Βιολογικοί συντελεστές στην αιτιοπαθογένεια της επιθετικότητας Α. ουζένης, Κ. Βασιλοπούλου, Ζ. Τσίρκα

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Βιολογικοί συντελεστές στην αιτιοπαθογένεια της επιθετικότητας Α. ουζένης, Κ. Βασιλοπούλου, Ζ. Τσίρκα"

Transcript

1 Βιολογικοί συντελεστές στην αιτιοπαθογένεια της επιθετικότητας Α. ουζένης, Κ. Βασιλοπούλου, Ζ. Τσίρκα Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών, Αιγινήτειο Νοσοκοµείο Ανασκοπείται η ευρεία βιβλιογραφία για την επιθετικότητα. Η ευρύτητα του θέµατος θέτει εκ των προτέρων ορισµένους περιορισµούς: Αναφέρονται µόνον, χωρίς να παραγνωρίζεται η σηµασία τους, οι γεννητικοί και οι περιβαλλοντικοί παράγοντες. Περιγράφονται οι µεθοδολογικές και πρακτικές δυσκολίες των ερευνών στον τοµέα αυτόν, καθώς και οι δυσκολίες που προκύπτουν από την ασάφεια ως προς τη µέτρηση και την ταξινόµηση της επιθετικής συµπεριφοράς. Γίνεται αναφορά στο ανατοµικό υπόστρωµα που ενοχοποιείται στη βίαιη συµπεριφορά και αποτελεί το πεδίο δράσης των νευροδιαβιβαστών και των νευρορµονών. Ειδικότερα ανασκοπείται η βιβλιογραφία των νευροδιαβιβαστών που έχουν συσχετισθεί µε την επιθετικότητα, µε µόνη εξαίρεση τη βιβλιογραφία για τη σεροτονίνη, η οποία λόγω του µεγέθους της απαιτεί ξεχωριστό άρθρο. Ανασκοπείται επίσης η βιβλιογραφία των νευρορµονών (τεστοστερόνη, κορτιζόλη, βαζοπρεσσίνη), καθώς και της χοληστερόλης. Λέξεις ευρετηρίου: επιθετικότητα, νευροδιαβιβαστές, νευρορµόνες. Εισαγωγή Η έννοια της επιθετικότητας είναι ευρεία και αµφίσηµη. Ορίζεται ως µια ενεργητική πράξη ή διαδικασία που ως σκσπό έχει την κυριαρχία ή την αρχηγία ή ως η τακτική του «επιτίθεσθαι» ή του «απειλείν», είτε ως εχθρική ή βλαπτική ή καταστροφική συµπεριφορά ή στάση, ιδίως αν προξενείται από το αίσθηµα της µαταίωσης. Περιγράφει ένα ευρύ φάσµα τύπων συµπεριφοράς, τόσο στο ζωικό βασίλειο όσο και στον άνθρωπο. Για την καλύτερη κατανόηση και µελέτη της έχουν γίνει ποικίλες προσπάθειες ταξινόµησής της. Ο Moyer κατηγοριοποίησε την επιθετική συµπεριφορά των ζώων σε 8 τύπους, µε τους οποίους θα µπορούσαν να συγκριθούν και µορφές ανθρώπινης επιθετικής συµπεριφοράς (Πίνακας 1). Η ευρύτητα των ορισµών της επιθετικότητας οδήγησε τα τελευταία χρόνια στην προσπάθεια απλοποίησής της σε δύο κατηγορίες: τον παρορµητικό τύπο και τον προµελετηµένο τύπο. Η παρορµητική επιθετικότητα (impulsive ή reactive) χαρακτηρίζεται από µη προγραµµατισµένες πράξεις, αυθόρµητες στη φύση τους, που µπορούν να εµφανιστούν µετά από πρόκληση ή όχι, και που συχνά τα υποκείµενα µετά την τέλεσή τους εκφράζουν µετάνοια. Από την άλλη πλευρά, η προµελετηµένη επιθετικότητα (premeditated, predatory ή proactive) χαρακτηρίζεται από την απουσία συναισθηµατικής φόρτισης και τελείται «εν ψυχρώ».3 Σε µελέτες, λοιπόν, φαίνεται ότι οι δύο αυτές δοµές επιθετικής συµπεριφοράς είναι ανεξάρτητες και δεν περιορίζονται σε κλινικά δείγµατα, αλλά συνυπάρχουν σε διαφορετικό βαθµό σε όλα τα άτοµα. Γενετική Η επιθετική συµπεριφορά είναι οικογενής. Μονοζυγωτικοί δίδυµοι έχουν µεγαλύτερη πιθανότητα να έχουν την ίδια επιθετικότητα σε σχέση µε διζυγωτικούς, ενώ υιοθετηµένα παιδιά µοιάζουν περισσότερο όσον αφορά στην έκφραση της επιθετικότητάς τους µε τους βιολογικούς γονείς τους, παρά µε τους θετούς. Το τί κληρονοµείται είναι ασαφές, µπορεί όµως να σχετίζεται µε ορισµένα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας (traits), όπως είναι η αναζήτηση νέων εµπειριών και η αποφυγή κακού. Τα τελευταία χρόνια, µάλιστα, ανακαλύφθηκε µια σηµειακή µετάλλαξη στο γονίδιο της ΜΑΟ Α, που σχετίσθηκε µε την επιθετικότητα. 'Οµως, χρωµοσωµατικές ανωµαλίες, όπως οι ΧΥΥ, ΧΧΥ, δεν σχετίζονται µε αυξηµένη επιθετικότητα. Περιγεννητικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες Περιγεννητικοί παράγοντες φαίνεται ότι επιδρούν στο γενετικό υπόστρωµα και ότι παίζουν κάποιο ρόλο στην πιθανότητα κάποιου ατόµου να είναι επιρρεπές στη βία. Μάλιστα, υποστηρίζεται ότι είναι πιο σηµαντικοί από ό,τι οι αναπτυξιακές διαταραχές. Ανάµεσα στους

2 παράγοντες που αυξάνουν τη βίαιη συµπεριφορά είναι: η έκθεση του εµβρύου σε αλκοόλη και φάρµακα, προβλήµατα στην κύηση ή τον τοκετό, νευροκινητικά ελλείµµατα, εγκεφαλικά τραύ- µατα, εγκεφαλίτιδα ή επιληψία στα παιδιά και χρήση φαρµάκων σε κρίσιµες περιόδους ανάπτυξης (π.χ. εφηβεία). Επίσης, έχει βρεθεί ότι ενοχοποιούνται και περιβαλλοντικοί παράγοντες για την εµφάνιση βίαιης συµπεριφοράς, όπως η κακοποίηση στην παιδική ηλικία, η ύπαρξη βίαιου γονέα, γονείς µε σκληρό τρόπο διαπαιδαγώγησης, η ύπαρξη ενός αλκοολικού γονέα, η παραµέληση του παιδιού, η εκµάθηση ακραίων ανδρικών στερεότυπων µορφών συµπεριφοράς (π.χ. σε συµµορίες), ακόµα και η συνεχής παρατήρηση σκηνών βίας από το παιδί (αρχικά µεταξύ των γονέων και στη συνέχεια µεταξύ συνοµηλίκων). Οι Raine και συν. µελέτησαν το 1994,11 αν οι περιγεννητικές επιπλοκές και η πρώιµη µητρική απόρριψη προδιαθέτουν στη διάπραξη βίαιων εγκληµάτων στην ηλικία των 18 ετών. Βρήκαν, λοιπόν, ότι όσοι είχαν και τους δύο παράγοντες, δηλαδή και νευροκινητικά ελλείµµατα και ασταθές οικογενειακό περιβάλλον, είχαν πάνω από δύο φορές µεγαλύτερη συχνότητα βίαιης συµπεριφοράς σε σχέση µε αυτούς που είχαν µόνο τον έναν ή τον άλλον παράγοντα.

3 Υπάρχει κέντρο επιθετικότητας; Πειράµατα σε ζώα έχουν συνδέσει ποικίλους εγκεφαλικούς σχηµατισµούς µε διάφορους τύπους επιθετικής συµπεριφοράς. 'Ετσι, έχει βρεθεί ότι ο ερεθισµός των πλάγιων τµηµάτων του υποθαλάµου οδηγεί σε επίθεση και φόνο (προµελετηµένη βία predatory violence), του µέσου τµήµατός του σε εκδήλωση επιθετικότητας (aggressive display), ενώ του µεσοκοιλιακού τµήµατός του σε αύξηση της πιθανότητας για επιθετική συµπεριφορά µετά από ερέθισµα (irritable aggression). Επίσης, ο υποθάλαµος παίζει σηµαντικό ρόλο στην ενδοκρινική ρύθµιση. Μάλιστα, από ευρήµατα µελετών σε ανθρώπους, φαίνεται ότι η έκλυση ορµονών από τις περιοχές αυτές µπορεί να αποτελεί µέρος ενός ρυθµιστικού µηχανισµού, που ευοδώνει ή αναστέλλει την ίδια τη συµπεριφορά που προκαλείται από τις περιοχές αυτές. Σε αµφοτερόπλευρη καταστροφή της αµυγδαλής έχουµε διακοπή της ικανότητας για επιθετική συµπεριφορά ή συµπεριφορά υποταγής στα πλαίσια προκαθορισµένων κανόνων, έχουµε µείωση της εξωειδικής βίας και της βίας που προκαλείται από φόβο, ενώ η

