ΟΜΙΛΟΣ ΕΘΕΛΟΝΤΩΝ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ. Διατροφή ασθενών. με καρκίνο

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΟΜΙΛΟΣ ΕΘΕΛΟΝΤΩΝ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ. Διατροφή ασθενών. με καρκίνο"

Transcript

1 ΟΜΙΛΟΣ ΕΘΕΛΟΝΤΩΝ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ Διατροφή ασθενών με καρκίνο

2 Με την ευγενική χορηγία της Roche (Hellas) A.E.

3 ΑγκαλίαΖΩ - Όμιλος Εθελοντών κατά του Καρκίνου Διατροφή ασθενών με καρκίνο 2 η Έκδοση Mε τη συνεργασία της Επιστημονικής Επιτροπής του ΑγκαλιάΖΩ - Όμιλος Εθελοντών κατά του Καρκίνου.

4

5 Περιεχόμενα Εισαγωγή...05 Πώς επηρεάζει ο καρκίνος τις διατροφικές ανάγκες...07 Πώς μπορεί η θεραπεία να επηρεάσει τη διατροφή...11 Συμβουλές για την αντιμετώπιση διατροφικών προβλημάτων...21 Υπόδειγμα διατροφής...49

6

7 Εισαγωγή Η σωστή διατροφή είναι πολύ σημαντική για όσους υποβάλλονται σε αντικαρκινική θεραπεία, καθώς πρόκειται για μια περίοδο που ο οργανισμός έχει αυξημένες και ειδικές απαιτήσεις. Οι βασικοί διατροφικοί στόχοι για τους ασθενείς με καρκίνο είναι: 1) διατήρηση του σωστού βάρους και 2) επιλογή και κατανάλωση υγιεινών τροφών που παρέχουν στο σώμα την ενέργεια και τα θρεπτικά συστατικά που χρειάζεται για να ανταπεξέλθει. Αυτός ο εύχρηστος οδηγός πραγματεύεται ακριβώς το θέμα της σωστής διατροφής σε όλα τα στάδια της αντικαρκινικής θεραπείας. Παρουσιάζει τα διατροφικά προβλήματα που σχετίζονται είτε με τον καρκίνο είτε με τις αντικαρκινικές θεραπείες και δίνει χρήσιμες διατροφικές συμβουλές για την αντιμετώπισή τους. 5

8

9 Πώς επηρεάζει ο καρκίνος τις διατροφικές ανάγκες; Ο καρκίνος επηρεάζει όχι μόνο τις διατροφικές συνήθειες του ασθενούς αλλά και τον τρόπο με τον οποίο το σώμα χρησιμοποιεί τα θρεπτικά συστατικά που προσλαμβάνει. Αλλαγές στις διατροφικές συνήθειες Θα έχετε ίσως ήδη ανακαλύψει ότι μετά τη διάγνωση δεν τρώτε πλέον τα είδη και τις ποσότητες των τροφών που προτιμούσατε στο παρελθόν. Η συνήθης αντίδραση είναι η μείωση της τροφής, αλλά δεν είναι σπάνιο κάποιος να αρχίσει να τρώει περισσότερο. Οι παρενέργειες των αντικαρκινικών θεραπειών επηρεάζουν συχνά τις διατροφικές συνήθειες των ασθενών. Είναι πιθανό να μην σας αρέσει πλέον η γεύση κάποιων τροφών με αποτέλεσμα να περιορίσετε την κατανάλωσή τους. Τυχόν προγενέστερα προβλήματα διατροφής μερικές φορές επιδεινώνονται λόγω του καρκίνου ή της αντικαρκινικής θεραπείας. Αν, για παράδειγμα, είχατε ήδη κάποιες τροφικές αλλεργίες ή δυσανεξίες, αυτές είναι πιθανό να σας ταλαιπωρήσουν περισσότερο τώρα. Είναι φυσικό να προβληματίζεστε για το διαιτολόγιό σας. Ίσως να φοβάστε ότι δεν καταναλώνετε επαρκείς ποσότητες από ορισμένα τρόφιμα. Ή να ανησυχείτε σε τέτοιο βαθμό μήπως φάτε κάτι που «δεν πρέπει» που στο τέλος τρώτε ελάχιστα. Αυτές οι αντιδράσεις είναι φυσιολογικές. Στον οδηγό αυτό θα βρείτε συμβουλές για την αντιμετώπιση των διατροφικών προβλημάτων που ίσως αντιμετωπίζετε. 7

10 Αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο το σώμα χρησιμοποιεί τις θρεπτικές ουσίες Μερικές φορές, ο καρκίνος αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο το σώμα χρησιμοποιεί τις θρεπτικές ουσίες που προσλαμβάνει. Αυτές οι αλλαγές μπορεί να οφείλονται στην αντίδραση του σώματος στον όγκο, στις παρενέργειες της θεραπείας, σε ορισμένα φάρμακα ή σε συνδυασμό όλων των παραπάνω παραγόντων. Δεν είναι ασυνήθιστο να διαπιστώσετε αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο το σώμα σας μεταβολίζει τη ζάχαρη ή στα επίπεδα σακχάρου στο αίμα. Είναι πιθανό να εκδηλώσετε υπεργλυκαιμία (αυξημένα επίπεδα σακχάρου). Η υπογλυκαιμία είναι σπανιότερο φαινόμενο. Αν εκδηλώσετε κάποια από αυτές τις δύο παθήσεις, ο γιατρός ή ο διαιτολόγος σας θα σας εξηγήσουν πώς μπορείτε να ελέγξετε τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα μέσω της διατροφής. Η διατροφική πυραμίδα, που ακολουθεί, δείχνει τον αριθμό των μερίδων από κάθε ομάδα τροφίμων που συνιστάται να καταναλώνονται καθημερινά. Ωστόσο, ορισμένοι ασθενείς με καρκίνο ενδέχεται να δυσκολεύονται να καταναλώσουν αρκετά μεγάλη ποικιλία τροφίμων για την ικανοποίηση των διατροφικών τους αναγκών. Συνήθεις ελλείψεις βιταμινών και ιχνοστοιχείων σε καρκινοπαθείς Φυλλικό οξύ Βιταμίνη Α Βιταμίνη C Χαλκός Σίδηρος Μαγνήσιο Ψευδάργυρος Ασβέστιο Βιταμίνη D Στην περίπτωση αυτή ενδείκνυται ενδεχομένως η λήψη συμπληρωμάτων διατροφής με βιταμίνες και ιχνοστοιχεία. Με τη βοήθεια τέτοιων συμπληρωμάτων μπορεί να εξασφαλιστεί η πρόσληψη της συνιστώμενης ημερήσιας δόσης σημαντικών θρεπτικών συστατικών. Κυκλοφορούν επίσης υποκατάστατα γεύματος σε υγρή μορφή τα οποία καλύπτουν επιπλέον τις ανάγκες για πρωτεΐνες. Οι πρωτεΐνες είναι απαραίτητες καθώς ενισχύουν σημαντικά το σώμα αλλά δεν πρέπει να καταναλώνονται σε υπερβολικές ποσότητες. 8

11 Επίσης, τα όποια συμπληρώματα διατροφής δεν πρέπει να λαμβάνονται σε μεγάλες δόσεις που υπερβαίνουν την ημερήσια συνιστώμενη ποσότητα. Η υπερβολική πρόσληψη τέτοιων ουσιών είναι δυνατό να επηρεάσει αρνητικά τη θεραπευτική δράση ορισμένων χημειοθεραπειών ή/και της ακτινοθεραπείας. Αν σας προβληματίζει η πρόσληψη κάποιας βιταμίνης ή ιχνοστοιχείου, μιλήστε με τον γιατρό ή τον φαρμακοποιό σας. Πρέπει πάντα να ενημερώνετε τον γιατρό σας σχετικά με τα συμπληρώματα διατροφής ή τυχόν φυτικά σκευάσματα που λαμβάνετε και τις ποσότητές τους. Πυραμίδα τροφίμων Καθημερινός οδηγός διατροφής Λίπη, έλαια, γλυκά Σπάνια Κρέας, πουλερικά, ψάρια, όσπρια, αβγά και ξηροί καρποί 2-3 μερίδες Γάλα, γιαούρτι και τυρί 2-3 μερίδες Λαχανικά 3-5 μερίδες Φρούτα 6-11 μερίδες Ψωμί, δημητριακά, ρύζι, ζυμαρικά 2-4 μερίδες Πηγή: Υπουργείο Γεωργίας και Υπουργείο Υγείας ΗΠΑ. 9

12

13 Πώς μπορεί η θεραπεία να επηρεάσει τη διατροφή Υπάρχουν πολλές διαφορετικές μέθοδοι για την αντιμετώπιση του καρκίνου. Κάθε μία από αυτές μπορεί να επηρεάσει τις ανάγκες σας σε θρεπτικές ουσίες και τις διατροφικές σας συνήθειες. Τα παρακάτω κεφάλαια αναφέρονται στις πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες της κάθε θεραπείας και στα αμέσως επόμενα η διατροφική τους αντιμετώπιση. Χειρουργική επέμβαση Η χειρουργική επέμβαση είναι μία συχνή μέθοδος αντιμετώπισης του καρκίνου. Αποσκοπεί στην αφαίρεση του όγκου και των παρακείμενων ιστών όπου ενδέχεται να υπάρχουν καρκινικά κύτταρα. Μερικές φορές αφαιρούνται και απολύτως υγιείς ιστοί προκειμένου να διασφαλιστεί ότι ο καρκίνος δεν θα εξαπλωθεί. Η επέμβαση μπορεί να προκαλέσει αυξημένες διατροφικές απαιτήσεις, σε προσωρινή ή μόνιμη βάση. Κατ αρχάς, οι θερμιδικές ανάγκες αυξάνονται όσο θα επουλώνεται το τραύμα από την επέμβαση. Ο γιατρός θα σας συμβουλέψει ενδεχομένως να αυξήσετε ελαφρώς την πρόσληψη θερμίδων και πρωτεϊνών προκειμένου να δώσετε στο σώμα σας τις θρεπτικές ουσίες που χρειάζεται στο στάδιο της ανάρρωσης. Αν η επέμβαση είχε ως αποτέλεσμα την αφαίρεση ή την τροποποίηση τμημάτων του γαστρεντερικού συστήματος, ίσως να προκύψουν διατροφικά προβλήματα. Είναι πιθανό να παρατηρηθεί δυσκολία στη μάσηση και την κατάποση και ελλιπής απορρόφηση θρεπτικών ουσιών στο έντερο. 11

14 Ακτινοθεραπεία Η ακτινοθεραπεία χρησιμοποιεί κύματα υψηλής ενέργειας για την καταστροφή των καρκινικών κυττάρων, ώστε να μην μπορούν πλέον να πολλαπλασιαστούν. Εφαρμόζεται είτε μεμονωμένα είτε σε συνδυασμό με χειρουργική επέμβαση και/ή χημειοθεραπεία. Η ακτινοθεραπεία μπορεί να χρησιμοποιηθεί πριν από την επέμβαση για να συρρικνώσει τον όγκο ή μετά την επέμβαση για να καταστραφούν τυχόν εναπομείναντα καρκινικά κύτταρα στο σημείο αφαίρεσης του όγκου. Η ακτινοθεραπεία, όπως και η χειρουργική επέμβαση, μπορεί να οδηγήσει σε διατροφικά προβλήματα. Αυτά προκύπτουν συνήθως όταν η υπό θεραπεία περιοχή περιλαμβάνει το γαστρεντερικό σύστημα. Ορισμένα προβλήματα εμφανίζονται με την έναρξη της αγωγής και διαρκούν για λίγο, π.χ. ερεθισμός του στόματος, της γλώσσας και του λάρυγγα, δυσανεξία στη λακτόζη, ναυτία, έμετος ή διάρροια. Άλλα προβλήματα μπορεί να εμφανιστούν μήνες μετά την αγωγή και να διαρκέσουν περισσότερο, όπως ξηροστομία, στένωση του οισοφάγου, δυσαπορρόφηση θρεπτικών ουσιών, κοιλιακή δυσφορία, διάρροια ή δυσκοιλιότητα.

