Βιολογικοί συντελεστές στην αιτιοπαθογένεια της επιθετικότητας Α. ουζένης, Κ. Βασιλοπούλου, Ζ. Τσίρκα

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Βιολογικοί συντελεστές στην αιτιοπαθογένεια της επιθετικότητας Α. ουζένης, Κ. Βασιλοπούλου, Ζ. Τσίρκα"

Transcript

1 Βιολογικοί συντελεστές στην αιτιοπαθογένεια της επιθετικότητας Α. ουζένης, Κ. Βασιλοπούλου, Ζ. Τσίρκα Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών, Αιγινήτειο Νοσοκοµείο Ανασκοπείται η ευρεία βιβλιογραφία για την επιθετικότητα. Η ευρύτητα του θέµατος θέτει εκ των προτέρων ορισµένους περιορισµούς: Αναφέρονται µόνον, χωρίς να παραγνωρίζεται η σηµασία τους, οι γεννητικοί και οι περιβαλλοντικοί παράγοντες. Περιγράφονται οι µεθοδολογικές και πρακτικές δυσκολίες των ερευνών στον τοµέα αυτόν, καθώς και οι δυσκολίες που προκύπτουν από την ασάφεια ως προς τη µέτρηση και την ταξινόµηση της επιθετικής συµπεριφοράς. Γίνεται αναφορά στο ανατοµικό υπόστρωµα που ενοχοποιείται στη βίαιη συµπεριφορά και αποτελεί το πεδίο δράσης των νευροδιαβιβαστών και των νευρορµονών. Ειδικότερα ανασκοπείται η βιβλιογραφία των νευροδιαβιβαστών που έχουν συσχετισθεί µε την επιθετικότητα, µε µόνη εξαίρεση τη βιβλιογραφία για τη σεροτονίνη, η οποία λόγω του µεγέθους της απαιτεί ξεχωριστό άρθρο. Ανασκοπείται επίσης η βιβλιογραφία των νευρορµονών (τεστοστερόνη, κορτιζόλη, βαζοπρεσσίνη), καθώς και της χοληστερόλης. Λέξεις ευρετηρίου: επιθετικότητα, νευροδιαβιβαστές, νευρορµόνες. Εισαγωγή Η έννοια της επιθετικότητας είναι ευρεία και αµφίσηµη. Ορίζεται ως µια ενεργητική πράξη ή διαδικασία που ως σκσπό έχει την κυριαρχία ή την αρχηγία ή ως η τακτική του «επιτίθεσθαι» ή του «απειλείν», είτε ως εχθρική ή βλαπτική ή καταστροφική συµπεριφορά ή στάση, ιδίως αν προξενείται από το αίσθηµα της µαταίωσης. Περιγράφει ένα ευρύ φάσµα τύπων συµπεριφοράς, τόσο στο ζωικό βασίλειο όσο και στον άνθρωπο. Για την καλύτερη κατανόηση και µελέτη της έχουν γίνει ποικίλες προσπάθειες ταξινόµησής της. Ο Moyer κατηγοριοποίησε την επιθετική συµπεριφορά των ζώων σε 8 τύπους, µε τους οποίους θα µπορούσαν να συγκριθούν και µορφές ανθρώπινης επιθετικής συµπεριφοράς (Πίνακας 1). Η ευρύτητα των ορισµών της επιθετικότητας οδήγησε τα τελευταία χρόνια στην προσπάθεια απλοποίησής της σε δύο κατηγορίες: τον παρορµητικό τύπο και τον προµελετηµένο τύπο. Η παρορµητική επιθετικότητα (impulsive ή reactive) χαρακτηρίζεται από µη προγραµµατισµένες πράξεις, αυθόρµητες στη φύση τους, που µπορούν να εµφανιστούν µετά από πρόκληση ή όχι, και που συχνά τα υποκείµενα µετά την τέλεσή τους εκφράζουν µετάνοια. Από την άλλη πλευρά, η προµελετηµένη επιθετικότητα (premeditated, predatory ή proactive) χαρακτηρίζεται από την απουσία συναισθηµατικής φόρτισης και τελείται «εν ψυχρώ».3 Σε µελέτες, λοιπόν, φαίνεται ότι οι δύο αυτές δοµές επιθετικής συµπεριφοράς είναι ανεξάρτητες και δεν περιορίζονται σε κλινικά δείγµατα, αλλά συνυπάρχουν σε διαφορετικό βαθµό σε όλα τα άτοµα. Γενετική Η επιθετική συµπεριφορά είναι οικογενής. Μονοζυγωτικοί δίδυµοι έχουν µεγαλύτερη πιθανότητα να έχουν την ίδια επιθετικότητα σε σχέση µε διζυγωτικούς, ενώ υιοθετηµένα παιδιά µοιάζουν περισσότερο όσον αφορά στην έκφραση της επιθετικότητάς τους µε τους βιολογικούς γονείς τους, παρά µε τους θετούς. Το τί κληρονοµείται είναι ασαφές, µπορεί όµως να σχετίζεται µε ορισµένα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας (traits), όπως είναι η αναζήτηση νέων εµπειριών και η αποφυγή κακού. Τα τελευταία χρόνια, µάλιστα, ανακαλύφθηκε µια σηµειακή µετάλλαξη στο γονίδιο της ΜΑΟ Α, που σχετίσθηκε µε την επιθετικότητα. 'Οµως, χρωµοσωµατικές ανωµαλίες, όπως οι ΧΥΥ, ΧΧΥ, δεν σχετίζονται µε αυξηµένη επιθετικότητα. Περιγεννητικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες Περιγεννητικοί παράγοντες φαίνεται ότι επιδρούν στο γενετικό υπόστρωµα και ότι παίζουν κάποιο ρόλο στην πιθανότητα κάποιου ατόµου να είναι επιρρεπές στη βία. Μάλιστα, υποστηρίζεται ότι είναι πιο σηµαντικοί από ό,τι οι αναπτυξιακές διαταραχές. Ανάµεσα στους

2 παράγοντες που αυξάνουν τη βίαιη συµπεριφορά είναι: η έκθεση του εµβρύου σε αλκοόλη και φάρµακα, προβλήµατα στην κύηση ή τον τοκετό, νευροκινητικά ελλείµµατα, εγκεφαλικά τραύ- µατα, εγκεφαλίτιδα ή επιληψία στα παιδιά και χρήση φαρµάκων σε κρίσιµες περιόδους ανάπτυξης (π.χ. εφηβεία). Επίσης, έχει βρεθεί ότι ενοχοποιούνται και περιβαλλοντικοί παράγοντες για την εµφάνιση βίαιης συµπεριφοράς, όπως η κακοποίηση στην παιδική ηλικία, η ύπαρξη βίαιου γονέα, γονείς µε σκληρό τρόπο διαπαιδαγώγησης, η ύπαρξη ενός αλκοολικού γονέα, η παραµέληση του παιδιού, η εκµάθηση ακραίων ανδρικών στερεότυπων µορφών συµπεριφοράς (π.χ. σε συµµορίες), ακόµα και η συνεχής παρατήρηση σκηνών βίας από το παιδί (αρχικά µεταξύ των γονέων και στη συνέχεια µεταξύ συνοµηλίκων). Οι Raine και συν. µελέτησαν το 1994,11 αν οι περιγεννητικές επιπλοκές και η πρώιµη µητρική απόρριψη προδιαθέτουν στη διάπραξη βίαιων εγκληµάτων στην ηλικία των 18 ετών. Βρήκαν, λοιπόν, ότι όσοι είχαν και τους δύο παράγοντες, δηλαδή και νευροκινητικά ελλείµµατα και ασταθές οικογενειακό περιβάλλον, είχαν πάνω από δύο φορές µεγαλύτερη συχνότητα βίαιης συµπεριφοράς σε σχέση µε αυτούς που είχαν µόνο τον έναν ή τον άλλον παράγοντα.

3 Υπάρχει κέντρο επιθετικότητας; Πειράµατα σε ζώα έχουν συνδέσει ποικίλους εγκεφαλικούς σχηµατισµούς µε διάφορους τύπους επιθετικής συµπεριφοράς. 'Ετσι, έχει βρεθεί ότι ο ερεθισµός των πλάγιων τµηµάτων του υποθαλάµου οδηγεί σε επίθεση και φόνο (προµελετηµένη βία predatory violence), του µέσου τµήµατός του σε εκδήλωση επιθετικότητας (aggressive display), ενώ του µεσοκοιλιακού τµήµατός του σε αύξηση της πιθανότητας για επιθετική συµπεριφορά µετά από ερέθισµα (irritable aggression). Επίσης, ο υποθάλαµος παίζει σηµαντικό ρόλο στην ενδοκρινική ρύθµιση. Μάλιστα, από ευρήµατα µελετών σε ανθρώπους, φαίνεται ότι η έκλυση ορµονών από τις περιοχές αυτές µπορεί να αποτελεί µέρος ενός ρυθµιστικού µηχανισµού, που ευοδώνει ή αναστέλλει την ίδια τη συµπεριφορά που προκαλείται από τις περιοχές αυτές. Σε αµφοτερόπλευρη καταστροφή της αµυγδαλής έχουµε διακοπή της ικανότητας για επιθετική συµπεριφορά ή συµπεριφορά υποταγής στα πλαίσια προκαθορισµένων κανόνων, έχουµε µείωση της εξωειδικής βίας και της βίας που προκαλείται από φόβο, ενώ η

