Το βυζαντινό τέμπλο του ναού της Αγίας Θεοδώρας στην Άρτα

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Το βυζαντινό τέμπλο του ναού της Αγίας Θεοδώρας στην Άρτα"

Transcript

1 Το βυζαντινό τέμπλο του ναού της Αγίας Θεοδώρας στην Άρτα Βαρβάρα ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ Περίοδος Δ', Τόμος ΚΘ' (2008) Σελ ΑΘΗΝΑ 2008

2 Βαρβάρα Ν. Παπαδοπούλου ΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΤΕΜΠΛΟ ΤΟΥ ΝΑΟΥ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΘΕΟΔΩΡΑΣ ΣΤΗΝ ΑΡΤΑ Vy ναός της Αγίας Θεοδώρας, καθολικό άλλοτε μονής, βρίσκεται στο κέντρο περίπου της Άρτας. Είναι αφιερωμένος στην αγία Θεοδώρα, κόρη του σεβαστοκράτορα Ιωάννη Πετραλείφα και σύζυγο του δεσπότη Μιχαήλ Β' Κομνηνού Δούκα 1. Έχει κτισθεί στον τύπο της τρίκλιτης ξυλόστεγης βασιλικής, έχει τρεις ημιεξαγωνικές αψίδες ανατολικά 2 και η ανέγερση του τοποθετείται από τον Α. Ορλάνδο «σέ χρόνους πολύ αρχαιότερους τοΰ 13ου αιώνος» 3. Στα μέσα περίπου ή κατ' άλλους στο τρίτο τέταρτο του 13ου αιώνα, στη δυτική πλευρά του ναού προστέθηκε τριμερής καμαροσκέπαστος νάρθηκας, στο κέντρο του οποίου υψώνεται χαμηλός τρούλος. Την ίδια περίπου εποχή προστέθηκαν στην ανατολική και τη δυτική πλευρά τα αετώματα του ναού 4, ενώ στα τέλη του 13ου ή τις αρχές του 14ου αιώνα ανοιχτή στοά, από την οποία σήμερα σώζεται μόνο το τμήμα της νότιας πλευράς, περιέβαλλε τις τρεις πλευρές του νάρθηκα και τμήμα της βόρειας και της νότιας πλευράς του κυρίως ναού. Το βυζαντινό τέμπλου του ναού είναι γνωστό από παλαιότερες μελέτες 5 και τη σχεδιαστική αναπαράσταση 6 του Α. Ορλάνδου. Τα περισσότερα γλυπτά, που με ασφάλεια μπορούν να αποδοθούν σε αυτό, φυλάσσονται σήμερα, ενώ άλλα είναι εντοιχισμένα στο ναό. Στα πλαίσια της μελέτης μας για τη βυζαντινή γλυπτική της Ηπείρου 7 προέκυψαν νέα στοιχεία, τα οποία σε συνδυασμό με τα ανάγλυφα που βρέθηκαν κατά τη διάρκεια των πρόσφατων εργασιών που έγιναν στο ναό 8, τροποποιούν την πρόταση του Ορλάνδου. Με βάση τα στοιχεία αυτά, που πιστεύουμε ότι παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον, προτείνεται μια νέα γραφική αναπαράσταση του τέμπλου του ναού, που διευκρινίζει σαφέστερα την αρχική μορφή του 9. Πριν από την προσπάθεια σύνθεσης του τέμπλου και τεκμηρίωσης της νέας πρότασης μας, δίδεται κατάλογος των ανάγλυφων μελών, που με βεβαιότητα προέρχονται από αυτό, καθώς και αναλυτική περιγραφή τους. 1 Η Θεοδώρα μετά το θάνατο του συζύγου της πέρασε ως μοναχή τα τελευταία χρόνια της ζωής της στη μονή, που ήταν αρχικά αφιερωμένη στον Άγιο Γεώργιο, την οποία και ανακαίνισε. Για το βίο της αγίας βλ. PG 127, και Δ. Γιάννουλη, Η Αγία Θεοδώρα, η βασίλισσα της Άρτας, Άρτα Για το ναό γενικά βλ. Α. Κ. Ορλάνδος, «Ή Άγια Θεοδώρα της 'Άρτης», ΑΒΜΕ Β' (1936), (στο εξής: «Αγία Θεοδώρα Άρτης»). Κ. Τσουρής, Ό κεραμοπλαστικός διάκοσμος των υστεροβυζαντινών μνημείων της βορειοδυτικής Ελλάδος, Καβάλα 1988, 21-23, 187 (στο εξής: Ό κεραμοπλαστικός διάκοσμος). Β. Παπαδοπούλου, Η βυζαντινή Άρτα και τα μνημεία της, Αθήνα 2002,45-55 (στο εξής: Βυζαντινή Άρτα). 3 Ορλάνδος, «Αγία Θεοδώρα Άρτης», 96. Η μεσοβυζαντινή φάση του μνημείου δεν έχει ακόμη μελετηθεί επαρκώς. 4 Γ. Βελένης, Ερμηνεία του εξωτερικού διακόσμου στη βυζαντινή αρχιτεκτονική, Θεσσαλονίκη 1984, Κατά τον Κ. Τσουρή τα αετώματα του ναού προστέθηκαν πριν από την ανέγερση του νάρθηκα, βλ. Τσουρής, Ό κεραμοπλαστικός διάκοσμος, Α. Κ. Ορλάνδος, «Τό τέμπλον της Αγίας Θεοδώρας Άρτης», ΕΕΒΣ ΑΘ'-Μ' ( ), (στο εξής: «Το τέμπλον της Αγίας Θεοδώρας»). Ο ίδιος, «"Εν ακόμη επιπεδόγλυφον άπό την Άρταν», ΔΧΑΕ Ζ' ( ), Ορλάνδος, «Το τέμπλον της Αγίας Θεοδώρας», 477, εικ. 1.0 Ορλάνδος επιχείρησε τη σχεδιαστική αναπαράσταση μόνο του κεντρικού τμήματος του τέμπλου. 7 Β. Παπαδοπούλου, Τα βυζαντινά γλυπτά της Ηπείρου (11ος- 15ος αι.), υπό έκδοση. 8 Αναστηλωτικές εργασίες έγιναν κατά τα έτη , παράλληλα με τις εργασίες συντήρησης των τοιχογραφιών του ναού, την επίβλεψη των οποίων είχε η γράφουσα. 9 Η αποτύπωση των γλυπτών του τέμπλου και η σχεδίαση της πρότασης αποκατάστασης του έγιναν από το γραφείο αρχιτεκτονικών μελετών «Στ. Μαμαλούκος και Α. Καμπόλη-Μαμαλούκου και Συνεργάτες», στα πλαίσια της αποκατάστασης του βυζαντινού τέμπλου του ναού της Αγίας Θεοδώρας, που τους ανατέθηκε από την Ιερά Μητρόπολη Άρτης. Ευχαριστώ και από τη θέση αυτή το Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Άρτης κ.κ. Ιγνάτιο, τον πρωτοσύγκελλο της ίδιας Μητρόπολης π. Θεολόγο Ντούβαλη, για την άδεια δημοσίευσης των σχεδίων της μελέτης. Επίσης ευχαριστώ τον αρχιτέκτονα κ. Σταύρο Μαμαλούκο για τη συνεργασία που είχαμε, η οποία μου έδωσε την ευκαιρία να τεκμηριώσω τις απόψεις μου. 233

3 / ΒΑΡΒΑΡΑ Ν. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ 1. Επιστύλιο (Εικ. 1) Προέλευση: Ναός Αγίας Θεοδώρας Άρτας. Φυλάσσεται (αριθ. καταγρ. 62). Ύψ. 0,22, μέγ. σωζ. μήκ. 1,30, μέγ. σωζ. πλ. 0,25 μ. Χρονολόγηση: 11ος αι. Είναι ακρωτηριασμένο στα δύο άκρα του. Διατηρείται σε σχετικά καλή κατάσταση, αν και ένα μεγάλο μέρος της πίσω πλευράς του έχει κοπεί μεταγενέστερα με πριόνι. Η επάνω επιφάνεια είναι αδρά λαξευμένη με χοντρό βελόνι και φέρει κατά τόπους ορθογώνιες και κυκλικές οπές, καθώς και μικρές αυλακώσεις. Στο κάτω μέρος της λοξότμητης όψης του υπάρχουν επίσης τρεις οπές, μία από τις οποίες διατηρεί ίχνη μολύβδου από τη μεταγενέστερη πιθανώς χρήση του ανάγλυφου 10. Την κύρια, ελαφρά λοξότμητη, όψη του επιστυλίου διατρέχει σειρά από ανάγλυφους κύκλους εναλλασσόμενους με τετράγωνα, τα περιγράμματα των οποίων σχηματίζονται με τριμερείς ταινίες και συνδέονται μεταξύ τους με κόμβους. Στους κύκλους εγγράφονται πολύφυλλοι ρόδακες, ενώ τα τετράγωνα περιλαμβάνουν αστεροειδή κοσμήματα, τα οποία φέρουν στο κέντρο εναλλάξ μικρούς ισοσκελείς σταυρούς (τύπου Μάλτας) ή αστεροειδή κοσμήματα. Σε κύκλο εγγράφεται επίσης μεγάλο έξεργο κομβίο με εξάφυλλο ρόδακα. Ο διάκοσμος του επιστυλίου ορίζεται στο επάνω μέρος από λεπτή ταινία. Ανάγλυφο διάκοσμο φέρει και η κάτω επιφάνεια. Σε μεγάλο ορθογώνιο, λαξευμένο εν εσοχή, εναλλάσσονται δύο μεγάλα ανάγλυφα συμπλεκόμενα ρομβοειδή διάχωρα σχηματίζοντας στο σημείο που συμπλέκονται μικρότερο ρόμβο, στο εσωτερικό του οποίου εγγράφεται μικρός σταυρός. Τα ρομβοειδή διάχωρα σχηματίζονται με διπλή ταινία και φέρουν στις εσωτερικές γωνίες τους αριστερά και δεξιά από δύο κύκλους. Στο εσωτερικό των ρομβοειδών διαχώρων ένας μεγάλος κύκλος, στον οποίο εγγράφεται εξάφυλλος ρόδακας με οξύληκτα φύλλα. Δύο μικρά κρινάνθεμα με μακρύ διχαλωτό στέλεχος κοσμούν δεξιά και αριστερά τους κύκλους με τους ρόδακες. Ο διάκοσμος του ανάγλυφου είναι γεωμετρικός. Η από- Εικ. 1. Επιστύλιο αριθ. κατ. 1. δόση των επιμέρους θεμάτων, όπως π.χ. οι ρόδακες και οι ρόμβοι, παρουσιάζει αρκετές ομοιότητες με αυτά που κοσμούν τα ανάγλυφα αριθ. κατ. 2 και 3, επίσης από την Αγία Θεοδώρα, με τα οποία κατά την άποψη μας συνανήκει.τα ρομβοειδή διάχωρα με τους συμπληρωματικούς κύκλους στις πλάγιες γωνίες και ο μικρότερος ρόμβος με το σταυρό στο κέντρο είναι θέματα που απαντώνται επίσης στα δύο επιστύλια, αλλά και στην κάτω επιφάνεια του επιστυλίου αριθ. κατ. 4, το οποίο είναι εντοιχισμένο στη νότια είσοδο του νάρθηκα της Αγίας Θεοδώρας. Ο έξεργος ρόδακας-κομβίο έχει το παράλληλο του σε κιονόκρανο του τέμπλου στο ναό της Παναγίας στον Όσιο Λουκά 11, ενώ οι εγγεγραμμένοι πολύφυλλοι ρόδακες στην κάτω επιφάνεια παρουσιάζουν ομοιότητα με ρόδακα σε ανάγλυφη πλάκα από τη Δράμεση Θεσπρωτίας, σήμερα στο Βυζαντινό Μουσείο Ιωαννίνων Επιστύλιο (τμήμα) (Εικ. 2) Προέλευση: Ναός Αγίας Θεοδώρας Άρτας. Φυλάσσεται (αριθ. καταγρ. 64). Ύψ. 0,22, μέγ. σωζ. μήκ. 1,28, μέγ. σωζ. πλ. 0,25 μ. Χρονολόγηση: 11ος αι. Συνανήκει με τα αριθ. 1 και 3 του καταλόγου, αν και δεν συνδέονται άμεσα. Είναι ακρωτηριασμένο στα δύο 10 Σύμφωνα με το βιβλίο καταγραφής της Αρχαιολογικής Συλλογής της Παρηγορήτισσας το επιστύλιο αποτοιχίστηκε από το τέμπλο της Αγίας Θεοδώρας το 1951 (βλ. και υποσημ. 13). 11 Λ. Μπούρα, Ο γλυπτός διάκοσμος τον ναού της Παναγίας στο μοναστήρι τον Οσίον Λονκά, Αθήνα 1980, εικ Π. Λ. Βοκοτόπουλος, ΑΔ 31 (1976), Χρονικά, 210, πίν

4 ΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΤΕΜΠΛΟ ΤΟΥ ΝΑΟΥ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΘΕΟΔΩΡΑΣ ΣΤΗΝ ΑΡΤΑ Είκ. 2. Επιστύλιο αριθ. κατ. 2. άκρα και πριονισμένο σε όλο το μήκος της πίσω πλευράς του. Φέρει πανομοιότυπο διάκοσμο με αυτόν του επιστυλίου που εξετάσαμε παραπάνω. Ο διάκοσμος του χαρακτηρίζεται από γεωμετρική συμμετρία, που διακρίνεται στο θεματολόγιο των γλυπτών του 11ου- 12ου αιώνα. 3. Επιστύλιο (Εικ. 3) Προέλευση: Ναός Αγίας Θεοδώρας Άρτας. Φυλάσσεται (αριθ. καταγρ. 63). Υλικό: Μάρμαρο λευκό. Ύψ. 0,22, μεγ. σωζ. μήκ. 1,08, μεγ. σωζ. πλ. 0,24 μ. Χρονολόγηση: 11ος αι. Τμήμα μαρμάρινου επιστυλίου, σε σχετικά καλή κατάσταση διατήρησης. Είναι αποθραυσμένο στα δύο άκρα και έχει κοπεί με πριόνι σε όλο το μήκος της πίσω πλευράς του. Συνανήκει με τα αριθ. κατ. 1 και 2 13, αν και δεν συνδέεται άμεσα, και αποτελούσε το κεντρικό τμήμα ενός μεγάλων διαστάσεων επιστυλίου, το οποίο ξεπερνούσε σε μήκος τα 3,90 μ. Η κύρια όψη του είναι λοξότμητη. Φέρει στον άξονα έξεργο αστεροειδές διάτρητο κομβίο, με μικρό σταυρό στο κέντρο. Το κομβίο σχηματίζεται με διπλή ταινία και περιβάλλεται από τρεις ανάγλυφους, ομόκεντρους κύκλους σε χαμηλότερο ανάγλυφο. Στο κάτω μέρος του κύκλου μεγάλη οπή με ίχνη μολύβδου. Δεξιά και αριστερά του κομβίου είναι λαξευμένα δύο τόξα, τα οποία στηρίζονται σε κίονες με βαθμιδωτές βάσεις και κιονόκρανα διακοσμημένα με τρίφυλλα. Μέσα στο τόξο αριστερά αετός με ανοιχτές τις φτερούγες του και το κεφάλι στραμμένο αριστερά. Ο αετός έχει αποδοθεί φυσιοκρατικά. Το τόξο δεξιά κοσμείται με αλυσιδωτό πλοχμό και περιβάλλει ανθεμοειδές κόσμημα, το οποίο δημιουργεί, ίσως σκόπιμα, την ψευδαίσθηση ότι πρόκειται για δικέφαλο αετό. Δεξιά και αριστερά των τόξων δύο μεγάλοι αλυσιδωτοί σταυροί με θηλιές που προεξέχουν στις άκρες των κεραιών. Μικρές οπές από τρυπάνι διανθίζουν το διάκοσμο των σταυρών. Στο αριστερό τμήμα σώζεται το μεγαλύτερο μέρος πολύφυλλου ρόδακα που εγγράφεται σε ομόκεντρους κύκλους. Παρόμοιο θέμα φαίνεται ότι υπήρχε και στη δεξιά πλευρά, από το οποίο σώζεται τμήμα. Η παράσταση ορίζεται επάνω και κάτω από έξεργη ταινία. Το ανάγλυφο είναι χαμηλό και έχει λαξευθεί σε εσοχή. Διακοσμημένη είναι και η κάτω όψη του επιστυλίου. Στον άξονα δύο τετράγωνα με καμπύλες πλευρές συμπλέκονται σχηματίζοντας μεγάλο αστεροειδές κόσμημα, στο κέντρο του οποίου εγγράφεται σταυρός με πεπλατυσμένες κεραίες (τύπου Μάλτας). Δεξιά και αριστερά δύο μεγάλοι πολύφυλλοι ρόδακες εγγράφονται σε κύκλους. Τα φύλλα τους διαμορφώνονται εναλλάξ οξύληκτα και καμπύλα. Το ανάγλυφο στους ρόδακες Είκ. 3. Επιστνλιο αριθ. κατ Σύμφωνα με το βιβλίο καταγραφής του αρχαιολογικού υλικού που φυλάσσεται στη Συλλογή της Παρηγορήτισσας, και τα τρία τμήματα επιστυλίου αποτοιχίστηκαν από το νεότερο τέμπλο της Αγίας Θεοδώρας το

