Ο ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΗΡΟΣ ΚΑΙ Η ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ «ΣΚΟΤΕΙΝΩΝ ΑΙΩΝΩΝ»

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ο ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΗΡΟΣ ΚΑΙ Η ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ «ΣΚΟΤΕΙΝΩΝ ΑΙΩΝΩΝ»"

Transcript

1 ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΡΕΥΝΩΝ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΜΟΝΟΓΡΑΦΙΕΣ 3 Έλεωνόρα Κουντούρα-Γαλάκη Ο ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΗΡΟΣ ΚΑΙ Η ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ «ΣΚΟΤΕΙΝΩΝ ΑΙΩΝΩΝ» ΑΘΗΝΑ 1996

2

3

4

5 Ο ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΗΡΟΣ ΚΑΙ Η ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ «ΣΚΟΤΕΙΝΩΝ ΑΙΩΝΩΝ»

6 NATIONAL HELLENIC RESEARCH FOUNDATION INSTITUTE FOR BYZANTINE RESEARCH MONOGRAPHS 3 Eleonora Kountoura-Galake BYZANTINE CLERGY AND SOCIETY IN THE DARK CENTURIES ATHENS 1996

7 ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΡΕΥΝΩΝ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΜΟΝΟΓΡΑΦΙΕΣ 3 Έλεωνόρα Κουντούρα-Γαλάκη Ο ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΗΡΟΣ ΚΑΙ Η ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ «ΣΚΟΤΕΙΝΩΝ ΑΙΩΝΩΝ» ΑΘΗΝΑ 1996

8 Σημείωση για το βιβλιοθηκάριο και το βιβλιογράφο Το 'Ινστιτούτο Βυζαντινών Ερευνών τοϋ Έθνικοϋ Ιδρύματος Ερευνών είναι το τέως Κέντρο Βυζαντινών Ερευνών πού Ιδρύθηκε το Ή αλλαγή τοϋ ονόματος αντικατοπτρίζει τήν ορολογία πού εισήχθη στην Ελλάδα με τον νόμο 1514/85 για τήν επιστημονική έρευνα. Στή σειρά 'Μονογραφίες' τοϋ ΙΒΕ/ΕΙΕ δημοσιεύτηκαν ήδη: [1.] Σοφίας Πατούρα, Οι αιχμάλωτοι ως παράγοντες επικοινωνίας και πληροφόρησης, 'Αθήνα Ν. Oikonomidès, Fiscalité et exemption fiscale à Byzance (IXe-XIe s.), Athènes ISSN ISBN Εθνικό "Ιδρυμα 'Ερευνών 'Ινστιτούτο Βυζαντινών 'Ερευνών Βασιλέως Κωνσταντίνου 48, 'Αθήνα Διάθεση: Βιβλιοπωλείο ΕΣΤΙΑ, Σόλωνος 60, 'Αθήνα. FAX Ol The National Hellenic Research Foundation Centre for Byzantine Research Vassileos Constantinou 48, Distribution: HESTIA, Solonos 60, Athens - GR. FAX

9 Στους γονείς μου

10

11 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ (Ν. Οίκονομίδη) 11 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ 13 ΒΡΑΧΥΓΡΑΦΙΕΣ 14 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 29 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ: ΤΑ ΑΝΤΙΦΑΤΙΚΑ ΠΕΠΡΩΜΕΝΑ ΤΟΥ ΜΟΝΑΧΙΣΜΟΥ (έβδομος- αρχές ογδόου αιώνα) Α '. Ή παρακμή τοϋ μοναχισμού στις επαρχιακές πόλεις κατά τους λεγόμενους "σκοτεινούς αιώνες" 33 Β '. Ή αμείωτη Ισχύς τοϋ μοναχισμού της πρωτεύουσας και ή αριστοκρατία (τέλη έβδομου- αρχές όγδοου αίώνα) 57 ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ: ΠΑΝΤΟΔΥΝΑΜΙΑ ΤΟΥ ΚΛΗΡΟΥ ΚΑΙ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΚΟΣ ΘΕΣΜΟΣ (τέλη έβδομου- τρίτο τέταρτο όγδοου αίώνα) Γ '. Ό αυτοκρατορικός θεσμός αντιμέτωπος μέ τον κλήρο της Κωνσταντινούπολης (τέλη έβδομου/ αρχές όγδοου αίώνα) 77 Δ '. Προς τη δημιουργία ενός "είκονομαχικοϋ" κλήρου: ή προσπάθεια των αυτοκρατόρων Λέοντος Γ ' και Κωνσταντίνου Ε ' να περιστείλουν τήν παντοδυναμία τοϋ κλήρου 106 Ε '. ΟΙ πατριάρχες Κωνσταντινουπόλεως κατά τήν πρώτη είκονομαχική περίοδο και ό κλήρος τής πρωτεύουσας 144 9

12 ΜΕΡΟΣ ΤΡΙΤΟ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΚΛΟΝΙΣΜΟ ΣΤΑ ΝΕΑ ΛΑΜΠΡΑ ΠΕΠΡΩΜΕΝΑ ΤΟΥ ΜΟΝΑΧΙΣΜΟΥ (μέσα ογδόου- αρχές ένατου αιώνα) ç '. Ή "άλωση" τών μονών της Κωνσταντινούπολης κατά την πρώτη περίοδο της εικονομαχίας 163 Ζ '. Ή κοινωνική θέση τών αγίων της πρώτης είκονομαχικής περιόδου και τα αγιολογικά κείμενα 185 Η '. Ή νέα άνθηση τοϋ βυζαντινού μοναχισμού μετά την εικονομαχία και ή αντίθεση του προς τον κοσμικό κλήρο 205 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 229 ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ

13 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Άπό τα μέσα τοϋ 7ου ώς τα μέσα τοϋ 9ου αιώνα, το Βυζάντιο γνώρισε ένα μεσαίωνα μέσα στο Μεσαίωνα. Κατά αυτούς τους λεγόμενους "σκοτεινούς αιώνες", ή αυτοκρατορία αποκόπηκε οριστικά από τό υστερορωμαικο παρελθόν της καί, μέσα από την μεγάλη κρίση της Εικονομαχίας, απέκτησε τή χαρακτηριστικά Βυζαντινή μορφή της. Οί οικονομικές και κοινωνικές δομές άλλαξαν ουσιαστικά, οί μεγάλες πόλεις καί τα μνημεία τους εγκαταλείφθηκαν, οί άνθρωποι άλλαξαν ιδεώδη και ιδεολογία. Ό αρχαίος κόσμος, πού κλονιζόταν από αιώνες, εξαφανίσθηκε οριστικά. Στή θέση του εμφανίσθηκαν νέες πραγματικότητες. Κι αυτός ό μεσαίωνας, όπως καί κάθε άλλος, υπήρξε γόνιμος. Ή αυτοκρατορία κατόρθωσε κι αντιμετώπισε με σχετική επιτυχία τις ξένες απειλές σέ Ανατολή καί Δύση, καί δημιούργησε τήν αναγκαία υποδομή γιά μία επιτυχή αντίσταση καί γιά τήν αντεπίθεση. Όλα αυτά όμως διακρίνονται δύσκολα: οί αφηγηματικές πηγές πού διαθέτουμε είναι λιγοστές καί προκατειλημμένες, εφόσον γράφηκαν αργότερα άπό είκονολάτρες, πού περιγράφουν τά έργα είκονομάχων. Τό πρωτογενές υλικό είναι κι αυτό λιγοστό, οί επιγραφές καί τά νομίσματα σπανίζουν, υπάρχουν κυρίως τά μολυβδόβουλλα, ή ερμηνεία τους όμως δέν είναι πάντοτε ασφαλής. Ή πορεία τοϋ ιστορικού στον 7ο καί 8ο αιώνα είναι δύσκολη καί γεμάτη παγίδες. Τά ερωτήματα όμως υπάρχουν, είναι αυτά πού θέτει ή εποχή μας. Όσο κι αν βρισκόμαστε μπροστά σέ έναν κόσμο πολωμένο σχετικά μέ τό θέμα τών εικόνων - καί όχι μόνο αυτό- βλέπουμε μία κοινωνία μέ τά δικά της προβλήματα καί τις δικές της αντιπαλότητες, πού εκφράζονται καί μέσα άπό τις θεολογικές συγκρούσεις. Υπάρχουν πολιτικές αντιθέσεις, υπάρχουν συσσωματώσεις πού καθορίζονται μέ κριτήρια κοινωνικά ή καί γεωγραφικά, καί οί όποιες ενίοτε παίρνουν θέση στα προβλήματα της εποχής τους. Ποιοι ήταν οί στόχοι κάθε φορά μόνο μέ υποθέσεις μπορεί να γίνει αντιληπτό. Οί κοινωνικές αντιθέσεις, πού υπήρχαν ήδη άπό τον 7ο αιώνα, ενσωματώνονται στα προβλήματα τοϋ πολυτάραχου 8ου. Ή αριστοκρατία, ό στρατός (καί μάλιστα ό "λαϊκός" στρατός τών θεμάτων), ή εκκλησία, αποτελούν τις ομάδες πού θα συγκεντρώσουν τή λαϊκή υποστήριξη καί θα τήν κατευθύνουν. Αυτούς τους παράγοντες θά χρησιμοποιήσουν καί θα προσπαθήσουν να διαμορφώσουν οί αυτοκράτορες κατά τήν εφαρμογή της πολιτικής 11

14 Πρόλογος τους- και αυτοί οι παράγοντες θα επιδιώξουν νά επηρεάσουν τήν κορυφή της εξουσίας, ενίοτε προωθώντας δικούς τους υποψήφιους για το θρόνο. Μερικές φορές οι ιδεολογίες φαίνεται πώς παίζουν ρόλο πρωταρχικό. Ή πτώχεια τών πληροφοριών πού διαθέτουμε οδηγεί ενίοτε σέ συμπεράσματα, σέ διαχωρισμούς τόσο ξεκάθαρους, πού αναρωτιέται κανείς άν είναι αληθοφανείς ή ακόμα, και δυνατοί σέ ενα πραγματικό κόσμο. Κι όμως κάτι τέτοιοι διαχωρισμοί είναι αναγκαίοι, αν αποπειραθεί κανείς νά καταλάβει τί γινόταν στο Βυζάντιο κατά τή διάρκεια τών «σκοτεινών αιώνων». Νομίζω πώς τό βιβλίο της κυρίας Έλεωνόρας Κουντούρα-Γαλάκη, βασισμένο σέ ευρύτατη έρευνα τών κάθε είδους πηγών, αποτελεί ένα ουσιαστικό βήμα προς τήν κατεύθυνση αυτή: και ερωτήματα θέτει και απαντήσεις δίνει και συζητήσεις αναπόφευκτα θά προκαλέσει. Έτσι προχωρεί ή ιστορική έρευνα. Ν. Οίκονομίδης 12