4 επιθετικότητα µετά από ερέθισµα µπορεί να αυξηθεί. Ερεθισµός της υποφλοιώδους φαιάς ουσίας (κεντρική φαιά ουσία, πλάγια προοπτική περιοχή, γεφυρική καλύπτρα) οδηγεί σε εξωειδική επίθεση, φόνο και απειλές ανάλογα µε τα ερεθίσµατα σε κάθε περίπτωση (µεταξύ αρσενικών - intermale, µητρική maternal). Ο ιππόκαµπος φαίνεται ότι ρυθµίζει τη βία ως µέρος των διαδικασιών φυγής-µάχης (fight or flight), ενώ η γυροειδής έλικα επηρεάζει τον µετωπιαίο λοβό µε αυξηµένη διέγερση και συναίσθηµα από άλλες µεταιχµιακές δοµές. Ο ερεθισµός της γυροειδούς έλικας αυξάνει την πιθανότητα για την επιθετική συµπεριφορά µετά από ερέθισµα. Ο προµετωπιαίος φλοιός ρυθµίζει πολλές µορφές βίας, ενώ τα βασικά γάγγλια, ο θάλαµος και η παρεγκεφαλίδα παρέχουν τη διαδοχικότητα των κινήσεων (motor sequensing and procedural actions) στις βίαιες συµπεριφορές. Τα πειράµατα σε ζώα ακολουθήθηκαν από µελέτες στον άνθρωπο που προσπάθησαν να συσχετίσουν την επιθετικότητα µε συγκεκριµένες δοµές του εγκεφάλου. Από κλινικές παρατηρήσεις σε ανθρώπους και από πειράµατα σε πρωτεύοντα θηλαστικά, βρέθηκε ότι ο προµετωπιαίος φλοιός - ιδίως η κροταφοµετωπιαία περιοχή του - παίζει βασικό ρόλο στη ρύθµιση της κοινωνικής και επιθετικής συµπεριφοράς. Σε µελέτες µε ΡΕΤ σε βίαιους δολοφόνους, σε ψυχιατρικούς ασθενείς µε επιθετική συµπε ριφορά, καθώς και σε άτοµα µε διαταραχές της προσωπικότητας που εµφανίζουν επιθετική συµπεριφορά έχει βρεθεί ανώµαλη χρήση γλυκόζης στους προµετωπιαίους φλοιούς τους σε φάση ηρεµίας. Σε µελέτη, στην οποία προκλήθηκαν επιθετικές αποκρίσεις σε υγιή άτοµα σε φαντασιωσικό επίπεδο, βρέθηκε λειτουργική µείωση της δραστηριότητας στον µέσο κροταφοµετωπιαίο φλοιό. Τέλος, εκφυλιστικές ή τραυµατικές βλάβες στους µετωπιαίους λοβούς συχνά οδηγούν σε παθολογική επιθετική συµπεριφορα. Επιπλέον, µελετήθηκαν οι κλινικές και ψυχοφυσιολογικές επιπτώσεις της καταστροφής των αµυγδαλών σε δύο ασθενείς που υπέστησαν αµφοτερόπλευρη αµυγδαλεκτοµή λόγω µη θεραπεύσιµης επιθετικότητας. Μετά το χειρουργείο και οι δύο ασθενείς έδειξαν µια µείωση στα επίπεδα της αυτόνοµης διέγερσης µετά από ψυχοπιεστικό ερέθισµα και στον αριθµό των επιθετικών ξεσπασµάτων, ενώ και οι δύο εξακολούθησαν να δυσκολεύονται να ελέγξουν την επιθετικότητά τους. Τα εξηµερωτικά αποτελέσµατα που έχουν αναφερθεί µετά από αµφοτερόπλευρη καταστροφή των αµυγδαλών µπορεί να οφείλονται στην ανεπαρκή επεξεργασία από την αµυγδαλή των απειλητικών ερεθισµάτων, που φυσιολογικά θα παρήγαγαν µια απάντηση «φυγής ή µάχης». Νευροδιαβιβαστές Αµεσα συνδεδεµένη µε την έρευνα-αναζήτηση του «κέντρου επιθετικότητας» είναι η µελέτη των νευροδιαβιβαστών, οι οποίοι συνδέονται µε συγκεκριµένες ανατοµικές περιοχές. Οι περισσότεροι νευροδιαβιβαστές έχουν µελετηθεί, λαµβανοµένων υπ' όψιν των σηµερινών τεχνικών δυνατοτήτων. Πιο συγκεκριµένα, αυτοί που παρουσιάζουν µεγαλύτερο ενδιαφέρον σε σχέση µε την επιθετικότητα είναι οι ακόλουθοι: Κατεχολαµίνες: 'Ενα σύστηµα που σε πολλές µελέτες έχει εµπλακεί στην εµφάνιση της επιθετικής συµπεριφοράς είναι το κατεχολαµινεργικό σύστηµα. Η νορεπινεφρίνη (ΝΕ) εµπλέκεται σε πολλές διαφορετικές λειτουργίες, που είναι γνωστό ότι επηρεάζουν τη συµπεριφορά. Σε ανασκόπηση από τους Haller και Makara, υποστηρίζεται ότι η νορεπινεφρίνη επηρεάζει την επιθετικότητα σε τρία διαφορετικά επίπεδα: στο ορµονικό επίπεδο, στο επίπεδο του συµπαθητικού αυτόνοµου συστήµατος και στο επίπεδο του κεντρικού νευρικού συστήµατος (ΚΝΣ), µε διαφορετικούς αλλά συνεργικούς τρόπους. Οι ορµονικές κατεχολαµίνες φαίνεται ότι εµπλέκονται σε µεταβολικές προετοιµασίες για την προοπτική της µάχης. Το συµπαθητικό σύστηµα εξασφαλίζει την κατάλληλη καρδιαγγειακή αντίδραση, ενώ το κεντρικό νοραδρενεργικό σύστηµα προετοιµάζει το ζώο για την προοπτική της µάχης. 'Εµµεσες επιδράσεις στο ΚΝΣ περιλαµβάνουν την εστίαση της προσοχής προς το σχετικό ερέθισµα, τη διεύρυνση της όσφρησης (βασική πηγή πληροφοριών για το ζώο), τη µείωση της ευαισθησίας στον πόνο και τη διεύρυνση της µνήµης (µια επιθετική συνεύρεση είναι πολύ σχετική µε το µέλλον του ζώου). 'Οσον αφορά σε πιο ειδικές µε την επιθετικότητα επιδράσεις θα µπορούσε κάποιος να παρατηρήσει ότι η ήπια ενεργοποίηση του κεντρικού νοραδρενεργικού συστήµατος προκαλεί την έκλυση επιθετικής συµπεριφοράς, ενώ η έντονη ενεργοποίησή του µειώνει την ετοιµότητα για µάχη. Η διφασική αυτή επίδραση µπορεί να επιτρέπει στο ζώο να εµπλακεί ή να αποφύγει τη µάχη, ανάλογα µε την ένταση της πρόκλησης. Οι Haller και Makara παρουσιάζουν µια υπόθεση που αφορά τη σχέση των διαφορετικών νοραδρενεργικών υποδοχέων στον έλεγχο της επιθετικότητας. Φαίνεται ότι νευρώνες µε