4 επιθετικότητα µετά από ερέθισµα µπορεί να αυξηθεί. Ερεθισµός της υποφλοιώδους φαιάς ουσίας (κεντρική φαιά ουσία, πλάγια προοπτική περιοχή, γεφυρική καλύπτρα) οδηγεί σε εξωειδική επίθεση, φόνο και απειλές ανάλογα µε τα ερεθίσµατα σε κάθε περίπτωση (µεταξύ αρσενικών - intermale, µητρική maternal). Ο ιππόκαµπος φαίνεται ότι ρυθµίζει τη βία ως µέρος των διαδικασιών φυγής-µάχης (fight or flight), ενώ η γυροειδής έλικα επηρεάζει τον µετωπιαίο λοβό µε αυξηµένη διέγερση και συναίσθηµα από άλλες µεταιχµιακές δοµές. Ο ερεθισµός της γυροειδούς έλικας αυξάνει την πιθανότητα για την επιθετική συµπεριφορά µετά από ερέθισµα. Ο προµετωπιαίος φλοιός ρυθµίζει πολλές µορφές βίας, ενώ τα βασικά γάγγλια, ο θάλαµος και η παρεγκεφαλίδα παρέχουν τη διαδοχικότητα των κινήσεων (motor sequensing and procedural actions) στις βίαιες συµπεριφορές. Τα πειράµατα σε ζώα ακολουθήθηκαν από µελέτες στον άνθρωπο που προσπάθησαν να συσχετίσουν την επιθετικότητα µε συγκεκριµένες δοµές του εγκεφάλου. Από κλινικές παρατηρήσεις σε ανθρώπους και από πειράµατα σε πρωτεύοντα θηλαστικά, βρέθηκε ότι ο προµετωπιαίος φλοιός - ιδίως η κροταφοµετωπιαία περιοχή του - παίζει βασικό ρόλο στη ρύθµιση της κοινωνικής και επιθετικής συµπεριφοράς. Σε µελέτες µε ΡΕΤ σε βίαιους δολοφόνους, σε ψυχιατρικούς ασθενείς µε επιθετική συµπε ριφορά, καθώς και σε άτοµα µε διαταραχές της προσωπικότητας που εµφανίζουν επιθετική συµπεριφορά έχει βρεθεί ανώµαλη χρήση γλυκόζης στους προµετωπιαίους φλοιούς τους σε φάση ηρεµίας. Σε µελέτη, στην οποία προκλήθηκαν επιθετικές αποκρίσεις σε υγιή άτοµα σε φαντασιωσικό επίπεδο, βρέθηκε λειτουργική µείωση της δραστηριότητας στον µέσο κροταφοµετωπιαίο φλοιό. Τέλος, εκφυλιστικές ή τραυµατικές βλάβες στους µετωπιαίους λοβούς συχνά οδηγούν σε παθολογική επιθετική συµπεριφορα. Επιπλέον, µελετήθηκαν οι κλινικές και ψυχοφυσιολογικές επιπτώσεις της καταστροφής των αµυγδαλών σε δύο ασθενείς που υπέστησαν αµφοτερόπλευρη αµυγδαλεκτοµή λόγω µη θεραπεύσιµης επιθετικότητας. Μετά το χειρουργείο και οι δύο ασθενείς έδειξαν µια µείωση στα επίπεδα της αυτόνοµης διέγερσης µετά από ψυχοπιεστικό ερέθισµα και στον αριθµό των επιθετικών ξεσπασµάτων, ενώ και οι δύο εξακολούθησαν να δυσκολεύονται να ελέγξουν την επιθετικότητά τους. Τα εξηµερωτικά αποτελέσµατα που έχουν αναφερθεί µετά από αµφοτερόπλευρη καταστροφή των αµυγδαλών µπορεί να οφείλονται στην ανεπαρκή επεξεργασία από την αµυγδαλή των απειλητικών ερεθισµάτων, που φυσιολογικά θα παρήγαγαν µια απάντηση «φυγής ή µάχης». Νευροδιαβιβαστές Αµεσα συνδεδεµένη µε την έρευνα-αναζήτηση του «κέντρου επιθετικότητας» είναι η µελέτη των νευροδιαβιβαστών, οι οποίοι συνδέονται µε συγκεκριµένες ανατοµικές περιοχές. Οι περισσότεροι νευροδιαβιβαστές έχουν µελετηθεί, λαµβανοµένων υπ' όψιν των σηµερινών τεχνικών δυνατοτήτων. Πιο συγκεκριµένα, αυτοί που παρουσιάζουν µεγαλύτερο ενδιαφέρον σε σχέση µε την επιθετικότητα είναι οι ακόλουθοι: Κατεχολαµίνες: 'Ενα σύστηµα που σε πολλές µελέτες έχει εµπλακεί στην εµφάνιση της επιθετικής συµπεριφοράς είναι το κατεχολαµινεργικό σύστηµα. Η νορεπινεφρίνη (ΝΕ) εµπλέκεται σε πολλές διαφορετικές λειτουργίες, που είναι γνωστό ότι επηρεάζουν τη συµπεριφορά. Σε ανασκόπηση από τους Haller και Makara, υποστηρίζεται ότι η νορεπινεφρίνη επηρεάζει την επιθετικότητα σε τρία διαφορετικά επίπεδα: στο ορµονικό επίπεδο, στο επίπεδο του συµπαθητικού αυτόνοµου συστήµατος και στο επίπεδο του κεντρικού νευρικού συστήµατος (ΚΝΣ), µε διαφορετικούς αλλά συνεργικούς τρόπους. Οι ορµονικές κατεχολαµίνες φαίνεται ότι εµπλέκονται σε µεταβολικές προετοιµασίες για την προοπτική της µάχης. Το συµπαθητικό σύστηµα εξασφαλίζει την κατάλληλη καρδιαγγειακή αντίδραση, ενώ το κεντρικό νοραδρενεργικό σύστηµα προετοιµάζει το ζώο για την προοπτική της µάχης. 'Εµµεσες επιδράσεις στο ΚΝΣ περιλαµβάνουν την εστίαση της προσοχής προς το σχετικό ερέθισµα, τη διεύρυνση της όσφρησης (βασική πηγή πληροφοριών για το ζώο), τη µείωση της ευαισθησίας στον πόνο και τη διεύρυνση της µνήµης (µια επιθετική συνεύρεση είναι πολύ σχετική µε το µέλλον του ζώου). 'Οσον αφορά σε πιο ειδικές µε την επιθετικότητα επιδράσεις θα µπορούσε κάποιος να παρατηρήσει ότι η ήπια ενεργοποίηση του κεντρικού νοραδρενεργικού συστήµατος προκαλεί την έκλυση επιθετικής συµπεριφοράς, ενώ η έντονη ενεργοποίησή του µειώνει την ετοιµότητα για µάχη. Η διφασική αυτή επίδραση µπορεί να επιτρέπει στο ζώο να εµπλακεί ή να αποφύγει τη µάχη, ανάλογα µε την ένταση της πρόκλησης. Οι Haller και Makara παρουσιάζουν µια υπόθεση που αφορά τη σχέση των διαφορετικών νοραδρενεργικών υποδοχέων στον έλεγχο της επιθετικότητας. Φαίνεται ότι νευρώνες µε