15 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Ή παρούσα μελέτη εκπονήθηκε στο 'Ινστιτούτο Βυζαντινών Ερευνών τοϋ Εθνικού 'Ιδρύματος Ερευνών στα πλαίσια τού προγράμματος «Τράπεζα Πληροφοριών Βυζαντινής Ιστορίας» (Βυζαντινή Χρονογραφία) και αποτελεί το πρώτο βήμα για τή διερεύνηση τών προβλημάτων, τής συμπεριφοράς και της θέσης τού κλήρου στή βυζαντινή κοινωνία κατά τήν εποχή τών λεγόμενων «σκοτεινών αιώνων». Ή ενασχόληση μου με τήν αποδελτίωση τής Ιστορίας Συντόμου τού πατριάρχη Νικηφόρου και τής Χρονογραφίας τού Θεοφάνη για τις ανάγκες τού προαναφερθέντος προγράμματος μοΰ έδωσε τήν ευκαιρία να έλθω σε ουσιαστικότερη επαφή μέ τις δύο βασικές αφηγηματικές πηγές τής εποχής και υπήρξε ή αφετηρία για τή συγγραφή τής παρούσας μελέτης, ή οποία υποβλήθηκε ως διδακτορική διατριβή στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Για τήν καθοδήγηση και για τίς πολύτιμες υποδείξεις του σέ όλα τά στάδια εκπόνησης τής εργασίας αυτής επιθυμώ καί άπό τή θέση αυτή να εκφράσω τις ευχαριστίες μου στον καθηγητή τού Πανεπιστημίου 'Αθηνών καί Διευθυντή τού 'Ινστιτούτου Βυζαντινών Ερευνών τού Εθνικού 'Ιδρύματος Ερευνών κ. Νικόλαο Οίκονομίδη. Αισθάνομαι, επίσης, τήν ανάγκη νά ευχαριστήσω τον καθηγητή κ. 'Αθανάσιο Κομίνη, τήν αναπληρώτρια καθηγήτρια κα Φλωρεντία Εύαγγελάτου- Νοταρά, τον καθηγητή κ. Σπύρο Τρωϊάνο καί τήν αναπληρώτρια καθηγήτρια κα Κωνσταντίνο Μέντζου-Μεϊμάρη για τίς παρατηρήσεις καί τίς συμβουλές τους. Θερμότατες ευχαριστίες απευθύνω στο Διευθυντή Ερευνών τού 'Ινστιτούτου Βυζαντινών 'Ερευνών τού 'Εθνικού 'Ιδρύματος 'Ερευνών κ. Τηλέμαχο Λουγγή για τίς καίριες καί ουσιαστικές κατευθύνσεις κατά τήν πορεία τού έργου αυτού. Ευχαριστώ, ακόμα, τήν καθηγήτρια κα Χρύσα Μαλτέζου για τίς διευκολύνσεις πού μού παρείχε. Ιδιαίτερες ευχαριστίες απευθύνω στο συνάδελφο Στυλιανό Λαμπάκη, γιά τίς χρήσιμες υποδείξεις του σέ τομείς φιλολογικούς καί αρχαιογνωστικούς, όπως, επίσης, καί στή συνάδελφο καί φίλη Βασιλική Βλυσίδου, γιά τή βοήθεια της στην επίλυση πολλών προβλημάτων. 'Αθήνα, Μάιος 1996 Έλεωνόρα Κουντούρα-Γαλάκη 13

16 ΒΡΑΧΥΓΡΑΦΙΕΣ α) Πηγές Adversus Cabalinum: Αόγος αποδεικτικός περί των αγίων και σεπτών εικόνων προς πάντας Χριστιανούς, και προς τον βασιλέα Κωνσταντΐνον τον Καβαλΐνον και προς πάντας αιρετικούς, PG 95, στ. 309 Α-344 Β. Αντιρρητικός τρίτος: Αρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως Νικηφόρου Άντίρρησις και "Ανατροπή τών παρά δυσσεβοϋς Μαμωνά κατά της σωτηρίου τοϋ θεοϋ λόγου σαρκώσεως άμαθώς και άθέως κενολογηθέντων ληρημάτων. Αντίρρησις τρίτη, PG 100, στ. 376 Α-533Α. Βίος Ανδρέου αρχιεπισκόπου Κρήτης: Βίος τοϋ εν άγίοις πατρός ημών Ανδρέου τοϋ Ίεροσολυμίτου, αρχιεπισκόπου γενομένου Κρήτης, συγγραφείς παρά Νικήτα τοϋ πανευφήμου πατρικίου και κυέστορος, εκδ. Ά. Παπαδοπούλου-Κεραμέως, ΑΙΣ5 (1888), (BHG 113). Βίος Ανδρέου έν Κρίσει: Μαρτύριον τοϋ αγίου όσιομάρτυρος Ανδρέου τοϋ εν τη Κρίσει, PG 115, στ (BHG 112). Βίος Δαβίδ, Συμεών και Γεωργίου: Βίος και πολιτεία και ôir/yr/oxç: περί τών τρισμακάρων και θεοφόρων πατέρων ημών Δαβίδ, Συμεών και Γεωργίου, τών εν παλαιοίς και δεινοις χρόνοις φωστήρων άναλαμψάντων, εκδ. Ι. Van den Gheyn, «Acta Graeca SS. Davidis, Symeonis et Georgii Mitylenae in insula Lesbo», AB 18 (1899), και Ί. Φουντούλη, «Οί όσιοι αύτάδελφοι Δαβίδ, Συμεών και Γεώργιος», Αεσβιακόν έορτολόγιον 3, 'Αθήνα 1961, (BHG 494). Βίος Ειρήνης αύτοκρ.: Βίος της όσιας εν βασιλεϋσιν Ειρήνης της Αθηναίας, εκδ. Fr. Halkin, «Deux impératrices de Byzance. I. La Vie de l'impératrice Sainte Irène et le second concile de Nicée en 787», AB 106 (1988), 5-27 (ÄF/G2205). Βίος Εϋαρέστου: Βίος και πολιτεία τοϋ οσίου πατρός ημών Εύαρέστου, εκδ. C. Van de Vorst, «La Vie de S. Évariste higoumène à Constantinople», AB 41 (1923), Βίος Ευστρατίου: Βίος και θαύματα τοϋ οσίου πατρός ημών Ευστρατίου, ηγουμένου της μονής τών Αύγάρου, εκδ. Ά. Παπαδοπούλου-Κεραμέως, ΑΙΣ 4 (1897), (BHG 645). 14

17 Βίος Ευθυμίου Σάρδεων. Βίος τοϋ όσιου πατρός ημών και ίερομάρτυρος Ευθυμίου, εκδ. J. Gouillard, «La Vie d'euthyme de Sardes (+831), une oeuvre du patriarche Méthode», TM 10 (1987), (BHG2U5). Βίος Γερμανού: Βίος και πολιτεία και μερική θαυμάτων διήγησις τοϋ εν άγίοις πατρός ημών Γερμανού, αρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως, τοϋ όμολογητοϋ, εκδ. Lamza, Germanos I., (BHG Ν. Auct. 697). Βίος Γεωργίου Άμάστριδος: Βίος συν εγκωμίω εις τον εν άγίοις πατέρα ημών και θαυματουργόν Γεώργιον, τον άρχιεπίσκοπον "Αμάστριδος, εκδ. V. G. Vasil'evskij, «2itija sv. Georgija Amastridskago. Vvedeneje i greöeskije texty s perevodom. Slaviano- russkii text», Letopis' zaniatii Archaeolgraphiëeskoï Komissii gg. vypusk deviatyi 1893 g (Trudy III), 'Αγία Πετρούπολη 1915, 1-71 (BHG 668). Βίος Γρηγορίου Αεκαπολίτου: Βίος και θαύματα τοϋ οσίου πατρός ημών Γρηγορίου τοϋ Αεκαπολίτου συγγραφείς υπό Ιγνατίου διακόνου και σκευοφύλακος της τοϋ Θεού μεγάλης εκκλησίας, εκδ. Fr. Dvornik, La Vie de Saint Grégoire le Décapolite et les Slaves Macédoniens au IXe siècle, Παρίσι 1926, (BHG 111). Βίος Ίωαννικίου: Βίος και πολιτεία και θαύματα τοϋ οσίου πατρός ημών και θαυματουργού Ίωαννικίου, συγγραφείς παρά Σάβα μονάχου, AASS, Νοέμβριος Π, Βρυξέλλες 1894, (BHG 935). Βίος Ιωάννου Γοτθίας: Vita S. Ioannis episcopi Gotthiae, AASS, 'Ιούνιος V, Βενετία 1709, (BHG 891). Βίος Ιωάννου τών Ψίχα: Βίος ήτοι πολιτεία τοϋ οσίου και θεοφόρου πατρός ημών και όμολογητοϋ, Ιωάννου, γενομένου ηγουμένου μονής της παναγίας δεσποίνης ημών Θεοτόκου τών Ψίχα, εκδ. Ρ. Van den Ven, «La vie grecque de S. Jean le Psichaïte», Le Muséon N. S. 3 (1902), (BHG 896). Βίος Καλλινίκου: AASS, Αύγουστος IV, Βενετία 1752, (BHG 288). Βίος Μακαρίου Πελεκητής: Βίος και πολιτεία τοϋ οσίου πατρός ημών και όμολογητοϋ Μακαρίου, ηγουμένου γεγονότος μονής τής επονομαζόμενης Πελεκητής, συγγραφείς παρά Σάββα μονάχου, εκδ. Ι. Van den Gheyn, «S. Macarii monaster» Pelecetes hegumeni Acta Graeca», AB 16 (1897), (BHG 1003). Βίος Μαξίμου: Εις τον Βίον και τήν αθλησιν τοϋ όσιου πατρός ημών και όμολογητοϋ Μαξίμου, PG 90, στ. 68 Α-109 Β (BHG 1234). Βίος Μαρτύρων Κωνσταντινούπολης: Acta de SS. Martyribus Constantino- 15

18 politanis, AASS, Αύγουστος Π, Βρυξέλλες , (BHG 1195). Βίος Μιχαήλ Συγκέλλου: Βίος και πολιτεία και αγώνες τοϋ οσίου πατρός ημών και όμολογητοϋ Μιχαήλ πρεσβυτέρου και συγκέλλου γεγονότος πόλεως Ιεροσολύμων, εκδ. Th. J. Schmitt, «Kakhrie-dzami. Istorija Monastyrja Khory», IRAIK 11 (1906), * νεότερη έκδοση από Mary Cunningham, The Life of Michael the Synkellos. Text, Translation and Commentary (Belfast Byzantine Texts and Translations, 1), Μπέλφαστ 1991, (BHG 1296). Βίος Νικηφόρου: Βίος τοϋ εν άγίοις πατρός ημών Νικηφόρου αρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως και Νέας Τώμης, συγγραφείς υπό Ιγνατίου διακόνου και σκευοφύλακος της άγιωτάτης μεγάλης εκκλησίας της άγιας Σοφίας, εκδ. C. de Boor, Nicephori Archiepiscopi Constantinopolitani Opuscula Historica, Λιψία 1880 (Teubner), (BHG 1335). Βίος Νικηφόρου Μηδικίου: Βίος και πολιτεία και αγώνες τοϋ οσίου πατρός ημών Νικηφόρου ηγουμένου γενομένου τοϋ Μηδικίου, εκδ. Fr. Halkin, «La Vie de Saint Nicéphore, fondateur de Médikion en Bithynie (+813)», AB 78 (1960), (BHG Auct. 2297). Βίος Νικήτα Μηδικίου: Επιτάφιος εις τον δσιον πατέρα ημών και όμολογητήν Νικήταν συγγραφείς υπό Θεοστηρίκτου, μαθητοϋ αύτοϋ μακαριωτάτου, AASS, 'Απρίλιος Ι, Βενετία 1675, ΧΧΠ-ΧΧΧΙΙ (BHG 1341). Βίος Νικήτα Πατρικίου: Τοϋ όσιου πατρός ημών Νικήτα πατρικίου τοϋ όμολογητοϋ, εκδ. Denise Papachryssanthou, «Un confesseur du second iconoclasme: la Vie du patrice Nicétas (+836)», TM 3 (1968), (BHG Ν Auct b). Βίος Νικολάου Στουδίτου: Βίος τοϋ οσίου Πατρός ημών και όμολογητοϋ Νικολάου, ηγουμένου της εύαγεστάτης μονής τών Στουδίου, PG 105, στ. 863 A-925C (BHG 1365). Βίος Νικολάου στρατιώτου: Αιήγησις περί τοϋ οσίου Νικολάου μονάχου τοϋ στρατιώτου, εκδ. L. Clugnet, «Histoire de Saint Nicolas soldat et moine», Revue de l'orient chrétien 7 (1902), (BHG 2311). Βίος Παύλου Καϊουμά: Άθλησις^ τοϋ αγίου μάρτυρος Παύλου εν τοις Καϊουμα έπί τών είκονομάχων άθλήσαντος, εκδ. Α. Παπαδοπούλου- Κεραμέως, ΑΙΣΑ (1897), (BHG 1471). Βίος Πέτρου Ατρώας: Σάβα μονάχου εις τον βίον τοϋ όσιου πατρός ημών και θαυματουργού Πέτρου τοϋ εν τη Ατρώα, εκδ. V. Laurent, La Vie merveilleuse de S. Pierre d'atroa (Subs. Hag. 29), Βρυξέλλες 1956 (BHG 16