15 Χημειοθεραπεία Η χημειοθεραπεία συνίσταται στη χρήση φαρμάκων που καταστρέφουν τα καρκινικά κύτταρα καθιστώντας τα ανίκανα να αναπτυχθούν και να πολλαπλασιαστούν. Η χημειοθεραπεία μπορεί να χρησιμοποιηθεί είτε μόνη της είτε σε συνδυασμό με ακτινοθεραπεία ή/και χειρουργική επέμβαση. Σε αντίθεση με την επέμβαση ή την ακτινοθεραπεία, η χημειοθεραπεία είναι «συστηματική». Αυτό σημαίνει ότι επηρεάζει όλα τα συστήματα του σώματος και όχι μεμονωμένα τμήματά του, εκτός εάν χορηγηθεί στοχευμένα σε συγκεκριμένη περιοχή. Τα φάρμακα που χρησιμοποιούνται στη χημειοθεραπεία επηρεάζουν τις λειτουργίες διαίρεσης και πολλαπλασιασμού των κυττάρων. Τα καρκινικά κύτταρα δέχονται το ισχυρότερο πλήγμα γιατί διαιρούνται και πολλαπλασιάζονται με ταχύτερους ρυθμούς από ό,τι τα υγιή κύτταρα. Και τα υγιή κύτταρα όμως επηρεάζονται αρνητικά, ιδίως όσα αντικαθίστανται συχνά π.χ. τα κύτταρα των τοιχωμάτων του γαστρεντερικού σωλήνα. Στην περίπτωση αυτή ο ασθενής εκδηλώνει παρενέργειες. Οι συχνότερες παρενέργειες της χημειοθεραπείας είναι: ναυτία, έμετος, τριχόπτωση και κόπωση. Οι παρενέργειες περιλαμβάνουν επίσης λοιμώξεις και αναιμία. Μερικά χημειοθεραπευτικά φάρμακα μπορεί να προκαλέσουν δυσκοιλιότητα ή διάρροια. Άλλα προκαλούν κατακράτηση νερού και μετεωρισμό (αέρια). Αυτές οι ανεπιθύμητες ενέργειες έχουν ως αποτέλεσμα την απώλεια βάρους ή την αύξηση του βάρους καθώς και άλλα διατροφικά προβλήματα. 13

16 Ορμονοθεραπεία Η θεραπεία αυτή μπορεί να περιλαμβάνει τη χρήση φαρμάκων για την αναστολή της παραγωγής ορμονών από τον οργανισμό ή χειρουργική επέμβαση για την αφαίρεση οργάνων που παράγουν ορμόνες. Η ορμονοθεραπεία χρησιμοποιείται συνήθως για τη θεραπεία του καρκίνου του μαστού, του προστάτη, των ωοθηκών και του ενδομητρίου. Η ορμονοθεραπεία μπορεί να προκαλέσει διάφορες παρενέργειες όπως ναυτία, έμετος, οίδημα, αύξηση του βάρους και εξάψεις. Ορισμένες ορμόνες αυξάνουν την όρεξη. Σε μερικές περιπτώσεις, μεγάλες δόσεις ορμονών χορηγούνται για την προαγωγή κάποιας θεραπευτικής δράσης, π.χ. επινεφριδιακές ορμόνες (κορτιζόνη) για την καταπολέμηση του εγκεφαλικού οιδήματος που συνοδεύει τους εγκεφαλικούς όγκους. Βιολογική θεραπεία Η βιολογική θεραπεία, γνωστή και ως ανοσοθεραπεία, είναι μια σχετικά νέα μορφή αντικαρκινικής θεραπείας. Συνίσταται στην κινητοποίηση του ανοσοποιητικού συστήματος του ασθενούς για την καταπολέμηση του καρκίνου. Χορηγείται ιντερφερόνη και ιντερλευκίνη-2 για την ενίσχυση της ικανότητας των λευκών αιμοσφαιρίων να καταπολεμούν τον καρκίνο. Καθώς πρόκειται για νέα θεραπεία, οι επιπτώσεις της στη διατροφή δεν είναι ακόμη πλήρως γνωστές. Ωστόσο, οι εν λόγω φαρμακευτικοί παράγοντες μπορούν να προκαλέσουν γριπώδη συμπτώματα, όπως διάρροια, αδυναμία και απώλεια όρεξης. 14

17 Γονιδιακή θεραπεία Πρόκειται για μια πολύ πρόσφατη αντικαρκινική θεραπεία που βρίσκεται ακόμη σε ερευνητικό στάδιο. Συνίσταται στην αντικατάσταση μεταλλαγμένων γονιδίων (όπως ογκογονίδια ή ογκοκατασταλτικά γονίδια) με φυσιολογικά. Οι επιπτώσεις της γονιδιακής θεραπείας στη διατροφή των ασθενών τελούν ακόμη υπό διερεύνηση. Συμπληρωματική / εναλλακτική ιατρική Η συμπληρωματική/εναλλακτική ιατρική περιλαμβάνει ευρύ φάσμα προσεγγίσεων και θεραπειών που δεν ανήκουν στη συμβατική ιατρική. Οι ασθενείς μπορούν να επιλέξουν να λάβουν μια τέτοια θεραπεία είτε μεμονωμένα είτε συμπληρωματικά προς τις συμβατικές θεραπείες. Παραδείγματα συμπληρωματικών/ εναλλακτικών θεραπειών είναι τα φυτικά φάρμακα, η ομοιοπαθητική, ο βελονισμός, οι μακροβιοτικές δίαιτες και το λεγόμενο «spiritual healing», δηλαδή, «πνευματική ίαση». Αν και ορισμένες συμπληρωματικές/εναλλακτικές θεραπείες κατά του καρκίνου είναι πιθανό να φαίνεται ότι αποδίδουν σε ορισμένες περιπτώσεις, για τις περισσότερες από αυτές δεν υπάρχουν επιστημονικά δεδομένα που να αποδεικνύουν την αποτελεσματικότητά τους. Πρόκειται λοιπόν για θεραπείες που δεν έχουν υποβληθεί σε επιστημονικό έλεγχο και κατά συνέπεια πρέπει να αντιμετωπίζονται με επιφύλαξη. 15

18 Να θυμάστε ότι ακόμη και αν μια θεραπεία είναι «φυσική» αυτό δεν σημαίνει ότι είναι ακίνδυνη. Θεραπείες που δεν έχουν υποβληθεί σε έλεγχο μπορεί να είναι από αναποτελεσματικές έως τοξικές (για παράδειγμα αν ορισμένα βότανα συνδυαστούν με κάποια φάρμακα) ή μπορεί να καθυστερήσουν την επίσκεψη στον γιατρό και τη λήψη συμβατικής και αποτελεσματικής θεραπείας για τον καρκίνο. Οι συμπληρωματικές θεραπείες πρέπει να είναι ακριβώς αυτό: να συμπληρώνουν και όχι να αντικαθιστούν τις συμβατικές αντικαρκινικές θεραπείες. Είναι σημαντικό να ενημερώνετε τον γιατρό σας αν λαμβάνετε οποιαδήποτε συμπληρωματική/εναλλακτική θεραπεία ώστε να το λάβει υπόψη κατά τον σχεδιασμό της συμβατικής σας θεραπείας. Επί του παρόντος διεξάγονται διάφορες επιστημονικές έρευνες σχετικά με συγκεκριμένες συμπληρωματικές/εναλλακτικές θεραπείες και δεν αποκλείεται ορισμένες από αυτές να αποδειχθεί ότι είναι ασφαλείς και αποτελεσματικές. Χρειάζεται ωστόσο να ερευνηθούν σε βάθος.

19 Χειρουργική αντιμετώπιση του καρκίνου και διατροφή Εντοπισμός του όγκου Κεφάλι, λαιμός, γλώσσα Σιαγόνα Οισοφάγος Στομάχι Λεπτό έντερο Πάγκρεας Παχύ έντερο Χειρουργική επέμβαση Αφαίρεση του συνόλου ή μέρους της πληγείσας περιοχής Αφαίρεση του οστού της σιαγόνας Αφαίρεση (οισοφαγεκτομή) και ανάπλαση του οισοφάγου με μυ από το έντερο Ολική (γαστρεκτομή) ή μερική αφαίρεση Δημιουργία ανοίγματος στο κοιλιακό τοίχωμα (νηστιδοστομία ή ειλεοστομία) ή αφαίρεση Αφαίρεση Αφαίρεση (κολεκτομή) Δυνητικά διατροφικά προβλήματα Δυσκολία στη μάσηση και στην κατάποση Σίτιση με σωλήνα Η τροφή μπορεί να διαρρεύσει στους πνεύμονες (εισρόφηση) ή ο νέος οισοφάγος μπορεί να στενέψει Η τροφή μπορεί να φτάνει πολύ γρήγορα στο λεπτό έντερο με απότελεσμα έντονο πόνο και διάρροια ή μπορεί να εμφανιστεί υπογλυκαιμία Ελλιπής απορρόφηση θρεπτικών ουσιών, έλλειψη βιταμίνης Β12, διαταραχή στο ισοζύγιο ύδατος και νατρίου, απόφραξη εντέρου Ελλιπής απορρόφηση θρεπτικών ουσιών, διαβήτης Ελλιπής απορρόφηση θρεπτικών ουσιών και νερού με αποτέλεσμα διάρροια 17

20 Ακτινοθεραπεία και διατροφή Εντοπισμός του καρκίνου Περιοχή υπό θεραπεία Βραχυπρόθεσμες συνέπειες Μακροπρόθεσμες συνέπειες Εγκέφαλος, στόμα, οισοφάγος, θυρεοειδής Κεφάλι και λαιμός Ερεθισμός του στόματος, της γλώσσας, του οισοφάγου Ξηροστομία, τερηδόνα, στένωση οισοφάγου, απώλεια γεύσης Στομάχι, ήπαρ, πάγκρεας, χοληδόχος κύστη, νεφρά Κοιλιά Ερεθισμός του στομάχου, διάρροια, δυσανεξία στη λακτόζη, ναυτία και έμετος Μερικά από τα βραχυπρόθεσμα συμπτώματα είναι πιθανό να συνεχιστούν σε ορισμένους ασθενείς Μαστός, πνεύμονας Άνω κορμός Ερεθισμός του στομάχου και του οισοφάγου Μερικά από τα βραχυπρόθεσμα συμπτώματα είναι πιθανό να συνεχιστούν σε ορισμένους ασθενείς Κόλον, ορθό Κάτω κορμός Διάρροια Μερικά από τα βραχυπρόθεσμα συμπτώματα είναι πιθανό να συνεχιστούν σε ορισμένους ασθενείς Προστάτης, μήτρα, ωοθήκες, τράχηλος, ουροδόχος κύστη Λεκάνη Διάρροια, δυσαπορρόφηση Μερικά από τα βραχυπρόθεσμα συμπτώματα είναι πιθανό να συνεχιστούν σε ορισμένους ασθενείς 18

21 Χημειοθεραπεία και διατροφή Παρενέργειες της χημειοθεραπείας Ερεθισμός και φλεγμονή του στόματος, της γλώσσας και του λαιμού Διάρροια Δυσκοιλιότητα Ναυτία Έμετος Αλλοίωση της γεύσης Αλλαγές στην όρεξη (αύξηση, μείωση) Αλλαγές στο βάρος (αύξηση, μείωση) Δυσανεξία στη λακτόζη Αποστροφή για ορισμένες τροφές Αδυναμία Αναιμία 19

22

23 Συμβουλές για την αντιμετώπιση διατροφικών προβλημάτων Είδαμε τις διατροφικές δυσκολίες που ενδέχεται να χρειαστεί να αντιμετωπίσετε ανάλογα με το είδος της αντικαρκινικής θεραπείας που λαμβάνετε. Τώρα θα δούμε τι μέτρα μπορείτε να λάβετε. Στο κεφάλαιο αυτό θα βρείτε χρήσιμες συμβουλές για την επίλυση διαφόρων διατροφικών προβλημάτων. Πρέπει, ωστόσο, να τονιστεί ότι αυτές οι συμβουλές δεν υποκαθιστούν την επίσκεψη στον γιατρό σας. Πρέπει να συζητάτε μαζί του για οποιαδήποτε αλλαγή στον τρόπο διατροφής σας και τυχόν προβλήματα που αντιμετωπίζετε με την όρεξή σας, τη διατροφή ή την πέψη. Ο γιατρός σας μπορεί να σας παραπέμψει σε εξειδικευμένο διαιτολόγο που γνωρίζει τις ιδιαίτερες διατροφικές ανάγκες των ασθενών με καρκίνο. Απώλεια βάρους και όρεξης Η απώλεια βάρους είναι σύνηθες φαινόμενο στους ασθενείς με καρκίνο. Μπορεί να προκληθεί από πληθώρα παραγόντων, όπως η απώλεια όρεξης, οι αυξημένες ανάγκες του οργανισμού για ενέργεια, οι αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο το σώμα μεταβολίζει και απορροφά τις τροφές, οι δυσκολίες στη σίτιση λόγω επεμβάσεων και παρενεργειών από τις θεραπείες ή τα συναισθήματα άγχους και κατάθλιψης. Η μεγάλη απώλεια βάρους και η υποθρεψία μπορεί να έχουν αντίκτυπο στη λειτουργία της καρδιάς, του ήπατος, των νεφρών και άλλων σημαντικών οργάνων. Επίσης, όταν ο ασθενής δεν τρέφεται επαρκώς, η ικανότητα του οργανισμού για ίαση και αντίσταση στις λοιμώξεις εξασθενεί. 21

24 Ακολουθούν μερικές συμβουλές για την ανάκτηση του σωματικού βάρους. Ο γιατρός και ο διαιτολόγος σας θα σας βοηθήσουν να προσδιορίσετε το ιδανικό σας βάρος και τις ατομικές σας ανάγκες σε θερμίδες και θρεπτικά συστατικά. Αν έχετε χάσει βάρος Τρώτε λίγο και συχνά αντί για τρία μεγάλα γεύματα κατά τη διάρκεια της ημέρας. Έχετε πάντα στο σπίτι τα φαγητά που προτιμάτε. Θα διαπιστώσετε ότι έτσι θα τρώτε πιο συχνά. Τα φαγητά υψηλής περιεκτικότητας σε πρωτεΐνες είναι καλό να καταναλώνονται στην αρχή του γεύματος, όταν η όρεξή σας είναι μεγαλύτερη. Πρωτεϊνούχες τροφές είναι για παράδειγμα τα φασόλια, ο αρακάς, η σόγια, το κοτόπουλο, το ψάρι, το κρέας, το γιαούρτι, τα αυγά και οι ξηροί καρποί. Καταναλώνετε όσο το δυνατόν μεγαλύτερη ποσότητα τροφής τις ώρες που πεινάτε. Αν διαπιστώσετε ότι πεινάτε περισσότερο το πρωί ή το μεσημέρι, κάντε το πρωινό ή το μεσημεριανό το μεγαλύτερο γεύμα της ημέρας, ακόμη και αν δεν το συνηθίζατε μέχρι τώρα. Κάντε έναν περίπατο πριν φάτε για να σας ανοίξει η όρεξη. Τονώστε το ενδιαφέρον σας για το φαγητό δοκιμάζοντας νέες συνταγές και προϊόντα και κανονίζοντας εξόδους για φαγητό σε κάποιο αγαπημένο σας εστιατόριο. 22

