Κεφάλαιο 7 ΦΥΣΙΚΟΙ ΕΧΘΡΟΙ ΤΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Κεφάλαιο 7 ΦΥΣΙΚΟΙ ΕΧΘΡΟΙ ΤΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ"

Transcript

1 Κεφάλαιο 7 ΦΥΣΙΚΟΙ ΕΧΘΡΟΙ ΤΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ Το δυναµικό για υψηλούς ρυθµούς αναπαραγωγής στα έντοµα αντισταθµίζεται συνήθως από υψηλή θνησιµότητα. Υπάρχουν δύο ευρύτερες οµάδες παραγόντων θνησιµότητας, εκείνων που συνδέονται µε φυσικά αίτια του περιβάλλοντος και εκείνων που οφείλονται στα δραστηριότητα άλλων ζωντανών οργανισµών. Στη δεύτερη οµάδα άλλα έντοµα µε τη µορφή αρπακτικών και παράσιτων είναι από τα πιο σηµαντικά. Τα έντοµα επίσης προσβάλλονται από ασθένειες που προκαλούνται από µικροοργανισµούς (παθογόνα) και σε µερικές περιπτώσεις αυτά µπορούν να διαδραµατίσουν σηµαντικό ρόλο. Όλοι αυτοί οι φυσικοί εχθροί των εντόµων παρέχουν τη δυνατότητα χειρισµών για καταπολέµηση φυτοπαρασιτικών ειδών εντόµων. Αυτό καλείται βιολογική καταπολέµηση και µελετάται σε επόµενο κεφάλαιο. 7.1 Αρπακτικά Είναι ζώα που συλλαµβάνουν τα έντοµα και τα καταναλώνουν σαν πηγή τροφής. Πολλά από αυτά είναι άλλα έντοµα (ή από άλλες οµάδες αρθρόποδων) ή και µεγαλύτερα άλλα ζώα που είτε τρέφονται αποκλειστικά µε έντοµα ή απλά τα περιλαµβάνουν στο µικτό διαιτολόγιο τoυς. Ανώτερα ζώα αρπακτικά εντόµων είναι µερικά Σπονδυλωτά, όπως πουλιά και µικρά θηλαστικά Οι κύριες οµάδες αρπακτικών εντόµων Στον Πίνακα 7 δίδονται οι κύριες οµάδες αρπακτικών εντόµων και άλλων ζώων που είναι αρπακτικά εντόµων. Αρπακτικά έντοµα υπάρχουν στις περισσότερες Τάξεις. Στον πίνακα δίδονται µόνο τα σηµαντικότερα αθροίσµατα. Αρκετές οικογένειες Κολεόπτερων είναι κατά το µεγαλύτερο ποσοστό αρπακτικές. Ανάµεσα σ αυτές τα Coccinellidae είναι ιδιαίτερα σηµαντικά εφ όσον τρέφονται µε αφίδες, κοκκοειδή κ.α., που είναι σηµαντικοί εχθροί καλλιεργούµενων φυτών. Είδη των Οικογενειών Carabidae, Staphylinidae και Cicindelidae είναι επίσης σηµαντικά αρπακτικά φυτοφάγων εντόµων εδάφους. Μερικές τάξεις εντόµων, όπως τα Νευρόπτερα, είναι αποκλειστικά αρπακτικά. Στα ίπτερα και τα Υµενόπτερα, αντίθετα, µόνο ορισµένες Οικογένειες ή είδη είναι αρπακτικά. Το ίδιο ισχύει και για τα Ηµίπτερα στα οποία τα αρπακτικά είδη περιλαµβάνονται σε µερικές οικογένειες της Υπόταξης Heteroptera. Οι αράχνες, που είναι κοντινοί συγγενείς των εντόµων, είναι αποκλειστικά αρπακτικές. Τρέφονται περισσότερο µε έντοµα που συλλαµβάνουν µε διάφορους τρόπους, όπως το µπλέξιµο στο δίκτυο που υφαίνουν. Υπάρχουν επίσης πολλά αρπακτικά ακάρεα που τρέφονται κυρίως µε άλλα ακάρεα. Σήµερα χρησιµοποιούνται είδη αρπακτικών ακάρεων για επεµβάσεις καταπολέµησης φυτοφάγων ειδών σε καλλιέργειες. Τα µόνα Σπονδυλωτά που περιλαµβάνονται στον Πίνακα 7 είναι πουλιά. ποντίκια, αρουραίοι και νυκτερίδες, καταναλώνουν πολλά έντοµα αλλά έχουν µικρή σχετικά 1

2 Πίνακας 7. Τα κύρια αθροίσµατα αρπακτικών εντόµων και η βορά τους Άθροισµα Στάδια που είναι αρπακτικά Κύρια βορά INSECTA Coleoptera Coccinellidae Carabidae Staphylinidae Cicindelidae Προνύµφες και ακµαία Προνύµφες και ακµαία Προνύµφες και ακµαία Προνύµφες και ακµαία Αφίδες, κοκκοειδή, ακάρεα ιάφορα έντοµα εδάφους ιάφορα έντοµα εδάφους ιάφορα έντοµα στην επιφάνεια του εδάφους Neuroptera Προνύµφες και ακµαία ιάφορα έντοµα Diptera Syrphidae Asilidae Hymenoptera Πολλά είδη σφηκών και µερµηγκιών Hemiptera Από διάφορες οικογένειες Μόνο προνύµφες Ακµαία, επίσης προνύµφες σε µερικές περιπτώσεις Ακµαία. Η βορά όµως δίδεται στις προνύµφες. Νύµφες και ακµαία Αφίδες ιάφορα έντοµα ιάφορα µαλακόσωµα έντοµα ARACHNIDA Araneae (Αράχνες) Νεαρά και ακµαία ιάφορα έντοµα, κυρίως ιπτάµενα ακµαία Acarina (Αρπακτικά ακάρεα) Νεαρά και ακµαία Φυτοφάγα ακάρεα VERTEBRATA Πουλιά ιάφορα έντοµα, κυρίως εδάφους σηµασία για τον έλεγχο των ζηµιογόνων ειδών. Άλλα ανώτερα ζώα, όπως σαύρες και βατράχια, µπορεί να είναι σηµαντικά αρπακτικά εντόµων σε θερµά κλίµατα Τροφικές συνήθειες των αρπακτικών εντόµων Αυτά είναι δύο κύριων τύπων, δηλαδή εκείνα που αναζητούν ενεργά και συλλαµβάνουν τη βορά τους και εκείνα που περιµένουν ακίνητα και συλλαµβάνουν τα 2

3 έντοµα που έρχονται κοντά τους. Τα πρώτα είναι συνήθως πολύ δραστήρια µε χαρακτηριστικά πόδια όπως π.χ. τα Cicindelidae των Κολεοπτέρων. Στο δεύτερο τύπο µπορεί να υπάρχουν ειδικά όργανα σύλληψης, όπως οι πρόσθιοι πόδες του Mantis religiosa, που εκτείνονται ταχύτατα. Μερικά είδη, όπως τα Coccinellidae, δεν έχουν ειδικές σωµατικές διαφοροποιήσεις επειδή η βορά τoυς είναι συνήθως ακίνητη και απλώς βόσκουν. Στον Κατάλογο του Πίνακα 7 περιλαµβάνονται παραδείγµατα εντόµων µε µασητικά στοµατικά µόρια (Κολεόπτερα) ή µυζητικά στοµατικά µόρια (Ηµίπτερα και Ακάρεα). Στα πρώτα η βορά µπορεί να µασηθεί και να κοπεί σε µικρά κοµµάτια, αλλά συχνά οι γνάθοι του εντόµου έχουν προεκταθεί σε δρεπανοειδείς κατασκευές µε οδοντώσεις στην εσωτερική πλευρά ή είναι τελείως κοίλες όπως στις προνύµφες των Νευρόπτερων. Στην πράξη τα άκρα τέτοιων γνάθων καρφώνονται µέσα στο θήραµα και αναρροφούν τα σωµατικά υγρά του αφήνοντας κενό το άδειο περίβληµα του νεκρού εντόµου. Τα αρπακτικά Ηµίπτερα και Ακάρεα τρέφονται µε τρόπο παρόµοιο µε τα φυτοφάγα συγγενή τους είδη, διατρυπώντας δηλαδή το σωµατικό τοίχωµα της βοράς τους και αναρροφώντας τα σωµατικά υγρά. Πολλά είναι αρπακτικά και σαν νεαρά στάδια και σαν ακµαία, όπως τα Νευρόπτερα και τα Coccinellidae των Κολεόπτερων. Σε άλλες οµάδες µόνο τα νεαρά στάδια ή µόνο τα ακµαία είναι αρπακτικά. Για παράδειγµα, τα ίπτερα Syrphidae είναι αρπακτικά σαν προνύµφες ενώ τα ακµαία τρέφονται κυρίως µε νέκταρ και γύρη. Αντίθετα στα ίπτερα Asilidae τα ακµαία είναι αρπακτικά ενώ οι προνύµφες των περισσότερων ειδών τρέφονται σαν σαπροφάγα µε αποσυντιθεµένους φυτικούς ιστούς Βορά Το φάσµα των ειδών εντόµων µε τα οποία τρέφονται τα αρπακτικά έντοµα δεν είναι αυστηρά καθορισµένο. Έτσι η σύνθεση της τροφής των αρπακτικών εντόµων µπορεί να ποικίλει τοπικά και χρονικά ανάλογα µε το τι είναι διαθέσιµο. Αυτό ισχύει ακόµα περισσότερο για τα Σπονδυλωτά αρπακτικά. Για πολλά πουλιά, για παράδειγµα, το µέγεθος και ο εντοπισµός των εντόµων που καταναλώνουν είναι πιο σηµαντικά από το είδος. Υπάρχουν όµως και αρπακτικά που είναι εκλεκτικά ως προς τη βορά των. Ορισµένα Coccinellidae, για παράδειγµα, καταναλώνουν µόνο συγκεκριµένα είδη αφίδων ενώ άλλα έντοµα περιορίζονται σε ένα µόνο είδος κοκκοειδών. Γενικά πάντως τα αρπακτικά έντοµα είναι πιο ελαστικά ως προς τη σύνθεση της δίαιτάς τους από τα παρασιτικά έντοµα. 7.2 Παράσιτα Τα έντοµα παράσιτα (άλλων εντόµων) είναι εκείνα των οποίων τα νεαρά στάδια τρέφονται εσωτερικά ή εξωτερικά πάνω στο σώµα άλλων εντόµων. Το έντοµο που προσβάλλεται λέγεται ξενιστής και συντηρεί την παρασιτική προνύµφη σε όλη την ανάπτυξη της. Τα έντοµα παράσιτα είναι πάντα µικρότερα από τους ξενιστές τους. Είναι µόνο ελαφρά µικρότερα αν ένα µόνο παράσιτο αναπτύσσεται µέσα σε κάθε ξενιστή αλλά 3

