Η γνωσιακή νευροεπιστήµη επανάσταση στην ψυχολογία. Αθανάσιος Χρ. Πρωτόπαπας. Ινστιτούτο Επεξεργασίας του Λόγου

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η γνωσιακή νευροεπιστήµη επανάσταση στην ψυχολογία. Αθανάσιος Χρ. Πρωτόπαπας. Ινστιτούτο Επεξεργασίας του Λόγου"

Transcript

1 Η γνωσιακή νευροεπιστήµη επανάσταση στην ψυχολογία Αθανάσιος Χρ. Πρωτόπαπας Ινστιτούτο Επεξεργασίας του Λόγου Αρτέµιδος 6 & Επιδαύρου, Μαρούσι Η συζήτηση για τις σχέσεις ψυχολογίας και βιολογίας έχει ένα παράδοξο χαρακτηριστικό: Αυτό που για κάποιους είναι αυτονόητο (και συνεπώς το να συζητείται ακατανόητο) για άλλους είναι αδιανόητο, ή ακόµα και ανόητο. Για τους πιστούς της νέας σχολής της γνωσιακής νευροεπιστήµης, η ψυχολογία είναι «προφανώς» µια επιστήµη της ζωής, συναφής µε τη βιολογία, σε κάποιο υπερ-κυτταρικό επίπεδο περιγραφής και εξήγησης. Η θέση αυτή δεν είναι καθόλου προφανής στους υπέρµαχους της κλασικής, λειτουργικής προσέγγισης της γνωσιακής επιστήµης, κατά την οποία ο νους είναι θεµελιωδώς µη προσδιοριζόµενος (ή περιοριζόµενος) από την οποιαδήποτε πραγµάτωσή του σε εγκέφαλο. Επίσης η θέση της «προφανούς σύνδεσης» δεν είναι αποδεκτή από ψυχολόγους των οποίων τα πεδία, ως ιδιαιτέρως κοινωνικού χαρακτήρα, είναι παραδοσιακά αποµακρυσµένα από βιολογικούς προβληµατισµούς. Το ποιος έχει δίκιο δεν είναι κάτι που µπορεί να διερευνηθεί συζητώντας, εφόσον η διαµάχη µεταξύ αυτονόητου και αδιανόητου δεν επιδέχεται επιχειρηµάτων. Το βάρος της ευθύνης πέφτει στους υποστηρικτές της βιολογικής προσέγγισης, να αποδείξουν πειραµατικά ότι έχουν ξεφύγει από απλοϊκούς αναγωγισµούς και παρωχηµένους συνειρµισµούς, συµπεριφορισµούς και άλλους -ισµούς, και να λύσουν µε βιολογικό τρόπο σηµαντικά ζητήµατα της ψυχολογίας χωρίς να θυσιάσουν την επεξηγηµατική ισχύ των προηγούµενων θεωρητικών προσεγγίσεων.

2 Γιατί όµως να στραφεί κάποιος σε νέες θεωρήσεις και να αναζητήσει νέα πλαίσια θεωρητικής και εµπειρικής µελέτης; Στη σύντοµη αυτή παρέµβαση υποστηρίζω ότι υπάρχει σηµαντικός λόγος για να γίνει αυτό, ότι ήδη σε µεγάλο βαθµό συντελείται µια στροφή της ψυχολογίας προς τις νευροεπιστήµες, ότι τα πρώτα αποτελέσµατα φαίνεται να δικαιώνουν την επιλογή γεννώντας νέες θεωρήσεις για παλαιά θέµατα και, τέλος, ότι ο συνδετισµός ως πλαίσιο ανάπτυξης µοντέλων προσφέρει ένα πρώτο τουλάχιστον προγεφύρωµα διότι παρέχει τη δυνατότητα εστίασης σε αµιγώς βιολογικά έως και εντελώς ψυχολογιστικά µοντέλα, ενοποιώντας την υπολογιστική διερεύνηση ενός τεράστιου εύρους φαινοµένων. Η βιολογία φέρνει την επανάσταση στην ψυχολογία, και στις γνωσιακές επιστήµες γενικότερα, µέσα από το δούρειο ίππο της γνωσιακής νευροεπιστήµης, τον οποίο τραβούν εντός των τειχών οι νευροαπεικονιστικές µέθοδοι: ολοένα ταχύτερες, ακριβέστερες, απλούστερες, πιο αξιόπιστες. Το όνειρο της εν λειτουργία παρατήρησης του εγκεφάλου, κάτι σαν νευροφυσιολογία του ανθρώπου in vivo, µοιάζει να έχει σχεδόν πραγµατοποιηθεί. Η σηµασία της γνωσιακής νευροεπιστήµης και η αποδοχή της από την ερευνητική κοινότητα της ψυχολογίας φαίνεται καθαρά όχι µόνο στην προοδευτική εµπροσθοφυλακή των ερευνητικών εργαστηρίων αλλά και στην πλέον συντηρητική οπισθοφυλακή των έγκυρων καθεστωτικών επιθεωρήσεων. Αφενός, οι πιο περιζήτητες θέσεις µεταδιδακτορικών σπουδών για ψυχολόγους αφορούν σε νευροαπεικονιστικές τεχνικές. Αφετέρου, εδώ και µερικά χρόνια έχουν κάνει την εµφάνισή τους άρθρα νευροαπεικονιστικής µεθοδολογίας ακόµα και σε περιοδικά πειραµατικής ψυχολογίας της αµερικανικής ψυχολογικής εταιρείας.

3 Όπως σε κάθε επανάσταση, τα µεγαλεπήβολα και ίσως αφελή όνειρα δε λείπουν ούτε κι από τη γνωσιακή νευροεπιστήµη. Έτσι η επανάσταση αυτή καταγράφει ήδη τα πρώτα θύµατά της µεταξύ εκείνων που προσδοκούσαν µια άµεση διαθεωρητική αναγωγή από τη γνωστική ψυχολογία στη νευροψυχολογία και από κει στη µοριακή βιολογία. Έχοντας ήδη συνθέσει µια στρατιά από κουτάκια µε βελάκια ανάµεσά τους αυτό που ορισµένοι ψυχολόγοι καλούν «µοντέλα» περιµένουν να ολοκληρωθεί η χαρτογράφηση του εγκεφαλικού τοπίου ώστε να καρφιτσώσουν τα κουτάκια τους πάνω στον εγκεφαλικό φλοιό και να τραβήξουν µε µαρκαδόρο τις συνδετικές γραµµές και όλα τα βελάκια τους στην πρώτη στοιβάδα και στην υποκείµενη του φλοιού λευκή ουσία. Όµως το όνειρο αυτό δε φαίνεται πιθανό να πραγµατοποιηθεί, διότι η βιολογική πραγµατικότητα αποδεικνύεται πιο περίπλοκη και πολύ πιο διεστραµµένη από την απλοϊκή ψυχολογία που σε µεγάλο βαθµό επιβιώνει στις επιστηµονικές ψυχολογικές θεωρίες και θεωρήσεις. Τα ευρήµατα της γνωσιακής νευροεπιστήµης υποδεικνύουν ότι αν πρόκειται να µιλήσουµε µε κουτάκια τότε τα κουτάκια αυτά αφενός θα είναι πάρα πολλά και αφετέρου θα αντιστοιχούν συχνά σε εντελώς διαφορετικά πράγµατα απ ό,τι τα κουτάκια της γνωστικής ψυχολογίας. Ίσως δεν είναι υπερβολή να προβλέψουµε την ανάδυση µιας νέας οντολογίας στην ψυχολογία, όπως δείχνουν ορισµένα επιλεγµένα χαρακτηριστικά παραδείγµατα που ακολουθούν. Μνήµη: Τρανό παράδειγµα αναθεώρησης του τρόπου µε τον οποίο συλλαµβάνουµε κλασικές έννοιες της ψυχολογίας, εν προκειµένω της γνωστικής, αποτελεί το πεδίο της µνήµης. Από ικανότητα αποθήκευσης και ανάκλησης πληροφοριών, διακρινόµενη σε µακροπρόθεσµη και βραχυπρόθεσµη, η µνήµη έχει µεταµορφωθεί σε ένα σύνολο µνηµονικών συστηµάτων τα οποία δραστηριοποιούνται στην επεξεργασία ερεθισµάτων

4 και προϋπαρχουσών πληροφοριών µε ποικιλία τρόπων, επιφέροντας µια εν πολλοίς ανεξερεύνητη ποικιλία αποτελεσµάτων. Πρόσφατο βιβλίο ειδηµόνων του πεδίου µε τίτλο «από την εξαρτηµένη µάθηση στη συνειδητή ανάµνηση» 1 υποδεικνύει το εύρος της ποικιλίας συστηµάτων και µηχανισµών. Η έµφαση στο νευρωνικό υπόστρωµα της µνήµης είναι εµφανής ακόµα και στην πρόσφατη έκδοση του σχετικού διδακτικού εγχειριδίου του Τζον Άντερσον. 2 Όταν ένας καθιερωµένος και διαρκής υποστηρικτής της περιγραφής µνηµονικών λειτουργικών στα πλαίσια κλασικών συµβολικών αρχιτεκτονικών αγκαλιάζει τη νέα τάση, αυτό δείχνει ότι η γνωσιακή νευροεπιστήµη δεν είναι µια περιφερειακή µόδα που µπορεί να αγνοηθεί από το κεντρικό δόγµα αλλά µια πνοή ανανέωσης µε βαθιές ρίζες που αγγίζει το ίδιο το δόγµα. είχνει ακόµα ότι η ψυχολογία είναι πλέον ένας ώριµος επιστηµονικός κλάδος που µπορεί να αφοµοιώσει την πρόοδο βγαίνοντας κερδισµένος. Ίσως µια από τις σηµαντικότερες αναθεωρήσεις είναι αυτή του µνηµονικού ίχνους για τον εννοιολογικό χώρο: Φαίνεται ότι δεν υπάρχει µια συγκεκριµένη περιοχή όπου αποθηκεύνται έννοιες. Για την ακρίβεια φαίνεται ότι ούτε κάτι ακριβώς «αποθηκεύεται» αλλά και ούτε πρόκειται για κάποιες ενιαίες «αποθηκεύσιµες» οντότητες. Η νέα θεώρηση υποδεικνύει ότι ένα σύµπλεγµα συστηµάτων αλληλεπιδρά και µεταβάλλει τον εαυτό του κατά την επεξεργασία πληροφοριών έτσι ώστε να ανταποκρίνεται σε µελλοντικά ερεθίσµατα µε διαφορετικό τρόπο, ενώ οι διάφορες ιδιότητες των ερεθισµάτων υφίστανται επεξεργασία σε 1 H. EICHENBAUM & N.J. COHEN, From conditioning to conscious recollection: Memory systems of the brain, Oxford University Press, J.R. ANDERSON, Learning and memory: An integrated approach (2η έκδοση), Νέα Υόρκη, John Wiley & Sons, 2000.