25 Αν οι μυρωδιές του φαγητού σας ενοχλούν, δοκιμάστε να φάτε το φαγητό σας κρύο ή σε θερμοκρασία δωματίου. Δοκιμάστε διαφορετικά μπαχαρικά. Μην βιάζεστε δείτε τα γεύματα σαν μια ευκαιρία για χαλάρωση. Προτιμάτε να πίνετε υγρά μεταξύ των γευμάτων και όχι μαζί με το φαγητό. Η κατανάλωση υγρών στη διάρκεια του γεύματος σας κάνει να νιώθετε χορτάτοι πιο γρήγορα. Καταναλώνετε υγρά πλούσια σε θερμίδες στη διάρκεια της ημέρας όπως χυμοί, νέκταρ φρούτων, γάλα ή φρούτα χτυπημένα στο μπλέντερ με γιαούρτι. Ρωτήστε τον γιατρό ή τον διαιτολόγο σας σχετικά με υποκατάστατα γευμάτων σε υγρή μορφή ή σε σκόνη. Κυκλοφορούν σε διάφορες γεύσεις και με διαφορετικό θερμιδικό φορτίο και είναι εύκολο να καταποθούν και να χωνευθούν. Κάποια προϊόντα ενδέχεται να σας φανούν πιο εύγεστα από άλλα, γι' αυτό είναι σκόπιμο να πειραματιστείτε προτού καταλήξετε. 23

26 Αύξηση βάρους Η αύξηση του βάρους δεν είναι σπάνιο φαινόμενο στους καρκινοπαθείς. Ενδέχεται να προκληθεί από κάποιο φάρμακο, όπως η ταμοξιφένη που χορηγείται κατά του καρκίνου του μαστού ή από ορισμένα αντικαταθλιπτικά. Η χημειοθεραπεία μπορεί να προκαλέσει ψευδοεμμηνόπαυση η οποία συνοδεύεται συνήθως από αύξηση του βάρους. Σε άλλες περιπτώσεις, αλλαγές στη διατροφή λόγω του στρες, του φόβου ή της κατάθλιψης μπορεί να οδηγήσουν σε αυξημένη πρόσληψη τροφής και κατά συνέπεια σε αύξηση του σωματικού βάρους. Ορισμένοι ασθενείς που υποφέρουν από ναυτία διαπιστώνουν ότι νιώθουν καλύτερα αν τρώνε συχνά ή αν μασουλάνε κάτι διαρκώς. Η κατακράτηση νερού, η οποία προκαλεί οίδημα (πρήξιμο) μπορεί επίσης να προκαλέσει αύξηση του βάρους. Αναφέρετε στον γιατρό σας τυχόν αύξηση του βάρους σας ώστε να προσδιορίσει την αιτία, ιδίως αν πρόκειται για σημαντική αύξηση σε διάστημα λίγων ημερών. Οι παρακάτω συμβουλές απευθύνονται σε ασθενείς το βάρος των οποίων αυξάνεται όχι όμως λόγω κατακράτησης νερού και επιθυμούν να διατηρήσουν ένα φυσιολογικό βάρος. (Αν υποφέρετε από κατακράτηση υγρών, δείτε τις συμβουλές στη σελίδα 46.) Ορισμένοι ασθενείς είναι ήδη υπέρβαροι όταν ξεκινούν την αντικαρκινική θεραπεία. Οι παρακάτω συμβουλές θα ωφελήσουν και αυτούς. Αν έχετε πάρει βάρος Επιλέγετε υγιεινές τροφές, όπως λαχανικά, φρούτα, δημητριακά ολικής άλεσης και όσπρια. Αυτές οι τροφές είναι χαμηλές σε θερμίδες και πλούσιες σε θρεπτικές ουσίες και φυτικές ίνες που σας κάνουν να νιώθετε χορτάτοι. Προσέξτε το μέγεθος των μερίδων σας. Η ποσότητα που αντιστοιχεί σε ένα φλυτζάνι τσαγιού είναι η ενδεδειγμένη. Να θυμάστε πόση είναι η ποσότητα αυτή στο πιάτο σας την επόμενη φορά που θα σερβιριστείτε ή θα παραγγείλετε σε κάποιο εστιατόριο. Έτσι θα ελέγχετε καλύτερα τις ποσότητες που τρώτε. 24

27 Επιλέγετε υγιεινές τροφές, όπως λαχανικά, φρούτα, δημητριακά ολικής άλεσης και όσπρια. Τρώτε μόνο όταν πεινάτε. Αν τρώτε επειδή νιώθετε στρες, φόβο ή κατάθλιψη, η ανακούφιση δεν διαρκεί πολύ. Ρωτήστε τον γιατρό σας σχετικά με ψυχολογική υποστήριξη ή φαρμακευτική αγωγή που θα σας βοηθήσει να αντιμετωπίσετε τα αρνητικά συναισθήματα στη ρίζα τους. Ρωτήστε τον γιατρό σας αν υπάρχει αποτελεσματικό αντικαταθλιπτικό φάρμακο που δεν ευνοεί την αύξηση του σωματικού βάρους. 25

28 Διάρροια Η διάρροια μπορεί να προκληθεί από πληθώρα παραγόντων όπως η χημειοθεραπεία, η ακτινοθεραπεία στην κοιλιακή χώρα, ορισμένα φάρμακα, λοιμώξεις, τροφικές αλλεργίες, συναισθηματικές διαταραχές ή λόγω της αφαίρεσης τμήματος του στομάχου, του εντέρου, του παγκρέατος ή του ορθού. Η σοβαρή ή η μακροχρόνια διάρροια μπορεί να προκαλέσει αφυδάτωση, απώλεια θρεπτικών συστατικών και άλλα προβλήματα υγείας. Επικοινωνήστε με τον γιατρό σας αν έχετε σοβαρή διάρροια. Αν έχετε διάρροια Φροντίζετε να πίνετε τουλάχιστον οκτώ ποτήρια υγρών κάθε ημέρα. Η κατανάλωση επαρκούς ποσότητας υγρών είναι ιδιαιτέρως σημαντική όσο έχετε διάρροια προκειμένου να αποφύγετε την αφυδάτωση. Συνιστάται η κατανάλωση νερού, αραιωμένων χυμών, ζωμού ή καφέ ή τσαγιού χωρίς καφεΐνη ή τεΐνη. Οι μεγάλες ποσότητες καφέ ή τσαγιού δεν προσμετρώνται στην ημερήσια κατανάλωση υγρών η καφεΐνη/τεΐνη είναι διουρητική και αυξάνει την αποβολή υγρών από τον οργανισμό. Τα υγρά σε θερμοκρασία περιβάλλοντος γίνονται ευκολότερα ανεκτά από τα πολύ ζεστά ή πολύ κρύα υγρά. Τρώτε μικρές ποσότητες τροφής τακτικά αντί για τρία μεγάλα γεύματα την ημέρα. Ζητήστε από τον γιατρό σας να σας συνταγογραφήσει φάρμακα κατά της διάρροιας. 26

29 να προτιμάτε Ορισμένοι ασθενείς ενδέχεται να ανακουφιστούν με την κατανάλωση των παρακάτω τροφών: τροφές με χαμηλή περιεκτικότητα σε φυτικές ίνες όπως λευκό ρύζι, μακαρόνια, λευκό ψωμί και πουρές βρασμένα ή πολτοποιημένα λαχανικά μαλακά φρούτα χωρίς φλούδα όπως μπανάνες και κομπόστες φρούτων γαλοπούλα ή κοτόπουλο χωρίς πέτσα, άπαχος μοσχαρίσιος κιμάς, ψάρι και σφιχτοβρασμένα αυγά να αποφεύγετε Οι ακόλουθες τροφές μπορεί να επιδεινώσουν τη διάρροια: τροφές και ποτά που προκαλούν αέρια όπως φασόλια, κρεμμύδια, αεριούχα αναψυκτικά και τσίχλες τροφές πλούσιες σε φυτικές ίνες όπως μπρόκολο, καλαμπόκι, λάχανο, αρακάς και κουνουπίδι γάλα και ορισμένα γαλακτοκομικά εκτός από το γιαούρτι που γενικά είναι καλά ανεκτό ωμά λαχανικά και φρούτα, ξηροί καρποί λιπαρά, τηγανητά, πολύ γλυκά ή πολύ πικάντικα φαγητά αλκοολούχα ποτά και ροφήματα με καφεΐνη ζαχαρωτά και τσίχλες χωρίς ζάχαρη που περιέχουν σορβιτόλη (υποκατάστατο ζάχαρης με ήπια υπακτική δράση) Αποφύγετε την αφυδάτωση με νερό, αραιωμένο χυμό, καφέ ή τσάι χωρίς καφεΐνη / τεΐνη. 27

30 Δυσκοιλιότητα Η δυσκοιλιότητα μπορεί να προκληθεί από ορισμένα αντικαρκινικά φάρμακα, από διαιτολόγιο που δεν περιλαμβάνει αρκετά υγρά ή φυτικές ίνες, από τη σίτιση με σωλήνα ή από την έλλειψη σωματικής δραστηριότητας. Δεν πρέπει να συγχέεται με την εντερική απόφραξη. Αν δεν μπορείτε να ενεργηθείτε και έχετε κάποιο από τα ακόλουθα συμπτώματα: ναυτία, έμετο, κοιλιακό άλγος ή κοιλιακό οίδημα (πρήξιμο) επικοινωνήστε αμέσως με τον γιατρό σας. Αν έχετε δυσκοιλιότητα Πίνετε περισσότερα υγρά, τουλάχιστον οκτώ ποτήρια την ημέρα. Η κατανάλωση επαρκούς ποσότητας υγρών είναι ιδιαιτέρως σημαντική όσο υποφέρετε από δυσκοιλιότητα ώστε τα κόπρανα να είναι μαλακά. Προτιμήστε νερό, χυμό από δαμάσκηνα, χλιαρούς χυμούς, τσάι χωρίς τεΐνη και ζεστή λεμονάδα. Πιείτε κάτι ζεστό περίπου μισή ώρα πριν από τη συνήθη ώρα αφόδευσης. Η κατανάλωση οκτώ ποτηριών υγρών την ημέρα μπορεί να σας ανακουφίσει από τη δυσκοιλιότητα. 28

31 να προτιμάτε Καταναλώνετε τροφές υψηλής περιεκτικότητας σε ίνες όπως: φρέσκα λαχανικά και φρούτα, πατάτες με τη φλούδα, δαμάσκηνα, καρότα, πορτοκάλια και βατόμουρα. όσπρια π.χ. φακές, ρεβίθια και φασόλια σταρένιο ψωμί ολικής άλεσης δημητριακά ολικής άλεσης Προσθέστε φύτρο σταριού σε σούπες και άλλα φαγητά. Αν υποφέρετε από μετεωρισμό (αέρια), περιορίστε το μπρόκολο, το λάχανο, το κουνουπίδι, τα αγγούρια, τα κρεμμύδια, τα φασόλια και τα αεριούχα ποτά. Στα φαρμακεία θα βρείτε προϊόντα για την καταπολέμηση του μετεωρισμού τα οποία σας επιτρέπουν να καταναλώνετε τροφές υψηλής περιεκτικότητας σε ίνες χωρίς πρόβλημα. Τρώτε πλούσιο πρωινό που να περιλαμβάνει κάποιο ζεστό ρόφημα και τροφές υψηλής περιεκτικότητας σε ίνες όπως δημητριακά, τοστ με ψωμί ολικής άλεσης και φρούτα. Αυξήστε τη σωματική σας δραστηριότητα. Προσπαθήστε να ασκείστε καθημερινά, π.χ. βγαίνοντας για έναν περίπατο. Ζητήστε τη γνώμη του γιατρού σας προτού αρχίσετε κάποιο πρόγραμμα άθλησης. Αν σκέφτεστε να πάρετε κάποιο διατροφικό συμπλήρωμα με φυτικές ίνες, ρωτήστε τον γιατρό σας. Αν τελικά πάρετε κάποιο συμπλήρωμα αυτού του είδους, φροντίστε να πίνετε αρκετά υγρά. Ενδέχεται να χρειαστεί να λάβετε κάποιο καθαρτικό. Ο γιατρός σας θα σας συμβουλέψει σχετικά. 29