5 µετασυναπτικούς α2 υποδοχείς είναι υπεύθυνοι για την έναρξη και τη συντήρηση της επιθετικής συµπεριφοράς, ενώ η σωστή ρύθµιση ανάλογα µε την περίπτωση φαίνεται ότι γίνεται µέσω νευρώνων µε β υποδοχείς. Το φαινόµενο αυτό µπορεί να εξαρτάται από την έκκριση της κορτικοστερόνης που επηρεάζεται από την ΝΕ. Φαίνεται ότι το σύστηµα αυτό, ενεργοποιώντας πολλούς διαφορετικούς µηχανισµούς, προετοιµάζει το ζώο µε έναν πολύπλοκο τρόπο, ώστε να ανταποκριθεί σε απαιτήσεις που του επιβάλλονται και να αντέξει τα αποτελέσµατά τους. Αποτελεί πρόκληση για τη µελλοντική έρευνα το πώς ακριβώς αυτοί οι µηχανισµοί ενεργούν συµβάλλοντας στη λειτουργικά κατάλληλη και προσαρµοστική επιθετική συµπεριφορά. Σε µελέτη των Virkunnen και συν., σε αλκοολικούς, βίαιους εγκληµατίες, εµπρηστές και υγιή άτοµα, βρέθηκε στατιστικώς σηµαντική σχέση µεταξύ των συγκεντρώσεων του οµοβανιλλικού οξέος (HVA) στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό (ΕΝΥ) και της εµφάνισης βίαιης συµπεριφοράς. Οι συγκεντρώσεις αυτές, όµως, συσχετίσθηκαν και µε τις συγκεντρώσεις του ινδολοξεικού οξέος (5-ΗΙΑΑ) στο ΕΝΥ, οπότε η σχέση του HVA µπορεί ενδεχοµένως να αµφισβητείται. Οι συγκεντρώσεις ενός µεταβολίτη των κατεχολαµινών, της µεθοξουδροξυφαινυλογλυκόλης (MHPG), έδειξαν τις ασθενέστερες συσχετίσεις µε τη βία. Παρ' όλα ταύτα, πρόσφατες µελέτες σε πιθήκους και ανθρώπους δείχνουν ότι η αυξηµένη νοραδρενεργική δραστηριότητα µπορεί να σχετίζεται µε τις ίδιες τις καταστάσεις της επιθετικότητας και της ευερεθιστότητας (state measures). Σε άλλη µελέτη, των Ger-ra και συν., που πειραµατικά προκάλεσαν επιθετική συµπεριφορά σε ανθρώπους που είχαν θετικό ή αρνητικό ιστορικό επιθετικής συµπεριφοράς, βρέθηκε στατιστικώς σηµαντική σχέση της ΝΕ του πλάσµατος µε την εκδήλωση επιθετικότητας. Βεβαίως, δεν γνωρίζουµε αν η σχέση αυτή δείχνει ότι η ΝΕ ρυθµίζει το µέτρο και την ποιότητα της επιθετικής συµπεριφοράς ή αν είναι αποτέλεσµα της συµπεριφοράς αυτής. Σεροτονίνη: Ο περισσότερο µελετηµένος διαβιβαστής σε σχέση µε την επιθετικότητα είναι η σεροτονίνη. Για την ανασκόπηση της βιβλιογραφίας της απαιτείται ξεχωριστό άρθρο. Ωστόσο, µπορούµε να αναφέρουµε ότι τα χαµηλά επίπεδα σεροτονίνης έχουν συνδεθεί µε την παρορµητική βία και την αυτοκτονία τόσο στενά, όσο ο γάµος µε την αγάπη, αν και η σχέση αυτή δεν ανευρίσκεται σε όλες τις µελέτες. Νευρορµόνες Εκτός από τους νευροδιαβιβαστές, διάφορες ορµόνες έχουν συσχετισθεί µε την επιθετική συµπεριφορά, όπως άλλωστε και µε άλλες ανθρώπινες συµπεριφορές και συµπεριφορές ζώων. Τεστοστερόνη: Η παρατήρηση ότι επιθετική συµπεριφορά απαντάται πιο συχνά στους άνδρες από ό,τι στις γυναίκες οδήγησε στη διερεύνηση της σχέσης της µε τις γεννητικές ορµόνες, ιδίως µε την τεστοστερόνη. Η διαφορά στα επίπεδα της ορµόνης αυτής αποτελεί ένα από τα πιο σταθερά ευρήµατα ανάµεσα στα δύο φύλα, ανεξαρτήτως είδους, ηλικιών, πολιτισµών και καταστάσεων. Σε τρωκτικά, η έκθεση σε ανδρογόνα νωρίς στη ζωή αυξάνει την επιθετικότητα στην ενήλικη ζωή, προδιαθέτοντάς τα σε αυτήν και αυξάνοντας τη συµπεριφορική απαντητικότητά τους µετά από χορήγηση ανδρογόνων. Σε πρωτεύοντα θηλαστικά, η επιθετική συµπεριφορά µπορεί να αυξάνεται µέσω έκθεσης σε ανδρογόνα στη µήτρα, στην πρώιµη ζωή µετά τη γέννηση και στην ενήλικη ζωή. Αυτά τα ευρήµατα υποδεικνύουν ότι τα ανδρογόνα µπορεί να επιδρούν, όσον αφορά στην επιθετικότητα, δι' αµέσων δράσεων σε εγκεφαλικές περιοχές που διευκολύνουν την επιθετική συµπεριφορά εµµέσως, διά της προκαλουµένης από ανδρογόνα διευκόλυνσης της µάθησής της. Στον άνθρωπο, η σχέση αυτή δεν είναι σαφής. Οι περισσότερες µελέτες επικεντρώνονται στις κυκλοφορούσες ορµόνες και έχουν αντιφατικά αποτελέσµατα. Μερικές µελέτες καταλήγουν σε θετική σχέση µεταξύ της κυκλοφορούσης τεστοστερόνης και της επιθετικότητας, ενώ άλλες δεν καταλήγουν σε τέτοια σχέση. Πολύ λίγες µελέτες υπάρχουν που να αφορούν στις δράσεις των πρώιµων οργανωτικών ορµονών στην ανθρώπινη επιθετικότητα. ύο µελέτες, σε άτοµα µε συγγενή υπερπλασία του φλοιού των επινεφριδίων,

6 που εκτέθηκαν σε αυξηµένα επίπεδα ανδρογόνων κατά την προγεννητική και περιγεννητική περίοδο, δεν φαίνεται να καταλήγουν σε σχέση µεταξύ τεστοστερόνης και επιθετικότητας. Επίσης, σε µελέτες που αφορούν σε παιδιά και ενήλικες, οι οποίοι εκτέθηκαν σε ασυνήθιστα επίπεδα γεννητικών ορµονών κατά την κύηση, λόγω θεραπείας της µητέρας µε φάρµακα που είχαν δράσεις στην έκφραση των χαρακτηριστικών και των δύο φύλων, δεν βρέθηκε καµµία συσχέτιση. Αντίθετα, σε µια µελέτη µε άτοµα και των δύο φύλων που έπασχαν από συγγενή υπερπλασία των επινεφριδίων, που είχαν εκτεθεί σε ανδρογόνα ενδοµητρίως, βρέθηκε ότι τα κορίτσια που έπασχαν είχαν περισσότερες πιθανότητες να εκδηλώσουν επιθετική συµπεριφορά σε σχέση µε τα αδέρφια τους. Αυτό το εύρηµα έρχεται σε συµφωνία µε άλλες µελέτες σε πιθήκους, που τα θηλυκά είχαν εκτεθεί σε ανδρογόνα κατά τη διάρκεια της ενδοµητρίου ζωής τους. Οι συγγραφείς του άρθρου καταλήγουν ότι τα ανδρογόνα µπορεί να ελέγχουν την ωρίµανση της επιθετικής συµπεριφοράς, όπως οι ορµόνες ελέγχουν την ανάπτυξη των φυσικών χαρακτηριστικών. Στη συνέχεια, εξηγούν τα ευρήµατά τους, προτείνοντας την άποψη ότι η επιθετική συµπεριφορά µπορεί να µεγεθύνεται από την παρουσία των ανδρογόνων σε διάφορα χρονικά σηµεία, υποδεικνύοντας ότι υπάρχουν δύο ευαίσθητες περίοδοι για την ανάπτυξη επιθετικότητας (πρώιµα στην ανάπτυξη και κατά την εφηβεία). Επιπλέον, πιθανολογούν ότι οι πρώιµες ορµόνες µπορεί να ελέγχουν τις επιδράσεις των κοινωνικών επιρροών έτσι, ώστε τα άτοµα που εκτίθενται σε υψηλά επίπεδα ανδρογόνων νωρίς στην ανάπτυξη να έχουν περισσότερες πιθανότητες να µάθουν να συµπεριφέρονται επιθετικά, σε σύγκριση µε αυτούς που δεν έχουν εκτεθεί σε αυτά. Μάλιστα, φαίνεται ότι η µάθηση της συµπεριφοράς αυτής διατηρείται και µετά την επιστροφή των επιπέδων των ανδρογόνων στο φυσιολογικό. Οι Cologer-Cliftord και συν. υποστηρίζουν ότι η τεστοστερόνη και τα οιστρογόνα µπορούν να επηρεάσουν τη σεροτονινεργική δραστηριότητα σε ό,τι αφορά στην επιθετικότητα. Η επιρροή αυτή αφορά τους 5-ΗΤ 1A και τους 5-ΗΤ 1Β υποδοχείς. Οι αγωνιστές αυτών των υποδοχέων έχουν την ικανότητα να µειώνουν την επιθετικότητα. Με τις µελέτες τους σε ζώα, υποστήριξαν ότι αυτή η ικανότητά τους µπορεί να τροποποιηθεί από τους ανδρογονικούς και οιστρογονικούς µεταβολίτες της τεστοστερόνης. Τα πειράµατα αυτά έγιναν σε ζώα και, προφανώς, για να αναχθούν στον άνθρωπο θα πρέπει να πραγµατοποιηθούν περαιτέρω έρευνες. Κορτιζόλη: Ο υποθαλαµο-υποφυσιο-επινεφριδιακός άξονας (ΗΡΑ) έχει διερευνηθεί ως προς την επιθετικότητα και όσον αφορά στα κορτικοστεροειδή. 'Οσον αφορά στην κορτικοστερόνη, βρέθηκε ότι ασκεί οξεία ευοδωτική δράση στην επιθετική συµπεριφορά ποντικών. Η παραγωγή της στα ποντίκια φθάνει στο ζενίθ της στην αρχή της σκοτεινής περιόδου (νύχτα), µία περίοδο στην οποία παρατηρείται αύξηση της επιθετικότητάς τους. Στην περίοδο του φωτός, έχουν χαµηλά επίπεδα κορτικοστερόνης και χαµηλά επίπεδα επιθετικότητας. Ο αποκλεισµός των υποδοχέων των αλατοκορτικοειδών µε σπειρονολακτόνη κατά τη σκοτεινή περίοδο, οδήγησε σε θεαµατική µείωση της επιθετικότητας, ιδίως της χωροκτητικής (territorial) επιθετικότητας. Επίσης, έχει βρεθεί ότι ο ήπιος ερεθισµός της υποθαλαµικής επιθετικής περιοχής παράγει επίπεδα κορτικοτροπίνης καικορτικοστερόνης που ανευρίσκονται σε καταστάσεις stress, γεγονός που είναι αποτέλεσµα του ερεθισµού και όχι του stress της µάχης. Η επιθετικότητα στους ανθρώπους έχει συσχετισθεί αρνητικά µε την κορτιζόλη του πλάσµατος, την κορτιζόλη ούρων και τις απαντήσεις της κορτιζόλης µετά από φόρτιση µε γλυκόζη. Επιπλέον, βρέθηκε αρνητική σχέση της κορτιζόλης µε την επιθετικότητα και σε παιδιά µε διαταραχές της συµπεριφοράς. Μάλιστα, υποστηρίζεται ότι οι διακυµάνσεις της κορτιζόλης κατά τη διάρκεια της ηµέρας µπορεί να είναι πιο ενδεικτικές από τις απόλυτες τιµές της. Ο Scerbo επίσης υποστήριξε ότι η κορτιζόλη µπορεί να τροποποιεί και τη σχέση της επιθετικότητας µε την τεστοστερόνη. Βαζοπρεσσίνη (AVP): Η βασοπρεσσίνη συντίθεται στον υποθάλαµο, στον επικλινή πυρήνα και στον υποµέλανα τόπο. Από τον υποθάλαµο βασοπρεσσινικά κύτταρα προβάλλουν σε κοντινούς σχηµατισµούς προς το κοιλιακό σύστηµα και σε δοµές του προσθίου εγκεφάλου, του µεταιχµιακού συστήµατος και του στελέχους. Συνεπώς, η AVP µπορεί να εισέλθει στο ΕΝΥ είτε από απελευθέρωσή της στο κοιλιακό σύστηµα είτε από διάχυση από τις