5 χωροχρονικά αποµακρυσµένες περιοχές, τις οποίες και τροποποιούν κατά την επεξεργασία τους. Με κάποιον τρόπο οι σχετικές κάθε φορά ιδιότητες ενεργοποιούνται για επεξεργασία άλλων πληροφοριών και είναι δυνατή ακόµα και η συγκρότηση µιας σύνθετης ανακατασκευαστικής προσέγγισης του αρχικού ερεθίσµατος, µε ταυτόχρονη ενεργοποίηση πολλών ιδιοτήτων του. Οπτικές, ακουστικές και κινητικές αναπαραστάσεις «φωτίζουν» αντίστοιχες περιοχές του φλοιού και συνεργούν στη συνειδητή ανάκληση µιας σύνθετης εµπειρίας. Αντίληψη: Ο τοµέας της οπτικής αντίληψης αποτελεί ίσως το καλύτερα και πληρέστερα µελετηµένο πεδίο της γνωσιακής νευροεπιστήµης. Σε µεγάλο βαθµό είναι γνωστές πολλές εγκεφαλικές περιοχές οπτικής επεξεργασίας και συγκεκριµένες λειτουργίες καθεµιάς. Εδώ γίνεται σαφής η ανεξέλεγκτη αύξηση των «κουτιών» επεξεργασίας στο µοντέλο, µια και η αναδυόµενη εικόνα είναι ένα περίπλοκο δίκτυο πολλαπλών περιοχών παράλληλης επεξεργασίας των οπτικών ερεθισµάτων. Κάθε περιοχή αναλαµβάνει την επεξεργασία ενός συγκεκριµένου τύπου πληροφορίας, όπως χρώµα, σχήµα, κίνηση, βάθος, υφή κ.ά., µε αποτέλεσµα η εικόνα της οπτικής αντίληψης να είναι κατακερµατισµένη σε µια εκτεταµένη περιοχή του εγκεφαλικού φλοιού. Το κεντρικό ερευνητικό πρόβληµα δεν είναι πλέον τι ακριβώς κάνει η κάθε περιοχή και πώς το κάνει, αλλά το πώς τελικά προκύπτει ένα ενιαίο αντίληµµα από όλες αυτές τις περιοχές, ή καλύτερα από τις διάσπαρτες κατανεµηµένες διεργασίες εξειδικευµένης επεξεργασίας πληροφορίας. Γλώσσα: Χάρη στη νευροψυχολογία και τη νευρογλωσσολογία είναι πλέον σαφές ότι οι «κλασικές» γλωσσικές περιοχές είναι περισσότερο κλασικές παρά γλωσσικές. Αφενός µελέτες άµεσου ηλεκτρικού ερεθισµού έχουν καταδείξει τόσο τη διασπορά γλωσσικών λειτουργιών σε µια

6 ευρύτατη περιοχή περί την πλάγια αύλακα όσο και τις τεράστιες διατοµικές διαφορές στην κατανοµή των λειτουργιών αυτών. Αφετέρου η µελέτη των αφασικών συνδρόµων σε γλώσσες εκτός της αγγλικής έχει δείξει ότι οι διαφορές (στις γλωσσικές διαταραχές) µεταξύ ασθενών µε αφασία σε διαφορετικές γλώσσες είναι πολύ µεγαλύτερες από τις διαφορές µεταξύ ασθενών µε διαφορετικό τύπο αφασίας στην ίδια γλώσσα. Έτσι είναι πλέον σαφές ότι δεν µπορούµε να µιλάµε για λειτουργικό διαχωρισµό γλωσσικής δοµής και σηµασιολογίας, όπως δε µιλάµε πια και για διαχωρισµό σε πρόσληψη και παραγωγή γλώσσας. Η ανάδειξη της ευφράδειας ως θεµελιώδους διακριτικού χαρακτηριστικού αφασικών συνδρόµων και η αποσύνδεση των συνδρόµων από εντοπισµένες περιοχές του φλοιού µας εξαναγκάζουν σε αναθεώρηση βασικών δογµάτων της νευρογλωσσολογίας. Η ανακάλυψη πλήθους µη γλωσσικών λειτουργιών που ενεργοποιούν τις υποτιθέµενες γλωσσικές περιοχές δείχνει, τέλος, ότι η γλώσσα δεν αποτελεί µια ξεχωριστή, ξεκοµµένη γνωσιακή λειτουργία. Πιθανότητα η εξέλιξη της γλωσσικής ικανότητας έχει στηριχθεί σε προγενέστερες λειτουργίες, κάποιες από τις οποίες µπορεί να µην είχαν καµία σχέση µε τη δόµηση του εννοιολογικού χώρου, την επεξεργασία συµβόλων, ή την επικοινωνία. Η περιγραφή της λειτουργίας των λεγόµενων καθρεπτικών νευρώνων στην οµόλογη της περιοχής Μπροκά εγκεφαλική περιοχή πιθήκων είναι ένα µόνο βήµα προς την κατεύθυνση αυτή. Αυτοµατισµός: Η νέα οντολογία που θα προκύψει από την επανάσταση της γνωσιακής νευροεπιστήµης είναι αναµενόµενο ότι θα µεταβάλλει και την ιεραρχική δοµή των εννοιών και όχι µόνο την εσωτερική σηµασία και τον τρόπο µελέτης και κατανόησης καθεµιάς. Για παράδειγµα, η έννοια του αυτοµατισµού στην κλασική γνωστική ψυχολογία συναντάται συνήθως στα παραδοσιακά εισαγωγικά εγχειρίδια

7 στο κεφάλαιο της προσοχής. Εκεί περιγράφεται στα πλαίσια της απαίτησης και διαθεσιµότητας γνωστικών πόρων για την τυποποιηµένη επεξεργασία συνηθισµένων ερεθισµάτων. Είναι σπάνια η παρουσίαση του αυτοµατισµού στο κεφάλαιο περί µάθησης, αν υπάρχει τέτοια θεµατική ενότητα. Αντίθετα, στη βιολογική ψυχολογία, όπου οι µέθοδοι και οι στόχοι της µελέτης της µάθησης είναι διαφορετικοί, και η παράδοση των πειραµάτων σε άλλα ζώα ισχυρή, οι µηχανισµοί αυτοµατοποίησης µιας απόκρισης κάνουν την εµφάνισή τους στις συζητήσεις περί µνήµης και µάθησης. Έτσι σταδιακά η έννοια του αυτοµατισµού φαίνεται ότι µετακοµίζει και για την «καθεαυτή» ψυχολογία, από το κεφάλαιο της προσοχής προς τις σελίδες όπου περιγράφεται η εγκεφαλική πλαστικότητα και η διαδικαστική µάθηση. ιαφαίνεται ίσως και µια σύνδεση µε την εν πολλοίς παρωχηµένη και σίγουρα παρεξηγηµένη και κακοποιηµένη έννοια του ασυνείδητου, η οποία µπορεί να επανέλθει σύντοµα στο προσκήνιο κάτω από µια εντελώς διαφορετική θεώρηση και σίγουρα σε πολύ διαφορετικές συνθήκες. Ορθολογισµός: Τα κεφάλαια της σκέψης και λύσης προβληµάτων επιδέχονται αντίστοιχα ριζικών αναθεωρήσεων. Η αρχή του ορθολογισµού στην ερµηνεία και την περιγραφή των νοητικών διεργασιών, ως θεµελιώδες υπόβαθρο της γνωσιακής επιστήµης, υφίσταται σοβαρή κριτική εδώ και τρεις δεκαετίες. Ίσως το πρόσφατο βραβείο Νόµπελ οικονοµίας στον Ντάνιελ Κάνεµαν να σηµατοδοτεί την επερχόµενη οριστική κατάρρευσή της και την αντικατάστασή της από λιγότερο κανονιστικές και περισσότερο περιγραφικές αρχές, οι οποίες θα έχουν το βασικό πλεονέκτηµα της συµφωνίας µε τον πλούτο των εµπειρικών δεδοµένων, τριών δεκαετιών πια. Άλλωστε ούτε στην οικονοµική αλλά ούτε και στην εξελικτική θεώρηση των ψυχολογικών µηχανισµών µπορεί να σταθεί ένας φορµαλιστικός από µηχανής θεός που

8 καθορίζει κάποια στρατηγική ως βέλτιστη µε τοπικά µόνο κριτήρια. Η γνωσιακή νευροεπιστήµη µπορεί να συµβάλλει στην αναδόµηση υποδεικνύοντας νέα µοντέλα σκέψης βασισµένα σε νευρωνική επεξεργασία, αλλά και προβάλλοντας το ρόλο παραγνωρισµένων πληροφοριακών παραγόντων, όπως τα συναισθήµατα και τα κίνητρα. Βούληση: Η γνωσιακή νευροεπιστήµη δεν διστάζει να βουτήξει στα σκοτεινά νερά των ανερµήνευτων εννοιών όπου βρίσκουν πάντα καταφύγιο οι διάφοροι νεοδυϊστές: συνείδηση, συναίσθηµα, βούληση, φαινόµενες ποιότητες. Η νευροαπεικόνιση επιτρέπει τη διατύπωση των πιο ανατρεπτικών υποθέσεων µε το ψυχρό βλέµµα του εµπειρισµού. Έτσι απλά, ίσως µιλάµε κάποτε για τη βούληση ως µια αντιληπτική διεργασία, µόνο που αντί να αφορά σε επίγνωση επεξεργασίας κωδικευµένων εξωτερικών ερεθισµάτων να αφορά σε επίγνωση δρασιακών αναπαραστάσεων και προετοιµασίας κίνησης. Ίσως δηλαδή η βούληση αποκτήσει φυσική υπόσταση ανεξάρτητη από οποιαδήποτε προκατάληψη περί ντετερµινισµού και να ενοποιηθεί µε τις αντιληπτικές λειτουργίες και αναπαραστάσεις, στα πλαίσια και των δοµικών αλλαγών στην οντολογία των ψυχολογικών εννοιών. Ίσως κάτι πολύ πιο συγκλονιστικό. Σε κάθε περίπτωση, η γνωσιακή νευροεπιστήµη επιτρέπει, ενθαρρύνει και υποδεικνύει, νέες συλλήψεις για τις κλασικές έννοιες και νέες µεθόδους για τη µελέτη τους. Ψυχονευροανοσολογία: Ανέκαθεν η ψυχολογική και συναισθηµατική φόρτιση (στρες) θεωρείται ανθυγειινή, τόσο στη λαϊκή σοφία και την απλοϊκή ψυχολογία όσο και στην κλασική ιατρική τέχνη. Είναι ήδη αρκετά παλαιά τα πειραµατικά ευρήµατα σαφούς επίδρασης της φόρτισης στο χρόνο επούλωσης απλών αµυχών. Είναι αρκετά νεότερα τα πιο συγκεκριµένα ευρήµατα για χηµικές αλληλεπιδράσεις µεταξύ του νευρικού και του ανοσοποιητικού συστήµατος οι οποίες υπόκεινται σε

