg(OH) 2 10. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 1. α) Να γράψεις τους τύπους των επόμενων χημικών ενώσεων: 1. θειϊκό οξύ. 2. αμμωνία. 3. νιτρικό οξύ. 4. οξείδιο του ασβεστίου. 5. υδροξείδιο του νατρίου. 6. ανθρακικό οξύ. 7. μονοξείδιο του

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α: (μονάδες 4) Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με δύο (2) μονάδες. Ερώτηση 1

ΜΕΡΟΣ Α: (μονάδες 4) Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με δύο (2) μονάδες. Ερώτηση 1 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014-2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: XHMEIA (20/100) ΤΑΞΗ: Γ Γυμνασίου ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/6/2015 ΧΡΟΝΟΣ: 2 Ώρες (Χημεία + Βιολογία) ΒΑΘΜΟΛΟΓΙΑ Αριθμητικά:.

Διαβάστε περισσότερα

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ- ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΖΗΜΑΤΩΝ. Αριάδνη Αργυράκη

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ- ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΖΗΜΑΤΩΝ. Αριάδνη Αργυράκη 1 ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ- ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΖΗΜΑΤΩΝ Αριάδνη Αργυράκη Περιεχόμενα 2 1. Σύσταση του θαλάσσιου νερού και παράγοντες ελέγχου συγκέντρωσης στοιχείων 2. Συντηρητικά, ανακυκλώσιμα (θρεπτικά), προσροφημένα

Διαβάστε περισσότερα

Ορυκτά και πολύτιμοι λίθοι της Ελλάδας

Ορυκτά και πολύτιμοι λίθοι της Ελλάδας Ορυκτά και πολύτιμοι λίθοι της Ελλάδας Βασίλης Μέλφος Λέκτορας Κοιτασματολογίας-Γεωχημείας Τομέας Ορυκτολογίας, Πετρολογίας, Κοιτασματολογίας Τμήμα Γεωλογίας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης melfosv@geo.auth.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ»

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΑΘΗΝΑ 2012 ΕΡΓΟ: ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΕΚΠΟΝΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνική Έκθεση Υδροχημικών Αναλύσεων Περιοχής Ζυγού Άρτας

Τεχνική Έκθεση Υδροχημικών Αναλύσεων Περιοχής Ζυγού Άρτας Τεχνική Έκθεση Υδροχημικών Αναλύσεων Περιοχής Ζυγού Άρτας Ιανουάριος 2016 1 Την 16.08.2015 με ευθύνη του συλλόγου του Χωριού Ζυγός Άρτας, έγινε δειγματοληψία νερού από: το δίκτυο ύδρευσης του χωριού (από

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Ιονίων Νήσων Τμήμα Προστασίας & Συντήρησης Πολιτισμικής Κληρονομιάς ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΑΣ. ΧΡΥΣΟΧΟΟΥ ΗΡΑ Συντηρήτρια Αρχαιοτήτων & Έργων Τέχνης

ΤΕΙ Ιονίων Νήσων Τμήμα Προστασίας & Συντήρησης Πολιτισμικής Κληρονομιάς ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΑΣ. ΧΡΥΣΟΧΟΟΥ ΗΡΑ Συντηρήτρια Αρχαιοτήτων & Έργων Τέχνης ΤΕΙ Ιονίων Νήσων Τμήμα Προστασίας & Συντήρησης Πολιτισμικής Κληρονομιάς ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΑΣ ΧΡΥΣΟΧΟΟΥ ΗΡΑ Συντηρήτρια Αρχαιοτήτων & Έργων Τέχνης Στάδια συντήρησης τοιχογραφιών Κάθε προσπάθεια να αναχαιτισθεί

Διαβάστε περισσότερα

6 η ΕΝΟΤΗΤΑ ΣΚΥΡΟΔΕΜΑ: ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ

6 η ΕΝΟΤΗΤΑ ΣΚΥΡΟΔΕΜΑ: ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΧΟΛΗ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΜΠ ΤΕΧΝΙΚΑ ΥΛΙΚΑ 6 η ΕΝΟΤΗΤΑ ΣΚΥΡΟΔΕΜΑ: ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ Ε. Βιντζηλαίου (Συντονιστής), Ε. Βουγιούκας, Ε. Μπαδογιάννης Άδεια Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτική ανάλυση ιόντων 1 ο Πείραμα

Ποιοτική ανάλυση ιόντων 1 ο Πείραμα Εισαγωγή Ποιοτική ανάλυση ιόντων 1 ο Πείραμα Η ρύπανση του υδροφόρου ορίζοντα και των εδαφών από βιομηχανικά απόβλητα είναι ένα από τα καίρια περιβαλλοντικά προβλήματα της εποχής μας. Ειδικά η απόρριψη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ: 3.250,00 ΕΥΡΩ ΚΩΔΙΚΟΣ CPV : 85111820-4

ΠΡΟΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ: 3.250,00 ΕΥΡΩ ΚΩΔΙΚΟΣ CPV : 85111820-4 ΔΗΜΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗ Δ/ΝΣΗ ΤΕΧΝ. ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Δ/ΝΣΗ ΚΑΤΑΣΚΕΥΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΣΕΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΥΝΤΗΡΗΣΕΩΝ ΗΛΜ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ Αγγελάκη 13, 546 21 Πληροφορίες: Ε. Μάμμος Τηλέφωνο:2313318447 Fax: 2310233532 E-mail:

Διαβάστε περισσότερα

Το σιδηρονικελιούχο λατεριτικό κοίτασμα της Ιεροπηγής Καστοριάς.

Το σιδηρονικελιούχο λατεριτικό κοίτασμα της Ιεροπηγής Καστοριάς. ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Το σιδηρονικελιούχο λατεριτικό κοίτασμα της Ιεροπηγής Καστοριάς. Σπουδάστρια : Αθανασιάδου Ειρήνη Επιβλέπων : Επικ. Καθ. Ανδρέας Ιορδανίδης 26/2/2007 1 Παρουσίαση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΠΡΟΚΗΡΥΞΗΣ ΠΡΟΧΕΙΡΟΥ ΜΕΙΟΔΟΤΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ της υπ αριθ. 1 /2014 ΔΙΑΚΗΡΥΞΗΣ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΠΡΟΚΗΡΥΞΗΣ ΠΡΟΧΕΙΡΟΥ ΜΕΙΟΔΟΤΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ της υπ αριθ. 1 /2014 ΔΙΑΚΗΡΥΞΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ Αθήνα, 21-02-2014 Αρ. Πρωτ.: ΥΠΠΟΑ/ΓΔΑΠΚ/ΔΒΜΑ/

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΞΥΛΟΥ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΞΥΛΟΥ Καρδίτσα, 14-09-2009 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΞΥΛΟΥ Β. Γρίβα 11, Τ.Κ. 43100, Καρδίτσα Υπεύθυνος: Δρ. Γεώργιος Μαντάνης, Καθηγητής τηλ. 6947 300585 email: mantanis@teilar.gr URL: www.teilar.gr/~mantanis URL

Διαβάστε περισσότερα

Διαδικασίες Υψηλών Θερμοκρασιών

Διαδικασίες Υψηλών Θερμοκρασιών Διαδικασίες Υψηλών Θερμοκρασιών Ενότητα: Εργαστηριακή Άσκηση 1 Τίτλος: Μελέτη εψησιμότητας πρώτων υλών για την παρασκευή κλίνκερ Ονόματα Καθηγητών: Κακάλη Γ., Μουτσάτσου Α., Μπεάζη Μ., Ρηγοπούλου Β., Φτίκος

Διαβάστε περισσότερα

1) Να οριστεί η δοµή των στερεών. 2) Ποιες είναι οι καταστάσεις της ύλης; 3) Τι είναι κρυσταλλικό πλέγµα και κρυσταλλική κυψελίδα;

1) Να οριστεί η δοµή των στερεών. 2) Ποιες είναι οι καταστάσεις της ύλης; 3) Τι είναι κρυσταλλικό πλέγµα και κρυσταλλική κυψελίδα; ιάλεξη η 10 ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ιάλεξη 4η 1) Να οριστεί η δοµή των στερεών. 2) Ποιες είναι οι καταστάσεις της ύλης; 3) Τι είναι κρυσταλλικό πλέγµα και κρυσταλλική κυψελίδα; 4) Ποια είναι η ιδιότητα, η οποία ξεχωρίζει

Διαβάστε περισσότερα

ΔΟΜΙΚΑ ΥΛΙΚΑ ΤΕΧΝΗΤΟΙ ΛΊΘΟΙ- ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΥΛΙΚΑ μέρος Α

ΔΟΜΙΚΑ ΥΛΙΚΑ ΤΕΧΝΗΤΟΙ ΛΊΘΟΙ- ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΥΛΙΚΑ μέρος Α ΔΟΜΙΚΑ ΥΛΙΚΑ ΤΕΧΝΗΤΟΙ ΛΊΘΟΙ- ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΥΛΙΚΑ μέρος Α Πρώτες ύλες Οι πρώτες ύλες για την παρασκευή των τεχνητών δοµικών λίθων είναι : άργιλοι για αργιλικά ή κεραµικά δοµικά στοιχεία, καολίνης για προϊόντα

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι Ανάλυσης. Καταστρεπτικές χρειάζεται να αποσπαστεί μικρό κομμάτι από το αντικείμενο και να διαμορφωθεί ανάλογα με τον τύπο της ανάλυσης

Μέθοδοι Ανάλυσης. Καταστρεπτικές χρειάζεται να αποσπαστεί μικρό κομμάτι από το αντικείμενο και να διαμορφωθεί ανάλογα με τον τύπο της ανάλυσης Μέθοδοι Ανάλυσης Καταστρεπτικές χρειάζεται να αποσπαστεί μικρό κομμάτι από το αντικείμενο και να διαμορφωθεί ανάλογα με τον τύπο της ανάλυσης Πετρογραφία (λεπτές τομές) Ηλεκτρονικό Μικροσκόπιο Σάρωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΧΡΟΝΟΣ: 2 Ώρες (Χημεία + Βιολογία)

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΧΡΟΝΟΣ: 2 Ώρες (Χημεία + Βιολογία) ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2013 ΜΑΘΗΜΑ: XHMEIA (20/100) ΤΑΞΗ: Γ Γυμνασίου ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:12 /6/2013 ΧΡΟΝΟΣ: 2 Ώρες (Χημεία + Βιολογία) ΒΑΘΜΟΛΟΓΙΑ Αριθμητικά:.

Διαβάστε περισσότερα

Ορυκτά είναι όλα τα ομογενή, κρυσταλλικά υλικά, με συγκεκριμένη μοριακή δομή και σύσταση

Ορυκτά είναι όλα τα ομογενή, κρυσταλλικά υλικά, με συγκεκριμένη μοριακή δομή και σύσταση Ορυκτά - πετρώματα Ορυκτά είναι όλα τα ομογενή, κρυσταλλικά υλικά, με συγκεκριμένη μοριακή δομή και σύσταση Πετρώματα είναι οι μεγάλες μονάδες υλικών, που αποτελούν το στερεό συνεκτικό σύνολο από ένα ανακάτωμα

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Τεχνολογίας Υλικών

Εργαστήριο Τεχνολογίας Υλικών Εργαστήριο Τεχνολογίας Υλικών Εργαστηριακή Άσκηση 02 Μεταλλογραφική Παρατήρηση Διδάσκοντες: Δρ Γεώργιος Ι. Γιαννόπουλος Δρ Θεώνη Ασημακοπούλου Δρ ΘεόδωροςΛούτας Τμήμα Μηχανολογίας ΑΤΕΙ Πατρών Πάτρα 2011

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΒΡΩΣΗΑΝΑΣΚΑΦΙΚΩΝ ΚΕΡΑΜΙΚΩΝΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ

ΙΑΒΡΩΣΗΑΝΑΣΚΑΦΙΚΩΝ ΚΕΡΑΜΙΚΩΝΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ ΙΑΒΡΩΣΗΑΝΑΣΚΑΦΙΚΩΝ ΚΕΡΑΜΙΚΩΝΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ Η διάβρωση των κεραµικών οφείλεται σε ενδογενείς και εξωγενείς παράγοντες. Οι ενδογενείς παράγοντες περιλαµβάνουν όλους εκείνους τους παράγοντες φθοράς εξαιτίας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΜΕΝΑ ΠΕΤΡΩΜΑΤΑ

ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΜΕΝΑ ΠΕΤΡΩΜΑΤΑ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΜΕΝΑ ΠΕΤΡΩΜΑΤΑ Διαδικασίες της μεταμόρφωσης Γεωλογικός κύκλος πετρωμάτων Ιστοί (υφή) των μεταμορφωμένων πετρωμάτων Τύποι μεταμορφωμένων πετρωμάτων Βαθμός Μεταμόρφωσης Αναγνώριση των μεταμορφωμένων

Διαβάστε περισσότερα

Δασική Εδαφολογία. Χημικές ιδιότητες του εδάφους

Δασική Εδαφολογία. Χημικές ιδιότητες του εδάφους Δασική Εδαφολογία Χημικές ιδιότητες του εδάφους Χημικές ιδιότητες εδάφους Εδαφικά κολλοειδή Ηλεκτρικά φορτία των ανόργανων κολλοειδών Εναλλακτική ικανότητα του εδάφους Βαθμός κορεσμού με βάσεις Ανταλλαγή

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΙΑΚO ΚOΣΚΙΝΟ ΖΕOΛΙΘΟΣ NaX

ΜΟΡΙΑΚO ΚOΣΚΙΝΟ ΖΕOΛΙΘΟΣ NaX Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Επιστήμης & Τεχνολογίας Υλικών Εργαστήριο Χημείας Υλικών Γεράσιμος Αρματάς ΜΟΡΙΑΚO ΚOΣΚΙΝΟ ΖΕOΛΙΘΟΣ NaX ΖΕΟΛΙΘΟΙ Οι ζεόλιθοι (από το ζέω και λίθος) είναι μικροπορώδη, κρυσταλλικά

Διαβάστε περισσότερα

ΥΛΙΚΑ ΤΗΣ ΓΗΣ ΙI : Κρυσταλλοχημεία και Συστηματική των Ορυκτών

ΥΛΙΚΑ ΤΗΣ ΓΗΣ ΙI : Κρυσταλλοχημεία και Συστηματική των Ορυκτών ΥΛΙΚΑ ΤΗΣ ΓΗΣ ΙI : Κρυσταλλοχημεία και Συστηματική των Ορυκτών ΔΙΔΑΣΚΩΝ : Δ. ΠΑΠΟΥΛΗΣ Ακαδ. Έτος 2010-2011 5 η ΔΙΑΛΕΞΗ 02/11/10 ΤΕΚΤΟΠΥΡΙΤΙΚΑ ΟΡΥΚΤΑ (FRAMEWORK SILICATES) Συνέχεια.. ΤΕΚΤΟΠΥΡΙΤΙΚΑ ΟΡΥΚΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ (ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Π.Ε. ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ)

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ (ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Π.Ε. ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ) ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ (ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Π.Ε. ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ) ρ. Αριστοτέλης Παπαδόπουλος Γενικός /ντης Αγροτικής Έρευνας ΕΛ.Γ.Ο. «ΗΜΗΤΡΑ» ρ. Φραντζής Παπαδόπουλος Τακτικός Ερευνητής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΣΗ ΝΑΝΟΣΩΛΗΝΩΝ ΑΝΘΡΑΚΑ ΜΕΣΩ ΘΕΡΜΟΛΥΣΗΣ ΟΡΓΑΜΟΜΕΤΑΛΛΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΕ ΣΤΕΡΕΑ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ

ΣΥΝΘΕΣΗ ΝΑΝΟΣΩΛΗΝΩΝ ΑΝΘΡΑΚΑ ΜΕΣΩ ΘΕΡΜΟΛΥΣΗΣ ΟΡΓΑΜΟΜΕΤΑΛΛΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΕ ΣΤΕΡΕΑ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΝΑΝΟΣΩΛΗΝΩΝ ΑΝΘΡΑΚΑ ΜΕΣΩ ΘΕΡΜΟΛΥΣΗΣ ΟΡΓΑΜΟΜΕΤΑΛΛΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΕ ΣΤΕΡΕΑ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ Α.Μ. Νέτσου 1, Ε. Χουντουλέση 1, Μ.Περράκη 2, Α.Ντζιούνη 1, Κ. Κορδάτος 1 1 Σχολή Χημικών Μηχανικών, ΕΜΠ 2 Σχολή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΕΞΕΡΕΥΝΗΣΗΣ ΤΟΥ ΣΠΗΛΑΙΟΥ ΣΤΟ ΚΑΣΤΑΝΟΦΥΤΟ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΟΡΕΣΤΙΔΟΣ ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ

ΕΚΘΕΣΗ ΕΞΕΡΕΥΝΗΣΗΣ ΤΟΥ ΣΠΗΛΑΙΟΥ ΣΤΟ ΚΑΣΤΑΝΟΦΥΤΟ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΟΡΕΣΤΙΔΟΣ ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ ΕΚΘΕΣΗ ΕΞΕΡΕΥΝΗΣΗΣ ΤΟΥ ΣΠΗΛΑΙΙΟΥ ΣΤΟ ΚΑΣΤΑΝΟΦΥΤΟ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΟΡΕΣΤΙΙΔΟΣ ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2005 Μετά από πρόσκληση του Δημάρχου κ. Τοτονίδη Νίκο προς το Τοπικό Τμήμα Βόρειας Ελλάδας (ΤΟ.Τ.Β.Ε.) της Ελληνικής Σπηλαιολογικής

Διαβάστε περισσότερα

Μυτιλήνη 18/01/2017 ΓΙ Α ΤΙΣ ΧΗΜΙΚΕΣ & ΟΡΓΑΝΟΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΥΣ ΠΟΥ ΕΞΕΤΑΣΤΗΚΑΝ ΘΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΛΑΒΕΤΕ ΥΠΟΨΙΝ:

Μυτιλήνη 18/01/2017 ΓΙ Α ΤΙΣ ΧΗΜΙΚΕΣ & ΟΡΓΑΝΟΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΥΣ ΠΟΥ ΕΞΕΤΑΣΤΗΚΑΝ ΘΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΛΑΒΕΤΕ ΥΠΟΨΙΝ: ΨΑΡΩΝ Kαραντώνη 6, 800 ΜΥΤΙΛΗΝΗ Τηλ.: 225027333, Fax: 225063 / email: info@tedklesv gr Μυτιλήνη 8/0/207 ΔΗΜΟΣ: ΨΑΡΩΝ Σας ενημερώνουμε για την κατάσταση των δειγμάτων, όπως αυτή προκύπτει κατόπιν εργαστηριακών

Διαβάστε περισσότερα

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΚΕΡΑΜΙΚΩΝ. Χ. Κορδούλης

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΚΕΡΑΜΙΚΩΝ. Χ. Κορδούλης ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΚΕΡΑΜΙΚΩΝ Χ. Κορδούλης ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΥΛΙΚΑ Τα κεραμικά υλικά είναι ανόργανα µη μεταλλικά υλικά (ενώσεις μεταλλικών και μη μεταλλικών στοιχείων), τα οποία έχουν υποστεί θερμική κατεργασία

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 6η. Συμπλοκομετρικές Ογκομετρήσεις Σκληρότητα νερού. Εργαστήριο Χημείας Τμήμα ΔΕΑΠΤ Πανεπιστήμιο Πατρών

Άσκηση 6η. Συμπλοκομετρικές Ογκομετρήσεις Σκληρότητα νερού. Εργαστήριο Χημείας Τμήμα ΔΕΑΠΤ Πανεπιστήμιο Πατρών Άσκηση 6η Συμπλοκομετρικές Ογκομετρήσεις Σκληρότητα νερού Εργαστήριο Χημείας Τμήμα ΔΕΑΠΤ Πανεπιστήμιο Πατρών Ογκομετρικές Μέθοδοι Ανάλυσης Εξουδετέρωσης Οξυμετρία Ογκομετρικές μέθοδοι ανάλυσης Οξειδοαναγωγικές

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΔΡΑΝΩΝ ΥΛΙΚΩΝ: ΕΝΑ ΠΟΛΥΤΙΜΟ «ΕΡΓΑΛΕΙΟ» ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΕΠΙΛΟΓΗ ΤΩΝ ΑΔΡΑΝΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΑΠΟ ΚΑΘΕ ΧΡΗΣΤΗ

ΒΑΣΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΔΡΑΝΩΝ ΥΛΙΚΩΝ: ΕΝΑ ΠΟΛΥΤΙΜΟ «ΕΡΓΑΛΕΙΟ» ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΕΠΙΛΟΓΗ ΤΩΝ ΑΔΡΑΝΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΑΠΟ ΚΑΘΕ ΧΡΗΣΤΗ ΒΑΣΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΔΡΑΝΩΝ ΥΛΙΚΩΝ: ΕΝΑ ΠΟΛΥΤΙΜΟ «ΕΡΓΑΛΕΙΟ» ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΕΠΙΛΟΓΗ ΤΩΝ ΑΔΡΑΝΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΑΠΟ ΚΑΘΕ ΧΡΗΣΤΗ Δημήτριος Μπίτζιος Δρ. Κοιτασματολόγος, ΙΓΜΕ ΑΔΡΑΝΗ ΥΛΙΚΑ: ΥΛΙΚΑ ΠΟΥ ΔΕΝ ΕΠΙΦΕΡΟΥΝ ΧΗΜΙΚΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ποιότητα υπογείων υδάτων στην Ελεύθερη Αμμόχωστο

Ποιότητα υπογείων υδάτων στην Ελεύθερη Αμμόχωστο Ποιότητα υπογείων υδάτων στην Ελεύθερη Αμμόχωστο Περίπου εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού υπεραντλήθηκαν τα τελευταία πενήντα χρόνια από τον υδροφορέα μας. Μια ποσότητα δεκατρείς φορές περισσότερη από τη

Διαβάστε περισσότερα

Ποιότητα αρδευτικών πόρων της καλλιέργειας ελιάς (περίπτωση ΝΗΛΕΑΣ, 2011 και 2013)

Ποιότητα αρδευτικών πόρων της καλλιέργειας ελιάς (περίπτωση ΝΗΛΕΑΣ, 2011 και 2013) ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΕΘΟΔΟΥ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΑΠΟΤΥΠΩΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΑΕΙΦΟΡΑ ΑΓΡΟ- ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ: Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΕΛΑΙΩΝΑ Χρονική Διάρκεια: Οκτώβριος 2010 Ιούνιος 2014 Προϋπολογισμός:

Διαβάστε περισσότερα

E.E.4 Πειράματα σε κλίνες με κοκκώδες υλικό Διάρκεια: 12 μήνες Έναρξη: 4 ος μήνας- Λήξη 15 ος μήνας

E.E.4 Πειράματα σε κλίνες με κοκκώδες υλικό Διάρκεια: 12 μήνες Έναρξη: 4 ος μήνας- Λήξη 15 ος μήνας E.E.4 Πειράματα σε κλίνες με κοκκώδες υλικό Διάρκεια: 12 μήνες Έναρξη: 4 ος μήνας- Λήξη 15 ος μήνας Τίτλος Παραδοτέου: Πειράματα σε κλίνες άμμου Κατάσταση Παραδοτέου: Σε εξέλιξη 1 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην Ε.Ε.4 πραγματοποιήθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΤΡΟΓΕΝΕΤΙΚΑ ΟΡΥΚΤΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2010 ΥΠΟ ΕΙΓΜΑ ΣΩΣΤΩΝ ΑΠΑΝΤΗΣΕΩΝ

ΠΕΤΡΟΓΕΝΕΤΙΚΑ ΟΡΥΚΤΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2010 ΥΠΟ ΕΙΓΜΑ ΣΩΣΤΩΝ ΑΠΑΝΤΗΣΕΩΝ ΠΕΤΡΟΓΕΝΕΤΙΚΑ ΟΡΥΚΤΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2010 ΥΠΟ ΕΙΓΜΑ ΣΩΣΤΩΝ ΑΠΑΝΤΗΣΕΩΝ Θέμα 1: Επιλέξτε και απαντήστε σε 6 από τις ακόλουθες 10 ερωτήσεις (30 μονάδες) 1. Τι ονομάζουμε ευθύγραμμα ή γραμμικά πολωμένο φως; Ποια είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ 60 λεπτά. ΟΛΕΣ πένα με μπλε ή μαύρο μελάνι. οκτώ (8) σελίδες,

ΟΔΗΓΙΕΣ 60 λεπτά. ΟΛΕΣ πένα με μπλε ή μαύρο μελάνι. οκτώ (8) σελίδες, ΟΔΗΓΙΕΣ Η εξέταση έχει διάρκεια 60 λεπτά. Δεν επιτρέπεται να εγκαταλείψετε την αίθουσα εξέτασης πριν περάσει μισή ώρα από την ώρα έναρξης. Όλες α ερωτήσεις (σύνολο 40) είναι ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΡΓΑΝΟΙ ΡΥΠΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΔΕΣΜΕΥΣΗΣ ΚΥΡΙΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΔΕΣΜΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΔΑΦΟΣ

ΑΝΟΡΓΑΝΟΙ ΡΥΠΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΔΕΣΜΕΥΣΗΣ ΚΥΡΙΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΔΕΣΜΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΔΑΦΟΣ ΑΝΟΡΓΑΝΟΙ ΡΥΠΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΔΕΣΜΕΥΣΗΣ ΚΥΡΙΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΔΕΣΜΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΔΑΦΟΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΡΥΠΑΣΜΕΝΩΝ ΕΔΑΦΩΝ 2γ-1 ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΔΕΣΜΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΔΑΦΟΣ Μη ειδική προσρόφηση (ανταλλαγή ιόντων) Ειδική προσρόφηση

Διαβάστε περισσότερα

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ 32ης MARMINSTONE Θεσσαλονίκη 24 Φεβρουαρίου 2008

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ 32ης MARMINSTONE Θεσσαλονίκη 24 Φεβρουαρίου 2008 ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ 32ης MARMINSTONE Θεσσαλονίκη 24 Φεβρουαρίου 2008 ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΓΟΥ Γ ΚΠΣ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΙΓΜΕ 2003 2008: «Ολοκληρωμένη διαχείριση

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2013-14 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΤΑΞΗ :Γ ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΒΑΘΜΟΣ:.. ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 04/06/14 ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 2 ΩΡΕΣ (Βιολογία Χημεία) Αριθμός σελίδων γραπτού:7

Διαβάστε περισσότερα

Π ΕΤΡΟΛΟΓΙΑ Μ ΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΙ Μ ΕΤΑΜΟΡΦΩΜΕΝΩΝ Π ΕΤΡΩΜΑΤΩΝ ΑΣΚΗΣΗ 7

Π ΕΤΡΟΛΟΓΙΑ Μ ΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΙ Μ ΕΤΑΜΟΡΦΩΜΕΝΩΝ Π ΕΤΡΩΜΑΤΩΝ ΑΣΚΗΣΗ 7 Π ΕΤΡΟΛΟΓΙΑ Μ ΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΙ Μ ΕΤΑΜΟΡΦΩΜΕΝΩΝ Π ΕΤΡΩΜΑΤΩΝ ΑΣΚΗΣΗ 7 3 4 5 Κύριες συστασιακές κατηγορίες πετρωμάτων Συστασιακή κατηγορία Κυρίαρχα χημικά στοιχεία Πρωτόλιθος Σημαντικότερα ορυκτά Χαλαζιακά

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός της ολικής σκληρότητας νερού

Προσδιορισμός της ολικής σκληρότητας νερού Προσδιορισμός της ολικής σκληρότητας νερού Τα ανθρακικά και τα όξινα ανθρακικά άλατα αυτών των δύο μετάλλων (ασβέστιο και μαγνήσιο) αποτελούν την παροδική σκληρότητα του νερού. Η παροδική σκληρότητα ονομάζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ. 1. Αντικείµενο. 2.Περιγραφη Κτιριων Συγκροτήµατος. 2.Α. Κυρίως κτίριο 2.Α.1. Βορειοανατολική Όψη - Νοτιοδυτική Όψη

ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ. 1. Αντικείµενο. 2.Περιγραφη Κτιριων Συγκροτήµατος. 2.Α. Κυρίως κτίριο 2.Α.1. Βορειοανατολική Όψη - Νοτιοδυτική Όψη ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ 1. Αντικείµενο H µελέτη αφορά τις εργασίες αποκατάστασης όψεων και αφορούν τη στερέωση των µαρµάρων που είναι επενδεδυµένες οι εξωτερικές πλευρές του συγκροτήµατος. 2.Περιγραφη Κτιριων

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΚΡΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΠΕΤΡΩΜΑΤΩΝ

ΜΑΚΡΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΠΕΤΡΩΜΑΤΩΝ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ MΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΕΧΝ. ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ & Υ ΡΟΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΗΡΩΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ 9, 157 80 ΖΩΓΡΑΦΟΥ, ΑΘΗΝΑ NATIONAL TECHNICAL

Διαβάστε περισσότερα

«γεωλογικοί σχηματισμοί» όρια εδάφους και βράχου

«γεωλογικοί σχηματισμοί» όρια εδάφους και βράχου «γεωλογικοί σχηματισμοί» έδαφος (soil) είναι ένα φυσικό σύνολο ορυκτών κόκκων που μπορούν να διαχωριστούν με απλές μηχανικές μεθόδους (π.χ. ανακίνηση μέσα στο νερό) όρια εδάφους και βράχου όλα τα υπόλοιπα

Διαβάστε περισσότερα

5. Να βρείτε τον ατομικό αριθμό του 2ου μέλους της ομάδας των αλογόνων και να γράψετε την ηλεκτρονιακή δομή του.