5 µετασυναπτικούς α2 υποδοχείς είναι υπεύθυνοι για την έναρξη και τη συντήρηση της επιθετικής συµπεριφοράς, ενώ η σωστή ρύθµιση ανάλογα µε την περίπτωση φαίνεται ότι γίνεται µέσω νευρώνων µε β υποδοχείς. Το φαινόµενο αυτό µπορεί να εξαρτάται από την έκκριση της κορτικοστερόνης που επηρεάζεται από την ΝΕ. Φαίνεται ότι το σύστηµα αυτό, ενεργοποιώντας πολλούς διαφορετικούς µηχανισµούς, προετοιµάζει το ζώο µε έναν πολύπλοκο τρόπο, ώστε να ανταποκριθεί σε απαιτήσεις που του επιβάλλονται και να αντέξει τα αποτελέσµατά τους. Αποτελεί πρόκληση για τη µελλοντική έρευνα το πώς ακριβώς αυτοί οι µηχανισµοί ενεργούν συµβάλλοντας στη λειτουργικά κατάλληλη και προσαρµοστική επιθετική συµπεριφορά. Σε µελέτη των Virkunnen και συν., σε αλκοολικούς, βίαιους εγκληµατίες, εµπρηστές και υγιή άτοµα, βρέθηκε στατιστικώς σηµαντική σχέση µεταξύ των συγκεντρώσεων του οµοβανιλλικού οξέος (HVA) στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό (ΕΝΥ) και της εµφάνισης βίαιης συµπεριφοράς. Οι συγκεντρώσεις αυτές, όµως, συσχετίσθηκαν και µε τις συγκεντρώσεις του ινδολοξεικού οξέος (5-ΗΙΑΑ) στο ΕΝΥ, οπότε η σχέση του HVA µπορεί ενδεχοµένως να αµφισβητείται. Οι συγκεντρώσεις ενός µεταβολίτη των κατεχολαµινών, της µεθοξουδροξυφαινυλογλυκόλης (MHPG), έδειξαν τις ασθενέστερες συσχετίσεις µε τη βία. Παρ' όλα ταύτα, πρόσφατες µελέτες σε πιθήκους και ανθρώπους δείχνουν ότι η αυξηµένη νοραδρενεργική δραστηριότητα µπορεί να σχετίζεται µε τις ίδιες τις καταστάσεις της επιθετικότητας και της ευερεθιστότητας (state measures). Σε άλλη µελέτη, των Ger-ra και συν., που πειραµατικά προκάλεσαν επιθετική συµπεριφορά σε ανθρώπους που είχαν θετικό ή αρνητικό ιστορικό επιθετικής συµπεριφοράς, βρέθηκε στατιστικώς σηµαντική σχέση της ΝΕ του πλάσµατος µε την εκδήλωση επιθετικότητας. Βεβαίως, δεν γνωρίζουµε αν η σχέση αυτή δείχνει ότι η ΝΕ ρυθµίζει το µέτρο και την ποιότητα της επιθετικής συµπεριφοράς ή αν είναι αποτέλεσµα της συµπεριφοράς αυτής. Σεροτονίνη: Ο περισσότερο µελετηµένος διαβιβαστής σε σχέση µε την επιθετικότητα είναι η σεροτονίνη. Για την ανασκόπηση της βιβλιογραφίας της απαιτείται ξεχωριστό άρθρο. Ωστόσο, µπορούµε να αναφέρουµε ότι τα χαµηλά επίπεδα σεροτονίνης έχουν συνδεθεί µε την παρορµητική βία και την αυτοκτονία τόσο στενά, όσο ο γάµος µε την αγάπη, αν και η σχέση αυτή δεν ανευρίσκεται σε όλες τις µελέτες. Νευρορµόνες Εκτός από τους νευροδιαβιβαστές, διάφορες ορµόνες έχουν συσχετισθεί µε την επιθετική συµπεριφορά, όπως άλλωστε και µε άλλες ανθρώπινες συµπεριφορές και συµπεριφορές ζώων. Τεστοστερόνη: Η παρατήρηση ότι επιθετική συµπεριφορά απαντάται πιο συχνά στους άνδρες από ό,τι στις γυναίκες οδήγησε στη διερεύνηση της σχέσης της µε τις γεννητικές ορµόνες, ιδίως µε την τεστοστερόνη. Η διαφορά στα επίπεδα της ορµόνης αυτής αποτελεί ένα από τα πιο σταθερά ευρήµατα ανάµεσα στα δύο φύλα, ανεξαρτήτως είδους, ηλικιών, πολιτισµών και καταστάσεων. Σε τρωκτικά, η έκθεση σε ανδρογόνα νωρίς στη ζωή αυξάνει την επιθετικότητα στην ενήλικη ζωή, προδιαθέτοντάς τα σε αυτήν και αυξάνοντας τη συµπεριφορική απαντητικότητά τους µετά από χορήγηση ανδρογόνων. Σε πρωτεύοντα θηλαστικά, η επιθετική συµπεριφορά µπορεί να αυξάνεται µέσω έκθεσης σε ανδρογόνα στη µήτρα, στην πρώιµη ζωή µετά τη γέννηση και στην ενήλικη ζωή. Αυτά τα ευρήµατα υποδεικνύουν ότι τα ανδρογόνα µπορεί να επιδρούν, όσον αφορά στην επιθετικότητα, δι' αµέσων δράσεων σε εγκεφαλικές περιοχές που διευκολύνουν την επιθετική συµπεριφορά εµµέσως, διά της προκαλουµένης από ανδρογόνα διευκόλυνσης της µάθησής της. Στον άνθρωπο, η σχέση αυτή δεν είναι σαφής. Οι περισσότερες µελέτες επικεντρώνονται στις κυκλοφορούσες ορµόνες και έχουν αντιφατικά αποτελέσµατα. Μερικές µελέτες καταλήγουν σε θετική σχέση µεταξύ της κυκλοφορούσης τεστοστερόνης και της επιθετικότητας, ενώ άλλες δεν καταλήγουν σε τέτοια σχέση. Πολύ λίγες µελέτες υπάρχουν που να αφορούν στις δράσεις των πρώιµων οργανωτικών ορµονών στην ανθρώπινη επιθετικότητα. ύο µελέτες, σε άτοµα µε συγγενή υπερπλασία του φλοιού των επινεφριδίων,

6 που εκτέθηκαν σε αυξηµένα επίπεδα ανδρογόνων κατά την προγεννητική και περιγεννητική περίοδο, δεν φαίνεται να καταλήγουν σε σχέση µεταξύ τεστοστερόνης και επιθετικότητας. Επίσης, σε µελέτες που αφορούν σε παιδιά και ενήλικες, οι οποίοι εκτέθηκαν σε ασυνήθιστα επίπεδα γεννητικών ορµονών κατά την κύηση, λόγω θεραπείας της µητέρας µε φάρµακα που είχαν δράσεις στην έκφραση των χαρακτηριστικών και των δύο φύλων, δεν βρέθηκε καµµία συσχέτιση. Αντίθετα, σε µια µελέτη µε άτοµα και των δύο φύλων που έπασχαν από συγγενή υπερπλασία των επινεφριδίων, που είχαν εκτεθεί σε ανδρογόνα ενδοµητρίως, βρέθηκε ότι τα κορίτσια που έπασχαν είχαν περισσότερες πιθανότητες να εκδηλώσουν επιθετική συµπεριφορά σε σχέση µε τα αδέρφια τους. Αυτό το εύρηµα έρχεται σε συµφωνία µε άλλες µελέτες σε πιθήκους, που τα θηλυκά είχαν εκτεθεί σε ανδρογόνα κατά τη διάρκεια της ενδοµητρίου ζωής τους. Οι συγγραφείς του άρθρου καταλήγουν ότι τα ανδρογόνα µπορεί να ελέγχουν την ωρίµανση της επιθετικής συµπεριφοράς, όπως οι ορµόνες ελέγχουν την ανάπτυξη των φυσικών χαρακτηριστικών. Στη συνέχεια, εξηγούν τα ευρήµατά τους, προτείνοντας την άποψη ότι η επιθετική συµπεριφορά µπορεί να µεγεθύνεται από την παρουσία των ανδρογόνων σε διάφορα χρονικά σηµεία, υποδεικνύοντας ότι υπάρχουν δύο ευαίσθητες περίοδοι για την ανάπτυξη επιθετικότητας (πρώιµα στην ανάπτυξη και κατά την εφηβεία). Επιπλέον, πιθανολογούν ότι οι πρώιµες ορµόνες µπορεί να ελέγχουν τις επιδράσεις των κοινωνικών επιρροών έτσι, ώστε τα άτοµα που εκτίθενται σε υψηλά επίπεδα ανδρογόνων νωρίς στην ανάπτυξη να έχουν περισσότερες πιθανότητες να µάθουν να συµπεριφέρονται επιθετικά, σε σύγκριση µε αυτούς που δεν έχουν εκτεθεί σε αυτά. Μάλιστα, φαίνεται ότι η µάθηση της συµπεριφοράς αυτής διατηρείται και µετά την επιστροφή των επιπέδων των ανδρογόνων στο φυσιολογικό. Οι Cologer-Cliftord και συν. υποστηρίζουν ότι η τεστοστερόνη και τα οιστρογόνα µπορούν να επηρεάσουν τη σεροτονινεργική δραστηριότητα σε ό,τι αφορά στην επιθετικότητα. Η επιρροή αυτή αφορά τους 5-ΗΤ 1A και τους 5-ΗΤ 1Β υποδοχείς. Οι αγωνιστές αυτών των υποδοχέων έχουν την ικανότητα να µειώνουν την επιθετικότητα. Με τις µελέτες τους σε ζώα, υποστήριξαν ότι αυτή η ικανότητά τους µπορεί να τροποποιηθεί από τους ανδρογονικούς και οιστρογονικούς µεταβολίτες της τεστοστερόνης. Τα πειράµατα αυτά έγιναν σε ζώα και, προφανώς, για να αναχθούν στον άνθρωπο θα πρέπει να πραγµατοποιηθούν περαιτέρω έρευνες. Κορτιζόλη: Ο υποθαλαµο-υποφυσιο-επινεφριδιακός άξονας (ΗΡΑ) έχει διερευνηθεί ως προς την επιθετικότητα και όσον αφορά στα κορτικοστεροειδή. 'Οσον αφορά στην κορτικοστερόνη, βρέθηκε ότι ασκεί οξεία ευοδωτική δράση στην επιθετική συµπεριφορά ποντικών. Η παραγωγή της στα ποντίκια φθάνει στο ζενίθ της στην αρχή της σκοτεινής περιόδου (νύχτα), µία περίοδο στην οποία παρατηρείται αύξηση της επιθετικότητάς τους. Στην περίοδο του φωτός, έχουν χαµηλά επίπεδα κορτικοστερόνης και χαµηλά επίπεδα επιθετικότητας. Ο αποκλεισµός των υποδοχέων των αλατοκορτικοειδών µε σπειρονολακτόνη κατά τη σκοτεινή περίοδο, οδήγησε σε θεαµατική µείωση της επιθετικότητας, ιδίως της χωροκτητικής (territorial) επιθετικότητας. Επίσης, έχει βρεθεί ότι ο ήπιος ερεθισµός της υποθαλαµικής επιθετικής περιοχής παράγει επίπεδα κορτικοτροπίνης καικορτικοστερόνης που ανευρίσκονται σε καταστάσεις stress, γεγονός που είναι αποτέλεσµα του ερεθισµού και όχι του stress της µάχης. Η επιθετικότητα στους ανθρώπους έχει συσχετισθεί αρνητικά µε την κορτιζόλη του πλάσµατος, την κορτιζόλη ούρων και τις απαντήσεις της κορτιζόλης µετά από φόρτιση µε γλυκόζη. Επιπλέον, βρέθηκε αρνητική σχέση της κορτιζόλης µε την επιθετικότητα και σε παιδιά µε διαταραχές της συµπεριφοράς. Μάλιστα, υποστηρίζεται ότι οι διακυµάνσεις της κορτιζόλης κατά τη διάρκεια της ηµέρας µπορεί να είναι πιο ενδεικτικές από τις απόλυτες τιµές της. Ο Scerbo επίσης υποστήριξε ότι η κορτιζόλη µπορεί να τροποποιεί και τη σχέση της επιθετικότητας µε την τεστοστερόνη. Βαζοπρεσσίνη (AVP): Η βασοπρεσσίνη συντίθεται στον υποθάλαµο, στον επικλινή πυρήνα και στον υποµέλανα τόπο. Από τον υποθάλαµο βασοπρεσσινικά κύτταρα προβάλλουν σε κοντινούς σχηµατισµούς προς το κοιλιακό σύστηµα και σε δοµές του προσθίου εγκεφάλου, του µεταιχµιακού συστήµατος και του στελέχους. Συνεπώς, η AVP µπορεί να εισέλθει στο ΕΝΥ είτε από απελευθέρωσή της στο κοιλιακό σύστηµα είτε από διάχυση από τις

7 διασυναπτικές περιοχές. Ο αιµατεγκεφαλικός φραγµός εµποδίζει την προς τα πίσω διάχυσή της στο ελάχιστο. Εκτός ΚΝΣ, η AVP έχει αντιδιουρητική δράση, ενώ η κεντρική AVP δεν επηρεάζεται από ερεθίσµατα που επηρεάζουν αυτήν του πλάσµατος. Στα ινδικά χοιρίδια ανευρίσκεται αυξηµένη βασοπρεσσίνη, όταν υπάρχει επιθετικότητα και το αντίθετο. Αν τους χορηγηθεί εξωγενώς AVP, µε έγχυση στις κοιλίες, προκαλείται επιθετικότητα και αν τους χορηγηθεί ανταγωνιστής της AVP, τότε έχουµε αναστολή της επιθετικότητας. Οι Coccaro και συν.49 βρήκαν ότι η κεντρική AVP µπορεί να παίζει κάποιο ρόλο στην ευόδωση της επιθετικής συµπεριφοράς σε άτοµα µε διαταραχές της προσωπικότητας. Οι συγκεντρώσεις της στο ΕΝΥ ήταν αυξηµένες σε άτοµα µε ιστορικό επιθετικότητας, ιδίως σε άνδρες. Επίσης, συσχετίσθηκε µε επιθετική συµπεριφορά κατά προσώπων και η σχέση αυτή ήταν πολύ πιο δυνατή ανάµεσα σε άνδρες από ό,τι σε γυναίκες. Καταλήγουν, λοιπόν, ότι η AVP µπορεί να παίζει κάποιο ρόλο στην εµφάνιση της επιθετικότητας και πιθανώς να υπάρχει νόηµα στη λογική της ανάπτυξης ανταγωνιστών της AVP για ανθρώπινη χρήση. Χοληστερόλη Η χοληστερόλη είναι περισσότερο γνωστή για την αιτιολογική επιρροή της στις καρδιαγγειακές νόσους. 'Οµως, η χοληστερόλη του ορού παίζει και κάποιο ρόλο σε αρκετές ψυχολογικές διαδικασίες, όπως στο συναίσθηµα, στις γνωσίες και στη συµπεριφορά. 'Εχει συσχετισθεί µε την επιθετικότητα στους ανθρώπους και σε άλλα θηλαστικά. Μια µελέτη µε µετα-ανάλυση ανέδειξε ότι η θεραπεία των καρδιοπαθών µε αντιλιπιδικά φάρµακα και αλλαγές στη δίαιτά τους είχε ως αποτέλεσµα τη µείωση της χοληστερόλης του ορού κατά % και λιγότερους θανάτους από καρδιαγγειακές νόσους. Παράλληλα, όµως, παρατηρήθηκαν περισσότεροι θάνατοι από ατυχήµατα, αυτοκτονίες και βία, δηλαδή µε τη µείωση των καρδιαγγειακών θανάτων είχαµε αύξηση των βίαιων θανάτων. Οι µελέτες λιπιδίων σε βίαιους εγκληµατίες, οι πρωτοπαθείς προσπάθειες για µείωση της χοληστερόλης και οι πειραµατικές διαιτητικές ρυθµίσεις σε θηλαστικά, εκτός του ανθρώπου, όλα δείχνουν σηµαντική αρνητική σχέση µεταξύ της αύξησης της χοληστερόλης του ορού και της επιθετικότητας. Αντίθετα, µια θετική αλλά µη σταθερή σχέση της αύξησης της χοληστερόλης του ορού και της λεκτικής επιθετικότητας έχει αναφερθεί σε αρκετές µελέτες και συχνά θεωρείται ως νευροφυσιολογική απάντηση σε οξύ ή χρόνιο stress. Οι Kaplan και συν. βρήκαν ότι πίθηκοι που τρέφονταν µε δίαιτα πτωχή σε λίπος και χοληστερόλη ήταν πιο επιθετικοί. Οι συγγραφείς ισχυρίζονται ότι µειώνοντας τη χοληστερόλη στη δίαιτα έχουµε ως αποτέλεσµα τη µείωση της χοληστερόλης του ορού και της χοληστερόλης των µεµβρανών, που µε τη σειρά της προκαλεί µείωση της σεροτονινεργικής δραστηριότητας. Η επιθετικότητα έχει συνδεθεί όπως είδαµε µε τα χαµηλά επίπεδα σεροτονινεργικής δραστηριότητας στο κεντρικό νευρικό σύστηµα. Η υπόθεση της χοληστερόλης και της σεροτονίνης του ΚαρΙαη, σύµφωνα µε τον Hillbrand, έχει τόσο βιολογικό όσο και εξελικτικό νόηµα. Στον πρωτόγονο άνθρωπο, η έλλειψη τροφής, υποστηρίζει, µπορεί να είχε προκαλέσει χαµηλά επίπεδα χοληστερόλης στο αίµα και µειωµένη σεροτονινεργική δραστηριότητα, που µε τη σειρά της να προκάλεσε µια προσαρµοστική αύξηση επιθετικών και επικίνδυνων συµπεριφορών, όπως το κυνήγι. Παρ' όλα ταύτα, άλλες έρευνες δεν βρίσκουν σηµαντική σχέση µεταξύ χοληστερόλης και βίας έτσι, για την εγκυρότητα της ανωτέρω υποθέσεως θα χρειασθούν εντατικοί πειραµατισµοί, που θα µπορούσαν να οδηγήσουν στην ανάπτυξη «αντιεπιθετικών» φαρµάκων». Επίλογος Συµπεράσµατα Η επιθετική συµπεριφορά φαίνεται να έχει ένα γενετικό υπόστρωµα, στο οποίο επιδρούν περιγεννητικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες. Επίσης, υπάρχει ένα ανατοµικό υπόστρωµα, στο οποίο φαίνεται ότι επιδρούν διάφορες ουσίες, τόσο νευροδιαβιβαστικές όσο και ορµονικές. Ο ακριβής µηχανισµός, µε τον οποίο γίνονται όλες αυτές οι αλληλεπιδράσεις, όπως είναι φανερό, δεν είναι ακόµη γνωστός. Καθώς η Ψυχιατρική µε την εξέλιξή της τείνει να καταρρίψει τον διαχωρισµό της κατάστασης και του χαρακτηριστικού (state - trait ), καταδεικνύοντας τη δυναµική σχέση και αλληλεπίδραση του βιολογικού υποστρώµατος του ατόµου µε τις περιβαλλοντικές επιδράσεις, µια συνολική θεώρηση του φαινοµένου της βίας µπορεί να είναι εφικτή.

8 Παρά τις εντατικές ερευνητικές προσπάθειες, υπάρχουν προς το παρόν µόνον ενδείξεις για τον τρόπο µε τον οποίο εκδηλώνεται η επιθετική συµπεριφορά, καθώς υπάρχουν βασικοί περιορισµοί στην προσέγγιση του θέµατος, όπως το θέµα της ταξινόµησης της επιθετικής συµπεριφοράς ή των κριτηρίων µέτρησής της. Οι πειραµατισµοί στα ζώα παρέχουν σηµαντική βοήθεια προς αυτή την κατεύθυνση, όµως δεν φαίνεται να επαρκούν, καθώς τα ευρήµατα που προκύπτουν πρέπει να αναχθούν και στον άνθρωπο. Οα πρέπει, επίσης, να διερευνηθεί ο τρόπος µε τον οποίο η ίδια η βία επιφέρει περαιτέρω βία, καθώς ένας από τους ισχυρότερους προβλεπτικούς παράγοντες είναι το ιστορικό βίαιων συµπεριφορών. Επιπροσθέτως, σε περιπτώσεις δολοφονιών - αυτοκτονιών, φαίνεται να υπάρχει ένας σύνδεσµος ανάµεσα στη βίαιη συµπεριφορά και την αυτοκτονία που αξίζει περαιτέρω διερευνήσεως. Εν κατακλείδι, οι περισσότερες ανθρώπινες µελέτες περιλαµβάνουν άτοµα µε ψυχικές διαταραχές και τελευταίως µόνο συµµετέχουν στις έρευνες φυσιολογικά άτοµα, στα οποία προκαλούνται επιθετικές απαντήσεις σε διάφορα ερεθίσµατα. Μια τέτοια προσέγγιση της µελέτης της επιθετικότητας µπορεί να δώσει περισσότερες απαντήσεις επί του θέµατος.

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού Το μαιτεχμιακό σύστημα συνδέεται με τμήματα του μετωπιαίου κι κροταφικού λοβού ( τμήματα των εγκεφαλικών ημισφαιρίων,ονομασμένα σύμφωνα με το κρανιακό οστό που τα καλύπτει). Το ίδιο σχετίζεται με τον έλεγχο

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

Αυτισμός - Νοητική υστέρηση

Αυτισμός - Νοητική υστέρηση Αυτισμός - Νοητική υστέρηση Τζένη Σουμάκη Παιδοψυχίατρος Ψυχαναλύτρια Επιστημονικά Υπεύθυνη Κέντρου Διατροφικών Διαταραχών ΑΝΑΣΑ Γρ. Ελληνικής Εταιρίας Ψυχαναλυτικής Ψυχοθεραπείας Μέλος Δ.Σ. Ελληνικής

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος

Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος του Θήλεος ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Προσοχή: Οι παρουσιάσεις μαθημάτων αποτελούν βοήθημα παρακολούθησης των παραδόσεων

Διαβάστε περισσότερα

Επικινδυνότητακαι. και Ψυχικές ιαταραχές. Α. ουζένης Επίκουρος Καθηγητής Ψυχιατροδικαστικής Αθηνών Β Ψυχιατρική Κλινική, Αττικο Νοσοκοµείο

Επικινδυνότητακαι. και Ψυχικές ιαταραχές. Α. ουζένης Επίκουρος Καθηγητής Ψυχιατροδικαστικής Αθηνών Β Ψυχιατρική Κλινική, Αττικο Νοσοκοµείο Επικινδυνότητακαι και Ψυχικές ιαταραχές Α. ουζένης Επίκουρος Καθηγητής Ψυχιατροδικαστικής Ιατρική Σχολή Παν/µιου Αθηνών Β Ψυχιατρική Κλινική, Αττικο Νοσοκοµείο Ποιόςείναι είναιεπικίνδυνος; Κοινωνικοδηµογραφικά

Διαβάστε περισσότερα

Πάντως η λήψη τροφής ρυθµίζεται από το νευρικό σύστηµα µε συνεργασία δύο κέντρων.

Πάντως η λήψη τροφής ρυθµίζεται από το νευρικό σύστηµα µε συνεργασία δύο κέντρων. ΛΗΨΗ ΤΗΣ ΤΡΟΦΗΣ H ανάγκη για λήψη τροφής, που ικανοποιείται µόνο µε σιτισµό, και προέρχεται από διέγερση του κέντρου θρέψης, αποτελεί το αίσθηµα της πείνας (hunger), ενώ η επιθυµία για λήψη ειδικής τροφής,

Διαβάστε περισσότερα

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες στην επικοινωνία, κοινωνικότητα και συμπεριφορά, καθώς

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΣΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. Πόλη Ημερομηνία Ώρα Αίθουσα. Ναύπακτος 9 Μαρτίου 2013 6 μμ Παπαχαραλάμπειος

ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΣΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. Πόλη Ημερομηνία Ώρα Αίθουσα. Ναύπακτος 9 Μαρτίου 2013 6 μμ Παπαχαραλάμπειος ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΣΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ Πόλη Ημερομηνία Ώρα Αίθουσα Ναύπακτος 9 Μαρτίου 2013 6 μμ Παπαχαραλάμπειος ΤΙΤΛΟΣ: Η Σημασία του στρες και του ύπνου στη ζωή του/της

Διαβάστε περισσότερα

ANTIKOIΝΩΝΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ KAI TΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ

ANTIKOIΝΩΝΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ KAI TΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ANTIKOIΝΩΝΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ KAI TΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΔΙΑΓΩΓΗΣ ΟΡΙΣΜΟΣ: Σύμφωνα με το Διαγνωστικό και στατιστικό εγχειρίδιο για τις ψυχικές νόσους DSM-IV,το κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Η αυτοκτονική συµπεριφορά ορίζεται ως η συµπεριφορά, κατά την οποία το άτοµο θέλει να κάνει κακό στον εαυτό του µε σκοπό να δώσει ένα τέλος στη ζωή του. ιαχωρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Κώστας Νικολάου ψυχίατρος Παρουσίαση βασισμένη στο: BPSD Educational Pack, International Psychogeriatric Association (IPA) 2002 Τα Συμπεριφορικά και Ψυχολογικά συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

Σύναψη µεταξύ της απόληξης του νευράξονα ενός νευρώνα και του δενδρίτη ενός άλλου νευρώνα.

Σύναψη µεταξύ της απόληξης του νευράξονα ενός νευρώνα και του δενδρίτη ενός άλλου νευρώνα. ΟΙ ΝΕΥΡΩΝΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΟΥΝ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΣΥΝΑΨΗΣ Άντα Μητσάκου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήµιο Πατρών Γνωρίζουµε ότι είµαστε ικανοί να εκτελούµε σύνθετες νοητικές διεργασίες εξαιτίας της

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Λειτουργίες μαστού. Σύνθεση γάλακτος Έκκριση γάλακτος ΑΔΑΜΙΔΗΣ Δ. "ΜΙΛΕΝΑ ΡΟΥΖΚΟΒΑ 2014"

Λειτουργίες μαστού. Σύνθεση γάλακτος Έκκριση γάλακτος ΑΔΑΜΙΔΗΣ Δ. ΜΙΛΕΝΑ ΡΟΥΖΚΟΒΑ 2014 Λειτουργίες μαστού Σύνθεση γάλακτος Έκκριση γάλακτος Στάδια Ανάπτυξης Μαστού εφηβεία ενήλικη εγκυμοσύνη γαλουχία απογαλακτισμός λόβια Θηλαία άλω Θηλή λίπος Γαλακτοφόροι πόροι Μυοεπιθηλιακά κύτταρα (ωκυτοκίνη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Είναι συχνός ο καρκίνος του προστάτη; Ποιοί παράγοντες κινδύνου σχετίζονται με τον καρκίνο του προστάτη ;

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Είναι συχνός ο καρκίνος του προστάτη; Ποιοί παράγοντες κινδύνου σχετίζονται με τον καρκίνο του προστάτη ; ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Είναι συχνός ο καρκίνος του προστάτη; Πρόκειται για το συχνότερο καρκίνο και τη δεύτερη αιτία θανάτου από καρκίνο στους άνδρες. Η συχνότητά του αυξάνει με την αύξηση της ηλικίας και το

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο της συνείδησης

Επίπεδο της συνείδησης Καθηγητής ρ. Λάζαρος Ι. Τσούσκας ΠΡΩΤΕΣ ΒΟΗΘΕΙΕΣ Θεσσαλονίκη 2003: 20-25 Επίπεδο της συνείδησης Η µερική ή ολική απώλεια της συνείδησης του πάσχοντος είναι µια σοβαρή κατάσταση, κατά την οποία διαταράσσεται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Διαβήτης. Ακούμε καθημερίνα γύρω μας πως εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο πάσχουν από διαβήτη ή παχυσαρκία. Όμως, τι πραγματικά είναι αυτό; Τι ειναι ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

Ορέστης Γιωτάκος, Γενικός Αρχίατρος, Ψυχίατρος, (M.D., M.Sc., Ph.D.), Δντής 414 ΣΝΕΝ

Ορέστης Γιωτάκος, Γενικός Αρχίατρος, Ψυχίατρος, (M.D., M.Sc., Ph.D.), Δντής 414 ΣΝΕΝ ΕΠΙΘΕΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Ορέστης Γιωτάκος, Γενικός Αρχίατρος, Ψυχίατρος, (M.D., M.Sc., Ph.D.), Δντής 414 ΣΝΕΝ Ορισµοί Η ανθρώπινη επιθετικότητα και βία είναι ένα ευρέως διαδεδοµένο φαινόµενο. Η επιθετικότητα,

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΩΜΟΣΩΜΙΚΕΣ ΑΝΩΜΑΛΙΕΣ

ΧΡΩΜΟΣΩΜΙΚΕΣ ΑΝΩΜΑΛΙΕΣ ΧΡΩΜΟΣΩΜΙΚΕΣ ΑΝΩΜΑΛΙΕΣ Σύνδροµο Down Το σύνδροµο Down είναι µια γενετική ανωµαλία ου εριλαµβάνει συνδυασµό χαρακτηριστικών, ό ως νευµατική καθυστέρηση, συγκεκριµένα χαρακτηριστικά ροσώ ου και συχνά καρδιακά

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία. Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής

Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία. Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής Ενήβωση - Εφηβεία Puberty - Adolescence Puberty vs. Adolescence Ενήβωση vs. Εφηβεία 12-15 y 12- >>15

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ Μικροβιολογικό & Ερευνητικό Εργαστήριο Καθ έξιν Αποβολές Οι καθ 'έξιν αποβολές είναι μια ασθένεια σαφώς διακριτή από τη στειρότητα, και που ορίζεται ως δύο ή περισσότερες αποτυχημένες

Διαβάστε περισσότερα

ιαχρονική παρακολούθηση της υγείας των Ελληνοπαίδων από τη γέννηση ως τα 18 χρόνια Χρύσα Μπακούλα Καθηγήτρια Παιδιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών

ιαχρονική παρακολούθηση της υγείας των Ελληνοπαίδων από τη γέννηση ως τα 18 χρόνια Χρύσα Μπακούλα Καθηγήτρια Παιδιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών ιαχρονική παρακολούθηση της υγείας των Ελληνοπαίδων από τη γέννηση ως τα 18 χρόνια Χρύσα Μπακούλα Καθηγήτρια Παιδιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών Η εκκίνηση... Α Πανελλήνια Περιγεννητική Έρευνα όλοι ανεξαιρέτως

Διαβάστε περισσότερα

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Τι είναι το FoundationOne ; Το FoundationOne είναι μια εξέταση που ανιχνεύει γενωμικές μεταβολές (π.χ. μεταλλάξεις) που είναι γνωστό ότι σχετίζονται με

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος ALZHEIMER: Συμπώματα, κληρονομικότητα, επιβαρυντικοί και προστατευτικοί παράγοντες και μελλοντικές θεραπείες-οκτ 2012

Η νόσος ALZHEIMER: Συμπώματα, κληρονομικότητα, επιβαρυντικοί και προστατευτικοί παράγοντες και μελλοντικές θεραπείες-οκτ 2012 Η νόσος ALZHEIMER: Συμπώματα, κληρονομικότητα, επιβαρυντικοί και προστατευτικοί παράγοντες και μελλοντικές θεραπείες-οκτ 2012 Eυθυμιόπουλος Σπύρος, Αναπληρωτής Καθηγητής Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΙΧΝΕΥΤΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ- ΠΡΟΓΕΝΝΗΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ Δρ. Ε.Τρακάκης

ΑΝΙΧΝΕΥΤΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ- ΠΡΟΓΕΝΝΗΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ Δρ. Ε.Τρακάκης ΑΝΙΧΝΕΥΤΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ- ΠΡΟΓΕΝΝΗΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ Δρ. Ε.Τρακάκης Οι ανιχνευτικές εξετάσεις (screening test) έχουν ευρεία εφαρμογή και μεγάλη πρακτική χρησιμότητα στον προγεννητικό έλεγχο. Ο προγεννητικός έλεγχος

Διαβάστε περισσότερα

14η Επιστηµονική Συνάντηση. Ρευµατολόγων Βορειοδυτικής Ελλάδας Μέτσοβο, 21 Ιανουαρίου 2012

14η Επιστηµονική Συνάντηση. Ρευµατολόγων Βορειοδυτικής Ελλάδας Μέτσοβο, 21 Ιανουαρίου 2012 Ο άξονας οστού-εντέρου-κνσ Ο ρόλος της σεροτονίνης 14η Επιστηµονική Συνάντηση Ρευµατολόγων Βορειοδυτικής Ελλάδας Μέτσοβο, 21 Ιανουαρίου 2012 αούσης ηµήτρης Λέκτορας Παθολογίας/Ρευµατολογίας Ιατρική Σχολή

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ.

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. Η στυτική δυσλειτουργία είναι ένα από τα συχνότερα νοσήματα των ανδρών στην σημερινή εποχή.σε νεαρότερες ηλικίες το 30% οφείλεται σε οργανικές αιτίες και το 70 % σε ψυχολογικά αίτια

Διαβάστε περισσότερα

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής.

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής. ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΙΤΛΟΣ : ΟΙ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΠΟΥ ΤΙΣ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ! Εισαγωγή : Τα οστά είναι το σπίτι για να μείνουμε, είναι η στέγη που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης.

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης. ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1o 1. δ 2. β 3. β 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2o 1. Σχολικό βιβλίο, σελ.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΜΕΤEΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΜΕΤEΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΜΕΤEΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ 1. Παρασκευή 21 Φεβρουαρίου Εισαγωγή (Εισαγωγή/ Χαιρετισμός: Γ. Παπαδημητρίου) α) Εγκέφαλος και συμπεριφορά: Ιστορική ανάδυση και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ Γυναικεία Ορµονικά Προφίλ (για την αναπαραγωγική και περιεµµηνοπαυσιακή ηλικία) Οι ωοθήκες βρίσκονται στο δεξιό και αριστερό τµήµα της πυελική κοιλότητας, πλησίον της µήτρας και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΚΌΛΛΗΣΗ ΠΛΑΚΟΎΝΤΑ

ΑΠΟΚΌΛΛΗΣΗ ΠΛΑΚΟΎΝΤΑ ΑΠΟΚΌΛΛΗΣΗ ΠΛΑΚΟΎΝΤΑ Παθοφυσιολογία, Διάγνωση και Αντιμετώπιση Alexander Kofinas, MD Director Kofinas Perinatal Associate Professor Clinical Obstetrics and Gynecology Cornell University, College of Medicine

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Β. Α. Παπαγεωργίου MD, Med, Δρ. Α.Π.Θ. Παιδοψυχίατρος - TEACCH Consultant τ. Επίκουρος Καθηγήτρια Παιδοψυχιατρικής Οι Δ.Π.Τ. Δεν είναι απλώς αποκλίνουσες διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ. Μαλτέζος Ιωάννης

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ. Μαλτέζος Ιωάννης ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ Μαλτέζος Ιωάννης Κληρονομικότητα Το σώμα μας αποτελείται από εκατομμύρια κύτταρα εκ των οποίων τα περισσότερα εξ αυτών

Διαβάστε περισσότερα

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του 1 Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του μαστού. Ο καρκίνος του μαστού είναι με μεγάλη διαφορά

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη upadate swfobject.embedswf('/plugins/content/avreloaded/mediaplayer.swf','avreloaded0','400',' 320','7.0.14','/plugins/content/avreloaded/expressinstall.swf', {file:'http://www.aretaieio-obgyn.com/images/stories/videos/emino.flv',width:'400',height:'

Διαβάστε περισσότερα

Συγγενές Εξάρθρηµα του Ισχίου. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός

Συγγενές Εξάρθρηµα του Ισχίου. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Συγγενές Εξάρθρηµα του Ισχίου Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός ΣΥΓΓΕΝΕΣ ΕΞΑΡΘΡΗΜΑ ΙΣΧΙΟΥ ΟΡΙΣΜΟΣ Συγγενής διαταραχή του ισχίου που προκαλείται από την ανώµαλη ανάπτυξη ενός ή όλων των

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Ειδική Φυσική Αγωγή Ενότητα 10η: Αυτισμός Κοκαρίδας Δημήτρης Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ (με βάση το παράθεμα σελ.157 του σχολικού βιβλίου) Η νόσος Alzheimer

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ (με βάση το παράθεμα σελ.157 του σχολικού βιβλίου) Η νόσος Alzheimer ΕΠΩΝΥΜΟ: Κ. ΟΝΟΜΑ: ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΑΞΗ-ΤΜΗΜΑ: Α 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 26/3/2014 ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ (με βάση το παράθεμα σελ.157 του σχολικού βιβλίου) Η νόσος Alzheimer Η νόσος Alzheimer είναι η πιο συχνή μορφή άνοιας,

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα 01. Γυναικεία Σεξουαλική Υγεία

Έρευνα 01. Γυναικεία Σεξουαλική Υγεία Έρευνα 01 Γυναικεία Σεξουαλική Υγεία 02 Την ισοτιµία και στον έρωτα διεκδικούν οι γυναίκες Για πρώτη φορά έρευνα αποκαλύπτει τα µυστικά της γυναικείας σεξουαλικότητας και ανατρέπει όσα ίσχυαν µέχρι σήµερα

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΙΔΙ Θ ΕΞΑΜΗΝΟ

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΙΔΙ Θ ΕΞΑΜΗΝΟ ΠANEΠIΣTHMIO IΩANNINΩN - IATPIKH ΣXOΛH TOMEAΣ YΓEIAΣ TOY ΠAIΔIOY T.Θ. 1186, 451 10 IΩANNINA, - Tηλ. 2651-007544 - Fax: 2651-007032 Ηλ. ταχυδροµείο: paediatr@cc.uoi.gr - Ιστός: http://users.uoi.gr/paediatr

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι

Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Μετάφραση: Λιζέττα Κονσουλίδου Επιμέλεια μετάφρασης: Χρύσα Ξενάκη Εξώφυλλο: Ντίνα Κόφφα ISBN 978-960-9405-21-8

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ. 2. (α) Ποια μέρη του γεννητικού συστήματος του άνδρα δείχνουν οι αριθμοί 1-8 στο σχήμα;

ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ. 2. (α) Ποια μέρη του γεννητικού συστήματος του άνδρα δείχνουν οι αριθμοί 1-8 στο σχήμα; ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ 1. (α) Τι αντιπροσωπεύουν οι αριθμοί 1-6 στο σχήμα; (β) Εξηγήστε τι είναι τα ωοθυλάκια και ποιος είναι ο ρόλος τους. (γ) Σε ποιο μέρος του γεννητικού συστήματος της γυναίκας αρχίζει η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Εισήγησης: Ηλεκτρονικά παιχνίδια: Πώς επηρεάζουν την παιδική

Τίτλος Εισήγησης: Ηλεκτρονικά παιχνίδια: Πώς επηρεάζουν την παιδική Τίτλος Εισήγησης: Ηλεκτρονικά παιχνίδια: Πώς επηρεάζουν την παιδική επιθετικότητα. Νικολάου Κοσμάς, υπ. Διδάκτωρ Παν/μιου Αθηνών, Εκπ/κος ΠΕ70 Περίληψη: Γενικά θα μπορούσαμε να πούμε ότι η επιθετικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Αγόρι 8 ετών, από τη Χαρά της Θάλασσας στο Κέντρο Αποκατάστασης

Αγόρι 8 ετών, από τη Χαρά της Θάλασσας στο Κέντρο Αποκατάστασης Αγόρι 8 ετών, από τη Χαρά της Θάλασσας στο Κέντρο Αποκατάστασης Στέλλα Σταμπουλή Παιδίατρος Επιμελήτρια ΜΕΘ Παίδων ΓΝΘ Ιπποκράτειο Αγόρι ηλικίας 8 ετών Πνιγμός σε θαλασσινό νερό Άγνωστο το χρονικό διάστηµα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ. Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ. Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν Σύνδρομο αποφρακτικής άπνοιας στον ύπνο ( ΣΑΥ) Συχνή διαταραχή (5%

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Εισαγωγή στην Κλινική Νευροψυχολογία της Μείζωνος Κατάθλιψης & της Σχιζοφρένειας (ONLINE CLINICAL SEMINAR) Εισηγητής: Δρ. Αλεξάνδρα