9 διαµορφώσεις από ψυχολογικούς παράγοντες. Ίσως η διαδεδοµένη και πάντα ασαφής αντίληψη περί φόρτισης και ψυχοσωµατικών φαινοµένων να επιλυθεί από την ψυχονευροανοσολογία σπάζοντας τα φράγµατα µεταξύ ψυχολογικών εννοιών και φυσικών σωµατικών διεργασιών. Ίσως η νέα ψυχολογία κατορθώσει να συµπεριλάβει και το γυµνό αυτοκράτορα της «νέας εποχής», το φαινόµενο πλασέµπο. Ίσως ακόµα και να περιγράψει σε ένα ενιαίο πλαίσιο τις κοινωνικές, συναισθηµατικές και γνωσιακές επιρροές στην ευρεία αποδοχή και υψηλή εµπορική επιτυχία κάθε είδους αυταπάτης και εξαπάτησης τύπου «εναλλακτικής ιατρικής». Εδώ είναι ιδιαίτερα προφανής η διεπιστηµονική συµπληρωµατικότητα, διότι καµία βιολογία χωρίς θεωρητική και εννοιολογική στήριξη σε υπερ-κυτταρικά και υπερ-ατοµικά επίπεδα δεν θα µπορέσει ποτέ να διαµορφώσει µια συνεκτική εικόνα για τέτοιου είδους ζητήµατα και να αρθρώσει ολοκληρωµένες υποθέσεις για τις επιδράσεις και αλληλεπιδράσεις των επιµέρους παραγόντων που εµπλέκονται. Εύλογα µπορεί να αναρωτηθεί κανείς, µα είναι όλα αυτά νέα ευρήµατα, νέες θεωρίες; εν πρόκειται βέβαια για τίποτα χτεσινό, άγνωστο στους ψυχολόγους, ούτε πρωτόγνωρο στον ευρύτερο περί την ψυχολογία χώρο. Αυτό όµως δεν αφαιρεί τίποτε από τον επαναστατικό χαρακτήρα της περιόδου που διανύουµε, ο οποίος µοιάζει να βρίσκεται στη φάση αλλαγής παραδείγµατος (µε την Κούνειο έννοια). Προκειται για µια σταδιακή µεταβολή, όµως το ουσιώδες είναι η θεµελιώδης αλλαγή στον τρόπο που συλλαµβάνουµε και συνδέουµε τις έννοιες (πρωτίστως) και στις µεθόδους που χρησιµοποιούµε για να τις διερευνήσουµε (δευτερευόντως). Μια περιήγηση σε ένα επιστηµονικό βιβλιοπωλείο, στο διαδίκτυο, ή στα ανά τον κόσµο µαθήµατα και προγράµµατα ψυχολογίας σε επιστηµονικά προοδευµένες χώρες, δείχνει ότι συνεχώς αυξάνονται τα βιβλία όπου η γλώσσα, η µάθηση, το

10 συναίσθηµα και η ψυχοφυσιολογία της φόρτισης αποτελούν απλώς διαφορετικά κεφάλαια. Αντίστοιχα αυξάνονται και οι απόπειρες να τεθούν σε νέα βάση όχι µόνο τα ψυχολογικά µοντέλα αλλά και τα ίδια τα στοιχεία που λαµβάνονται υπόψη στα µοντέλα. Ίσως από τα προαναφερθέντα να συµπεράνει κάποιος πως η ψυχολογία είναι µια επιστήµη σε αδιέξοδο και πρέπει να έρθει η βιολογία να τη φωτίσει και να τη σώσει, ή ότι η βιολογική προσέγγιση είναι αδιακρίτως σωστή και απαραίτητη για τη βελτίωση της πάσχουσας ψυχολογικής προσέγγισης. Σίγουρα µπορούν να βρεθούν υποστηρικτές µιας τέτοιας άποψης, όµως ο συγγραφέας της παρούσας παρέµβασης δε συµπεριλαµβάνεται σ αυτούς. Άλλωστε δε διαφαίνεται καµία προοπτική να ευδοκιµήσει οποιοσδήποτε απλοϊκός διαθεωρητικός αναγωγισµός. Η ψυχολογία ως επιστηµονικός κλάδος έχει πολλά να κερδίσει αγκαλιάζοντας µια οικογένεια µεθόδων που προσφέρει η πρόοδος της τεχνολογίας. Ως θετικό-εµπειρικό πεδίο γνώσης, µπορεί να ισχυροποιήσει τις θεωρητικές θέσεις της αφοµοιώνοντας εµπειρικά δεδοµένα που προέρχονται από τον ευρύτερο βιολογικό χώρο των νευροεπιστηµών. Η ψυχολογία µπορεί να ωφεληθεί αποδεχόµενη ότι ουσιαστικά µελετά ιδιότητες και αποτελέσµατα της λειτουργίας του εγκεφάλου. Φυσικά θα εστιάσει στη διερεύνηση των χαρακτηριστικών εκείνων του εγκεφάλου που είναι σηµαντικά για τις ψυχολογικές λειτουργίες, όπως αυτές περιγράφονται στο νοητικό επίπεδο των ψυχολογικά σηµαντικών γενικεύσεων, και όχι σε µοριακό ή κυτταρικό επίπεδο. Τέλος η ψυχολογία (όπως και οι γνωσιακές επιστήµες γενικότερα) ίσως µπορεί να ξεφύγει από κάποιες αδιέξοδες θεωρητικές διαµάχες αντλώντας περιοριστικά στοιχεία από το βιολογικό χώρο της φυσικής πραγµάτωσης των λειτουργιών που µελετά, δηλαδή τον εγκέφαλο. Αν κατά τη διαδικασία αυτή ταρακουνηθεί η οντολογία των ψυχολογικών

11 εννοιών και αναδιοργανωθεί η δοµή των εισαγωγικών εγχειριδίων, τόσο το καλύτερο, στο βαθµό που το τελικό αποτέλεσµα θα είναι εµπειρικά ισχυρότερο. Από την άλλη, η ψυχολογία έχει πολλά να προσφέρει στη βιολογία και ειδικότερα στον ευρύτερο χώρο των νευροεπιστηµών, κυρίως στον τοµέα της παραγωγής και εφαρµογής θεωριών. Εδώ διακρίνεται µια ισχυρή συµπληρωµατικότητα µεταξύ ψυχολογίας και βιολογίας. Η ψυχολογία είναι ιδιαίτερα ισχυρή στο θεωρητικό επίπεδο, µια και είναι δύσκολο να παραχθούν ψυχολογικά εµπειρικά δεδοµένα σχετικά απαλλαγµένα από το θεωρητικό βάρος των υποθέσεων που οδήγησαν στην παραγωγή τους. Αντίθετα, η βιολογική νευροεπιστήµη είναι ισχυρά εµπειριστική, καθοδηγούµενη από το βάρος των εκάστοτε ευρηµάτων, ή ενίοτε και µη καθοδηγούµενη, απλώς παρατηρώντας και περιγράφοντας. Ο πλούτος των διαθέσιµων βιολογικών δεδοµένων είναι δυσθεώρητος όσο και δυσερµήνευτος. Ως εκ τούτου είναι πλούτος περιορισµένης χρησιµότητας στην παραγωγή νέας γνώσης, δηλαδή νέων, συνεπών και εµπειρικά ελεγµένων θεωρητικών κατασκευών, ενοποιητικών µοντέλων και γενικευµένων προβλέψεων. Ως τέκνο κατά µεγάλο µέρος της βιολογικής νευροεπιστήµης, η γνωσιακή νευροεπιστήµη πάσχει από θεωρητική ανεπάρκεια και ίσως υπερβολική παραγωγή εµπειρικών δεδοµένων. Στις µέρες µας παρατηρείται το φαινόµενο να παράγεται ένας αυξανόµενος αριθµός εγχρώµων εικόνων από πανάκριβα νευροαπεικονιστικά µηχανήµατα, οι οποίες είναι κατάλληλες κυρίως για να διακοσµούν τους τοίχους των εργαστηρίων και τα κυριακάτικα φύλλα των εφηµερίδων που διψούν να ενηµερώσουν το κοινό για την ακριβή εγκεφαλική περιοχή του τραυλισµού, του αλκοολισµού, ή του φιλελευθερισµού. Θα πρέπει να γίνει σαφές ότι το ζητούµενο δεν είναι περισσότερες λειτουργικές