7 διασυναπτικές περιοχές. Ο αιµατεγκεφαλικός φραγµός εµποδίζει την προς τα πίσω διάχυσή της στο ελάχιστο. Εκτός ΚΝΣ, η AVP έχει αντιδιουρητική δράση, ενώ η κεντρική AVP δεν επηρεάζεται από ερεθίσµατα που επηρεάζουν αυτήν του πλάσµατος. Στα ινδικά χοιρίδια ανευρίσκεται αυξηµένη βασοπρεσσίνη, όταν υπάρχει επιθετικότητα και το αντίθετο. Αν τους χορηγηθεί εξωγενώς AVP, µε έγχυση στις κοιλίες, προκαλείται επιθετικότητα και αν τους χορηγηθεί ανταγωνιστής της AVP, τότε έχουµε αναστολή της επιθετικότητας. Οι Coccaro και συν.49 βρήκαν ότι η κεντρική AVP µπορεί να παίζει κάποιο ρόλο στην ευόδωση της επιθετικής συµπεριφοράς σε άτοµα µε διαταραχές της προσωπικότητας. Οι συγκεντρώσεις της στο ΕΝΥ ήταν αυξηµένες σε άτοµα µε ιστορικό επιθετικότητας, ιδίως σε άνδρες. Επίσης, συσχετίσθηκε µε επιθετική συµπεριφορά κατά προσώπων και η σχέση αυτή ήταν πολύ πιο δυνατή ανάµεσα σε άνδρες από ό,τι σε γυναίκες. Καταλήγουν, λοιπόν, ότι η AVP µπορεί να παίζει κάποιο ρόλο στην εµφάνιση της επιθετικότητας και πιθανώς να υπάρχει νόηµα στη λογική της ανάπτυξης ανταγωνιστών της AVP για ανθρώπινη χρήση. Χοληστερόλη Η χοληστερόλη είναι περισσότερο γνωστή για την αιτιολογική επιρροή της στις καρδιαγγειακές νόσους. 'Οµως, η χοληστερόλη του ορού παίζει και κάποιο ρόλο σε αρκετές ψυχολογικές διαδικασίες, όπως στο συναίσθηµα, στις γνωσίες και στη συµπεριφορά. 'Εχει συσχετισθεί µε την επιθετικότητα στους ανθρώπους και σε άλλα θηλαστικά. Μια µελέτη µε µετα-ανάλυση ανέδειξε ότι η θεραπεία των καρδιοπαθών µε αντιλιπιδικά φάρµακα και αλλαγές στη δίαιτά τους είχε ως αποτέλεσµα τη µείωση της χοληστερόλης του ορού κατά % και λιγότερους θανάτους από καρδιαγγειακές νόσους. Παράλληλα, όµως, παρατηρήθηκαν περισσότεροι θάνατοι από ατυχήµατα, αυτοκτονίες και βία, δηλαδή µε τη µείωση των καρδιαγγειακών θανάτων είχαµε αύξηση των βίαιων θανάτων. Οι µελέτες λιπιδίων σε βίαιους εγκληµατίες, οι πρωτοπαθείς προσπάθειες για µείωση της χοληστερόλης και οι πειραµατικές διαιτητικές ρυθµίσεις σε θηλαστικά, εκτός του ανθρώπου, όλα δείχνουν σηµαντική αρνητική σχέση µεταξύ της αύξησης της χοληστερόλης του ορού και της επιθετικότητας. Αντίθετα, µια θετική αλλά µη σταθερή σχέση της αύξησης της χοληστερόλης του ορού και της λεκτικής επιθετικότητας έχει αναφερθεί σε αρκετές µελέτες και συχνά θεωρείται ως νευροφυσιολογική απάντηση σε οξύ ή χρόνιο stress. Οι Kaplan και συν. βρήκαν ότι πίθηκοι που τρέφονταν µε δίαιτα πτωχή σε λίπος και χοληστερόλη ήταν πιο επιθετικοί. Οι συγγραφείς ισχυρίζονται ότι µειώνοντας τη χοληστερόλη στη δίαιτα έχουµε ως αποτέλεσµα τη µείωση της χοληστερόλης του ορού και της χοληστερόλης των µεµβρανών, που µε τη σειρά της προκαλεί µείωση της σεροτονινεργικής δραστηριότητας. Η επιθετικότητα έχει συνδεθεί όπως είδαµε µε τα χαµηλά επίπεδα σεροτονινεργικής δραστηριότητας στο κεντρικό νευρικό σύστηµα. Η υπόθεση της χοληστερόλης και της σεροτονίνης του ΚαρΙαη, σύµφωνα µε τον Hillbrand, έχει τόσο βιολογικό όσο και εξελικτικό νόηµα. Στον πρωτόγονο άνθρωπο, η έλλειψη τροφής, υποστηρίζει, µπορεί να είχε προκαλέσει χαµηλά επίπεδα χοληστερόλης στο αίµα και µειωµένη σεροτονινεργική δραστηριότητα, που µε τη σειρά της να προκάλεσε µια προσαρµοστική αύξηση επιθετικών και επικίνδυνων συµπεριφορών, όπως το κυνήγι. Παρ' όλα ταύτα, άλλες έρευνες δεν βρίσκουν σηµαντική σχέση µεταξύ χοληστερόλης και βίας έτσι, για την εγκυρότητα της ανωτέρω υποθέσεως θα χρειασθούν εντατικοί πειραµατισµοί, που θα µπορούσαν να οδηγήσουν στην ανάπτυξη «αντιεπιθετικών» φαρµάκων». Επίλογος Συµπεράσµατα Η επιθετική συµπεριφορά φαίνεται να έχει ένα γενετικό υπόστρωµα, στο οποίο επιδρούν περιγεννητικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες. Επίσης, υπάρχει ένα ανατοµικό υπόστρωµα, στο οποίο φαίνεται ότι επιδρούν διάφορες ουσίες, τόσο νευροδιαβιβαστικές όσο και ορµονικές. Ο ακριβής µηχανισµός, µε τον οποίο γίνονται όλες αυτές οι αλληλεπιδράσεις, όπως είναι φανερό, δεν είναι ακόµη γνωστός. Καθώς η Ψυχιατρική µε την εξέλιξή της τείνει να καταρρίψει τον διαχωρισµό της κατάστασης και του χαρακτηριστικού (state - trait ), καταδεικνύοντας τη δυναµική σχέση και αλληλεπίδραση του βιολογικού υποστρώµατος του ατόµου µε τις περιβαλλοντικές επιδράσεις, µια συνολική θεώρηση του φαινοµένου της βίας µπορεί να είναι εφικτή.

8 Παρά τις εντατικές ερευνητικές προσπάθειες, υπάρχουν προς το παρόν µόνον ενδείξεις για τον τρόπο µε τον οποίο εκδηλώνεται η επιθετική συµπεριφορά, καθώς υπάρχουν βασικοί περιορισµοί στην προσέγγιση του θέµατος, όπως το θέµα της ταξινόµησης της επιθετικής συµπεριφοράς ή των κριτηρίων µέτρησής της. Οι πειραµατισµοί στα ζώα παρέχουν σηµαντική βοήθεια προς αυτή την κατεύθυνση, όµως δεν φαίνεται να επαρκούν, καθώς τα ευρήµατα που προκύπτουν πρέπει να αναχθούν και στον άνθρωπο. Οα πρέπει, επίσης, να διερευνηθεί ο τρόπος µε τον οποίο η ίδια η βία επιφέρει περαιτέρω βία, καθώς ένας από τους ισχυρότερους προβλεπτικούς παράγοντες είναι το ιστορικό βίαιων συµπεριφορών. Επιπροσθέτως, σε περιπτώσεις δολοφονιών - αυτοκτονιών, φαίνεται να υπάρχει ένας σύνδεσµος ανάµεσα στη βίαιη συµπεριφορά και την αυτοκτονία που αξίζει περαιτέρω διερευνήσεως. Εν κατακλείδι, οι περισσότερες ανθρώπινες µελέτες περιλαµβάνουν άτοµα µε ψυχικές διαταραχές και τελευταίως µόνο συµµετέχουν στις έρευνες φυσιολογικά άτοµα, στα οποία προκαλούνται επιθετικές απαντήσεις σε διάφορα ερεθίσµατα. Μια τέτοια προσέγγιση της µελέτης της επιθετικότητας µπορεί να δώσει περισσότερες απαντήσεις επί του θέµατος.