19 2364). Βίος Φιλάρετου: Βίος και πολιτεία τοϋ εν αγίοις πατρός ημών Φιλάρετου τοϋ ελεήμονος, εκδ. Μ. Η. Fourmy-M. Leroy, «La Vie de S. Philarète», Byzantion 9 (1934), (BHG 1511 z). Βίος Φιλάρετου (Vasiliev): Βίος και πολιτεία τοϋ εν αγίοις πατρός ημών Φιλάρετου τοϋ ελεήμονος, εκδ. Α. Α. Vasiliev, «2itie Filareta Milostivago», IRAIK5 (1900), (BHG 1512). Βίος Πλάτωνος: Τοϋ οσίου πατρός ημών και όμολογητοϋ Θεοδώρου ηγουμένου τών Στουδιτών Επιτάφιος εις Πλάτωνα τον έαυτοϋ πνευματικόν πατέρα, PG 99, στ. 804 Α-849 A (BHG 1553). Βίος Ρωμανοϋ: Sancii Romani martyris recentioris, qui imperante rege daemonicola Mahdi marîyrium fecit, Passio quam conscrìpsit beatus Stephanus Damascenus unus e patrìbus laurae sancii patris nostri Sabae, εκδ. P. Peeters, «S. Romain le néomartyr (+ler mai 780), d'après un document géorgien», AB 30 (1911), Βίος Στεφάνου Νέου: Στεφάνου διακόνου της εκκλησίας Κωνσταντινουπόλεως, εις τον βίον και μαρτύριον τοϋ παμμάκαρος και οσίου μάρτυρος Στεφάνου τοϋ Νέου, μαρτυρήσαντος επί τοϋ άσεβους είκονοκαύστου βασιλέως Κωνσταντίνου τοϋ και Κοπρωνύμου, PG 100, στ Α-1185 D (BHG 1666). Βίος Ταρασίου: Ιγνατίου μονάχου μερική εξήγησις εις τον βίον τοϋ εν άγίοις πατρός ημών Ταρασίου αρχιεπισκόπου γεγονότος της θεοφύλακτου Κωνσταντινουπόλεως, εκδ. Ι. Α. Heikel, «Ignatii diaconi Vita Tarasii archiepiscopi», Acta Societatis Scientiarum Fennicae 17 (1891), (BHG 1698). Βίος Θεοδώρου Στουδίτου Α: Βίος και πολιτεία τοϋ οσίου πατρός ημών και όμολογητοϋ τοϋ Θεοδώρου τοϋ τών Στουδίων ηγουμένου, συγγραφείς προς Μιχαήλου Μονάχου, PG 99, στ. 113 Α-232 Β (BHG 1755). Βίος Θεοδώρου Στουδίτου Β: Βίος και πολιτεία τοϋ οσίου πατρός ημών και όμολογητοϋ Θεοδώρου ηγουμένου μονής τών Στουδίου, συγγραφείς παρά Μιχαήλ Μονάχου, PG 99, στ. 233 Α-328 Β (BHG 1754). Βίος Θεοδώρου Στουδίτου Γ: Βίος και πολιτεία τοϋ οσίου πατρός ημών και όμολογητοϋ Θεοδώρου ηγουμένου τών Στουδίου, εκδ. V. Latysev, «Vita S. Theodori Studitae in codice Mosquensi musei Rumianzoviani n 520», Viz. Vrem. 21 (1914), (BHG 1755d). Βίος Θεοδώρου Συκεών. Βίος τοϋ οσίου πατρός ημών Θεοδώρου άρχιμαν- 17

20 δρίτου Συκεών, συγγραφείς παρά Γεωργίου μαθητού αύτοϋ πρεσβυτέρου και ηγουμένου της αυτής μονής, εκδ. Α. J. Festugière, Vie de Théodore de Sykeôn (Subs. Hag. 48), τόμ. A ' - Β, Βρυξέλλες Βίος Θεοφάνους Α: Βίος εν επιτόμω και εγκώμιον τοϋ εν άγίοις πατρός ημών Θεοφάνους τοϋ τής Σιγριανής, εκδ. C. de Boor, Theophanis Chronographia, τόμ. Β', Λιψία 1883, ανατ. Ν. 'Υόρκη 1980, 3-12 (BHG 1789). Βίος Θεοφάνους Β: Βίος εγκωμιφ συμπλεκόμενος τοϋ οσίου πατρός ημών Θεοφάνους, τοϋ και Ίσαακίου, Νικηφόρου σκευοφύλακος των Βλαχερνών, εκδ. C. de Boor, Theophanis Chronographia, τόμ. Β', Λιψία 1883, ανατ. Ν. Υόρκη 1980, (BHG 1790). Βίος Θεοφάνους Γ: Μνήμη τοϋ οσίου πατρός ημών Θεοφάνους τοϋ όμολογητοϋ, τοϋ τής Σιγριανής, τοϋ èv τω Μεγάλω Αγρφ κειμένου, εκδ. C. de Boor, Theophanis Chronographia, τόμ. Β ', Λιψία 1883, ανατ. Ν. Υόρκη 1980, Βίος Θεοφάνους (Krumbacher): Βίος και πολιτεία τοϋ οσίου πατρός ημών Θεοφάνους τοϋ όμολογητοϋ, εκδ. Κ. Krumbacher, «Eine neue Vita des Theophanes Confessor», Sitzungsber. der k. bayerischen Akademie der Wissenschaften, philos.-phil. und hist. Kl., Μόναχο 1897, (BHG 1791). Βίος Θεοφάνους (LatySev): Βίος τοϋ οσίου πατρός ημών και όμολογητοϋ Θεοφάνους ποίημα Μεθοδίου πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως, εκδ. Β. LatySev, «Methodii Patriarchae Constantinopolitani Vita S. Theophanis Confessons e codice Mosquensi No 159», Zapiski Rossijskoj Akademii Nauk, σειρά η' (Istorico-Filologiòeskomu otdeleniju τόμ. 13/4) Πετρούπολη 1918, 1-40 (BHG 1787z). Βίος Θεοφύλακτου Νικομήδειας Α: Βίος και πολιτεία τοϋ όσιου πατρός ημών Θεοφύλακτου, αρχιεπισκόπου Νικομήδειας, εκδ. Α. Vogt, «S. Théophylacte de Nicomédie», AB 50 (1932), (BHG 2451). Βίος Θεοφύλακτου Νικομήδειας Β: Βίος και πολιτεία τοϋ οσίου πατρός ημών και όμολογητοϋ Θεοφύλακτου, αρχιεπισκόπου Νικομήδειας, εκδ. Fr. Halkin, Hagiologie byzantine. Textes inédits publiés en grec et traduits en français (Subs. Hag. 71), Βρυξέλλες 1986, άρ. XIII, (BHG2452). Βίος Ζωτικού: Βίος και πολιτεία και μαρτύριον τοϋ èv άγίοις πατρός ημών Ζωτικού τοϋ πτωχοτρόφου, εκδ. M. Aubineau, «Zôticos de Constantinople, nourricier des pauvres et serviteur des lépreux», AB 93 (1975),

21 (BHG Ν. Auct. 2479). Χρονικόν 811: εκδ. Ι. Dujcev, «La chronique byzantine de l'an 811», TM 1 (1965), (=Medioevo Bizantino-Slavo, Ρώμη 1968, τόμ. Β', ). Χρονογραφικόν Σύντομον. Νικηφόρου πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως, Χρονογραφικόν Σύντομον, εκδ. C. de Boor, Nicephori Archiepiscopi Constantinopolitani Opuscula Historica, Λιψία 1880 (Teubner), De Administrando Imperio: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, εκδ. Gy. Moravcsik-R. J. H. Jenkins (CFHB Series Washingtoniensis 1), Ουάσιγκτον De obsidione avança:αόγος διαλαμβάνων περί της των αθέων Αβάρων τε και Περσών κατά της θεοφύλακτου πόλεως <μανιώδους κινήσεως> και όπως φιλανθρωπία Θεοϋ δια της άχραντου δεσποίνης ημών Θεοτόκου έρρύσθη άναχωρησάντων αυτών μετ' αισχύνης πολλής, εκδ. S. Szadeczsky-Kardoss, Thérèse Dér, Thérèse Olajos, «Breviarium homiliae Theodori Syncelli de obsidione avança Constantinopolis (BHG 1078m)», AB 108 (1990), De Thematibus: Costantino Porfirogenito, De Thematibus, εκδ. A. Pertusi (Studi e Testi 160), Βατικανό Έγκώμιον εις Εύθύμιον Σάρδεων. Βίος συν εγκωμίω εις τον οσιον πατέρα ημών και ίερομάρτυρα Εύθύμιον, άρχιεπίσκοπον Σάρδεων συνταχθείς υπό Μητροφάνους μοναχού, εκδ. Α. Papadakis, «The Unpublished Life of Euthymius of Sardis: Bodleianus Laudianus Graecus 69», Traditio 26 (1970), (BHG Ν. Auct. 2146). Έγκώμιον εις Νικηφόρον Σεβαζή: Έγκώμιον εις τον οσιον πατέρα ημών και όμολογητήν Νικηφόρον ήγούμενον της Σεβαζή, εκδ. Fr. Halkin, «Une victime inconnue de Léon l'arménien? Saint Nicéphore de Sébazè», Byzantion 23 (1953), (BHG23W). Έγκώμιον εις Πατάπιον. Ανδρέου αρχιεπισκόπου Κρήτης, Αόγος εις τον μακάριον Πατάπιον και μερική τών θαυμάτων διήγησις, PG 97, στ C-1253 Β (BHG 1425). Έγκώμιον εις Θεόδωρον Συκεώτην. Νικηφόρου μοναχού και σκευοφύλακος τών Βλαχερνών, έγκώμιον εις τον άγιον και μέγαν θαυματουργόν Θεόδωρον, τον Σικεώτην και διήγησις περί τής άνακομιδής τοϋ τιμίου αυτού λειψάνου προς τήν βασιλεύουσαν πόλιν, εκδ. C. Kirch, «Nicephori Sceuophylacis encomium in S. Theodorum Siceotam», AB 20 (1901),

22 272 (BHG 1749). Έγκώμιον εις Θεοφάνην: Τοϋ αύτοϋ (sc. Θεοδώρου ηγουμένου των Στουδίου) εις την από Σαμοθράκης επί Σιγριανήν άνακομιδήν τοϋ ίεροϋ λειψάνου Θεοφάνους τον όσιωτάτου και σημειοφόρον πατρός ημών, εκδ. S. Efthymiadis, «Le panégyrique de S. Théophane le Confesseur par S. Théodore Stoudite (BHG 1792b). Édition critique du texte intégral», AB 111 (1993), Έγκώμιον εις Τίτον. 'Ανδρέου αρχιεπισκόπου Κρήτης, Αόγος εις τον αγιον και μακάριον και πανεύφημον τοϋ Χρίστου άπόστολον Τίτον, PG 97, στ B-1168B(BHG1852). Εκκλησιαστική Ίστορία-.Νικηφόρου Καλλίστου τοϋ Ξανθοπούλου Εκκλησιαστικής Ιστορίας Βιβλία IH', PG 145, στ , στ , στ Εκλογή: εκδ. L. Burgmann, Ecloga. Das Gesetzbuch Leons III. und Konstantinos' V. (Forschungen zur byz. Rechtsgeschichte 10), Φραγκφούρτη Επιστολές Θεοδώρου Στουδίτου: PG 99, στ. 903 A-1669 C νεότερη έκδοση από G. Fatouros, Theodon Studitae Epistulae (CFHB Series Berolinensis 31/1,31/2), Βερολίνο Γεώργιος Μοναχός: Georgii Monachi Chronicon, εκδ. C. de Boor, τόμ. Β ', Στουτγάρδη 1904, ανατ (Teubner). JGR: Jus Graecoromanum, έπιμ. Ί. και Π. Ζέπου, τόμ. Α ' - Η ', Αθήνα Κεδρηνός: Compendium Historiarum, εκδ. I. Bekker, τόμ. Α'-Β', Βόννη (CSHB). Λέων Γραμματικός: Leonis grammatici Chronographia, εκδ. I. Bekker, Βόννη 1842 (CSHB). Liber Pontificalis: εκδ. L. Duchesne, Bibliothèque des Écoles françaises d'athènes et de Rome, τόμ. A ' - Γ ', Παρίσι Μιχαήλ Γλύκας: Michaelis Glycae Annales, εκδ. Ι. Bekker, Βόννη 1836 (CSHB). Μικρός 'Απολογητικός: Νικηφόρου πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως, 'Απολογητικός μικρός προς τήν καθολικήν έκκλησίαν περί τοϋ κατά σεπτών εικόνων πάλιν νέου σχίσματος, PG 100, στ. 833 C-849 Α. Νεαραί 'Ηρακλείου: εκδ. J. Konidaris, «Die Novellen des Kaisers Herakleios», Fontes Minores 5 (Forschungen zur byz. Rechtsgeschichte 8), Φραγκφούρτη Νεαραί 'Ιουστινιανού: εκδ. R. Schoell-G. Kroll, Corpus iuris civilis, 20