12 νευροαπεικονίσεις, αλλά καλά σχεδιασµένες λειτουργικές νευροαπεικονίσεις που να ελέγχουν συγκεκριµένες θεωρητικές υποθέσεις και να αποκλείουν συγκεκριµένες ερµηνείες για τους µηχανισµούς που τις παράγουν. Συνεπώς όχι µόνο δεν έρχεται η βιολογία να υποκαταστήσει (πόσο µάλλον να αντικαταστήσει) την ψυχολογία, αλλά ουσιαστικά στρατεύεται ως ένα εργαλείο για την κατασκευή βελτιωµένων ψυχολογικών θεωριών και για την πληρέστερη κατανόηση των ψυχολογικών φαινοµένων. Με αυτήν την έννοια η γνωσιακή νευροεπιστήµη αποτελεί επανάσταση στο χώρο της ψυχολογίας και όχι στο χώρο της βιολογίας. Και τελικά τα αποτελέσµατα της επανάστασης θα καταγραφούν ως πρόοδος (και νίκη) στο ηµερολόγιο της ψυχολογίας. Η γνωσιακή νευροεπιστήµη µπορεί λοιπόν να αναδειχθεί ως ο ψυχοβιολογικός κλάδος του µέλλοντος, όπου θα συνεξελίσσονται αρµονικά ψυχολογία και βιολογία: η µεν ψυχολογία κατασκευάζοντας µοντέλα του εγκεφαλικού νου και όχι του υπολογιστή, η δε βιολογία παράγοντας δεδοµένα που να αφορούν σε νοητικές διεργασίες και να φωτίζουν πτυχές των ουσιωδών ψυχολογικών γενικεύσεων, πάνω απ το βιοχηµικό επίπεδο της νευρωνικής λειτουργίας. Η οµαλή συνεξέλιξη όµως χρειάζεται ένα κοινό εργαλείο που να γεφυρώνει τους δύο χώρους και να λειτουργεί ως lingua franca µεταξύ των επιστηµόνων. Ένα πιθανό µεθοδολογικό σύστηµα που µπορεί να διευκολύνει τη θεωρητική ενοποίηση της σηµερινής βιολογίας και της ψυχολογίας παρέχεται από το συνδετισµό, δηλαδή τη µελέτη τεχνητών νευρωνικών δικτύων. Τα συστήµατα αυτά µπορούν να αφορούν σε οποιοδήποτε επίπεδο γενίκευσης, από το «κατώτερο» επίπεδο του νευροφυσιολογικού µοντέλου, στο οποίο κάθε κόµβος του τεχνητού δικτύου αντιστοιχεί σε ένα βιολογικό νευρώνα, µέχρι το «ανώτατο» επίπεδο των νοητικών αναπαραστάσεων και λειτουργιών, όπου κάθε κόµβος του τεχνητού δικτύου είναι µια

13 αφηρηµένη αυτόνοµη υπολογιστική µονάδα που µπορεί να αντιστοιχεί σε µια ολόκληρη εγκεφαλική περιοχή ή σε µια αφηρηµένη σύλληψη. Ο συνδετισµός περιλαµβάνει µια πολύ γενική κατηγορία συστηµάτων τα οποία αποτελούνται από κόµβους συνδεδεµένους µεταξύ τους. Κάθε κόµβος χαρακτηρίζεται κάθε στιγµή από µια τιµή ενεργοποίησης και κάθε σύνδεση µεταξύ κόµβων χαρακτηρίζεται από το βάρος ή την ισχύ της, που καθορίζει το πόσο ο ένας κόµβος µπορεί να επηρεάσει τον άλλο. Η µεταβολή των βαρών των συνδέσεων αντιστοιχεί σε «µάθηση» για το σύστηµα. Οι κόµβοι µπορούν να είναι διευθετηµένοι σε διακριτά στάδια επεξεργασίας, ενώ οι συνδέσεις µεταξύ τους µπορούν να είναι µιας κατεύθυνσης, από µια «είσοδο» προς µια «έξοδο» του συστήµατος, ή µπορούν να είναι αµφίδροµες. Στην πρώτη περίπτωση το σύστηµα είναι στατικό και ο χειρισµός του ιδιαίτερα απλός παρά τις µεγάλες δυνατότητες στατιστικής γενίκευσης. Στην τελευταία περίπτωση το σύστηµα είναι αναδροµικό και µπορεί να παρουσιάσει ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα και χρήσιµη δυναµική συµπεριφορά, αλλά και ενδεχόµενες αστάθειες. Κάθε κόµβος µπορεί, λόγω της σχεδίασης του συστήµατος, να αντιστοιχεί σε κάποια συγκεκριµένη έννοια, έτσι ώστε να την αναπαριστά ευθέως µε την ενεργοποίησή του. Ή µπορεί οι αναπαραστάσεις να είναι κατανεµηµένες σε µια οµάδα κόµβων έτσι ώστε πολλοί κόµβοι να συµµετέχουν στην αναπαράσταση κάθε έννοιας και καθένας να συµµετέχει στην αναπαράσταση πολλών εννοιών. Στην πρώτη περίπτωση ερµηνεύεται πιο εύκολα η λειτουργία του συστήµατος ενώ στη δεύτερη αυξάνεται η αντοχή του συστήµατος σε δυσλειτουργίες και ασάφειες και παράλληλα ανακύπτει αυτόµατα µια ιεράρχηση των αναπαραστάσεων βάσει των συµµεταβαλλόµενων χαρακτηριστικών τους χωρίς να χρειάζεται το σύστηµα εξωγενείς κανόνες ή ειδική εκπαίδευση.

14 Ο συνδετισµός προσφέρεται όχι µόνο για την ενιαία θεώρηση βιολογικών και ψυχολογικών µοντέλων, αλλά και για την οµαλή µετάβαση από τη συµβολική στη δυναµική αρχιτεκτονική, δεδοµένου ότι µε τεχνητά νευρωνικά δίκτυα υλοποιούµε εξίσου εύκολα διακριτά υπολογιστικά συστήµατα αλλά και συνεχή δυναµικά συστήµατα. Έτσι µπορεί κανείς, µε αφετηρία ένα κλασικό γνωσιακό µοντέλο, δηλαδή µοντέλο συµβολικού υπολογισµού, υλοποιηµένο κατά προσέγγιση συνδετιστικά σε ένα τεχνητό νευρωνικό δίκτυο, να διαµορφώσει σταδιακά ένα µη συµβολικό συνεχές δυναµικό σύστηµα, µε αναφορά σε γνωστές βιολογικές δοµές και λειτουργίες. Τελικά ο ψυχολόγος και ο βιολόγος µπορούν να συναντηθούν και να καταλήξουν σε ένα κοινό µοντέλο έχοντας ξεκινήσει από διαφορετικές αφετηρίες και παραλλαγές µιας κοινής αρχιτεκτονικής, ο καθένας στο δικό του γνώριµο έδαφος. Συµπερασµατικά, υποστηρίζω ότι η ενότητα ψυχολογίας και βιολογίας είναι, αν όχι ήδη αυτονόητη, τουλάχιστον µε µεγάλη πιθανότητα προδιαγεγραµµένη. Οι συνέπειες της διευρυµένης ενοποίησης θα είναι επανασταστικές για την ψυχολογική µεταθεωρία και θα οδηγήσουν σε εκ βάθρων αναθεωρήσεις στη γνωσιακή επιστήµη. Ως πιθανή συνδετική και µεταβατική µέθοδος, ο συνδετισµός φαίνεται να προσφέρει σήµερα την καλύτερη επιλογή και µένει να αποδειχθεί αν πράγµατι αποτελεί βιώσιµη θεωρητική στρατηγική ή αν πρέπει και αυτός να αντικατασταθεί στο µέλλον δίνοντας τη θέση του σε κάτι καλύτερο. Μέχρι τότε, τόσο η ψυχολογία όσο και η βιολογία έχουν πολλή δουλειά, ώστε να συντονιστούν και να αλληλοπεριοριστούν οι θεωρητικές κατασκευές και η συλλογή εµπειρικών δεδοµένων, διαµορφώνοντας µια νέα θεώρηση των ψυχολογικών πραγµάτων, όχι λιγότερο ψυχολογική αλλά σίγουρα περισσότερο ρεαλιστική.

15 Athanassios Protopapas, Cognitive neuroscience, a revolution in psychology. Abstract: Cognitive neuroscience offers new ways of conceptualization for psychological theorizing. Examples drawn from the standard psychology chapters of memory, perception, language, automatization, rationality, will, and psychoneuroimmunology illustrate the shift in our understanding that is occurring as a result of taking the brain seriously into account in our study of psychological phenomena. Biology provides critical constraints and data to help improve psychological theories, while psychology provides theoretical guidance to biological descriptions of the nervous system functions. Connectionism may provide a modeling bridge between psychology and biology due to its great range of applications, from neurophysiology to high-level cognition.

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32)

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Διάλεξη 1 Εισαγωγή, ορισμός και ιστορία της Γνωστικής Ψυχολογίας Πέτρος Ρούσσος Μερικά διαδικαστικά http://users.uoa.gr/~roussosp/gr/index.htm http://eclass.uoa.gr/courses/ppp146/

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Γνωστική Ψυχολογία. επ. Κωνσταντίνος Π. Χρήστου

Εισαγωγή στη Γνωστική Ψυχολογία. επ. Κωνσταντίνος Π. Χρήστου Εισαγωγή στη Γνωστική Ψυχολογία Inside the black box για µια επιστήµη του Νου Επιστροφή στο Νου Γνωστική Ψυχολογία / Γνωσιακή Επιστήµη Inside the black box για µια επιστήµη του Νου Επιστροφή στο Νου Γνωστική

Διαβάστε περισσότερα

Οπτική αντίληψη. Μετά?..