5 ΒΑΡΒΑΡΑ Ν. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ Εικ. 4. Γωνιαίο τμήμα επιστυλίου αριθ. κατ. αποδίδεται επίσης σε εσοχή. Στα άκρα του επιστυλίου η ακόσμητη επιφάνεια υποδηλώνει τις θέσεις στήριξης του στους κιονίσκους του τέμπλου. Η επεξεργασία του ανάγλυφου είναι καλή, αλλά με μικρή σχεδιαστική αδυναμία, κυρίως στη σύνθεση του διακόσμου (π.χ. οι δυσαναλογίες στους αλυσιδωτούς σταυρούς). Αντίθετα, σε μεμονωμένα θέματα, όπως στον αετό, ο καλλιτέχνης δείχνει ιδιαίτερη επιμέλεια. Η απόδοση των ροδάκων παρουσιάζει ομοιότητες με τους ρόδακες που κοσμούν το κάτω μέρος του επιστυλίου, το οποίο είναι εντοιχισμένο στον τοίχο της πρόθεσης της Αγίας Θεοδώρας, ενώ οι πλεκτοί σταυροί βρίσκουν το πλησιέστερο παράλληλο τους στους σταυρούς που κοσμούν τα κιονόκρανα από την ερειπωμένη βασιλική στη Γλυκή Θεσπρωτίας, σήμερα στο Βυζαντινό Μουσείο Ιωαννίνων. Τόσο το χαμηλό ανάγλυφο, όσο κυρίως το διακοσμητικό θεματολόγιο, βρίσκονται στα πλαίσια της τέχνης του 11ου αιώνα, εποχή κατά την οποία θα πρέπει να χρονολογηθεί το επιστύλιο που εξετάζουμε. 4. Επιστύλιο (Εικ. 4) Προέλευση: Ναός Αγίας Θεοδώρας Άρτας. Είναι εντοιχισμένο στο νεότερο τοίχο της πρόθεσης στο ναό της Αγίας Θεοδώρας (αποτελεί τον αριστερό σταθμό της θύρας). Ύψ. 0,16-0,14 μ. (παρουσιάζει ελαφρά μείωση στο κέντρο), μέγ. σωζ. μήκ. 1,03, πλ. 0,22 μ. Χρονολόγηση: 11ος αι. Δεξιό γωνιαίο τμήμα επιστυλίου τέμπλου σε μέτρια κατάσταση διατήρησης 14. Η ελαφρά λοξότμητη όψη του κοσμείται με σειρά κύκλων που εναλλάσσονται με τετράγωνα και ενώνονται μεταξύ τους με κόμβους. Οι κύκλοι και τα τετράγωνα διαμορφώνονται με διπλές ταινίες και στο εσωτερικό τους είναι λαξευμένοι από ένας πολύφυλλος ρόδακας. Μέσα στο ακραίο δεξιά τετράγωνο ισοσκελής σταυρός σε κύκλο. Ακολουθεί ανεξάρτητο ρομβοειδές κόσμημα με τέσσερις κύκλους στις γωνίες και ρόδακα εσωτερικά. Το άκρο του επιστυλίου κοσμούν επίσης μεγάλος ρόδακας, στο εσωτερικό του οποίου διαμορφώνεται ισοσκελής σταυρός και, τέλος, ένα πτηνό σε κατατομή, που βαδίζει προς τα αριστερά. Τα παραπάνω διακοσμητικά θέματα ορίζονται επάνω και κάτω από λεπτή ακόσμητη ταινία. Η κάτω πλευρά του επιστυλίου κοσμείται με μεγάλα μεμονωμένα κοσμήματα. Δεξιά είναι λαξευμένος μεγάλος εσώγλυφος ρόδακας με οξύληκτα και καμπυλόσχημα εναλλάξ πέταλα. Ακολουθεί ορθογώνιο διάχωρο, αδρά δουλεμένο (όπου εδραζόταν ο κιονίσκος του τέμπλου που στήριζε το επιστύλιο) και ένα δεύτερο ορθογώνιο με πολύπλοκο γεωμετρικό κόσμημα, εν εσοχή. Πρόκειται για μεγάλο ρόμβο, με μικρές θηλιές στις πλάγιες γωνίες, που ενώνονται μεταξύ τους με δύο διαγώνιες ταινίες και σχηματίζουν στην εσωτερική του επιφάνεια τέσσερις μικρότερους ρόμβους. Οι θηλιές στις γωνίες έχουν έξεργο οφθαλμό, ενώ οι μικροί ρόμβοι φέρουν εσωτερικά έξεργους σταυρούς. Σύμφωνα με τον Α. Ορλάνδο το επιστύλιο προέρχεται από το βυζαντινό τέμπλο του ναού της Αγίας Θεοδώρας. Θεωρούμε ότι θα πρέπει να τοποθετηθεί στο τέμπλο του διακονικού. 5. Επιστύλιο (Εικ. 5) Προέλευση: Ναός Αγίας Θεοδώρας Αρτας. Ύψ. 0,16-0,14 μ. (παρουσιάζει ελαφρά μείωση στο κέντρο), μέγ. σωζ. μήκ. 1,03, πλ. 0,23 μ. Χρονολόγηση: 11ος αι. Συνανήκει με το ανάγλυφο που εξετάσαμε παραπάνω 15. Είναι ακρωτηριασμένο στα δύο άκρα του, ωστόσο σώζε- 14 Ορλάνδος, «Αγία Θεοδώρα Άρτης», , εικ ίδιος, «Το τέμπλον της Αγίας Θεοδώρας», C. Vanderheyde, La sculpture architecturale byzantine dans le thème de Nikopolis du Xe au début du XHIe siècle (Epire, Étolie et Sud de l'albanie), BCH, Suppl. 45,2005,39, αριθ. 42, εικ. 39a-b (στο εξής: La sculpture architecturale). 15 Ορλάνδος, «Αγία Θεοδώρα της Άρτης», ίδιος, «Το τέμπλον της Αγίας Θεοδώρας», Vanderheyde, La sculpture architecturale, 39, αριθ. 41, εικ. 38a-b. 236

6 ΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΤΕΜΠΛΟ ΤΟΥ ΝΑΟΥ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΘΕΟΔΩΡΑΣ ΣΤΗΝ ΑΡΤΑ f ' j m Γ" '"r -jm :^3r IP Είκ. 5. Επιστύλιο αριθ. κατ. 5. ffnàwr Λ-^^ %lu^flh0 ται σε σχετικά καλή κατάσταση. Σήμερα είναι εντοιχισμένο στο ναό της Αγίας Θεοδώρας και αποτελεί το δεξιό σταθμό της θύρας της πρόθεσης. Η κύρια, ελαφρά λοξότμητη όψη του φέρει σχεδόν πανομοιότυπο διάκοσμο με το τμήμα επιστυλίου που εξετάσαμε παραπάνω (αριθ. κατ. 4) λείπει, ωστόσο, το πτηνό στο αριστερό άκρο. Δεξιά υπάρχει πλεκτός σταυρός, ο οποίος αποτελούσε το κεντρικό στοιχείο του επιστυλίου. Στην κάτω πλευρά το μεγάλο εσώγλυφο ρόδακα αριστερά, ακολουθεί ακόσμητη επιφάνεια και ορθογώνιο διάχωρο με εσώγλυφο ρόμβο. Ο ρόμβος φέρει θηλιές στις πλευρικές γωνίες, που ενώνονται ανά δύο με καμπυλούμενες εσωτερικά ταινίες. Στο δεξιό άκρο του επιστυλίου, που αντιστοιχεί στο κεντρικό σημείο του τέμπλου, διαμορφώνεται τετράγωνο διάχωρο, στο οποίο εγγράφονται τρεις ομόκεντοι κύκλοι. Στο εσωτερικό του σχηματίζεται αστεροειδές κόσμημα από συμπλεκόμενα τετράγωνα με καμπύλες πλευρές, στο κέντρο των οποίων υπάρχει μικρός ρόδακας. Ενδιαφέρον παρουσιάζει η λάξευση των μικρών ροδάκων, οι οποίοι αποδίδονται είτε με έξεργα τριγωνικά πέταλα είτε με κοίλα πέταλα που έχουν καμπυλωμένα άκρα και έκτυπο κέντρο. Υλικό: Μάρμαρο λευκό. Ύψ. 0,14, μέγ. σωζ. μήκ. 1,24, πλ. κάτω πλευράς 0,30 μ. Χρονολόγηση: 11ος αι. Έχει χρησιμοποιηθεί ως υπέρθυρο της βόρειας εισόδου στο νάρθηκα της Αγίας Θεοδώρας. Είναι αποθραυσμένο στο δεξιό άκρο του. Η επιφάνεια της κάτω πλευράς είναι αδρά δουλεμένη. Σε σημείο του δεξιού άκρου του, που αντιστοιχούσε πιθανώς στον άξονα του (επομένως το επιστύλιο είχε μήκος 2,50 μ.), υπάρχει λαξευμένο έγκοιλο ορθογώνιο με ανάγλυφο ρόμβο, που σώζεται κατά το ήμισυ. Ο ρόμβος διαμορφώνεται με τρεις ταινίες, οι οποίες στη γωνία του σχηματίζουν δύο θηλιές. Το θέμα είναι σχεδόν όμοιο με αυτό που κοσμεί και το επιστύλιο αριθ. κατ. 4, επίσης εντοιχισμένο στο ίδιο μνημείο. Η όψη του μετώπου του αρχιτεκτονικού μέλους είναι λοξότμητη. Λεπτή ταινία πλ. 0,04 μ. ορίζει το διάκοσμο στο επάνω μέρος. Στο αριστερό τμήμα του πέντε κύκλοι ενωμένοι κατά το σύστημα των σηρικών τροχών και με περίγραμμα που ορίζει ταινία λαξευμένη με κοίλη γλυφή. Η ταινία συμπλέκεται στα σημεία επαφής των κύκλων και στο κάτω μέρος τους 16. Το εσωτερικό κάθε κύκλου καλύπτεται από μικρά τρίφυλλα, με εξαίρεση τον πέμπτο κύκλο, στον οποίο εγγράφεται ένσταυρος ρόδακας (ισοσκελής σταυρός, στις γωνίες των κεραιών του οποίου σχηματίζονται τα πέταλα τετράφυλλου ρόδακα). 6. Επιστύλιο (Εικ. 6) Προέλευση: Άγνωστη. Είναι εντοιχισμένο σε δεύτερη χρήση στο ναό της Αγίας Θεοδώρας στην Άρτα. Είκ. 6. Επιστύλιο αριθ. κατ Πρβλ. το διάκοσμο κοσμήτη επάνω από τη δυτική θύρα του εσωνάρθηκα στη μονή Σαγματά,Σ. Βογιατζής, «Ο γλυπτός διάκοσμος της Μονής Σαγματά στη Βοιωτία», ΑΔ ( ), Μελέτες, πίν. 133γ. 237

7 ΒΑΡΒΑΡΑ Ν. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ Εικ. 7. Πεσσίσκοι αριθ. κατ. 7, 8 και 9. Το κύριο διακοσμητικό θέμα του δεξιού, σωζόμενου τμήματος του επιστυλίου αποτελεί σειρά επτάφυλλων ανθεμίων, όρθιων και ανεστραμμένων, με συμπαγή φύλλα, τα οποία συγκλίνουν ή αποκλίνουν εναλλάξ προς το κεντρικό. Οι σπείρες στη βάση των ανθεμίων έχουν χάσει την αρχική τους διαμόρφωση, έχουν επιμηκυνθεί και σχηματίζουν καμπύλα διάχωρα, στα οποία εγγράφονται τα ανθέμια και συνδέονται μεταξύ τους σε ένα ενιαίο σύνολο. 7. Πεσσίσκος (Εικ. 7α) Προέλευση: Ναός Αγίας Θεοδώρας, Άρτα. Φυλάσσεται (αριθ. καταγρ. 65α). Μέγ. σωζ. ύψ. 0,34, πλ. 0,20, πάχ. 0,14 μ. Τμήμα θυραίου πεσσίσκου τέμπλου, με συμφυή παραστάτη στην αριστερή πλευρά 17. Είναι ακρωτηριασμένο στα δύο άκρα του. Στη μία όψη φέρει επιπεδόγλυφο διάκοσμο, ενώ οι άλλες πλευρές είναι επίπεδες και καλά λειασμένες. Κοσμείται με σηρικούς τροχούς σε κατακόρυφη διάταξη, που κομβώνονται με ακόσμητους οφθαλμούς και συμπλέκονται με δύο παράλληλες, κατά μήκος κυματοειδείς ταινίες 18. Ο διάκοσμος ορίζεται δεξιά και αριστερά από λεπτή ταινία. Στο βάθος του ανάγλυφου ίχνη πράσινης και κόκκινης κηρομαστίχης. Το ανάγλυφο συνανήκει με τα λοιπά τμήματα πεσσίσκων του καταλόγου μας, χωρίς να συνδέονται μεταξύ τους. 8. Πεσσίσκος με συμφυή κιονίσκο (Εικ. 7β) Προέλευση: Ναός Αγίας Θεοδώρας, Άρτα. Φυλάσσεται (αριθ. καταγρ. 65β). Μέγ. σωζ. ύψ. 0,43, πλ. 0,15, πάχ. 0,15 μ. Τμήμα αριστερού θυραίου πεσσίσκου τέμπλου με συμφυή οκτάπλευρο κιονίσκο 19. Είναι ακρωτηριασμένο στα δύο άκρα του. Στη μία πλευρά υπήρχε συμφυής παραστάτης, από τον οποίο σώζονται λιγοστά ίχνη, καθώς έχει απολαξευθεί. Στη μία πλάγια πλευρά του κιονίσκου τετράγωνη οπή σύμφυσης. Ο πεσσίσκος κοσμείται μόνο στην κύρια όψη του, ενώ οι υπόλοιπες πλευρές του είναι καλά λειασμένες. Από το διάκοσμο σώζεται κύκλος, που συμπλέκεται με ημικύκλια. Πρόκειται για την αρχή του διακοσμητικού θέματος σηρικών τροχών, που συμπλέκονται με δύο παράλληλες κυματοειδείς ταινίες, όπως προκύπτει από το διάκοσμο του πεσσίσκου αριθ. κατ. 7, με τον οποίο πιθανότατα συνανήκε. Στις τέσσερις γωνίες του πεσσίσκου και στο σημείο όπου εδράζεται ο οκταγωνικός κιονίσκος, προβάλλουν τέσσερα βαλανόσχημα έξεργα στοιχεία. Ο ανάγλυφος διάκοσμος του πεσσίσκου έχει αποδοθεί με την επιπεδόγλυφη τεχνική. Το βάθος είναι ανώμαλα λαξευμένο και σώζει ίχνη κόκκινης κηρομαστίχης. 9. Πεσσίσκος με συμφυή κιονίσκο (Εικ. 7γ) Προέλευση: Ναός Αγίας Θεοδώρας, Άρτα. Φυλάσσεται (αριθ. καταγρ. 1095). Μέγ. σωζ. ύψ. 0,34, πλ. 0,15, πάχ. 0,15 μ. 17 Ορλάνδος, «Αγία Θεοδώρα Άρτης», Ο Ορλάνδος στην αποτύπωση του πεσσίσκου αποδίδει τις κυματοειδείς αυτές ταινίες ως ημικύκλια. 19 Ορλάνδος, «Το τέμπλον της Αγίας Θεοδώρας»,