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού Το μαιτεχμιακό σύστημα συνδέεται με τμήματα του μετωπιαίου κι κροταφικού λοβού ( τμήματα των εγκεφαλικών ημισφαιρίων,ονομασμένα σύμφωνα με το κρανιακό οστό που τα καλύπτει). Το ίδιο σχετίζεται με τον έλεγχο

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Γ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Γ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Γ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ Ορίζουμε ως διαβιβαστή μια ουσία που απελευθερώνεται από έναν νευρώνα σε μια σύναψη και που επηρεάζει ένα άλλο κύτταρο, είτε έναν νευρώνα είτε ένα κύτταρο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ

ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Το στρες Πρώτη νευροενδοκρινολογική απάντηση Δεύτερη νευροενδοεκρινολογική απάντηση Ο υποθάλαμος Κορτιζόλη

Διαβάστε περισσότερα

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Κατανάλωση οινοπνευματωδών στους Έλληνες μαθητές (2011) Στην Ελλάδα, τα αγόρια

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος

Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος του Θήλεος ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Προσοχή: Οι παρουσιάσεις μαθημάτων αποτελούν βοήθημα παρακολούθησης των παραδόσεων

Διαβάστε περισσότερα

Επικινδυνότητακαι. και Ψυχικές ιαταραχές. Α. ουζένης Επίκουρος Καθηγητής Ψυχιατροδικαστικής Αθηνών Β Ψυχιατρική Κλινική, Αττικο Νοσοκοµείο

Επικινδυνότητακαι. και Ψυχικές ιαταραχές. Α. ουζένης Επίκουρος Καθηγητής Ψυχιατροδικαστικής Αθηνών Β Ψυχιατρική Κλινική, Αττικο Νοσοκοµείο Επικινδυνότητακαι και Ψυχικές ιαταραχές Α. ουζένης Επίκουρος Καθηγητής Ψυχιατροδικαστικής Ιατρική Σχολή Παν/µιου Αθηνών Β Ψυχιατρική Κλινική, Αττικο Νοσοκοµείο Ποιόςείναι είναιεπικίνδυνος; Κοινωνικοδηµογραφικά

Διαβάστε περισσότερα

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ 11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ Στον ανθρώπινο οργανισμό υπάρχουν δύο είδη αδένων, οι εξωκρινείς και οι ενδοκρινείς. Οι εξωκρινείς (ιδρωτοποιοί αδένες, σμηγματογόνοι αδένες κ.ά.) εκκρίνουν το προϊόν τους στην επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

Αυτισμός - Νοητική υστέρηση

Αυτισμός - Νοητική υστέρηση Αυτισμός - Νοητική υστέρηση Τζένη Σουμάκη Παιδοψυχίατρος Ψυχαναλύτρια Επιστημονικά Υπεύθυνη Κέντρου Διατροφικών Διαταραχών ΑΝΑΣΑ Γρ. Ελληνικής Εταιρίας Ψυχαναλυτικής Ψυχοθεραπείας Μέλος Δ.Σ. Ελληνικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΣΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. Πόλη Ημερομηνία Ώρα Αίθουσα. Ναύπακτος 9 Μαρτίου 2013 6 μμ Παπαχαραλάμπειος

ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΣΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. Πόλη Ημερομηνία Ώρα Αίθουσα. Ναύπακτος 9 Μαρτίου 2013 6 μμ Παπαχαραλάμπειος ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΣΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ Πόλη Ημερομηνία Ώρα Αίθουσα Ναύπακτος 9 Μαρτίου 2013 6 μμ Παπαχαραλάμπειος ΤΙΤΛΟΣ: Η Σημασία του στρες και του ύπνου στη ζωή του/της

Διαβάστε περισσότερα

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες στην επικοινωνία, κοινωνικότητα και συμπεριφορά, καθώς

Διαβάστε περισσότερα

Πάντως η λήψη τροφής ρυθµίζεται από το νευρικό σύστηµα µε συνεργασία δύο κέντρων.

Πάντως η λήψη τροφής ρυθµίζεται από το νευρικό σύστηµα µε συνεργασία δύο κέντρων. ΛΗΨΗ ΤΗΣ ΤΡΟΦΗΣ H ανάγκη για λήψη τροφής, που ικανοποιείται µόνο µε σιτισµό, και προέρχεται από διέγερση του κέντρου θρέψης, αποτελεί το αίσθηµα της πείνας (hunger), ενώ η επιθυµία για λήψη ειδικής τροφής,

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

ANTIKOIΝΩΝΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ KAI TΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ

ANTIKOIΝΩΝΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ KAI TΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ANTIKOIΝΩΝΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ KAI TΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΔΙΑΓΩΓΗΣ ΟΡΙΣΜΟΣ: Σύμφωνα με το Διαγνωστικό και στατιστικό εγχειρίδιο για τις ψυχικές νόσους DSM-IV,το κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής (ΔΠΤ) Αγγελίνα Κατριβάνου

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής (ΔΠΤ) Αγγελίνα Κατριβάνου Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής (ΔΠΤ) Αγγελίνα Κατριβάνου Απαρτιωμένη Διδασκαλία Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής (ΔΠΤ) Ψυχογενής Ανορεξία (ΨΑ) Ψυχογενής Βουλιμία (ΨΒ) Επεισοδιακή Υπερφαγία (ΕΥ) 15% ΨΑ ΨΒ 1 % ΨΒ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Η αυτοκτονική συµπεριφορά ορίζεται ως η συµπεριφορά, κατά την οποία το άτοµο θέλει να κάνει κακό στον εαυτό του µε σκοπό να δώσει ένα τέλος στη ζωή του. ιαχωρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Εγκέφαλος και Εγκληματικότητα. Εβελίνα Μαρκοπούλου Γιάννος Παναγιώτου

Εγκέφαλος και Εγκληματικότητα. Εβελίνα Μαρκοπούλου Γιάννος Παναγιώτου Εγκέφαλος και Εγκληματικότητα Εβελίνα Μαρκοπούλου Γιάννος Παναγιώτου Γ3 Γιατί κάποιοι άνθρωποι είναι ποιο βίαιοι από κάποιους άλλους και πως εξηγείται αυτό βιολογικά; Βασικές έννοιες Αλληλόμορφα ενός γονιδίου:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Εγκέφαλος Μεγάλη αιµάτωση, πολύ σηµαντική για την λειτουργία του Επικοινωνία µε το περιβάλλον Χρησιµοποιεί το 20% του Ο 2 και ως πηγή ενέργειας γλυκόζη Στις χειρουργικές επεµβάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΜΟΝΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΑΘΛΗΣΗ

ΟΡΜΟΝΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΑΘΛΗΣΗ ΟΡΜΟΝΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΑΘΛΗΣΗ Βασίλης Μούγιος, PhD ΤΕΦΑΑ ΑΠΘ http://users.auth.gr/mougios Παράγοντες που επηρεάζουν τις ορµονικές αποκρίσεις στην άσκηση Τύπος άσκησης Οξεία Χρόνια Προσαρµογές Αντοχής/δυναµική/αερόβια

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία.

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Παχυσαρκία είναι η παθολογική αύξηση του βάρους του σώματος, που οφείλεται σε υπερβολική συσσώρευση λίπους στον οργανισμό. Παρατηρείται γενικά

Διαβάστε περισσότερα

Αυτοκαταστροφικότητα και βίαιη συμπεριφορά

Αυτοκαταστροφικότητα και βίαιη συμπεριφορά Αυτοκαταστροφικότητα και βίαιη συμπεριφορά Αλεξάνδρα Θεοδωροπούλου Απαρτιωμένη Διδασκαλία Αυτοκαταστροφικότητα Θεωρείται ως μια διαταραγμένη ανθρώπινη συμπεριφορά που σε μεγάλο βαθμό σχετίζεται με ανοιχτή

Διαβάστε περισσότερα

Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια

Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια 39 αμινοξέα Μ.Β. 4500 προοπιομελανοκορτίνη(pomc) 1. κορτικοτροπίνη (ACTH), 2. β λιποτροφίνη (β LPH), 3. γ λιποτροφίνη (γ LPH),

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ 1.1. Εισαγωγή Ο ζωντανός οργανισµός έχει την ικανότητα να αντιδρά σε µεταβολές που συµβαίνουν στο περιβάλλον και στο εσωτερικό του. Οι µεταβολές αυτές ονοµάζονται

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ. Ευανθία Σούμπαση. Απαρτιωμένη Διδασκαλία

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ. Ευανθία Σούμπαση. Απαρτιωμένη Διδασκαλία Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ Ευανθία Σούμπαση Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΠΕΔΙΟ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Η επιστήμη που ασχολείται με τον προσδιορισμό της λειτουργικής κατάστασης του εγκεφάλου

Διαβάστε περισσότερα

AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΑΣΘΜΑΤΟΣ & ΚΥΗΣΗΣ

AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΑΣΘΜΑΤΟΣ & ΚΥΗΣΗΣ AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ Το άσθμα είναι ένα από τις πιο συχνές νόσους που περιπλέκει την εγκυμοσύνη. Πρόσφατες μελέτες δείχνουν πως περίπου 8-10% των εγκύων έχουν άσθμα και μπορεί να επηρεάσει την εγκυμοσύνη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΘΕΟΦΙΛΟΣ ΚΩΛΕΤΤΗΣ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΠΑΛΟΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΠΑΛΤΟΓΙΑΝΝΗΣ ΗΜΗΤΡΙΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙ ΗΣ ΜΑΡΙΑ ΑΓΓΕΛΑΚΗ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΒΛΑΧΟΣ ΑΓΑΘΟΚΛΕΙΑ ΜΗΤΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Κώστας Νικολάου ψυχίατρος Παρουσίαση βασισμένη στο: BPSD Educational Pack, International Psychogeriatric Association (IPA) 2002 Τα Συμπεριφορικά και Ψυχολογικά συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά. Πειράματα έδειξαν ότι εκείνα τα νεογέννητα που είχαν περισσότερα χάδια, αναπτύσσονταν και μάθαιναν γρηγορότερα.