Οπτική αντίληψη. Μετά?.. Οπτική αντίληψη Πρωτογενής ερεθισµός (φυσικό φαινόµενο) Μεταφορά µηνύµατος στον εγκέφαλο (ψυχολογική αντίδραση) Μετατροπή ερεθίσµατος σε έννοια Μετά?.. ΓΙΑ ΝΑ ΚΑΤΑΝΟΗΣΟΥΜΕ ΤΗΝ ΟΡΑΣΗ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΝΑΛΟΓΙΣΤΟΥΜΕ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00) Πέτρος Ρούσσος ΔΙΑΛΕΞΗ 3 Ορισμός της Ψυχολογίας Η επιστήμη που σκοπό έχει να περιγράψει και να εξηγήσει τη συμπεριφορά και τις νοητικές διεργασίες του ανθρώπου (κυρίως)

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά Ε. Κολέζα Α. Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας µαθηµατικής ενότητας: Βήµατα για τη συγγραφή του σχεδίου Β. Θεωρητικό υπόβαθρο της διδακτικής πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

Πώς σκέφτονται οι άνθρωποι; Προσέγγιση επεξεργασίας πληροφοριών Γνωστική ανάλυση του έργου (λύση προβλήµατος, κατανόηση κειµένου, επικοινωνία, κλπ.) σε επιµέρους νοητικές διεργασίες, δεξιότητες και γνώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Το υποκείμενο στη γνωσιακή επιστήμη. Αθανάσιος Πρωτόπαπας Κύριος Ερευνητής Ινστιτούτο Επεξεργασίας του Λόγου / Ε.Κ. «Αθηνά»

Το υποκείμενο στη γνωσιακή επιστήμη. Αθανάσιος Πρωτόπαπας Κύριος Ερευνητής Ινστιτούτο Επεξεργασίας του Λόγου / Ε.Κ. «Αθηνά» Ανακοίνωση στο 11 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φιλοσοφίας, Πάτρα, 18 Οκτωβρίου 2008 Το υποκείμενο στη γνωσιακή επιστήμη Αθανάσιος Πρωτόπαπας Κύριος Ερευνητής Ινστιτούτο Επεξεργασίας του Λόγου / Ε.Κ. «Αθηνά» Γνωσιακή

Διαβάστε περισσότερα

Ηεπιστήµη. της ψυχολογίας καιοι. µεγάλες θεωρητικές σχολές. Ψυχολογία. Ψυχολογία. Ψυχολογία και Άλλες Επιστήµες. Συµπεριφορά. Περί Ψυχής, Αριστοτέλης

Ηεπιστήµη. της ψυχολογίας καιοι. µεγάλες θεωρητικές σχολές. Ψυχολογία. Ψυχολογία. Ψυχολογία και Άλλες Επιστήµες. Συµπεριφορά. Περί Ψυχής, Αριστοτέλης Ηεπιστήµη της ψυχολογίας καιοι µεγάλες θεωρητικές σχολές ρ Λυράκος Γεώργιος Ψυχολόγος Υγείας MSc PhD Ψυχολογία Είναι η επιστήµη που µελετά τη συµπεριφορά και τις νοητικές λειτουργίες του ανθρώπου Σκοπός

Διαβάστε περισσότερα

Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης. Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους. Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές

Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης. Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους. Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης Βασικές παραδοχές : Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές Αυτοί που δεν καταλαβαίνουν είναι ανίκανοι,

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή: ΑυτοοργΑνωση, AνΑδυση και ΠολυΠλοκοτητΑ κεφάλαιο 1: ΜοριΑκη BιολογιΑ και EΠιστηΜΕσ τησ ΠληροφοριΑσ

Εισαγωγή: ΑυτοοργΑνωση, AνΑδυση και ΠολυΠλοκοτητΑ κεφάλαιο 1: ΜοριΑκη BιολογιΑ και EΠιστηΜΕσ τησ ΠληροφοριΑσ Περιεχόμενα Περιεχόμενα Εισαγωγή: Αυτοοργάνωση, Aνάδυση και Πολυπλοκότητα... 15 Πώς μπορούν τα πράγματα να αυτοοργανώνονται;... 15 Προσπάθεια να δοθεί ένας προκαταρκτικός ορισμός της αυτοοργάνωσης...18

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά: θεωρίες μάθησης. Διαφορετικές σχολές Διαφορετικές υποθέσεις

Μαθηματικά: θεωρίες μάθησης. Διαφορετικές σχολές Διαφορετικές υποθέσεις Μαθηματικά: θεωρίες μάθησης Διαφορετικές σχολές Διαφορετικές υποθέσεις Τι είναι μάθηση; Συμπεριφορισμός: Aλλαγή συμπεριφοράς Γνωστική ψυχολογία: Aλλαγή νοητικών δομών Κοινωνικοπολιτισμικές προσεγγίσεις:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 18. 18 Μηχανική Μάθηση

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 18. 18 Μηχανική Μάθηση ΚΕΦΑΛΑΙΟ 18 18 Μηχανική Μάθηση Ένα φυσικό ή τεχνητό σύστηµα επεξεργασίας πληροφορίας συµπεριλαµβανοµένων εκείνων µε δυνατότητες αντίληψης, µάθησης, συλλογισµού, λήψης απόφασης, επικοινωνίας και δράσης

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΤΟ ΑΠ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΤΟ ΑΠ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΤΟ ΑΠ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Τι είναι Μαθηματικά; Ποια είναι η αξία τους καθημερινή ζωή ανάπτυξη λογικής σκέψης αισθητική αξία και διανοητική απόλαυση ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΤΟ ΑΠ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

J-GANNO. Σύντοµη αναφορά στους κύριους στόχους σχεδίασης και τα βασικά χαρακτηριστικά του πακέτου (προέκδοση 0.9Β, Φεβ.1998) Χάρης Γεωργίου

J-GANNO. Σύντοµη αναφορά στους κύριους στόχους σχεδίασης και τα βασικά χαρακτηριστικά του πακέτου (προέκδοση 0.9Β, Φεβ.1998) Χάρης Γεωργίου J-GANNO ΓΕΝΙΚΕΥΜΕΝΟ ΠΑΚΕΤΟ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΕΧΝΗΤΩΝ ΝΕΥΡΩΝΙΚΩΝ ΙΚΤΥΩΝ ΣΤΗ ΓΛΩΣΣΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ JAVA Σύντοµη αναφορά στους κύριους στόχους σχεδίασης και τα βασικά χαρακτηριστικά του πακέτου (προέκδοση 0.9Β,

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες.

Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες. Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες. Οι διάφορες θεωρίες προσωπικότητας προσπαθούν να απαντήσουν και να ερμηνεύσουν τα ακόλουθα ερωτήματα: α) Πώς είναι τα άτομα; Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του ατόμου

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Ευάγγελος Χ. Καραδήµας & Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Τοµέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήµιο Αθηνών Ένα οµαδικό παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Παρουσίαση στη ιηµερίδα του

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ Μάθηµα: Κοινωνική Ταυτότητα και ιοµαδικές Σχέσεις ιδάσκουσα: Αλεξάνδρα Χαντζή

ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ Μάθηµα: Κοινωνική Ταυτότητα και ιοµαδικές Σχέσεις ιδάσκουσα: Αλεξάνδρα Χαντζή 1 ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ Μάθηµα: Κοινωνική Ταυτότητα και ιοµαδικές Σχέσεις ιδάσκουσα: Αλεξάνδρα Χαντζή Εισαγωγή Πηγές: Dovidio, J. F., & Gaertner, S. L. (2010). Intergroup bias. In S. T. Fiske, D. T. Gilbert,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΗ ΥΛΙΚΟΤΕΧΝΙΚΗ ΥΠΟ ΟΜΗ

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΗ ΥΛΙΚΟΤΕΧΝΙΚΗ ΥΠΟ ΟΜΗ ΤΙΤΛΟΣ «Ο κύκλος του νερού» ΕΜΠΛΕΚΟΜΕΝΕΣ ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ Το σενάριο µάθησης περιλαµβάνει δραστηριότητες που καλύπτουν όλα τα γνωστικά αντικείµενα που προβλέπονται από το ΕΠΠΣ νηπιαγωγείου. Συγκεκριµένα

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγικό εργαστήριο Σχεδιάζοντας ένα χάρτη εννοιών για τον Εθνικό Δρυμό Σουνίου

Παιδαγωγικό εργαστήριο Σχεδιάζοντας ένα χάρτη εννοιών για τον Εθνικό Δρυμό Σουνίου Παιδαγωγικό εργαστήριο Σχεδιάζοντας ένα χάρτη εννοιών για τον Εθνικό Δρυμό Σουνίου Θ. ΙΩΑΝΝΟΥ Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Δ.Δ.Ε. Δ Αθήνας «Προστατευόμενες περιοχές: Διαδρομές στο χώρο και στο

Διαβάστε περισσότερα

4. Σηµειώ -στε. 8 Μάθηση ως διαδικασία και όχι µόνον ως περιεχόµενο ή αποτέλεσµα 9 Διαθεµατική ολική προσέγγιση της διδασκαλίας και µάθησης

4. Σηµειώ -στε. 8 Μάθηση ως διαδικασία και όχι µόνον ως περιεχόµενο ή αποτέλεσµα 9 Διαθεµατική ολική προσέγγιση της διδασκαλίας και µάθησης ΑΣΚΗΣΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Με βάση τα παρακάτω παιδαγωγικά κριτήρια αξιολογήστε το µαθησιακό περιβάλλον µίας διδακτικής παρέµβασης σηµειώνοντας την ύπαρξή τους είτε µε εισαγωγή σχολίου πάνω στα

Διαβάστε περισσότερα

Σύναψη µεταξύ της απόληξης του νευράξονα ενός νευρώνα και του δενδρίτη ενός άλλου νευρώνα.