8 / TO Bì ΝΤΙΝΟ ΤΕΜΠΛΟ ΤΟΥ ΝΑΟΥ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΘΕΟΔΩΡΑΣ ΣΤΗΝ ΑΡΤΑ Τμήμα πεσσίσκου με συμφυή παραστάτη ορθογώνιας διατομής στην αριστερή πλευρά. Στο επάνω μέρος σώζονται λείψανα οκταγωνικού συμφυούς κιονίσκου. Στο σημείο συνένωσης τους λαξεύονται τέσσερα έξεργα βαλανόσχημα στοιχεία. Στην αριστερή πλευρά και στο πίσω μέρος του παραστάτη υπάρχει τόρμος γόμφου με λείψανα μολύβδινου συνδέσμου. Η κύρια όψη του πεσσίσκου φέρει διάκοσμο πανομοιότυπο με αυτόν του πεσσίσκου αριθ. κατ. 7, με τον οποίο πιθανότατα συνανήκε. Το ανάγλυφο εντοπίστηκε πρόσφατα κατά τη διάρκεια στερεωτικών εργασιών στο ναό της Αγίας Θεοδώρας. 10. Πεσσίσκος Προέλευση: Ναός Αγίας Θεοδώρας, Άρτα. Μεγ. σωζ. ύψ. 0,73, πλ. 0,14, πάχ. 0,15 μ. Ο πεσσίσκος 20 είναι ενσωματωμένος στον τάφο της αγίας Θεοδώρας. Τοποθετήθηκε εκεί μετά τη μετασκευή του τάφου και την ανακομιδή των λειψάνων της αγίας 21. Είναι αποθραυσμένος στο επάνω άκρο του (η βάση και το κιονόκρανο είναι μεταγενέστερες προσθήκες) και διατηρείται σε σχετικά καλή κατάσταση. Φέρει επιπεδόγλυφο διάκοσμο στις τρεις, ορατές σήμερα, πλευρές του, που είναι πανομοιότυπος με αυτόν των πεσσίσκων αριθ. κατ Δεν σώζονται ίχνη κηρομαστίχης. 11. Θωράκιο Προέλευση: Ναός Αγίας Θεοδώρας, Άρτα. Φυλάσσεται (αριθ. καταγρ. 58). Μέγ. σωζ. ύψ. 0,58, πλ. 0,80, πάχ. 0,08 μ. Πρόκειται για το κάτω μισό τμήμα θωρακίου τέμπλου 23. Φέρει λίγες φθορές στα πλάγια. Διακοσμημένη είναι μόνον η κύρια πλευρά του, ενώ η πίσω είναι αδρά λαξευμένη. Ο διάκοσμος του ανάγλυφου έχει αποδοθεί με την επιπεδόγλυφη τεχνική και στο βάθος έφερε κόκκινη κηρομαστίχη, από την οποία σώζεται το μεγαλύτερο μέρος. Εικονίζεται αετός, από τον οποίο σώζεται η ουρά, το κάτω μέρος του πτερώματος και τα ανοιχτά πόδια. Είναι μετωπικός με ανοιχτές φτερούγες, ενώ με τα πόδια του έχει γαντζώσει δύο μικρά ζώα (λαγούς ή ελάφια) που προσπαθούν να ξεφύγουν. Το σώμα του αποδίδεται με κύκλο, από όπου ξεκινούν τα φτερά της ανοιχτής ουράς, διακοσμημένα με επαναλαμβανόμενο φολιδωτό κόσμημα. Ανάλογος είναι και ο διάκοσμος στις φτερούγες, οι οποίες καταλαμβάνουν και τμήμα του πλαισίου. Ο αετός αποδίδεται σχηματοποιημένος, χωρίς πλαστικότητα. Η εντύπωση του ανάγλυφου επιτυγχάνεται με την αντίθεση της παράστασης και του χρωματιστού βάθους, έτσι ώστε το αποτέλεσμα να είναι περισσότερο ζωγραφικό παρά πλαστικό. Σχηματοποιημένα αποδίδονται και τα δύο ζώα που κρατεί με τα νύχια του ο αετός. Το θέμα του αετού που έχει αρπάξει στα νύχια του λαγό είναι παλαιό, ανατολικής προέλευσης και χρησιμοποιήθηκε από νωρίς στην αρχαία ελληνική και τη βυζαντινή τέχνη. Ο αετός αποτελεί αναστάσιμο σύμβολο και η απεικόνιση του σε θωράκιο στο τέμπλο του ναού εκφράζει πιθανώς την προσδοκία της ανάστασης 24. Η παράσταση του αετού στο θωράκιο που εξετάζουμε, παρουσιάζει αρκετές ομοιότητες με τους αετούς που εικονίζονται σε βυζαντινά υφάσματα 25 και ιδιαίτερα με τον αετό που κοσμεί το μικρό θωράκιο αριθ. 14 του καταλόγου μας, το οποίο πιθανότατα προέρχεται από το ναό της Αγίας Θεοδώρας. Το θωράκιο που εξετάζουμε βρέθηκε κατά την κατεδάφιση των μεταγενέστερων προσκτισμάτων της Αγίας Θεοδώρας. 20 Α. Grabar, Sculptures byzantines du Moyen Âge, II (Xîe-XWe siècle), Bibliothèque des Cahiers Archéologiques XII, Παρίσι 1976,144 κ.ε., πίν. CXXIII. 21 Για τον τάφο και τη μετασκευή του βλ. Ορλάνδος, «Αγία Θεοδώρα Άρτης», 105 κ.ε. Επίσης, γενικότερα για τον τάφο και ιδιαίτερα για την ανάγλυφη παράσταση της δυτικής του πλευράς, βλ. Br. Cvetkovic, «The investiture Relief in Arta, Epiros», ZRVIXXXIII (1994), Θα πρέπει να σημειωθεί ότι ο πεσσίσκος έχει τις τρεις πλευρές του διακοσμημένες, σε αντίθεση με τα τμήματα πεσσίσκων που εξετάσαμε παραπάνω. 23 Ορλάνδος, «Τό τέμπλον της Αγίας Θεοδώρα», , εικ. 6,7 και 9. Παπαδοπούλου, Βυζαντινή Άρτα, 50-51, εικ. 55. Vanderheyde, La sculpture architecturale, 41, αριθ. 46, εικ. 43. Π. Λ. Βοκοτόπουλος, «Ή τέχνη στην "Ηπειρο τόν 13ο αιώνα», Ή βυζαντινή τέχνη μετά τήν τέταρτη σταυροφορία, Αθήνα 2007, πίν. 40β. 24 Για την προέλευση και την εξέλιξη του εικονογραφικού αυτού θέματος, βλ. G. Spitzing, Lexikon byzantinisch christlicher Symbole, Μόναχο 1989,33 κ.ε. 25 Ορλάνδος, «Τό τέμπλον της Αγίας Θεοδώρας», 485. Byzance. L'art byzantin dans les collections publiquesfrançaises, κατάλογος έκθεσης, Παρίσι 1992, 377, εικ The Glory of Byzantium. Art and Culture of the Middle Byzantine Era. AD , κατάλογος έκθεσης, Νέα Υόρκη 1997,224 κ.ε., αριθ. 149, εικ

9 ΒΑΡΒΑΡΑ Ν. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ Βρέθηκε το 2004 κατά τη διάρκεια εργασιών στο δάπεδο του κυρίως ναού της Αγίας Θεοδώρας, κοντά στη φραγμένη είσοδο της βόρειας πλευράς 28. Συνανήκει με το τμήμα θωρακίου αριθ. κατ. 13, χωρίς να συνδέονται άμεσα (βλ. Εικ. 12). Εικ. 8. Τμήμα θωρακίου αριθ. κατ Θωράκιο (Εικ. 8) Προέλευση: Ναός Αγίας Θεοδώρας, Άρτα. Φυλάσσεται. Μέγ. σωζ. ύψ. 0,70, μέγ. σωζ. πλ. 0,52, πάχ. 0,08 μ. Χρονολόγηση: β' μισό 13ου αι. Επάνω αριστερό τμήμα θωρακίου 26. Από την παράσταση της κύριας όψης σώζεται το κεφάλι και το μπροστινό μέρος του κορμού σφίγγας, κατά τα δύο τρίτα προς τα αριστερά. Με λεπτές εγχαράξεις αποδίδονται τα χαρακτηριστικά του προσώπου, η τριγωνική μύτη, τα στρογγυλά μάτια και το ανοιχτό στόμα, μέσα από το οποίο διακρίνονται τα δόντια 27. Πυκνή χαίτη περιβάλλει το κεφάλι της σφίγγας, ενώ το σώμα της κοσμείται από μικρούς κύκλους με στιγμή στο κέντρο τους. Σημειώνεται ότι με τον ίδιο τρόπο έχουν αποδοθεί τα χαρακτηριστικά του ταύρου στο θωράκιο αριθ. κατ. 13. Το ανάγλυφο είναι επίπεδο και το βάθος πυκνά κτυπημένο με βελόνι για την ένθεση κηρομαστίχης. Ταινιωτό πλαίσιο περιέβαλλε την παράσταση. Μεταξύ της αριστερής πλευράς του πλαισίου και της σφίγγας μεγάλο επτάφυλλο ανθέμιο, το οποίο φαίνεται να φύεται από τον κορμό της σφίγγας. 13. Θωράκιο (Εικ. 9) Προέλευση: Ναός Αγίας Θεοδώρας, Αρτα. Φυλάσσεται (αριθ. καταγρ. 59). Μέγ. σωζ. ύψ. 0,55, πλ. 0,80, πάχ. 0,08 μ. Τμήμα θωρακίου, αποθραυσμένο στο επάνω μέρος (σώζεται κατά το ήμισυ) και στην κάτω δεξιά γωνία 29. Η πί- Είκ. 9. Τμήμα θωρακίου αριθ. κατ Αδημοσίευτο. 27 Πρβλ. το λιοντάρι του θωρακίου από τη Βλαχέρνα, Α. Κ. Ορλάνδος, «Ή παρά την Αρταν μονή των Βλαχερνών», ΑΒΜΕ Β' (1936), 39, εικ Κατά τη διάρκεια των πρόσφατων εργασιών αποκαλύφθηκε και τμήμα μιας παλαιοχριστιανικής σταυρόσχημης κολυμβήθρας που ήταν ενσωματωμένη ως οικοδομικό υλικό στην εντοιχισμένη είσοδο της βόρειας πλευράς του κυρίως ναού. Η κολυμβήθρα εί- ναι άγνωστο από ποιο παλαιοχριστιανικό μνημείο προέρχεται, όπως άλλωστε και τα τέσσερα θαυμάσια κιονόκρανα του 6ου αιώνα, που επιστέφουν τους κίονες των δύο κιονοστοιχιών του ναού. 29 Το θωράκιο βρέθηκε το 1951, κατά την κατεδάφιση των μεταγενέστερων προσκτισμάτων της Αγίας Θεοδώρας, βλ. Ορλάνδος, «Τό τέμπλον της Αγίας Θεοδώρας», , εικ. 10,11. Παπαδοπούλου, Βυζαντινή Άρτα, 50-51, εικ. 56. Vanderheyde, La sculpture architecturale, 40, αριθ. 45, εικ

10 ΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΤΕΜΠΛΟ ΤΟΥ ΝΑΟΥ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΘΕΟΔΩΡΑΣ ΣΤΗΝ ΑΡΤΑ σω πλευρά είναι αδρά λαξευμένη. Η κύρια όψη του κοσμείται με σκηνή πάλης άγριου ζώου και ταύρου. Στο σωζόμενο τμήμα του θωρακίου εικονίζεται ταύρος με τα πόδια λυγισμένα, στην πλάτη του οποίου σώζονται γαντζωμένα τα πόδια ενός δεύτερου ζώου. Το επιτιθέμενο ζώο είναι πιθανότατα σφίγγα, το υπόλοιπο τμήμα της οποίας σώζεται στο συνανήκον τμήμα που περιγράψαμε παραπάνω (αριθ. κατ. 12). Στις γωνίες της κάτω πλευράς του θωρακίου διακρίνονται σχηματοποιημένα μεγάλα φυτικά κοσμήματα. Η παράσταση πλαισιώνεται από λεπτή ακόσμητη ταινία. Η σκηνή αποδίδεται με την επιπεδόγλυφη τεχνική. Το βάθος της παράστασης είναι ανώμαλα δουλεμένο με βελόνι, για την καλύτερη πρόσφυση της κηρομαστίχης, από την οποία σώζονται ίχνη πράσινου και κόκκινου χρώματος. Το σώμα του ταύρου και τα πόδια του επιτιθέμενου ζώου είναι επίπεδα και λεία. Τα χαρακτηριστικά του προσώπου, τα πλευρά και τα κέρατα του ταύρου, καθώς και οι λεπτομέρειες των ποδιών της σφίγγας, αποδίδονται με εγχαράξεις και κηρομαστίχη. Το θέμα της επίθεσης άγριου ζώου σε ήμερο, το οποίο απαντάται στην τέχνη ήδη από τα προϊστορικά χρόνια, έχει συμβολικό χαρακτήρα και σχετίζεται με την πάλη του κακού ενάντια στο καλό, είναι δε γνωστό στη βυζαντινή διακοσμητική Θωράκιο (Εικ. 10) Προέλευση: Άγνωστη. Φυλάσσεται στην Αρχαιολογική Συλλογή της Παρηγορήτισσας (αριθ. καταγρ. 61). Μέγ. σωζ. ύψ. 0,24, μέγ. σωζ. πλ. 0,36, πάχ. 0,06 μ. Μικρών διαστάσεων θωράκιο. Είναι αποθραυσμένο στην επάνω και την κάτω πλευρά, ενώ η πίσω επιφάνεια του είναι καλά λαξευμένη 31. Στη κύρια όψη παράσταση αετού με ανοιχτά πόδια και φτερούγες. Ο αετός αποδίδεται μετωπικά και έχει το κεφάλι -μόλις διακρίνεται- στραμμένο δεξιά. Το σώμα του έχει σχεδιαστεί με κύκλο, από τον οποίο ξεκινούν οι φτερούγες διακοσμημένες με φολίδες. Στο επάνω μέρος τους υπάρχουν δύο δίσκοι, που φέρουν από ένα μικρό ανθέμιο. Το κεφάλι Εικ. 10. Τμήμα θωρακίου αριθ. κατ. 14. του αετού περιβάλλει φωτοστέφανος. Το διακοσμητικό θέμα εντάσσεται σε κύκλο με περίγραμμα λεπτής ταινίας, εγγεγραμμένο σε τετράγωνο πλαίσιο, με το οποίο συνενώνεται με κόμβους. Η παράσταση του αετού μπορεί να συγκριθεί με το θέμα του θωρακίου αριθ. 11 του καταλόγου μας. Κοινά σημεία αποτελούν η στάση και η σχεδίαση του πτερώματος του πτηνού. Το ανάγλυφο έχει αποδοθεί με την επιπεδόγλυφη τεχνική. Το βάθος είναι ανώμαλα δουλεμένο και σώζει ίχνη κόκκινης κηρομαστίχης. Οι διαστάσεις και η τεχνική του παρουσιάζει ομοιότητες με το θωράκιο αριθ. κατ Θωράκιο (Εικ. 11) Προέλευση: Άγνωστη. Φυλάσσεται στην Αρχαιολογική Συλλογή της Παρηγορήτισσας (αριθ. καταγρ. 60). Μέγ. σωζ. ύψ. 0,33, πλ. 0,37, μέγ. πάχ. 0,06 μ. Είναι αποθραυσμένο κατά μήκος της επάνω πλευράς και στην κάτω αριστερή γωνία 32. Η πίσω επιφάνεια του είναι αδρά δουλεμένη. Στο κάτω μέρος παρουσιάζει ελαφρά μείωση του πάχους του. Η κύρια όψη κοσμείται με την παράσταση φτερωτού γρύπα που βαδίζει προς τα δεξιά. Έχει ανορθωμένη την ουρά και τις φτερούγες του. Λεπτές εγχαράξεις 30 Βλ. ενδεικτικά την παράσταση σε μαρμάρινο θωράκιο του Αγίου Μάρκου στη Βενετία, Grabar, Sculptures byzantines (υποσημ. 20), Jtiv.XLVIII. 31 Ορλάνδος, «Έν ακόμη επιπεδόγλυφον», ό.π. (υποσημ. 5), , πίν. 45α. 32 Στο ίδιο, , πίν. 45β, 46α. Grabar, Sculptures byzantines (υποσημ. 20), 144, πίν. XXVIII. Παπαδοπούλου, Βυζαντινή Άρτα, 50, εικ. 53. Byzantium. Faith and Power ( ), κατάλογος έκθεσης, Νέα Υόρκη 2004,

11 / ΒΑΡΒΑΡΑ Ν. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ Οι φτερωτοί γρύπες 34 αποτελούν διακοσμητικό θέμα ανατολικής προέλευσης με πολλά παραδείγματα από το 10ο και το 12ο αιώνα 35. Το ίδιο θέμα είναι αρκετά διαδεδομένο στη βυζαντινή γλυπτική της Άρτας και συναντάται σε κιονόκρανα, θωράκια 36 κ.ά. ΤΟ ΤΕΜΠΛΟ 37 Εικ. 11. Θωράκιο αριθ. κατ. 15. αποδίδουν τις αρθρώσεις του σώματος και λεπτομέρειες στο κεφάλι. Η παράσταση εγγράφεται σε κύκλο ενωμένο με τέσσερις κόμβους με το τετράγωνο πλαίσιο που την περιβάλλει. Στις γωνίες, μεταξύ κύκλου και τετραγώνου, φυτικά κοσμήματα. Σχηματοποιημένος βλαστός φύεται κοντά στα μπροστινά πόδια του γρύπα. Το ανάγλυφο έχει αποδοθεί με την επιπεδόγλυφη τεχνική. Σε πολλά σημεία του βάθους σώζονται ίχνη κόκκινης κηρομαστίχης. Το θωράκιο παρουσιάζει στενή αναλογία με το αριθ. 14 του καταλόγου μας, με το οποίο πιθανώς συνανήκε. Κατά την άποψη του Ορλάνδου και τα δύο αποτελούσαν ένα ορθογώνιο θωράκιο, που κάλυπτε ένα από τα στενόμακρα ανοίγματα του βυζαντινού τέμπλου των παραβημάτων της Αγίας Θεοδώρας. Ωστόσο, ο ίδιος είχε αρχικά υποθέσει ότι το ανάγλυφο που εξετάζουμε, προερχόταν από το ναό της Παρηγορήτισσας 33. Το τέμπλο του ναού της Αγίας Θεοδώρας ήταν τριμερές. Από αυτό σώζεται σήμερα στην αρχική του θέση ο στυλοβάτης του ιερού βήματος, συνολικού μήκους 3,87 και πλάτους 0,21 μ., αποτελούμενος από τέσσερα ανισομεγέθη τμήματα, εκ των οποίων τα δύο συνδέονταν με μολύβδινους συνδέσμους. Η εξωτερική ακμή του έχει μορφή βεργίου και οριοθετείται από δύο εγχαράξεις. Στην επάνω επιφάνεια του στυλοβάτη διακρίνονται κατά διαστήματα τέσσερις μικρές, τετράγωνης κάτοψης, αδρές επιφάνειες, με αντίστοιχους τόρμους γόμφων στο κέντρο τους για την πάκτωση των πεσσίσκων. Στη θέση του βρίσκεται και ο στυλοβάτης της πρόθεσης, μήκους 2,20 μ., ενσωματωμένος στο μεταγενέστερο τοίχο που φράσσει σήμερα το άνοιγμα του παραβήματος, αφήνοντας μια μικρή τοξωτή είσοδο, ως παραστάτες της οποίας έχουν χρησιμοποιηθεί τα δύο τμήματα επιστυλίου, αριθ. κατ. 4 και 5. Το επιστύλιο αυτό έχει δημοσιευθεί από τον Ορλάνδο, ο οποίος στη σχεδιαστική του αναπαράσταση το τοποθετεί στο τέμπλο του ιερού βήματος, το πλάτος του οποίου όμως είναι μικρότερο από αυτό του ανοίγματος του βήματος. Στην Αρχαιολογική Συλλογή της Παρηγορήτισσας φυλάσσονται τρία άλλα τμήματα επιστυλίου (αριθ. κατ. 1, 2 και 3), τα οποία αποτοιχίστηκαν από το ναό της Αγίας Θεοδώρας το 1951 και τα οποία διέλαθαν της προσοχής του Ορλάνδου. Πιστεύουμε ότι και τα τρία συνανήνουν. Το συνολικό μήκος τους φτάνει σήμερα τα 3,75 μ., αλλά αρχικά ήταν ακόμη μεγαλύτερο, ενδεχομένως ίσο με το πλάτος του ιερού βήματος, έτσι ώστε με ασφάλεια να αποδίδονται σε αυτό (Εικ. 12). Αντίθετα, 3 Ορλάνδος, Ή Παρηγορήτισσα της "Αρτης, Αθήναι 1963, 100, εικ Πρβλ. παρόμοια παράσταση σε κεραμικό, Glory of Byzantium (υποσημ. 25), 319, εικ. 219Α, και σε τμήμα υφάσματος στο ναό του αγίου Siviard, στη Sens της Γαλλίας, βλ. Byzance (υποσημ. 25), 379, εικ Κατά τον Θ. Παζαρά, ο γρύπας, που έχει κεφάλι αετού και σώμα λιονταριού, συμβόλιζε τη διπλή φύση του Χριστού, βλ. Θ. Παζαράς, Ανάγλυφες σαρκοφάγοι και επιτάφιες πλάκες της μέσης και της ύστερης βυζαντινής περιόδου στην Ελλάδα, Αθήνα 1988, 94, όπου και η παλαιότερη βιβλιογραφία. 36 Μεγάλος ανάγλυφος γρύπας κοσμεί το θωράκιο που βρέθηκε στο ερειπωμένο καθολικό της μονής Παντάνασσας κοντά στη Φιλιππιάδα, βλ. Π. Λ. Βοκοτόπουλος, ΠΑΕ1990, πίν. 113β. 37 Έως και το 2004 στο ναό υπήρχε ένα απλό ξύλινο τέμπλο, το οποίο αφαιρέθηκε κατά τη διάρκεια των εργασιών συντήρησης των τοιχογραφιών. 242

12 ΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΤΕΜΠΛΟ ΤΟΥ ΝΑΟΥ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΘΕΟΔΩΡΑΣ ΣΤΗΝ ΑΡΤΑ Ο ο Εικ. 12. Αγία Θεοδώρα Άρτας. Γραφική αναπαράσταση του κεντρικού τμήματος τον τέμπλου και των παραβημάτων. Νέα πρόταση. το εντοιχισμένο επιστύλιο στους τοίχους της πρόθεσης έχει μήκος 2,20 μ. και αντιστοιχεί σε ένα από τα παραβήματα, πιθανότατα στο διακονικό 38 (Εικ. 12). Η τεχνική επεξεργασία των δύο επιστυλίων που αποδίδουμε στο τέμπλο του ιερού βήματος και της πρόθεσης είναι πανομοιότυπη, όπως και τα διακοσμητικά θέματα. Αντίθετα, το εντοιχισμένο στη βόρεια είσοδο του νάρθηκα επιστύλιο αριθ. κατ. 6 διαφέρει αρκετά ως προς το διάκοσμο και τη διατομή, αλλά δεν αποκλείεται να ανήκε στο τέμπλο της πρόθεσης. Όλα τα παραπάνω ανάγλυφα μέλη, με βάση τα διακοσμητικά θέματα και την τεχνική απόδοση, χρονολογούνται με μεγάλη πιθανότητα στον 11ο αιώνα. Ο Ορλάνδος είχε εντοπίσει το τμήμα πεσσίσκου αριθ. κατ. 7, το οποίο απέδωσε στο τέμπλο του ναού 39. Ένα δεύτερο τμήμα παρόμοιου πεσσίσκου εντοπίσαμε στην Αρχαιολογική Συλλογή της Παρηγορήτισσας, ενώ ένα τρίτο βρέθηκε κατά τις εργασίες που έγιναν στο ναό το Τα παραπάνω φέροντα στοιχεία τοποθετούμε εκατέρωθεν της ωραίας πύλης (Εικ. 12). Οι πεσσίσκοι έφεραν οκταγωνικούς κιονίσκους (διατηρείται τμήμα συμφυούς οκταγωνικού κιονίσκου στους πεσσίσκους αριθ. κατ. 8 και 9), στη στέψη των οποίων ο Ορλάνδος σχεδίασε λυρόσχημα κιονόκρανα με ένα μεγάλο ανθέμιο 40. Στον τάφο όμως της αγίας Θεοδώρας υπάρχουν ενσωματωμένα δύο τεκτονικά κιονόκρανα, με 38 Αντιστοιχεί, ως έχει, στο πλάτος της πρόθεσης. Αντίθετα, αν υπολογιστεί το συνολικό αρχικό μήκος του -δεδομένου ότι λείπουν από το ένα άκρο του περίπου 0,20 μ., όση είναι η διαφορά στο πλάτος των δύο παραβημάτων-, τότε αντιστοιχεί στο πλάτος του διακονικού. 39 Το ανάγλυφο αυτό φέρει στη μία πλευρά ίχνη του αποθραυσμένου παραστάτη. Το στοιχείο αυτό διέλαθε της προσοχής του Ορλάνδου. 40 τι ' ' ' / / Ιο κιονόκρανο είναι πανομοιότυπο με αυτό που εντόπισε ο Ορλάνδος στη Βλαχέρνα, βλ. Ορλάνδος, «Η παρά την Άρταν μο- 243

13 ι / ΒΑΡΒΑΡΑ Ν. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ σχηματοποιημένο διάκοσμο που έχει αποδοθεί με πρισματική γλυφή. Αν και η λάξευση τους είναι υποδιέστερη από των υπόλοιπων μελών, θεωρούμε πολύ πιθανό να προέρχονται από το τέμπλο (Εικ. 12). Τα θωράκια του καταλόγου μας προέρχονται σίγουρα από το ίδιο τέμπλο, αφού το πλάτος των αριθ. κατ. 11 και 13 συμπίπτει με αυτό των διαστημάτων μεταξύ των πεσσίσκων. Ο Ορλάνδος είχε συμπληρώσει υποθετικά το τμήμα που λείπει από το δεύτερο θωράκιο με τη μορφή ενός λιονταριού. Πρόσφατα όμως ήρθε στο φως το αριστερό γωνιαίο τμήμα (αριθ. κατ. 12) ενός θωρακίου 41, που κοσμείται με το κεφάλι μιας σφίγγας ή λιονταριού με ανθρώπινη μορφή, που φαίνεται ότι κρατούσε με τα νύχια των ποδιών τον ταύρο 42 (Εικ. 8,9 και 12). Στο ίδιο τέμπλο ο Ορλάνδος απέδωσε επίσης και τα δύο μικρά τετράγωνα θωράκια του καταλόγου μας, η προέλευση των οποίων είναι άγνωστη, αν και αρχικά ο ίδιος είχε υποθέσει ότι το αριθ. 15 πιθανώς προερχόταν από την Παρηγορήτισσα. Κατά την άποψη του ίδιου ερευνητή τα δύο θωράκια είναι πιθανότερο να προέρχονται από το ναό της Αγίας Θεοδώρας και να αποτελούσαν, τοποθετημένα το ένα επάνω στο άλλα, ένα ορθογώνιο θωράκιο που έφραζε ένα από τα στενόμακρα ανοίγματα των παραβημάτων (Εικ. 12). Τα μέλη που παρουσιάζουμε στον κατάλογο μας αποτελούν δύο ομάδες. Η πρώτη περιλαμβάνει τα επιστύλια που χρονολογούνται στον 11ο αιώνα. Πρόκειται για έργα του ιδίου εργαστηρίου, αφού παρουσιάζουν μεταξύ τους θεματολογικές και τεχνοτροπικές ομοιότητες. νή των Βλαχερνών», ό.π. (υποσημ. 27), 23, εικ. 16Γ. 41 Κατά τη διάρκεια των πρόσφατων εργασιών στο δάπεδο του κεντρικού κλίτους εντοπίσαμε επίσης ένα θραύσμα θωρακίου, διαστ. 0,21x0,17x0,06 μ. Από το διάκοσμο του σώζεται τμήμα σπείρας που αποδίδεται με την επιπεδόγλυφη τεχνική, γύρω από την οποία διακρίνονται ίχνη κηρομαστίχης. Το θραύσμα, μολονότι έχει όλα τα χαρακτηριστικά των δύο ανωτέρω θωρακίων, διαφέρει ως προς το πάχος (0,06 μ.). Ένα δεύτερο θραύσμα θωρακίου, με διάκοσμο ημιανθεμίου και παρόμοια τεχνική εκτέλεση, εντοπίσαμε ενσωματωμένο στο ομφάλιο του δαπέδου του ναού, που φαίνεται ότι τοποθετήθηκε εκεί μετά από κάποια επισκευή του. Το μέγεθος των ανάγλυφων αυτών είναι πολύ μικρό και δεν μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα ότι προέρχονται από τα θωράκια που εξετάζουμε ή από αυτά των παραβημάτων που σήμερα δεν σώζονται. 42 Ο Ορλάνδος είχε εντοπίσει στο ναό ένα τμήμα επιθήματος, με επιπεδόγλυφο διάκοσμο και κηρομαστίχη, το οποίο, στη σχεδιαστική αναπαράσταση του τέμπλου, είχε τοποθετήσει στο επάνω μέρος των θωρακίων, βλ. Ορλάνδος, «Το τέμπλον της Αγίας Θεο- Ο διάκοσμος τους είναι κατά βάση γεωμετρικός. Σηρικοί τροχοί 43 περικλείουν ρόδακες ή εναλλάσσονται με τετράγωνα στη λοξότμητη όψη τους. Επάνω σε αυτά προβάλλουν έξεργα κομβία 44. Οι ρόμβοι με τους παραπληρωματικούς κύκλους στις πλευρές τους, που διακοσμούν την κάτω επιφάνεια, αποτελούν επίσης κοινό θέμα του μεσοβυζαντινού θεματολογίου και απαντώνται σε πολλές παραλλαγές. Τα επτάφυλλα ανθέμια με τα συμπαγή φύλλα που κλίνουν εναλλάξ προς τα έσω και προς τα έξω και κοσμούν το επιστύλιο αριθ. κατ. 6, είναι θέμα γνωστό από την αρχαιότητα* ωστόσο, στη συγκεκριμένη περίπτωση οι σπείρες στη βάση τους έχουν χάσει την αρχική τους μορφή. Τα ανθέμια αυτά παραμένουν για την ώρα μοναδικά στο διακοσμητικό θεματολόγιο της περιοχής. Είναι άγνωστο αν τα επιστύλια που εξετάζουμε προέρχονται από το αρχικό τέμπλο του καθολικού της μονής του Αγίου Γεωργίου 45 ή συγκεντρώθηκαν εδώ από γειτονικά μοναστήρια και ναούς. Πάντως η επαναχρησιμοποίηση ανάγλυφων από παλαιότερα σύνολα και η ενσωμάτωση τους σε άλλα τέμπλα ή, ακόμη, η επαναχρησιμοποίηση ολόκληρων τέμπλων από παλαιότερους ναούς έχει επισημανθεί και αλλού, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα το τέμπλο της Παναγίας Κρίνας στη Χίο. Δεν αποκλείεται κάτι ανάλογο να συνέβη και στην περίπτωση του ναού της Αγίας Θεοδώρας, όπου πιθανότατα από το τέμπλο του παλαιότερου μεσοβυζαντινού ναού διατηρήθηκαν τα επιστύλια και αντικαταστάθηκαν τα υπόλοιπα μέλη (θωράκια, πεσσίσκοι κ.ά.). Τη δεύτερη ομάδα αποτελούν τα θωράκια και οι πεσσίδώρας», εικ. 1. θα πρέπει να σημειωθούν οι τεχνοτροπικές διαφορές του συγκεκριμένου ανάγλυφου από τα υπόλοιπα μέλη που έχουν επιπεδόγλυφο διάκοσμο και κηρομαστίχη. 43 Εκτενέστερα για το θέμα, που είναι γνωστό από την παλαιοχριστιανική περίοδο, βλ. Παζαράς, Ανάγλυψες σαρκοφάγοι και επιτάφιες πλάκες (υποσημ. 35), 108, όπου και ανάλογα παραδείγματα. 44 Τα κομβία εμφανίζονται πιο συχνά στο γλυπτό διάκοσμο των ελλαδικών μνημείων από τον 11ο αιώνα και κοσμούν επιστύλια, κοσμήτες, κιονόκρανα κ.ά., βλ. Μπούρα, Ο γλυπτός διάκοσμος τον ναού της Παναγίας (υποσημ. 11), 33-34, όπου και σχετική βιβλιογραφία. 45 Αν η χρονολόγηση που προτείνουμε είναι σωστή, τότε προσδιορίζεται κατά κάποιο τρόπο η ανοικοδόμηση του καθολικού. Σύμφωνα με το βιβλίο καταγραφής του αρχαιολογικού υλικού της Συλλογής της Παρηγορήτισσας, από το ναό της Αγίας Θεοδώρας προέρχεται και ένα θωράκιο που επίσης χρονολογείται στον 11ο αιώνα, βλ. Α. Ορλάνδος, «Βυζαντινά γλυπτά της Αρτης», ΑΒΜΕ Β'(1936), 166, εικ

14 / TO Bì ΝΤΙΝΟ ΤΕΜΠΛΟ ΤΟΥ ΝΑΟΥ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΘΕΟΔΩΡΑΣ ΣΤΗΝ ΑΡΤΑ σκοι, που κατά την άποψη μας μπορούν να χρονολογηθούν στο δεύτερο μισό του 13ου αιώνα. Κοινό χαρακτηριστικό τους είναι η επιπεδόγλυφη τεχνική και η χρήση κηρομαστίχης. Τα θωράκια χρονολογήθηκαν αρχικά από τον Ορλάνδο στο 13ο αιώνα, χρονολογία την οποία δέχθηκαν οι περισσότεροι ερευνητές. Αντίθετη άποψη διατύπωσε η C. Vanderheyde, η οποία χρονολογεί το θωράκιο αριθ. κατ. 13 στον 11ο αιώνα, ενώ το αριθ. 11 στο 12ο, χωρίς να λάβει υπόψη της τις ίδιες διαστάσεις και την ίδια τεχνοτροπική εκτέλεση του διακόσμου τους. Χρονολογήσαμε τα γλυπτά της δεύτερης ομάδας στο δεύτερο μισό του 13ου αιώνα, επειδή την εποχή αυτή η υστεροβυζαντινή γλυπτική της Άρτας χαρακτηρίζεται από την εφαρμογή της επιπεδόγλυφης τεχνικής (champlevé) 46. Στην Άρτα και στην ακτίνα επιρροής της πιστεύουμε ότι η τεχνική αυτή ήταν γνωστή από τις αρχές του 13ου αιώνα (βλ. το επιστύλιο από την Κάτω Παναγιά 47 και το επιστύλιο από τη μεσοβυζαντινή βασιλική στη Γλυκή Θεσπρωτίας 48 ) και εφαρμόστηκε ιδιαίτερα κατά το δεύτερο μισό του ίδιου αιώνα, όπως αποδεικνύεται από τα σωζόμενα σήμερα ανάγλυφα. Εκτός από τα ανάγλυφα του ναού της Αγίας Θεοδώρας, η επιπεδόγλυφη τεχνική αντιπροσωπεύεται επίσης από το ανάγλυφο τόξο επάνω από την κεντρική είσοδο της Παρηγορήτισσας 49, ένα θωράκιο στο ναό του Αγίου Δημητρίου Κατσούρη 50, το κάλυμμα της σαρκοφάγου από τη μονή Κοζίλης 51, ένα θωράκιο από τη Βλαχέρνα, που διατηρείται σήμερα κατά το ήμισυ 52, κ.ά. Με την ίδια τεχνική έχει αποδοθεί και ο διάκοσμος του επιθήματος στο παράθυρο της αψίδας της Αγίας Θεοδώρας. Στα παραπά- νω θα πρέπει να προστεθούν το μαρμάρινο τέμπλο της Πόρτα-Παναγιάς 53 και τα επιθήματα των κιονόκρανων του Αγίου Νικολάου Μεσοποτάμου (Βόρεια Ήπειρος), περιοχές κάτω από την επίδραση της Άρτας. Επιπλέον, πιστεύουμε ότι τα παραπάνω ανάγλυφα συνδέονται με τη Θεοδώρα Πετραλείφα, Κομνηνοδούκαινα και τις εργασίες επισκευής που φρόντισε να γίνουν στο ναό, οι οποίες τοποθετούνται χρονικά στο δεύτερο μισό του 13ου αιώνα. Τα επιπεδόγλυφα της Άρτας παρουσιάζουν μεταξύ τους αρκετές διαφορές που δυσκολεύουν την απόδοση τους σε ένα εργαστήριο. Στα θωράκια του τέμπλου της Αγίας Θεοδώρας (σε σύγκριση με την πλάκα της σαρκοφάγου από τη μονή Κοζίλης και με τα γλυπτά της Παρηγορήτισσας) η εργασία θα μπορούσε να χαρακτηριστεί πιο συντηρητική. Τα θέματα παρουσιάζουν σχηματοποίηση. Οι ομοιότητες του μικρού θωρακίου αριθ. κατ. 14 με το θωράκιο αριθ. 11, που κοσμείται με τον αετό, έχουν επισημανθεί από τον Ορλάνδο 54. Ομοιότητες εντοπίζονται και στο ίδιων διαστάσεων ανάγλυφο αριθ. κατ. 15, που αποδίδεται στο ίδιο τέμπλο, με τον ανάγλυφο διάκοσμο του ενεπίγραφου τόξου της Παρηγορήτισσας. Με το ίδιο τόξο συνδέεται και η πλάκα της σαρκοφάγου της Κοζίλης, την οποία ο Παζαράς εντάσσει στην ενότητα των σαρκοφάγων του Πηλίου 55. Ωστόσο, τα παραπάνω στοιχεία δεν θεωρούνται επαρκή για να αποδώσουμε τα ανάγλυφα αυτά σε συγκεκριμένα εργαστήρια. Χρονολογούμε το τέμπλο του ναού της Αγίας Θεοδώρας στο δεύτερο μισό του 13ου και συγκεκριμένα μετά το 1268, έτος θανάτου του δεσπότη (ηγεμόνα) του κράτους της Ηπείρου Μιχαήλ Β' Κομνηνού Δούκα, μετά τον οποίο, σύμφωνα με το Βίο της 56, η Θεοδώρα Πετρα- 46 Πρόκειται για μια τεχνική, όπου το χαμηλό ανάγλυφο συμπληρώνεται με έγχρωμη κηρομαστίχη (μείγμα κεριού, μαρμαρόσκονης και χρώματος), ευρέως διαδεδομένη στις περιοχές της ανατολικής Μεσογείου ήδη από το 2ο και τον 3ο αιώνα μ.χ. Για την επιπεδόγλυφη τεχνική βλ. Χ. Μποΰρας - Λ. Μπούρα, Ή ελλαδική ναοδομία κατά τόν 12ο αιώνα, Αθήνα 2002, Α. Κ. Ορλάνδος, «Ή Μονή της Κάτω Παναγιάς», ΑΒΜΕ Β' (1936),81,εικ Το ανάγλυφο εκτίθεται σήμερα στο Βυζαντινό Μουσείο Ιωαννίνων, βλ. Vanderheyde, La sculpture architecturale, 30, αριθ. 28, εικ. 27a-b, η οποία το χρονολογεί στον 11ο αιώνα, δεν υπάρχει όμως αμφιβολία ότι πρόκειται για έργο του 13ου αιώνα που συνδυάζει το χαμηλό ανάγλυφο με το έξεργο και την κηρομαστίχη. Σοβαρές αντιρρήσεις έχουμε και με την ταύτιση της μεσοβυζαντινής βασιλικής με το ναό του Αγίου Δονάτου. 49 Ορλάνδος, Η Παρηγορήτισσα τηςάρτης (υποσημ. 33), σ. 96 κ.ε. 50 Α. Κ. Ορλάνδος, «Ό Αγιος Δημήτριος Κατσούρη», ΑΒΜΕ Β' (1936), 65, εικ Παζαράς, Ανάγλυφες σαρκοφάγοι και επιτάφιες πλάκες (υποσημ. 35), 44, αριθ Ορλάνδος, «Η παρά την Άρταν μονή των Βλαχερνών», ό.π. (υποσημ. 27), 37, εικ Α. Κ. Ορλάνδος, «Ή Πόρτα-Παναγιά της Θεσσαλίας», ΑΒΜΕ Α (1935), 26 κ.ε., εικ. 14 και Ορλάνδος, «Εν ακόμη επιπεδόγλυφο», ό.π. (υποσημ. 5), 121 κ.ε. 55 Παζαράς, Ανάγλυφες σαρκοφάγοι και επιτάφιες πλάκες (υποσημ. 35), Δεν υπάρχουν πληροφορίες για το έτος θανάτου της αγίας Θεοδώρας. Κατά την άποψη του αείμνηστου Σ. Κίσσα, η Θεοδώρα το 1282/3 βρισκόταν ακόμη στη ζωή, βλ. Σ. Κίσσας, «Όσιος Ανδρέας ο ερημίτης ο εκ Μονοδένδρου», Πρακτικά Διεθνούς Συμποσίου για το Δεσποτάτο της Ηπείρου, Άρτα 1992,

15 ΒΑΡΒΑΡΑ Ν. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ λείφα μόνασε στη μονή του Αγιου Γεωργίου. Σύμφωνα με όσα αναφέρονται στο Βίο της 57,...οάκρνσιν ήτήσατο τη Πάναγνω Θεομήτορι, και τω πανενοόξω μάρτνρι Γεωργίω, έξαμηνιαΐον αυτή προς θεον οιαπρεσβενσασθαι χρόνον προς την τον ναοϋ τελεϊαν άπάρτησιν, δ και γέγονε. Η «τελεία άπάρτησις» του ναού που αναφέρεται στο Βίο της, πιστεύουμε ότι υποδηλώνει πιθανότατα την πρόθεση της να καλωπίσει το ναό εσωτερικά με την κατασκευή ενός νέου τέμπλου, χωρίς να αποκλείεται βέβαια ότι υπονοείται η επιθυμία της αγίας να ολοκληρώσει τις οικοδομικές εργασίες στο ναό, όπως τα αετώματα και ο νάρθηκας. Barbara Ν. Papadopoulou THE ΒΥΖΑΝΤΙΝΕ ICONOSTASI OF THE CHURCH OF ST. THEODORA IN ARTA A he Byzantine church of St. Theodora was the catholicon of a monastery dedicated to St. George. Today it is honored in the name of St. Theodora (Theodora Petraleipha), Michael II Comnenos Doucas' wife, ruler of Despotate of Epirus. The Byzantine templon screen of the church is known from older researches and the reconstruction designs carried out by A. Orlandos. In our research a new representation of the templon is proposed (Fig. 12), which is based on sculptures, that we located within the Archaeological Collection of the Parigoritissa or were found during the recent restoration works that took place in the church. The sculptures of the templon screen of St. Theodora compose two groups. The first includes architraves which are dated in the eleventh century and which are here in second use (Figs 1-6). The second group includes the rest of the sculptures (marble slabs, colonnettes etc.), which have been made according to the champlevé technique and are dated to the second half of the thirteenth century (Figs 7-11). We can date the templon screen of St. Theodora in the second half of the thirteenth century, and particularly after 1268, when, after her husband's death, Theodora Petraleipha became a nun in the monastery of St. George, and, according to her Life {Vita), she financed several works in the church. It was probably during that time that the restoration of the temple was done. 57 Βλ. υποσημ

ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΣΚΗΝΙΟ ΤΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΑΣ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ-ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΗ ΑΝΑΣΥΝΘΕΣΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΝΟΣ ΜΕΤΑΚΙΟΝΙΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ

ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΣΚΗΝΙΟ ΤΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΑΣ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ-ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΗ ΑΝΑΣΥΝΘΕΣΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΝΟΣ ΜΕΤΑΚΙΟΝΙΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΣΚΗΝΙΟ ΤΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΑΣ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ-ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΗ ΑΝΑΣΥΝΘΕΣΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΝΟΣ ΜΕΤΑΚΙΟΝΙΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ Αρχιτεκτονική μελέτη: Βασιλεία Μανιδάκη αρχιτέκτων ΥΠΠΟΤ-ΥΣΜΑ Δεκέμβριος

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης

Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης Στρατηγικής σημασίας η θέση της Μάκρης / Κατοικήθηκε από την αρχαιότητα Οικισμός με διαρκή ανθρώπινη παρουσία από τα νεολιθικά χρόνια Ορατά στο κέντρο της σημερινής

Διαβάστε περισσότερα

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής ΑΝΑΓΝΩΣΗ - ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΗΦΑΙΣΤΟΥ Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής δομής

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά αρχιτεκτονικά μέλη στο Αρχαιολογικό Μουσείο Τριπόλεως

Βυζαντινά αρχιτεκτονικά μέλη στο Αρχαιολογικό Μουσείο Τριπόλεως Βυζαντινά αρχιτεκτονικά μέλη στο Αρχαιολογικό Μουσείο Τριπόλεως Leonela FUNDIĆ Περίοδος Δ', Τόμος Λ' (2009) Σελ. 141-148 ΑΘΗΝΑ 2009 Leonela Fundié ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΑ ΜΕΛΗ ΣΤΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΣΤΟ ΠΕΛΕΝΤΡΙ Η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι φαίνεται να χτίστηκε λίγο μετά τα μέσα του 12 ου αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ Περιγραφή μνημείου Το αρχαίο θέατρο της Λίνδου διαμορφώνεται στους πρόποδες της δυτικής πλαγιάς του βράχου της λινδιακής ακρόπολης. Το κοίλο χωρίζεται σε

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΛΙΝΔΟΥ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΛΙΝΔΟΥ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΛΙΝΔΟΥ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΡΟΔΟΣ, ΜΑΡΤΙΟΣ 2011 1 1. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Σελ. 2 2. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ 26η ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΜΕΣΣΗΝΙΑ Χριστιανούπολη, Ι.Ν. Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Σημαντικό οικοδομικό συγκρότημα του 11ου- 12ου αιώνα, που αποτελείται από τον οκταγωνικού τύπου ναό και το επισκοπικό

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης. Ελληνικά

Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης. Ελληνικά 1 Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης Ελληνικά 2 Ο Άγιος Νικόλαος της Στέγης Πήρε το όνομα του μετά την προσθήκη της δεύτερης Στέγης του ναού τον 13ον αιώνα, για την προστασία του από τα χιόνα και τη βροχή.

Διαβάστε περισσότερα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα Η εκκλησία της Παναγίας της Φορβιώτισσας, περισσότερο γνωστή ως η Παναγία της Ασίνου, βρίσκεται στις βόρειες υπώρειες της οροσειράς ο του Τροόδους. Είναι κτισμένη στην ανατολική όχθη ενός μικρού χείμαρρου,

Διαβάστε περισσότερα

Ο γλυπτός διάκοσμος του ναού Μεταμορφώσεως Σωτήρος στα Αλεπόσπιτα Λαμίας

Ο γλυπτός διάκοσμος του ναού Μεταμορφώσεως Σωτήρος στα Αλεπόσπιτα Λαμίας Ο γλυπτός διάκοσμος του ναού Μεταμορφώσεως Σωτήρος στα Αλεπόσπιτα Λαμίας Σωτήρης ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ Τόμος ΚΖ (2006) Σελ. 101-114 ΑΘΗΝΑ 2006 Σωτήρης Βογιατζής Ο ΓΛΥΠΤΟΣ ΔΙΑΚΟΣΜΟΣ ΤΟΥ ΝΑΟΥ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ ΣΩΤΗΡΟΣ ΣΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης BYZANTINH TEXNH:AΡXITEKTONIKH kαι ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ H Βυζαντινή αρχιτεκτονική και ως αναπόσπαστο τμήμα της η ζωγραφική: - Ψηφιδωτή και νωπογραφία- νοείται η τέχνη που γεννήθηκε και ήκμασε μεταξύ 4ου και 15ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΝΑΣΤΗΛΩΣΗΣ ΤΟΥ ΚΑΜΠΑΝΑΡΙΟΥ>> ΠΕΡΙΟΧΗ:ΚΑΣΤΑΝΙΑ ΔΗΜΟΣ ΣΕΡΒΙΩΝ-ΝΟΜΟΣ ΚΟΖΑΝΗΣ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΝΑΣΤΗΛΩΣΗΣ ΤΟΥ ΚΑΜΠΑΝΑΡΙΟΥ>> ΠΕΡΙΟΧΗ:ΚΑΣΤΑΝΙΑ ΔΗΜΟΣ ΣΕΡΒΙΩΝ-ΝΟΜΟΣ ΚΟΖΑΝΗΣ Τ.Ε.Ι. ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ:ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΥΠΟΔΟΜΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΕΡΙΟΧΗ:ΚΑΣΤΑΝΙΑ ΔΗΜΟΣ ΣΕΡΒΙΩΝ-ΝΟΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΥ ΜΙΧΑΗΛ ΣΤΟΝ ΠΕΔΟΥΛΑ Η εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ που χτίστηκε πριν το 1474 είναι μονόκλιτη, ξυλόστεγη με νάρθηκα

Διαβάστε περισσότερα

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά Παναγία της Ασίνου Ελληνικά 1 ΝΑΟΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΑΣΙΝΟΥ Ή ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΦΟΡΒΙΩΤΙΣΣΑΣ Η καμαροσκέπαστη, με δεύτερη ξύλινη στέγη εκκλησία της Παναγίας της Ασίνου, που βρίσκεται κοντά στο χωριό Νικητάρι,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΟΣ 1ης ΑΠΟ 6 ΣΕΛΙΔΕΣ

ΤΕΛΟΣ 1ης ΑΠΟ 6 ΣΕΛΙΔΕΣ ΑΡΧΗ 1ης ΣΕΛΙΔΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 19 ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΓΡΑΜΜΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ: «ΜΙΚΡΗ ΕΞΟΧΙΚΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΓΛΥΠΤΗ»

Διαβάστε περισσότερα

Μεσοβυζαντινά γλυπτά με ζώα από τη συλλογή γλυπτών στο Τζαμί της Χαλκίδας

Μεσοβυζαντινά γλυπτά με ζώα από τη συλλογή γλυπτών στο Τζαμί της Χαλκίδας Μεσοβυζαντινά γλυπτά με ζώα από τη συλλογή γλυπτών στο Τζαμί της Χαλκίδας Ελένη ΚΟΥΝΟΥΠΙΩΤΟΥ-ΜΑΝΩΛΕΣΣΟΥ Περίοδος Δ', Τόμος ΚΘ' (2008) Σελ. 221-232 ΑΘΗΝΑ 2008 Ε. Κουνουπιώτου-Μανωλέσσου ΜΕΣΟΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΓΛΥΠΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Χώροι θέασης και ακρόασης της αρχαίας Ελευσίνας. Φοίβος Αργυρόπουλος

Χώροι θέασης και ακρόασης της αρχαίας Ελευσίνας. Φοίβος Αργυρόπουλος Χώροι θέασης και ακρόασης της αρχαίας Ελευσίνας Φοίβος Αργυρόπουλος ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΑΚΟ ΙΕΡΟ ΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΕΥΣΙΝΑ Πανίερο έγινε το Θριάσιο πεδίο από τη στιγμή που η θεά Δήμητρα θέλησε να εκφράσει την ευγνωμοσύνη

Διαβάστε περισσότερα

Νεοκλασική μορφολογία και βασικές αρχές δόμησης

Νεοκλασική μορφολογία και βασικές αρχές δόμησης Νεοκλασική μορφολογία και βασικές αρχές δόμησης Βασικές αρχές της αρχιτεκτονικής του νεοκλασικισμού 1. Το δομικό σύστημα που χρησιμοποιείται είναι αυτό της «δοκού επί στύλου», δηλ. κατακόρυφοι φέροντες

Διαβάστε περισσότερα

2. τα ρωμαϊκά, που το λούκι έχει μετασχηματιστεί σε επίπεδο και έχει ενσωματωθεί στο καπάκι

2. τα ρωμαϊκά, που το λούκι έχει μετασχηματιστεί σε επίπεδο και έχει ενσωματωθεί στο καπάκι Οι αριθμοί αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο, αλλά είναι σημαντικό να μελετήσουμε τον τρόπο που σημειώνονται οι αριθμοί που αποδίδουν στα σχέδια τις διαστάσεις του αντικειμένου. Οι γραμμές διαστάσεων

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Μυστράς Η καστροπολιτεία απλώνεται στις πλαγιές του φυσικά οχυρού λόφου του βυζαντινού Μυζηθρά, που έδωσε

Διαβάστε περισσότερα

Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό μνημείο της Αθήνας

Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό μνημείο της Αθήνας ΥΠΟΥΡΓΕΊΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΎ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΎ ΓΕΝΙΚΉ ΔΙΕΎΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΉΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΉΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΆΣ ΔΙΕΎΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΊΩΝ/ΤΜΉΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΏΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΆΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΊΑΣ Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό

Διαβάστε περισσότερα

AΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΠΕΜΠΤΗ 18 ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΣΧΕΔΙΟ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ ΔΥΟ (2)

AΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΠΕΜΠΤΗ 18 ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΣΧΕΔΙΟ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ ΔΥΟ (2) AΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΠΕΜΠΤΗ 18 ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΣΧΕΔΙΟ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ ΔΥΟ (2) ΖΗΤΟΥΝΤΑΙ: 1. Απεικόνιση του θέματος στον καθορισμένο

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Μυστράς Η καστροπολιτεία απλώνεται στις πλαγιές του φυσικά οχυρού λόφου του βυζαντινού Μυζηθρά, που έδωσε

Διαβάστε περισσότερα

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της.

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Βρίσκεται στο κέντρο σχεδόν της ελληνικής χερσονήσου, πάνω στο

Διαβάστε περισσότερα

Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr

Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr Στα βαμβακοχώραφα της Κωπαΐδας (12 χλμ ΒΑ της Λιβαδειάς), υπάρχει ένας τόπος κατοικημένος από τα προϊστορικά χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια Ηγούμενος Χρυσορρογατίσσης Διονύσιος Ο ΣΤΑΥΡΟΣ ΤΟΥ ΚΡΑΤΗΜΑΤΟΥ Διόρθωση ανακρίβειας που προήλθε από παρεξήγηση Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια που αναφέρεται στο βιβλίο της Μαρίνας

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΠΛΩΤΙΝΟΠΟΛΗ

Η ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΠΛΩΤΙΝΟΠΟΛΗ Η ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΠΛΩΤΙΝΟΠΟΛΗ 1 Στη ΝΑ πλευρά του Διδυμοτείχου, ανάμεσα στη συμβολή των ποταμών Έβρου και Ερυθροποτάμου και το Σιδηροδρομικό σταθμό, υψώνεται ένας βραχώδης οχυρός λόφος γνωστός με

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ

ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ E. N. Τσιγαρίδας, 'Ερευνες στους ναούς της Καστοριάς 379 ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ Στη διάρκεια των υπηρεσιακών μεταβάσεών μου στην Καστοριά, την περίοδο κυρίως 1970-1975 και συμπληρωματικά την

Διαβάστε περισσότερα

ΝΙΚΟΛΕΤΤΑ ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΥ-ΣΚΥΛΟΠΑΝΝΗ ΓΛΥΠΤΆ ΤΩΝ «ΣΚΟΤΕΙΝΏΝ» ΧΡΟΝΏΝ ΣΤΗ ΝΕΑ ΜΌΝΙΜΗ ΕΚΘΕΣΗ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΎ ΚΑΙ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟΎ ΜΟΥΣΕΊΟΥ*

ΝΙΚΟΛΕΤΤΑ ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΥ-ΣΚΥΛΟΠΑΝΝΗ ΓΛΥΠΤΆ ΤΩΝ «ΣΚΟΤΕΙΝΏΝ» ΧΡΟΝΏΝ ΣΤΗ ΝΕΑ ΜΌΝΙΜΗ ΕΚΘΕΣΗ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΎ ΚΑΙ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟΎ ΜΟΥΣΕΊΟΥ* ΝΙΚΟΛΕΤΤΑ ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΥ-ΣΚΥΛΟΠΑΝΝΗ ΓΛΥΠΤΆ ΤΩΝ «ΣΚΟΤΕΙΝΏΝ» ΧΡΟΝΏΝ ΣΤΗ ΝΕΑ ΜΌΝΙΜΗ ΕΚΘΕΣΗ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΎ ΚΑΙ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟΎ ΜΟΥΣΕΊΟΥ* Στη μελέτη αυτή παρουσιάζονται αρχιτεκτονικά γλυπτά μέλη, λείψανα μαρμάρινου

Διαβάστε περισσότερα

Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας

Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας Τομ. 47, 2008 ΜΕΣΟΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΓΛΥΠΤΑ ΜΕ ΖΩΑ ΑΠΟ ΤΗ ΣΥΛΛΟΓΗ ΓΛΥΠΤΩΝ ΣΤΟ ΤΖΑΜΙ ΤΗΣ ΧΑΛΚΙΔΑΣ ΚΟΥΝΟΥΠΙΩΤΟΥΜΑΝΩΛΕΣΣΟΥ Ελένη 10.12681/dchae.622 Επίτιμη Διευθύντρια

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ Σύντομο ιστορικό Ιερού Ναού Αγίου Γεωργίου Παραλιμνίου Ο Ιερός Ναός Αγίου Γεωργίου διαδέχθηκε το 19 ο αιώνα ένα παλαιότερο βυζαντινό ναό. Βρίσκεται στο κέντρο του

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΥΣΕΙΟ ΟΛΥΜΠΙΑΚΩΝ. Αρχ. Ολυμπία

ΜΟΥΣΕΙΟ ΟΛΥΜΠΙΑΚΩΝ. Αρχ. Ολυμπία ΜΟΥΣΕΙΟ ΟΛΥΜΠΙΑΚΩΝ ΑΓΩΝΩΝ Αρχ. Ολυμπία TO ΠΑΛΑΙΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΗΣ ΟΛΥΜΠΙΑΣ Είναι το πρώτο Μουσείο της Ελλάδος και πιθανότατα και στη Μεσόγειο το οποίο κτίστηκε δίπλα στο χώρο των ανασκαφών, για

Διαβάστε περισσότερα

Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό. Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com

Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό. Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com 1 Η αφορμή συγγραφής της εργασίας Το παρακάτω πρόβλημα που τέθηκε στο Μεταπτυχιακό μάθημα «Θεωρία Αριθμών» το ακαδημαϊκό

Διαβάστε περισσότερα

2ο Γυμνάσιο Χαϊδαρίου Η ΓΛΥΠΤΙΚΗ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ

2ο Γυμνάσιο Χαϊδαρίου Η ΓΛΥΠΤΙΚΗ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ 2ο Γυμνάσιο Χαϊδαρίου Η ΓΛΥΠΤΙΚΗ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ Της Ευθυμίας Θανοπούλου Γ1 2011-2012 Η Ορθόδοξος Εκκλησία απέφυγε βασικά την απεικόνιση ιερών προσώπων σε αγάλματα. Η αποστροφή αυτή οφειλόταν, πλην των άλλων,

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ»

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΑΘΗΝΑ 2012 ΕΡΓΟ: ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΕΚΠΟΝΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Η ανασκαφή τού 2012 είχε ως στόχους: την περαιτέρω διερεύνηση της στοάς του μεγάλου ρωμαϊκού κτιρίου με τη στοά περιμετρικά

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: «ΦΟΙΤΗΤΙΚΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑ»

ΘΕΜΑ: «ΦΟΙΤΗΤΙΚΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑ» ΑΡΧΗ 1ης ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΤΡΙΤΗ 30 ΙΟΥΝΙΟΥ 2009 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΓΡΑΜΜΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ: «ΦΟΙΤΗΤΙΚΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑ» ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ: Πρόκειται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ης ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙ ΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΣΤΟ ΓΡΑΜΜΙΚΟ ΣΧΕ ΙΟ

ΑΡΧΗ 1ης ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙ ΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΣΤΟ ΓΡΑΜΜΙΚΟ ΣΧΕ ΙΟ ΑΡΧΗ 1ης ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙ ΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΣΤΟ ΓΡΑΜΜΙΚΟ ΣΧΕ ΙΟ ΤΕΤΑΡΤΗ 12 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2012 ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ: «ΛΑΪΚΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑ ΤΗΣ ΣΑΝΤΟΡΙΝΗΣ» ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ: Πρόκειται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ. Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών. Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438

ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ. Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών. Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438 ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438 Εξάμηνο: 8 ο (εικ.1) Νίκη της ΣαμοθράκηςParis, Musée du Louvre Φθορά:

Διαβάστε περισσότερα

ΝΙΚΟΛΕΤΤΑ ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΥ-ΣΚΥΛΟΠΑΝΝΗ ΓΛΥΠΤΆ ΤΩΝ «ΣΚΟΤΕΙΝΏΝ» ΧΡΟΝΏΝ ΣΤΗ ΝΕΑ ΜΌΝΙΜΗ ΕΚΘΕΣΗ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΎ ΚΑΙ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟΎ ΜΟΥΣΕΊΟΥ*

ΝΙΚΟΛΕΤΤΑ ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΥ-ΣΚΥΛΟΠΑΝΝΗ ΓΛΥΠΤΆ ΤΩΝ «ΣΚΟΤΕΙΝΏΝ» ΧΡΟΝΏΝ ΣΤΗ ΝΕΑ ΜΌΝΙΜΗ ΕΚΘΕΣΗ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΎ ΚΑΙ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟΎ ΜΟΥΣΕΊΟΥ* ΝΙΚΟΛΕΤΤΑ ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΥ-ΣΚΥΛΟΠΑΝΝΗ ΓΛΥΠΤΆ ΤΩΝ «ΣΚΟΤΕΙΝΏΝ» ΧΡΟΝΏΝ ΣΤΗ ΝΕΑ ΜΌΝΙΜΗ ΕΚΘΕΣΗ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΎ ΚΑΙ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟΎ ΜΟΥΣΕΊΟΥ* Στη μελέτη αυτή παρουσιάζονται αρχιτεκτονικά γλυπτά μέλη, λείψανα μαρμάρινου

Διαβάστε περισσότερα

Σχολείο: Λύκειο Αυλωναρίου. Τμήμα: Β 2. Θέμα: ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΑΥΛΩΝΑΡΙΟΥ

Σχολείο: Λύκειο Αυλωναρίου. Τμήμα: Β 2. Θέμα: ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΑΥΛΩΝΑΡΙΟΥ Σχολείο: Λύκειο Αυλωναρίου Τμήμα: Β 2 Θέμα: ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΑΥΛΩΝΑΡΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΩΝ: Γιάννης Περιβολάρης Χριστίνα Μπενάκη Γιώργος Ρέτσας Στέλλα Φάσο Μαρία Τάλο Παναγιώτης Παναγιώτου Μαρία Σταμέλου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΠΡΑΞΕΩΝ: 2.2.2.α. Αναμόρφωση Προπτυχιακών Προγραμμάτων Σπουδών. Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΧΝΙΚΟ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Ι ΑΛΥΤΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ

ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΠΡΑΞΕΩΝ: 2.2.2.α. Αναμόρφωση Προπτυχιακών Προγραμμάτων Σπουδών. Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΧΝΙΚΟ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Ι ΑΛΥΤΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ & ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΑΡΧΙΚΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ (Ε.Π.Ε.Α.Ε.Κ. ΙΙ) ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΠΡΑΞΕΩΝ: 2.2.2.α. Αναμόρφωση Προπτυχιακών

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΟΣ 1ης ΑΠΟ 6 ΣΕΛΙ ΕΣ

ΤΕΛΟΣ 1ης ΑΠΟ 6 ΣΕΛΙ ΕΣ ΑΡΧΗ 1ης ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΣΑΒΒΑΤΟ 28 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΓΡΑΜΜΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ: «ΜΙΚΡΗ ΕΞΟΧΙΚΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑ» ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ: Το κτήριο

Διαβάστε περισσότερα

Ιερός Ναός Αγίου Παντελεήμονα Αχαρνών.

Ιερός Ναός Αγίου Παντελεήμονα Αχαρνών. 67 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Στα πλαίσια του μαθήματος: Τοπικής Ιστορίας Ιερός Ναός Αγίου Παντελεήμονα Αχαρνών. Μια ματιά στο ΧΘΕΣ και στο ΣΗΜΕΡΑ. Θανάτη Φωτεινή Γ1 Σχολικό Έτος : 2012-2013 Ιερός Ναός Αγίου Παντελεήμονα

Διαβάστε περισσότερα

Ανεμόσπηλια Αρχανών : τα ευρήματα και η ερμηνεία τους

Ανεμόσπηλια Αρχανών : τα ευρήματα και η ερμηνεία τους Ανεμόσπηλια Αρχανών : τα ευρήματα και η ερμηνεία τους Βογιατζόπουλος Σταμάτης Ιστορικό - Αρχαιολογικό Ιωαννίνων Ζ' Εξάμηνο Υπ.Καθ : Αν. Βλαχόπουλος, Μάθημα: Κρητομυκηναϊκή Θρησκεία Δεκέμβριος 2013 Εικόνα

Διαβάστε περισσότερα

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Η Αγορά ήταν η μεγαλύτερη πλατεία της πόλης. Η πλατεία άρχισε να χρησιμοποιείται ως δημόσιος χώρος από τα αρχαϊκά χρόνια. Μέχρι τότε στην περιοχή υπήρχαν σπίτια και τάφοι. Ο

Διαβάστε περισσότερα

Ο ναός της Κοίμησης της Θεοτόκου στην Επισκοπή Άνω Βόλου και ο εντοιχισμένος γλυπτός του διάκοσμος

Ο ναός της Κοίμησης της Θεοτόκου στην Επισκοπή Άνω Βόλου και ο εντοιχισμένος γλυπτός του διάκοσμος Ο ναός της Κοίμησης της Θεοτόκου στην Επισκοπή Άνω Βόλου και ο εντοιχισμένος γλυπτός του διάκοσμος Πασχάλης ΑΝΔΡΟΥΔΗΣ Περίοδος Δ', Τόμος ΚΗ' (2007) Σελ. 85-98 ΑΘΗΝΑ 2007 Πασχάλης Ανδρούδης Ο ΝΑΟΣ ΤΗΣ ΚΟΙΜΗΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΑΛΑΙΟΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΤΗΣ ΚΟΛΟΚΥΘΑΣ Του Μανόλη Αθ. Λουκάκη*

Η ΠΑΛΑΙΟΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΤΗΣ ΚΟΛΟΚΥΘΑΣ Του Μανόλη Αθ. Λουκάκη* 1 Η ΠΑΛΑΙΟΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΤΗΣ ΚΟΛΟΚΥΘΑΣ Του Μανόλη Αθ. Λουκάκη* Εισαγωγή Η καλλιτεχνική δραστηριότητα, που σημειώθηκε στην περιοχή μας κατά τη Βυζαντινή περίοδο στον τομέα της παλαιοχριστιανικής αρχιτεκτονικής,

Διαβάστε περισσότερα

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια κάτοψη, περισσότερους από έναν ορόφους και στιβαρή κατασκευή.

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος: Διδακτική αξιοποίηση εκπαιδευτικών επισκέψεων

Τίτλος: Διδακτική αξιοποίηση εκπαιδευτικών επισκέψεων Τίτλος: Διδακτική αξιοποίηση εκπαιδευτικών επισκέψεων Βαθμίδα: Δευτεροβάθμια Θεματική περιοχή δραστηριότητας: Θεολογία Δημιουργός παρουσίασης: Ξανθή Αλμπανάκη Επικοινωνία: xalbanaki@gmail.com Εκπαιδευτικός

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: «ΜΙΚΡΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑ ΔΙΑΚΟΠΩΝ»

ΘΕΜΑ: «ΜΙΚΡΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑ ΔΙΑΚΟΠΩΝ» ΑΡΧΗ 1ης ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΣΑΒΒΑΤΟ 26 ΙΟΥΝΙΟΥ 2010 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΓΡΑΜΜΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ: «ΜΙΚΡΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑ ΔΙΑΚΟΠΩΝ» ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ: Πρόκειται

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ

Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΣΤΡΑΤΟΥ. βασίσθηκε στην εργασία που εκπόνησε ειδική επιστημονική ομάδα υπό τους κ.κ. Λάζαρο Κολώνα τ. γενικό Διευθυντή Αρχαιοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη Νάγια Οικονομίδου 2014-2015 1 Περιεχόμενα Πρόλογος...3 1. Γνωρίσματα Κυκλαδικής Τέχνης...4 Πτυόσχημα ειδώλια.5 Βιολόσχημα ειδώλια 6

Διαβάστε περισσότερα

Κ. ΛΟΒΕΡΔΟΤ-ΤΣΙΓΑΡΙΔΑ

Κ. ΛΟΒΕΡΔΟΤ-ΤΣΙΓΑΡΙΔΑ Κ. ΛΟΒΕΡΔΟΤ-ΤΣΙΓΑΡΙΔΑ ΜΕΣΟΒΥΖΑΝΤ1ΝΛ ΑΠΟ ΤΟ ΚΑΣΤΡΟ ΤΟΥ ΓΛΥΠΤΑ ΠΛΑΤΑΜΩΝΑ Το Κάστρο του Πλαταμώνα 1, ένα από τα ωραιότερα και καλύτερα διατηρημένα στον ελληνικό χώρο, βρίσκεται στις νοτιοανατολικές υπώρειες

Διαβάστε περισσότερα

Υπάρχουν πολλά είδη Ηλιακών Ρολογιών. Τα σημαντικότερα και συχνότερα απαντόμενα είναι:

Υπάρχουν πολλά είδη Ηλιακών Ρολογιών. Τα σημαντικότερα και συχνότερα απαντόμενα είναι: ΗΛΙΑΚΑ ΩΡΟΛΟΓΙΑ Υπάρχουν πολλά είδη Ηλιακών Ρολογιών. Τα σημαντικότερα και συχνότερα απαντόμενα είναι: Οριζόντια Κατακόρυφα Ισημερινά Το παρακάτω άρθρο αναφέρεται στον τρόπο λειτουργίας αλλά και κατασκευής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΔΑ: ΒΛ4ΞΓ-Λ9Σ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ

ΑΔΑ: ΒΛ4ΞΓ-Λ9Σ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΕΙΔΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΟΜΕΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Ταχ. Δ/νση : Θεμιστοκλέους 87 Αθήνα Ταχ.Κώδικας : 10681 Πληροφορίες : Παναγιώτα Μπρατσιάκου Τηλέφωνο : 2103307621

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ

ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Το Κάστρο των Ιπποτών είναι ένα από τα σημαντικότερα ιστορικά μνημεία της Κω. Ιδιαίτερα εντυπωσιακό και επιβλητικό είναι ένα από τα αξιοθέατα που κάθε επισκέπτης του νησιού πρέπει να

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ης ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΣΤΟ ΓΡΑΜΜΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΠΕΜΠΤΗ 15 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2011

ΑΡΧΗ 1ης ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΣΤΟ ΓΡΑΜΜΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΠΕΜΠΤΗ 15 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2011 ΑΡΧΗ 1ης ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΣΤΟ ΓΡΑΜΜΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΠΕΜΠΤΗ 15 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2011 ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ: «ΚΡΗΤΙΚΟ ΣΤΕΝΟΜΕΤΩΠΟ ΚΑΜΑΡΟΣΠΙΤΟ» ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ: Πρόκειται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α. Γεωμετρικές κατασκευές. 1. Μεσοκάθετος ευθυγράμμου τμήματος. 2. ιχοτόμος γωνίας. 3. ιχοτόμος γωνίας με άγνωστη κορυφή. 4.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α. Γεωμετρικές κατασκευές. 1. Μεσοκάθετος ευθυγράμμου τμήματος. 2. ιχοτόμος γωνίας. 3. ιχοτόμος γωνίας με άγνωστη κορυφή. 4. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α Γεωμετρικές κατασκευές Σκοπός των σημειώσεων αυτών είναι να υπενθυμίζουν γεωμετρικές κατασκευές, που θα φανούν ιδιαίτερα χρήσιμες στο μάθημα της παραστατικής γεωμετρίας, της προοπτικής, αξονομετρίας

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας Ζάµπας Πολιτικός Μηχανικός ρ ΕΜΠ. Σκιάθου 43-11254 Αθήνα. Τηλέφωνο: 210-2237167 Φαξ: 210-2237257 Ηλεκτρονική διεύθυνση: c-zambas@hol.

Κώστας Ζάµπας Πολιτικός Μηχανικός ρ ΕΜΠ. Σκιάθου 43-11254 Αθήνα. Τηλέφωνο: 210-2237167 Φαξ: 210-2237257 Ηλεκτρονική διεύθυνση: c-zambas@hol. Κώστας Ζάµπας Πολιτικός Μηχανικός ρ ΕΜΠ. Σκιάθου 43-11254 Αθήνα. Τηλέφωνο: 210-2237167 Φαξ: 210-2237257 Ηλεκτρονική διεύθυνση: c-zambas@hol.gr Αθήνα 4/2/2015 Προς τον Πρόεδρο τους µη κερδοσκοπικού σωµατείου

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ

Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΚΑΛΥΔΩΝΑΣ. βασίσθηκε στην εργασία που εκπόνησε ειδική επιστημονική ομάδα υπό τους κ.κ. Λάζαρο Κολώνα τ. γενικό Διευθυντή Αρχαιοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

ι. ΣΤΑΔΙΟ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ ιι. ΣΤΑΔΙΟ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ιιι. ΣΥΝΘΕΤΙΚΟ ΣΤΑΔΙΟ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ & ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΩΝ ΜΝΗΜΕΙΩΝ

ι. ΣΤΑΔΙΟ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ ιι. ΣΤΑΔΙΟ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ιιι. ΣΥΝΘΕΤΙΚΟ ΣΤΑΔΙΟ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ & ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΩΝ ΜΝΗΜΕΙΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ & ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΩΝ ΜΝΗΜΕΙΩΝ ι. ΣΤΑΔΙΟ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ ιι. ΣΤΑΔΙΟ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ιιι. ΣΥΝΘΕΤΙΚΟ ΣΤΑΔΙΟ ι. ΣΤΑΔΙΟ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ α. Αρχειακή έρευνα β. Βιβλιογραφική έρευνα γ. Έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ης ΣΕΛΙ ΑΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ

ΑΡΧΗ 1ης ΣΕΛΙ ΑΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΑΡΧΗ 1ης ΣΕΛΙ ΑΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΕΞΕΤΑΣΗ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΓΡΑΜΜΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ 19 Σεπτεμβρίου 2013 ΘΕΜΑ: «ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Να περιγράψετε ένα μινωικό ανάκτορο; Μεγάλα Συγκροτήματα κτιρίων, Είχαν πολλές πτέρυγες-δωματίων, Διοικητικά, Οικονομικά, Θρησκευτικά και Καλλιτεχνικά κέντρα της περιοχής,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΕΙΟ ΓΙΑΝΝΙΤΣΩΝ. ΣΧΕΔΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Πολυτίδης Δημήτρης. 1 ο ΕΤΟΣ

ΣΧΟΛΕΙΟ ΓΙΑΝΝΙΤΣΩΝ. ΣΧΕΔΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Πολυτίδης Δημήτρης. 1 ο ΕΤΟΣ ΣΧΟΛΕΙΟ ΓΙΑΝΝΙΤΣΩΝ ΣΧΕΔΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Πολυτίδης Δημήτρης 1 ο ΕΤΟΣ 1 η φάση: Ερώτημα συζήτησης: Που χρησιμοποιείται τη γεωμετρία στην εργασία σας και στην καθημερινή σας ζωή. (Μια διδακτική ώρα).

Διαβάστε περισσότερα

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1 το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 2 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 3 ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΠΥΡΡΟΣ αντίγραφο από πρωτότυπο του 3ου π.χ. αι. της

Διαβάστε περισσότερα

ναού του Ολύμπιου Διός που ολοκλήρωσε, το 131 μ.χ., ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Αδριανός.