23 Novellae, τόμ. Γ', ανατ. Δουβλίνο/ Ζυρίχη Νικηφόρος (de Boor)- Νικηφόρος (Mango): Νικηφόρου πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως, Ιστορία Σύντομος από της Μαυρικίου βασιλείας, εκδ. C. de Boor, Nicephoh Archiepiscopi Constantinopolitani Opuscula Historìca, Λιψία 1880 (Teubner) νεότερη έκδοση από C. Mango, Nikephoros Patriarch of Constantinople, Short History. Text, Translation, and Commentary(CFΉΒ Series Washingtoniensis 13), Ουάσιγκτον 1990^. JVof/f/'a/Darrouzès, Notitiae: J. Darrouzes, Notitiae episcopatuum ecclesiae Constantinopolitanae. Texte critique, introduction et notes, Παρίσι Νουθεσία γέροντος περί των αγίων εικόνων εκδ. Β. Μ. Meljoranskij, Georgi} Kiprjanin i Ioann Jerusalimjanin, dva maloizvêstnych borea za pravoslavije ν VHIom veke, 'Αγία Πετρούπολη Νεότερη έκδοση από τον Ά. Ν. Μιτσίδη, Ή παρουσία της εκκλησίας Κύπρου εις τον αγώνα υπέρ των εικόνων. Γεώργιος ô Κύπριος και Κωνσταντίνος Κωνστάντιας, Λευκωσία 1989, Παραστάσεις Σύντομοι: Averti Cameron-Judith Herrin (in conjunction with A. Cameron, R. Cormack and Charlotte Roueché), Constantinople in the Early Eighth Century: The Parastaseis Syntomoi Chronikai. Introduction, Translation and Commentary (Columbia Studies in the Classical Tradition 10), Λέυντεν Πάτρια: Scriptores Originum Constantinopolitanarum, εκδ. Τ. Preger, τόμ. Β ', Λιψία 1907 (Teubner). Περί συνόδων και αιρέσεων Γερμανού Οικουμενικού Πατριάρχου, Προς "Ανθιμον, Λόγος διηγηματικός περί τε τών αγίων συνόδων και τών κατά καιρούς ανέκαθεν τω άποστολικφ κηρύγματι άναφυεισών αιρέσεων, PG 98, στ. 40 Α-88 Β. Περί Κτισμάτων Procopii Caesariensis Opera Omnia, τόμ. 4, De Aedificiis libri VI, εκδ. J. Haury-G. Wirth, Στουτγάρδη Scriptor Incertus: Historia de Leone Bardae Armenii filio, εκδ. I. Bekker, Βόννη 1842 (CSHB) (μετά τον Λέοντα Γραμματικό). Σούδα: Suidae Lexicon, εκδ. Α. Adler, τόμ. Α'- Δ', Λιψία Syn. Eccl. CP.: εκδ. Η. Delehaye, Synaxarium Ecclesiae Constantinopolitanae e codice Sirmondiano nunc Berolinensi, Propylaeum ad Acta Sanctorum Novembris, Βρυξέλλες Συνοδικόν Όρθοδοξίας: εκδ. J. Gouillard, «Le synodikon de l'orthodoxie: 1. Ή παραπομπή γίνεται στον αριθμό κεφαλαίου. 21

24 édition et commentaire», TM2 (1967), Synodicon Vêtus: εκδ. J. Duffy-J. Parker, The Synodicon Vêtus. Text, Translation and Notes (CFHB Series Washingtoniensis 15), Ουάσιγκτον Θαύματα αγίου 'Αρτεμίου: ^ι^γ^σις των Θαυμάτων τοϋ αγίου και ενδόξου μεγαλομάρτυρος και θαυματουργού Αρτεμίου, εκδ. Α. Παπαδοπούλου- Κεραμέως, Varia Graeca Sacra. Sbornik greëeskich neizdannych bogoslovskich tekstov IV-XV ν (Zapiski Istorico-Filologiceskago Fakulteta Imperatorskago S. Petersburgskago Universiteta 95), Άγια Πετρούπολη 1909, ανατ. Subsidia Byzantina lucis ope iterata, έπιμ. J. Dummer, τόμ. VI, Λιψία 1975 (BHG 173). Θαύματα αγίου Δημητρίου: Διήγησις των θαυματουργιών τοϋ αγίου και πανενδόξου μεγαλομάρτυρος Δημητρίου, εκδ. P. Lemerle, Les plus anciens recueils des miracles de Saint Démétrius, τόμ. A ', Le texte, Παρίσι 1979* Commentaire, τόμ. Β, Παρίσι Θαύματα αγίου Θεοδώρου V: Βίος προ τοϋ μαρτυρίου και ή εκ παιδός αναγωγή τε και αϋξησις και θαύματα εξαίσια τοϋ αγίου και πανενδόξου μεγαλομάρτυρος Θεοδώρου, εκδ. Η. Delehaye, Les légendes grecques des saints militaires, Παρίσι 1909, ανατ. Ν. Υόρκη 1975, (BHG 1764). Θεοδόσιος Μελιτηνός: Theodosii Meliteni qui fertur Chronographia, εκδ. Th. L. Fr. Tafel, Monumenta Saecularia, Μόναχο Θεοφάνης: Theophanis Chronographia, εκδ. C. de Boor, τόμ. A ' -Β ', Λιψία 1883, ανατ. Ν. Υόρκη Vita Retractata: V. Laurent, La Vita Retractata et les miracles posthumes de Saint Pierre d'atroa (Subs. Hag. 31), Βρυξέλλες 1958 (BHG Auct. 2365). Ζωναράς: Ioannis Zonarae Epitome Historiarum, KÒ. L. Dindorf, τόμ. Γ', Λιψία 1870 (Teubner). 22

25 β) Βιβλιογραφία Beck, Kirche: Η.-G. Beck, Kirche und theologische Literatur im byzantinischen Reich, Μόναχο Berger, Patria: A. Berger, Untersuchungen zu den Patria Konstantinupoleos, (Ποικίλα Βυζαντινά 8), Βόννη BHG: Fr. Halkin, Bibliotheca Hagiographica Graeca (Subs. Hag. 8a), Βρυξέλλες BHG Auct.: Fr. Halkin, Auctarium Bibliothecae Hagiographicae Graecae (Subs. Hag. 47), Βρυξέλλες BHG N. Auct: Fr. Halkin, Novum Auctarium Bibliothecae Hagiographicae Graecae (Subs. Hag. 65), Βρυξέλλες Brandes, Städte: W. Brandes, Die Städte Kleinasiens im 7. und 8. Jahrhundert (BBA 56), Βερολίνο Dölger, Regesten: Fr. Dölger, Regesten der Kaiserurkunden des Oströmischen Reiches von , τόμ. 1-5, Μόναχο DOSeals: J. Nesbitt-N. Oikonomides, Catalogue of Byzantine seals at Dumbarton Oaks and in the Fogg Museum of Art, τόμ. A ', Italy, North of the Balkans, North of the Black Sea, Ουάσιγκτον Gero, Leo IH: St. Gero, Byzantine Iconoclasm During the Reign of Leo HI with Particular Attention to the Oriental Sources (Corpus Scriptorum Christianorum Orientalium 346, Subsidia 41), Louvain Gero, Constantine V: St. Gero, Byzantine Iconoclasm During the Reign of Constantine V with Particular Attention to the Oriental Sources (Corpus Scriptorum Christianorum Orientalium 384, Subsidia 52), Louvain Gouillard, «Aux origines»: J. Gouillard, «Aux origines de l'iconoslasme: Le témoignage de Grégoire II?», TM 3 (1968), (=La vie religieuse à Byzance, Variorum Reprints, Λονδίνο 1981, άρ. IV). Grumel-Darrouzès, Regestes: V. Grumel, Les Regestes des actes du patriarcat de Constantinople, I. Les actes des patriarches, fase. II-III. Les regestes de 715 à 1206, deuxième édition revue et corrigée par J. Darrouzès, Παρίσι Haldon, Praetorians: J. F. Haldon, Byzantine Praetorians. An Administrative, Institutional and Social Survey of the Opsikion and Tagmata, c , (Ποικίλα Βυζαντινά 3), Βόννη

26 Haldon, Seventh Century: J. F.Haidon, Byzantium in the Seventh Century: the Transformation of a Culture, Cambridge U. P Janin, Constantin, byzant.: R. Janin, Constantinople byzantine. Développement urbain et répertoire topographique, Παρίσι Janin, Géogr. Eccl. Const.: R. Janin, La géographie ecclésiastique de l'empire byzantin I: Le siège de Constantinople et le patriarcat oecuménique, III, Les églises et les monastères, Παρίσι Janin, Grands Centres: R. Janin, Les églises et les monastères des grands centres byzantins (Bithynie, Hellespont, Latros, Galèsios, Trébizonde, Athènes, Thessalonique), Παρίσι Ioannou, Discipline: P. P. Ioannou, Discipline générale antique (Ile-IXe s.), Pontificia Commissione per la redazione del Codice di diritto canonico orientale, Fonti, fase. IX, τόμ. I, 1: Les canons des Conciles Oecuméniques, Ρώμη Kazdan, Derevnja i gorod: A. P. Kazdan, Derevnja i gorod IX-X v.v. Ocerki po istorii vizantiiskogo feodalizma, Μόσχα Lamza, Germanos L: L. Lamza, Patriarch Germanos I. von Konstantinopel ( ). Versuch einer endgültigen chronologischen Fixierung des Lebens und Wirkens des Patriarchen. Mit dem griechisch-deutschen Text der Vita Germani am Schluß der Arbeit (Das östliche Christentum 27), Würzburg Laurent, Corpus V: V. Laurent, Le corpus des sceaux de l'empire byzantin V, 1-3: L'Église, Παρίσι Λουγγή, «Δοκίμιο»: Τ. Κ. Αουγγή, «Δοκίμιο για την κοινωνική εξέλιξη στη διάρκεια των λεγόμενων "σκοτεινών αιώνων"», Σύμμεικτα 6 (1985), Oikonomidès, Listes: N. Oikonomidès, Les listes de préséance byzantines des IXe et Xe siècles. Introduction, texte, traduction et commentaire, Παρίσι Ostrogorsky, Geschichte: G. Ostrogorsky, Geschichte des byzantinischen Staates, Μόναχο Ράλλη-Ποτλή, Σύνταγμα: Γ. Α. Ράλλη- Μ. Ποτλή, Σύνταγμα των θείων και ιερών κανόνων, τόμ. Α ' - ç ', 'Αθήνα Rochow, Theophanes: Ilse Rochow, Byzanz im 8. Jahrhundert in der Sicht des Theophanes: quellenkritisch-historischer Kommentar zu den Jahren (BBA 57), Βερολίνο

27 Rochow, Kaiser Konstantin V.: Ilse Rochow, Kaiser Konstantin V. ( ). Materialien zu seinem Leben und Nachleben. Mit einem prosopographischen Anhang, Φραγκφούρτη Ruggieri, Religious Architecture: V. Ruggieri, Byzantine Religious Architecture ( ): its History and Structural Elements (OCA 237), Ρώμη Sevëenko, «Hagiography»: I. Sevöenko, «Hagiography of the Iconoclast Period», Iconoclasm. Papers Given at the Ninth Spring Symposium of Byzantine Studies (University of Birmingham, March 1975), εκδ. A. Bryer- Judith Herrin, Birmingham 1977, (=Ideology, Letters and Culture in the Byzantine World, Variorum Reprints, Λονδίνο 1982, αρ. V). Speck, Konstantin VI.: P. Speck, Kaiser Konstantin VI. Die Legitimation einer fremden und der Versuch einer eigenen Herrschaft. Quellenkritische Darstellung von 25 Jahren byzantinisher Geschichte nach dem ersten Ikonoklasmus, Μόναχο Speck, Artabasdos: P. Speck, Artabasdos, der rechtgläubige Vorkämpfer der göttlichen Lehren. Untersuchungen zur Revolte des Artabasdos und ihrer Darstellung in der byzantinischen Historiographie (Ποικίλα Βυζαντινά 2), Βόννη Stein, Bilderstreit: D. Stein, Der Beginn des byzantinischen Bilderstreits und seine Entwicklung bis in die 40er Jahre des 8. Jahrhunderts (Miscellanea Byzantina Monacensia 25), Μόναχο Van Dieten, Patriarchen: J. L. Van Dieten, Geschichte der Patriarchen von Sergios I. bis Johannes VI. ( ), Geschichte der Griechischen Patriarchen von Konstantinopel 4 (Enzyklopädie der Byzantinistik 24), "Αμστερνταμ Winkelmann, Ämterstruktur: Fr. Winkelmann, Byzantinische Rang-und Ämterstruktur im. 8. und 9. Jahrhundert. Faktoren und Tendenzen ihrer Entwicklung, (BBA 53), Βερολίνο Zacos-Veglery, Seals: G. Zacos-A. Veglery, Byzantine Lead Seals, τόμ. 1-3, Βασιλεία