Σύναψη µεταξύ της απόληξης του νευράξονα ενός νευρώνα και του δενδρίτη ενός άλλου νευρώνα. ΟΙ ΝΕΥΡΩΝΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΟΥΝ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΣΥΝΑΨΗΣ Άντα Μητσάκου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήµιο Πατρών Γνωρίζουµε ότι είµαστε ικανοί να εκτελούµε σύνθετες νοητικές διεργασίες εξαιτίας της

Διαβάστε περισσότερα

Ως προς το γνωστικό αντικείµενο

Ως προς το γνωστικό αντικείµενο ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ (µεγάλες ηµοτικού) τάξεις Σχεδιασµός σεναρίου µε θέµα «Ηλεκτροµαγνητισµός (ηλεκτρισµός και µαγνήτες)» µε τη χρήση λογισµικών γενικής χρήσης, οπτικοποίησης, διαδικτύου και λογισµικών

Διαβάστε περισσότερα

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας 1. Ορισµός και αντικείµενο της Κοινωνιολογίας 1.1. Κοινωνιολογία και κοινωνία Ερωτήσεις του τύπου «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις ως Σωστές ή Λανθασµένες,

Διαβάστε περισσότερα

Κάποιες βασικές έννοιες στη μεθοδολογία της ψυχολογίας

Κάποιες βασικές έννοιες στη μεθοδολογία της ψυχολογίας Κάποιες βασικές έννοιες στη μεθοδολογία της ψυχολογίας 3 βασικές μέθοδοι έρευνας: ενδοσκόπηση παρατήρηση πείραμα (+ μοντέλλα) πειραματική ψυχολογία υποκείμενα/συμμετέχοντες πειραματική διαδικασία, έργο

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Α/Α Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Το λογισµικό Άτλαντας CENTENNIA µπορεί να χρησιµοποιηθεί 1. Α) Στην ιστορία. Σωστό το ) Σωστό το Γ)

Α/Α Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Το λογισµικό Άτλαντας CENTENNIA µπορεί να χρησιµοποιηθεί 1. Α) Στην ιστορία. Σωστό το ) Σωστό το Γ) Α/Α Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Το λογισµικό Άτλαντας CENTENNIA µπορεί να χρησιµοποιηθεί Α) Στην ιστορία. Α) Β) Γ) ) Απλή Β) Στη µελέτη περιβάλλοντος. Γ) Στις φυσικές επιστήµες. ) Σε όλα τα παραπάνω. Είστε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Ενδογενής ανάπτυξη αξιοποίηση των τοπικών πόρων τοπικός προσδιορισμός των αναπτυξιακών προοπτικών - στόχων τοπικός

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00) Πέτρος Ρούσσος ΔΙΑΛΕΞΗ 2 Σημαντικές ημερομηνίες και πρόσωπα στην ιστορία της Ψυχολογίας 350 π.χ. 320 π.χ 400 μ.χ. 1500 μ.χ. 1650 μ.χ. 1651 μ.χ. Ο Πλάτων προωθεί την έννοια

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο Σύνταξης Ψυχιατρική 2002, 13 (3):166-169 Η εποχή της συνείδησης

Άρθρο Σύνταξης Ψυχιατρική 2002, 13 (3):166-169 Η εποχή της συνείδησης Άρθρο Σύνταξης Ψυχιατρική 2002, 13 (3):166-169 Η εποχή της συνείδησης Τα τελευταία δεκαπέντε είκοσι χρόνια διογκώνεται γοργά το επιστηµονικό ενδιαφέρον για την συνείδηση. Ήδη, ο όγκος της σχετικής βιβλιογραφίας

Διαβάστε περισσότερα

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ και ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ. http://www.imibe.gr info@imibe.gr

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ και ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ. http://www.imibe.gr info@imibe.gr ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ και ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ http://www.imibe.gr info@imibe.gr Άννα Παγοροπούλου Επικ. Καθηγήτρια Ψυχολογίας Φιλοσοφική Σχολή Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Η σημερινή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕ60/70, ΠΕ02, ΠΕ03, ΠΕ04)

ΠΕ60/70, ΠΕ02, ΠΕ03, ΠΕ04) «Επιµόρφωση εκπαιδευτικών στη χρήση και αξιοποίηση των ΤΠΕ στην εκπαιδευτική διδακτική διαδικασία» (Γ ΚΠΣ, ΕΠΕΑΕΚ, Μέτρο 2.1, Ενέργεια 2.1.1, Κατηγορία Πράξεων 2.1.1 θ) Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών για

Διαβάστε περισσότερα

ιαπολιτισµική κοινωνική ψυχολογία Στόχος µαθήµατος: η κατάδειξη του ρόλου που παίζει ο πολιτισµός στις κοινονικο-ψυχολογικές διαδικασίες.

ιαπολιτισµική κοινωνική ψυχολογία Στόχος µαθήµατος: η κατάδειξη του ρόλου που παίζει ο πολιτισµός στις κοινονικο-ψυχολογικές διαδικασίες. ιαπολιτισµική κοινωνική ψυχολογία Στόχος µαθήµατος: η κατάδειξη του ρόλου που παίζει ο πολιτισµός στις κοινονικο-ψυχολογικές διαδικασίες. Αξιολόγηση µαθήµατος: γραπτές εξετάσεις. ιαπολιτισµική κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 10ο ΜΕΡΟΣ Γ ΜΑΘΗΣΗ ΚΑΙ ΜΝΗΜΗ

ΜΑΘΗΜΑ 10ο ΜΕΡΟΣ Γ ΜΑΘΗΣΗ ΚΑΙ ΜΝΗΜΗ ΜΑΘΗΜΑ 10ο ΜΕΡΟΣ Γ ΜΑΘΗΣΗ ΚΑΙ ΜΝΗΜΗ ΜΑΘΗΣΗ ΚΑΙ ΜΝΗΜΗ Πρόσφατες εργασίες έχουν αποδείξει ότι στη μνήμη παρεμβαίνουν πολλές περιοχές του εγκεφάλου Παρ όλα αυτά, υπάρχουν διαφορετικοί τύποι μνήμης και ορισμένες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Κωνσταντίνος Π. Χρήστου Ένα αρχέγονο ερώτηµα Τι είναι η γνώση; Ποια η διαδικασία του γνωρίζειν; θεωρίες, επιστημολογίες, μεταφορές και πρακτικές στην τάξη των μαθηματικών Μάθηση

Διαβάστε περισσότερα

Νευροβιολογία των Μνημονικών Λειτουργιών

Νευροβιολογία των Μνημονικών Λειτουργιών Νευροβιολογία των Μνημονικών Λειτουργιών Ενότητα 2: Κατηγοριοποιήσεις Μάθησης & Μνήμης Κωνσταντίνος Παπαθεοδωρόπουλος Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Σκοποί ενότητας Ανάλυση των γενικών αξόνων που

Διαβάστε περισσότερα

κεφάλαιο Βασικές Έννοιες Επιστήμη των Υπολογιστών

κεφάλαιο Βασικές Έννοιες Επιστήμη των Υπολογιστών κεφάλαιο 1 Βασικές Έννοιες Επιστήμη 9 1Εισαγωγή στις Αρχές της Επιστήμης των Η/Υ Στόχοι Στόχος του κεφαλαίου είναι οι μαθητές: να γνωρίσουν βασικές έννοιες και τομείς της Επιστήμης. Λέξεις κλειδιά Επιστήμη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ ΔΕΠΠΣ ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών ΔΕΠΠΣ Φ.Ε.Κ., 303/13-03-03, τεύχος Β Φ.Ε.Κ., 304/13-03-03, τεύχος Β Ποιοι λόγοι οδήγησαν στην σύνταξη των ΔΕΠΠΣ Γενικότερες ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

Εργάστηκαν οι: Δαρειώτη Φωτεινή, 111320130032 Κανέλλη Ζωή-Ειρήνη, 11320130041 Έλενα Τσιάρλεστον, 113201300163

Εργάστηκαν οι: Δαρειώτη Φωτεινή, 111320130032 Κανέλλη Ζωή-Ειρήνη, 11320130041 Έλενα Τσιάρλεστον, 113201300163 ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Εργάστηκαν οι: Δαρειώτη Φωτεινή, 111320130032 Κανέλλη Ζωή-Ειρήνη, 11320130041 Έλενα Τσιάρλεστον, 113201300163 Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Ζαχαρούλα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ. ΜΑΝΟΥΣΟΣ ΕΜΜ. ΚΑΜΠΟΥΡΗΣ, ΒΙΟΛΟΓΟΣ, PhD ΙΑΤΡΙΚHΣ

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ. ΜΑΝΟΥΣΟΣ ΕΜΜ. ΚΑΜΠΟΥΡΗΣ, ΒΙΟΛΟΓΟΣ, PhD ΙΑΤΡΙΚHΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΑΝΟΥΣΟΣ ΕΜΜ. ΚΑΜΠΟΥΡΗΣ, ΒΙΟΛΟΓΟΣ, PhD ΙΑΤΡΙΚHΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Η επιστημονική έρευνα στηρίζεται αποκλειστικά στη συστηματική μελέτη της εμπειρικής

Διαβάστε περισσότερα

Η εκμάθηση μιας δεύτερης/ξένης γλώσσας. Ασπασία Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε 2011-12

Η εκμάθηση μιας δεύτερης/ξένης γλώσσας. Ασπασία Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε 2011-12 Η εκμάθηση μιας δεύτερης/ξένης γλώσσας Ασπασία Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε 2011-12 Βασικοί όροι και έννοιες- Δεύτερη # Ξένη γλώσσα Δεύτερη γλώσσα είναι οποιαδήποτε γλώσσα κατακτά ή μαθαίνει ένα άτομο

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

"Ερευνώ και Ανακαλύπτω" την ΗλεκτροΜαγνητική Επαγωγή στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Από τον Ηλεκτρισμό στο Μαγνητισμό, από το Μαγνητισμό στον Ηλεκτρισμό

Ερευνώ και Ανακαλύπτω την ΗλεκτροΜαγνητική Επαγωγή στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Από τον Ηλεκτρισμό στο Μαγνητισμό, από το Μαγνητισμό στον Ηλεκτρισμό ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΡΑΚΤΙΚΑ 5 ου ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ, ΤΕΥΧΟΣ Α ΣΥΜΠΟΣΙΟ / ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ: Πρωτοβάθμια Εκπ-Παίδευση στις-με τις Φυσικές επιστήμες - H Βέλτιστη

Διαβάστε περισσότερα

Βιοπληροψορική, συσιημική βιολογία και εξατομικευμένη θεραπεία

Βιοπληροψορική, συσιημική βιολογία και εξατομικευμένη θεραπεία Βιοπληροψορική, συσιημική βιολογία και εξατομικευμένη θεραπεία Φραγκίσκος Κολίσης Καθηγητής Βιοτεχνολογίας, Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ, Διευθυντής Ινστιτούτου Βιολογικών Ερευνών και Βιοτεχνολογίας, EIE

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Ψυχολογία. Ψυχολογία. Ας δούµε ένα παράδειγµα ΟΡΙΣΜΟΙ ΤΟΥ ΟΡΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ. Τοµείς έρευνας της ψυχολογίας

Εισαγωγή στην Ψυχολογία. Ψυχολογία. Ας δούµε ένα παράδειγµα ΟΡΙΣΜΟΙ ΤΟΥ ΟΡΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ. Τοµείς έρευνας της ψυχολογίας ΟΡΙΣΜΟΙ ΤΟΥ ΟΡΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Εισαγωγή στην ρ Λυράκος Γεώργιος Ψυχολόγος Υγείας MSc. PhD Φυσικοθεραπεία Μάθηµα1 ο Είναι η επιστήµη που σκοπό έχει να περιγράψει και να εξηγήσει την συµπεριφορά και τις νοητικές