4 πολύ µικρότερα όταν πολλές προνύµφες του παρασίτου αναπτύσσονται µέσα σε ένα ξενιστή, πράγµα αρκετά κοινό. Το γεγονός αυτό βρίσκεται σε αντίθεση µε την περίπτωση των αρπακτικών που είναι σχεδόν πάντοτε µεγαλύτερα από τα θύµατά τους. Ένα άλλο σηµείο διαφοράς ανάµεσα στα παράσιτα και τα αρπακτικά είναι ότι χρειάζεται ένας µόνο ξενιστής για να αναπτυχθεί ένα παράσιτο ενώ το κάθε αρπακτικό καταναλώνει αρκετά έως πολλά έντοµα στη διάρκεια του βιολογικού του κύκλου. Τα παράσιτα εντόµων πάντα θανατώνουν τους ξενιστές τους µέχρι τη συµπλήρωση της ανάπτυξης τους, πράγµα που βρίσκεται σε αντίθεση µε τα έντοµα και άλλα παράσιτα ανώτερων ζώων, όπως οι ψύλλοι και οι φθείρες. Εξ αιτίας της αντίθεσης αυτής µερικοί εντοµολόγοι αποκαλούν τα έντοµα παράσιτα άλλων εντόµων παρασιτοειδή. Ο παρασιτισµός των εντόµων είναι πολύ συνηθισµένος. Τα περισσότερα έντοµα έχουν τουλάχιστον ένα και συνήθως περισσότερα είδη παρασίτων. Πάντως το ποσοστό παρασιτισµού σ ένα πληθυσµό ενός εντόµου ποικίλει ανάλογα µε τις συνθήκες Οι κύριες οµάδες παρασιτικών εντόµων Ο παρασιτικός τρόπος ζωής δεν είναι τόσο κοινός στα διάφορα αθροίσµατα των εντόµων όσο ο αρπακτικός και πρακτικά περιορίζεται στα Υµενόπτερα και τα ίπτερα. Πάντως σ αυτά τα δύο αθροίσµατα τα παρασιτικά είδη είναι πάρα πολλά. Βέβαια, επειδή συνήθως µελετώνται κατά προτεραιότητα τα είδη µε άµεση (ζηµιογόνα) οικονοµική σηµασία η γνώση των παρασιτικών εντόµων σαν σύνολο είναι µάλλον ατελής. Οι κύριες Οικογένειες των Υµενοπτέρων και των ιπτέρων που περιλαµβάνουν παρασιτικά είδη, αποκλειστικά ή στο µέγιστο µέρος τους, δίδονται στον Πίνακα 8 µαζί µε τους κύριους ξενιστές τους κατά περίπτωση Είδη και στάδια ξενιστών Τα περισσότερα παρασιτικά έντοµα προσβάλλουν ένα µικρό µόνο φάσµα ξενιστών ενώ µερικά περιορίζονται σε ένα µόνο είδος. Κατά κανόνα πάντως σε κάθε παράσιτο είναι αποδεκτά µερικά πολύ συγγενικά είδη ξενιστών. Για την εφαρµοσµένη βιολογική καταπολέµηση πάντως είναι σηµαντικό πλεονέκτηµα να υπάρχει ένα παράσιτο µε αποκλειστική δράση στο φυτοφάγο είδος που πρέπει να καταπολεµηθεί. Όλα τα παρασιτικά έντοµα είναι εξειδικευµένα ως προς το στάδιο του ξενιστή που προσβάλλουν. Έτσι µερικά είναι παράσιτα προνυµφών αποκλειστικά, ενώ άλλα περιορίζονται στο στάδιο της χρυσαλλίδας ή του ωού. Ακµαία έντοµα παρασιτίζονται σπάνια. Τα ωά του παρασίτου συχνά αποτίθενται σε ένα στάδιο του ξενιστή, αλλά η ανάπτυξη του παρασίτου συµπληρώνεται σε επόµενο στάδιο. Έτσι µερικά παράσιτα τοποθετούν τα ωά τους µέσα στο ωό του ξενιστή αλλά αυτά δεν εκκολάπτονται πριν ο ξενιστής αναπτυχθεί στο στάδιο της προνύµφης. Τα περισσότερα παράσιτα ζουν και αναπτύσσονται εσωτερικά στο σώµα του ξενιστή εντόµου. Οι προνύµφες µερικών ειδών παρασίτων, πάντως, ζουν εξωτερικά και τρέφονται µε σωµατικά υγρά που εκρέουν από 4

5 Πίνακας 8. Οι κύριες Οικογένειες παρασιτικών εντόµων και οι ξενιστές τους. Τάξη Οικογένεια Κύριοι ξενιστές HYMENOPTERA Ichneumonidae Προνύµφες Ολοµετάβολων εντόµων, ιδιαίτερα Λεπιδόπτερων και Υµενόπτερων (στη δεύτερη περίπτωση σαν υπερπαράσιτα). Braconidae Encytidae Eulophidae Aphelinidae Pteromalidae Trichogrammatidae Προνύµφες Ολοµετάβολων εντόµων, ιδιαίτερα Λεπιδόπτερων και ιπτέρων. Επίσης αφίδες. Κάµπιες και χρυσαλίδες Λεπιδόπτερων Κοκκοειδή Αφίδες, κοκκοειδή Κάµπιες και χρυσαλίδες Λεπιδόπτερων Κολεόπτερα Ωά εντόµων, διάφορων Τάξεων DIPTERA Tachinidae Κάµπιες Λεπιδόπτερων Κολεόπτερα. Μερικά Ηµίπτερα τραύµατα στο σώµα του ξενιστή. Μέσα σε ένα ξενιστή µπορεί να αναπτυχθούν µία ή περισσότερες προνύµφες παρασίτων ανάλογα µε το είδος του παρασίτου. Τα ίδια τα παράσιτα δεν είναι απρόσβλητα σε προσβολές άλλων παρασίτων. Προσβάλλονται λοιπόν από άλλα είδη εντόµων γνωστά σαν δευτερεύοντα παράσιτα ή υπερπαράσιτα. Αυτά µε τη σειρά τους µπορούν να προσβληθούν από τριτεύοντα παράσιτα κ.ο.κ. Με τον τρόπο αυτό εξασφαλίζονται οι εγγενείς έλεγχοι και τελικά η ισορροπία στη φύση. 5

6 7.2.3 Βιολογικός κύκλος ενός τυπικού παρασίτου Ο βιολογικός κύκλος ενός εντόµου παρασίτου δίδεται διαγραµµατικά στην Εικόνα 35. Τα ακµαία είναι ελεύθερης διαβίωσης. Ίσως τρέφονται µε νέκταρ, αλλά κανονικά δεν τρέφονται από τον ξενιστή. Συνήθως υπάρχουν και τα δύο φύλα, αλλά απαντάται και παρθενογένεση. Σε κάποιες περιπτώσεις τα άρρενα µπορεί να είναι πολύ λίγα ή να ελλείπουν παντελώς. Τα ωά συνήθως εισάγονται από το θήλυ παράσιτο µέσα στη σωµατική κοιλότητα του ξενιστή. Συχνά όµως τα ωά µπορεί απλώς να προσκολληθούν εξωτερικά στον ξενιστή ή και να αποτεθούν κοντά του. Η τελευταία περίπτωση συναντάται συχνά στα παρασιτικά ίπτερα. Αφού εγκατασταθεί το παράσιτο, εσωτερικά ή εξωτερικά, τρέφεται και αναπτύσσεται. Τα «µη-κρίσιµα» σωµατικά µέρη του ξενιστή καταναλώνονται πρώτα, όπως οι λιπώδεις ιστοί, ώστε αυτός να µπορεί να τρέφεται και να αναπτύσσεται. Τελικά όµως, όσο οι προνύµφες του παρασίτου πλησιάζουν στην ωρίµανση, πρακτικά όλα τα εσωτερικά συστατικά του σώµατος του ξενιστή καταναλώνονται, µε συνέπεια να αποµένει σχεδόν µόνο ο εξωσκελετός του. Αφού ωριµάσουν, οι προνύµφες πολλών παρασίτων, όπως π.χ. των Ichneumonidae, εξέρχονται από τον ξενιστή και πλέκουν µετάξινο κουκούλι δίπλα στο νεκρό πλέον ξενιστή. Εικ. 35. Ο βιολογικός κύκλος ενός παρασιτικού εντόµου Στις περιπτώσεις όπου πολλές προνύµφες του παρασίτου προσβάλλουν ένα άτοµο του ξενιστή παρατηρείται ένας µεγάλος αριθµός µικρών κουκουλιών δίπλα στο πτώµα. Άλλα παράσιτα πάλι νυµφώνονται µέσα στο νεκρό σώµα του ξενιστή, όπως π.χ. τα Chalcididae. Για να είναι βέβαιο ότι η εµφάνιση των ακµαίων του παρασίτου βρίσκεται σε συγχρονισµό µε το κατάλληλο στάδιο του ξενιστή, η εκκόλαψη των ακµαίων του παρασίτου µπορεί να καθυστερήσει κατά πολύ, ακόµα και για ολόκληρο το χειµώνα σε 6