28 γ)περιοδικά-σειρές AASS: AB: ACO: All: BBA: BCH: BMGS: Bsl: BZ: CFHB: CSHB: DOP: ΕΕΒΣ: EO: GRBS: JHS: JOB: IRAIK: Mansi: MGH, Ep., AA: OCA: OC?: PO. R. E.: Acta Sanctorum. Analecta Bollandiana. Acta Conciliorum Oecumenicorum Ά. Παπαδοπούλου- Κεραμέως, Ανάλεκτα Ίεροσολυμιτικής Σταχυολογίας ή Συλλογή ανεκδότων και σπανίων ελληνικών συγγραφών περί των κατά τήν Έώαν ορθοδόξων εκκλησιών και μάλιστα της τών Παλαιστίνων, 1-5/Αγία Πετρούπολη , ανατ. Βρυξέλλες Berliner byzantinistische Arbeiten. Bulletin de Correspondance Hellénique. Byzantine and Modem Greek Studies. Byzantinosla vica. Byzantinische Zeitschrift. Coprus Fontium Historiae Byzantinae. Coprus Scriptorum Historiae Byzantinae. Dumbarton Oaks Papers. Έπετηρίς Εταιρείας Βυζαντινών Σπουδών. Échos d'orient. Greek, Roman and Byzantine Studies. Journal of Hellenic Studies. Jahrbuch der österreichischen Byzantinistik. Izvestija Russkago Archeologiceskago Instituta ν Konstantinopole. J. D. Mansi, Sacrorum Conciliorum Nova et Amplissima Collectio, Φλωρεντία 1769 κέ., ανατ. Graz Monumenta Germaniae Historica, Epistulae, Auetores Antiquissimi. Orientalia Christiana Analecta. Orientalia Christiana Periodica. Patrologia Graeca. Pauly-Wissowa-Kroll-Mittelhaus, Realencyklopädie der classischen Altertums Wissenschaft. 26

29 REB: RSBN: SCIAM: Subs. Hag.: SF: TIB: TM: Viz. Vre/n.: ZR VI: Revue des Études byzantines. Rivista di Studi Bizantini e Neoellenici. Settimane di Studio del Centro Italiano di Studi sull 'Alto Medioevo. Subsidia Hagiographica. Südost-Forschungen. Tabula Imperii Byzantini. Travaux et Mémoires. Vizantijskij Vremennik. Zbornik Radova VizantoloSkog Instituta. 27

30

31 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 'Αντικείμενο της παρούσας μελέτης αποτελεί ή εξέλιξη και τα πεπρωμένα τοϋ βυζαντινού κλήρου, κοσμικού και μοναστικού, από τα τέλη τοϋ έβδομου ως τα τέλη τοϋ ογδόου / αρχές ένατου αιώνα. Σκοπός της μελέτης δέν είναι να παρουσιάσει ένα πανόραμα της πορείας τοϋ βυζαντινού κλήρου στή διάρκεια ενός αιώνα 2, άλλα νά προσεγγίσει διάφορες φάσεις εξέλιξης της βυζαντινής κοινωνικής και κρατικής δομής μέ άξονα τον κλήρο, κοσμικό καί μοναστικό, ό όποιος είναι καί ή περισσότερο ορατή κοινωνική ομάδα τής βυζαντινής αυτοκρατορίας κατά τήν υπό εξέταση περίοδο. Ή εξέταση τοϋ βυζαντινοϋ κλήρου βοηθά σε μεγάλο βαθμό στην κατανόηση τής γενικότερης πολιτικής καί κοινωνικής εξέλιξης, καθώς Εκκλησία καί κρατική εξουσία ήταν πάντοτε αλληλένδετες 3. Όλοι οι θεσμοί καί παράγοντες, πού έχουν κατά καιρούς γίνει αντικείμενο ενασχόλησης των ερευνητών - αυτοκράτορας, σύγκλητος, αριστοκρατία, στρατός, πόλεις, ύπαιθρος, πρωτεύουσα - αποκτούν ιδιόμορφες διαστάσεις, εξεταζόμενοι άπό τήν οπτική γωνία τοϋ βυζαντινού κλήρου. Ή ομάδα αυτή τής βυζαντινής κοινωνίας, παρά τις κατά καιρούς σοβαρές δοκιμασίες πού υπέστη, παρουσιάζει μία "ομοιομορφία" καί "σταθερότητα", καί αποτελεί τό στυλοβάτη τοϋ βυζαντινού χριστιανικοτάτου κράτους άπό τήν εποχή τής ίδρυσης του μέχρι τό τέλος του. Εξετάζοντας τή λεγόμενη "σταθερότητα" τοϋ κλήρου ώς κοινωνικής ομάδας μέσα στο βυζαντινό κράτος, θα μπορούσαμε νά ισχυρισθούμε οτι ή περίοδος άπό τά τέλη τοϋ έβδομου μέχρι τα τέλη τοϋ όγδοου αιώνα αποτελεί τήν πιο κρίσιμη φάση τής εξέλιξης τοΰ βυζαντινού κλήρου. Μέσα σ' αυτή τήν κρίσιμη χρονική περίοδο εντάσσονται βέβαια καί τά χρόνια τής πρώτης φάσης τής εικονομαχίας (όγδοος αιώνας), οπότε εκδηλώθηκε ή άπό καιρό υποβόσκουσα κρίση 4. Ό βυζαντινός κλήρος υπέστη 2. Για μία κατατοπιστική σύνοψη τής πορείας τοϋ βυζαντινού κλήρου, βλ. Handbuch der Kirchengeschichte. Die mittelalterliche Kirche. Erster Halbband: Vom kirchlichen Frühmittelalter zur gregorianischen Reform, τόμ. Γ/1, εκό. Η. Jedin, Freiburg-Basel-Wien 1973, τις μελέτες των Ε. Ewig, «Die Abwendung des Papsttums vom Imperium und seine Hinwendung zu den Franken», 3-30 καί Η. -G. Beck, «Die griechische Kirche im Zeitalter des Ikonoklasmus», Βλ. επίσης, G. Dagron, «Le christianisme byzantin du Vile au milieu du Xle siècle», Histoire du christianisme des origines à nos jours, τόμ. Δ ', Évêques, moines et empereurs ( ), Desclée 1993, L. Bréhier, Les institutions de l'empire byzantin, Παρίσι ,

32 Εισαγωγή τότε ριζικές μεταβολές 5. Ιδιαίτερα κατά το διάστημα αυτό απειλήθηκε και προσβλήθηκε τόσο σέ κοινωνικό, οσο και σέ οικονομικό επίπεδο, μέ αποτέλεσμα να θεωρηθεί από την κρατική εξουσία τοϋ Βυζαντίου ως παράγοντας, πού είχε επιβραδύνει τή γενικότερη εξέλιξη τοϋ κράτους. Παρόλη, λοιπόν, τήν πανθομολογούμενη κρίση του στά χρόνια της πρώτης εικονομαχίας, ò βυζαντινός κλήρος παρουσιάζεται και πάλι μέ όλη τή δυναμικότητα του, μετά τό πέρας της πρώτης είκονομαχικής περιόδου. Ή δυναμικότητα τοϋ βυζαντινού κλήρου, ή οποία πήγαζε από τήν κοινωνική του θέση και τήν κοινωνική του απήχηση - κατά τό Μεσαίωνα τό έντονο θρησκευτικό συναίσθημα πάντοτε ενισχύει σημαντικά τή θέση της Εκκλησίας στην κοινωνία-, ανταποκρινόταν στή γενικότερη μεσαιωνική εξέλιξη: αρμονικές σχέσεις ανάμεσα στην άρχουσα τάξη και στον κλήρο. Στά τέλη, λοιπόν, τοϋ όγδοου αιώνα προβάλλει και πάλι ο βυζαντινός κλήρος, δυναμωμένος, ανανεωμένος και πιο σοφός άπό τήν εμπειρία της "είκονομαχικής απειλής". Οι κραδασμοί, πού είχαν προκληθεί κατά τα είκονομαχικά χρόνια στις τάξεις τοϋ κλήρου, αποβαίνουν προς οφελός του και τό όφελος αυτό νοείται τόσο ως ανανέωση, οσο και ως κάθαρση άπό παλαιές περιπέτειες. "Αν ό κλήρος συνολικά βρίσκεται στο προσκήνιο της βυζαντινής κοινωνίας, κατά τήν εποχή πού εξετάζουμε, δέν μπορούμε να ποϋμε δτι ισχύει τό ίδιο γιά όλα τα τμήματα του, δηλαδή, τό πατριαρχείο, τους επισκόπους, τους μοναχούς, ακόμα καί τους αγίους, πού έζησαν αυτή τήν εποχή και εντάσσονται στο βυζαντινό κλήρο. Γιά τό λόγο αυτό ή έρευνα είναι πολυμερής, δηλαδή, εξετάζει κατά τό δυνατόν λεπτομερέστερα κάθε συστατικό τμήμα τοϋ κλήρου σέ σχέση μέ τά άλλα, άλλα επεκτείνεται και στην υπόλοιπη κοινωνία. Μία τέτοια πολυμερής και αποσπασματική έρευνα δέν θα μπορούσε νά βασίζεται μόνο σέ ομοειδείς πηγές γι' αυτό έχει χρησιμοποιηθεί παράλληλα καί άλλο υλικό. Ή μεγάλη έλλειψη, άλλωστε ιστοριογραφικών πηγών κατά τήν εξεταζόμενη περίοδο, ή όποια έχει ονομασθεί "μεγάλο χάσμα" 6 ή "σκοτεινοί αιώνες" 7, 4. Ostrogorsky, Geschichte, Βλ. Ε. J. Martin, A History of the Iconoclastic Controversy, Λονδίνο Για τή μεγάλη σιγή της βυζαντινής γραμματείας μεταξύ τών ετών , βλ. Ν. Τωμαδάκη, Σύλλαβος Βυζαντινών Μελετών καί Κειμένων, 'Αθήνα 1961, D. Α. Zakythinos, «La grande brèche dans la tradition historique de l'hellénisme du septième au neuvième siècle», Χαριστήριον εις Άναστάσιον Κ. Όρλάνδον, τόμ. Γ', Αθήνα 1966, Βλ. επίσης, Τ. Κ. Λουγγή, «Ή πρώιμη βυζαντινή Ιστοριογραφία καί τό 30