Γενικά. Πειράματα έδειξαν ότι εκείνα τα νεογέννητα που είχαν περισσότερα χάδια, αναπτύσσονταν και μάθαιναν γρηγορότερα. Stress και Δέρμα Γενικά Το δέρμα, ως όργανο αισθητήριο της αφής, θερμοκρασίας, πόνου, ερωτογόνος ζώνης, έχει μεγάλη σημασία σε όλες τις ηλικίες. Είναι όργανο συναισθηματικής έκφρασης και τόπος αποφόρτισης

Διαβάστε περισσότερα

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΓΕΩΡΓΙΛΑ ΕΛΕΝΗ Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Διάγνωση: είναι η πολύπλοκη διαδικασία αναγνώρισης και ταυτοποίησης μιας διαταραχής που γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΝΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ KAI ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Νικόλαος Χ. Σύρμος ANAΠΑΡΑΓΩΓΗ Ο άνθρωπος αναπαράγεται με αμφιγονική αναπαραγωγή. Δύο γαμετικά κύτταρα,το ωάριο (θηλυκό)

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα

Στα πτηνά το φύλο «καθορίζεται από τη μητέρα». Αυτό γιατί, το αρσενικό άτομο φέρει τα χρωμοσώματα ZZ ενώ το θηλυκό τα ZW. Έτσι εναπόκειται στο που θα

Στα πτηνά το φύλο «καθορίζεται από τη μητέρα». Αυτό γιατί, το αρσενικό άτομο φέρει τα χρωμοσώματα ZZ ενώ το θηλυκό τα ZW. Έτσι εναπόκειται στο που θα 1 Όπως όλοι γνωρίζουμε κάθε ζωντανός οργανισμός αποτελείται από κύτταρα. Μέσα στον πυρήνα των κυττάρων υπάρχουν τα χρωμοσώματα, τα οποία αποτελούν to γενετικό υλικό (DNA). Στα χρωμοσώματα αυτά βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ: ΕΓΓΕΝΗΣ Η ΕΠΙΚΤΗΤΗ; Η επιθετικότητα είναι η πιο κοινή συναισθηματική αντίδραση του νηπίου. Διαφορετικές απόψεις έχουν διατυπωθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Είναι συχνός ο καρκίνος του προστάτη; Ποιοί παράγοντες κινδύνου σχετίζονται με τον καρκίνο του προστάτη ;

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Είναι συχνός ο καρκίνος του προστάτη; Ποιοί παράγοντες κινδύνου σχετίζονται με τον καρκίνο του προστάτη ; ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Είναι συχνός ο καρκίνος του προστάτη; Πρόκειται για το συχνότερο καρκίνο και τη δεύτερη αιτία θανάτου από καρκίνο στους άνδρες. Η συχνότητά του αυξάνει με την αύξηση της ηλικίας και το

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ. ΚΕ 0918 «Βιοχημική Αξιολόγηση Αθλητών»

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ. ΚΕ 0918 «Βιοχημική Αξιολόγηση Αθλητών» ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΚΕ 0918 «Βιοχημική Αξιολόγηση Αθλητών»

Διαβάστε περισσότερα

Λειτουργίες μαστού. Σύνθεση γάλακτος Έκκριση γάλακτος ΑΔΑΜΙΔΗΣ Δ. "ΜΙΛΕΝΑ ΡΟΥΖΚΟΒΑ 2014"

Λειτουργίες μαστού. Σύνθεση γάλακτος Έκκριση γάλακτος ΑΔΑΜΙΔΗΣ Δ. ΜΙΛΕΝΑ ΡΟΥΖΚΟΒΑ 2014 Λειτουργίες μαστού Σύνθεση γάλακτος Έκκριση γάλακτος Στάδια Ανάπτυξης Μαστού εφηβεία ενήλικη εγκυμοσύνη γαλουχία απογαλακτισμός λόβια Θηλαία άλω Θηλή λίπος Γαλακτοφόροι πόροι Μυοεπιθηλιακά κύτταρα (ωκυτοκίνη

Διαβάστε περισσότερα

K. I. Boυμβουράκης Αν. Καθηγητής Νευρολογίας Β Νευρολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Π.Γ.Ν. ΑΤΤΙΚΟΝ

K. I. Boυμβουράκης Αν. Καθηγητής Νευρολογίας Β Νευρολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Π.Γ.Ν. ΑΤΤΙΚΟΝ K. I. Boυμβουράκης Αν. Καθηγητής Νευρολογίας Β Νευρολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Π.Γ.Ν. ΑΤΤΙΚΟΝ κατάσταση ετοιμότητος του μυός ενός βαθμού μόνιμης σύσπασης που διατηρούν οι μύες στην ηρεμία αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Διαβήτης. Ακούμε καθημερίνα γύρω μας πως εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο πάσχουν από διαβήτη ή παχυσαρκία. Όμως, τι πραγματικά είναι αυτό; Τι ειναι ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο της συνείδησης

Επίπεδο της συνείδησης Καθηγητής ρ. Λάζαρος Ι. Τσούσκας ΠΡΩΤΕΣ ΒΟΗΘΕΙΕΣ Θεσσαλονίκη 2003: 20-25 Επίπεδο της συνείδησης Η µερική ή ολική απώλεια της συνείδησης του πάσχοντος είναι µια σοβαρή κατάσταση, κατά την οποία διαταράσσεται

Διαβάστε περισσότερα

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά»

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» «Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» Θεοδώρα Πάσχου α.μ 12181 Τμήμα Λογοθεραπείας-Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ Εισαγωγικές επισημάνσεις 1) η εκδήλωση διαταραχών στην κατάκτηση μαθησιακών δεξιοτήτων προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΙΔΙ Θ ΕΞΑΜΗΝΟ

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΙΔΙ Θ ΕΞΑΜΗΝΟ ΠANEΠIΣTHMIO IΩANNINΩN - IATPIKH ΣXOΛH TOMEAΣ YΓEIAΣ TOY ΠAIΔIOY T.Θ. 1186, 451 10 IΩANNINA, - Tηλ. 2651-007544 - Fax: 2651-007032 Ηλ. ταχυδροµείο: paediatr@cc.uoi.gr - Ιστός: http://users.uoi.gr/paediatr

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακές Διαταραχές της Παιδικής Ηλικίας Αγγελίνα Κατριβάνου

Αναπτυξιακές Διαταραχές της Παιδικής Ηλικίας Αγγελίνα Κατριβάνου Αναπτυξιακές Διαταραχές της Παιδικής Ηλικίας Αγγελίνα Κατριβάνου Απαρτιωμένη Διδασκαλία Αναπτυξιακές Διαταραχές της Παιδικής Ηλικίας I. Διάχυτες Αναπτυξιακές Διαταραχές II. III. Ειδικές Αναπτυξιακές Διαταραχές

Διαβάστε περισσότερα

Σύναψη µεταξύ της απόληξης του νευράξονα ενός νευρώνα και του δενδρίτη ενός άλλου νευρώνα.

Σύναψη µεταξύ της απόληξης του νευράξονα ενός νευρώνα και του δενδρίτη ενός άλλου νευρώνα. ΟΙ ΝΕΥΡΩΝΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΟΥΝ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΣΥΝΑΨΗΣ Άντα Μητσάκου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήµιο Πατρών Γνωρίζουµε ότι είµαστε ικανοί να εκτελούµε σύνθετες νοητικές διεργασίες εξαιτίας της

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος ALZHEIMER: Συμπώματα, κληρονομικότητα, επιβαρυντικοί και προστατευτικοί παράγοντες και μελλοντικές θεραπείες-οκτ 2012

Η νόσος ALZHEIMER: Συμπώματα, κληρονομικότητα, επιβαρυντικοί και προστατευτικοί παράγοντες και μελλοντικές θεραπείες-οκτ 2012 Η νόσος ALZHEIMER: Συμπώματα, κληρονομικότητα, επιβαρυντικοί και προστατευτικοί παράγοντες και μελλοντικές θεραπείες-οκτ 2012 Eυθυμιόπουλος Σπύρος, Αναπληρωτής Καθηγητής Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩ Η ΙΑΒΗΤΗ. ρ. Μυλωνάκη Θεοχαρούλα. Υπεύθυνη ιαβητολογικού Ιατρείου

ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩ Η ΙΑΒΗΤΗ. ρ. Μυλωνάκη Θεοχαρούλα. Υπεύθυνη ιαβητολογικού Ιατρείου ΕΓΚΑΙΡΗ ΙΑΓΝΩΣΗ & ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩ Η ΙΑΒΗΤΗ ρ. Μυλωνάκη Θεοχαρούλα ιευθύντρια Β Παθολογικής Κλινικής Γ.Ν. Χανίων Υπεύθυνη ιαβητολογικού Ιατρείου Πινακοθήκη ήµου Χανίων, 17/02/2012 Συχνότητα του

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Β. Α. Παπαγεωργίου MD, Med, Δρ. Α.Π.Θ. Παιδοψυχίατρος - TEACCH Consultant τ. Επίκουρος Καθηγήτρια Παιδοψυχιατρικής Οι Δ.Π.Τ. Δεν είναι απλώς αποκλίνουσες διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες. Μαγδαληνή Γκέιτς Α Τάξη Γυμνάσιο Αμυγδαλεώνα

Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες. Μαγδαληνή Γκέιτς Α Τάξη Γυμνάσιο Αμυγδαλεώνα Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες O εγκέφαλος Ο εγκέφαλος είναι το κέντρο ελέγχου του σώματος μας και ελέγχει όλες τις ακούσιες και εκούσιες δραστηριότητες που γίνονται μέσα σε αυτό. Αποτελεί το

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

Ορέστης Γιωτάκος, Γενικός Αρχίατρος, Ψυχίατρος, (M.D., M.Sc., Ph.D.), Δντής 414 ΣΝΕΝ

Ορέστης Γιωτάκος, Γενικός Αρχίατρος, Ψυχίατρος, (M.D., M.Sc., Ph.D.), Δντής 414 ΣΝΕΝ ΕΠΙΘΕΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Ορέστης Γιωτάκος, Γενικός Αρχίατρος, Ψυχίατρος, (M.D., M.Sc., Ph.D.), Δντής 414 ΣΝΕΝ Ορισµοί Η ανθρώπινη επιθετικότητα και βία είναι ένα ευρέως διαδεδοµένο φαινόµενο. Η επιθετικότητα,

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ.