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη ιπλωµατικής Εργασίας

Περίληψη ιπλωµατικής Εργασίας Περίληψη ιπλωµατικής Εργασίας Θέµα: Εναλλακτικές Τεχνικές Εντοπισµού Θέσης Όνοµα: Κατερίνα Σπόντου Επιβλέπων: Ιωάννης Βασιλείου Συν-επιβλέπων: Σπύρος Αθανασίου 1. Αντικείµενο της διπλωµατικής Ο εντοπισµός

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Εισαγωγή στην Κλινική Νευροψυχολογία της Μείζωνος Κατάθλιψης & της Σχιζοφρένειας (ONLINE CLINICAL SEMINAR) Εισηγητής: Δρ. Αλεξάνδρα

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu Τι έχουμε μάθει για την προώθηση της Δημιουργικότητας μέσα από τις Φυσικές Επιστήμες και τα Μαθηματικά στην Ελληνική Προσχολική και Πρώτη Σχολική Ηλικία; Ευρήματα για την εκπαίδευση στην Ελλάδα από το

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

Τα ταξίδια και οι περιπέτειες του Μεγάλου Αλεξάνδρου

Τα ταξίδια και οι περιπέτειες του Μεγάλου Αλεξάνδρου ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ (µεγάλες τάξεις ηµοτικού) Σχεδιασµός σεναρίου µε θέµα «Ο Μέγας Αλέξανδρος και τις εκστρατείες του» µε τη χρήση λογισµικών γενικής χρήσης, οπτικοποίησης, διαδικτύου και λογισµικών

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού

Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού Όνοµα: Τάσος Αναστάσιος Επώνυµο: Μικρόπουλος Τίτλος: Αναπληρωτής Καθηγητής, Εργαστήριο Εφαρµογών Εικονικής Πραγµατικότητας στην Εκπαίδευση, Πανεπιστήµιο Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΓΝΩΣΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΓΝΩΣΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΓΝΩΣΗ Η πλέον διαδεδοµένη και αποδεκτή θεωρία είναι η τριµερής θεωρία της γνώσης που ορίζει τη γνώση ως δικαιολογηµένη αληθή πεποίθηση (justified true belief). Ανάλυση της τριµερούς

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ Οι Δ/τές ως προωθητές αλλαγών με κέντρο τη μάθηση Χαράσσουν τις κατευθύνσεις Σχεδιάσουν την εφαρμογή στη σχολική πραγματικότητα Αναπτύσσουν

Διαβάστε περισσότερα

Ορόλοςκαιησηµασίατων οµάδων αυτογνωσίας στην εκπαίδευση και εξειδίκευση των ψυχολόγων

Ορόλοςκαιησηµασίατων οµάδων αυτογνωσίας στην εκπαίδευση και εξειδίκευση των ψυχολόγων Ορόλοςκαιησηµασίατων οµάδων αυτογνωσίας στην εκπαίδευση και εξειδίκευση των ψυχολόγων 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Ευσταθίου & Α. Καλαντζή -Αζίζι «ουλειά µε

Διαβάστε περισσότερα

Μέρος Β /Στατιστική. Μέρος Β. Στατιστική. Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Μαθηματικών&Στατιστικής/Γ. Παπαδόπουλος (www.aua.

Μέρος Β /Στατιστική. Μέρος Β. Στατιστική. Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Μαθηματικών&Στατιστικής/Γ. Παπαδόπουλος (www.aua. Μέρος Β /Στατιστική Μέρος Β Στατιστική Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Μαθηματικών&Στατιστικής/Γ. Παπαδόπουλος (www.aua.gr/gpapadopoulos) Από τις Πιθανότητες στη Στατιστική Στα προηγούμενα, στο

Διαβάστε περισσότερα

Αντίληψη. Αντίληψη είναι η γνωστική διεργασία που µας επιτρέπει να έχουµε µία εικόνα του εξωτερικού αλλά και του εσωτερικού περιβάλλοντος.

Αντίληψη. Αντίληψη είναι η γνωστική διεργασία που µας επιτρέπει να έχουµε µία εικόνα του εξωτερικού αλλά και του εσωτερικού περιβάλλοντος. Αντίληψη Αντίληψη εί η γνωστική διεργασία που µας επιτρέπει να έχουµε µία εικόνα του εξωτερικού αλλά και του εσωτερικού περιβάλλοντος. Ηαντίληψηαποτελείκρίσιµη και αναγκαία προϋπόθεση για οποιαδήποτε γνωστική

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ. Ευανθία Σούμπαση. Απαρτιωμένη Διδασκαλία

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ. Ευανθία Σούμπαση. Απαρτιωμένη Διδασκαλία Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ Ευανθία Σούμπαση Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΠΕΔΙΟ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Η επιστήμη που ασχολείται με τον προσδιορισμό της λειτουργικής κατάστασης του εγκεφάλου

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΜΑΡΙΑ Σ. ΖΙΩΓΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ 1 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΜΑΡΙΑ Σ. ΖΙΩΓΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ 1 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΜΑΡΙΑ Σ. ΖΙΩΓΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑ 1 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ 1.1 Να δοθεί ο ορισμός του προβλήματος καθώς και τρία παραδείγματα

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήµιο Αθηνών. Εισαγωγή στην Ψυχολογία. Στέλλα Βοσνιάδου 11/23/2006

Πανεπιστήµιο Αθηνών. Εισαγωγή στην Ψυχολογία. Στέλλα Βοσνιάδου 11/23/2006 Μνήµη Στέλλα Βοσνιάδου Τµήµα ΜΙΘΕ Πανεπιστήµιο Αθηνών 11/23/2006 Εισαγωγή στην Ψυχολογία Στέλλα Βοσνιάδου Τα τρία στάδια της µνήµης Κωδικοποίηση Αποθήκευση Ανάσυρση Η µνήµη απαιτεί οι πληροφορίες που έρχονται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ PSY 301 Φιορεντίνα Πουλλή. Μάθημα 1ο

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ PSY 301 Φιορεντίνα Πουλλή. Μάθημα 1ο ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ PSY 301 Φιορεντίνα Πουλλή 1 ΚΥΡΙΩΣ ΒΙΒΛΙΟ Τίτλος : Κοινωνική Ψυχολογία: Εισαγωγή στη μελέτη της κοινωνικής συμπεριφοράς Συγγραφέας : Κοκκινάκη, Φ. 2 Μάθημα 1 ον -Δομή Μαθήματος Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΣΟΥΝ ΤΣΟΥ. Οι διακεκριμένοι καθηγητές Στρατηγικής Αθανάσιος Πλατιάς και Κωνσταντίνος. Δελτίο Τύπου. Εκδόσεις: Διαθέσιμο από:

ΣΟΥΝ ΤΣΟΥ. Οι διακεκριμένοι καθηγητές Στρατηγικής Αθανάσιος Πλατιάς και Κωνσταντίνος. Δελτίο Τύπου. Εκδόσεις: Διαθέσιμο από: ΣΟΥΝ ΤΣΟΥ Πολεμική Στρατηγική Κείμενα: Αθανάσιος Πλατιάς, Κωνσταντίνος Κολιόπουλος ISBN: 978-960-531-342-5 Τιμή: 18,02 ευρώ Σελίδες: 280 Σχήμα: 17 x 24 Γλώσσα: Ελληνικά, Ημερομηνία κυκλοφορίας: 2015 Εκδόσεις:

Διαβάστε περισσότερα

«Η ομορφιά εξαρτάται από τα μάτια εκείνου που τη βλέπει»

«Η ομορφιά εξαρτάται από τα μάτια εκείνου που τη βλέπει» «Η ομορφιά εξαρτάται από τα μάτια εκείνου που τη βλέπει» Γνωστική Νευροεπιστήμη Πώς γίνεται αντιληπτή η αισθητική πληροφορία; Πώς σχηματίζονται οι μνήμες; Πώς μετασχηματίζονται σε λόγο οι αντιλήψεις και

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Πρόλογος... 15

Περιεχόμενα. Πρόλογος... 15 Περιεχόμενα Πρόλογος... 15 Kεφάλαιο 1: Εισαγωγή: Οι αιτίες της συμπεριφοράς και τα κίνητρα... 17 Αιτιακή σκέψη και κίνητρα... 18 Ορισμός κινήτρων... 19 Είδη κινήτρων... 20 Κίνητρα στα ζώα... 20 Σύνοψη...

Διαβάστε περισσότερα

Προσέγγιση των Μαθησιακών Δυσκολιών και Εφαρμογή του Τεστ Αθηνά

Προσέγγιση των Μαθησιακών Δυσκολιών και Εφαρμογή του Τεστ Αθηνά Παρουσίαση Πτυχιακής Εργασίας με θέμα: Προσέγγιση των Μαθησιακών Δυσκολιών και Εφαρμογή του Τεστ Αθηνά Ιωάννινα Νοέμβριος2012 Επόπτης καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος Εκπονήτριες: Αρμυριώτη Βασιλική (11071)

Διαβάστε περισσότερα

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού 1 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ Μέτρο 2.2 Αναµόρφωση Προγραµµάτων Προπτυχιακών Σπουδών ιεύρυνση Τριτοβάθµιας Κατ. Πράξης 2.2.2.α Αναµόρφωση Προγραµµάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ σ. 2 Α. ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ Ε ΟΜΕΝΩΝ 2

ΕΙΣΑΓΩΓΗ σ. 2 Α. ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ Ε ΟΜΕΝΩΝ 2 1 Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ σ. 2 Α. ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ Ε ΟΜΕΝΩΝ 2 Β. ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΕΡΕΥΝΑ 1. Γενικά Έννοιες.. 2 2. Πρακτικός Οδηγός Ανάλυσης εδοµένων.. 4 α. Οδηγός Λύσεων στο πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

Εξ αποστάσεως υποστήριξη του έργου των Εκπαιδευτικών μέσω των δικτύων και εργαλείων της Πληροφορικής

Εξ αποστάσεως υποστήριξη του έργου των Εκπαιδευτικών μέσω των δικτύων και εργαλείων της Πληροφορικής Εξ αποστάσεως υποστήριξη του έργου των Εκπαιδευτικών μέσω των δικτύων και εργαλείων της Πληροφορικής Ε. Κολέζα, Γ. Βρέταρος, θ. Δρίγκας, Κ. Σκορδούλης Εισαγωγή Ο εκπαιδευτικός κατά τη διάρκεια της σχολικής