33 Εισαγωγή κατέστησε ακόμα πιο επιτακτική τήν ανάγκη νά γίνει παράλληλη χρήση αγιολογικών, εκκλησιαστικών (κανόνες, πρακτικά συνόδων, notitiae episcopatuum), θεολογικών (αντιρρητικοί), σφραγιστικών, νομικών τεκμηρίων και μελετών. Ιδιαίτερη θέση στην έρευνα πού επιχειρήθηκε εδώ κατέχει τό σφραγιστικό υλικό. Κατά τήν επεξεργασία ενός τέτοιου αποσπασματικού και ποικίλου υλικού ήταν πολύ δύσκολο νά ακολουθηθεί αυστηρή χρονολογική σειρά έτσι έγινε προσπάθεια νά τηρηθεί ή γενική χρονική ακολουθία τών γεγονότων. Τό πρώτο (κεφάλαια Α ' - Β ' ) και τό τρίτο (κεφάλαια ç ' - Η ' ) μέρος πραγματεύονται αντίστοιχα τήν παρακμή τού πρώτου βυζαντινού μοναχισμού και τήν άνθηση τού νέου βυζαντινού μοναχισμού ώς συνεκτικός κρίκος ανάμεσα στα δύο μέρη παρεμβάλλεται τό δεύτερο (κεφάλαια Γ ' - Ε ' ), τό όποιο παρακολουθεί τήν κρίση τού βυζαντινού κλήρου συνολικά από τα τέλη τού έβδομου μέχρι τα τέλη τού ογδόου αιώνα. Πιο συγκεκριμένα, στο πρώτο κεφάλαιο τού βιβλίου εξετάζεται ή παρουσία τών εκκλησιαστικών ιδρυμάτων στή βυζαντινή επαρχία καί στην Κωνσταντινούπολη κατά τήν περίοδο, ή οποία χαρακτηρίζεται από τήν παρακμή τών πόλεων. 'Αναζητήθηκαν πληροφορίες γιά τήν ίδρυση, τήν ανακαίνιση ή επιβίωση αρχαίων εκκλησιαστικών ιδρυμάτων, κυρίως σε Ιστοριογραφικά καί αγιολογικά κείμενα, άλλα καί σέ αρχαιολογικό καί σφραγιστικό υλικό, στή διάρκεια τού έβδομου αιώνα μέχρι τις αρχές της εικονομαχίας. Στο δεύτερο κεφάλαιο επιχειρείται ή ανίχνευση τού ρόλου ορισμένων αρχαίων μοναστηριακών ιδρυμάτων της βυζαντινής πρωτεύουσας κατά τήν περίοδο, κατά τήν όποια κυρίαρχη μορφή τού Βυζαντίου ήταν ò τελευταίος εκπρόσωπος της δυναστείας τού Ηρακλείου, ό αυτοκράτορας "Ιουστινιανός Β ' ( , ). Τό τρίτο κεφάλαιο πραγματεύεται τις μεταρρυθμιστικές, σχετικά με τον κλήρο, προσπάθειες τού 'Ιουστινιανού Β ' καί τήν ενιαία στάση πού τήρησε ό κλήρος, μοναχικός καί κοσμικός, απέναντι στή δραστηριότητα τού αυτοκράτορα αυτού. Στο τέταρτο κεφάλαιο διερευνάται ή συμπεριφορά τού επισκοπικού κλήρου έναντι της είκονομαχικής κεντρικής διοίκησης της αυτοκρατορίας. 'Αναζητούνται εκείνες οι περιοχές ή καλύτερα τα θέματα, από τα όποια προέρχονται είκονομάχοι επίσκοποι* χάρη σ'αύτούς, ό αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Ε ' εξασφάλισε τή σύγκληση της Συνόδου της 'Ιέρειας τό 754. Στο πέμπτο κεφάλαιο καταγράφονται τόσο οι πρωτοβουλίες τών δύο πρώτων λεγόμενο "μεγάλο χάσμα"», Σύμμεικτα 4 (1981), Κ. Krumbacher,Geschichte der byzantinischen Litteratur, Μόναχο 1897^,

34 Εισαγωγή Ίσαύρων αυτοκρατόρων, σχετικά μέ την εκλογή τών πατριαρχών, όσο και ή στάση που επέδειξε ό κλήρος τής πρωτεύουσας κατά τήν ίδια χρονική περίοδο, μέχρι τήν εποχή, κατά τήν οποία ανήλθε στον πατριαρχικό θρόνο ô Ταράσιος. Στο έκτο κεφάλαιο διερευνάται ή αντίδραση τής πρωτεύουσας στά πρώτα είκονομαχικά μέτρα στή συνέχεια τοϋ Ιδιου κεφαλαίου εξετάζονται οι λόγοι, για τους οποίους ό Κωνσταντίνος Ε' προέβη στίς περίφημες διώξεις τών μοναχών, και προσδιορίζονται οι περιοχές, στις όποιες αυτές επικεντρώνονται. Τό έβδομο κεφάλαιο είναι αφιερωμένο στην κοινωνική θέση τών αγίων, μοναχών στή μεγαλύτερη πλειονότητα, οι όποιοι είχαν ζήσει και δράσει στά χρόνια τής εικονομαχίας. Στο όγδοο κεφάλαιο εξετάζεται ή παρουσία τοϋ μοναχισμού μετά τήν πρώτη περίοδο τής εικονομαχίας καταγράφονται τα μοναστηριακά ιδρύματα, τά όποια είχαν ανεγερθεί τότε στην Κωνσταντινούπολη και στή Βιθυνία και ό ρόλος, τον όποιο είχε διαδραματίσει τήν εποχή αυτή ό μοναχικός καί ό κοσμικός κλήρος, υπό τον Θεόδωρο Στουδίτη και τον πατριάρχη Ταράσιο, γιά τήν αποκατάσταση τής θρησκευτικής γαλήνης σε όλη τήν αυτοκρατορία. Ή παρούσα έρευνα βασιζόμενη στά συμπεράσματα, στίς διαπιστώσεις καί τις υποθέσεις τών μελετητών τών επιμέρους προβλημάτων τής βυζαντινής κοινωνίας επιδιώκει να παρουσιάσει τήν εξέλιξη τής βυζαντινής κοινωνίας μέ άξονα τό βυζαντινό κλήρο. "Ομως, ή πολυμερής έρευνα τών πηγών καί τής νεότερης βιβλιογραφίας, πού απαιτήθηκε γιά τήν εργασία αυτή, συνετέλεσε στο να είναι αδύνατον να σκιαγραφηθεί ή εξέλιξη τής έρευνας μέ ενιαίο τρόπο: διαφορετική είναι ή εξέλιξη τής έρευνας γιά τήν ιστορία τοϋ πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως, τών επισκόπων, τών αγιολογικών πηγών, τοϋ μοναχισμού καί φυσικά τής θεματικής διοίκησης, ή οποία αποκρυσταλλώνεται ώς θεσμός ακριβώς τήν εποχή αυτή. "Ετσι, ή ενιαία σύνθεση όλων αυτών τών παραμέτρων, σε σχέση μάλιστα μέ τήν πορεία τής υπόλοιπης βυζαντινής κοινωνίας, αποτελεί έργο Ιδιαίτερα δύσκολο. 32

35 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΤΑ ΑΝΤΙΦΑΤΙΚΑ ΠΕΠΡΩΜΕΝΑ ΤΟΥ ΜΟΝΑΧΙΣΜΟΥ (εβδομος-άρχές ογδόου αιώνα) Α '. Ή παρακμή τοΰ μοναχισμοί) στίς επαρχιακές πόλεις κατά τους "σκοτεινούς αιώνες". Ή αντίληψη, πού κυριαρχεί γενικά, είναι δτι οι νέες συνθήκες, οι όποιες επικράτησαν μετά τους είκονομαχικούς διωγμούς, επηρέασαν μόνο ώς ενα βαθμό την εξέλιξη τοΰ βυζαντινού μοναχισμού στο σύνολο του, όμως, ô μοναχισμός και τα μοναστήρια παρουσιάζουν μία ομοιομορφία σε ολη τή διάρκεια της Βυζαντινής 'Ιστορίας, με τήν εκπληκτική συνέχεια και τήν προφανή αφοσίωση στις παραδόσεις. Στο κεφάλαιο αυτό επιχειρείται μία επανεξέταση τής αντίληψης αυτής. Ό έβδομος καί ό όγδοος αιώνες, όπως είναι γνωστό 1, αποτελούν τήν 1. Ό Α. P. Kazdan διατύπωσε πρώτος τή θεωρία για τήν παρακμή τών πόλεων κατά τους "σκοτεινούς αιώνες" στο αρχαιολογικό περιοδικό Sovetskaja Archaeologija 21 (1954), τις Ιδιες απόψεις παρέθεσε αργότερα στο βιβλίο του Derevnja i gorod, κεφάλαια 4-5. Τή θέση αυτή αντέκρουσε ό Μ. Ja. Sjuzjumov, «Vizantiiskii gorod (seredina VII. v.-seredina X. v.)», Viz. Vrem. 27 (1967), Βλ. επίσης, το βιβλίο για τις πόλεις τής Μ. 'Ασίας τοϋ W. Brandes, Städte, Με βάση, κυρίως, τις πληροφορίες τών νομισματικών δεδομένων καί τών επισκοπικών καταλόγων, έχει υποστηριχθεί ή άποψη για τή συνέχιση τοϋ αστικού βίου κατά τους "σκοτεινούς αιώνες" βλ. Ι. V. Sokolova, «Klady vizantijskich monet kak istoôniki istorii Vizantii VIII-XI w.», Viz. Vrem. 15 (1959), G. A. Ostrogorsky, «Byzantine Cities in the Early Middle Ages», DOP 13 (1959), Sp. Vryonis, «An Attic Hoard of Byzantine Gold Coins ( ) from the Thomas Whittemore Collection and the Numismatic Evidence for the Urban History of Byzantium», ZRVI 8,1 (1963),

36 Τά πεπρωμένα τοϋ μοναχισμού εποχή, κατά τήν οποία είχαν εκλείψει στη Βυζαντινή αυτοκρατορία οί ανθηρές πόλεις. Το κύριο χαρακτηριστικό των δύο βασικών αφηγηματικών πηγών της εποχής, τής Ιστορίας Συντόμου τοΰ πατριάρχη Νικηφόρου καί τής Χρονογραφίας τοϋ Θεοφάνη, είναι ή έκδηλη έλλειψη αναφορών σέ πόλεις. Ή κοινωνία, πού απεικονίζουν οί δύο πηγές, είναι καθαρά μεσαιωνική καί χαρακτηρίζεται άπό τήν εγκατάλειψη τοϋ άστικοϋ βίου καί τή διαβίωση τοϋ πληθυσμοϋ στην ύπαιθρο. Κατά τους "σκοτεινούς αιώνες" οί επαρχιακές πόλεις, έχοντας χάσει τήν οικονομική ευρωστία^ καί τήν παλαιά διοικητική σημασία τους 3, είτε είχαν εξαφανισθεί, είτε είχαν αντικατασταθεί άπό μικρούς αγροτικούς οικισμούς 4, οί όποιοι εξελίχθηκαν σταδιακά στις πόλεις-κάστρα 5 τής μεσοβυζαντινής περιόδου. Μέ τήν παρακμή τών πόλεων καί τή σταδιακή άγροτοποίηση τής κοινωνίας (=Byzantium: its internal History and Relations with the Muslim World, Variorum Reprints, Λονδίνο 1971, άρ. VII).- J. Russell, «Transformations in Early Byzantine Urban Life : The Contribution and Limitations of Archaeological Evidence», The 17th International Byzantine Congress, Major Papers, Washington 1987, Βλ. ομως, Μ. F. Hendy, Studies in the Byzantine Monetary Economy c , Cambridge U.P. 1985, 69-85, Hendy, Monetary Economy, 619 κέ.- A. Harvey, Economic expansion in the Byzantine empire , Cambridge U. P. 1989,23.- Haldon, Seventh Century, 93 κέ. 3. Ό Ιωάννης Λυδος μιλά εύγλωττα στο Περί τής 'Ρωμαίων πολιτείας (τά μεν βουλευτήρια πασών παρέλυσε τών πόλεων, Λόγος Γ', 49, σ. 208, εκδ. Α. C. Bandy, Ioannes Lydus. On Powers or the Magistracies of the Roman State. Introduction, Critical Text, Translation, Commentary and Indices, Φιλαδέλφεια 1983) για τήν αποδυνάμωση τής τοπικής αυτοδυναμίας τών πόλεων, ήδη από τις αρχές τοϋ έκτου αιώνα. Βλ. Α. Η. Μ. Jones, The Later Roman Empire A Social, Economic and Administrative Survey, 'Οξφόρδη 1964, 758 κέ.- G. L. Kurbatov, Osnovnye problemy vnutrennego razvitija vizantijskogo goroda ν IV-VÌI vv., Λένινγκραντ 1971, Βλ. επίσης, τή μελέτη τοϋ J. F. Haldon, «Some Considerations on Byzantine Society and Economy in the Seventh Century», BF 10 (1985), , ειδικά 86 κέ. 4. A. Guillou, «Transformations des structures socio-économiques dans le monde byzantin du Vie au Ville siècle», ZRVI 19 (1980), Ό Ε. Kirsten εξέθεσε στο ενδέκατο διεθνές βυζαντινολογικο συνέδριο το νέο τύπο τής μεσαιωνικής βυζαντινής πόλης μέ το στρατιωτικό χαρακτήρα («Die byzantinische Stadt», Berichte zum XI. Internationalen ByzantinistenKongreß, Μόναχο 1958, V, 3, 16 κέ) βλ. καί D. Α. Zakythenos, «Korreferat zu E. Kirsten, Die byzantinische Stadt», J. F. Haldon- H. Kennedy, «The Arab-Byzantine Frontier in the Eighth and Ninth Centuries: Military Organisation and Society in the Borderlands», ZR VI19 (1980),