32 Ναυτία Η ναυτία είναι συνήθης παρενέργεια της χειρουργικής αντιμετώπισης του καρκίνου, της χημειοθεραπείας, της ακτινοθεραπείας, της ανοσοθεραπείας και ορισμένων φαρμάκων. Η ναυτία μπορεί να συνοδεύεται ή όχι από έμετο. Αν υποφέρετε από ναυτία είναι πιθανό να μην τρώτε αρκετά. Αν νιώθετε ναυτία Τρώτε μικρές ποσότητες τροφής συχνά και αργά. Τρώτε έξι ή περισσότερα μικρά γεύματα στη διάρκεια της ημέρας αντί για τρία μεγάλα γεύματα. Αερίζετε καλά το σπίτι γιατί πολλοί ασθενείς με καρκίνο νιώθουν ναυτία από τις μυρωδιές ορισμένων φαγητών. Προτιμάτε να πίνετε υγρά μεταξύ των γευμάτων και όχι μαζί με το φαγητό. Πίνετε δροσερά ή κρύα υγρά, αργά με καλαμάκι. Τρώτε τροφές σε θερμοκρασία δωματίου ή χαμηλότερη τα ζεστά φαγητά μπορούν να επιδεινώσουν τη ναυτία. Τρώτε με όρθιο τον κορμό. Επίσης, να θυμάστε να μένετε καθισμένοι ή σε ανάκλιση με το κεφάλι ανασηκωμένο για μία ώρα περίπου μετά το φαγητό. Ξεπλένετε το στόμα σας πριν και μετά το φαγητό. Αν το στόμα σας έχει άσχημη γεύση, δοκιμάστε καραμέλες με γεύση μέντας ή λεμόνι. Μην πιέζεστε να φάτε τροφές που γενικά σας αρέσουν, ενώ νιώθετε ναυτία. Υπάρχει ο κίνδυνος να σας προκαλούν αηδία όποτε τις ξαναδοκιμάσετε. Αν έχετε πρωινή ναυτία, έχετε πάντα κρακεράκια στο κομοδίνο σας για και φάτε ένα-δυο προτού σηκωθείτε. Μερικοί ασθενείς με ναυτία προτιμούν να μην βλέπουν φαγητό παρά μόνο όταν είναι ώρα να φάνε. 30

33 να προτιμάτε Αυτά τα φαγητά μπορούν να ανακουφίσουν τη ναυτία σας: τοστ, κρακεράκια, ή κριτσίνια γιαούρτι σορμπέ και γρανίτες κομπόστα ροδάκινο, αχλάδι ή διάφορα άλλα φρούτα κοτόπουλο χωρίς πέτσα (όχι όμως τηγανητό) ζεστά δημητριακά π.χ. νιφάδες βρώμης (πόριτζ) υγρά όπως νερό, ζωμός, χυμός κράνμπερι και αναψυκτικά χωρίς ανθρακικό πιπερόριζα τρίμμα πάγου να αποφεύγετε Αυτές οι τροφές μπορεί να επιδεινώσουν τη ναυτία σας: λιπαρές, τηγανητές ή πικάντικες τροφές καραμέλες, κέικ, βαριά γλυκίσματα τροφές με δυνατή οσμή Τροφές όπως κρακεράκια, γιαούρτι και κομπόστες μπορούν να σας ανακουφίσουν από τη ναυτία 31

34 Μυρωδιές και Ναυτία Αν η μυρωδιά φαγητού που μαγειρεύεται ή κρυώνει σας προκαλεί ναυτία δοκιμάστε τα εξής: Ανοίξτε τα παράθυρα ενώ μαγειρεύετε ή τρώτε. Ετοιμάστε φαγητά που δεν χρειάζονται μαγείρεμα. Ζεσταίνετε τα παγωμένα γεύματα στο φούρνο ή στο φούρνο μικροκυμάτων. Ζητήστε από κάποιον άλλον να σας μαγειρεύει ή παραγγέλνετε φαγητό από έξω. Όταν νιώθετε καλύτερα, μαγειρέψτε τα αγαπημένα σας φαγητά σε μεγάλες ποσότητες και καταψύξτε τα σε μερίδες. Έτσι θα έχετε έτοιμο φαγητό όταν δεν έχετε διάθεση να μαγειρέψετε. Αν νιώθετε ναυτία ενώ υποβάλλεστε σε ακτινοθεραπεία ή σε χημειοθεραπεία, αποφύγετε το φαγητό μία ή δύο ώρες πριν από την αγωγή. Προσπαθήστε να τρώτε μαλακές τροφές με ουδέτερη γεύση τις ημέρες που υποβάλλεστε σε θεραπεία. Προσπαθήστε επίσης να εντοπίσετε τις ώρες, τις τροφές, τις οσμές ή τις περιστάσεις που λειτουργούν ως έναυσμα για τη ναυτία. Αν είναι δυνατό, αλλάξτε το πρόγραμμα ή το διαιτολόγιό σας ώστε να αποφύγετε αυτά τα εναύσματα. Ρωτήστε το γιατρό σας τι φάρμακα μπορείτε να πάρετε για να ανακουφιστείτε από τη ναυτία.

35 «Εκ των προτέρων» Ναυτία Μερικές φορές είναι δυνατό να νιώσετε ναυτία προτού ακόμη αρχίσει η συνεδρία αντικαρκινικής θεραπείας ή κάποιο άλλο συμβάν που λειτουργεί συνήθως ως έναυσμα. Ο εγκέφαλός σας θυμάται πώς νιώσατε σε ανάλογες περιστάσεις στο παρελθόν και αντιδρά εκ των προτέρων με τον ίδιο τρόπο. Αυτού του είδους η ναυτία «εκ των προτέρων» μπορεί να προληφθεί ή να μετριασθεί με διάφορους τρόπους: Προσπαθήστε, στη διάρκεια των δραστηριοτήτων που έχετε συνδέσει με την αντικαρκινική σας θεραπεία, η προσοχή σας ή η σκέψη σας να βρίσκεται στραμμένη σε πράγματα άσχετα με αυτή. Δοκιμάστε τεχνικές χαλάρωσης και διαλογισμού για να ξεχαστείτε και να μην σκέφτεστε τη θεραπεία. Μερικές φορές βοηθά μια μικρή αλλαγή στο περιβάλλον ή στη διαδικασία της θεραπείας. Για παράδειγμα, αν η μυρωδιά του οινοπνεύματος που χρησιμοποιείται για την απολύμανση του δέρματος πριν από την ένεση σας φέρνει ναυτία, μπορείτε να το υποκαταστήσετε με κάποιο άλλο απολυμαντικό.

36

37 Έμετος Ο έμετος έπεται συχνά της ναυτίας. Μπορεί να προκληθεί από την αντικαρκινική αγωγή, από μυρωδιές φαγητού, από αέρια στο στομάχι ή από την κίνηση του σώματος. Απευθυνθείτε στον γιατρό σας αν κάνετε έμετο διαρκώς για περισσότερες από 24 ώρες. Αν κάνετε έμετο Μην φάτε και μην πιείτε τίποτα μέχρι να θέσετε υπό έλεγχο τον έμετο. Μετά τον έμετο, καθίστε με τον κορμό όρθιο και σκύψτε προς τα εμπρός. Μόλις θέσετε υπό έλεγχο τον έμετο, προσπαθήστε να πιείτε μικρές ποσότητες λεπτόρρευστων υγρών όπως χυμό κράνμπερι, χλιαρό ζωμό ή αναψυκτικά χωρίς ανθρακικό (τα ανθρακούχα ποτά προκαλούν συχνά ρέψιμο το οποίο μπορεί να προκαλέσει εκ νέου έμετο). Αφού διαπιστώσετε ότι μπορείτε να κρατήσετε στο στομάχι σας αυτά τα υγρά, δοκιμάστε να φάτε μικρές ποσότητες μαλακών τροφών όπως κρέμες, γιαούρτι ή ζελέ. Αφού φτάσετε και σε αυτό το στάδιο, αρχίστε σταδιακά να δοκιμάζετε άλλου είδους φαγητά μέχρι να επανέλθετε στο κανονικό σας διαιτολόγιο. 35

38 36 Ερεθισμένο στόμα, γλώσσα και λαιμός Ο ερεθισμός του στόματος, της γλώσσας και του λαιμού μπορεί να οφείλεται στην αντικαρκινική θεραπεία ή σε άλλα αίτια. Επισκεφθείτε τον γιατρό σας αν έχετε ερεθισμένο στόμα για να βεβαιωθείτε ότι δεν οφείλεται σε κάποιο αντιμετωπίσιμο οδοντιατρικό πρόβλημα. Κανονίστε να επισκεφθείτε τον οδοντίατρό σας προτού ξεκινήσετε την αντικαρκινική θεραπεία για να κάνει όλες τις απαραίτητες οδοντιατρικές εργασίες. Ο ερεθισμός συνήθως υποχωρεί μετά από κάποιο διάστημα. Η προληπτική οδοντιατρική φροντίδα είναι σημαντική προτού ξεκινήσετε τη χημειοθεραπεία ή την ακτινοθεραπεία. Αν έχετε ερεθισμένο στόμα, γλώσσα ή λαιμό Μαγειρεύετε τις τροφές μέχρι να μαλακώσουν καλά. Κόβετε το φαγητό σε πολύ μικρά κομμάτια ή πολτοποιήστε το. Προτιμάτε να μαγειρεύετε σούπες και βραστά ή περιχύνετε τα φαγητά με αραιή σάλτσα ή ζουμί ώστε να καταπίνονται ευκολότερα. Σερβίρετε τα φαγητά κρύα ή σε θερμοκρασία δωματίου. Τα ζεστά ή χλιαρά φαγητά μπορεί να επιδεινώσουν τον ερεθισμό σε στόμα και λαιμό. Κρύα σνακ όπως σορμπέ και γρανίτες θα σας ανακουφίσουν. Χρησιμοποιείτε καλαμάκι όταν πίνετε υγρά. Αποφεύγετε το αλκοόλ. Μπορεί να ερεθίσει τον ευαίσθητο βλεννογόνο του στόματός σας. Ξεπλένετε το στόμα σας πολλές φορές την ημέρα με νερό ή με διάλυμα μαγειρικής σόδας (ένα κουτάλι της σούπας σόδα σε ένα ποτήρι νερό) για να απομακρύνετε τα υπολείμματα τροφών και να διευκολύνετε την επούλωση. Αποφεύγετε τα στοματικά διαλύματα του εμπορίου τα περισσότερα από αυτά είναι υπερβολικά δραστικά για το ερεθισμένο στόμα. Χρησιμοποιείτε οδοντόβουρτσα με μαλακές τρίχες. Αποφύγετε, πάση θυσία, το κάπνισμα.

1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών. Φρέσκα Φρούτα. Μπανάνα, νεκταρίνια κ.α. Παστέλι. Μπάρες Δημητριακών

1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών. Φρέσκα Φρούτα. Μπανάνα, νεκταρίνια κ.α. Παστέλι. Μπάρες Δημητριακών Menu 16-Ιουνίου έως 4-Ιουλίου 2014 1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών Συσκευασμένο κοκτέιλ Φρούτων σε χυμό. Ροδάκινο, Αχλάδι, Σταφύλι, Ανανάς,Κεράσι, Παπάγια σε χυμό φρούτων.

Διαβάστε περισσότερα

Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας

Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας Χάρις Μαραθεύτη Κλινική Διαιτολόγος Διατροφολόγος τηλ: 99-720235 email: harismaratheftis@hotmail.com Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας Τα τελευταία 50 χρόνια οι διατροφικές μας συνήθειες άλλαξαν δραστικά.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 2 ο. Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ. Εκπαίδευση στην πυραμίδα της υγιεινής διατροφής ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΜΑΘΗΜΑ 2 ο. Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ. Εκπαίδευση στην πυραμίδα της υγιεινής διατροφής ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΕ ΕΥΠΑΘΕΙΣ ΟΜΑΔΕΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΤA ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΖΩΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΜΕ 4 ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΜΑΘΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακής Διατροφής

Μεσογειακής Διατροφής mini Οδηγός Μεσογειακής Διατροφής Γιατί Μεσογειακή Διατροφή; Η μεσογειακή διατροφή αναφέρεται στον τρόπο διατροφής των λαών που ζουν σε περιοχές που αναπτύσσονται γύρω από τη Μεσόγειο. Οι επιστημονικές

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Ονοματεπώνυμο: Διεύθυνση: Email: Β. ΣΩΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΛΟΓΙΕΣ: Γ. ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΠΟΡ

Α. ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Ονοματεπώνυμο: Διεύθυνση: Email: Β. ΣΩΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΛΟΓΙΕΣ: Γ. ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΠΟΡ Α. ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Ονοματεπώνυμο: Ημερ/νια Γεννήσεως: Διεύθυνση: Τηλ. οικίας: Email: Οικογενειακή κατάσταση: Τ.Κ.: Κινητό: Β. ΣΩΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΛΟΓΙΕΣ: Βάρος: Ύψος: Περίμετρος καρπού: Περίμετρος μέσης: Περίμετρος

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΟΣ ΕΘΕΛΟΝΤΩΝ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ. Διατροφή ασθενών. με καρκίνο

ΟΜΙΛΟΣ ΕΘΕΛΟΝΤΩΝ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ. Διατροφή ασθενών. με καρκίνο ΟΜΙΛΟΣ ΕΘΕΛΟΝΤΩΝ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ Διατροφή ασθενών με καρκίνο Με την ευγενική χορηγία της Όμιλος Εθελοντών κατά του Καρκίνου Διατροφή ασθενών με καρκίνο Επιστημονική επιμέλεια: Δρ. Μαρία Σκουρολιάκου

Διαβάστε περισσότερα

Οι αθλητές επιτυγχάνουν μέγιστη απόδοση με προπόνηση και σωστό διαιτολόγιο που περιλαμβάνει ποικιλία τροφών. Οι αθλητές ωφελούνται περισσότερο από

Οι αθλητές επιτυγχάνουν μέγιστη απόδοση με προπόνηση και σωστό διαιτολόγιο που περιλαμβάνει ποικιλία τροφών. Οι αθλητές ωφελούνται περισσότερο από ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΘΛΗΤΩΝ Οι αθλητές επιτυγχάνουν μέγιστη απόδοση με προπόνηση και σωστό διαιτολόγιο που περιλαμβάνει ποικιλία τροφών. Οι αθλητές ωφελούνται περισσότερο από την ποσότητα των υδατανθράκων που αποθηκεύονται