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. Η στυτική δυσλειτουργία είναι ένα από τα συχνότερα νοσήματα των ανδρών στην σημερινή εποχή.σε νεαρότερες ηλικίες το 30% οφείλεται σε οργανικές αιτίες και το 70 % σε ψυχολογικά αίτια

Διαβάστε περισσότερα

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Τι είναι το FoundationOne ; Το FoundationOne είναι μια εξέταση που ανιχνεύει γενωμικές μεταβολές (π.χ. μεταλλάξεις) που είναι γνωστό ότι σχετίζονται με

Διαβάστε περισσότερα

DANA ALLIANCE FOR BRAIN

DANA ALLIANCE FOR BRAIN ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ «Η λειτουργία του Ύπνου και η σημασία της για τη Μνήμη και τη Μάθηση αλλά και τη Σωματική και Ψυχική Υγεία» Ενημερωτική Εκδήλωση την Τετάρτη 27 Μαρτίου 2013, στο Ίδρυμα Ευγενίδου Αθήνα, Παρασκευή

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ Μικροβιολογικό & Ερευνητικό Εργαστήριο Καθ έξιν Αποβολές Οι καθ 'έξιν αποβολές είναι μια ασθένεια σαφώς διακριτή από τη στειρότητα, και που ορίζεται ως δύο ή περισσότερες αποτυχημένες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΔΕΙΚΤΗΣ STRESS ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΩΝ (ASI) Τα επινεφρίδια είναι δυο µικροί αδένες. Βρίσκονται πάνω από τα νεφρά και ο καθένας τους ζυγίζει 3 έως 5 γραµµάρια. Τους χαρακτηρίζει ο γοργός

Διαβάστε περισσότερα

Χρωµοσωµικές Αλλαγές. Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες

Χρωµοσωµικές Αλλαγές. Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες 12 Orphanet Ιστοσελίδα ελεύθερης πρόσβασης που παρέχει πληροφορίες για τις σπάνιες παθήσεις, τα κλινικά πειράµατα, τα φάρµακα και συνδέσµους για οµάδες υποστήριξης σε ολόκληρη την Ευρώπη. Ιστοσελίδα: www.orpha.net

Διαβάστε περισσότερα

Aποµυελινωτικά νοσήµατα Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής

Aποµυελινωτικά νοσήµατα Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Aποµυελινωτικά νοσήµατα Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Ανατοµικής ΑΠΘ ΑΠΟΜΥΕΛΙΝΩΣΗ καταστροφή µυελίνης αποκλείονται παθολογικές καταστάσεις από αποτυχία σχηµατισµού µυελίνης (δυσµυελίνωση) ή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ ΤΕ, Β ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Α.Π.Θ. Γ.Ν.Θ. «ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ» ΜSc Εργαστήριο Ιατρικής της Άθλησης Α.Π.Θ. Πτυχιούχος

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΩΜΟΣΩΜΙΚΕΣ ΑΝΩΜΑΛΙΕΣ

ΧΡΩΜΟΣΩΜΙΚΕΣ ΑΝΩΜΑΛΙΕΣ ΧΡΩΜΟΣΩΜΙΚΕΣ ΑΝΩΜΑΛΙΕΣ Σύνδροµο Down Το σύνδροµο Down είναι µια γενετική ανωµαλία ου εριλαµβάνει συνδυασµό χαρακτηριστικών, ό ως νευµατική καθυστέρηση, συγκεκριµένα χαρακτηριστικά ροσώ ου και συχνά καρδιακά

Διαβάστε περισσότερα

14η Επιστηµονική Συνάντηση. Ρευµατολόγων Βορειοδυτικής Ελλάδας Μέτσοβο, 21 Ιανουαρίου 2012

14η Επιστηµονική Συνάντηση. Ρευµατολόγων Βορειοδυτικής Ελλάδας Μέτσοβο, 21 Ιανουαρίου 2012 Ο άξονας οστού-εντέρου-κνσ Ο ρόλος της σεροτονίνης 14η Επιστηµονική Συνάντηση Ρευµατολόγων Βορειοδυτικής Ελλάδας Μέτσοβο, 21 Ιανουαρίου 2012 αούσης ηµήτρης Λέκτορας Παθολογίας/Ρευµατολογίας Ιατρική Σχολή

Διαβάστε περισσότερα

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα.

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Μαρία Φωτουλάκη Επίκουρη καθηγήτρια Παιδιατρικής-Παιδιατρικής Γαστρεντερολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία. Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής

Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία. Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής Ενήβωση - Εφηβεία Puberty - Adolescence Puberty vs. Adolescence Ενήβωση vs. Εφηβεία 12-15 y 12- >>15

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ Γυναικεία Ορµονικά Προφίλ (για την αναπαραγωγική και περιεµµηνοπαυσιακή ηλικία) Οι ωοθήκες βρίσκονται στο δεξιό και αριστερό τµήµα της πυελική κοιλότητας, πλησίον της µήτρας και

Διαβάστε περισσότερα

Συγγενές Εξάρθρηµα του Ισχίου. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός

Συγγενές Εξάρθρηµα του Ισχίου. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Συγγενές Εξάρθρηµα του Ισχίου Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός ΣΥΓΓΕΝΕΣ ΕΞΑΡΘΡΗΜΑ ΙΣΧΙΟΥ ΟΡΙΣΜΟΣ Συγγενής διαταραχή του ισχίου που προκαλείται από την ανώµαλη ανάπτυξη ενός ή όλων των

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ;

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; Αλλεργία, όπως ορίζει και η λέξη, σημαίνει άλλο έργο. Είναι η μη αναμενόμενη αντίδραση του ανοσιακού συστήματος του οργανισμού εναντίον ακίνδυνων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογική βάση της συµπεριφοράς Γεώργιος Ευσταθίου, gefstath@psych.uoa.gr

Βιολογική βάση της συµπεριφοράς Γεώργιος Ευσταθίου, gefstath@psych.uoa.gr Βιολογική βάση της συµπεριφοράς Γεώργιος Ευσταθίου, gefstath@psych.uoa.gr Συµπεριφορά αποτέλεσµα της συνεχούς αλληλεπίδρασης µεταξύ: α-µεταβλητών: εξωτερικό παρατηρίσιµο περιβάλλον β-µεταβλητών: γνωστικές

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘ. Α.

ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘ. Α. ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘ. Α. ΑΝΤΣΑΚΛΗΣ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ Η ανικανότητα σύλληψης μετά από ένα χρόνο σεξουαλικών

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΥΗΣΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΝΕΟΓΝΟ 7ο ΕΤΗΣΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΑΘΗΡΟΣΚΛΗΡΩΣΗΣ Δρ. Μαρία Τζητηρίδου- Χατζοπούλου Παιδίατρος Νεογνολόγος-Αναπτυξιολόγος Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Π.Ο.Υ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΙΧΝΕΥΤΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ- ΠΡΟΓΕΝΝΗΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ Δρ. Ε.Τρακάκης

ΑΝΙΧΝΕΥΤΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ- ΠΡΟΓΕΝΝΗΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ Δρ. Ε.Τρακάκης ΑΝΙΧΝΕΥΤΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ- ΠΡΟΓΕΝΝΗΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ Δρ. Ε.Τρακάκης Οι ανιχνευτικές εξετάσεις (screening test) έχουν ευρεία εφαρμογή και μεγάλη πρακτική χρησιμότητα στον προγεννητικό έλεγχο. Ο προγεννητικός έλεγχος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΚΌΛΛΗΣΗ ΠΛΑΚΟΎΝΤΑ

ΑΠΟΚΌΛΛΗΣΗ ΠΛΑΚΟΎΝΤΑ ΑΠΟΚΌΛΛΗΣΗ ΠΛΑΚΟΎΝΤΑ Παθοφυσιολογία, Διάγνωση και Αντιμετώπιση Alexander Kofinas, MD Director Kofinas Perinatal Associate Professor Clinical Obstetrics and Gynecology Cornell University, College of Medicine

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32)

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Διάλεξη 3 Η φυσιολογία των γνωστικών διεργασιών Πέτρος Ρούσσος Η νευροψυχολογική βάση των γνωστικών διεργασιών Γνωστική νευροεπιστήμη: μελετάει τους τρόπους με τους οποίους

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Α ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ

ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Α ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Α ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ ΚΑΙ ΦΡΑΓΜΟΣ ΑΙΜΑΤΟΣΕΓΚΕΦΑΛΟΝΩΤΙΑΙΟΥ ΥΓΡΟΥ Το ΚΝΣ για να λειτουργεί φυσιολογικά χρειάζεται πολύ σταθερό περιβάλλον Η σταθερότητα αυτή

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI)

Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI) Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI) Τι είναι το σύνδροµο µηροκοτυλιαίας πρόσκρουσης; Φυσιολογικά, η κεφαλή του ισχίου δεν προσκρούει στο χείλος της κοτύλης κατά

Διαβάστε περισσότερα

ιαχρονική παρακολούθηση της υγείας των Ελληνοπαίδων από τη γέννηση ως τα 18 χρόνια Χρύσα Μπακούλα Καθηγήτρια Παιδιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών

ιαχρονική παρακολούθηση της υγείας των Ελληνοπαίδων από τη γέννηση ως τα 18 χρόνια Χρύσα Μπακούλα Καθηγήτρια Παιδιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών ιαχρονική παρακολούθηση της υγείας των Ελληνοπαίδων από τη γέννηση ως τα 18 χρόνια Χρύσα Μπακούλα Καθηγήτρια Παιδιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών Η εκκίνηση... Α Πανελλήνια Περιγεννητική Έρευνα όλοι ανεξαιρέτως

Διαβάστε περισσότερα

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 9 ο ΓΕΛ Πατρών ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΑΚΙΤΣΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΟΛΙΑΒΡΑ ΦΩΤΕΙΝΗ ΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΦΩΤΕΙΝΗ ΣΥΛΑΙΔΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΟΜΑΔΑ: Tom&Jerry Υπεύθυνοι καθηγητές:

Διαβάστε περισσότερα

Συστήµατα Αισθήσεων Σωµατικές Αισθήσεις

Συστήµατα Αισθήσεων Σωµατικές Αισθήσεις Συστήµατα Αισθήσεων Σωµατικές Αισθήσεις ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Φλοιός (Ανώτερος Εγκέφαλος) Κατώτερος Εγκέφαλος Ειδικές Αισθήσεις Εν τω Βάθει Αισθητικότητα Επί πολλής Αισθητικότητα Χυµικά Ερεθίσµατα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ & ΒΙΑ

ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ & ΒΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ & ΒΙΑ ΟΜΙΛΗΤΕΣ ΔΗΜ. ΠΟΤΕΤΣΙΑΝΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤ. ΣΥΝ. στο Ι.Π.Α ΠΑΝΤΕΙΟΥ ΠΑΝ/ΜΙΟΥ ΜΑΡΙΑ ΣΑΜΟΛΗ ΔΝΤΡΙΑ ΕΚΠ/ΡΙΩΝ ΧΟΥΡΔΑΚΗ ΡΙΖΟΠΟΥΛΟΥ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ ΤΕΠΑΕΣ ΠΑΤΡΑΣ 1 Σύστ. Προσκόπων Βύρωνα

Διαβάστε περισσότερα

κληρονοµικότητα Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες

κληρονοµικότητα Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες 12 Φυλοσύνδετη στο Χ Ή την τοπική σας κλινική γενετικής διάγνωσης: κληρονοµικότητα Εργαστήριο Ιατρικής Γενετικής Πανεπιστήµιο Αθηνών Νοσοκοµείο Παίδων " Αγία Σοφία" Αθήνα Τηλ: +210 7795553 http://iatriki-genetiki.med.uoa.gr

Διαβάστε περισσότερα

Κύηση και συγγενείς καρδιοπάθειες. Στέλλα Μπρίλη Α! Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών

Κύηση και συγγενείς καρδιοπάθειες. Στέλλα Μπρίλη Α! Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών Κύηση και συγγενείς καρδιοπάθειες Στέλλα Μπρίλη Α! Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών Αιµοδυναµικές αλλαγές κατά την εγκυµοσύνη Όγκος αίµατος 30-50% Μέγιστο 20-24 εβδ Όγκος παλµού Καρδιακή Συχνότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ II ΚΕΤΟΝΟΣΩΜΑΤΑ

ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ II ΚΕΤΟΝΟΣΩΜΑΤΑ ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ II ΚΕΤΟΝΟΣΩΜΑΤΑ ΗΠΑΡ VLDL Ανασκόπηση μεταβολισμού λιπιδίων & λιποπρωτεϊνών ΤΡΟΦΗ ΛΙΠΩΔΗΣ ΙΣΤΟΣ ΗΠΑΡ Κυκλοφορία Χυλομικρά Λιπαρά οξέα HDL LDL VLDL ΗΠΑΡ Τριγλυκερίδια Φωσφολίπιδια

Διαβάστε περισσότερα

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας»

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» «Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» Mαρίνα Οικονόµου-Λαλιώτη Επικ. Καθηγήτρια Ψυχιατρικής Επιστηµονικά Υπεύθυνη του Προγράµµατος «αντι-στίγµα» ΕΠΙΨΥ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΨΥΧΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αγόρι 8 ετών, από τη Χαρά της Θάλασσας στο Κέντρο Αποκατάστασης

Αγόρι 8 ετών, από τη Χαρά της Θάλασσας στο Κέντρο Αποκατάστασης Αγόρι 8 ετών, από τη Χαρά της Θάλασσας στο Κέντρο Αποκατάστασης Στέλλα Σταμπουλή Παιδίατρος Επιμελήτρια ΜΕΘ Παίδων ΓΝΘ Ιπποκράτειο Αγόρι ηλικίας 8 ετών Πνιγμός σε θαλασσινό νερό Άγνωστο το χρονικό διάστηµα

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Εισαγωγή στην Κλινική Νευροψυχολογία της Μείζωνος Κατάθλιψης & της Σχιζοφρένειας (ONLINE CLINICAL SEMINAR) Εισηγητής: Δρ. Αλεξάνδρα

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης.

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης. ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1o 1. δ 2. β 3. β 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2o 1. Σχολικό βιβλίο, σελ.

Διαβάστε περισσότερα

Κλινικές επιλογές σε μεταλλάξεις των BRCA 1/2 γονιδίων. Ιωάννης Θ. Νατσιόπουλος Χειρουργός Μαστού

Κλινικές επιλογές σε μεταλλάξεις των BRCA 1/2 γονιδίων. Ιωάννης Θ. Νατσιόπουλος Χειρουργός Μαστού Κλινικές επιλογές σε μεταλλάξεις των BRCA 1/2 γονιδίων Ιωάννης Θ. Νατσιόπουλος Χειρουργός Μαστού Η ανίχνευση BRCA μετάλλαξης δεν αποτελεί διάγνωση νόσου αλλά γενετική πληροφορία και εκτίμηση κινδύνου Ενδείξεις

Διαβάστε περισσότερα

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του 1 Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του μαστού. Ο καρκίνος του μαστού είναι με μεγάλη διαφορά

Διαβάστε περισσότερα

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας.

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. ΤΟ ΠΑΙΔΙΚΟ ΑΣΘΜΑ Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. Αν από το τρέξιμο, τη γυμναστική ή άλλη εργασία, δυσκολεύεται η αναπνοή, αυτό λέγεται άσθμα. Αρεταίος Καππαδόκης, 100 μχ Οι γυναίκες ήταν

Διαβάστε περισσότερα

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής.

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής. ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΙΤΛΟΣ : ΟΙ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΠΟΥ ΤΙΣ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ! Εισαγωγή : Τα οστά είναι το σπίτι για να μείνουμε, είναι η στέγη που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ «ΕΝΑ» ΓΙΟΜΠΛΙΑΚΗΣ ΛΑΖΑΡΟΣ ΠΕΤΡΟΜΕΛΙΔΗΣ ΒΑΣΙΛΗΣ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ «ΕΝΑ» ΓΙΟΜΠΛΙΑΚΗΣ ΛΑΖΑΡΟΣ ΠΕΤΡΟΜΕΛΙΔΗΣ ΒΑΣΙΛΗΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ «ΕΝΑ» ΓΙΟΜΠΛΙΑΚΗΣ ΛΑΖΑΡΟΣ ΠΕΤΡΟΜΕΛΙΔΗΣ ΒΑΣΙΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 ο Α. Να βάλετε σε κύκλο το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Ο µέγιστος αριθµός διαφορετικών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΙ ΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ TA ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ ΠΟΥ ΣΥΝ ΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΙ ΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ TA ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ ΠΟΥ ΣΥΝ ΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 21 Νοεµβρίου 2014 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΙ ΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ TA ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ ΠΟΥ ΣΥΝ ΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ Σκοπός της έρευνας ήταν η συλλογή

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι φόβος και τι φοβια;

Τι είναι φόβος και τι φοβια; ΦΟΒΟΙ - ΦΟΒΙΕΣ Τι είναι φόβος και τι φοβια; Φόβος: η δυσάρεστη συναισθηματική κατάσταση που δημιουργείται απέναντι σε πραγματικό κίνδυνο, ή απειλή. Φοβία: ο επίμονος φόβος που παγιδεύει το άτομο περιορίζοντας

Διαβάστε περισσότερα

Κληρονοµικά νοσήµατα και καταστάσεις που οφείλονται σε γονιδιακές µεταλλάξεις

Κληρονοµικά νοσήµατα και καταστάσεις που οφείλονται σε γονιδιακές µεταλλάξεις Κληρονοµικά νοσήµατα και καταστάσεις που οφείλονται σε γονιδιακές µεταλλάξεις ΤΡΟΠΟΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΗΣΗΣ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΩΝ ΝΟΣΩΝ ΑΥΤΟΣΩΜΙΚΗ ΕΠΙΚΡΑΤΗΣ ΑΥΤΟΣΩΜΙΚΗ ΥΠΟΛΕΙΠΟΜΕΝΗ ΦΥΛΟΣΥΝ ΕΤΗ ΥΠΟΛΕΙΠΟΜΕΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος. Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός»

ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος. Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός» ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός» ΓΕΝΗ HPV Α γένος: βλεννογόνοι αιτιολογική συσχέτιση µε καρκίνο τραχήλου µήτρας, πρωκτού, αιδοίου, πέους

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος της διευθύντριας της σειράς... 13 Προλογικό σημείωμα 1... 17 Προλογικό σημείωμα 2... 21 Ευχαριστίες... 25 Αντί προλόγου...

Πρόλογος της διευθύντριας της σειράς... 13 Προλογικό σημείωμα 1... 17 Προλογικό σημείωμα 2... 21 Ευχαριστίες... 25 Αντί προλόγου... Περιεχόμενα Πρόλογος της διευθύντριας της σειράς... 13 Προλογικό σημείωμα 1... 17 Προλογικό σημείωμα 2... 21 Ευχαριστίες... 25 Αντί προλόγου... 27 Εισαγωγή στην Ψυχοτραυματολογία 1. Τι είναι τραύμα;...

Διαβάστε περισσότερα

Β Α Σ Ι Κ Ε Σ Ε Ν Ν Ο Ι Ε Σ

Β Α Σ Ι Κ Ε Σ Ε Ν Ν Ο Ι Ε Σ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Εξαρτησιογόνες ουσίες ονοµάζονται όλες οι ουσίες που προκαλούν εξάρτηση ψυχική ή σωµατική και που η χρήση τους δηµιουργεί µεταβολές στον εγκέφαλο (γνωστικές λειτουργίες και συναισθήµατα)

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος. Note: Σήμερα όμως πάνω από το 50% των διαφόρων καρκινικών τύπων είναι θεραπεύσιμοι

Καρκίνος. Note: Σήμερα όμως πάνω από το 50% των διαφόρων καρκινικών τύπων είναι θεραπεύσιμοι Ο πιο απλός ορισμός είναι ότι ο καρκίνος είναι μια ομάδα ασθενειών που χαρακτηρίζεται από ανεξέλεγκτη ανάπτυξη και διασπορά ανώμαλων κυττάρων. Αν η εξάπλωση δεν ελεγχθεί θα οδηγήσει στο θάνατο. Ποσοστό

Διαβάστε περισσότερα