37 Παρακμή τοΰ μοναχισμού στις επαρχίες συνδέονται άμεσα ol μεγάλες κοινωνικές μεταβολές 6 της εποχής ενδιαφέρον, λοιπόν, παρουσιάζει νά εξετασθεί ή παρουσία των μονών της Κωνσταντινούπολης καί της επαρχίας και ή αναφορά τους στις πηγές στα χρόνια τοΰ λεγόμενου "μεγάλου χάσματος". "Αν οι πληροφορίες, πού προσφέρουν τα ιστοριογραφικά κείμενα γιά τις πόλεις της επαρχίας, είναι πολύ περιορισμένες, οι μαρτυρίες των Ιδιων πηγών γιά τα μοναστήρια της επαρχίας μέχρι τήν εποχή της εικονομαχίας είναι ανύπαρκτες, άφοϋ δεν μνημονεύουν ούτε ενα επαρχιακό μοναστήρι, ενώ καί γιά τα ευαγή ιδρύματα τών επαρχιακών πόλεων οι μνείες είναι λιγοστές 7. Τήν ίδια εποχή έχει διαπιστωθεί, επίσης, ή σταδιακή εξαφάνιση τών άλλοτε πολυάριθμων φιλανθρωπικών ιδρυμάτων τής Εκκλησίας 8. Ελάχιστες μαρτυρίες προκύπτουν από τήν αναδίφηση τών πηγών ώς προς τήν ανέγερση εκκλησιών καί μοναστηριακών ιδρυμάτων στή βυζαντινή επαρχία άπό τήν εποχή τοΰ Θεοδώρου Συκεών 9 (τέλη εκτου-άρχές έβδομου αιώνα) μέχρι τήν περίοδο τής εικονομαχίας. Ό ναός στο Ortahisar τής Καππαδοκίας χρονολογείται κατά μία άποψη, στις αρχές τοΰ ογδόου αιώνα 10 καί σύμφωνα με μία άλλη 11, στα μέσα τοΰ ένατου αιώνα. Στή μισοκατεστραμμένη επιγραφή, πού έχει διασωθεί στή "μονόπετρη" αυτή εκκλησία αναγράφεται ò δωρητής τοΰ ναού Ευστράτιος, κλεισουράρχης ό ίδιος ή γιος κλεισουράρχη 12, 6. Βλ. τή βιβλιοκρισία τοΰ Α. P. Kazdan, Βυζαντινά 9 (1977), στή μονογραφία τοΰ C. Foss, Byzantine and Turkish Sardis, Cambridge U. P P. A. Yannopoulos, La société profane dans l'empire byzantin des Vile, Ville et IXe siècles, Louvain 1975, 14-19, 287. Βλ. επίσης, J. M. Spieser, «L'évolution de la ville byzantine de l'époque paléochrétienne à l'iconoclasme», Hommes et richesses dans l'empire byzantin IVe-VIIe siècle, τόμ. A ', Παρίσι 1989, Κωνσταντίνος Μέντζου-Μεϊμάρη, «Επαρχιακά ευαγή Ιδρύματα μέχρι τοΰ τέλους τής εικονομαχίας», Βυζαντινά 11 (1982), , δπου για τήν περίοδο τών "σκοτεινών αιώνων" έχουν άνευρεθει ελάχιστα: στην Κρήτη (σ ), στην Κύπρο (σ. 255), στις Πύλες τής Βιθυνίας (σ. 257). 8. D. J. Constantelos, Byzantine Philanthropy and Social Welfare, New Brunswick, New Jersey 1968, 170, Βίος Θεοδώρου Συκεών, Nicole Thierry, Haute moyen -âge en Cappadoce. Les églises de la région de çavusin, Institut français d'archéologie du Proche-Orient, Bibliothèque archéologique et historique 102, Παρίσι 1994, G. P. Schiemenz, «Die Kapelle des Styliten Niketas in den Weinbergen von Ortahisar (Mit sechs Tafeln und einer Textabbildung)», JOB 18 (1969), 239 κέ,

ΒΑΣΙΛΙΚΟΙ ΑΝΔΡΙΑΝΤΕΣ. ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ ΒΛΕΜΜΥΔΗΣ, ΜΑΝΟΥΗΛ Β' ΠΑΛΑΙΟΛΟΓΟΣ.

ΒΑΣΙΛΙΚΟΙ ΑΝΔΡΙΑΝΤΕΣ. ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ ΒΛΕΜΜΥΔΗΣ, ΜΑΝΟΥΗΛ Β' ΠΑΛΑΙΟΛΟΓΟΣ. I ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΜΑΡΙΑ ΕΛΕΥΘ. ΜΕΔΕΝΤΖΙΔΟΥ ΒΑΣΙΛΙΚΟΙ ΑΝΔΡΙΑΝΤΕΣ. ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ ΒΛΕΜΜΥΔΗΣ, ΜΑΝΟΥΗΛ Β' ΠΑΛΑΙΟΛΟΓΟΣ. Μεταπτυχιακή Εργασία που

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 6: Ιστορικό Πλαίσιο 8ου-9ου αιώνα: Σκοτεινοί αιώνες-εικονομαχία. Θεοφάνης: Βίος και Έργο. Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Οι φοιτητές θα

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ Ἱστορίης Ἐπίσκεψις Μάθημα: Βυζαντινή Ιστορία ιδάσκουσα: Ειρήνη Χρήστου Ειρήνη Χρήστου Βυζαντινή Ιστορία Ειρήνη

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Διεύθυνση αλληλογραφίας: Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας/Φιλοσοφική Σχολή/ Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων/ Τ.Κ. 45110.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Διεύθυνση αλληλογραφίας: Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας/Φιλοσοφική Σχολή/ Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων/ Τ.Κ. 45110. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Ονοματεπώνυμο: Αγγελική Παναγοπούλου Πατρώνυμο: Γεώργιος Τόπος γέννησης: Αθήνα Οικογενειακή κατάσταση: Άγαμη Θέση: Λέκτορας Γνωστικό Αντικείμενο: Βυζαντινή Ιστορία Διεύθυνση αλληλογραφίας:

Διαβάστε περισσότερα

Το Αρχαιολογικό Έργο Θεσσαλίας και Στερεάς Ἑλλάδος. Το Αρχαιολογικό Έργο στη Μακεδονία και τη Θράκη

Το Αρχαιολογικό Έργο Θεσσαλίας και Στερεάς Ἑλλάδος. Το Αρχαιολογικό Έργο στη Μακεδονία και τη Θράκη ΑΑΑ ΑΒΜΕ Ἀρχαιολογικά Ἀνάλεκτα ἐξ Ἀθηνῶν Ἀρχεῖον τῶν Βυζαντινῶν Μνημείων τῆς Ἑλλάδος ΑΔ (ADelt) Ἀρχαιολογικόν Δελτίον ΑΕ ΑΕΘΣΕ ΑΕΜ ΑΕΜΘ ΑΘ Ἀρχαιολογική Ἐφημερίς Το Αρχαιολογικό Έργο Θεσσαλίας και Στερεάς

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά Σύμμεικτα. Τομ. 14, 2001

Βυζαντινά Σύμμεικτα. Τομ. 14, 2001 Βυζαντινά Σύμμεικτα Τομ. 14, 2001 Αναζητώντας την εικόνα του Ελκομένου της Μονεμβασίας. Το χαμένο παλλάδιο της πόλης και η επίδρασή του στα υστεροβυζαντινά μνημεία του νότιου ελλαδικού χώρου ΦΩΣΚΟΛΟΥ Βασιλική

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ 3 o ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΓΑΛΑΤΣΙΟΥ Σ.Χ. ΕΤΟΣ 2011-2012 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΓΝΩΡΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟΥΣ ΓΕΙΤΟΝΕΣ ΜΑΣ» ΤΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ Εργασία της μαθήτριας:

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΚΑΤΑΛΗΨΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΑΠΟ ΤΟ ΝΙΚΗΦΟΡΟ ΦΩΚΑ (961)

Η ΑΝΑΚΑΤΑΛΗΨΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΑΠΟ ΤΟ ΝΙΚΗΦΟΡΟ ΦΩΚΑ (961) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΟΥ ΥΠΟΒΛΗΘΗΚΕ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ, ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΚΑΙ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Η ΑΝΑΚΑΤΑΛΗΨΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΑΠΟ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Λογοτεχνία. Επιλογή Βιβλιογραφίας Μαρίνα Λουκάκη Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Φιλολογίας Τομέας Βυζαντινής Φιλολογίας και Λαογραφίας

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Λογοτεχνία. Επιλογή Βιβλιογραφίας Μαρίνα Λουκάκη Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Φιλολογίας Τομέας Βυζαντινής Φιλολογίας και Λαογραφίας Εισαγωγή στη Βυζαντινή Λογοτεχνία Επιλογή Βιβλιογραφίας Μαρίνα Λουκάκη Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Φιλολογίας Τομέας Βυζαντινής Φιλολογίας και Λαογραφίας Ο κόσμος του Βυζαντίου G. Ostrogorsky, Ιστορία του Βυζαντινού

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ 1 ΒΥΖΑΝΤΙΟ Η ΜΑΚΡΟΒΙΟΤΕΡΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ 2 ΣΚΟΤΕΙΝΗ ΠΛΕΥΡΑ Συνομωσίες, ίντριγκες και μηχανορραφίες. Θρησκευτικός φανατισμός Δεισιδαιμονία.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ. Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις στις τρεις (3). Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με τέσσερις (4) μονάδες.

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ. Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις στις τρεις (3). Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με τέσσερις (4) μονάδες. ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ Μάθημα: Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Τάξη: Β Γυμνασίου Ενότητα: Οι πρώτοι αιώνες του Βυζαντίου Χρόνος εξέτασης: 45 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054

ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 Η ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 867 886 912 913

Διαβάστε περισσότερα

σοβαρές αντιδράσεις, ιδιαίτερα στις ευρωπαϊκές επαρχίες, λόγω των

σοβαρές αντιδράσεις, ιδιαίτερα στις ευρωπαϊκές επαρχίες, λόγω των ΚΕΦ. 5. Η ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑ (726 843) πρωτεργάτες: Λέων Γ, Κωνσταντίνος Ε (Ίσαυροι) ιδεολογική βάση: ανεικονικές αντιλήψεις κατοίκων Ανατολικών επαρχιών επιχείρημα: η απεικόνιση του θείου δε συμβιβάζεται με

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική Γραμματεία ΙI

Χριστιανική Γραμματεία ΙI Χριστιανική Γραμματεία ΙI Ενότητα 1: Εικονομαχία (727-843) Αναστάσιος Γ. Μαράς, Δρ Θ. Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

Πατρ τ ιάρχης Αλ εξα εξ νδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας

Πατρ τ ιάρχης Αλ εξα εξ νδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας Ο Μέγας Αθανάσιος: αγωνιστής της ορθής πίστης Πατριάρχης Αλεξανδρείας Πατριάρχης Αλεξανδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας των πρώτων χριστιανικών αιώνων (Μέγας Αθανάσιος,

Διαβάστε περισσότερα

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις 7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις πώς διαχειρίστηκε ο Ηράκλειος τόσο τους κινδύνους που απειλούσαν τα σύνορα του ανατολικού ρωμαϊκού κράτους όσο και τα σοβαρά προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2012 ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 1. Ἡ Καινή Διαθήκη, Θεσσαλονίκη 2010. 2. Ἱερός Ναός ἁγίου Γεωργίου (Ροτόντα), Κατάθεση μαρτυρία, Θεσσαλονίκη

Διαβάστε περισσότερα

Θεοχαρίδης (1981). Μια εξαφανίσθεισα σημαντική Μονή της Θεσσαλονίκης: η Μονή Φιλοκάλλη. Μακεδονικά, 21, 319-350.

Θεοχαρίδης (1981). Μια εξαφανίσθεισα σημαντική Μονή της Θεσσαλονίκης: η Μονή Φιλοκάλλη. Μακεδονικά, 21, 319-350. Μακεδονικά Τομ. 21, 1981 Μια εξαφανίσθεισα σημαντική Μονή της Θεσσαλονίκης: η Μονή Φιλοκάλλη Θεοχαρίδης Γ. 10.12681/makedonika.439 Copyright 1981 Γ. Ι. Θεοχαρίδης To cite this article: Θεοχαρίδης (1981).