7 ορισµένες περιπτώσεις. Μπορεί να υπάρχουν µία ή περισσότερες γενεές του παρασίτου το χρόνο ανάλογα µε το είδος. 7.3 Παθογόνα Τα έντοµα πάσχουν από ασθένειες που προκαλούνται από µικροοργανισµούς µε τρόπο παρόµοιο µε τα ανώτερα ζώα. Τέτοιες ασθένειες συχνά προκαλούν υψηλά ποσοστά θνησιµότητας στους πληθυσµούς των εντόµων. Τα αίτια των ασθενειών αυτών αναφέρονται σαν παθογόνα. Αυτά που προκαλούν ασθένειες στα έντοµα προέρχονται από τα ίδια ταξινοµικά αθροίσµατα οργανισµών που είναι υπεύθυνα για ασθένειες ανώτερων ζώων συµπεριλαµβανοµένου και του ανθρώπου. Είναι λοιπόν, βακτήρια, µύκητες ιοί και πρωτόζωα. Πάντως τα είδη των µικροοργανισµών είναι συνήθως διαφορετικά στις δύο περιπτώσεις και έτσι υπάρχει πολύ µικρός ή καθόλου κίνδυνος µόλυνσης ανώτερων ζώων από ασθένειες εντόµων. Εκτός από τους µικροοργανισµούς που αναφέρθηκαν παραπάνω, οι Νηµατώδεις που προσβάλλουν έντοµα έχουν συχνά ιδιαίτερη σηµασία. εν είναι βέβαια αληθινοί µικροοργανισµοί εφ όσον έχουν σηµαντικό µήκος, αλλά συµπεριφέρονται σαν τους µικροοργανισµούς και γι αυτό συνήθως εξετάζονται µε αυτούς. Οι ασθένειες των εντόµων έχουν µελετηθεί εκτεταµένα τα τελευταία χρόνια µε αποτέλεσµα τη δηµιουργία νέου κλάδου της επιστήµης γνωστής σαν Παθολογίας των Εντόµων. Εκτός από το προφανές ενδιαφέρον για την κατανόηση του ρόλου των ασθενειών σε σχέση µε το φυσικό έλεγχο των πληθυσµών των εντόµων, η µελέτη της παθολογίας των εντόµων έχει συντελέσει στην πρόοδο του χειρισµού εντοµοπαθογόνων µικροοργανισµών για την καταπολέµηση φυτοφάγων εντόµων. Εδώ θα αναφερθούν τα κύρια χαρακτηριστικά των ασθενειών των εντόµων και των αιτίων τους, ενώ η εφαρµογή των για βιολογική καταπολέµηση τους εντόµων θα αναφερθεί σε επόµενο κεφάλαιο. Η µελέτη των ασθενειών των εντόµων έχει ιδιαίτερη σηµασία και για τα «κατοικίδια» έντοµα, δηλαδή το µεταξοσκώληκα και τη µέλισσα. Στην πραγµατικότητα η σηµασία των ασθενειών των εντόµων έγινε κατανοητή εξ αιτίας της διατήρησης αποικιών των δύο αυτών εντόµων. Στην περίπτωση αυτή το παθογόνο είναι ο εχθρός και πρέπει να καταπολεµηθεί Απόδειξη της παθογένειας Η απλή σύνδεση ενός µικροοργανισµού µε ένα έντοµο που πεθαίνει ή είναι ήδη νεκρό δεν είναι αρκετή απόδειξη ότι το µικρόβιο αυτό είναι το αίτιο του θανάτου. Θα µπορούσε να έχει συνδεθεί µε το έντοµο αφού αυτό αποδυναµώθηκε ή θανατώθηκε από δυσµενείς περιβαλλοντικές συνθήκες. Για να αποδειχθεί λοιπόν ότι ένας µικροοργανισµός είναι πράγµατι το αίτιο της ασθένειας θα πρέπει να πληρούται το αξίωµα του Koch, που έχει εφαρµογή στη φυτοπαθολογία: - Ο ύποπτος µικροοργανισµός πρέπει να αποµονωθεί από το έντοµο µε τα συµπτώµατα της ασθένειας. 7

8 - Οι µικροοργανισµοί πρέπει να µπορούν να αναπτυχθούν σε καθαρή (τεχνητή) καλλιέργεια. - Η µόλυνση υγιών ατόµων πρέπει σταθερά να δίδει συµπτώµατα τυπικά της ασθένειας, και - Ο µικροοργανισµός πρέπει να µπορεί να αποµονωθεί από τα µολυσµένα αυτά έντοµα. Στην πράξη δεν είναι πάντα δυνατό να ακολουθηθεί όλη αυτή η σειρά των ενεργειών απόλυτα επειδή πολλοί εντοµοπαθογόνοι µικροοργανισµοί είναι δύσκολο ή αδύνατο να καλλιεργηθούν σε τεχνητά υποστρώµατα, τουλάχιστον µε την παρούσα γνώση των πραγµάτων. Σε τέτοιες περιπτώσεις ο εντοµοπαθολόγος πρέπει να είναι ικανοποιηµένος µε την ακόλουθη συνοπτική διαδικασία: Αποµόνωση του µικροοργανισµού από ασθενή έντοµα. Άµεση µόλυνση υγιών ατόµων. Παρατήρηση των συµπτωµάτων της µόλυνσης. Πάντως µ αυτή τη διαδικασία υπάρχει πάντα ο κίνδυνος να συνυπάρχουν δύο παρόµοιοι µικροοργανισµοί και να µη χωρισθούν, µε πιθανό αποτέλεσµα τη σύγχυση των παρατηρήσεων Σηµαντικές οµάδες παθογόνων µικροοργανισµών. Τα αθροίσµατα των µικροοργανισµών που περιλαµβάνουν εντοµοπαθογόνα δίδονται στον Πίνακα 9. Αυτά είναι βακτήρια, µύκητες, ιοί, πρωτόζωα και νηµατώδεις. Υπάρχουν εντοµοπαθογόνοι µικροοργανισµοί και από άλλες οµάδες αλλά δεν έχουν ιδιαίτερη σηµασία. Τα παθογόνα του ανθρώπου ανήκουν κι αυτά στις ίδιες παραπάνω οµάδες µικροοργανισµών αλλά η σχετική σηµασία των οµάδων διαφέρει. Για παράδειγµα οι ασθένειες που προκαλούνται από µύκητες είναι περισσότερο στα έντοµα από ότι γενικά στα Σπονδυλωτά. Στον Πίνακα 9 επίσης περιλαµβάνονται παραδείγµατα εντόµων και των ασθενειών τους µε σύντοµη περιγραφή των εξωτερικών συµπτωµάτων για κάθε περίπτωση. Εδώ θα πρέπει να σηµειωθεί ότι οι ασθένειες των εντόµων, όπως και των ανώτερων ζώων δεν θανατώνουν πάντα γρήγορα το ασθενές έντοµο ή δεν το θανατώνουν καθόλου. Για παράδειγµα οι προνύµφες του Popillia japonica (Scarabaeidae, Coleoptera), εχθρού των αγρωστωδών στη Β. Αµερική, που είναι µολυσµένες µε το βακτήριο Bacillus popilliae µπορούν να αναπτυχθούν και να περάσουν και από τις τρεις εκδύσεις τους πριν τελικά υποκύψουν. Στην περίπτωση του νηµατώδη που προσβάλλει το ξυλοφάγο Υµενόπτερο των κωνοφόρων Urocerus sp. (Siricidae), δεν εµφανίζεται καθόλου θνησιµότητα. Μόνο τα ακµαία θηλυκά στειρώνονται και έτσι επηρεάζεται ο πληθυσµός της επόµενης γενεάς και όχι εκείνης που προσβλήθηκε. Σε πολλά άλλα έντοµα όµως παρατηρείται υψηλή και ταχεία θνησιµότητα. Αυτό συµβαίνει ιδιαίτερα στην περίπτωση των ιώσεων των εντόµων. 8