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr

Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr Θεμελίωση μιας λύσης ενός προβλήματος από μια πολύπλευρη (multi-faceted) και διαθεματική (multi-disciplinary)

Διαβάστε περισσότερα

DANA ALLIANCE FOR BRAIN

DANA ALLIANCE FOR BRAIN ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ «Η λειτουργία του Ύπνου και η σημασία της για τη Μνήμη και τη Μάθηση αλλά και τη Σωματική και Ψυχική Υγεία» Ενημερωτική Εκδήλωση την Τετάρτη 27 Μαρτίου 2013, στο Ίδρυμα Ευγενίδου Αθήνα, Παρασκευή

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακές Γλωσσικές ιαταραχές. Ένας σηµαντικός αριθµός παιδιών παρουσιάζουν προβλήµατα

Αναπτυξιακές Γλωσσικές ιαταραχές. Ένας σηµαντικός αριθµός παιδιών παρουσιάζουν προβλήµατα Εισαγωγή Ένας σηµαντικός αριθµός παιδιών παρουσιάζουν προβλήµατα κατά τη γλωσσική ανάπτυξη, καθώς η γλωσσική τους συµπεριφορά δεν είναι η αναµενόµενη για τη χρονολογική τους ηλικία (βλέπε, Schwartz, 2008,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ Διδάσκων: Γ. Χαραλαμπίδης,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ Β, ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ -----

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Ψυχολογία

Εισαγωγή στην Ψυχολογία 1 Εισαγωγή στην Ψυχολογία ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 2 Θέµατα Ορισµού Η ψυχολογία είναι η επιστήµη που σκοπό έχει να περιγράψει και να εξηγήσει την συµπεριφορά και της νοητικές διεργασίες κυρίως των ανθρώπων αλλά και των

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργική Εκπαίδευση. Θεματική ενότητα 9 1/2. Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης

Γεωργική Εκπαίδευση. Θεματική ενότητα 9 1/2. Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Γεωργική Εκπαίδευση Θεματική ενότητα 9 1/2 Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης ΜΑΘΗΣΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Οι φοιτητές/τριες πρέπει να είναι ικανοί/ες: α) να ορίζουν τι

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτική διαδικασία Γεώργιος Ευσταθίου, gefstath@psych.uoa.gr

Θεραπευτική διαδικασία Γεώργιος Ευσταθίου, gefstath@psych.uoa.gr ΣΤΑ ΙΑ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Θεραπευτική διαδικασία Γεώργιος Ευσταθίου, gefstath@psych.uoa.gr 1. Εισαγωγική φάση εδραίωση θεραπευτικής συµµαχίας 2. Γνωσιακή διερεύνηση 3. ιατύπωση περίπτωσης 4. Σχεδιασµός θεραπείας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΝΗΜΗ 11/30/2001. Εισαγωγή στην Ψυχολογία Στέλλα Βοσνιάδου

ΜΝΗΜΗ 11/30/2001. Εισαγωγή στην Ψυχολογία Στέλλα Βοσνιάδου ΜΝΗΜΗ Η θεωρία των δύο λειτουργιών (Atckinson & Shifrim) Η θεωρία των επιπέδων επεξεργασίας (Craik & Lockhart) Η θεωρία της µνήµης εργασίας (Baddeley & Hitch)» Αισθητήρια καταγραφή» Βραχύχρονη µνήµη» Μακρόχρονη

Διαβάστε περισσότερα

Περίγραμμα Εισηγήσεων

Περίγραμμα Εισηγήσεων Περίγραμμα Εισηγήσεων Τίτλος Μαθήματος: Αναπτυξιακή ψυχολογία Κωδικός Μαθήματος: 724 Διάλεξη 1 Εισαγωγή στην αναπτυξιακή ψυχολογία πρέπει να γνωρίζουν: τους στόχους και το αντικείμενο της Εξελικτικής Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Clements & Sarama, 2009; Sarama & Clements, 2009 Χωρική αντίληψη και σκέψη Προσανατολισμός στο χώρο Οπτικοποίηση (visualization) Νοερή εικονική αναπαράσταση Νοερή

Διαβάστε περισσότερα

DPSDbeyond: The font Σκέψεις, παρατηρήσεις, συμπεράσματα

DPSDbeyond: The font Σκέψεις, παρατηρήσεις, συμπεράσματα DPSDbeyond: The font Σκέψεις, παρατηρήσεις, συμπεράσματα Η διαδικασία που ακολουθήθηκε στο ολιγόωρο workshop εκείνου του Σαββάτου (12/11/2011) είχε ως αποτέλεσμα την δημιουργία 59 σχεδίων, ένα (ή και περισσότερα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην επικοινωνία ανθρώπου υπολογιστή. Νικόλαος Αβούρης Eκδόσεις ΔΙΑΥΛΟΣ, Αθήνα 2000. ΠΡΟΛΟΓΟΣ Περιεχόμενα Εγχειριδίου

Εισαγωγή στην επικοινωνία ανθρώπου υπολογιστή. Νικόλαος Αβούρης Eκδόσεις ΔΙΑΥΛΟΣ, Αθήνα 2000. ΠΡΟΛΟΓΟΣ Περιεχόμενα Εγχειριδίου Εισαγωγή στην επικοινωνία ανθρώπου υπολογιστή Νικόλαος Αβούρης Eκδόσεις ΔΙΑΥΛΟΣ, Αθήνα 2000 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Περιεχόμενα Εγχειριδίου 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1Ορισμοί και αντικείμενο μελέτης 1.2Επισκόπηση πεδίου 1.2.1 Ιστορική

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές)

Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές) Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές) Ενδεικτικές τεχνικές διδασκαλίας: 1. Εισήγηση ή διάλεξη ή Μονολογική Παρουσίαση 2. Συζήτηση ή διάλογος 3. Ερωταποκρίσεις 4. Χιονοστιβάδα 5. Καταιγισμός Ιδεών 6. Επίδειξη

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Επικοινωνίας και Μέσων Ενημέρωσης. Τμήμα Επικοινωνίας και Σπουδών Διαδικτύου. - Μάστερ (MA) στις Νέες Τεχνολογίες Μάθησης και Επικοινωνίας

Σχολή Επικοινωνίας και Μέσων Ενημέρωσης. Τμήμα Επικοινωνίας και Σπουδών Διαδικτύου. - Μάστερ (MA) στις Νέες Τεχνολογίες Μάθησης και Επικοινωνίας Σχολή Επικοινωνίας και Μέσων Ενημέρωσης Τμήμα Επικοινωνίας και Σπουδών Διαδικτύου - Μάστερ (MA) στις Νέες Τεχνολογίες Μάθησης και Επικοινωνίας. Όραμα και στόχοι του τμήματος 2. Στόχοι Μεταπτυχιακού Προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

, Ph.D. SYLLABUS 2009-2010

, Ph.D. SYLLABUS 2009-2010 ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΣΤΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ Γ. Κουλιεράκης, Ph.D. Ψυχολόγος της Υγείας SYLLABUS Ακαδηµαϊκό Έτος 2009-2010 ΒΑΣΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ M. Robin DiMatteo

Διαβάστε περισσότερα

Συµφωνία Επιχορήγησης No: 2008 4466 / 001 001 Έργο No. 143512-BG-2008-KA2-KA2MP

Συµφωνία Επιχορήγησης No: 2008 4466 / 001 001 Έργο No. 143512-BG-2008-KA2-KA2MP Συµφωνία Επιχορήγησης No: 2008 4466 / 001 001 Έργο No. 143512-BG-2008-KA2-KA2MP Αυτό το έργο έχει χρηµατοδοτηθεί µε την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ευρωπαϊκό Χαρτοφυλάκιο Γλωσσών για Κωφούς και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΜΑΘΗΣΗΣ

ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΜΑΘΗΣΗΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΜΑΘΗΣΗΣ Θεωρία και Πράξη στη διδασκαλία τεχνικών γνώσεων 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ευρωπαϊκές εξελίξεις Ποια παιδαγωγική για το νέο ΕΛ; Σε ποια θεωρία στηρίζεται; Πώς εφαρμόζεται στην πράξη; 2 Ατζέντα

Διαβάστε περισσότερα

Η αύξηση των Νευροδιαβιβαστών στην διάρκεια της «βαθιάς» aκρόασης

Η αύξηση των Νευροδιαβιβαστών στην διάρκεια της «βαθιάς» aκρόασης Η αύξηση των Νευροδιαβιβαστών στην διάρκεια της «βαθιάς» aκρόασης του Dr. Jerome Liss, M.D. j.liss@fastwebnet.it Η συνεδρία µε τον Ψυχοθεραπευτή ή τον Σύµβουλο έχει σκοπό να ενθαρρύνει την ανάδυση αναµνήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Μάθηµα: Εφαρµοσµένη ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών (Πρακτικές Ασκήσεις Γ Φάσης) ΜΙΧΑΗΛ ΣΚΟΥΜΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΦΥΗΣ ΕΛΕΓΧΟΣ. Ενότητα #12: Εισαγωγή στα Nευρωνικά Δίκτυα. Αναστάσιος Ντούνης Τμήμα Μηχανικών Αυτοματισμού Τ.Ε.

ΕΥΦΥΗΣ ΕΛΕΓΧΟΣ. Ενότητα #12: Εισαγωγή στα Nευρωνικά Δίκτυα. Αναστάσιος Ντούνης Τμήμα Μηχανικών Αυτοματισμού Τ.Ε. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα ΕΥΦΥΗΣ ΕΛΕΓΧΟΣ Ενότητα #12: Εισαγωγή στα Nευρωνικά Δίκτυα Αναστάσιος Ντούνης Τμήμα Μηχανικών Αυτοματισμού Τ.Ε. Άδειες Χρήσης Το

Διαβάστε περισσότερα

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους του Σταύρου Κοκκαλίδη Μαθηματικού Διευθυντή του Γυμνασίου Αρχαγγέλου Ρόδου-Εκπαιδευτή Στα προγράμματα Β Επιπέδου στις ΤΠΕ Ορισμός της έννοιας του σεναρίου.

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα