Η γνωσιακή νευροεπιστήµη επανάσταση στην ψυχολογία. Αθανάσιος Χρ. Πρωτόπαπας. Ινστιτούτο Επεξεργασίας του Λόγου

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η γνωσιακή νευροεπιστήµη επανάσταση στην ψυχολογία. Αθανάσιος Χρ. Πρωτόπαπας. Ινστιτούτο Επεξεργασίας του Λόγου"

Transcript

1 Η γνωσιακή νευροεπιστήµη επανάσταση στην ψυχολογία Αθανάσιος Χρ. Πρωτόπαπας Ινστιτούτο Επεξεργασίας του Λόγου Αρτέµιδος 6 & Επιδαύρου, Μαρούσι Η συζήτηση για τις σχέσεις ψυχολογίας και βιολογίας έχει ένα παράδοξο χαρακτηριστικό: Αυτό που για κάποιους είναι αυτονόητο (και συνεπώς το να συζητείται ακατανόητο) για άλλους είναι αδιανόητο, ή ακόµα και ανόητο. Για τους πιστούς της νέας σχολής της γνωσιακής νευροεπιστήµης, η ψυχολογία είναι «προφανώς» µια επιστήµη της ζωής, συναφής µε τη βιολογία, σε κάποιο υπερ-κυτταρικό επίπεδο περιγραφής και εξήγησης. Η θέση αυτή δεν είναι καθόλου προφανής στους υπέρµαχους της κλασικής, λειτουργικής προσέγγισης της γνωσιακής επιστήµης, κατά την οποία ο νους είναι θεµελιωδώς µη προσδιοριζόµενος (ή περιοριζόµενος) από την οποιαδήποτε πραγµάτωσή του σε εγκέφαλο. Επίσης η θέση της «προφανούς σύνδεσης» δεν είναι αποδεκτή από ψυχολόγους των οποίων τα πεδία, ως ιδιαιτέρως κοινωνικού χαρακτήρα, είναι παραδοσιακά αποµακρυσµένα από βιολογικούς προβληµατισµούς. Το ποιος έχει δίκιο δεν είναι κάτι που µπορεί να διερευνηθεί συζητώντας, εφόσον η διαµάχη µεταξύ αυτονόητου και αδιανόητου δεν επιδέχεται επιχειρηµάτων. Το βάρος της ευθύνης πέφτει στους υποστηρικτές της βιολογικής προσέγγισης, να αποδείξουν πειραµατικά ότι έχουν ξεφύγει από απλοϊκούς αναγωγισµούς και παρωχηµένους συνειρµισµούς, συµπεριφορισµούς και άλλους -ισµούς, και να λύσουν µε βιολογικό τρόπο σηµαντικά ζητήµατα της ψυχολογίας χωρίς να θυσιάσουν την επεξηγηµατική ισχύ των προηγούµενων θεωρητικών προσεγγίσεων.

2 Γιατί όµως να στραφεί κάποιος σε νέες θεωρήσεις και να αναζητήσει νέα πλαίσια θεωρητικής και εµπειρικής µελέτης; Στη σύντοµη αυτή παρέµβαση υποστηρίζω ότι υπάρχει σηµαντικός λόγος για να γίνει αυτό, ότι ήδη σε µεγάλο βαθµό συντελείται µια στροφή της ψυχολογίας προς τις νευροεπιστήµες, ότι τα πρώτα αποτελέσµατα φαίνεται να δικαιώνουν την επιλογή γεννώντας νέες θεωρήσεις για παλαιά θέµατα και, τέλος, ότι ο συνδετισµός ως πλαίσιο ανάπτυξης µοντέλων προσφέρει ένα πρώτο τουλάχιστον προγεφύρωµα διότι παρέχει τη δυνατότητα εστίασης σε αµιγώς βιολογικά έως και εντελώς ψυχολογιστικά µοντέλα, ενοποιώντας την υπολογιστική διερεύνηση ενός τεράστιου εύρους φαινοµένων. Η βιολογία φέρνει την επανάσταση στην ψυχολογία, και στις γνωσιακές επιστήµες γενικότερα, µέσα από το δούρειο ίππο της γνωσιακής νευροεπιστήµης, τον οποίο τραβούν εντός των τειχών οι νευροαπεικονιστικές µέθοδοι: ολοένα ταχύτερες, ακριβέστερες, απλούστερες, πιο αξιόπιστες. Το όνειρο της εν λειτουργία παρατήρησης του εγκεφάλου, κάτι σαν νευροφυσιολογία του ανθρώπου in vivo, µοιάζει να έχει σχεδόν πραγµατοποιηθεί. Η σηµασία της γνωσιακής νευροεπιστήµης και η αποδοχή της από την ερευνητική κοινότητα της ψυχολογίας φαίνεται καθαρά όχι µόνο στην προοδευτική εµπροσθοφυλακή των ερευνητικών εργαστηρίων αλλά και στην πλέον συντηρητική οπισθοφυλακή των έγκυρων καθεστωτικών επιθεωρήσεων. Αφενός, οι πιο περιζήτητες θέσεις µεταδιδακτορικών σπουδών για ψυχολόγους αφορούν σε νευροαπεικονιστικές τεχνικές. Αφετέρου, εδώ και µερικά χρόνια έχουν κάνει την εµφάνισή τους άρθρα νευροαπεικονιστικής µεθοδολογίας ακόµα και σε περιοδικά πειραµατικής ψυχολογίας της αµερικανικής ψυχολογικής εταιρείας.

3 Όπως σε κάθε επανάσταση, τα µεγαλεπήβολα και ίσως αφελή όνειρα δε λείπουν ούτε κι από τη γνωσιακή νευροεπιστήµη. Έτσι η επανάσταση αυτή καταγράφει ήδη τα πρώτα θύµατά της µεταξύ εκείνων που προσδοκούσαν µια άµεση διαθεωρητική αναγωγή από τη γνωστική ψυχολογία στη νευροψυχολογία και από κει στη µοριακή βιολογία. Έχοντας ήδη συνθέσει µια στρατιά από κουτάκια µε βελάκια ανάµεσά τους αυτό που ορισµένοι ψυχολόγοι καλούν «µοντέλα» περιµένουν να ολοκληρωθεί η χαρτογράφηση του εγκεφαλικού τοπίου ώστε να καρφιτσώσουν τα κουτάκια τους πάνω στον εγκεφαλικό φλοιό και να τραβήξουν µε µαρκαδόρο τις συνδετικές γραµµές και όλα τα βελάκια τους στην πρώτη στοιβάδα και στην υποκείµενη του φλοιού λευκή ουσία. Όµως το όνειρο αυτό δε φαίνεται πιθανό να πραγµατοποιηθεί, διότι η βιολογική πραγµατικότητα αποδεικνύεται πιο περίπλοκη και πολύ πιο διεστραµµένη από την απλοϊκή ψυχολογία που σε µεγάλο βαθµό επιβιώνει στις επιστηµονικές ψυχολογικές θεωρίες και θεωρήσεις. Τα ευρήµατα της γνωσιακής νευροεπιστήµης υποδεικνύουν ότι αν πρόκειται να µιλήσουµε µε κουτάκια τότε τα κουτάκια αυτά αφενός θα είναι πάρα πολλά και αφετέρου θα αντιστοιχούν συχνά σε εντελώς διαφορετικά πράγµατα απ ό,τι τα κουτάκια της γνωστικής ψυχολογίας. Ίσως δεν είναι υπερβολή να προβλέψουµε την ανάδυση µιας νέας οντολογίας στην ψυχολογία, όπως δείχνουν ορισµένα επιλεγµένα χαρακτηριστικά παραδείγµατα που ακολουθούν. Μνήµη: Τρανό παράδειγµα αναθεώρησης του τρόπου µε τον οποίο συλλαµβάνουµε κλασικές έννοιες της ψυχολογίας, εν προκειµένω της γνωστικής, αποτελεί το πεδίο της µνήµης. Από ικανότητα αποθήκευσης και ανάκλησης πληροφοριών, διακρινόµενη σε µακροπρόθεσµη και βραχυπρόθεσµη, η µνήµη έχει µεταµορφωθεί σε ένα σύνολο µνηµονικών συστηµάτων τα οποία δραστηριοποιούνται στην επεξεργασία ερεθισµάτων

4 και προϋπαρχουσών πληροφοριών µε ποικιλία τρόπων, επιφέροντας µια εν πολλοίς ανεξερεύνητη ποικιλία αποτελεσµάτων. Πρόσφατο βιβλίο ειδηµόνων του πεδίου µε τίτλο «από την εξαρτηµένη µάθηση στη συνειδητή ανάµνηση» 1 υποδεικνύει το εύρος της ποικιλίας συστηµάτων και µηχανισµών. Η έµφαση στο νευρωνικό υπόστρωµα της µνήµης είναι εµφανής ακόµα και στην πρόσφατη έκδοση του σχετικού διδακτικού εγχειριδίου του Τζον Άντερσον. 2 Όταν ένας καθιερωµένος και διαρκής υποστηρικτής της περιγραφής µνηµονικών λειτουργικών στα πλαίσια κλασικών συµβολικών αρχιτεκτονικών αγκαλιάζει τη νέα τάση, αυτό δείχνει ότι η γνωσιακή νευροεπιστήµη δεν είναι µια περιφερειακή µόδα που µπορεί να αγνοηθεί από το κεντρικό δόγµα αλλά µια πνοή ανανέωσης µε βαθιές ρίζες που αγγίζει το ίδιο το δόγµα. είχνει ακόµα ότι η ψυχολογία είναι πλέον ένας ώριµος επιστηµονικός κλάδος που µπορεί να αφοµοιώσει την πρόοδο βγαίνοντας κερδισµένος. Ίσως µια από τις σηµαντικότερες αναθεωρήσεις είναι αυτή του µνηµονικού ίχνους για τον εννοιολογικό χώρο: Φαίνεται ότι δεν υπάρχει µια συγκεκριµένη περιοχή όπου αποθηκεύνται έννοιες. Για την ακρίβεια φαίνεται ότι ούτε κάτι ακριβώς «αποθηκεύεται» αλλά και ούτε πρόκειται για κάποιες ενιαίες «αποθηκεύσιµες» οντότητες. Η νέα θεώρηση υποδεικνύει ότι ένα σύµπλεγµα συστηµάτων αλληλεπιδρά και µεταβάλλει τον εαυτό του κατά την επεξεργασία πληροφοριών έτσι ώστε να ανταποκρίνεται σε µελλοντικά ερεθίσµατα µε διαφορετικό τρόπο, ενώ οι διάφορες ιδιότητες των ερεθισµάτων υφίστανται επεξεργασία σε 1 H. EICHENBAUM & N.J. COHEN, From conditioning to conscious recollection: Memory systems of the brain, Oxford University Press, J.R. ANDERSON, Learning and memory: An integrated approach (2η έκδοση), Νέα Υόρκη, John Wiley & Sons, 2000.

5 χωροχρονικά αποµακρυσµένες περιοχές, τις οποίες και τροποποιούν κατά την επεξεργασία τους. Με κάποιον τρόπο οι σχετικές κάθε φορά ιδιότητες ενεργοποιούνται για επεξεργασία άλλων πληροφοριών και είναι δυνατή ακόµα και η συγκρότηση µιας σύνθετης ανακατασκευαστικής προσέγγισης του αρχικού ερεθίσµατος, µε ταυτόχρονη ενεργοποίηση πολλών ιδιοτήτων του. Οπτικές, ακουστικές και κινητικές αναπαραστάσεις «φωτίζουν» αντίστοιχες περιοχές του φλοιού και συνεργούν στη συνειδητή ανάκληση µιας σύνθετης εµπειρίας. Αντίληψη: Ο τοµέας της οπτικής αντίληψης αποτελεί ίσως το καλύτερα και πληρέστερα µελετηµένο πεδίο της γνωσιακής νευροεπιστήµης. Σε µεγάλο βαθµό είναι γνωστές πολλές εγκεφαλικές περιοχές οπτικής επεξεργασίας και συγκεκριµένες λειτουργίες καθεµιάς. Εδώ γίνεται σαφής η ανεξέλεγκτη αύξηση των «κουτιών» επεξεργασίας στο µοντέλο, µια και η αναδυόµενη εικόνα είναι ένα περίπλοκο δίκτυο πολλαπλών περιοχών παράλληλης επεξεργασίας των οπτικών ερεθισµάτων. Κάθε περιοχή αναλαµβάνει την επεξεργασία ενός συγκεκριµένου τύπου πληροφορίας, όπως χρώµα, σχήµα, κίνηση, βάθος, υφή κ.ά., µε αποτέλεσµα η εικόνα της οπτικής αντίληψης να είναι κατακερµατισµένη σε µια εκτεταµένη περιοχή του εγκεφαλικού φλοιού. Το κεντρικό ερευνητικό πρόβληµα δεν είναι πλέον τι ακριβώς κάνει η κάθε περιοχή και πώς το κάνει, αλλά το πώς τελικά προκύπτει ένα ενιαίο αντίληµµα από όλες αυτές τις περιοχές, ή καλύτερα από τις διάσπαρτες κατανεµηµένες διεργασίες εξειδικευµένης επεξεργασίας πληροφορίας. Γλώσσα: Χάρη στη νευροψυχολογία και τη νευρογλωσσολογία είναι πλέον σαφές ότι οι «κλασικές» γλωσσικές περιοχές είναι περισσότερο κλασικές παρά γλωσσικές. Αφενός µελέτες άµεσου ηλεκτρικού ερεθισµού έχουν καταδείξει τόσο τη διασπορά γλωσσικών λειτουργιών σε µια

6 ευρύτατη περιοχή περί την πλάγια αύλακα όσο και τις τεράστιες διατοµικές διαφορές στην κατανοµή των λειτουργιών αυτών. Αφετέρου η µελέτη των αφασικών συνδρόµων σε γλώσσες εκτός της αγγλικής έχει δείξει ότι οι διαφορές (στις γλωσσικές διαταραχές) µεταξύ ασθενών µε αφασία σε διαφορετικές γλώσσες είναι πολύ µεγαλύτερες από τις διαφορές µεταξύ ασθενών µε διαφορετικό τύπο αφασίας στην ίδια γλώσσα. Έτσι είναι πλέον σαφές ότι δεν µπορούµε να µιλάµε για λειτουργικό διαχωρισµό γλωσσικής δοµής και σηµασιολογίας, όπως δε µιλάµε πια και για διαχωρισµό σε πρόσληψη και παραγωγή γλώσσας. Η ανάδειξη της ευφράδειας ως θεµελιώδους διακριτικού χαρακτηριστικού αφασικών συνδρόµων και η αποσύνδεση των συνδρόµων από εντοπισµένες περιοχές του φλοιού µας εξαναγκάζουν σε αναθεώρηση βασικών δογµάτων της νευρογλωσσολογίας. Η ανακάλυψη πλήθους µη γλωσσικών λειτουργιών που ενεργοποιούν τις υποτιθέµενες γλωσσικές περιοχές δείχνει, τέλος, ότι η γλώσσα δεν αποτελεί µια ξεχωριστή, ξεκοµµένη γνωσιακή λειτουργία. Πιθανότητα η εξέλιξη της γλωσσικής ικανότητας έχει στηριχθεί σε προγενέστερες λειτουργίες, κάποιες από τις οποίες µπορεί να µην είχαν καµία σχέση µε τη δόµηση του εννοιολογικού χώρου, την επεξεργασία συµβόλων, ή την επικοινωνία. Η περιγραφή της λειτουργίας των λεγόµενων καθρεπτικών νευρώνων στην οµόλογη της περιοχής Μπροκά εγκεφαλική περιοχή πιθήκων είναι ένα µόνο βήµα προς την κατεύθυνση αυτή. Αυτοµατισµός: Η νέα οντολογία που θα προκύψει από την επανάσταση της γνωσιακής νευροεπιστήµης είναι αναµενόµενο ότι θα µεταβάλλει και την ιεραρχική δοµή των εννοιών και όχι µόνο την εσωτερική σηµασία και τον τρόπο µελέτης και κατανόησης καθεµιάς. Για παράδειγµα, η έννοια του αυτοµατισµού στην κλασική γνωστική ψυχολογία συναντάται συνήθως στα παραδοσιακά εισαγωγικά εγχειρίδια

7 στο κεφάλαιο της προσοχής. Εκεί περιγράφεται στα πλαίσια της απαίτησης και διαθεσιµότητας γνωστικών πόρων για την τυποποιηµένη επεξεργασία συνηθισµένων ερεθισµάτων. Είναι σπάνια η παρουσίαση του αυτοµατισµού στο κεφάλαιο περί µάθησης, αν υπάρχει τέτοια θεµατική ενότητα. Αντίθετα, στη βιολογική ψυχολογία, όπου οι µέθοδοι και οι στόχοι της µελέτης της µάθησης είναι διαφορετικοί, και η παράδοση των πειραµάτων σε άλλα ζώα ισχυρή, οι µηχανισµοί αυτοµατοποίησης µιας απόκρισης κάνουν την εµφάνισή τους στις συζητήσεις περί µνήµης και µάθησης. Έτσι σταδιακά η έννοια του αυτοµατισµού φαίνεται ότι µετακοµίζει και για την «καθεαυτή» ψυχολογία, από το κεφάλαιο της προσοχής προς τις σελίδες όπου περιγράφεται η εγκεφαλική πλαστικότητα και η διαδικαστική µάθηση. ιαφαίνεται ίσως και µια σύνδεση µε την εν πολλοίς παρωχηµένη και σίγουρα παρεξηγηµένη και κακοποιηµένη έννοια του ασυνείδητου, η οποία µπορεί να επανέλθει σύντοµα στο προσκήνιο κάτω από µια εντελώς διαφορετική θεώρηση και σίγουρα σε πολύ διαφορετικές συνθήκες. Ορθολογισµός: Τα κεφάλαια της σκέψης και λύσης προβληµάτων επιδέχονται αντίστοιχα ριζικών αναθεωρήσεων. Η αρχή του ορθολογισµού στην ερµηνεία και την περιγραφή των νοητικών διεργασιών, ως θεµελιώδες υπόβαθρο της γνωσιακής επιστήµης, υφίσταται σοβαρή κριτική εδώ και τρεις δεκαετίες. Ίσως το πρόσφατο βραβείο Νόµπελ οικονοµίας στον Ντάνιελ Κάνεµαν να σηµατοδοτεί την επερχόµενη οριστική κατάρρευσή της και την αντικατάστασή της από λιγότερο κανονιστικές και περισσότερο περιγραφικές αρχές, οι οποίες θα έχουν το βασικό πλεονέκτηµα της συµφωνίας µε τον πλούτο των εµπειρικών δεδοµένων, τριών δεκαετιών πια. Άλλωστε ούτε στην οικονοµική αλλά ούτε και στην εξελικτική θεώρηση των ψυχολογικών µηχανισµών µπορεί να σταθεί ένας φορµαλιστικός από µηχανής θεός που

8 καθορίζει κάποια στρατηγική ως βέλτιστη µε τοπικά µόνο κριτήρια. Η γνωσιακή νευροεπιστήµη µπορεί να συµβάλλει στην αναδόµηση υποδεικνύοντας νέα µοντέλα σκέψης βασισµένα σε νευρωνική επεξεργασία, αλλά και προβάλλοντας το ρόλο παραγνωρισµένων πληροφοριακών παραγόντων, όπως τα συναισθήµατα και τα κίνητρα. Βούληση: Η γνωσιακή νευροεπιστήµη δεν διστάζει να βουτήξει στα σκοτεινά νερά των ανερµήνευτων εννοιών όπου βρίσκουν πάντα καταφύγιο οι διάφοροι νεοδυϊστές: συνείδηση, συναίσθηµα, βούληση, φαινόµενες ποιότητες. Η νευροαπεικόνιση επιτρέπει τη διατύπωση των πιο ανατρεπτικών υποθέσεων µε το ψυχρό βλέµµα του εµπειρισµού. Έτσι απλά, ίσως µιλάµε κάποτε για τη βούληση ως µια αντιληπτική διεργασία, µόνο που αντί να αφορά σε επίγνωση επεξεργασίας κωδικευµένων εξωτερικών ερεθισµάτων να αφορά σε επίγνωση δρασιακών αναπαραστάσεων και προετοιµασίας κίνησης. Ίσως δηλαδή η βούληση αποκτήσει φυσική υπόσταση ανεξάρτητη από οποιαδήποτε προκατάληψη περί ντετερµινισµού και να ενοποιηθεί µε τις αντιληπτικές λειτουργίες και αναπαραστάσεις, στα πλαίσια και των δοµικών αλλαγών στην οντολογία των ψυχολογικών εννοιών. Ίσως κάτι πολύ πιο συγκλονιστικό. Σε κάθε περίπτωση, η γνωσιακή νευροεπιστήµη επιτρέπει, ενθαρρύνει και υποδεικνύει, νέες συλλήψεις για τις κλασικές έννοιες και νέες µεθόδους για τη µελέτη τους. Ψυχονευροανοσολογία: Ανέκαθεν η ψυχολογική και συναισθηµατική φόρτιση (στρες) θεωρείται ανθυγειινή, τόσο στη λαϊκή σοφία και την απλοϊκή ψυχολογία όσο και στην κλασική ιατρική τέχνη. Είναι ήδη αρκετά παλαιά τα πειραµατικά ευρήµατα σαφούς επίδρασης της φόρτισης στο χρόνο επούλωσης απλών αµυχών. Είναι αρκετά νεότερα τα πιο συγκεκριµένα ευρήµατα για χηµικές αλληλεπιδράσεις µεταξύ του νευρικού και του ανοσοποιητικού συστήµατος οι οποίες υπόκεινται σε

9 διαµορφώσεις από ψυχολογικούς παράγοντες. Ίσως η διαδεδοµένη και πάντα ασαφής αντίληψη περί φόρτισης και ψυχοσωµατικών φαινοµένων να επιλυθεί από την ψυχονευροανοσολογία σπάζοντας τα φράγµατα µεταξύ ψυχολογικών εννοιών και φυσικών σωµατικών διεργασιών. Ίσως η νέα ψυχολογία κατορθώσει να συµπεριλάβει και το γυµνό αυτοκράτορα της «νέας εποχής», το φαινόµενο πλασέµπο. Ίσως ακόµα και να περιγράψει σε ένα ενιαίο πλαίσιο τις κοινωνικές, συναισθηµατικές και γνωσιακές επιρροές στην ευρεία αποδοχή και υψηλή εµπορική επιτυχία κάθε είδους αυταπάτης και εξαπάτησης τύπου «εναλλακτικής ιατρικής». Εδώ είναι ιδιαίτερα προφανής η διεπιστηµονική συµπληρωµατικότητα, διότι καµία βιολογία χωρίς θεωρητική και εννοιολογική στήριξη σε υπερ-κυτταρικά και υπερ-ατοµικά επίπεδα δεν θα µπορέσει ποτέ να διαµορφώσει µια συνεκτική εικόνα για τέτοιου είδους ζητήµατα και να αρθρώσει ολοκληρωµένες υποθέσεις για τις επιδράσεις και αλληλεπιδράσεις των επιµέρους παραγόντων που εµπλέκονται. Εύλογα µπορεί να αναρωτηθεί κανείς, µα είναι όλα αυτά νέα ευρήµατα, νέες θεωρίες; εν πρόκειται βέβαια για τίποτα χτεσινό, άγνωστο στους ψυχολόγους, ούτε πρωτόγνωρο στον ευρύτερο περί την ψυχολογία χώρο. Αυτό όµως δεν αφαιρεί τίποτε από τον επαναστατικό χαρακτήρα της περιόδου που διανύουµε, ο οποίος µοιάζει να βρίσκεται στη φάση αλλαγής παραδείγµατος (µε την Κούνειο έννοια). Προκειται για µια σταδιακή µεταβολή, όµως το ουσιώδες είναι η θεµελιώδης αλλαγή στον τρόπο που συλλαµβάνουµε και συνδέουµε τις έννοιες (πρωτίστως) και στις µεθόδους που χρησιµοποιούµε για να τις διερευνήσουµε (δευτερευόντως). Μια περιήγηση σε ένα επιστηµονικό βιβλιοπωλείο, στο διαδίκτυο, ή στα ανά τον κόσµο µαθήµατα και προγράµµατα ψυχολογίας σε επιστηµονικά προοδευµένες χώρες, δείχνει ότι συνεχώς αυξάνονται τα βιβλία όπου η γλώσσα, η µάθηση, το

10 συναίσθηµα και η ψυχοφυσιολογία της φόρτισης αποτελούν απλώς διαφορετικά κεφάλαια. Αντίστοιχα αυξάνονται και οι απόπειρες να τεθούν σε νέα βάση όχι µόνο τα ψυχολογικά µοντέλα αλλά και τα ίδια τα στοιχεία που λαµβάνονται υπόψη στα µοντέλα. Ίσως από τα προαναφερθέντα να συµπεράνει κάποιος πως η ψυχολογία είναι µια επιστήµη σε αδιέξοδο και πρέπει να έρθει η βιολογία να τη φωτίσει και να τη σώσει, ή ότι η βιολογική προσέγγιση είναι αδιακρίτως σωστή και απαραίτητη για τη βελτίωση της πάσχουσας ψυχολογικής προσέγγισης. Σίγουρα µπορούν να βρεθούν υποστηρικτές µιας τέτοιας άποψης, όµως ο συγγραφέας της παρούσας παρέµβασης δε συµπεριλαµβάνεται σ αυτούς. Άλλωστε δε διαφαίνεται καµία προοπτική να ευδοκιµήσει οποιοσδήποτε απλοϊκός διαθεωρητικός αναγωγισµός. Η ψυχολογία ως επιστηµονικός κλάδος έχει πολλά να κερδίσει αγκαλιάζοντας µια οικογένεια µεθόδων που προσφέρει η πρόοδος της τεχνολογίας. Ως θετικό-εµπειρικό πεδίο γνώσης, µπορεί να ισχυροποιήσει τις θεωρητικές θέσεις της αφοµοιώνοντας εµπειρικά δεδοµένα που προέρχονται από τον ευρύτερο βιολογικό χώρο των νευροεπιστηµών. Η ψυχολογία µπορεί να ωφεληθεί αποδεχόµενη ότι ουσιαστικά µελετά ιδιότητες και αποτελέσµατα της λειτουργίας του εγκεφάλου. Φυσικά θα εστιάσει στη διερεύνηση των χαρακτηριστικών εκείνων του εγκεφάλου που είναι σηµαντικά για τις ψυχολογικές λειτουργίες, όπως αυτές περιγράφονται στο νοητικό επίπεδο των ψυχολογικά σηµαντικών γενικεύσεων, και όχι σε µοριακό ή κυτταρικό επίπεδο. Τέλος η ψυχολογία (όπως και οι γνωσιακές επιστήµες γενικότερα) ίσως µπορεί να ξεφύγει από κάποιες αδιέξοδες θεωρητικές διαµάχες αντλώντας περιοριστικά στοιχεία από το βιολογικό χώρο της φυσικής πραγµάτωσης των λειτουργιών που µελετά, δηλαδή τον εγκέφαλο. Αν κατά τη διαδικασία αυτή ταρακουνηθεί η οντολογία των ψυχολογικών

11 εννοιών και αναδιοργανωθεί η δοµή των εισαγωγικών εγχειριδίων, τόσο το καλύτερο, στο βαθµό που το τελικό αποτέλεσµα θα είναι εµπειρικά ισχυρότερο. Από την άλλη, η ψυχολογία έχει πολλά να προσφέρει στη βιολογία και ειδικότερα στον ευρύτερο χώρο των νευροεπιστηµών, κυρίως στον τοµέα της παραγωγής και εφαρµογής θεωριών. Εδώ διακρίνεται µια ισχυρή συµπληρωµατικότητα µεταξύ ψυχολογίας και βιολογίας. Η ψυχολογία είναι ιδιαίτερα ισχυρή στο θεωρητικό επίπεδο, µια και είναι δύσκολο να παραχθούν ψυχολογικά εµπειρικά δεδοµένα σχετικά απαλλαγµένα από το θεωρητικό βάρος των υποθέσεων που οδήγησαν στην παραγωγή τους. Αντίθετα, η βιολογική νευροεπιστήµη είναι ισχυρά εµπειριστική, καθοδηγούµενη από το βάρος των εκάστοτε ευρηµάτων, ή ενίοτε και µη καθοδηγούµενη, απλώς παρατηρώντας και περιγράφοντας. Ο πλούτος των διαθέσιµων βιολογικών δεδοµένων είναι δυσθεώρητος όσο και δυσερµήνευτος. Ως εκ τούτου είναι πλούτος περιορισµένης χρησιµότητας στην παραγωγή νέας γνώσης, δηλαδή νέων, συνεπών και εµπειρικά ελεγµένων θεωρητικών κατασκευών, ενοποιητικών µοντέλων και γενικευµένων προβλέψεων. Ως τέκνο κατά µεγάλο µέρος της βιολογικής νευροεπιστήµης, η γνωσιακή νευροεπιστήµη πάσχει από θεωρητική ανεπάρκεια και ίσως υπερβολική παραγωγή εµπειρικών δεδοµένων. Στις µέρες µας παρατηρείται το φαινόµενο να παράγεται ένας αυξανόµενος αριθµός εγχρώµων εικόνων από πανάκριβα νευροαπεικονιστικά µηχανήµατα, οι οποίες είναι κατάλληλες κυρίως για να διακοσµούν τους τοίχους των εργαστηρίων και τα κυριακάτικα φύλλα των εφηµερίδων που διψούν να ενηµερώσουν το κοινό για την ακριβή εγκεφαλική περιοχή του τραυλισµού, του αλκοολισµού, ή του φιλελευθερισµού. Θα πρέπει να γίνει σαφές ότι το ζητούµενο δεν είναι περισσότερες λειτουργικές

12 νευροαπεικονίσεις, αλλά καλά σχεδιασµένες λειτουργικές νευροαπεικονίσεις που να ελέγχουν συγκεκριµένες θεωρητικές υποθέσεις και να αποκλείουν συγκεκριµένες ερµηνείες για τους µηχανισµούς που τις παράγουν. Συνεπώς όχι µόνο δεν έρχεται η βιολογία να υποκαταστήσει (πόσο µάλλον να αντικαταστήσει) την ψυχολογία, αλλά ουσιαστικά στρατεύεται ως ένα εργαλείο για την κατασκευή βελτιωµένων ψυχολογικών θεωριών και για την πληρέστερη κατανόηση των ψυχολογικών φαινοµένων. Με αυτήν την έννοια η γνωσιακή νευροεπιστήµη αποτελεί επανάσταση στο χώρο της ψυχολογίας και όχι στο χώρο της βιολογίας. Και τελικά τα αποτελέσµατα της επανάστασης θα καταγραφούν ως πρόοδος (και νίκη) στο ηµερολόγιο της ψυχολογίας. Η γνωσιακή νευροεπιστήµη µπορεί λοιπόν να αναδειχθεί ως ο ψυχοβιολογικός κλάδος του µέλλοντος, όπου θα συνεξελίσσονται αρµονικά ψυχολογία και βιολογία: η µεν ψυχολογία κατασκευάζοντας µοντέλα του εγκεφαλικού νου και όχι του υπολογιστή, η δε βιολογία παράγοντας δεδοµένα που να αφορούν σε νοητικές διεργασίες και να φωτίζουν πτυχές των ουσιωδών ψυχολογικών γενικεύσεων, πάνω απ το βιοχηµικό επίπεδο της νευρωνικής λειτουργίας. Η οµαλή συνεξέλιξη όµως χρειάζεται ένα κοινό εργαλείο που να γεφυρώνει τους δύο χώρους και να λειτουργεί ως lingua franca µεταξύ των επιστηµόνων. Ένα πιθανό µεθοδολογικό σύστηµα που µπορεί να διευκολύνει τη θεωρητική ενοποίηση της σηµερινής βιολογίας και της ψυχολογίας παρέχεται από το συνδετισµό, δηλαδή τη µελέτη τεχνητών νευρωνικών δικτύων. Τα συστήµατα αυτά µπορούν να αφορούν σε οποιοδήποτε επίπεδο γενίκευσης, από το «κατώτερο» επίπεδο του νευροφυσιολογικού µοντέλου, στο οποίο κάθε κόµβος του τεχνητού δικτύου αντιστοιχεί σε ένα βιολογικό νευρώνα, µέχρι το «ανώτατο» επίπεδο των νοητικών αναπαραστάσεων και λειτουργιών, όπου κάθε κόµβος του τεχνητού δικτύου είναι µια

13 αφηρηµένη αυτόνοµη υπολογιστική µονάδα που µπορεί να αντιστοιχεί σε µια ολόκληρη εγκεφαλική περιοχή ή σε µια αφηρηµένη σύλληψη. Ο συνδετισµός περιλαµβάνει µια πολύ γενική κατηγορία συστηµάτων τα οποία αποτελούνται από κόµβους συνδεδεµένους µεταξύ τους. Κάθε κόµβος χαρακτηρίζεται κάθε στιγµή από µια τιµή ενεργοποίησης και κάθε σύνδεση µεταξύ κόµβων χαρακτηρίζεται από το βάρος ή την ισχύ της, που καθορίζει το πόσο ο ένας κόµβος µπορεί να επηρεάσει τον άλλο. Η µεταβολή των βαρών των συνδέσεων αντιστοιχεί σε «µάθηση» για το σύστηµα. Οι κόµβοι µπορούν να είναι διευθετηµένοι σε διακριτά στάδια επεξεργασίας, ενώ οι συνδέσεις µεταξύ τους µπορούν να είναι µιας κατεύθυνσης, από µια «είσοδο» προς µια «έξοδο» του συστήµατος, ή µπορούν να είναι αµφίδροµες. Στην πρώτη περίπτωση το σύστηµα είναι στατικό και ο χειρισµός του ιδιαίτερα απλός παρά τις µεγάλες δυνατότητες στατιστικής γενίκευσης. Στην τελευταία περίπτωση το σύστηµα είναι αναδροµικό και µπορεί να παρουσιάσει ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα και χρήσιµη δυναµική συµπεριφορά, αλλά και ενδεχόµενες αστάθειες. Κάθε κόµβος µπορεί, λόγω της σχεδίασης του συστήµατος, να αντιστοιχεί σε κάποια συγκεκριµένη έννοια, έτσι ώστε να την αναπαριστά ευθέως µε την ενεργοποίησή του. Ή µπορεί οι αναπαραστάσεις να είναι κατανεµηµένες σε µια οµάδα κόµβων έτσι ώστε πολλοί κόµβοι να συµµετέχουν στην αναπαράσταση κάθε έννοιας και καθένας να συµµετέχει στην αναπαράσταση πολλών εννοιών. Στην πρώτη περίπτωση ερµηνεύεται πιο εύκολα η λειτουργία του συστήµατος ενώ στη δεύτερη αυξάνεται η αντοχή του συστήµατος σε δυσλειτουργίες και ασάφειες και παράλληλα ανακύπτει αυτόµατα µια ιεράρχηση των αναπαραστάσεων βάσει των συµµεταβαλλόµενων χαρακτηριστικών τους χωρίς να χρειάζεται το σύστηµα εξωγενείς κανόνες ή ειδική εκπαίδευση.

14 Ο συνδετισµός προσφέρεται όχι µόνο για την ενιαία θεώρηση βιολογικών και ψυχολογικών µοντέλων, αλλά και για την οµαλή µετάβαση από τη συµβολική στη δυναµική αρχιτεκτονική, δεδοµένου ότι µε τεχνητά νευρωνικά δίκτυα υλοποιούµε εξίσου εύκολα διακριτά υπολογιστικά συστήµατα αλλά και συνεχή δυναµικά συστήµατα. Έτσι µπορεί κανείς, µε αφετηρία ένα κλασικό γνωσιακό µοντέλο, δηλαδή µοντέλο συµβολικού υπολογισµού, υλοποιηµένο κατά προσέγγιση συνδετιστικά σε ένα τεχνητό νευρωνικό δίκτυο, να διαµορφώσει σταδιακά ένα µη συµβολικό συνεχές δυναµικό σύστηµα, µε αναφορά σε γνωστές βιολογικές δοµές και λειτουργίες. Τελικά ο ψυχολόγος και ο βιολόγος µπορούν να συναντηθούν και να καταλήξουν σε ένα κοινό µοντέλο έχοντας ξεκινήσει από διαφορετικές αφετηρίες και παραλλαγές µιας κοινής αρχιτεκτονικής, ο καθένας στο δικό του γνώριµο έδαφος. Συµπερασµατικά, υποστηρίζω ότι η ενότητα ψυχολογίας και βιολογίας είναι, αν όχι ήδη αυτονόητη, τουλάχιστον µε µεγάλη πιθανότητα προδιαγεγραµµένη. Οι συνέπειες της διευρυµένης ενοποίησης θα είναι επανασταστικές για την ψυχολογική µεταθεωρία και θα οδηγήσουν σε εκ βάθρων αναθεωρήσεις στη γνωσιακή επιστήµη. Ως πιθανή συνδετική και µεταβατική µέθοδος, ο συνδετισµός φαίνεται να προσφέρει σήµερα την καλύτερη επιλογή και µένει να αποδειχθεί αν πράγµατι αποτελεί βιώσιµη θεωρητική στρατηγική ή αν πρέπει και αυτός να αντικατασταθεί στο µέλλον δίνοντας τη θέση του σε κάτι καλύτερο. Μέχρι τότε, τόσο η ψυχολογία όσο και η βιολογία έχουν πολλή δουλειά, ώστε να συντονιστούν και να αλληλοπεριοριστούν οι θεωρητικές κατασκευές και η συλλογή εµπειρικών δεδοµένων, διαµορφώνοντας µια νέα θεώρηση των ψυχολογικών πραγµάτων, όχι λιγότερο ψυχολογική αλλά σίγουρα περισσότερο ρεαλιστική.

15 Athanassios Protopapas, Cognitive neuroscience, a revolution in psychology. Abstract: Cognitive neuroscience offers new ways of conceptualization for psychological theorizing. Examples drawn from the standard psychology chapters of memory, perception, language, automatization, rationality, will, and psychoneuroimmunology illustrate the shift in our understanding that is occurring as a result of taking the brain seriously into account in our study of psychological phenomena. Biology provides critical constraints and data to help improve psychological theories, while psychology provides theoretical guidance to biological descriptions of the nervous system functions. Connectionism may provide a modeling bridge between psychology and biology due to its great range of applications, from neurophysiology to high-level cognition.

Το υποκείμενο στη γνωσιακή επιστήμη. Αθανάσιος Πρωτόπαπας Κύριος Ερευνητής Ινστιτούτο Επεξεργασίας του Λόγου / Ε.Κ. «Αθηνά»

Το υποκείμενο στη γνωσιακή επιστήμη. Αθανάσιος Πρωτόπαπας Κύριος Ερευνητής Ινστιτούτο Επεξεργασίας του Λόγου / Ε.Κ. «Αθηνά» Ανακοίνωση στο 11 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φιλοσοφίας, Πάτρα, 18 Οκτωβρίου 2008 Το υποκείμενο στη γνωσιακή επιστήμη Αθανάσιος Πρωτόπαπας Κύριος Ερευνητής Ινστιτούτο Επεξεργασίας του Λόγου / Ε.Κ. «Αθηνά» Γνωσιακή

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή: ΑυτοοργΑνωση, AνΑδυση και ΠολυΠλοκοτητΑ κεφάλαιο 1: ΜοριΑκη BιολογιΑ και EΠιστηΜΕσ τησ ΠληροφοριΑσ

Εισαγωγή: ΑυτοοργΑνωση, AνΑδυση και ΠολυΠλοκοτητΑ κεφάλαιο 1: ΜοριΑκη BιολογιΑ και EΠιστηΜΕσ τησ ΠληροφοριΑσ Περιεχόμενα Περιεχόμενα Εισαγωγή: Αυτοοργάνωση, Aνάδυση και Πολυπλοκότητα... 15 Πώς μπορούν τα πράγματα να αυτοοργανώνονται;... 15 Προσπάθεια να δοθεί ένας προκαταρκτικός ορισμός της αυτοοργάνωσης...18

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 18. 18 Μηχανική Μάθηση

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 18. 18 Μηχανική Μάθηση ΚΕΦΑΛΑΙΟ 18 18 Μηχανική Μάθηση Ένα φυσικό ή τεχνητό σύστηµα επεξεργασίας πληροφορίας συµπεριλαµβανοµένων εκείνων µε δυνατότητες αντίληψης, µάθησης, συλλογισµού, λήψης απόφασης, επικοινωνίας και δράσης

Διαβάστε περισσότερα

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Ευάγγελος Χ. Καραδήµας & Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Τοµέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήµιο Αθηνών Ένα οµαδικό παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Παρουσίαση στη ιηµερίδα του

Διαβάστε περισσότερα

Σύναψη µεταξύ της απόληξης του νευράξονα ενός νευρώνα και του δενδρίτη ενός άλλου νευρώνα.

Σύναψη µεταξύ της απόληξης του νευράξονα ενός νευρώνα και του δενδρίτη ενός άλλου νευρώνα. ΟΙ ΝΕΥΡΩΝΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΟΥΝ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΣΥΝΑΨΗΣ Άντα Μητσάκου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήµιο Πατρών Γνωρίζουµε ότι είµαστε ικανοί να εκτελούµε σύνθετες νοητικές διεργασίες εξαιτίας της

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ Μάθηµα: Κοινωνική Ταυτότητα και ιοµαδικές Σχέσεις ιδάσκουσα: Αλεξάνδρα Χαντζή

ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ Μάθηµα: Κοινωνική Ταυτότητα και ιοµαδικές Σχέσεις ιδάσκουσα: Αλεξάνδρα Χαντζή 1 ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ Μάθηµα: Κοινωνική Ταυτότητα και ιοµαδικές Σχέσεις ιδάσκουσα: Αλεξάνδρα Χαντζή Εισαγωγή Πηγές: Dovidio, J. F., & Gaertner, S. L. (2010). Intergroup bias. In S. T. Fiske, D. T. Gilbert,

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού

Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού Όνοµα: Τάσος Αναστάσιος Επώνυµο: Μικρόπουλος Τίτλος: Αναπληρωτής Καθηγητής, Εργαστήριο Εφαρµογών Εικονικής Πραγµατικότητας στην Εκπαίδευση, Πανεπιστήµιο Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακές Γλωσσικές ιαταραχές. Ένας σηµαντικός αριθµός παιδιών παρουσιάζουν προβλήµατα

Αναπτυξιακές Γλωσσικές ιαταραχές. Ένας σηµαντικός αριθµός παιδιών παρουσιάζουν προβλήµατα Εισαγωγή Ένας σηµαντικός αριθµός παιδιών παρουσιάζουν προβλήµατα κατά τη γλωσσική ανάπτυξη, καθώς η γλωσσική τους συµπεριφορά δεν είναι η αναµενόµενη για τη χρονολογική τους ηλικία (βλέπε, Schwartz, 2008,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ Διδάσκων: Γ. Χαραλαμπίδης,

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι

Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Μετάφραση: Λιζέττα Κονσουλίδου Επιμέλεια μετάφρασης: Χρύσα Ξενάκη Εξώφυλλο: Ντίνα Κόφφα ISBN 978-960-9405-21-8

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΞΑΝΘΗ 2013, 2 ο ΣΕΚ ΞΑΝΘΗΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΗΣ : ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΟΥΤΙΔΗΣ Μαθηματικός www.kutidis.gr ΑΠΡΙΛΙΟΣ ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2013 ΟΡΙΣΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Περιεχόμενα 1. Εισαγωγικά στοιχεία 1.1 Η τρέχουσα αντιμετώπιση του γλωσσικού δανεισμού 1.2 Η προσέγγιση του θέματος μέσα από το σχολείο 1.3 Σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Ψυχολογία

Εισαγωγή στην Ψυχολογία 1 Εισαγωγή στην Ψυχολογία ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 2 Θέµατα Ορισµού Η ψυχολογία είναι η επιστήµη που σκοπό έχει να περιγράψει και να εξηγήσει την συµπεριφορά και της νοητικές διεργασίες κυρίως των ανθρώπων αλλά και των

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΚΑΤΟΧΗ ΤΟΥ ΠΤΥΧΙΟΥ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΙΤΑΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΦΕΚ

ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΚΑΤΟΧΗ ΤΟΥ ΠΤΥΧΙΟΥ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΙΤΑΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΦΕΚ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΚΑΤΟΧΗ ΤΟΥ ΠΤΥΧΙΟΥ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΙΤΑΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΦΕΚ 2986/5 Νοεμβρίου 2014 Οι απόφοιτοι του Τμήματος Ιταλικής Γλώσσας και Φιλολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Τα ταξίδια και οι περιπέτειες του Μεγάλου Αλεξάνδρου

Τα ταξίδια και οι περιπέτειες του Μεγάλου Αλεξάνδρου ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ (µεγάλες τάξεις ηµοτικού) Σχεδιασµός σεναρίου µε θέµα «Ο Μέγας Αλέξανδρος και τις εκστρατείες του» µε τη χρήση λογισµικών γενικής χρήσης, οπτικοποίησης, διαδικτύου και λογισµικών

Διαβάστε περισσότερα

«ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ-ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ»

«ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ-ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ» «ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ-ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ» Σας γνωρίζουμε ότι σύμφωνα με την Αρ.13 η /25-06-2014 Συνέλευση του Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ, εγκρίθηκε η τροποποίηση συμπλήρωση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ Β, ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ -----

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό Πρόγραµµα Αµµοθεραπείας (Sandplay Therapy Training Program )

Εκπαιδευτικό Πρόγραµµα Αµµοθεραπείας (Sandplay Therapy Training Program ) Εκπαιδευτικό Πρόγραµµα Αµµοθεραπείας (Sandplay Therapy Training Program ) Αποστολή Ο σκοπός της εκπαίδευσης είναι να προωθήσει τη µελέτη της αµµοθεραπείας (παιχνίδι µε άµµο) όπως διδάσκεται από την Dora

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ. Μάθημα 1 ο : Εισαγωγή στην γλωσσική τεχνολογία. Γεώργιος Πετάσης. Ακαδημαϊκό Έτος: 2012 2013

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ. Μάθημα 1 ο : Εισαγωγή στην γλωσσική τεχνολογία. Γεώργιος Πετάσης. Ακαδημαϊκό Έτος: 2012 2013 ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Μάθημα 1 ο : Εισαγωγή στην γλωσσική τεχνολογία Γεώργιος Πετάσης Ακαδημαϊκό Έτος: 2012 2013 ΤMHMA MHXANIKΩΝ Η/Υ & ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ, Πανεπιστήμιο Πατρών, 2012 2013 Τι είναι η γλωσσική τεχνολογία;

Διαβάστε περισσότερα

, α µα.., asotirakis@aegean.gr, 2241025931 α α α, α µα.., kmath@otenet.gr, 2241065194. α α α α α α α α α «α µα. α α µ «α α µα» α

, α µα.., asotirakis@aegean.gr, 2241025931 α α α, α µα.., kmath@otenet.gr, 2241065194. α α α α α α α α α «α µα. α α µ «α α µα» α , α µα.., asotirakis@aegean.gr, 2241025931 α α α, α µα.., kmath@otenet.gr, 2241065194 ΠΕΡΙΛΗΨΗ α α α α µα α 04. α α α α α α α α α α «α µα µα» µ µ α µα α α α α µ α α µ «α α µα» α µα α α µ α µ α α α α α

Διαβάστε περισσότερα

Το Ευρωπαϊκό Χαρτοφυλάκιο Γλωσσών

Το Ευρωπαϊκό Χαρτοφυλάκιο Γλωσσών Το Ευρωπαϊκό Χαρτοφυλάκιο Γλωσσών Οδηγός χρήσης για εταιρείες και άλλους οργανισµούς Το Ευρωπαϊκό Χαρτοφυλάκιο Γλωσσών θέτει αναγνωρισµένα διεθνή στάνταρ για τη µέτρηση και σύγκριση γλωσσικών ικανοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Προσοχή. Ηπροσοχήείναιµία κεντρική λειτουργία του γνωστικού συστήµατος.

Προσοχή. Ηπροσοχήείναιµία κεντρική λειτουργία του γνωστικού συστήµατος. Προσοχή Ηπροσοχήείναιµία κεντρική λειτουργία του γνωστικού συστήµατος. Ηπροσοχήεµπλέκεται στην επιλογή των στοιχείων του περιβάλλοντος που επιθυµούµε να επεξεργαστούµε, και παράλληλα στην αγνόηση στοιχείων

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Εισαγωγή στην Κλινική Νευροψυχολογία της Μείζωνος Κατάθλιψης & της Σχιζοφρένειας (ONLINE CLINICAL SEMINAR) Εισηγητής: Δρ. Αλεξάνδρα

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Πρώτος πρόλογος... 13 Δεύτερος Πρόλογος... 15 Αντί Προλόγου... 17 Εισαγωγικό σημείωμα επιμελητών... 25

Περιεχόμενα. Πρώτος πρόλογος... 13 Δεύτερος Πρόλογος... 15 Αντί Προλόγου... 17 Εισαγωγικό σημείωμα επιμελητών... 25 Περιεχόμενα Πρώτος πρόλογος... 13 Δεύτερος Πρόλογος... 15 Αντί Προλόγου... 17 Εισαγωγικό σημείωμα επιμελητών... 25 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Στόχος και στάδια διεξαγωγής της εμπειρικής κοινωνικής έρευνας... 27 1.1 Στόχοι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΜΕΤEΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΜΕΤEΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΜΕΤEΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ 1. Παρασκευή 21 Φεβρουαρίου Εισαγωγή (Εισαγωγή/ Χαιρετισμός: Γ. Παπαδημητρίου) α) Εγκέφαλος και συμπεριφορά: Ιστορική ανάδυση και

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ Leonardo da Vinci A EUROPEAN OBSERVATORY OF THE USE OF ICT-SUPPORTED LIFELONG LEARNING BY SMES, MICRO-ENTERPRISES & THE SELF-EMPLOYED IN RURAL AREAS ΠΑΚΕΤΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 3: ΕΡΕΥΝΑ ΦΟΡΕΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ, ΑΠΟ ΕΚΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΑΤΗΣΤΕ ΤΟ ΜΥΑΛΟ ΣΑΣ ΣΕ ΦΟΡΜΑ!

ΚΡΑΤΗΣΤΕ ΤΟ ΜΥΑΛΟ ΣΑΣ ΣΕ ΦΟΡΜΑ! > της Νεκταρίας Καρακώστα ΟΛΓΑ ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΥ ΚΡΑΤΗΣΤΕ ΤΟ ΜΥΑΛΟ ΣΑΣ ΣΕ ΦΟΡΜΑ! 16 Άνοια/Alzheimer: Γιατί λαμβάνουν επιδημικές διαστάσεις; Η άνοια και το Alzheimer είναι δύο όροι αλληλένδετοι, αλλά όχι ταυτόσημοι,

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι Αναπηρίας. Αντί προλόγου:

Γλωσσάρι Αναπηρίας. Αντί προλόγου: Γλωσσάρι Αναπηρίας Αντί προλόγου: Το γλωσσάρι συντάχθηκε με κύριο στόχο την ενημέρωση του ευρύτερου κοινού, όσον αφορά το σύνδρομο Down, αλλά και τα δικαιώματα των παιδιών με αναπηρία. Δυστυχώς η κοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

STRATEGIC MANAGEMENT ΙI SESSION 3

STRATEGIC MANAGEMENT ΙI SESSION 3 STRATEGIC MANAGEMENT ΙI SESSION 3 ΕΞΥΠΝΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ/ΜΟΝΤΕΛΟ ΕΥΦΥΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ Η «ΔΟΜΗΣΗ» ΤΗΣ ΟΙ 5 ΠΕΙΘΑΡΧΙΕΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΤΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ/ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΤΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΕΜΠΟΔΙΑ/ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Προσφερόμενα Διπλώματα (Προσφερόμενοι Τίτλοι)

Προσφερόμενα Διπλώματα (Προσφερόμενοι Τίτλοι) Εισαγωγή Το Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών του Πανεπιστημίου Κύπρου προσφέρει ολοκληρωμένα προπτυχιακά και μεταπτυχιακά προγράμματα σπουδών στους κλάδους του Ηλεκτρολόγου Μηχανικού

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

Υπό την αιγίδα της Ε.Ψ.Ε.

Υπό την αιγίδα της Ε.Ψ.Ε. Υπό την αιγίδα της Ε.Ψ.Ε. Μήνυμα Προέδρου Οργανωτικής Επιτροπής Αγαπητοί συνάδελφοι και συνεργάτες, Με ικανοποίηση αλλά και αίσθημα ευθύνης σας προσκαλώ στην παρακολούθηση της σειράς «Σεμιναρίων Νευρολόγων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ (Β ΕΠΙΠΕΔΟΥ) ΕΙΔΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΠΕ60/70

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ (Β ΕΠΙΠΕΔΟΥ) ΕΙΔΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΠΕ60/70 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ (Β ΕΠΙΠΕΔΟΥ) ΕΙΔΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΠΕ60/70 1. Έστω τα ακόλουθα τρία µοντέλα ένταξης των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και των Επικοινωνιών

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 ο. Έννοια του Συστήματος. 1.1 Τι είναι Σύστημα

Κεφάλαιο 1 ο. Έννοια του Συστήματος. 1.1 Τι είναι Σύστημα Κεφάλαιο 1 ο Έννοια του Συστήματος 1.1 Τι είναι Σύστημα Ο όρος «Σύστημα» παρότι είναι πολυχρησιμοποιημένος στη καθημερινή ζωή μας, εν τούτοις παραμένει αρκετά «νεφελώδης» και παρεξηγημένος. Στην πραγματικότητα,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΧΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗ Ι ΑΚΤΙΚΗ ΙΑ ΙΚΑΣΙΑ

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΧΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗ Ι ΑΚΤΙΚΗ ΙΑ ΙΚΑΣΙΑ ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ, Άξονας Προτεραιότητας 2, Μέτρο 2.1 ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΧΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗ Ι ΑΚΤΙΚΗ ΙΑ ΙΚΑΣΙΑ Ερωτήσεις Αυτοµατοποιηµένου Μέρους Πιστοποίησης Επιµορφωτών

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΛΩΣ ΗΛΘΑΤΕ ΣΤΟ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ!

ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΛΩΣ ΗΛΘΑΤΕ ΣΤΟ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ! ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΛΩΣ ΗΛΘΑΤΕ ΣΤΟ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ! Ιστορικό ΕΤΗ ΣΤΑΘΜΟΙ 1973 1977 1987 1998 ΙΔΡΥΣΗ ΠΚ ΜΕ ΕΔΡΑ ΤΟ ΡΕΘΥΜΝΟ 1 o ΕΤΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ 1 ο ΕΤΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥΠΟΛΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 2 ΗΣ ΤΗΛΕΔΙΑΣΚΕΨΗΣ

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 2 ΗΣ ΤΗΛΕΔΙΑΣΚΕΨΗΣ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 2 ΗΣ ΤΗΛΕΔΙΑΣΚΕΨΗΣ ΟΔΥΣΣΕΑΣ 2008 Ερευνητικό Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα Εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης σε Δημοτικά Σχολεία της Ελλάδος 70 Ο Δημοτικό Σχολείο Αθήνας Δημοτικό Σχολείο Μαγούλας ( Νομού

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΥΠΤΟΓΡΑΦΙΑ Α. ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ «Η ΦΥΣΗ ΚΑΙ Η ΔΥΝΑΜΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ»

ΚΡΥΠΤΟΓΡΑΦΙΑ Α. ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ «Η ΦΥΣΗ ΚΑΙ Η ΔΥΝΑΜΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ» ΚΡΥΠΤΟΓΡΑΦΙΑ Α. ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ «Η ΦΥΣΗ ΚΑΙ Η ΔΥΝΑΜΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ» - Κρυπτογραφία είναι - Κρυπτανάλυση είναι - Με τον όρο κλειδί. - Κρυπτολογία = Κρυπτογραφία + Κρυπτανάλυση - Οι επιστήµες αυτές είχαν

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις στη μελέτη της περιοδικότητας: Μια συστημική προσέγγιση. Δέσποινα Πόταρη, Τμήμα Μαθηματικών, ΕΚΠΑ

Θεωρητικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις στη μελέτη της περιοδικότητας: Μια συστημική προσέγγιση. Δέσποινα Πόταρη, Τμήμα Μαθηματικών, ΕΚΠΑ Θεωρητικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις στη μελέτη της περιοδικότητας: Μια συστημική προσέγγιση Δέσποινα Πόταρη, Τμήμα Μαθηματικών, ΕΚΠΑ Δομή της παρουσίασης Δυσκολίες μαθητών γύρω από την έννοια της

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη ιπλωµατικής Εργασίας

Περίληψη ιπλωµατικής Εργασίας Περίληψη ιπλωµατικής Εργασίας Θέµα: Εναλλακτικές Τεχνικές Εντοπισµού Θέσης Όνοµα: Κατερίνα Σπόντου Επιβλέπων: Ιωάννης Βασιλείου Συν-επιβλέπων: Σπύρος Αθανασίου 1. Αντικείµενο της διπλωµατικής Ο εντοπισµός

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Προφίλ του δείγματος

Εισαγωγή. Προφίλ του δείγματος ΕΡΕΥΝΑ Stedima: ΤΟ COACHING ΣΕ ΣΤΕΛΕΧΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Γιώργος Ντάκος, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος Αναστασία Μπαλάρη, Ανάλυση στοιχείων & Επεξεργασία ερωτηματολογίου Εισαγωγή Η Stedima παρουσιάζει παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ. Κωδικός Έργου σε Επιτροπή Ερευνών/ΕΛΚΕ του ΑΠΘ : 90714 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ. Κωδικός Έργου σε Επιτροπή Ερευνών/ΕΛΚΕ του ΑΠΘ : 90714 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ 1 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ Άνθρωποι του Κάτω Κόσµου: ιδεολογίες και πολιτικές διακρίσεων, αποκλεισµού και διώξεων στη σύγχρονη εποχή. Ιστορικό ανθολόγιο και εκπαιδευτικός οδηγός. People of the Underworld: ideologies

Διαβάστε περισσότερα

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού 1 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ Μέτρο 2.2 Αναµόρφωση Προγραµµάτων Προπτυχιακών Σπουδών ιεύρυνση Τριτοβάθµιας Κατ. Πράξης 2.2.2.α Αναµόρφωση Προγραµµάτων

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ.

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Ευσταθίου Γνωσιακή συµπεριφοριστική θεραπεία Σειρά προτάσεων παρέµβασης

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ:

Γλωσσάρι ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ: Γλωσσάρι Αυτό το γλωσσάρι, παρέχει ορισμούς / εξηγήσεις για όλες τις λέξεις ή φράσεις που χρησιμοποιούνται στην έρευνα, οι οποίες επιλέχθηκαν από τους εταίρους από όλα τα κράτη μέλη της Ε.Ε., που ενδεχομένως

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος

Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος Ηβραχείαςµορφής Συµβουλευτική διαδικασία Η εφαρµογή του Γνωσιακού-Συµπερι φοριστικού µοντέλου ψυχοθεραπείας στη διακοπή του καπνίσµατος Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος Το διαθεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΑΠΘ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ 2010 2011. Με κατατακτήριες εξετάσεις κατατάσσονται στο Τμήμα:

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΑΠΘ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ 2010 2011. Με κατατακτήριες εξετάσεις κατατάσσονται στο Τμήμα: ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΑΠΘ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ 2010 2011 Με κατατακτήριες εξετάσεις κατατάσσονται στο Τμήμα: α) Πτυχιούχοι Τμημάτων Α.Ε.Ι. εσωτερικού και ισοτίμων ιδρυμάτων του

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙ ΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΕΙΚΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΝΤΑΞΗΣ ΚΑΙ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙ ΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΕΙΚΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΝΤΑΞΗΣ ΚΑΙ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗΣ ΠΡΟΛΟΓΟΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙ ΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ Τόµος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΕΙΚΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΝΤΑΞΗΣ ΚΑΙ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΩΝ ΠΡΟΛΟΓΟΣ 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΟΡΙΟ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΞ ΑΡΙΣΤΕΡΩΝ ΚΑΙ ΕΚ ΔΕΞΙΩΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: ΚΟΥΤΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ (µικρές τάξεις ηµοτικού) Σχεδιασµός σεναρίου µε θέµα «Η έννοια της ανακύκλωσης» µε τη χρήση λογισµικών γενικής χρήσης, οπτικοποίησης, διαδικτύου και λογισµικών εννοιολογικής

Διαβάστε περισσότερα

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Μέχρι πριν λίγα χρόνια ηαντίληψη που επικρατούσε ήταν ότι ημαθηματική γνώση είναι ένα αγαθό που έχει παραχθεί και καλούνται οι μαθητές να το καταναλώσουν αποστηθίζοντάς

Διαβάστε περισσότερα

Προϋποθέσεις και υποθέσεις για τη μελέτη της συνείδησης: Η βούληση και η κατασκευή του υποκειμενικού εαυτού

Προϋποθέσεις και υποθέσεις για τη μελέτη της συνείδησης: Η βούληση και η κατασκευή του υποκειμενικού εαυτού Προϋποθέσεις και υποθέσεις για τη μελέτη της συνείδησης: Η βούληση και η κατασκευή του υποκειμενικού εαυτού Θανάσης Πρωτόπαπας 1 Ιουλίου 2006 Το πλαίσιο της παρουσίασής μου είναι η αναζήτηση ενός θεωρητικού

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρίες Μάθησης και ΤΠΕ Συμπεριφορισμός

Θεωρίες Μάθησης και ΤΠΕ Συμπεριφορισμός Θεωρίες Μάθησης και ΤΠΕ Συμπεριφορισμός 3 ο Κεφάλαιο Κόμης, Β. (2004), Εισαγωγή στις Εφαρμογές των ΤΠΕ στην Εκπαίδευση, Αθήνα, Εκδόσεις Νέων Τεχνολογιών 1/46 Σκοπός Μπιχεβιορισμός Η συνοπτική παρουσίαση

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Διοίκησης και Οικονομίας. Τμήμα Διοίκησης Ξενοδοχείων και Τουρισμού. - Μάστερ (ΜSc) στη Διεθνή Διοίκηση Τουρισμού και Επιχειρήσεων Φιλοξενίας

Σχολή Διοίκησης και Οικονομίας. Τμήμα Διοίκησης Ξενοδοχείων και Τουρισμού. - Μάστερ (ΜSc) στη Διεθνή Διοίκηση Τουρισμού και Επιχειρήσεων Φιλοξενίας Σχολή Διοίκησης και Οικονομίας Τμήμα Διοίκησης Ξενοδοχείων και Τουρισμού - Μάστερ (ΜSc) στη Διεθνή Διοίκηση Τουρισμού και Επιχειρήσεων Φιλοξενίας 1. Εισαγωγή 2. Στόχοι Μεταπτυχιακού Προγράμματος 3. Διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται δεκτοί στο Πρόγραμμα: Εκπαιδευτικοί Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης

Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται δεκτοί στο Πρόγραμμα: Εκπαιδευτικοί Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης ΔΙΕΞΑΓΩΓΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΜΕ ΤΙΤΛΟ: «Αξιολόγηση Εκπαιδευτικής Επάρκειας Ανάπτυξη παιδαγωγικών και διδακτικών δεξιοτήτων στη Γενική, Ειδική και Διαπολιτισμική Αγωγή, με έμφαση στην Καινοτομία και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 23 ΜΑΪΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΚΕΙΜΕΝΟ O εικοστός αιώνας δικαίως χαρακτηρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚ ΗΛΩΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΣΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. Πόλη Ηµεροµηνία Ώρα Αίθουσα ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

ΕΚ ΗΛΩΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΣΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. Πόλη Ηµεροµηνία Ώρα Αίθουσα ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΕΚ ΗΛΩΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΣΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ Πόλη Ηµεροµηνία Ώρα Αίθουσα Σαλαµίνα 17 Μαρτίου 2012 09:30 πµ Κινηµατοθέατρο Ναυστάθµου

Διαβάστε περισσότερα

, Ph.D. SYLLABUS 2009-2010

, Ph.D. SYLLABUS 2009-2010 ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΣΤΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ Γ. Κουλιεράκης, Ph.D. Ψυχολόγος της Υγείας SYLLABUS Ακαδηµαϊκό Έτος 2009-2010 ΒΑΣΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ M. Robin DiMatteo

Διαβάστε περισσότερα

I.C.B.S. METAΠTYXIAKO TMHMA ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: DMS ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ ΑΤΟΜΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. ΜΕΡΟΣ Α (70% του βαθµού)

I.C.B.S. METAΠTYXIAKO TMHMA ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: DMS ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ ΑΤΟΜΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. ΜΕΡΟΣ Α (70% του βαθµού) I.C.B.S. METAΠTYXIAKO TMHMA ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: DMS ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ ΑΤΟΜΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕΡΟΣ Α (70% του βαθµού) Ετοιµάστε µια αναφορά προς τη διοίκηση, µε µέγιστο αριθµό λέξεων 3000 (+/- %), χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχολογίας. Εισαγωγή. ΠΡΟΕΔΡΟΣ Ειρήνη- Άννα Διακίδου. ΕΠΙΚΟΥΡΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ Μάριος Αβρααμίδης Γιώργος Σπανούδης Χάρης Ψάλτης

Ψυχολογίας. Εισαγωγή. ΠΡΟΕΔΡΟΣ Ειρήνη- Άννα Διακίδου. ΕΠΙΚΟΥΡΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ Μάριος Αβρααμίδης Γιώργος Σπανούδης Χάρης Ψάλτης Ψυχολογίας ΠΡΟΕΔΡΟΣ Ειρήνη- Άννα Διακίδου ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Τιμόθεος Παπαδόπουλος ΚΑΘΗΓΗΤEΣ Στέλιος Ν. Γεωργίου Αθανάσιος Ραφτόπουλος Φώφη Κωνσταντινίδου ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ Ειρήνη- Άννα Διακίδου Τιμόθεος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜYPROJECT ΠΜΣ ΒΑΣΙΚΗΣ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΓΝΩΣΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜYPROJECT ΠΜΣ ΒΑΣΙΚΗΣ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΓΝΩΣΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜYPROJECT ΠΜΣ ΒΑΣΙΚΗΣ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΓΝΩΣΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΣΑΜΑΡΑΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΑΜ: 11Μ10 ΦΟΡΜΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΣΥΝΘΕΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΣΥΝΟΔΕΥΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ ΣΤΟ MYPROJECT Σκοπός της αξιολόγησης

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Ψυχολογίας. ΠΡΟΕΔΡΟΣ Ειρήνη- Άννα Διακίδου. ΕΠΙΚΟΥΡΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ Γιώργος Σπανούδης Χάρης Ψάλτης. ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Τιμόθεος Παπαδόπουλος

Τμήμα Ψυχολογίας. ΠΡΟΕΔΡΟΣ Ειρήνη- Άννα Διακίδου. ΕΠΙΚΟΥΡΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ Γιώργος Σπανούδης Χάρης Ψάλτης. ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Τιμόθεος Παπαδόπουλος Τμήμα Ψυχολογίας ΠΡΟΕΔΡΟΣ Ειρήνη- Άννα Διακίδου ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Τιμόθεος Παπαδόπουλος ΚΑΘΗΓΗΤEΣ Στέλιος Ν. Γεωργίου Αθανάσιος Ραφτόπουλος Φώφη Κωνσταντινίδου ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ Ειρήνη- Άννα Διακίδου Τιμόθεος

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών. Γ Οµάδα

Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών. Γ Οµάδα Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών Γ Οµάδα Διδάσκων: Αθ. Στογιαννίδης Λέκτορας 11ο Μάθηµα Διερεύνηση Προϋποθέσεων Διδασκαλίας - Α : Η θεωρία του Jean Piaget για τη νοητική ανάπτυξη του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ Οι Δ/τές ως προωθητές αλλαγών με κέντρο τη μάθηση Χαράσσουν τις κατευθύνσεις Σχεδιάσουν την εφαρμογή στη σχολική πραγματικότητα Αναπτύσσουν

Διαβάστε περισσότερα

Μάθηση. Η σχολή του Συμπεριφορισμού

Μάθηση. Η σχολή του Συμπεριφορισμού Μάθηση Η σχολή του Συμπεριφορισμού ...σαν ορισμός Ψυχολογία είναι η επιστήμη που σκοπό έχει να περιγράψει και να εξηγήσει την συμπεριφορά και τη νόηση κυρίως των ανθρώπων αλλά και των άλλων έμβιων όντων

Διαβάστε περισσότερα

Γεωγραφικά Πληροφοριακά Συστήµατα (Geographical Information Systems GIS)

Γεωγραφικά Πληροφοριακά Συστήµατα (Geographical Information Systems GIS) Γεωγραφικά Πληροφοριακά Συστήµατα (Geographical Information Systems GIS) ρ. ΧΑΛΚΙΑΣ ΧΡΙΣΤΟΣ xalkias@hua.gr Χ. Χαλκιάς - Εισαγωγή στα GIS 1 Ορισµοί ΓΠΣ Ένα γεωγραφικό πληροφοριακό σύστηµα Geographic Information

Διαβάστε περισσότερα

Master s Degree. www.unic.ac.cy. Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως)

Master s Degree. www.unic.ac.cy. Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως) Master s Degree www.unic.ac.cy Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως) «Σε αυτό το ταξίδι για την ανακάλυψη της γνώσης μας εντυπωσίασε ιδιαίτερα η οργάνωση και το φιλικό κλίμα του Πανεπιστημίου.»

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ & ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Μ. Γρηγοριάδου Ρ. Γόγουλου Ενότητα: Η Διδασκαλία του Προγραμματισμού Περιεχόμενα Παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση

Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση Εργασία στο πλαίσιο του Προγράμματος «Εισαγωγική Εκπαίδευση στην Ψυχαναλυτική Πράξη» ΕΠΕΚΕΙΝΑ Επιμέλεια: Αφροδίτη Στυλιαρά ψυχολόγος - Αγγελική Καραγιάννη ψυχολόγος. Εποπτεία:

Διαβάστε περισσότερα

Managing Information. Lecturer: N. Kyritsis, MBA, Ph.D. Candidate Athens University of Economics and Business. e-mail: kyritsis@ist.edu.

Managing Information. Lecturer: N. Kyritsis, MBA, Ph.D. Candidate Athens University of Economics and Business. e-mail: kyritsis@ist.edu. Managing Information Lecturer: N. Kyritsis, MBA, Ph.D. Candidate Athens University of Economics and Business e-mail: kyritsis@ist.edu.gr Διαχείριση Γνώσης Knowledge Management Learning Objectives Ποιοί

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

Προδιαγραφές Απαιτήσεων Γιάννης Σμαραγδάκης

Προδιαγραφές Απαιτήσεων Γιάννης Σμαραγδάκης Προδιαγραφές Απαιτήσεων Γιάννης Σμαραγδάκης Τα κυριότερα παραδοτέα/προϊόντα μιας διεργασίας ανάπτυξης λογισμικού Άρθρωση του προβλήματος, κατανόηση (προδιαγραφές απαιτήσεων) α ) Ποιο πρόβλημα λύνουμε;

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε γνήσια και ουσιαστική µάθηση είναι δηµιουργική

Κάθε γνήσια και ουσιαστική µάθηση είναι δηµιουργική Βασικές παραδοχές : Κάθε γνήσια και ουσιαστική µάθηση είναι δηµιουργική Ø Η επινόηση του καινούριου, του διαφορετικού, η ανατροπή παλαιότερων αναπαραστάσεων, ιδεών, προσεγγίσεων των φαινοµένων και πρακτικών

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Αυτό το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

Η παραγωγή και η χρήση εκπαιδευτικού λογισμικού ως διδακτική επιλογή

Η παραγωγή και η χρήση εκπαιδευτικού λογισμικού ως διδακτική επιλογή Η παραγωγή και η χρήση εκπαιδευτικού λογισμικού ως διδακτική επιλογή Κ. Ραβάνης Νέες τεχνολογίες και εκπαίδευση Η μεγάλη ανάπτυξη των νέων τεχνολογιών και οι υψηλές ταχύτητες πρόσβασης στις πληροφορίες,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΝΣΤΙΤΙ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. γενικής ηαιεείας. Β'τόξης ενιαίου (ΙυΗείου ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΕΚΔΟΣΕΟΣ ΑΙΔΑΚΤΙΚΟΝ BIBA1QN ΑΘΗΝΑ

ΙΝΣΤΙΤΙ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. γενικής ηαιεείας. Β'τόξης ενιαίου (ΙυΗείου ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΕΚΔΟΣΕΟΣ ΑΙΔΑΚΤΙΚΟΝ BIBA1QN ΑΘΗΝΑ ΓΕΙΟΕ ΑΙ ΚΑ ΙΝΣΤΙΤΙ ΒΙΟΛΟΓΙΑ γενικής ηαιεείας Β'τόξης ενιαίου (ΙυΗείου ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΕΚΔΟΣΕΟΣ ΑΙΔΑΚΤΙΚΟΝ BIBA1QN ΑΘΗΝΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γενικής Παιδείας Β' ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΒΛΙΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΟΜΑΔΑ ΣΥΓΓΡΑΦΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Γενική οργάνωση σεναρίου. 1. Προαπαιτούμενες γνώσεις και πρότερες γνώσεις των μαθητών

Γενική οργάνωση σεναρίου. 1. Προαπαιτούμενες γνώσεις και πρότερες γνώσεις των μαθητών Παράρτημα 1: Τεχνική έκθεση τεκμηρίωσης σεναρίου Το εκπαιδευτικό σενάριο που θα σχεδιαστεί πρέπει να συνοδεύεται από μια τεχνική έκθεση τεκμηρίωσής του. Η τεχνική αυτή έκθεση (με τη μορφή του παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΟΜΟΙΟΣΤΑΣΗ Το μεγάλο εμπόδιο προς την επιτυχία και την αλλαγή

ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΟΜΟΙΟΣΤΑΣΗ Το μεγάλο εμπόδιο προς την επιτυχία και την αλλαγή ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΟΜΟΙΟΣΤΑΣΗ Το μεγάλο εμπόδιο προς την επιτυχία και την αλλαγή 'ΓΝΩΣΤΑ' ΚΑΙ 'ΑΓΝΩΣΤΑ' Το συνειδητό είναι υπεύθυνο για ένα 5-10% αποφάσεων, συμπεριφορών και αντίληψής μας, ενώ το υποσυνείδητο

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Εξαρτήσεις Τρόποι αντιμετώπισης και παρέμβασης

Εφηβεία και Εξαρτήσεις Τρόποι αντιμετώπισης και παρέμβασης Εφηβεία και Εξαρτήσεις Τρόποι αντιμετώπισης και παρέμβασης Όπως όλοι γνωρίζουμε η εφηβεία είναι η περίοδος μετάβασης από την παιδική ηλικία στην ενήλικη ζωή. Γίνονται γρήγορες αλλαγές στο σώμα και στο

Διαβάστε περισσότερα

2. Επιστημονικές προτεραιότητες και υποστηρικτικές-ενισχυτικές δράσεις

2. Επιστημονικές προτεραιότητες και υποστηρικτικές-ενισχυτικές δράσεις Περίληψη 1. Ιστορικό και σκοπός της ερευνητικής στρατηγικής Οι Νευροεκφυλιστικές Νόσοι (ND) είναι σε μεγάλο βαθμό ανίατες καταστάσεις που εξασθενούν τον ασθενή και συνδέονται στενά με την ηλικία. Μεταξύ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο ΤΥΧΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΥΧΑΙΟΤΗΤΑΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο ΤΥΧΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΥΧΑΙΟΤΗΤΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο ΤΥΧΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΥΧΑΙΟΤΗΤΑΣ 3.1 Τυχαίοι αριθμοί Στην προσομοίωση διακριτών γεγονότων γίνεται χρήση ακολουθίας τυχαίων αριθμών στις περιπτώσεις που απαιτείται η δημιουργία στοχαστικών

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας

Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας Eνότητα 1: Εισαγωγή. Θεωρία, Μέθοδοι και Δεδομένα (3/4) 2ΔΩ Διδάσκοντες: Χ. Κασίμης- Ελ. Νέλλας Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Μαθησιακοί

Διαβάστε περισσότερα

3ο Πανελλήνιο Εκπαιδευτικό Συνέδριο Ημαθίας. «Το Φως» Παναγιωτάκης Χαράλαμπος 1, Βενιώτη Ανθή 2

3ο Πανελλήνιο Εκπαιδευτικό Συνέδριο Ημαθίας. «Το Φως» Παναγιωτάκης Χαράλαμπος 1, Βενιώτη Ανθή 2 3ο Πανελλήνιο Εκπαιδευτικό Συνέδριο Ημαθίας ΠΡΑΚΤΙΚΑ «Το Φως» Παναγιωτάκης Χαράλαμπος 1, Βενιώτη Ανθή 2 1 Καθηγητής, Φυσικός, 2 ο Γενικό Λύκειο Αγ. Νικολάου Κρήτης xaralpan@gmail.com 2 Καθηγήτρια, Φυσικός,

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγικό Σχεδιασµό Πληροφοριακών Συστηµάτων

Στρατηγικό Σχεδιασµό Πληροφοριακών Συστηµάτων Μέθοδοι και Τεχνικές για τον Στρατηγικό Σχεδιασµό Πληροφοριακών Συστηµάτων (SISP) Στρατηγική και Διοίκηση Πληροφοριακών Συστηµάτων Μάθηµα 2 No 1 Δοµή της Παρουσίασης l 1. Εισαγωγή l 2. Μεθοδολογία SISP

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Θεωρία και Μεθοδολογία της Γνωσιακής Επιστήµης

Εισαγωγή στη Θεωρία και Μεθοδολογία της Γνωσιακής Επιστήµης Εισαγωγή στη Θεωρία και Μεθοδολογία της Γνωσιακής Επιστήµης Αθανάσιος Χρ. Πρωτόπαπας Σεπτέµβριος 2011 Αθανάσιος Πρωτόπαπας Πρόγραµµα µεταπτυχιακών σπουδών «ϐασική και εφαρµοσµένη γνωσιακή επιστήµη» Τµήµα

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΝΕΣ ΓΕΦΥΡΕΣ Ενώνουμε τη φωνή μας για το νερό!

ΥΔΑΤΙΝΕΣ ΓΕΦΥΡΕΣ Ενώνουμε τη φωνή μας για το νερό! ΥΔΑΤΙΝΕΣ ΓΕΦΥΡΕΣ Ενώνουμε τη φωνή μας για το νερό! Βιώσιμη διαχείριση αστικού νερού: Βασικές αρχές & καλές πρακτικές σε θέματα επικοινωνίας, διαβούλευσης, εκπαίδευσης Νερό: δημόσιο αγαθό, μοναδικός φυσικός

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141 ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΕΠΙΚΟΥΡΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 3 2. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΕΓΓΡΑΦΩ

Διαβάστε περισσότερα