9 Πίνακας 9. Οι κύριες οµάδες εντοµοπαθογόνων µικροοργανισµών και παραδείγµατα από κάθε οµάδα. Οµάδα Παραδείγµατα Συµπτώµατα Βακτήρια Μύκητες Ιοί Πρωτόζωα Νηµατώδεις Bacillus popilliae σε Urocerus sp. (Siricidae), Hymenoptera. Entomophthora spp. σε αφίδες Ιός της κοκκίωσης (granulosis) σε Pieris sp., Pieridae, Lepidoptera Nosema spp σε Costelytra zealandia, Scarabaeidae, Coleoptera, έντοµο εδάφους σε αγρωστώδη. Deladenus siricidicola σε Urocerus sp., Siricidae, Hymenoptera. Οι προνύµφες σταδιακά αποκτούν µια γαλακτόχρωµη εµφάνιση, γίνονται αργοκίνητες και τελικά πεθαίνουν, αλλά η δράση του µικροοργανισµού είναι αργή. Οι αφίδες είναι κολληµένες στη φυλλική επιφάνεια και περικλείονται από άλω σπορίων του µύκητα. Οι προνύµφες έχουν βρεγµένη, σκούρα εµφάνιση. Μετά το θάνατο το σώµα αποδιοργανώνεται απελευθερώνοντας υγρά µε µεγάλη συγκέντρωση σωµατίων ιού. Η αύξηση της προνύµφης επιβραδύνεται. Το σώµα αργότερα παίρνει ασύνηθες γκρίζο χρώµα µε σκούρες κηλίδες που οφείλονται σε ανάπτυξη παθογόνου στο λιπώδη ιστό. Τα ακµαία θήλεα της σφήκας αυτής στειρώνονται από συγκέντρωση νηµατωδών στις αναπτυσόµενες ωοθήκες. Τα άρρενα επίσης µολύνονται αλλά δεν στειρώνονται Οδοί εισόδου και τρόποι διάδοσης των παθογόνων Τα έντοµα κυρίως εκτίθενται σε παθογόνους µικροοργανισµούς είτε µετά από µόλυνση της εξωτερικής επιφάνειας του σώµατός του ή µετά από κατανάλωση τροφής που περιέχει τους µικροοργανισµούς. Υπάρχει επίσης η δυνατότητα να έχουν «κληρονοµήσει» µόλυνση από τους γονείς του. Στην πραγµατικότητα διακρίνονται τέσσερις κύριες οδοί εισόδου: Από το στόµα. Είναι η συνήθης οδός για τους περισσότερους ιούς, βακτήρια και πρωτόζωα. ια µέσου του ανέπαφου εξωσκελετού. Εδώ περιλαµβάνεται και είσοδος από τα αναπνευστικά τρήµατα και τις τραχείες. Είναι µια κοινή οδός για µύκητες. 9

10 Από τραύµατα, εξωτερικά ή εσωτερικά, στο τοίχωµα του πεπτικού σωλήνα. Μερικά παθογόνα έχουν αυτή µόνο την οδό εισόδου. Μπορεί πάντως να είναι σηµαντικά εφόσον οι τραυµατισµοί των εντόµων είναι αρκετά κοινοί. Από το ωό, µε αρχική προέλευση τη µητέρα. Μερικοί ιοί φαίνεται ότι περνούν από τους γονείς στους απογόνους µε τον τρόπο αυτό. Τα έντοµα που έχουν θανατωθεί από µικροοργανισµούς συνήθως αποσυντίθενται και απελευθερώνουν τα παθογόνα στο περιβάλλον όπου αυτά διασκορπίζονται από τον άνεµο, τη βροχή ή τις µετακινήσεις των ζώων, όπως άλλα έντοµα και πουλιά. Η ικανότητα ενός µικροβίου να επιβιώσει έξω από το σώµα του ξενιστή έχει σηµασία για την αξιοποίησή του για τη βιολογική καταπολέµηση εντόµων Περιβαλλοντικές συνθήκες σε σχέση µε τη µόλυνση Στις περισσότερες περιπτώσεις παθογόνων η παρουσία µολυσµατικού υλικού σε επαφή µε το έντοµο δεν είναι αρκετή από µόνη της για την ανάπτυξη της ασθένειας. Οι κατάλληλες συνθήκες περιβάλλοντος είναι επίσης απαραίτητες. Η υψηλή σχετική υγρασία είναι ιδιαίτερα σηµαντική για τους περισσότερους µύκητες. Η εξαιρετική σηµασία των περιβαλλοντικών συνθηκών για την ανάπτυξη µιας ασθένειας είναι η εξήγηση γιατί πολλές ασθένειες εντόµων απαντώνται µόνο σποραδικά και γιατί η προσπάθεια για αξιοποίησή τους στην καταπολέµηση φυτοφάγων εντόµων έχει αποδώσει σε λίγες µόνο περιπτώσεις Εξειδίκευση Τα περισσότερα εντοµοπαθογόνα είναι αρκετά εξειδικευµένα µε την έννοια ότι προσβάλλουν µόνο µια οµάδα συγγενικών ειδών εντόµων ή ακόµα µόνο ένα είδος. Μερικά πάντως έχουν ένα αρκετά ευρύ φάσµα δράσης. Πολύ λίγα από τα εντοµοπαθογόνα υπάρχει περίπτωση να έχουν σηµαντική δυσµενή επίδραση στον άνθρωπο ή άλλα ανώτερα ζώα αν χρησιµοποιηθούν στην καταπολέµηση φυτοπαράσιτων. Όµως είναι γεγονός ότι δεν έχουν ακόµα θεσµοθετηθεί γενικά αποδεκτοί κανόνες για τις δοκιµές ασφαλούς χρήσης των εντοµοπαθογόνων. Ένα έντοµο (άτοµο) µπορεί να εµφανίσει διακυµάνσεις στην ευαισθησία του όσον αφορά τη µόλυνση σε σχέση µε την αύξησή του. Για παράδειγµα οι προνύµφες των πρώτων ηλικιών είναι κατά κανόνα πιο ευπαθείς από τις προνύµφες των µεγάλων ηλικιών. Τα ακµαία έντοµα είναι συνήθως πιο ανθεκτικά αλλά µπορεί να µολυνθούν, ειδικά από βακτήρια και ιούς, και να µεταδώσουν κατόπιν την ασθένεια στα νεογνά τους. 10

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ. 9η ΙΑΛΕΞΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΓΙΑ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΙΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ. 9η ΙΑΛΕΞΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΓΙΑ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΙΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ 9η ΙΑΛΕΞΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΓΙΑ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΙΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ Ανθεκτικότητα Γενικά Η εξέλιξη των καλλιεργούµενων φυτών είναι το αποτέλεσµα φυσικής και τεχνητής επιλογής Η επιλογή για αυξηµένες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗΣ ΑΦΙΔΩΝ ΣΤΑ ΒΑΜΒΑΚΙΑ

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗΣ ΑΦΙΔΩΝ ΣΤΑ ΒΑΜΒΑΚΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗΣ ΑΦΙΔΩΝ ΣΤΑ ΒΑΜΒΑΚΙΑ ΑΦΙΔΑ ΤΟΥ ΒΑΜΒΑΚΙΟΥ Aphis gossypii (Hemiptera-Homoptera,Aphididae) Βιολογία Aphis gossypii στο βαμβάκι 2.Με την άνοδο της θερμοκρασίας και τη δράση των φυσικών

Διαβάστε περισσότερα

Ζωικοί Εχθροί Εργαστήριο

Ζωικοί Εχθροί Εργαστήριο Ελληνική ημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Ζωικοί Εχθροί Εργαστήριο Ενότητα 4: Αναπαραγωγή, ανάπτυξη & μεταμόρφωση των εντόμων Δρ Δήμητρα Ζωάκη Μαλισιόβα Καθηγήτρια Εντομολογίας 1 ΑνοιχτάΑκαδημαϊκάΜαθήματαστοΤΕΙΗπείρου

Διαβάστε περισσότερα

Οι ουσίες, με ελάχιστη τοξικότητα, που δεν δηλητηριάζουν το περιβάλλον και το πιάτο μας.

Οι ουσίες, με ελάχιστη τοξικότητα, που δεν δηλητηριάζουν το περιβάλλον και το πιάτο μας. Βιολογική Γεωργία με Φυτικά ή φυσικά εντομοκτόνα Οι ουσίες, με ελάχιστη τοξικότητα, που δεν δηλητηριάζουν το περιβάλλον και το πιάτο μας. Παρ' ότι δεν είναι και ο πλέον δόκιμος όρος (βιολογικά εντομοκτόνα),

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 Η ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ

Κεφάλαιο 1 Η ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ Κεφάλαιο 1 Η ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ 1.1 Ο άνθρωπος και τα έντοµα Από τις τρεις κύριες οµάδες ζωικών οργανισµών που προσβάλλουν γεωργικές καλλιέργειες, τα Έντοµα, τα Ακάρεα και τους Νηµατώδεις, η

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΦΥΤΑ (ΑΝΤΟΧΗ ΣΕ ΕΝΤΟΜΑ-ΙΟΥΣ)

ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΦΥΤΑ (ΑΝΤΟΧΗ ΣΕ ΕΝΤΟΜΑ-ΙΟΥΣ) ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΦΥΤΑ (ΑΝΤΟΧΗ ΣΕ ΕΝΤΟΜΑ-ΙΟΥΣ) 1 ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΜΕ ΑΝΤΟΧΗ ΣΕ ΕΝΤΟΜΑ 19 Παράγοντες που συμβάλλουν σε αύξηση των εντόμων 1. Μονοκαλλιέργειες 2. Βελτίωση με κριτήριο αποκλειστικά την

Διαβάστε περισσότερα

Ζωικοί εχθροί και ασφάλεια τροφίμων

Ζωικοί εχθροί και ασφάλεια τροφίμων Ζωικοί εχθροί και ασφάλεια τροφίμων Δημήτρης Παπαχρήστος Εργαστήριο Γεωργικής Εντομολογίας Τμήμα Εντομολογίας και Γεωργικής Ζωολογίας Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο e-mail : d.papachristos@bpi.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΟΜΟΛΟΓΙΚΟΙ ΕΧΘΡΟΙ ΒΑΜΒΑΚΟΣ

ΕΝΤΟΜΟΛΟΓΙΚΟΙ ΕΧΘΡΟΙ ΒΑΜΒΑΚΟΣ ΕΝΤΟΜΟΛΟΓΙΚΟΙ ΕΧΘΡΟΙ ΒΑΜΒΑΚΟΣ Χρήστος Γ. Αθανασίου Εργαστήριο Εντομολογίας και Γεωργικής Ζωολογίας, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΕΝΤΟΜΑ ΒΑΜΒΑΚΟΣ Κύριοι εχθροί Pectinophora gossypiella (Lepidoptera: Gelechiidae)

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη

Διαβάστε περισσότερα

ΞΕΝΑ ΕΙΔΗ: Μελέτη και Βιολογική Αντιμετώπιση της Tuta absoluta (Lepidoptera:Gelechiidae) στην Μεσόγειο

ΞΕΝΑ ΕΙΔΗ: Μελέτη και Βιολογική Αντιμετώπιση της Tuta absoluta (Lepidoptera:Gelechiidae) στην Μεσόγειο ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ:ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΤΟΜΕΑΣ: ΦΥΤΩΝ ΜΕΓΑΛΗΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΞΕΝΑ ΕΙΔΗ: Μελέτη και Βιολογική Αντιμετώπιση της Tuta absoluta

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ 1. ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ Η µέλισσα είναι έντοµο ολοµετάβολο και για την ολοκλήρωση του βιολογικού της κύκλου διέρχεται από τα στάδια του αυγού, της

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Δρ. Δημήτριος Αντωνόπουλος. Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση. econtentplus programme ΕΧΘΡΟΙ ΦΙΣΤΙΚΙΑΣ ΚΑΙ ΣΥΚΙΑΣ

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Δρ. Δημήτριος Αντωνόπουλος. Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση. econtentplus programme ΕΧΘΡΟΙ ΦΙΣΤΙΚΙΑΣ ΚΑΙ ΣΥΚΙΑΣ 1 Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση econtentplus programme 2 econteplusproject Organic.Edunet ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΕΧΘΡΩΝ ΣΕ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΦΙΣΤΙΚΙΑΣ ΚΑΙ ΣΥΚΙΑΣ PhD Γεωπονικών Επιστημών Γ.Π.Α. MSc

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Ζήτηµα 1ο Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Οι ιοί είναι :

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ζήτηµα 1ο Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Οι

Διαβάστε περισσότερα

Σενάριο 9: Ισορροπία στα Βιολογικά Συστήματα - Σχέσεις μεταξύ των οργανισμών

Σενάριο 9: Ισορροπία στα Βιολογικά Συστήματα - Σχέσεις μεταξύ των οργανισμών Σενάριο 9: Ισορροπία στα Βιολογικά Συστήματα - Σχέσεις μεταξύ των οργανισμών Φύλλο Εργασίας 1 (Εισαγωγικό) Τίτλος: Ισορροπία στα Βιολογικά Συστήματα Σχέσεις μεταξύ των οργανισμών Γνωστικό Αντικείμενο:

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 1ο

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 1ο ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 1ο ΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΑ 1. Ένας άνθρωπος μολύνεται από έναν ιό. Το παρακάτω διάγραμμα απεικονίζει τις συγκεντρώσεις των αντιγόνων και των αντισωμάτων αυτού του ανθρώπου κατά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 1ο

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 1ο ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 1ο ΟΜΑΔΑ Α 1. Ένας άνθρωπος μολύνεται από έναν ιό για πρώτη φορά. Το παρακάτω διάγραμμα απεικονίζει τις συγκεντρώσεις αντιγόνων και αντισωμάτων αυτού του ανθρώπου κατά τη διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 10 ΑΚΑΡΕΑ. 10.1 Γενικά χαρακτηριστικά. 10.2 Στοµατικά µόρια

Κεφάλαιο 10 ΑΚΑΡΕΑ. 10.1 Γενικά χαρακτηριστικά. 10.2 Στοµατικά µόρια Κεφάλαιο 10 ΑΚΑΡΕΑ Η Εντοµολογία µε τη στενή έννοια του όρου ασχολείται µόνο µε Έντοµα αλλά στην πράξη ο εντοµολόγος συνήθως θεωρείται ότι είναι γνώστης θεµάτων που σχετίζονται µε ζηµιές στα καλλιεργούµενα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΕΞΕΤΑΣΗΣ: 20/05/2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2.

Διαβάστε περισσότερα

Μικροοργανισμοί: είναι οι οργανισμοί ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ που δεν μπορούμε να Η τους ΜΙΚΡΟΒΙΑ διακρίνουμε με γυμνό μάτι (μέγεθος < 0,1 mm)

Μικροοργανισμοί: είναι οι οργανισμοί ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ που δεν μπορούμε να Η τους ΜΙΚΡΟΒΙΑ διακρίνουμε με γυμνό μάτι (μέγεθος < 0,1 mm) Μικροοργανισμοί: είναι οι οργανισμοί ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ που δεν μπορούμε να Η τους ΜΙΚΡΟΒΙΑ διακρίνουμε με γυμνό μάτι (μέγεθος < 0,1 mm) Πού και πώς ζουν 1. στο φυσικό περιβάλλον (νιτροποιητικά βακτήρια)

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. ΖΗΤΗΜΑ 1 ο

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. ΖΗΤΗΜΑ 1 ο ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΖΗΤΗΜΑ 1 ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση, η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10.

ΘΕΜΑΤΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. ΘΕΜΑΤΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ 1. Ποιος από τους παρακάτω οργανισμούς χαρακτηρίζεται ως αυτότροφος; 1. αλεπού 2. βάτραχος 3. βελανιδιά 4. ψύλλος. 2. Ποιος από τους παρακάτω παράγοντες χαρακτηρίζεται ως αβιοτικός; 1.

Διαβάστε περισσότερα

O υπονομευτής της τομάτας. Tuta absoluta. Κωνσταντίνος Β. Σίμογλου. ΔΑΟ & Κ Δράμας, Τμήμα Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου

O υπονομευτής της τομάτας. Tuta absoluta. Κωνσταντίνος Β. Σίμογλου. ΔΑΟ & Κ Δράμας, Τμήμα Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου O υπονομευτής της τομάτας Tuta absoluta Κωνσταντίνος Β. Σίμογλου ΔΑΟ & Κ Δράμας, Τμήμα Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου Δράμα, 25-10-2011 O υπονομευτής της τομάτας Tuta absoluta Βιολογικός κύκλος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΠΑΘΟΓΟΝΩΝ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΜΕ ΕΜΒΟΛΙΑ ΚΑΙ ΟΡΟΥΣ

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΠΑΘΟΓΟΝΩΝ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΜΕ ΕΜΒΟΛΙΑ ΚΑΙ ΟΡΟΥΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΠΑΘΟΓΟΝΩΝ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΜΕ ΕΜΒΟΛΙΑ ΚΑΙ ΟΡΟΥΣ ΟΝΟΜΑ:ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΕΠΙΘΕΤΟ:ΠΡΙΦΤΗ ΤΑΞΗ:Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΜΗΜΑ: 4 ΗΜ/ΝΙΑ: 11/10/2013 ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΠΑΘΟΓΟΝΟΥΣ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ Ένας μικροοργανισμός

Διαβάστε περισσότερα

2/21/2012. Εχθροί των καλλιεργειών φυτοφάγα έντομα, ακάρεα, νηματώδεις. Γ. Μπρούφας 1, Μ.Λ. Παππά 1 και Δ.Σ. Κωβαίος 2. Απόδοσ ση (Kgr / στρέμμα)

2/21/2012. Εχθροί των καλλιεργειών φυτοφάγα έντομα, ακάρεα, νηματώδεις. Γ. Μπρούφας 1, Μ.Λ. Παππά 1 και Δ.Σ. Κωβαίος 2. Απόδοσ ση (Kgr / στρέμμα) Γ.Μπρούφας 1, Μ. Παππά 1 και Δ. Κωβαίος 2 Γ. Μπρούφας 1, Μ.Λ. Παππά 1 και Δ.Σ. Κωβαίος 2 1 Εργαστήριο Γεωργικής Εντομολογίας & Ζωολογίας Τμήμα Αγροτικής Ανάπτυξης 2 Εργαστήριο Εφαρμοσμένης Ζωολογίας &

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ:

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΕΝΑ ΠΕΙΡΑΜΑ ΜΕ ΑΓΝΩΣΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ, ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ, ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΝΙΚΟΛΑΣ ΠΡΙΜΗΚΥΡΙΟΣ, ΓΕΩΠΟΝΟΣ, Δρ. ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΓΕΝΕΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

4. ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥΣ

4. ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥΣ 4.1 Ομοιόσταση 4.2 Ασθένειες 4. ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥΣ 4.3 Αμυντικοί μηχανισμοί του ανθρώπινου οργανισμού 4.4 Τρόποι ζωής και ασθένειες Μάρθα Καρβουνίδου ΠΕ1404

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2006 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2006 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2006 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη λέξη ή

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΣΤΟΥΣ ΧΩΡΟΥΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Περίληψη εισήγησης σε σεµινάριο τεχνικών ασφαλείας του ΕΛΙΝΥΑΕ ΤΖΙΝΑΣ ΘΕΟ ΩΡΟΣ ΒΙΟΛΟΓΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟΣ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΟΡΙΣΜΟΙ Βιολογικοί

Διαβάστε περισσότερα

ÃËÕÖÁÄÁ - ÅËËÇÍÉÊÏ ÓÕÃ ÑÏÍÏ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΊΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α ΘΕΜΑ Β B1.

ÃËÕÖÁÄÁ - ÅËËÇÍÉÊÏ ÓÕÃ ÑÏÍÏ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΊΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α ΘΕΜΑ Β B1. ΘΕΜΑ Α Α1. Γ Α2. Α Α3. Β Α4. Β Α5. ΘΕΜΑ Β B1. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΊΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α (Λυσοζύµη): 2, 3, 6, 7 Β (Πενικιλίνη): 1, 4, 5, 8 Β2. Το γενετικό υλικό ενός ιού µπορεί

Διαβάστε περισσότερα

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Μικροοργανισμοί Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Παθογόνοι μικροοργανισμοί Παθογόνοι μικροοργανισμοί ονομάζονται οι μικροοργανισμοί που χρησιμοποιούν τον άνθρωπο ως ξενιστή

Διαβάστε περισσότερα

4. Ως αυτότροφοι οργανισμοί χαρακτηρίζονται α. οι καταναλωτές Α τάξης. β. οι παραγωγοί. γ. οι αποικοδομητές. δ. οι καταναλωτές Β τάξης.

4. Ως αυτότροφοι οργανισμοί χαρακτηρίζονται α. οι καταναλωτές Α τάξης. β. οι παραγωγοί. γ. οι αποικοδομητές. δ. οι καταναλωτές Β τάξης. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές εξετάσεις 2015 Βιολογία Γ λυκείου γενικής παιδείας

Γενικές εξετάσεις 2015 Βιολογία Γ λυκείου γενικής παιδείας Φροντιστήρια δυαδικό 1 ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ δυαδικό Τα θέματα επεξεργάστηκαν οι καθηγητές των Φροντιστηρίων «δυαδικό» Μελλίδης Κ. Πασσιά Α. Θέμα Α Γενικές εξετάσεις 2015 Βιολογία Γ λυκείου γενικής παιδείας Να

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΡΟΣΗΜΟ ΘΑΛΗΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Α1. γ Α2. α Α3. β Α4. β Α5. δ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΡΟΣΗΜΟ ΘΑΛΗΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Α1. γ Α2. α Α3. β Α4. β Α5. δ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. α Α3. β Α4. β Α5. δ ΘΕΜΑ Β Β1. 1 Β 2 Α 3 Α 4 Β 5 Β 6 Α 7 Α 8 Β Β2. Σελ. 18 Σχολικού βιβλίου Το γενετικό

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2007 ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2007 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ:

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2007 ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2007 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2007 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ρόλος των Εντομοπαθογόνων Νηματωδών στην Προστασία του Χλοοτάπητα

Ο Ρόλος των Εντομοπαθογόνων Νηματωδών στην Προστασία του Χλοοτάπητα Ο Ρόλος των Εντομοπαθογόνων Νηματωδών στην Προστασία του Χλοοτάπητα Ο χλοοτάπητας προϋποθέτει μια σημαντική επένδυση χρόνου, χρήματος και πόρων, εκφρασμένων κυρίως σε νερό σε μια εποχή που το τελευταίο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1 ο Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής 1. γ 2. α 3. β 4. δ 5. δ Β. Ερωτήσεις σωστού - λάθους 1. Σωστό 2. Λάθος 3. Λάθος 4. Λάθος 5. Σωστό ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΓΡΑΒΙΑΣ 1998 1999 ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ «ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΚΤΟΣ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ» ΥΠΕΥΘΥΝΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΑΓΓΕΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΑΝΔΡΕΑΣ ΜΑΘΗΤΕΣ: Β Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΡΗΓΑΚΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Στόχοι του Μαθήματος

Στόχοι του Μαθήματος Γενική Εντομολογία Νικόλαος Παπαδόπουλος Καθηγητής, Εργαστήριο Εντομολογίας & Γεωργικής Ζωολογίας, Σχολή Γεωπονικών Επιστημών, Τμήμα Φυτικής Παραγωγής, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τηλ.: 24210 93285 E-mail:

Διαβάστε περισσότερα

15REQ002675036 2015-03-31

15REQ002675036 2015-03-31 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΗΜΟΣ ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ- ΜΕΝΕΜΕΝΗΣ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΟΛΕΟ ΟΜΙΑΣ-ΚΑΘΑΡΙΟΤΗΤΑΣ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΜΗΜΑ ΠΡΑΣΙΝΟΥ ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ============================ ΕΡΓΟ :

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 6 ΕΝΤΟΜΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ

Κεφάλαιο 6 ΕΝΤΟΜΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ Κεφάλαιο 6 ΕΝΤΟΜΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ Οι σχέσεις των εντόµων µε τα φυτά θα µπορούσαν να οµαδοποιηθούν σε δύο διακριτούς τύπους: Πολλά έντοµα χρησιµοποιούν φυτά σαν πηγή τροφής. Συνήθως δεν υπάρχει ωφέλεια για τα

Διαβάστε περισσότερα

Α) Να χαρακτηρίσετε µε Σ (σωστή) ή µε Λ (λάθος) κάθε µία από τις επόµενες προτάσεις

Α) Να χαρακτηρίσετε µε Σ (σωστή) ή µε Λ (λάθος) κάθε µία από τις επόµενες προτάσεις 46 Χρόνια ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΣΑΒΒΑΪ Η-ΜΑΝΩΛΑΡΑΚΗ ΠΑΓΚΡΑΤΙ : Χρυσ Σµύρνης 3 : Τηλ.: 2107601470 ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 2006 ΘΕΜΑ 1 Α) Να χαρακτηρίσετε µε Σ (σωστή) ή

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι άμεση ρύπανση?

Τι είναι άμεση ρύπανση? ΡΥΠΑΝΣΗ ΝΕΡΟΥ Τι είναι ρύπανση; Ρύπανση μπορεί να θεωρηθεί η δυσμενής μεταβολή των φυσικοχημικών ή βιολογικών συνθηκών ενός συγκεκριμένου περιβάλλοντος ή/και η βραχυπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη βλάβη στην

Διαβάστε περισσότερα

Ολοκληρωμένη Φυτοπροστασία Εργαστήριο

Ολοκληρωμένη Φυτοπροστασία Εργαστήριο Ελληνική ημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Ολοκληρωμένη Φυτοπροστασία Εργαστήριο Ενότητα 9: Βιολογικά σκευάσματα μικροοργανισμών Δρ Δήμητρα Ζωάκη Μαλισιόβα Καθηγήτρια Εντομολογίας 1 Ανοιχτά

Διαβάστε περισσότερα

1 ( ) 14 MA 2011 : : (4) 1 5. 1......... 2. ( )........ 3......... 4......... 1 4 2 5......... 1. ; 8 2. ; 3., ; 4. ph 5. ( ), 10.000 ( ), 00 ( ). 1. ( 2). N (). 7 2 4 3 2. 50.000 ( ) KJ. ( 2). ( 2). ().

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΖΩΩΝ Ι. Εργαστηριακή άσκηση: Εξάποδα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΖΩΩΝ Ι. Εργαστηριακή άσκηση: Εξάποδα Πανεπιστήμιο Πατρών Τμήμα Βιολογίας Τομέας Βιολογίας Ζώων ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΖΩΩΝ Ι Εργαστηριακή άσκηση: Εξάποδα Επιμέλεια: Σίνος Γκιώκας Πάτρα 2015 1 ΕΞΑΠΟΔΑ ΠΡΑΚΤΙΚΟΙ ΤΡΟΠΟΙ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗΣ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΤΑΞΕΩΝ ΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ).

Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ). Αθήνα, 30/5/2014 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΒΙΟΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ). Η

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 7 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 7 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 7 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό κάθε μίας από τις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2015 Β ΦΑΣΗ Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ / ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ÅÐÉËÏÃÇ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2015 Β ΦΑΣΗ Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ / ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ÅÐÉËÏÃÇ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΤΑΞΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ A Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ / ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Ηµεροµηνία: Μ. Τετάρτη 8 Απριλίου 2015 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Επιλέξτε τη σωστή απάντηση, βάζοντας σε κύκλο το αντίστοιχο γράμμα:

Επιλέξτε τη σωστή απάντηση, βάζοντας σε κύκλο το αντίστοιχο γράμμα: ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κυριακή 10 Οκτωβρίου 2010 ΘΕΜΑ 1 ο: Επιλέξτε τη σωστή απάντηση, βάζοντας σε κύκλο το αντίστοιχο γράμμα: 1. Ανήκουν στους ευκαρυωτικούς οργανισμούς Α. το τοξόπλασμα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΟΦΟΙΤΟΙ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΟΦΟΙΤΟΙ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 01-02-2015 ΑΠΟΦΟΙΤΟΙ ΘΕΜΑ 1Ο Α. Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση: (Μονάδες 10) 1. Το ινώδες είναι ένα πλέγµα πρωτεϊνικής σύστασης που: α. Η δηµιουργία του σταµατά την

Διαβάστε περισσότερα

Ζωικοί Εχθροί Εργαστήριο

Ζωικοί Εχθροί Εργαστήριο Ελληνική ημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Ζωικοί Εχθροί Εργαστήριο Ενότητα 1: Εισαγωγή Δρ Δήμητρα Ζωάκη Μαλισιόβα Καθηγήτρια Εντομολογίας 1 ΑνοιχτάΑκαδημαϊκάΜαθήματαστοΤΕΙΗπείρου Τμήμα:

Διαβάστε περισσότερα

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ Τάξη: Γ Λυκείου Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητής: Θ Ε Μ Α A 1. Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση: Α1. Η ρύθμιση της θερμοκρασίας του

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και, δίπλα, το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Κατα ολέµησηκουνου ιών

Κατα ολέµησηκουνου ιών Κατα ολέµησηκουνου ιών Κουνού ιακαιάνθρω ος: µια δύσκολη συµβίωση Α. Μιχαηλάκης Εργαστήριο Γεωργικής Εντοµολογίας, Τµήµα Εντοµολογίας και Γ. Ζωολογίας, Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο Βιολογικός κύκλος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΕΝΤΟΜΑ ΤΡΕΙΣ ΜΕΙΖΟΝΕΣ ΜΕΤΑΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΞΕΛΙΞΗ: ΦΥΛΕΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΛΥΚΥΤΤΑΡΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΕΝΤΟΜΑ ΤΡΕΙΣ ΜΕΙΖΟΝΕΣ ΜΕΤΑΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΞΕΛΙΞΗ: ΦΥΛΕΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΛΥΚΥΤΤΑΡΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΕΝΤΟΜΑ ΤΡΕΙΣ ΜΕΙΖΟΝΕΣ ΜΕΤΑΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΞΕΛΙΞΗ: ΦΥΛΕΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΛΥΚΥΤΤΑΡΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΤΗΤΑ ΕΜΦΑΝΙΖΕΙ ΙΑΒΑΘΜΙΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΗ ΜΟΝΑΧΙΚΗ ΙΑΒΙΩΣΗ ΜΕΧΡΙ ΤΗΝ ΕΥΚΟΙΝΩΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ολοκληρωμένη Φυτοπροστασία Εργαστήριο

Ολοκληρωμένη Φυτοπροστασία Εργαστήριο Ελληνική ημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Ολοκληρωμένη Φυτοπροστασία Εργαστήριο Ενότητα 2: Αρπακτικά εντόμων A Δρ Δήμητρα Ζωάκη Μαλισιόβα Καθηγήτρια Εντομολογίας 1 Ανοιχτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Α' Λυκείου Λύκειο Επισκοπής

Βιολογία Α' Λυκείου Λύκειο Επισκοπής Βιολογία Α' Λυκείου Λύκειο Επισκοπής Κεφάλαιο 12ο Αναπαραγωγή Ανάπτυξη Μαυροματάκης Γιώργος- Βιολόγος σχολική χρονιά 2011-2012 1ο Μάθημα Κεφ. 12 Οι ζωντανοί οργανισμοί, ανεξάρτητα εάν ανήκουν στα Βακτήρια,

Διαβάστε περισσότερα

Η Κ+Ν ΕΥΘΥΜΙΑΔΗ αβεε σας ενημερώνει. Έντομα εδάφους καλαμποκιού

Η Κ+Ν ΕΥΘΥΜΙΑΔΗ αβεε σας ενημερώνει. Έντομα εδάφους καλαμποκιού Η Κ+Ν ΕΥΘΥΜΙΑΔΗ αβεε σας ενημερώνει Έντομα εδάφους καλαμποκιού t ΓΝΩΡΙΖΩ t t t Αγρότιδες η Καραφατμέ η Κοφτοσκούληκα (Agotis spp) Τα τέλεια έντομα είναι νυκτόβια λεπιδόπτερα που ανήκουν σε διάφορα είδη

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1(ΥΓΕΙΑ-ΑΝΘΡΩΠΟΣ)

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1(ΥΓΕΙΑ-ΑΝΘΡΩΠΟΣ) ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1(ΥΓΕΙΑ-ΑΝΘΡΩΠΟΣ) Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση ή στη φράση που συμπληρώνει σωστά την πρόταση: 1. Οι ιοί αποτελούνται

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση βέλτιστου τρόπου εξαπόλυσης και διάθεσης φυσικών εχθρών

Έκθεση βέλτιστου τρόπου εξαπόλυσης και διάθεσης φυσικών εχθρών Έκθεση βέλτιστου τρόπου εξαπόλυσης και διάθεσης φυσικών εχθρών «ΟΡΘΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΒΙΟΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΒΙΟΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΣΕ ΥΔΡΟΠΟΝΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΜΑΤΑΣ ΚΑΙ ΜΑΡΟΥΛΙΟΥ HYDROFLIES» ΟΡΘΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Αιμορραγικός πυρετός Κριμαίας Κονγκό. Crimean Congo Hemorrhagic Fever (CCFV)

Αιμορραγικός πυρετός Κριμαίας Κονγκό. Crimean Congo Hemorrhagic Fever (CCFV) Αιμορραγικός πυρετός Κριμαίας Κονγκό Crimean Congo Hemorrhagic Fever (CCFV) Αιμορραγικός πυρετός Κριμαίας Κονγκό Λοιμώδης μεταδοτική νόσος των ζώων Οφείλεται σε ιό RNA του γένους Nairovirus της οικογένειας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΧΕΡΣΑΙΑ ΑΡΘΡΟΠΟ Α ΤΗΣ ΕΛΛΑ ΑΣ. Αναστάσιος Λεγάκις Ζωολογικό Μουσείο Πανεπιστημίου Αθηνών

ΤΑ ΧΕΡΣΑΙΑ ΑΡΘΡΟΠΟ Α ΤΗΣ ΕΛΛΑ ΑΣ. Αναστάσιος Λεγάκις Ζωολογικό Μουσείο Πανεπιστημίου Αθηνών ΤΑ ΧΕΡΣΑΙΑ ΑΡΘΡΟΠΟ Α ΤΗΣ ΕΛΛΑ ΑΣ Αναστάσιος Λεγάκις Ζωολογικό Μουσείο Πανεπιστημίου Αθηνών Πανελλήνιο Συνέδριο «Η φυσική κληρονομιά μας, αξία, προστασία», Αθήνα, 6-8.2.2009 Ποια είναι η ελληνική πανίδα;

Διαβάστε περισσότερα

Πριν τη δηµιουργία ή εγκατάσταση νέου ελαιώνα βιολογικής παραγωγής είναι απαραίτητο να µελετηθούν και συνεκτιµηθούν οι εδαφοκλιµατολογικές συνθήκες

Πριν τη δηµιουργία ή εγκατάσταση νέου ελαιώνα βιολογικής παραγωγής είναι απαραίτητο να µελετηθούν και συνεκτιµηθούν οι εδαφοκλιµατολογικές συνθήκες Πριν τη δηµιουργία ή εγκατάσταση νέου ελαιώνα βιολογικής παραγωγής είναι απαραίτητο να µελετηθούν και συνεκτιµηθούν οι εδαφοκλιµατολογικές συνθήκες της περιοχής. Τοποθεσίες µε περιορισµένη ηλιοφάνεια,

Διαβάστε περισσότερα

Νοσεμίαση των μελισσών Ανδρέας Φυλακτού Κτηνίατρος

Νοσεμίαση των μελισσών Ανδρέας Φυλακτού Κτηνίατρος Νοσεμίαση των μελισσών Ανδρέας Φυλακτού Κτηνίατρος Η Νοζεμίαση είναι παρασιτική ασθένεια των μελισσών που οφείλεται σε δύο πρωτόζωα (μικροσπορίδια) το Nosema apis και το Nosema ceranae. Το Nosema ceranae

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β) ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β) ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 1 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β) ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Α1. γ (σύφιλη) Α2. α (ερυθρός μυελός των οστών)

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Τα κύτταρα που παράγουν

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές εξετάσεις 2015. Υγιεινή και Ασφάλεια Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β

Γενικές εξετάσεις 2015. Υγιεινή και Ασφάλεια Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β Φροντιστήρια δυαδικό 1 ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ δυαδικό Γενικές εξετάσεις 2015 Υγιεινή και Ασφάλεια Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β Τα θέματα επεξεργάστηκαν οι καθηγητές των Φροντιστηρίων «δυαδικό» Μπουρδούνη Κ. ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014. ÄÉÁÍüÇÓÇ ÅÕÏÓÌÏÓ

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014. ÄÉÁÍüÇÓÇ ÅÕÏÓÌÏÓ ΤΑΞΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ A Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ / ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Ηµεροµηνία: Κυριακή 13 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2013

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2013 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό κάθε μίας από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΦΥΤΟΠΑΘΟΛΟΓΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 5 ΩΟΜΥΚΗΤΕΣ

ΓΕΝΙΚΗ ΦΥΤΟΠΑΘΟΛΟΓΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 5 ΩΟΜΥΚΗΤΕΣ ΓΕΝΙΚΗ ΦΥΤΟΠΑΘΟΛΟΓΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 5 ΩΟΜΥΚΗΤΕΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟ CHROMISTA (=STRAMENOPILA) Στο βασίλειο αυτό κατατάσσονται τα άλγη (φύκια) και οι ωομύκητες = οργανισμοί που μοιάζουν αλλά δεν είναι αληθινοί μύκητες

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Γενικής Παιδείας, Ημ/νία: 20 Μαΐου 2015. Απαντήσεις Θεμάτων

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Γενικής Παιδείας, Ημ/νία: 20 Μαΐου 2015. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Γενικής Παιδείας, Ημ/νία: 20 Μαΐου 2015 Απαντήσεις Θεμάτων ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμίας από τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΑΛΑΣΣΑ ΜΙΑ ΧΩΜΑΤΕΡΗ

Η ΘΑΛΑΣΣΑ ΜΙΑ ΧΩΜΑΤΕΡΗ Η ΘΑΛΑΣΣΑ ΜΙΑ ΧΩΜΑΤΕΡΗ Το Πρόβλημα Το περιβαλλοντικό πρόβλημα που εξετάζεται από το πρόγραμμα θάλασσα είναι ο άμεσος κίνδυνος επιβίωσης που αντιμετωπίζουν τα θαλάσσια θηλαστικά που ζουν στις ελληνικές

Διαβάστε περισσότερα

HYDROFLIES http://web.cut.ac.cy/hydroflies/

HYDROFLIES http://web.cut.ac.cy/hydroflies/ Εγχειρίδιο ζωικών και φυσικών εχθρών θερμοκηπιακών καλλιεργειών τομάτας και μαρουλιού στην Κρήτη στo πλαίσιο του ερευνητικού προγράμματος «ΟΡΘΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΒΙΟΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΒΙΟΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΣΕ ΥΔΡΟΠΟΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Σάββατο, 25 Μαΐου 2002 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ. Βιολογία

Σάββατο, 25 Μαΐου 2002 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ. Βιολογία Σάββατο, 25 Μαΐου 2002 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ Βιολογία ΘΕΜΑ 1 Στις ερωτήσεις 1 5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα του το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Ποιο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΟΠΟΙΗΣΗ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΟΠΟΙΗΣΗ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΟΠΟΙΗΣΗ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ 2 Η ΔΙAΛΕΞΗ 1. ΑΙΤΙΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ ΣΤΑ ΦΥΤΑ 2. ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ ΑΙΤΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ EΝΔΟΓΕΝΗ Ζημιές γενετικής φύσης ΕΞΩΓΕΝΗ Ζημιές που προξενούν οι: ΑΒΙΟΤΙΚΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Ζωικοί Εχθροί Θεωρία

Ζωικοί Εχθροί Θεωρία Ελληνική ημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Ζωικοί Εχθροί Θεωρία Ενότητα 1: Εισαγωγή Δρ Δήμητρα Ζωάκη Μαλισιόβα Καθηγήτρια Εντομολογίας 1 ΑνοιχτάΑκαδημαϊκάΜαθήματαστοΤΕΙΗπείρου Τμήμα: Τεχνολόγων

Διαβάστε περισσότερα

Σενάριο 10: Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος - Ο ρόλος ενέργειας

Σενάριο 10: Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος - Ο ρόλος ενέργειας Σενάριο 10: Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος - Ο ρόλος ενέργειας Φύλλο Εργασίας 1 (Εισαγωγικό) Τίτλος: Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος Ο ρόλος της ενέργειας Γνωστικό Αντικείμενο:

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2008 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2008 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2008 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΤΑΞΗΣ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΤΑΞΗΣ 2012 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΤΑΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ E-school by Agronomist.gr 2 ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΓΕΩΡΓΙΚΗ, ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΚΗ ΚΑΙ ΑΛΙΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ 3 Μελισσοκομία Ι Η μελισσοκομία αποτελεί κλάδο της

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ ΕΥΣΕΒΙΟΣ ΚΗΠΟΥΡΓΟΣ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ ΕΥΣΕΒΙΟΣ ΚΗΠΟΥΡΓΟΣ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ ΕΥΣΕΒΙΟΣ ΚΗΠΟΥΡΓΟΣ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ ΤΜΗΜΑ Γ2 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΣΤΟΛΗ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2011-2012 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Έχουν περάσει περίπου 15 χρόνια από τη δημιουργία γενετικά τροποποιημένων

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2012 ÓÕÍÅÉÑÌÏÓ. Ηµεροµηνία: Κυριακή 1 Απριλίου 2012

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2012 ÓÕÍÅÉÑÌÏÓ. Ηµεροµηνία: Κυριακή 1 Απριλίου 2012 ΤΑΞΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ A Α1-δ, Α2-δ, Α3-γ, Α4-β, Α5-δ ΘΕΜΑ B Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ / ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Ηµεροµηνία: Κυριακή 1 Απριλίου 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Β1. Οι µεταβολές της θερµοκρασίας του εξωτερικού περιβάλλοντος

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3 Παρενέργειες των φυτοφαρµάκων

Κεφάλαιο 3 Παρενέργειες των φυτοφαρµάκων Κεφάλαιο 3 Παρενέργειες των φυτοφαρµάκων 3.1. Τοξικότητα για τον άνθρωπο και τα άλλα θερµόαιµα Τα περισσότερα φυτοφάρµακα είναι από πάρα πολύ τοξικά µέχρι απλώς επικίνδυνα για τον άνθρωπο. Το γεγονός αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2.ΣΤΟΙΧΕΙΑΡΥΠΑΝΣΗΣ 2.1 ΠΑΘΟΦΟΝΟΙ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 2.1.1 ΒΑΚΤΗΡΙΑ 2.1.2 ΙΟΙ 2.1.3 ΠΡΩΤΟΖΩΑ 2.2 ΑΝΟΡΓΑΝΕΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΔΙΑΛΥΤΕΣ ΣΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγοριοποίηση μικροοργανισμών

Κατηγοριοποίηση μικροοργανισμών Κατηγοριοποίηση μικροοργανισμών 1 Μαθησιακά αποτελέσματα 1. Καταγραφή των χαρακτηριστικών των διαφόρων τύπων μικροοργανισμών 2. Κατηγοριοποίηση των μικροοργανισμών σε βακτήρια, μύκητες, πρωτόζωα, ιούς

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Aβραμίδου Δέσποινα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Aβραμίδου Δέσποινα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Επιμέλεια: Aβραμίδου Δέσποινα ΘΕΜΑ Α 1. γ 2. α 3. β 4. β 5. δ ΘΕΜΑ Β Β1. 1. Β 2. Α 3. Α 4. Β 5. Β 6. Α 7. Α 8. Β Β2. Η απάντηση βρίσκεται στη σελίδα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΘΕΜΑ Α A.1. γ Α.2. α Α.3. β Α.4. β Α.5. δ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1 ο Α. Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Οι ομοιοστατικοί

Διαβάστε περισσότερα

Ο μεταξοσκώληκας. Η εκτροφή του μεταξοσκώληκα

Ο μεταξοσκώληκας. Η εκτροφή του μεταξοσκώληκα Ο μεταξοσκώληκας Η κάμπια του Bombyx mori είναι ο πιο διαδεδομένος μεταξοσκώληκας. Ανήκει στην οικογένεια Bombycidae που μαζί με την Saturnidae είναι δύο από τις 8 οικογένειες της Τάξης των Λεπιδόπτερων

Διαβάστε περισσότερα

Προϊόντα κυψέλης και η σημασία. Αντώνιος Ε. Τσαγκαράκης Γεωπόνος Εντομολόγος, MSc, PhD Εκπαιδευτής Ι.Γ.Ε.

Προϊόντα κυψέλης και η σημασία. Αντώνιος Ε. Τσαγκαράκης Γεωπόνος Εντομολόγος, MSc, PhD Εκπαιδευτής Ι.Γ.Ε. Προϊόντα κυψέλης και η σημασία τους για την υγεία του μελισσιού Αντώνιος Ε. Τσαγκαράκης Γεωπόνος Εντομολόγος, MSc, PhD Εκπαιδευτής Ι.Γ.Ε. Κηρήθρα Επωαστικός - αποθηκευτικός χώρος εντός της κυψέλης Είναι

Διαβάστε περισσότερα

Ορθή Διαχείριση Τροφίμων. Μαριέττα Κονταρίνη Ημερίδα ΕΣΔΥ για Ασφάλεια τροφίμων 27/4/2015

Ορθή Διαχείριση Τροφίμων. Μαριέττα Κονταρίνη Ημερίδα ΕΣΔΥ για Ασφάλεια τροφίμων 27/4/2015 Ορθή Διαχείριση Τροφίμων Μαριέττα Κονταρίνη Ημερίδα ΕΣΔΥ για Ασφάλεια τροφίμων 27/4/2015 Κανόνες Ορθής Διαχείρισης των Τροφίμων Προληπτικοί κανόνες-μέτρα που απαιτούνται για να έχουμε ασφαλή τρόφιμα. Σκοπός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό κάθε μίας από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογική καταπολέμηση Πρακτικές συμβουλές

Βιολογική καταπολέμηση Πρακτικές συμβουλές Βιολογική καταπολέμηση Πρακτικές συμβουλές ρ. Παύλος Σκεντερίδης, Εντομολόγος Bio-insecta, Μονάδα Παραγωγής Ωφελίμων Εντόμων Η βιολογική καταπολέμηση τα τελευταία χρόνια σημειώνει ραγδαία εξάπλωση σε ολόκληρο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα του το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1.Τα

Διαβάστε περισσότερα