Διαβάστε περισσότερα

Τρώει το παιδί σας σωστά;

Τρώει το παιδί σας σωστά; Τρώει το παιδί σας σωστά; Προσφορά σε συνεργασία µε την εταιρεία Iakovos Photiades Foodstuff Suppliers Ltd Τα θεμέλια για την υγεία του παιδιού σας αρχίζουν από την καλή διατροφή Η καλή διατροφή δεν είναι

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγευμα: Μια απαραίτητη και υγιεινή συνήθεια

Πρόγευμα: Μια απαραίτητη και υγιεινή συνήθεια Πρόγευμα: Μια απαραίτητη και υγιεινή συνήθεια www.cydadiet.org www.iph.com.cy Προσφορά Συνδέσμου Διαιτολόγων και Διατροφολόγων Κύπρου σε συνεργασία με την εταιρεία Iacovos Photiades Foodstuff Suppliers

Διαβάστε περισσότερα

g w w n lf o o d p l a.h d a.g

g w w n lf o o d p l a.h d a.g g w. or w w coo n lf o o d p l a et. ww w.efa d.o.eufic.org w ww w ww.h d a.g r rg Θυμάσαι πώς ήταν όταν μάθαινες ποδήλατο; Το πιο σημαντικό ήταν να μάθεις να κρατάς ισορροπία. Όταν κρατούσες ισορροπία,

Διαβάστε περισσότερα

Υποστηρικτικό υλικό για τη διεξαγωγή. της παρουσίασης. «Μαθαίνω για τις ΟΜΑΔΕΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» σε μαθητές Νηπιαγωγείου, Α και Β τάξεων Δημοτικού

Υποστηρικτικό υλικό για τη διεξαγωγή. της παρουσίασης. «Μαθαίνω για τις ΟΜΑΔΕΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» σε μαθητές Νηπιαγωγείου, Α και Β τάξεων Δημοτικού Υποστηρικτικό υλικό για τη διεξαγωγή της παρουσίασης «Μαθαίνω για τις ΟΜΑΔΕΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» σε μαθητές Νηπιαγωγείου, Α και Β τάξεων Δημοτικού Διαφάνεια 1: Η παρουσίαση έχει ως σκοπό να εκπαιδεύσει τα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ» ΘΕΜΑ : «Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ»

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ» ΘΕΜΑ : «Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ» - 1 - ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ» ΘΕΜΑ : «Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ» Ο άνθρωπος προσλαμβάνει από το περιβάλλον του τροφές σε στερεά και υγρή μορφή. Τις επεξεργάζεται και ένα μέρος αυτών το παρακρατεί ενώ το υπόλοιπο

Διαβάστε περισσότερα

Καλοκαίρι και δίαιτα; Πώς θα τα καταφέρω χωρίς να πάρω κιλά;

Καλοκαίρι και δίαιτα; Πώς θα τα καταφέρω χωρίς να πάρω κιλά; Καλοκαίρι και δίαιτα; Πώς θα τα καταφέρω χωρίς να πάρω κιλά; Κατερίνα Πέλκα BSc (Honrs) Κλινικός Διαιτολόγος Διατροφολόγος Τομεάρχης Διαιτητικής ΙΙΕΚ ΞΥΝΗ pelka@logodiatrofis.gr Οι διακοπές είναι αυτό

Διαβάστε περισσότερα

B ΠΡΩΙΝΟ: 1η ΗΜΕΡΑ. ΕΝΔΙΑΜΕΣΑ: Ένα άπαχο γιαούρτι με γεύση φρούτων. ΓΕΥΜΑ ΚΑΙ ΒΡΑΔΙΝΟ: ΚΟΤΟΠΟΥΛΟ ΑΛΑ ΚΡΕΜ SLIMMER

B ΠΡΩΙΝΟ: 1η ΗΜΕΡΑ. ΕΝΔΙΑΜΕΣΑ: Ένα άπαχο γιαούρτι με γεύση φρούτων. ΓΕΥΜΑ ΚΑΙ ΒΡΑΔΙΝΟ: ΚΟΤΟΠΟΥΛΟ ΑΛΑ ΚΡΕΜ SLIMMER SLIMMER ΧΑΣΤΕ ΒΑΡΟΣ ΑΛΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ 1η ΗΜΕΡΑ B ΠΡΩΙΝΟ: Καφές ή πράσινο τσάι ή ρόφημα από βότανα. Ένα πορτοκάλι ή δύο μέτρια ακτινίδια ή τρία ξερά δαμάσκηνα. Ένα φλιτζάνι άπαχο φρέσκο γάλα (1,5% λιπαρά) με

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος

Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Πότε και τι να τρώμε πριν την προπόνηση 1. Ένα μεγάλο γεύμα

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή & εγκυμοσύνη. Νικ. Α. Βιτωράτος, MD Β Μαιευτική-Γυναικολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Δ/ντής: Καθηγητής Γ.Κ.

Διατροφή & εγκυμοσύνη. Νικ. Α. Βιτωράτος, MD Β Μαιευτική-Γυναικολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Δ/ντής: Καθηγητής Γ.Κ. Διατροφή & εγκυμοσύνη Νικ. Α. Βιτωράτος, MD Β Μαιευτική-Γυναικολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Δ/ντής: Καθηγητής Γ.Κ. Κρεατσάς Κύρια χαρακτηριστικά της διατροφής Η διατροφή στη διάρκεια της εγκυμοσύνης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΙΚΡΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΗΜΕΡΑ ΧΤΙΖΟΥΝ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΙΑΣ ΖΩΗΣ..

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΙΚΡΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΗΜΕΡΑ ΧΤΙΖΟΥΝ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΙΑΣ ΖΩΗΣ.. ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΙΚΡΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΗΜΕΡΑ ΧΤΙΖΟΥΝ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΙΑΣ ΖΩΗΣ.. Γνωρίζοντας τις ομάδες τροφίμων μέσω της πυραμίδας... Τα τρόφιμα τα οποία καταναλώνουμε και κυρίως

Διαβάστε περισσότερα

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ Ασβέστιο Συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη ασβεστίου Βρέφη 0-12 μηνών Παιδιά 1-3 ετών Παιδιά 4-8 ετών Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών Ενήλικες 19-50 ετών Ενήλικες > 50 ετών Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Διαβάστε περισσότερα

2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της ημέρας; 3 (2 μεγάλα και 1 μικρό) 4 (2 μεγάλα και 2 μικρά) 5 (3 μεγάλα και 2 μικρά)

2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της ημέρας; 3 (2 μεγάλα και 1 μικρό) 4 (2 μεγάλα και 2 μικρά) 5 (3 μεγάλα και 2 μικρά) 1. Ποιον θεωρείτε καλύτερο τρόπο, ώστε ένας αθλητής μειώσει το βάρος του; Να κάνει πιο έντονη προπόνηση Να κάνει περισσότερα μικρά γεύματα 2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Ο σύγχρονος ΟΔΗΓΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ συμπεριλαμβάνει τα ακόλουθα στοιχεία: Ψωμιά, Δημητριακά, Ρύζι και Μακαρόνια (6 με 11 μερίδες): Οι υδατάνθρακες παίζουν βασικό ρόλο σε όλα τα διαιτολόγια.

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ. Τι είναι οι υδατάνθρακες;

ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ. Τι είναι οι υδατάνθρακες; ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ Τι είναι οι υδατάνθρακες; Οι υδατάνθρακες είναι τα νομίσματα ενέργειας του σώματός μας. Τα περισσότερα τρόφιμα που τρώμε καθημερινά αποτελούνται από υδατάνθρακες. Ο οργανισμός μας, σπα τους

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή & Εξετάσεις. Γιατί είναι μια ιδιαίτερη περίοδος οι εξετάσεις Αυξημένο stress Ανάγκη για υψηλές αποδόσεις Ενίσχυση της μνήμης Μεγάλες αντοχές

Διατροφή & Εξετάσεις. Γιατί είναι μια ιδιαίτερη περίοδος οι εξετάσεις Αυξημένο stress Ανάγκη για υψηλές αποδόσεις Ενίσχυση της μνήμης Μεγάλες αντοχές Διατροφή & Εξετάσεις Γιατί είναι μια ιδιαίτερη περίοδος οι εξετάσεις Αυξημένο stress Ανάγκη για υψηλές αποδόσεις Ενίσχυση της μνήμης Μεγάλες αντοχές Αυξημένο stress οδηγεί σε Διατροφικές επιθέσεις H ορμόνη

Διαβάστε περισσότερα

16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής. 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας

16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής. 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας 16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας Η διατροφή σημαντικός παράγοντας υγείας!! ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΛΗΡΟΝΟ ΜΙΚΟΤΗΤΑ ΥΓΕΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΑΝΘΥΓΕΙΝΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ Ποιά είναι η

Διαβάστε περισσότερα

Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΣΗΣ ΜΚ 0501, Διάλεξη 13η Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΣΤΩΝ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Υγιεινή Διατροφή Ισορροπία Ποικιλία Μέτρο Ομάδες τροφίμων Γάλα-γαλακτοκομικά προϊόντα (γιαούρτι) Φρούτα-απλοί υδατάνθρακες Λαχανικά (κυρίως πράσινα φυλλώδη) Ψωμί-αμυλώδη τρόφιμα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 4 ο. Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ. Η σημασία των φρούτων και των λαχανικών ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΜΑΘΗΜΑ 4 ο. Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ. Η σημασία των φρούτων και των λαχανικών ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΕ ΕΥΠΑΘΕΙΣ ΟΜΑΔΕΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΤΆ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΖΩΗΣ ΜΑΘΗΜΑ 4 ο Η σημασία των φρούτων

Διαβάστε περισσότερα

1Η ΕΒΔΟΜΑΔΑ. 5-6 ελιές ΑΠΟΓΕΥΜΑΤΙΝΟ:4 αποξ.δαμάσκηνα & 5 καρύδια ΒΡΑΔΙΝΟ:1 μερίδα καστανό Ρύζι & Σαλάτα ρόκα & 5-6 ελιές

1Η ΕΒΔΟΜΑΔΑ. 5-6 ελιές ΑΠΟΓΕΥΜΑΤΙΝΟ:4 αποξ.δαμάσκηνα & 5 καρύδια ΒΡΑΔΙΝΟ:1 μερίδα καστανό Ρύζι & Σαλάτα ρόκα & 5-6 ελιές 1Η ΕΒΔΟΜΑΔΑ 1η ΠΡΩΙΝΟ:2 φέτες ψωμί πολύσπορο 1κ.γ. Μαργαρίνη & 2κ.γ. Μαρμελάδα χωρίς ζάχαρη, 1 ποτήρι γάλα, 0 ανάλατα αμύγδαλα ΜΕΣΗΜΕΡΙΑΝΟ:1 μερίδα φακές & 1 φέτα ψωμί πολύσπορο & 5-6 ΑΠΟΓΕΥΜΑΤΙΝΟ:1 ακτινίδιο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΕΦΗΒΕΙΑ- ΑΝΑΓΚΕΣ v Επιτάχυνση ρυθμού ανάπτυξης v Ωρίμανση και αύξηση ιστών v Αποκτά το 20% του ύψους και το 50% του βάρους του ενήλικα, ενώ οι μύες, ο όγκος του αίματος και γενικά

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΠΡΙΝ, ΚΑΤΑ ΤΗ ΙΑΡΚΕΙΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

ΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΠΡΙΝ, ΚΑΤΑ ΤΗ ΙΑΡΚΕΙΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΠΡΙΝ, ΚΑΤΑ ΤΗ ΙΑΡΚΕΙΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ Χρυσάνθη Βλαχάκη, MSc Κλινική Διαιτολόγος-Διατροφολόγος Χαροκοπείου Πανεπιστημίου Τηλ.: 210 63 98 905 Κιν: 693 80 95 550

Διαβάστε περισσότερα

2. Όταν πίνουμε όλοι μαζί λέμε... Καλή όρεξη! τον λογαριασμό, παρακαλώ! στην υγεία μας!

2. Όταν πίνουμε όλοι μαζί λέμε... Καλή όρεξη! τον λογαριασμό, παρακαλώ! στην υγεία μας! 1. Βρέστε την άσχετη λέξη 2. Μήλο/ κιμά/ αχλάδι/ σταφύλι/ καρπούζι 3. Μουσακάς/ γεμιστά/ τζατζίκι/ γάλα/ φασολάδα 4. Μοσχάρι/ χοιρινό/ ψάρι/ κοτόπουλο/ μπριζόλα 5. Αλάτι/ λάχανο/ μαρούλι/ κρεμμύδι/ σκόρδο

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στερεών τροφών- θηλασμός μετά τους 6 μήνες ζωής. Ι.Σωματική ανάπτυξη του βρέφους κατά τον πρώτο χρόνο ζωής

Εισαγωγή στερεών τροφών- θηλασμός μετά τους 6 μήνες ζωής. Ι.Σωματική ανάπτυξη του βρέφους κατά τον πρώτο χρόνο ζωής Εισαγωγή στερεών τροφών- θηλασμός μετά τους 6 μήνες ζωής Ι.Σωματική ανάπτυξη του βρέφους κατά τον πρώτο χρόνο ζωής Το μοτίβο σωματικής ανάπτυξης στα βρέφη που θηλάζουν είναι αρκετά διαφορετικό από τα βρέφη

Διαβάστε περισσότερα

Υπολιπιδαιμική Δίαιτα

Υπολιπιδαιμική Δίαιτα Υπολιπιδαιμική Δίαιτα ΔΗΜΗΤΡΙΑΚΑ Ψωμί ολικής αλέσεως, ζυμαρικά, φρυγανιές, ρύζι Κρουασάν, τσουρέκι, ζαχαρωμένα δημητριακά ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΙΚΑ Αποβουτυρωμένο γάλα, άπαχα τυριά, άπαχο γιαούρτι, ασπράδια αυγού,

Διαβάστε περισσότερα

Πλήρης Οδηγός Ενηµέρωσης για µία σωστή ιατροφή µετά το Ενδογαστρικό µπαλόνι, για άµεση Aπώλεια Bάρους χωρίς επιπλοκές

Πλήρης Οδηγός Ενηµέρωσης για µία σωστή ιατροφή µετά το Ενδογαστρικό µπαλόνι, για άµεση Aπώλεια Bάρους χωρίς επιπλοκές Πλήρης Οδηγός Ενηµέρωσης για µία σωστή ιατροφή µετά το Ενδογαστρικό µπαλόνι, για άµεση Aπώλεια Bάρους χωρίς επιπλοκές 1 µερίδα την εβδοµάδα! Γλυκά τσιπς/ µπισκότα Γάλα 2 µερίδες ηµερησίως Κρέας/Ψάρι 2

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή στην καλαθοσφαίριση

Διατροφή στην καλαθοσφαίριση Διατροφή στην καλαθοσφαίριση Υγεία & βελτίωση της αθλητικής απόδοσης Α.Ο. ΠΡΩΤΕΑΣ Αγγελοπούλου Μαντώ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας & Διατροφής Διατροφή η σημαντικότερη διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΝΕΦΡΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ

ΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΝΕΦΡΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΝΕΦΡΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ Kidney Health Australia σελίδα 1/5 Όταν έχετε χρόνια νεφροπάθεια, η διατροφή μπορεί να αποτελέσει πολύ σημαντικό μέρος της θεραπείας σας. Η συνιστώμενη διατροφή σας μπορεί

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΚΑΡΚΙΝΟΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΚΑΡΚΙΝΟΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S USA National Cancer Institute-Πρόληψη Η Αμερικανική Αντικαρκινική

Διαβάστε περισσότερα

Η Ιστορία της μεσογειακής διατροφής

Η Ιστορία της μεσογειακής διατροφής Η Ιστορία της μεσογειακής διατροφής Η μεσογειακή διατροφή όπως έχει γίνει σήμερα γνωστό από πολλά άρθρα και δημοσιεύματα αποτελεί την βάση μιας υγιεινής διατροφής. Το πρότυπο αυτό διατροφής συναντάται

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή και ηλικιωμένοι

Διατροφή και ηλικιωμένοι Διατροφή και ηλικιωμένοι Η διατροφή αποτελεί τη σημαντικότερη ανάγκη για τη διατήρηση της ανθρώπινη ζωής σε όλα τα στάδιά της. Το είδος και η ποσότητα της τροφής που χρειάζεται ο άνθρωπος εξαρτάται από

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΗΒΟΣ. Ψυχολογία: Αύξηση σωματικών αλλαγών. Επιθυμία έκφρασης. Διάθεση ανεξαρτητοποίησης. Επιθυμία συμμετοχής σε ένα σύνολο

ΕΦΗΒΟΣ. Ψυχολογία: Αύξηση σωματικών αλλαγών. Επιθυμία έκφρασης. Διάθεση ανεξαρτητοποίησης. Επιθυμία συμμετοχής σε ένα σύνολο ΕΦΗΒΟΣ Ψυχολογία: Αύξηση σωματικών αλλαγών Επιθυμία έκφρασης Διάθεση ανεξαρτητοποίησης Επιθυμία συμμετοχής σε ένα σύνολο Ενδιαφέρον για εξωτερική εμφάνιση Διατροφή+ Έφηβος: Ανθυγιεινά Πάθη Λανθασμένες

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος

Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Σε προηγούμενα άρθρα μιλήσαμε για τη σχέση σωστής διατροφής και αθλητισμού, διακρίναμε τη σημαντικότητα του ρόλου που διαδραματίζει και επικεντρωθήκαμε

Διαβάστε περισσότερα

Συμπεριλάβετε στο καθημερινό σας διαιτολόγιο τροφές πλούσιες σε φυτιι,ές ίνες

Συμπεριλάβετε στο καθημερινό σας διαιτολόγιο τροφές πλούσιες σε φυτιι,ές ίνες Η ΣΩΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΘΕΜΕΛΙΟ ΓΙΑ ΜΙΑ ΖΩΗ Το πρόβλημα της παραπληροφόρησης στο θέμα της διατροφής είναι μεγάλο και τις περισσότερες φορές οδηγεί σε λανθασμένες εmλογές και εκτιμήσεις. Ένα στοιχείο που θα πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

Τί είναι η φαινυλκετονουρία?

Τί είναι η φαινυλκετονουρία? Οι παρακάτω πληροφορίες σκοπό έχουν να σας βοηθήσουν να καταλάβετε τη δίαιτα του φαινυλκετονουρικού παιδιού, ώστε να είστε περισσότερο σίγουροι και λιγότερο αγχωμένοι εσείς και οι γονείς όταν το παιδί

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΙΤΑ Φυσικά, πείνοντας νερό από μόνο του δεν πρόκειται να σας βοηθήσει να χάσετε βάρος. Αν επιθυμείτε να χάσετε βάρος σταδιακά και σίγουρα, το να τρώτε και να πίνετε νερό με το σωστό τρόπο είναι τα δύο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ Ανακοίνωση Συνδέσμου Διαιτολόγων και Διατροφολόγων Κύπρoυ για την Παγκόσμια Ημέρα Ρευματοπαθειών (12 Οκτωβρίου 2013) Θέμα: Υγιής Γήρανση, Σύνθημα: " Ζώντας Καλά, Μεγαλώνοντας Καλύτερα" Η Παγκόσμια Ημέρα

Διαβάστε περισσότερα

Τα τρόφιμα που περιέχουν υδατάνθρακες (γάλα, φρούτα, δημητριακά, όσπρια κλπ) αυξάνουν την

Τα τρόφιμα που περιέχουν υδατάνθρακες (γάλα, φρούτα, δημητριακά, όσπρια κλπ) αυξάνουν την Τα τρόφιμα που περιέχουν υδατάνθρακες (γάλα, φρούτα, δημητριακά, όσπρια κλπ) αυξάνουν την γλυκόζη στο αίμα. Ανάλογα με το αν είναι απλοί υδατάνθρακες (ζάχαρη, χυμοί φρούτων, μέλι κλπ) ή σύνθετοι υδατάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 4 ο. Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ. Η σημασία των φρούτων και των λαχανικών ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΜΑΘΗΜΑ 4 ο. Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ. Η σημασία των φρούτων και των λαχανικών ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΕ ΕΥΠΑΘΕΙΣ ΟΜΑΔΕΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΤΆ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΖΩΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΜΕ 4 ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΜΑΘΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ Η ΣΥΝΕΧΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΠΙΒΑΛΛΕΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΕΣ ΘΡΕΠΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ Τα παιδιά ρυθμίζουν τη λήψη τροφής έτσι ώστε να ταιριάζει με τις σωματικές ανάγκες σύμφωνα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΜΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ ΟΜΑΔΑ Α ΤΡΟΦΙΜΑ

ΤΙΜΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ ΟΜΑΔΑ Α ΤΡΟΦΙΜΑ ΤΙΜΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ ΟΜΑΔΑ Α ΤΡΟΦΙΜΑ Α/Α ΖΥΜΑΡΙΚΑ ΜΟΝΑΔΑ 1 Κοφτό Μακαρονάκι Κιλά 600 2 Κριθαράκι Κιλά 250 3 Ρύζι τύπου Κίτρινο Κιλά 1000 Α/Α ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΙΚΑ ΜΟΝΑΔΑ 4 Γάλα Φρέσκο Τεμάχιο 1,5 480 6 Γάλα πλήρες

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή;

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ξεκίνησε μία μεγάλη έρευνα, γνωστή ως η μελέτη των 7 χωρών, όπου μελετήθηκαν οι διατροφικές συνήθειες ανθρώπων από τις εξής

Διαβάστε περισσότερα

Αλέξανδρος Λαζαρίδης Καθηγητής Φυσικής Αγωγής MSc Διατροφή και Άσκηση

Αλέξανδρος Λαζαρίδης Καθηγητής Φυσικής Αγωγής MSc Διατροφή και Άσκηση Αλέξανδρος Λαζαρίδης Καθηγητής Φυσικής Αγωγής MSc Διατροφή και Άσκηση Σημειώσεις για τη σχολή προπονητών-ριών Αθήνας Γ κατηγορίας Ενόργανης, Ρυθμικής Γυμναστικής & Τραμπολίνο (2014) O πρωταρχικός ρόλος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΜΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ Για το Οικονομικό Έτος 2016

ΤΙΜΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ Για το Οικονομικό Έτος 2016 ΤΙΜΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ Για το Οικονομικό Έτος 2016 ΟΜΑΔΑ Α1 ΕΙΔΗ ΠΑΝΤΟΠΩΛΕΙΟΥ 1 ΑΝΘΟΣ ΑΡΑΒΟΣΙΤΟΥ 160γρ ΤΕΜ 450 2 ΑΛΑΤΙ ΣΑΚΟΥΛΑ 500γρ ΤΕΜ 500 3 ΑΛΕΥΡΙ ΓΙΑ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΧΡΗΣΕΙΣ 1000γρ ΤΕΜ 500 4 ΑΛΕΥΡΙ ΦΑΡΙΝΑ 500γρ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος ΔΙΑΤΡΟΦH Η διατροφή στην ζωή του ανθρώπου παίζει τον μεγαλύτερο ρόλο. Για

Διαβάστε περισσότερα

«Σωστό» ή «Λάθος»; Όσο πιο πολλή ενέργεια (σε θερμίδες) παίρνουμε, τόσο καλύτερα.

«Σωστό» ή «Λάθος»; Όσο πιο πολλή ενέργεια (σε θερμίδες) παίρνουμε, τόσο καλύτερα. «Σωστό» ή «Λάθος»; Όσο πιο πολλή ενέργεια (σε θερμίδες) παίρνουμε, τόσο καλύτερα. Απάντηση: Λάθος Mάθε κι αυτό: Πρέπει να παίρνουμε όση ενέργεια χρειάζεται ο οργανισμός μας, αν παίρνουμε περισσότερη από

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Τρόφιμα και μαγειρική

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Τρόφιμα και μαγειρική Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Τρόφιμα και μαγειρική Ενότητα: ιατροφή (2 φύλλα εργασίας) Επίπεδο: Α1, Α2 Κοινό: αλλόγλωσσοι ενήλικες ιάρκεια: 4 ώρες (2 δίωρα) Υλικοτεχνική υποδομή: Για τον διδάσκοντα: 1 υπολογιστής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ Παγκύπρια Μέρα Διατροφής 10-5-2009 Ποικιλία - Μέτρο Ισορροπία στην Διατροφή Η Παγκύπρια μέρα Διατροφής που γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 10/5 (από το 2008) φέτος είναι αφιερωμένη στις βασικές αρχές της διατροφής

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: ιαιτολόγιο Ενιαίου Ολοήμερου Σχολείου

Θέμα: ιαιτολόγιο Ενιαίου Ολοήμερου Σχολείου ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ Φακ.: 7.11.15.10/9 Τηλ.: 22809543 Φαξ: 22512783 e-mail: oloimero@schools.ac.cy ιευθυντές/ ιευθύντριες Ενιαίων

Διαβάστε περισσότερα

Μάρτιος 2014 ΜΟΝΟ ΓΙΑ 1 15 ΜΑΡΤΙΟΥ

Μάρτιος 2014 ΜΟΝΟ ΓΙΑ 1 15 ΜΑΡΤΙΟΥ Μάρτιος 2014 Αγαπητοί φίλοι, όσο κι αν φαίνεται ότι πέρασε ο χειμώνας, ο μήνας που ξεκινάει είναι ορισμένες φορές αρκετά επικίνδυνος. Η αλλαγή του καιρού αλλά και οι έντονες εναλλαγές της Θερμοκρασίας

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ο καρκίνος; Τι προκαλεί τον καρκίνο; Μέτρα για την πρόληψη του καρκίνου

Τι είναι ο καρκίνος; Τι προκαλεί τον καρκίνο; Μέτρα για την πρόληψη του καρκίνου ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ 2011-2015 Τι είναι ο καρκίνος; Ο καρκίνος είναι μια αρρώστια των κυττάρων. Όλοι οι διαφορετικοί τύποι καρκίνου ξεκινούν με τον ίδιο τρόπο: οι γενετικές πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΟΞΕΙΔΩΤΙΚΑ,ΣΤΗ,ΣΥΓΧΡΟΝΗ,ΔΙΑΤΡΟΦΗ,ΜΑΣ,, Θεσσαλονίκη!20.3.2013!!! Αναστασία!Δ.!Κόκκαλη! Κλινικός!Διαιτολόγος!!Διατροφολόγος!

ΑΝΤΙΟΞΕΙΔΩΤΙΚΑ,ΣΤΗ,ΣΥΓΧΡΟΝΗ,ΔΙΑΤΡΟΦΗ,ΜΑΣ,, Θεσσαλονίκη!20.3.2013!!! Αναστασία!Δ.!Κόκκαλη! Κλινικός!Διαιτολόγος!!Διατροφολόγος! Φαρμακευτικός,Σύλλογος,Θεσσαλονίκης, ΔΙΑ,ΒΙΟΥ,ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ, ΔΙΑΤΡΟΦΗ, ΑΝΤΙΟΞΕΙΔΩΤΙΚΑ,ΣΤΗ,ΣΥΓΧΡΟΝΗ,ΔΙΑΤΡΟΦΗ,ΜΑΣ,, Θεσσαλονίκη20.3.2013 ΑναστασίαΔ.Κόκκαλη ΚλινικόςΔιαιτολόγος Διατροφολόγος ΥπεύθυνηΤομέαΔιαιτολογίαςΙΕΚΞΥΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ. Μαρία Χασαπίδου Καθηγήτρια Διατροφής και Διαιτολογίας ΑΤΕΙΘ > 3

ΠΡΟΛΟΓΟΣ. Μαρία Χασαπίδου Καθηγήτρια Διατροφής και Διαιτολογίας ΑΤΕΙΘ > 3 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η ραγδαία αύξηση των εκφυλιστικών παθήσεων (παχυσαρκία, σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2, δυσλιπιδαιμία, αρτηριακή υπέρταση, καρδιαγγειακά νοσήματα) στη χώρα μας, που οδηγούν σε αύξηση της νοσηρότητας

Διαβάστε περισσότερα

Υψηλή κατανάλωση οσπρίων Υψηλή κατανάλωση δημητριακών Μέτρια κατανάλωση γάλακτος και γαλακτοκομικών. 57ο Γενικό Λύκειο Αθήνας

Υψηλή κατανάλωση οσπρίων Υψηλή κατανάλωση δημητριακών Μέτρια κατανάλωση γάλακτος και γαλακτοκομικών. 57ο Γενικό Λύκειο Αθήνας Υψηλή κατανάλωση οσπρίων Υψηλή κατανάλωση δημητριακών Μέτρια κατανάλωση γάλακτος και γαλακτοκομικών Υψηλή κατανάλωση οσπρίων. Χάρη στην υψηλή περιεκτικότητά τους σε πρωτεΐνες και φυσικά λόγω της χαμηλής

Διαβάστε περισσότερα

Ένας από τους δομικούς λίθους της ποιοτικής προπόνησης είναι η καλή διατροφή. Κάθε κολυμβητής και κάθε γονέας κολυμβητή πρέπει να γνωρίζει ότι:

Ένας από τους δομικούς λίθους της ποιοτικής προπόνησης είναι η καλή διατροφή. Κάθε κολυμβητής και κάθε γονέας κολυμβητή πρέπει να γνωρίζει ότι: ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Στο τμήμα αυτό θα παρατεθεί σειρά άρθρων που αφορούν τη διατροφή των κολυμβητών. Τα άρθρα αυτά προέρχονται από έγκυρες πηγές, οι οποίες και αναφέρονται. ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΓΙΑ ΚΟΛΥΜΒΗΤΕΣ Από την

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Αγωγής Υγείας «Η διατροφή των εφήβων»

Πρόγραμμα Αγωγής Υγείας «Η διατροφή των εφήβων» Πρόγραμμα Αγωγής Υγείας «Η διατροφή των εφήβων» Υπεύθυνη καθηγήτρια: Παχιαδάκη Άννα Ομάδα μαθητών Β Τάξης Λυκείου: Αλεβυζάκη Ευανθία, Καλαγασίδη Βάλια, Καλοειδάς Αντώνης, Λεμονάκης Μάριος, Πετράκης Αντώνης,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Z' - ΤΙΜΟΛΟΓΙΑ ΠΡΟΣΦΟΡΩΝ ΤΙΜΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ. Της επιχείρησης:... Τ.Κ...Τηλ... Fax...

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Z' - ΤΙΜΟΛΟΓΙΑ ΠΡΟΣΦΟΡΩΝ ΤΙΜΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ. Της επιχείρησης:... Τ.Κ...Τηλ... Fax... ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Z' - ΤΙΜΟΛΟΓΙΑ ΠΡΟΣΦΟΡΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ομάδα Α: Είδη Κρεοπωλείου: Τμήμα 1 : Παιδικοί & βρεφονηπιακοί Σταθμοί ΝΠΔΔ : ΔΕ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ-ΓΕΡΑΣ-ΠΟΛΙΧΝΙΤΟΥ-ΑΓΙΑΣΟΥ- ΠΛΩΜΑΡΙΟΥ-ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ-ΚΑΛΛΟΝΗΣ-ΠΕΤΡΑΣ-ΕΡΕΣΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 1 ο. Οι διατροφικές ανάγκες των παιδιών ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. 1.1 Ανακαλύπτοντας τις διατροφικές ανάγκες

ΜΑΘΗΜΑ 1 ο. Οι διατροφικές ανάγκες των παιδιών ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. 1.1 Ανακαλύπτοντας τις διατροφικές ανάγκες ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΕ ΕΥΠΑΘΕΙΣ ΟΜΑ ΕΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΤΆ ΤΗ ΙΑΡΚΕΙΑ ΖΩΗΣ ΜΑΘΗΜΑ 1 ο Οι διατροφικές ανάγκες των

Διαβάστε περισσότερα

Τόνια Μαχαίρα MSc Sports Nutrition. Διαιτολόγος ΠΑΕ Παναθηναϊκού

Τόνια Μαχαίρα MSc Sports Nutrition. Διαιτολόγος ΠΑΕ Παναθηναϊκού Τόνια Μαχαίρα MSc Sports Nutrition Διαιτολόγος ΠΑΕ Παναθηναϊκού Διατροφή Γενετική Ύπνος Δεξιότητες Απόδοση Προπόνηση Εξαρτήματα Ψυχολογία Σωστή διατροφή Υγιή ανάπτυξη Διατήρηση ιδανικού σωματικού βάρους

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή διατροφή είναι όρος που επινοήθηκε από τον φυσιολόγο Άνσελ Κις για να περιγράψει το μοντέλο διατροφής, το οποίο ακολουθούσαν οι λαοί των

Μεσογειακή διατροφή είναι όρος που επινοήθηκε από τον φυσιολόγο Άνσελ Κις για να περιγράψει το μοντέλο διατροφής, το οποίο ακολουθούσαν οι λαοί των Μεσογειακή διατροφή είναι όρος που επινοήθηκε από τον φυσιολόγο Άνσελ Κις για να περιγράψει το μοντέλο διατροφής, το οποίο ακολουθούσαν οι λαοί των μεσογειακών χωρών που συμπεριλαμβάνονταν στη Μελέτη των

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΔΗ ΠΑΝΤΟΠΩΛΕΙΟΥ ΔΗΜΟΣ ΠΥΔΝΑΣ ΚΟΛΙΝΔΡΟΥ ΕΙΔΗ ΠΑΝΤΟΠΩΛΕΙΟΥ ΔΗ.ΚΟΙΝ.Ε. Δ.Ε. ΚΟΛΙΝΔΡΟΥ

ΕΙΔΗ ΠΑΝΤΟΠΩΛΕΙΟΥ ΔΗΜΟΣ ΠΥΔΝΑΣ ΚΟΛΙΝΔΡΟΥ ΕΙΔΗ ΠΑΝΤΟΠΩΛΕΙΟΥ ΔΗ.ΚΟΙΝ.Ε. Δ.Ε. ΚΟΛΙΝΔΡΟΥ ΔΗΜΟΣ ΠΥΔΝΑΣ ΚΟΛΙΝΔΡΟΥ «ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΔΗΜΟ ΠΥΔΝΑΣ ΚΟΛΙΝΔΡΟΥ, ΤΟ ΔΗ.ΦΟ.Π.Α.Π.Ο.Υ. ΚΑΙ ΤΗ ΔΗ.ΚΟΙΝ.Ε. ΕΤΟΥΣ 2015» Π Ρ Ο Σ Φ Ο Ρ Α Του Έδρα Οδός. Αριθμός. Τηλέφωνο Fax : ΕΙΔΗ ΠΑΝΤΟΠΩΛΕΙΟΥ ΔΗΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών;

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών; ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Τι είναι οι πρωτεϊνες; Η ονομασία πρωτεϊνες προέρχεται από το ρήμα πρωτεύω και σημαίνει την εξαιρετική σημασία που έχουν οι πρωτεϊνες για την υγεία του ανθρώπινου σώματος. Από την εποχή των Ολυμπιακών

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΑ Α ΤΡΟΦΙΜΑ ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΟΣ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΣΥΝΟΛΟ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΤΙΜΗ ΜΟΝΑΔΑΣ ΧΩΡΙΣ Φ.Π.Α. Α/Α ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΙΚΑ ΜΟΝΑΔΑ ΠΟΣΟΤΗΤΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΣΥΝΟΛΟ Φ.Π.Α.

ΟΜΑΔΑ Α ΤΡΟΦΙΜΑ ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΟΣ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΣΥΝΟΛΟ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΤΙΜΗ ΜΟΝΑΔΑΣ ΧΩΡΙΣ Φ.Π.Α. Α/Α ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΙΚΑ ΜΟΝΑΔΑ ΠΟΣΟΤΗΤΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΣΥΝΟΛΟ Φ.Π.Α. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΔΗΜΟΣ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΥ Δ/ΝΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΜΗΘΕΙΩΝ Ν.Π.Δ.Δ.ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΟΣ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΟΜΑΔΑ Α ΤΡΟΦΙΜΑ Α/Α ΖΥΜΑΡΙΚΑ ΜΟΝΑΔΑ

Διαβάστε περισσότερα

βραδινό δείπνο κούπα οι κούπες µαχαιροπίρουνο οι µπύρες Πίνω νερό από την κούπα. Nomen: Wortschatz- / Wendekarten für Lernkarteikästen DIN A8 -leicht

βραδινό δείπνο κούπα οι κούπες µαχαιροπίρουνο οι µπύρες Πίνω νερό από την κούπα. Nomen: Wortschatz- / Wendekarten für Lernkarteikästen DIN A8 -leicht βραδινό Τρώω µε τον πατέρα µου στις 18 ώρα βραδινό.τρώµε ψωµί µε τυρί και αλλαντικά. δείπνο Παίρνω µε τον πατέρα µου δείπνο στις 18 ώρα. Τρώµε σούπα µε µακαρόνια. κούπα οι κούπες Πίνω νερό από την κούπα.

Διαβάστε περισσότερα

Θέλετε να «κόψετε» το κρέας;

Θέλετε να «κόψετε» το κρέας; > της Νεκταρίας Καρακώστα Θέλετε να «κόψετε» το κρέας; Για λόγους οικονομικούς, ηθικούς, θρησκευτικούς, λόγους υγείας και περιβαλλοντικούς, χιλιάδες καταναλωτές αναζητούν τρόπους και λύσεις σε μια προσπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

προϊόντων του Δρ Κωσταρέλλη Βασιλική Λέκτορας Χαροκοπείου Πανεπιστημίου

προϊόντων του Δρ Κωσταρέλλη Βασιλική Λέκτορας Χαροκοπείου Πανεπιστημίου Η διατροφική αξία του σταφυλιού και των προϊόντων του Δρ Κωσταρέλλη Βασιλική Λέκτορας Χαροκοπείου Πανεπιστημίου Η καλλιέργεια του αμπελιού στην στην αρχαιότητα Δίαιτα στην Αρχαία Ελλάδα Το Μεσογειακή πρότυπο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Α.Τ.Ε.Ι: ΛΑΡΙΣΑ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΣΧΟΛΗ: Σ.Ε.Υ.Π ΔΙΔΑΣΚΩΝ:ΚΑ. ΣΠΟΥΔΑΣΤΡΙΕΣ: ΘΕΟΧΑΡΙΔΟΥ ΔΗΜΗΤΡΑ- ΧΑΤΖΗΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΣΟΦΙΑ-ΕΥΑ ΘΕΜΑ: ΕΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

1 Ο ΕΠΑ.Λ. ΑΘΗΝΩΝ. Υπεύθυνη καθηγήτρια: Ερευνητική εργασία σχολ.έτους 2013-14. Μαυροειδή Θάλεια (ΠΕ06 Αγγλικής Γλώσσας)

1 Ο ΕΠΑ.Λ. ΑΘΗΝΩΝ. Υπεύθυνη καθηγήτρια: Ερευνητική εργασία σχολ.έτους 2013-14. Μαυροειδή Θάλεια (ΠΕ06 Αγγλικής Γλώσσας) 1 Ο ΕΠΑ.Λ. ΑΘΗΝΩΝ Υπεύθυνη καθηγήτρια: Ερευνητική εργασία σχολ.έτους 2013-14 Μαυροειδή Θάλεια (ΠΕ06 Αγγλικής Γλώσσας) Ανδρικόπουλος Κωνσταντίνος Βινιέρη Κωνσταντίνα Γκάνεβ Κονσταντίν Καραγιαννοπούλου Αντωνία