ναού του Ολύμπιου Διός που ολοκλήρωσε, το 131 μ.χ., ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Αδριανός. ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ ΠΥΛΗ ΤΟΥ ΑΔΡΙΑΝΟΥ Πρόκειται για τα απομεινάρια ενός από τους μεγαλύτερους ναούς του αρχαίου κόσμου, του ναού του Ολύμπιου Διός που ολοκλήρωσε, το 131 μ.χ., ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Αδριανός.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ Από την εποχή του εσποτάτου της Ηπείρου στα Βυζαντινά χρόνια στο νησί των Ιωαννίνων δημιουργήθηκαν Μονές και Ησυχαστήρια, που με την πάροδο του χρόνου η φήμη, αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Υλικά, Γραμμές και Τεχνικές στο Ελεύθερο Σχέδιο

Υλικά, Γραμμές και Τεχνικές στο Ελεύθερο Σχέδιο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α Υλικά, Γραμμές και Τεχνικές στο Ελεύθερο Σχέδιο Σκοπός Σκοπός του κεφαλαίου αυτού είναι να γνωρίσουν οι μαθητές τα υλικά που χρειάζονται για το ελεύθερο σχέδιο και τον τρόπο που θα τα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ Ι ΤΩΝ ΥΠΟ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΕΙΔΩΝ. 1. Αστέρες Ανώτερου Ταξιάρχη Τάγματος Φοίνικα τεμάχια 6. 2. Μετάλλια Στρατιωτικής Αξίας τεμάχια 160

ΠΙΝΑΚΑΣ Ι ΤΩΝ ΥΠΟ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΕΙΔΩΝ. 1. Αστέρες Ανώτερου Ταξιάρχη Τάγματος Φοίνικα τεμάχια 6. 2. Μετάλλια Στρατιωτικής Αξίας τεμάχια 160 ΠΙΝΑΚΑΣ Ι ΤΩΝ ΥΠΟ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΕΙΔΩΝ 1. Αστέρες Ανώτερου Ταξιάρχη Τάγματος Φοίνικα τεμάχια 6 2. Μετάλλια Στρατιωτικής Αξίας τεμάχια 160 3. Μετάλλια Ευδοκίμου Υπηρεσίας τεμάχια 160 4. Μετάλλια Αξίας και Τιμής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΑΝΑΠΑΛΑΙΩΣΗ ΠΕΡΙΣΤΕΡΕΩΝΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ: ΙΩΑΝΝΗΣ ΨΑΛΤΗΣ 18/10/2004

ΑΝΑΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΑΝΑΠΑΛΑΙΩΣΗ ΠΕΡΙΣΤΕΡΕΩΝΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ: ΙΩΑΝΝΗΣ ΨΑΛΤΗΣ 18/10/2004 ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΑΝΑΔΑΣΩΣΕΩΣ ΝΗΣΟΥ ΤΗΝΟΥ «ΟΙ ΦΙΛΟΙ ΤΟΥ ΠΡΑΣΙΝΟΥ» ΠΕΡΙΣΤΕΡΕΩΝΑΣ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑ Σ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΥ ΙΕΡΟΥ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΤΗΝΟΥ ΠΕΡΙΟΧΗ :ΑΓΙΟΣ ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ ΔΗΜΟΥ ΤΗΝΟΥ ΑΝΑΚΑΤΑΣΚΕΥΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ο Μ.Αλέξανδρος εικονίζεται σε εξάρτηµα της πολεµικής του πανοπλίας στον ΙΙ βασιλικό τάφο της Βεργίνας

Ο Μ.Αλέξανδρος εικονίζεται σε εξάρτηµα της πολεµικής του πανοπλίας στον ΙΙ βασιλικό τάφο της Βεργίνας Ο Μ.Αλέξανδρος εικονίζεται σε εξάρτηµα της πολεµικής του πανοπλίας στον ΙΙ βασιλικό τάφο της Βεργίνας Το 274π.Χ. ο βασιλιάς της Ηπείρου Πύρρος κατέλαβε αιφνιδιαστικά τη Μακεδονία, όταν βασίλευε σ αυτήν

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρηση μηκών και ακτίνων καμπυλότητας σφαιρικών επιφανειών

Μέτρηση μηκών και ακτίνων καμπυλότητας σφαιρικών επιφανειών Μ7 Μέτρηση μηκών και ακτίνων καμπυλότητας σφαιρικών επιφανειών 1. Σκοπός Τα διαστημόμετρα, τα μικρόμετρα και τα σφαιρόμετρα είναι όργανα που χρησιμοποιούνται για την μέτρηση της διάστασης του μήκους, του

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου

Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου Τάσος ΜΑΡΓΑΡΙΤΩΦ Δελτίον XAE 1 (1959), Περίοδος Δ'. Στη μνήμη του Νίκου Βέη (1883-1958) Σελ. 144-148 ΑΘΗΝΑ 1960 ΕΚΘΕΣΗ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ. Γενικά. Επιφάνεια σχεδίασης. Όργανα σχεδίασης

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ. Γενικά. Επιφάνεια σχεδίασης. Όργανα σχεδίασης ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γενικά Τα περισσότερα στοιχεία αυτού του κεφαλαίου είναι γνωστά στους φοιτητές. Η εκ νέου παράθεσή τους στο παράρτημα γίνεται για λόγους υπενθύμισης και πιο ολοκληρωμένης παρουσίασης. Στην ενότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΟΣ 1ης ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙ ΕΣ

ΤΕΛΟΣ 1ης ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙ ΕΣ http://www.ikastiko.gr/ ΑΡΧΗ 1ης ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΚΥΡΙΑΚΗ 24 ΙΟΥΝΙΟΥ 2012 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΓΡΑΜΜΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ: «ΜΙΚΡΗ ΔΙΩΡΟΦΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑ»

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΠΡΑΞΕΩΝ: 2.2.2.α. Αναμόρφωση Προπτυχιακών Προγραμμάτων Σπουδών. Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΧΝΙΚΟ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Ι ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ

ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΠΡΑΞΕΩΝ: 2.2.2.α. Αναμόρφωση Προπτυχιακών Προγραμμάτων Σπουδών. Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΧΝΙΚΟ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Ι ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ & ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΑΡΧΙΚΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ (Ε.Π.Ε.Α.Ε.Κ. ΙΙ) ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΠΡΑΞΕΩΝ: 2.2.2.α. Αναμόρφωση Προπτυχιακών

Διαβάστε περισσότερα

Ανάκλαση Είδωλα σε κοίλα και κυρτά σφαιρικά κάτοπτρα. Αντώνης Πουλιάσης Φυσικός M.Sc. 12 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΟΥ

Ανάκλαση Είδωλα σε κοίλα και κυρτά σφαιρικά κάτοπτρα. Αντώνης Πουλιάσης Φυσικός M.Sc. 12 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΟΥ Ανάκλαση Είδωλα σε κοίλα και κυρτά σφαιρικά κάτοπτρα Αντώνης Πουλιάσης Φυσικός M.Sc. 12 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΟΥ Πουλιάσης Αντώνης Φυσικός M.Sc. 2 Ανάκλαση Είδωλα σε κοίλα και κυρτά σφαιρικά κάτοπτρα Γεωμετρική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ 19η ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΤΡΙΚΑΛΑ Πλάτανος Θέση «Ομβριάσα» Η 19η ΕΒΑ διενεργεί ανασκαφική έρευνα στον αγρό ιδιοκτησίας Σ. και Α. Υφαντή, η οποία είναι συνέχεια αυτής που διενεργούσε η 7η ΕΒΑ,

Διαβάστε περισσότερα

Ο γλυπτός διάκοσμος του παλαιού καθολικού της μονής Ξενοφώντος στο Άγιον Όρος

Ο γλυπτός διάκοσμος του παλαιού καθολικού της μονής Ξενοφώντος στο Άγιον Όρος Ο γλυπτός διάκοσμος του παλαιού καθολικού της μονής Ξενοφώντος στο Άγιον Όρος Θεοχάρης ΠΑΖΑΡΑΣ Δελτίον XAE 14 (1987-1988), Περίοδος Δ' Σελ. 33-48 ΑΘΗΝΑ 1989 Θεοχάρης Παζαράς Ο ΓΛΥΠΤΟΙ ΔΙΑΚΟΣΜΟΙ ΤΟΥ ΠΑΛΑΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ

ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ ΚΕΡΑΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ Η κεραμική, μια πανάρχαια τέχνη, χρησιμοποιεί ως πρώτη ύλη το αργιλόχωμα. Όταν αναμείξουμε το αργιλόχωμα με νερό θα προκύψει μία πλαστική μάζα

Διαβάστε περισσότερα

Η Μεγάλη Παναγιά στην Παραμυθιά Θεσπρωτίας

Η Μεγάλη Παναγιά στην Παραμυθιά Θεσπρωτίας Η Μεγάλη Παναγιά στην Παραμυθιά Θεσπρωτίας Αφροδίτη ΠΑΣΑΛΗ Δελτίον XAE 19 (1996-1997), Περίοδος Δ' Σελ. 369-394 ΑΘΗΝΑ 1997 'Αφροδίτη Πασαλή Η ΜΕΓΑΛΗ ΠΑΝΑΓΙΑ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑ ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΣ* 1> οτιοδυτικά της

Διαβάστε περισσότερα

Ένας άγνωστος βυζαντινός ναός στην Αργολίδα. Ο Άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος Παλιού Λιγουριού

Ένας άγνωστος βυζαντινός ναός στην Αργολίδα. Ο Άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος Παλιού Λιγουριού Ένας άγνωστος βυζαντινός ναός στην Αργολίδα. Ο Άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος Παλιού Λιγουριού Σταύρος ΜΑΜΑΛΟΥΚΟΣ Δελτίον XAE 12 (1984), Περίοδος Δ'. Στην εκατονταετηρίδα της Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας

Διαβάστε περισσότερα

Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού.

Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού. Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού. 1 Περιεχόμενα: Εισαγωγή σελ.3 Ιστορική αναδρομή σελ.4 Περιγραφή του χώρου σελ.5-7 Βιβλιογραφία σελ.8 Παράρτημα σελ.9-10 2 Εισαγωγή. Στο κέντρο της Λεμεσού υπάρχει το Κάστρο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΟΣ 1ης ΑΠΟ 6 ΣΕΛΙ ΕΣ

ΤΕΛΟΣ 1ης ΑΠΟ 6 ΣΕΛΙ ΕΣ ΑΡΧΗ 1ης ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ TΡΙΤΗ 18 ΙΟΥΝΙΟΥ 2013 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΓΡΑΜΜΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ: «ΧΩΡΟΣ ΕΚΘΕΣΗΣ ΚΕΡΑΜΙΚΩΝ ΕΙΔΩΝ» ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ: Πρόκειται

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή Εργασία Τα Νεοκλασικά Σπίτια Της Πάτρας - Καταγραφή Κτιρίων.

Πτυχιακή Εργασία Τα Νεοκλασικά Σπίτια Της Πάτρας - Καταγραφή Κτιρίων. ΕΠΩΝΥΜΙΑ ΑΚΙΝΗΤΟΥ : Πρώην «Ξενοδοχείο Αγγλία» ΙΔΙΟΚΤΗΤΗΣ : Ειρήνη Θωμοπούλου Σαβολίδου ΟΔΟΣ & ΑΡΙΘΜΟΣ : Αγ. Ανδρέου 26- Κολοκοτρώνη- Όθωνος Αμαλίας ΧΡΟΝΟΛΟΓΗΣΗ : 1850 ΑΡΧΙΚΗ ΧΡΗΣΗ : ξενοδοχείο ΣΗΜΕΡΙΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΟΣ 1ης ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙ ΕΣ

ΤΕΛΟΣ 1ης ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙ ΕΣ ΑΡΧΗ 1ης ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΚΥΡΙΑΚΗ 24 ΙΟΥΝΙΟΥ 2012 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΓΡΑΜΜΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ: «ΜΙΚΡΗ ΔΙΩΡΟΦΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑ» ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ: Πρόκειται

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ : ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΕ 2 Σ.Φ ΙΣΟΜΕΤΡΙΚΗ ΠΡΟΒΟΛΗ. ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 1 περιόδους. 28/9/2008 12:48 Όνομα: Λεκάκης Κωνσταντίνος καθ.

ΘΕΜΑ : ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΕ 2 Σ.Φ ΙΣΟΜΕΤΡΙΚΗ ΠΡΟΒΟΛΗ. ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 1 περιόδους. 28/9/2008 12:48 Όνομα: Λεκάκης Κωνσταντίνος καθ. ΘΕΜΑ : ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΕ 2 Σ.Φ ΙΣΟΜΕΤΡΙΚΗ ΠΡΟΒΟΛΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 1 περιόδους 28/9/2008 12:48 καθ. Τεχνολογίας 28/9/2008 12:57 Προοπτικό σχέδιο με 2 Σημεία Φυγής Σημείο φυγής 1 Σημείο φυγής 2 Γωνία κτιρίου

Διαβάστε περισσότερα

ραστηριότητες στο Επίπεδο 1.

ραστηριότητες στο Επίπεδο 1. ραστηριότητες στο Επίπεδο 1. Στο επίπεδο 0, στις πρώτες τάξεις του δηµοτικού σχολείου, όπου στόχος είναι η οµαδοποίηση των γεωµετρικών σχηµάτων σε οµάδες µε κοινά χαρακτηριστικά στη µορφή τους, είδαµε

Διαβάστε περισσότερα

Φρούρια, Κάστρα Κέρκυρα. Παλαιό Φρούριο

Φρούρια, Κάστρα Κέρκυρα. Παλαιό Φρούριο Παλαιό Φρούριο Είναι χτισμένο σε μια δίκορφη φυσική τοποθεσία από τον 16ο αιώνα στην άλλοτε Βυζαντινή πόλη της Κέρκυρας. Το Παλιό φρούριο είναι ένα χαρακτηριστικό σύμβολο της παλιάς πόλης και οι δύο κορυφές

Διαβάστε περισσότερα

Εισήγηση στο Γενικό Ιερατικό Συνέδριο της Ιεράς Μητροπόλεως Ρεθύμνης και Αυλοτάμου Ιερά Μονή Αρσανίου, 16 Νοεμβρίου 2013

Εισήγηση στο Γενικό Ιερατικό Συνέδριο της Ιεράς Μητροπόλεως Ρεθύμνης και Αυλοτάμου Ιερά Μονή Αρσανίου, 16 Νοεμβρίου 2013 Εισήγηση στο Γενικό Ιερατικό Συνέδριο της Ιεράς Μητροπόλεως Ρεθύμνης και Αυλοτάμου Ιερά Μονή Αρσανίου, 16 Νοεμβρίου 2013 ΘΕΜΑ: «Αναστηλωτικές εργασίες στον Ιερό Ναό του Αγίου Δημητρίου στόν ὁμώνυμο οἰκισμό

Διαβάστε περισσότερα

AdyfJa'ta (iv avnvt]; yj..mntxt]; arto 'to Mrto(itgxo Avxatov*

AdyfJa'ta (iv avnvt]; yj..mntxt]; arto 'to Mrto(itgxo Avxatov* AdyfJa'ta (iv avnvt]; yj..mntxt]; arto 'to Mrto(itgxo Avxatov* FEWQYW N. JI6)).,1J The small, mountainous plain of Boverko lies northwest of Megalopolis, near the summit of Mount Lykaion. The area preserves

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΠΡΟΚΗΡΥΞΗΣ ΠΡΟΧΕΙΡΟΥ ΜΕΙΟΔΟΤΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΠΡΟΚΗΡΥΞΗΣ ΠΡΟΧΕΙΡΟΥ ΜΕΙΟΔΟΤΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΕΙΑΣ & ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ Ταχ.Δ/νση: Μεθώνης 10 & Κανάρη,

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 5. Τα εναέτια γλυπτά του Παρθενώνος Tα αετωματικά

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ MATHEMATICS

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ MATHEMATICS ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ MATHEMATICS LEVEL: 9 10 (Γ Γυμνασίου Α Λυκείου) 10:00 11:00, 20 March 2010 THALES FOUNDATION 1 3 βαθμοί 1. Ποιο από τα ακόλουθα είναι το αποτέλεσμα της διαίρεσης του αριθμού 20102010 με τον

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικό Σχέδιο. Ενότητα 2: Μηχανολογικό Σχέδιο - Σχεδίαση όψεων

Τεχνικό Σχέδιο. Ενότητα 2: Μηχανολογικό Σχέδιο - Σχεδίαση όψεων Τεχνικό Σχέδιο Ενότητα 2: Μηχανολογικό Σχέδιο - Σχεδίαση όψεων Διάλεξη 2η Παναγής Βοβός Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών ΤΕΧΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΣΧΕΔΙΑΣΗ ΤΡΙΣΔΙΑΣΤΑΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

1.1. ΓΕΙΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΙ Με ποιο τρόπο μπορούμε να σχεδιάσουμε έναν τρισδιάστατο χώρο ή αντικείμενο, πάνω σ ένα χαρτί δύο διαστάσεων?

1.1. ΓΕΙΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΙ Με ποιο τρόπο μπορούμε να σχεδιάσουμε έναν τρισδιάστατο χώρο ή αντικείμενο, πάνω σ ένα χαρτί δύο διαστάσεων? ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ - Εξεταστέα ύλη Β εξαμήνου 2011 1.1. ΓΕΙΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΙ Με ποιο τρόπο μπορούμε να σχεδιάσουμε έναν τρισδιάστατο χώρο ή αντικείμενο, πάνω σ ένα χαρτί δύο διαστάσεων? Τρεις μέθοδοι προβολών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα. Ιστορία Κατασκευών

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα. Ιστορία Κατασκευών ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Ιστορία Κατασκευών Ενότητα 3.3: Θολοδομικά Συστήματα Θολοδομικά συστήματα στο Βυζάντιο Δρ Σταματίνα Γ. Μαλικούτη Τμήμα Πολιτικών

Διαβάστε περισσότερα