Διαβάστε περισσότερα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα Χ.Μ. Μουτσόπουλος Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ο ανοσολογικό (αμυντικό) σύστημα έχει σκοπό την προστασία του οργανισμού από ξένους εισβολείς, όπως είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

Παρορµητικότητα και ψυχικές διαταραχές

Παρορµητικότητα και ψυχικές διαταραχές Ειδικό Άρθρο Special article Παρορµητικότητα και ψυχικές διαταραχές Κ.Γ. Πάπλος, Μ.Ι. Χαβάκη-Κονταξάκη, Β.Π. Κονταξάκης, Γ.Ν. Χριστοδούλου Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών, Αιγινήτειο Νοσοκοµείο,

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI)

Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI) Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI) Τι είναι το σύνδροµο µηροκοτυλιαίας πρόσκρουσης; Φυσιολογικά, η κεφαλή του ισχίου δεν προσκρούει στο χείλος της κοτύλης κατά

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ

ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ Ι. Φυσιολογία και παθοφυσιολογία του πόνου... 15 1. Ορισμός και τύποι του πόνου... 15 1.1. Ο ορισμός του πόνου... 15 1.2.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΑ ΠΟΤΑ ΘΕΜΑ : ΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΠΟΤΩΝ

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΑ ΠΟΤΑ ΘΕΜΑ : ΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΠΟΤΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΑ ΠΟΤΑ ΘΕΜΑ : ΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΠΟΤΩΝ 2ο ΛΥΚΕΙΟ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ ΟΝΟΜΑ ΟΜΑΔΑΣ: 3Ε ΟΝΟΜΑΤΑ ΜΕΛΩΝ: ΓΚΟΤΙΝΟΠΟΥΛΟΥ ΕΦΗ

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2. Νόσος του Πάρκινσον

Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2. Νόσος του Πάρκινσον Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2 Νόσος του Πάρκινσον Τρόπος αντιμετώπισης νόσου Πάρκινσον. Η νόσος του Πάρκινσον (Parkinson) είναι νευροεκφυλιστική ασθένεια της μέλαινας ουσίας με συχνότητα

Διαβάστε περισσότερα

κληρονοµικότητα Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες

κληρονοµικότητα Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες 12 Φυλοσύνδετη στο Χ Ή την τοπική σας κλινική γενετικής διάγνωσης: κληρονοµικότητα Εργαστήριο Ιατρικής Γενετικής Πανεπιστήµιο Αθηνών Νοσοκοµείο Παίδων " Αγία Σοφία" Αθήνα Τηλ: +210 7795553 http://iatriki-genetiki.med.uoa.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘ. Α.

ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘ. Α. ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘ. Α. ΑΝΤΣΑΚΛΗΣ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ Η ανικανότητα σύλληψης μετά από ένα χρόνο σεξουαλικών

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι φόβος και τι φοβια;

Τι είναι φόβος και τι φοβια; ΦΟΒΟΙ - ΦΟΒΙΕΣ Τι είναι φόβος και τι φοβια; Φόβος: η δυσάρεστη συναισθηματική κατάσταση που δημιουργείται απέναντι σε πραγματικό κίνδυνο, ή απειλή. Φοβία: ο επίμονος φόβος που παγιδεύει το άτομο περιορίζοντας

Διαβάστε περισσότερα

Κύηση και συγγενείς καρδιοπάθειες. Στέλλα Μπρίλη Α! Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών

Κύηση και συγγενείς καρδιοπάθειες. Στέλλα Μπρίλη Α! Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών Κύηση και συγγενείς καρδιοπάθειες Στέλλα Μπρίλη Α! Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών Αιµοδυναµικές αλλαγές κατά την εγκυµοσύνη Όγκος αίµατος 30-50% Μέγιστο 20-24 εβδ Όγκος παλµού Καρδιακή Συχνότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΟΣ ALZHEIMER. της Σταυρούλας Β. Α1

ΝΟΣΟΣ ALZHEIMER. της Σταυρούλας Β. Α1 ΝΟΣΟΣ ALZHEIMER της Σταυρούλας Β. Α1 Σε αυτήν την εργασία θα μελετήσουμε τη νόσο του Alzheimer απαντώντας στα παρακάτω ερωτήματα: Τι είναι η νόσος του Alzheimer;...3 Ποια είναι τα αίτια εμφάνισής της;...6

Διαβάστε περισσότερα

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας.

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. ΤΟ ΠΑΙΔΙΚΟ ΑΣΘΜΑ Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. Αν από το τρέξιμο, τη γυμναστική ή άλλη εργασία, δυσκολεύεται η αναπνοή, αυτό λέγεται άσθμα. Αρεταίος Καππαδόκης, 100 μχ Οι γυναίκες ήταν

Διαβάστε περισσότερα

15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων.

15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων. 15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων. Η ουροδόχος κύστη δεν είναι απλά μία κοιλότητα η οποία γεμίζει απλά

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της ΜΕΘ στη δωρεά οργάνων

Ο ρόλος της ΜΕΘ στη δωρεά οργάνων Ο ρόλος της ΜΕΘ στη δωρεά οργάνων Ανδρέας Π. Καραμπίνης Διευθυντής ΜΕΘ Π.Γ.Ν.Α. «Γ. Γεννηματάς» μεταμόσχευση ιστών και οργάνων αποτελεί σήμερα ένα από τα σημαντικότερα επιτεύγματα της σύγχρονης ιατρικής

Διαβάστε περισσότερα

Τι πρέπει να γνωρίζετε για τη στείρωση των ζώων

Τι πρέπει να γνωρίζετε για τη στείρωση των ζώων Τι πρέπει να γνωρίζετε για τη στείρωση των ζώων Υπάρχει πρόβλημα υπερπληθυσμού αδέσποτων ζώων? Κάθε χρόνο, εκατομμύρια αδέσποτα σκυλιά και γατιά, συμπεριλαμβανομένων κουταβιών και μικρών ψιψίνων, τραυματίζονται,

Διαβάστε περισσότερα

Όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζεις

Όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζεις Όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζεις Επιστημονική Επιμέλεια: Χρήστος Μαρκόπουλος, Αναπλ. Καθηγητής Χειρουργικής, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών για τον καρκίνο του μαστού Δεδομένα για τον καρκίνο του μαστού

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Καρδιοπάθειες

Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Σταυρόπουλος- Καλίνογλου Αντώνης, Ερευνητής Σύγχρονες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Λειτουργίες

Διαβάστε περισσότερα

Αποσπάσµατα από την οµιλία στο ηµοτικό Σχολείο Γουβών, 15 Νοεµβρίου 2014, µε τίτλο: ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Αποσπάσµατα από την οµιλία στο ηµοτικό Σχολείο Γουβών, 15 Νοεµβρίου 2014, µε τίτλο: ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Αποσπάσµατα από την οµιλία στο ηµοτικό Σχολείο Γουβών, 15 Νοεµβρίου 2014, µε τίτλο: ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Οι όροι «εκφοβισµός» (bullying) και «θυµατοποίηση» (victimization)

Διαβάστε περισσότερα

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές...

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές... ΠΕΔΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Εκφυλιστικές αλλοιώσεις Αγγειακές παθήσεις Παθολογίες των πνευμόνων Ουρο-γυναικολογικές διαταραχές Καρδιακές παθήσεις Παθολογίες σπονδυλικής στήλης Παθολογίες αρθρώσεων Παθολογίες συνδέσμων

Διαβάστε περισσότερα

Το γενεόγραμμα. Γιώργος Καλαρρύτης MMedSci,ICADC,CGP,CFT,ECP Κλινικός Ψυχολόγος, Ψυχοθεραπευτής Θεραπευτής Οικογένειας, Σύμβουλος Τοξικοεξαρτήσεων

Το γενεόγραμμα. Γιώργος Καλαρρύτης MMedSci,ICADC,CGP,CFT,ECP Κλινικός Ψυχολόγος, Ψυχοθεραπευτής Θεραπευτής Οικογένειας, Σύμβουλος Τοξικοεξαρτήσεων Το γενεόγραμμα MMedSci,ICADC,CGP,CFT,ECP Κλινικός Ψυχολόγος, Ψυχοθεραπευτής Θεραπευτής Οικογένειας, Σύμβουλος Τοξικοεξαρτήσεων Γενεόγραμμα είναι ένα γενεαλογικό δένδρο τουλάχιστον 3 γενεών που περιέχει

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Ευάγγελος Χ. Καραδήµας & Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Τοµέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήµιο Αθηνών Ένα οµαδικό παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Παρουσίαση στη ιηµερίδα του

Διαβάστε περισσότερα

Προγεννητικός Μοριακός Καρυότυπος. Η τεχνολογία αιχμής στη διάθεσή σας για πιο υγιή μωρά

Προγεννητικός Μοριακός Καρυότυπος. Η τεχνολογία αιχμής στη διάθεσή σας για πιο υγιή μωρά Προγεννητικός Μοριακός Καρυότυπος Η τεχνολογία αιχμής στη διάθεσή σας για πιο υγιή μωρά Η νέα εποχή στον Προγεννητικό Έλεγχο: Μοριακός Καρυότυπος - array CGH - Συγκριτικός γενωμικός υβριδισμός με μικροσυστοιχίες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ Νούς υγιής εν σώµατι υγιή ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ ιατροφή και Υγεία Η υγεία αλλά και η νόσος είναι καταστάσεις που δεν οφείλονται ποτέ σε ένα µόνο παράγοντα. Οι κύριες οµάδες παραγόντων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ

ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ Αλλεργία και άσθμα; Αν πάσχετε από αυτές τις παθήσεις, θα υποφέρετε για όλη σας τη ζωή ; ΟΙ ΜΕΛΕΤΕΣ ΤΗΣ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑΣ ΔΕΚΑΕΤΙΑΣ ΛΕΝΕ ΟΧΙ. Η Ελληνική Εταιρεία Αλλεργιολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΙ ΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ TA ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ ΠΟΥ ΣΥΝ ΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΙ ΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ TA ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ ΠΟΥ ΣΥΝ ΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 21 Νοεµβρίου 2014 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΙ ΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ TA ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ ΠΟΥ ΣΥΝ ΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ Σκοπός της έρευνας ήταν η συλλογή

Διαβάστε περισσότερα

Η ΝΟΣΟΣ ALZHEIMER Σπύρος Ευθυµιόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής Τµήµα Βιολογίας, Πανεπιστήµιο Αθηνών

Η ΝΟΣΟΣ ALZHEIMER Σπύρος Ευθυµιόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής Τµήµα Βιολογίας, Πανεπιστήµιο Αθηνών Η ΝΟΣΟΣ ALZHEIMER Σπύρος Ευθυµιόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής Τµήµα Βιολογίας, Πανεπιστήµιο Αθηνών Ο εγκέφαλος Ο εγκέφαλος µας επιτρέπει να αντιλαµβανόµαστε το περιβάλλον και τον εαυτό µας (Εικόνα 1). Είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ, ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ

ΦΥΣΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ, ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΦΥΣΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ, ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ Δημήτρης Κουρέτας, PhD Τμήμα Βιοχημείας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Η παχυσαρκία θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο

Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο Βασίλης Παυλόπουλος Τομέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Αθηνών Ανακοίνωση στο 7 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας, Λευκωσία,

Διαβάστε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Journalist Handbook 1 Πληροφορίες για Δημοσιογράφους Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Νοσος Cushing 3 TΙ ΕΙΝΑΙ Η ΝΟΣΟΣ CUSHING; Πριν μιλήσουμε για τη Νόσο Cushing, θα πρέπει να κατανοήσουμε την ασθένεια

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογίες Αξιοποίησης Δεδομένων

Μεθοδολογίες Αξιοποίησης Δεδομένων Μεθοδολογίες Αξιοποίησης Δεδομένων Βλάχος Σ. Ιωάννης Λέκτορας 407/80, Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Εργαστήριο Πειραματικής Χειρουργικής και Χειρουργικής Ερεύνης «Ν.Σ. Σ Χρηστέας» Στάδια Αξιοποίησης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Πορεία, Πρόγνωση και Θεραπεία. Φίλιππος Γουρζής Καθηγητής Ψυχιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών

ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Πορεία, Πρόγνωση και Θεραπεία. Φίλιππος Γουρζής Καθηγητής Ψυχιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Πορεία, Πρόγνωση και Θεραπεία Φίλιππος Γουρζής Καθηγητής Ψυχιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών Πορεία, Πρόγνωση Η πορεία είναι κρίσιμος παράγοντας για την εκτίμηση των κοινωνικών συνεπειών, του κόστους,

Διαβάστε περισσότερα

Τα εικοσανοειδή και η σχέση τους µε την υγεία

Τα εικοσανοειδή και η σχέση τους µε την υγεία Τα εικοσανοειδή και η σχέση τους µε την υγεία ρ. Αγγελική Τριανταφύλλου - Πιτίδη Ιατρός Μικροβιολόγος Αν. Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστηµίου Αθηνών Κύριο µέληµα του ανθρώπου ήταν και είναι, η διατήρηση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΡΑΤΕΙΑ ΟΥΡΩΝ. Αίτια της ακράτειας

ΑΚΡΑΤΕΙΑ ΟΥΡΩΝ. Αίτια της ακράτειας ΑΚΡΑΤΕΙΑ ΟΥΡΩΝ Η ICS (International Continence Society) έχει ορίσει την ακράτεια των ούρων ως μια κατάσταση ακούσιας απώλειας των ούρων, η οποία αποτελεί κοινωνικό και υγιεινoμικό πρόβλημα που μπορεί να

Διαβάστε περισσότερα

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τελικό κείμενο της Μελέτης Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τα τελικά προϊόντα προχωρημένης γλυκοζυλίωσης (Advanced Glycation End products, ) είναι μόρια υψηλής δραστικότητας, τα οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. «Λογοθεραπευτική παρέμβαση στο πλαίσιο του συνδρόμου της Οζώδους Σκλήρυνσης»

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. «Λογοθεραπευτική παρέμβαση στο πλαίσιο του συνδρόμου της Οζώδους Σκλήρυνσης» ΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Λογοθεραπευτική παρέμβαση στο πλαίσιο του συνδρόμου της Οζώδους Σκλήρυνσης» Εκπόνηση : Χατζή Κατερίνα ΑΜ:11625 Επιβλέπουσα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΕΣ ΧΡΩΜΟΣΩΜΙΚΕΣ ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ

ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΕΣ ΧΡΩΜΟΣΩΜΙΚΕΣ ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΕΣ ΧΡΩΜΟΣΩΜΙΚΕΣ ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ 1) ΑΝΩΜΑΛΙΕΣ ΣΤΟΝ ΑΡΙΘΜΟ ΤΩΝ ΧΡΩΜΟΣΩΜΑΤΩΝ ΕΥΠΛΟΕΙΔΙΑ: ΚΑΘΕ ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΟ ΤΟΥ ΑΡΙΘΜΟΥ Ν (ΑΠΛΟΕΙΔΕΣ ΓΟΝΙΔΙΩΜΑ) 3Ν ΑΥΘΟΡΜΗΤΕΣ ΑΠΟΒΟΛΕΣ 4Ν τριπλοειδία Α) Γονιμοποίηση ωαρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος. Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός»

ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος. Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός» ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός» ΓΕΝΗ HPV Α γένος: βλεννογόνοι αιτιολογική συσχέτιση µε καρκίνο τραχήλου µήτρας, πρωκτού, αιδοίου, πέους

Διαβάστε περισσότερα

ΕΤΕΡΟΚΑΤΑΣΤΡΟΦΙΚΕΣ ΕΤΕΡ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΕΤΕΡΟΚΑΤΑΣΤΡΟΦΙΚΕΣ ΕΤΕΡ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΑΥΤΟ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΚΑΤΑΣΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ Δρ. Ευγενία Σουμάκη ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Παιδοψυχίατρος Ψυχαναλύτρια Μέλος Παιδοψυχιατρικού Κλάδου ΕΨΕ Γρ. Ελληνικής Εταιρίας Ψυχαναλυτικής Ψυχοθεραπείας

Διαβάστε περισσότερα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα Ρευματοειδής αρθρίτιδα Μ.Ν. Μανουσάκης En. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ρευματοειδής αρθρίτιδα είναι μία χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων (Πιν. 1). Με τον όρο χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Μνήμη και Μάθηση Νόσος του Alzheimer

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Μνήμη και Μάθηση Νόσος του Alzheimer ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Μνήμη και Μάθηση Νόσος του Alzheimer Περιγραφή της περίπτωσης (Ι) Γυναίκα 43 ετών διακομίσθηκε στο τμήμα επειγόντων περιστατικών από την οικογένειά της λόγω διαταραχών μνήμης. Η ασθενής

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές Διαταραχές. Κεφάλαια 7 8

Διατροφικές Διαταραχές. Κεφάλαια 7 8 Διατροφικές Διαταραχές Κεφάλαια 7 8 7. Πώς να βοηθήσουμε τα άτομα που υποφέρουν από Ψυχογενή Ανορεξία Στόχος η πάσχουσα να τρέφεται κανονικά ώστε να αποκατασταθεί το φυσιολογικό της βάρος. Ο στόχος αυτός

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγικό Σχεδιασµό Πληροφοριακών Συστηµάτων

Στρατηγικό Σχεδιασµό Πληροφοριακών Συστηµάτων Μέθοδοι και Τεχνικές για τον Στρατηγικό Σχεδιασµό Πληροφοριακών Συστηµάτων (SISP) Στρατηγική και Διοίκηση Πληροφοριακών Συστηµάτων Μάθηµα 2 No 1 Δοµή της Παρουσίασης l 1. Εισαγωγή l 2. Μεθοδολογία SISP

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

Αυτοκτονικός ασθενής: διάγνωση, κατανόηση, θεραπευτική παρέµβαση και πρόληψη της αυτοκτονίας. 19-20 Ιανουαρίου 2008 ΙωάννηςΑ. Μαλογιάννης Ψυχίατρος -Ψυχοθεραπευτής Μέρος 1º Ορισµοί Αυτοκτονικήπορεία- ιαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ 1 Παρουσία σε ιατρική εξέταση - Εβδομάδα: 15/9/2014-19/9/2014 Ώρα ΔΕΥΤΕΡΑ ΤΡΙΤΗ ΤΕΤΑΡΤΗ ΠΕΜΠΤΗ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ

ΣΕΝΑΡΙΟ 1 Παρουσία σε ιατρική εξέταση - Εβδομάδα: 15/9/2014-19/9/2014 Ώρα ΔΕΥΤΕΡΑ ΤΡΙΤΗ ΤΕΤΑΡΤΗ ΠΕΜΠΤΗ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΦΑΣΗΣ ΙΙ 1 ος ΧΡΟΝΟΣ Χειμερινό Εξάμηνο 9 πμ-10πμ ΣΕΝΑΡΙΟ 1 σε ιατρική εξέταση - Εβδομάδα: 15/9/2014-19/9/2014 «Ιατρική Εξέταση» Ανατομική ορολογία (Ανατομία)

Διαβάστε περισσότερα