Διαβάστε περισσότερα

Μπάρες Πρωτεΐνης Ροφήματα Πρωτεΐνης

Μπάρες Πρωτεΐνης Ροφήματα Πρωτεΐνης ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΠΡΩΤΕΪΝΗΣ ΠΗΓΕΣ ΠΡΩΤΕΪΝΗΣ Μπάρες Πρωτεΐνης Ροφήματα Πρωτεΐνης 2 ΛΑΒΕΤΕ ΤΗΝ ΠΡΩΤΕΪΝΗ ΠΟΥ ΧΡΕΙΑΖΕΣΤΕ ΟΛΗ ΗΜΕΡΑ 7 πμ Πρωινό 19 g 10 πμ Σνακ 10 g 12 μμ Μεσημεριανό 19-25 g 4 μμ Σνακ 15 g 7 μμ Βραδινό

Διαβάστε περισσότερα

Χορτόσουπα καυτερή ΥΛΙΚΑ ΓΙΑ 4 ΜΕΡΙΔΕΣ 2 κουταλιές της σούπας έξτρα παρθένο ελαιόλαδο 1 μεγάλο κρεμμύδι, κομμένο σε κύβους 1-3 κουταλάκια του γλυκού καυτερή πιπεριά 4 μέτριες ντομάτες, σε κύβους 1 μέτριο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΝΗΣΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΑΙ Η ΑΣΚΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑΣ

ΟΙ ΝΗΣΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΑΙ Η ΑΣΚΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑΣ ΟΙ ΝΗΣΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΑΙ Η ΑΣΚΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΛΑΜΙΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012 2013 ΥΠΕΥΘΥΝΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ ΣΚΑΜΑΓΚΟΥΛΗΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΦΥΤΙΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΛΑΧΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΚΥΡΙΑΚΟΥΛΙΑ ΜΑΡΙΑ ΠΟΥΛΟΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΛΑΜΠΡΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ

ΒΛΑΧΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΚΥΡΙΑΚΟΥΛΙΑ ΜΑΡΙΑ ΠΟΥΛΟΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΛΑΜΠΡΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΒΛΑΧΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΚΥΡΙΑΚΟΥΛΙΑ ΜΑΡΙΑ ΠΟΥΛΟΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΛΑΜΠΡΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ Τρόφιμο ονομάζουμε οποιαδήποτε ουσία ή προϊόν, είτε αυτό έχει υποστεί πλήρη ή μερική επεξεργασία είτε όχι, το οποίο μπορεί να καταναλωθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΟΡΟΙ ωφέλιμοι για την ΥΓΕΙΑ ΜΑΣ

ΣΠΟΡΟΙ ωφέλιμοι για την ΥΓΕΙΑ ΜΑΣ ΣΠΟΡΟΙ ωφέλιμοι για την ΥΓΕΙΑ ΜΑΣ ΣΟΥΣΑΜΙ Το σουσάμι αποτελεί φυτικής προέλευσης τρόφιμο, που περιέχει υψηλής βιολογικής αξίας φυτικές πρωτεΐνες. Είναι πλούσιο σε αμινοξέα όπως η μεθειονίνη, η τρυπτοφάνη,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Η συμβολή του πρωινού στην προσωρινή φυσική κατάσταση»

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Η συμβολή του πρωινού στην προσωρινή φυσική κατάσταση» 38 ο Λύκειο Αθηνών ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Η συμβολή του πρωινού στην προσωρινή φυσική κατάσταση» Συγγραφική ομάδα: Παπανικολάου Πάνος, Παπασταθόπουλος Γεώργιος, Στοτσένη Χριστίνα, Τσέρτος Γιάννης, Υπεύθυνοι

Διαβάστε περισσότερα

tmstore.gr Κωδ: ΤΚΟΡ-Α, ΤΚΟΡ-Ν

tmstore.gr Κωδ: ΤΚΟΡ-Α, ΤΚΟΡ-Ν T-CORE ΟΡΓΑΝΟ ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΧΡΗΣΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΑΡΜΟΛΟΓΗΣΗΣ Το T-Core αποτελείται από 3 κοµµάτια: Χειρολαβή, άξονα, πλάκα βάσης. Κωδ: ΤΚΟΡ-Α, ΤΚΟΡ-Ν Χειρολαβή Εικόνα Α Εικόνα Α2 Ξεκινήστε προσαρµόζοντας

Διαβάστε περισσότερα

για τους µαθητές της 1ης ηµοτικού ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Τµήµα Ιατρικής Τοµέας Κοινωνικής Ιατρικής Κλινική Προληπτικής Ιατρικής και ιατροφής

για τους µαθητές της 1ης ηµοτικού ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Τµήµα Ιατρικής Τοµέας Κοινωνικής Ιατρικής Κλινική Προληπτικής Ιατρικής και ιατροφής για τους µαθητές της 1ης ηµοτικού ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Τµήµα Ιατρικής Τοµέας Κοινωνικής Ιατρικής Κλινική Προληπτικής Ιατρικής και ιατροφής ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2006 1 Αυτό το βιβλίο εργασίας ανήκει στ... µαθητ Αντώνης

Διαβάστε περισσότερα

κοτόπουλο με πατάτες φούρνου

κοτόπουλο με πατάτες φούρνου 6 κοτόπουλο με πατάτες φούρνου ΥΛΙΚΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΠΑΤΑΤΕΣ ΦΟΥΡΝΟΥ 1000 gr πατάτες 10 gr σκόρδο 30 gr λεμόνι χυμός 30 gr ελαιόλαδο (6 κουταλάκια) Ποσότητα μαγειρεμένου φαγητού 600 gr 1. Πλένετε το κοτόπουλο

Διαβάστε περισσότερα

Tel :+30 211 40 93 230 Fax: +30 211 40 93 230 Email: info@worldcapital.gr Web: www.worldcapital.gr

Tel :+30 211 40 93 230 Fax: +30 211 40 93 230 Email: info@worldcapital.gr Web: www.worldcapital.gr Tel :+30 211 40 93 230 Fax: +30 211 40 93 230 Email: info@worldcapital.gr Web: www.worldcapital.gr ------ Χυμοί & Νέκταρ Royal Berry ------- Οι χυμοί και τα νέκταρ Royal Berry αποτελούν μια νέα καινοτόμα

Διαβάστε περισσότερα

Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης.

Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης. Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης. Αν είστε 55-70 ετών ελάτε και εσείς για ΔΩΡΕΑΝ προληπτικές εξετάσεις για τον καρκίνο παχέος εντέρου, από 1-31 Μαρτίου σε Αθήνα-Πειραιά, Θεσσαλονίκη, Πάτρα και Ηράκλειο. Πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Φωτεινή Ραζάκου, MSc Τεχνολόγος Διατροφής, ΠΕ 1836

Φωτεινή Ραζάκου, MSc Τεχνολόγος Διατροφής, ΠΕ 1836 ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΩΝ ΣΥΝΗΘΕΙΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΦΗΒΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΚΑΙ ΚΑΤΗΓΟΡΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥΣ ΑΝΑΛΟΓΑ ΜΕ ΤΟΝ ΔΕΙΚΤΗ ΜΑΖΑΣ ΣΩΜΑΤΟΣ. Πρόταση για ορθές διατροφικές επιλογές με δημιουργία ολιγοθερμιδικών γευμάτων Τεχνολόγος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ Sport Nutrition by ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ Ενέργεια που καταναλώνουμε Βασικός μεταβολισμός: 1800 kcal + καθημερινή δραστηριότητα Μια ημέρα στο γραφείο: 150 με 200 kcal Μια ώρα αθλητικής δραστηριότητας: 500

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Εύα Ζιώζιου, Διατροφολόγος - Διαιτολόγος - Επιστήμων Τροφίμων

Γράφει: Εύα Ζιώζιου, Διατροφολόγος - Διαιτολόγος - Επιστήμων Τροφίμων ΑΣΒΕΣΤΙΟ Πρόκειται για ένα μακρομέταλλο ή μακροστοιχείο ή μακροορυκτό ή ανόργανο στοιχείο. Αντιπροσωπεύει το 2% του σωματικού βάρους. Το 99% του ασβεστίου βρίσκεται στα οστά και τα δόντια. Το υπόλοιπο

Διαβάστε περισσότερα

Η Πυραμίδα της Υγιεινής Διατροφής

Η Πυραμίδα της Υγιεινής Διατροφής Η Πυραμίδα της Υγιεινής Διατροφής Η Πυραμίδα Υγιεινής Διατροφής είναι ένας απλός, εικονικός τρόπος για να κατανοήσει κανείς πώς να τρέφεται σωστά σε καθημερινή βάση. Η εικονική αναπαράσταση βοηθά στο να

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ Ανακοίνωση του Συνδέσμου Διαιτολόγων και Διατροφολόγων Κύπρου για την Παγκύπρια Ημέρα Διατροφής (10/5/2012) και Δραστηριότητες για την Εβδομάδα 7-13/5/2012 Φετινό θέμα: «Προγραμματίστε σωστά το πιάτο σας:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ FITin30

ΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ FITin30 ΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ FITin30 Το παρακάτω διατροφικό πλάνο είναι σχεδιασμένο για να βοηθήσει στη συντήρηση του βάρους αλλά και στην απώλεια λίπους όσων έχουν ήδη ένα καλό βάρος (ΔΜΣ 18-25). Είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΟΜΟΡΦΙΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ

ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΟΜΟΡΦΙΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΟΜΟΡΦΙΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΜΑΛΛΙΑ: Αν τα μαλλιά μας είναι λιπαρά, τα πλένουμε με δυο κρόκους αυγού και ξεπλένουμε με χαμομήλι. Μια καλή και θρεπτική μάσκα μαλλιών. Ανακατεύουμε δυο κουταλιές της

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή και άσκηση: τα προγράμματα και οι δράσεις των μαθητών της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ν. Δράμας στο πλαίσιο της Αγωγής Υγείας

Διατροφή και άσκηση: τα προγράμματα και οι δράσεις των μαθητών της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ν. Δράμας στο πλαίσιο της Αγωγής Υγείας Διατροφή και άσκηση: τα προγράμματα και οι δράσεις των μαθητών της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ν. Δράμας στο πλαίσιο της Αγωγής Υγείας ΤΣΑΚΙΡΙΔΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ Δ/ΝΣΗ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ. 2 ο ΓΕΛ. ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Β3 Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ 2013-2014 ΜΑΘΗΤΕΣ ΕΛΕΝΗ ΤΑΤΑΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΤΕΦΑΝΙΔΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΣΠΑΡΟΠΟΥΛΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΙΣΜΑΝΙΔΗΣ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ. 2 ο ΓΕΛ. ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Β3 Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ 2013-2014 ΜΑΘΗΤΕΣ ΕΛΕΝΗ ΤΑΤΑΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΤΕΦΑΝΙΔΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΣΠΑΡΟΠΟΥΛΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΙΣΜΑΝΙΔΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ 2 ο ΓΕΛ. ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Β3 Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ 2013-2014 ΜΑΘΗΤΕΣ ΕΛΕΝΗ ΤΑΤΑΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΤΕΦΑΝΙΔΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΣΠΑΡΟΠΟΥΛΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΙΣΜΑΝΙΔΗΣ 1 Η διατροφή κατά την εφηβική ηλικία έχει ιδιαίτερη

Διαβάστε περισσότερα

Ζυμώνετε τα συστατικά όλα μαζί για να γίνουν μία ζύμη. Τα αφήνετε σκεπασμένα επί 3 ώρες. Κατόπιν τα απλώνετε για την επακόλουθη επεξεργασία.

Ζυμώνετε τα συστατικά όλα μαζί για να γίνουν μία ζύμη. Τα αφήνετε σκεπασμένα επί 3 ώρες. Κατόπιν τα απλώνετε για την επακόλουθη επεξεργασία. ΒΑΣΙΚΕΣ ΣΥΝΤΑΓΕΣ ΖΥΜΗΣ Ζύμη για γεμιστό πιτάκι 1,5 kg αλεύρι 15 g αλάτι 250 g βούτυρο ή λίπος 3/8 l νερό Ζυμώνετε τα συστατικά όλα μαζί για να γίνουν μία ζύμη. Τα αφήνετε σκεπασμένα επί 3 ώρες. Κατόπιν

Διαβάστε περισσότερα

κοτόπουλο με ντομάτα και λευκό τυρι

κοτόπουλο με ντομάτα και λευκό τυρι 6 κοτόπουλο με ντομάτα και λευκό τυρι ΥΛΙΚΑ ΑΤΟΜΙΚΗΣ ΜΕΡΙΔΑΣ κοτόπουλο φιλέτο ωμό (2 ανάλογα τις θερμίδες) 200 gr ντομάτες 20 gr κρασί άσπρο ξηρό τυρί λευκό light (12% λιπαρά) (40 ανάλογα τις θερμίδες)

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ

ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Κ. Ελένη Κοκκίνου Σχολικό Έτος: 2012-2013

Διαβάστε περισσότερα

μεσογειακή διατροφή και τα πλεονεκτήματα που αυτή έχει έναντι διατροφής άλλων λαών (π.χ. διατροφή άλλων λαών πλούσια σε λίπη).

μεσογειακή διατροφή και τα πλεονεκτήματα που αυτή έχει έναντι διατροφής άλλων λαών (π.χ. διατροφή άλλων λαών πλούσια σε λίπη). ΑΣΚΗΣΗ 1 Στην άσκηση αυτή ο υπεύθυνος εκπαιδευτικός κάνει μια εισαγωγή στα παιδιά σχετικά με το πόσο απαραίτητη είναι η ισορροπημένη διατροφή στον οργανισμό μας. Προτείνεται να υπάρξει μια σύντομη αναφορά

Διαβάστε περισσότερα