5. Να βρείτε τον ατομικό αριθμό του 2ου μέλους της ομάδας των αλογόνων και να γράψετε την ηλεκτρονιακή δομή του. Ερωτήσεις στο 2o κεφάλαιο από τράπεζα θεμάτων 1. α) Ποιος είναι ο μέγιστος αριθμός ηλεκτρονίων που μπορεί να πάρει κάθε μία από τις στιβάδες: K, L, M, N. β) Ποιος είναι ο μέγιστος αριθμός ηλεκτρονίων που

Διαβάστε περισσότερα

Πρασινοσχιστόλιθος. Χλωρίτης. Επίδοτο

Πρασινοσχιστόλιθος. Χλωρίτης. Επίδοτο ΟΡΥΚΤΟΛΟΓΙΑ Πρασινοσχιστόλιθος Χλωρίτης Επίδοτο Γρανίτης Χαλαζίας Άστριος Ασβεστίτης Ασβεστόλιθος Αντικείμενο της Ορυκτολογίας Το αντικείμενο της Ορυκτολογίας είναι η μελέτη των φυσικών κρυσταλλικών σωμάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΧΗΜΙΚΕΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ ΑΡΙΑΔΝΗ ΑΡΓΥΡΑΚΗ

ΓΕΩΧΗΜΙΚΕΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ ΑΡΙΑΔΝΗ ΑΡΓΥΡΑΚΗ 1 ΓΕΩΧΗΜΙΚΕΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ ΑΡΙΑΔΝΗ ΑΡΓΥΡΑΚΗ 2 Γεωλογικός (Γεωχημικός) κύκλος ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 3 1. ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 2. ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ 3. ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΧΗΜΙΚΗΣ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗΣ 4. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Επιπτώσεις της διάθεσης απόβλητων ελαιοτριβείων στο έδαφος και στο περιβάλλον

Επιπτώσεις της διάθεσης απόβλητων ελαιοτριβείων στο έδαφος και στο περιβάλλον Επιπτώσεις της διάθεσης απόβλητων ελαιοτριβείων στο έδαφος και στο περιβάλλον Ευρωπαϊκό Έργο LIFE- Στρατηγικές για τη βελτίωση και προστασία tου εδάφους από τη διάθεση αποβλήτων ελαιοτριβείων στις Μεσογειακές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ-ΤΟΜΕΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΛΙΚΩΝ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ-ΤΟΜΕΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΛΙΚΩΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ-ΤΟΜΕΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΛΙΚΩΝ Γραπτό τεστ (συν-)αξιολόγησης στο μάθημα: «ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΣΤΗ ΜΕΛΕΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ 1.1 ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΙΣΟΤΟΠΩΝ

ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ 1.1 ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΙΣΟΤΟΠΩΝ ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΙΣΟΤΟΠΩΝ Τμήμα Χημικών Μηχανικών ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ 1.1 ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ Ιωάννα Δ. Αναστασοπούλου Βασιλική

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΚΥΚΚΟΥ ΠΑΦΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2010 2011 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2011 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ : Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΑΘΜΟΣ:.

ΛΥΚΕΙΟ ΚΥΚΚΟΥ ΠΑΦΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2010 2011 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2011 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ : Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΑΘΜΟΣ:. ΛΥΚΕΙΟ ΚΥΚΚΟΥ ΠΑΦΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2010 2011 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2011 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ : Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΑΘΜΟΣ:. ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 24.05.2011 ΧΡΟΝΟΣ : 10.30 12.30 ( Χημεία - Φυσιογνωστικά)

Διαβάστε περισσότερα

ΝΗΣΟΠΥΡΙΤΙΚΑ X 3 Y 2 (SiO 4 ) 3 (X=Mg,Fe,Mn,Ca) (Y=Al,Cr,Fe Y=Al,Cr,Fe) Κυβικό τα πόλωσης Σχισμός Γενικά άχρωμο, γκριζωπό. Υψηλό έως πολύ υψηλό θετικό. Ιδιόμορφες εξαπλευρικές ή οκταπλευρικές τομές. Aποστρογγυλεμένοι

Διαβάστε περισσότερα