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ

ΤΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΤΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ Το Χρονολόγιο της Εικονομαχίας αναφέρεται στην θεολογική και πολιτική διαμάχη που ξέσπασε στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία τον 8 ο και 9 ο αιώνα, γύρω από τη λατρεία των χριστιανικών

Διαβάστε περισσότερα

Σταύρος Δ. Γριμάνης. Οι Νεομαρτυρες της Σμύρνης1

Σταύρος Δ. Γριμάνης. Οι Νεομαρτυρες της Σμύρνης1 Σταύρος Δ. Γριμάνης Συμβολή στη Μικρασιατική Αγιολογία: Οι Νεομαρτυρες της Σμύρνης1 C/ να μεγάλο κεφάλαιο της άγιολογίας των όψιμων χρόνων είναι αυτό που άφορά τους νεομάρτυρες.2ώς προς τον όρο, φαίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΟΗΤΕΙΑ ΤΩΝ ΧΡΥΣΟΥΦΑΝΤΩΝ ΚΑΙ ΧΡΥΣΟΚΕΝΤΗΤΩΝ ΜΕΤΑΞΩΤΩΝ ΥΦΑΣΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ1

Η ΓΟΗΤΕΙΑ ΤΩΝ ΧΡΥΣΟΥΦΑΝΤΩΝ ΚΑΙ ΧΡΥΣΟΚΕΝΤΗΤΩΝ ΜΕΤΑΞΩΤΩΝ ΥΦΑΣΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ1 ΕΛΕΝΗ ΒΛΑΧΟΠΟΥΛΟΥ - ΚΑΡΑΜΠΙΝΑ Η ΓΟΗΤΕΙΑ ΤΩΝ ΧΡΥΣΟΥΦΑΝΤΩΝ ΚΑΙ ΧΡΥΣΟΚΕΝΤΗΤΩΝ ΜΕΤΑΞΩΤΩΝ ΥΦΑΣΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ1 Στην αείμνηστη δασκάλα μου Μ α ρ ία Σ. Θ εοχά ρη Η μελέτη των μεσαιωνικών υφασμάτων και ανάμεσα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ TA REGESTES ΣΤΙΣ ΕΠΙΤΟΜΕΣ

ΑΠΟ TA REGESTES ΣΤΙΣ ΕΠΙΤΟΜΕΣ ΜΑΧΗ ΠΑΪΖΗ-ΑΠΟΣΤΟΛΟΠΟΤΛΟΤ ΑΠΟ TA REGESTES ΣΤΙΣ ΕΠΙΤΟΜΕΣ Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΙΚΩΝ ΠΡΑΞΕΩΝ Οι βυζαντινολόγοι έχουν φροντίσει να παρασκευάσουν χρηστικά ((εργαλεία)) για

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 3: Βυζαντινή Επιστολογραφία: είδη - χαρακτηριστικά. Συνέσιος ο Κυρηναίος: Βίος και Έργο Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Οι φοιτητές θα έρθουν

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΜΑ: ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑ

ΜΑΘΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΜΑ: ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑ ΜΑΘΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΜΑ: ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑ ΜΑΘΗΤΡΙΑ: Σύρμα Ν. Γεωργία ΤΑΞΗ Β 1 EIKONOMAXIA Α Περίοδος ( 726 έως 780 ) Β Περίοδος ( 813 έως 843 ) Διαμάχη γύρω από το θέμα των ιερών εικόνων, η οποία εξελίχθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Ευγενία Δρακοπούλου. Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών

Ευγενία Δρακοπούλου. Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών Ευγενία Δρακοπούλου Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών Τηλ. +302107273570 Fax: +302107246212 E-mail: egidrak@eie.gr Website: http://eie.academia.edu/eugeniadrakopoulou http://www.eie.gr/nhrf/institutes/inr/cvs/cv-drakopoulou-gr.html

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά B Δημοτικού (Μέρος Α ) Ομορφος κόσμος ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Β Δημοτικού Ομορφος κόσμος (Μέρος A ) Συγγραφική ομάδα:

Διαβάστε περισσότερα

Προβλήματα καί προσεγγίσεις

Προβλήματα καί προσεγγίσεις ΒΟΥΛΑ ΚΟΝΤΗ ΜΑΡΤΥΡΊΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΚΗ ΕΡΙΔΑ ΣΤΗΝ ΠΕΛΟΠΌΝΝΗΣΟ Προβλήματα καί προσεγγίσεις Είναι γενικότερα αποδεκτό οτι το κίνημα της Εικονομαχίας, τόσο στην πρώτη φάση του (730-787) δσο καί στη δεύτερη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΝΕΜΒΑΣΙΟΣ ΟΙΝΟΣ - ΜΟΝΟΒΑΣ(ΐ)Α - MALVASIA

ΜΟΝΕΜΒΑΣΙΟΣ ΟΙΝΟΣ - ΜΟΝΟΒΑΣ(ΐ)Α - MALVASIA ΜΟΝΕΜΒΑΣΙΟΣ ΟΙΝΟΣ - ΜΟΝΟΒΑΣ(ΐ)Α - MALVASIA NATIONAL HELLENIC RESEARCH FOUNDATION INSTITUTE FOR BYZANTINE RESEARCH INTERNATIONAL SYMPOSIUM 17 MONEMVASIAN WINE - MONOVAS(l)A - MALVASIA Edited by Ilias Anagnostakis

Διαβάστε περισσότερα

Ολοι είμαστε αδέλφια

Ολοι είμαστε αδέλφια ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά Γ Δημοτικού (Μέρος Α ) Ολοι είμαστε αδέλφια ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Γ Δημοτικού Ολοι είμαστε αδέλφια (Μέρος A )

Διαβάστε περισσότερα

Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας

Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας Τομ. 47, 2008 Της Μελωδίας το αίνιγμα. Ο μελωδός και η πάρεδρός του στον κώδικα Parisinus graecus 139 (φ. 1β) ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ Ηλίας 10.12681/dchae.603 Copyright

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Επισκόπηση της Ελληνικής Ιστορίας, Β. Θ. Θεοδωρακόπουλος, Ph.D. Διόρθωση - Επιμέλεια: Λίλυ Πανούση Εκδόσεις Γιαλός Αθήνα, Δεκέμβριος 2015 ISBN: 978 960 82275 0 7 Εκδόσεις

Διαβάστε περισσότερα

Δύο μαρμάρινες διακοσμητικές πλάκες στον Μυστρά

Δύο μαρμάρινες διακοσμητικές πλάκες στον Μυστρά Δύο μαρμάρινες διακοσμητικές πλάκες στον Μυστρά Αγγελική ΜΕΞΙΑ Τόμος ΚΖ (2006) Σελ. 115-124 ΑΘΗΝΑ 2006 Αγγελική Μέξια ΔΥΟ ΜΑΡΜΆΡΙΝΕΣ ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΈΣ ΠΑΑΚΕΣ ΣΤΟΝ ΜΥΣΤΡΑ* ^τη συλλογή γλυπτών του Μουσείου Μυστρά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 9 ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... 17 ΚΥΡΙΟΤΕΡΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ... 19. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Αντικείμενο και πλαίσιο της εργασίας...

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 9 ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... 17 ΚΥΡΙΟΤΕΡΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ... 19. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Αντικείμενο και πλαίσιο της εργασίας... ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 9 ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... 17 ΚΥΡΙΟΤΕΡΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ... 19 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Αντικείμενο και πλαίσιο της εργασίας... 27 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΣΤΗΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΕΝΝΟΜΗ ΤΑΞΗ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΓΕΩΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 5 Ο Έκτος Αιώνας και η Δυναστεία του Ιουστινιανού (518-610): Ιουστίνος Α (518-527) - Ιουστινιανός Α (α μέρος: 527-548)

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 5 Ο Έκτος Αιώνας και η Δυναστεία του Ιουστινιανού (518-610): Ιουστίνος Α (518-527) - Ιουστινιανός Α (α μέρος: 527-548) ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 5 Ο Έκτος Αιώνας και η Δυναστεία του Ιουστινιανού (518-610): Ιουστίνος Α (518-527) - Ιουστινιανός Α (α μέρος: 527-548) Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014

Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014 Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014 Επιμέλεια έκθεσης Αγαθονίκη Τσιλιπάκου, Νίκος Μπονόβας Mε την περιοδική έκθεση «Η τιμή του αγίου Μάμαντος στη Μεσόγειο: Ένας ακρίτας

Διαβάστε περισσότερα

Αννα Β. Μανδυλαρά Μόνιμη Επίκουρη Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Αννα Β. Μανδυλαρά Μόνιμη Επίκουρη Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Ιούνιος 2013 Αννα Β. Μανδυλαρά Μόνιμη Επίκουρη Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων ΠΡΟΣΩΠΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ Ημερομηνία γεννήσεως: 24.06.1962 Ελληνική υπηκοότητα. Ενα παιδί. Διεύθυνση εργασίας:

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΑΚΑ. Τόμος 30ός

ΒΥΖΑΝΤΙΑΚΑ. Τόμος 30ός 391 προσώπων που ΕΛΛΗΝΙΚΗ παρουσιάζει και ΙΣΤΟΡΙΚΗ των οικογενειών ΕΤΑΙΡΕΙΑ τους και συζητεί σχετικά προσωπογραφικά και ιστορικά προβλήματα. Η εργασία του V. Stepanenko, «The Sts. Apostles Sts. Peter and

Διαβάστε περισσότερα

«Η έναρξη της εικονομαχικής έριδας και τα αίτιά της».

«Η έναρξη της εικονομαχικής έριδας και τα αίτιά της». ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ & ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΑΡΧ. ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ, ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ & ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ & ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

1. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

1. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ 1 Μιχάλης Ρηγίνος 1. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Αναπληρωτής Καθηγητής του Τμήματος Οικονομικών Επιστημών, Πανεπιστημίου Αθηνών. Το 1977 αποφοίτησε από το Οικονομικό Τμήμα της ΑΣΟΕΕ και στη συνέχεια σπούδασε Οικονομική

Διαβάστε περισσότερα

6 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

6 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 6 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Οι άγιες εικόνες, έκφραση της πίστης Σχολείο: Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα (κεφ.18) Τάξη: Α Λυκείου Καθηγητής:Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951 Α Σκοπός: Να αντιληφθούν

Διαβάστε περισσότερα

Περιοδικό Ἑῶα καὶ Ἑσπέρια

Περιοδικό Ἑῶα καὶ Ἑσπέρια Περιοδικό Ἑῶα καὶ Ἑσπέρια Οι προς δημοσίευση μελέτες υποβάλλονται για έγκριση στη Συντακτική Επιτροπή του περιοδικού σε έντυπη μορφή και σε CD. Η όλη προς έκδοση εργασία δεν είναι δυνατόν να υπερβαίνει

Διαβάστε περισσότερα

Θεοχαρίδης (1960). Δυο έγγραφα αφορώντα εις την Νέαν Μονήν Θεσσαλονίκης. Μακεδονικά, 4, 315-351.

Θεοχαρίδης (1960). Δυο έγγραφα αφορώντα εις την Νέαν Μονήν Θεσσαλονίκης. Μακεδονικά, 4, 315-351. Μακεδονικά Τομ. 4, 1960 Δυο έγγραφα αφορώντα εις την Νέαν Μονήν Θεσσαλονίκης Θεοχαρίδης Γ. 10.12681/makedonika.667 Copyright 1960 Γ. Ι. Θεοχαρίδης To cite this article: Θεοχαρίδης (1960). Δυο έγγραφα αφορώντα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΙΣΑΒΕΤ ΧΑΤΖΗΑΝΤΩΝΙΟΥ

ΕΛΙΣΑΒΕΤ ΧΑΤΖΗΑΝΤΩΝΙΟΥ 1 ΕΛΙΣΑΒΕΤ ΧΑΤΖΗΑΝΤΩΝΙΟΥ Γεννήθηκα και μεγάλωσα στη Θεσσαλονίκη. Το 1999 αποφοίτησα από το Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Α.Π.Θ. με ειδίκευση στην Ιστορία και βαθμό 9,14 (Άριστα).

Διαβάστε περισσότερα

2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ

2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ 2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ Συμπλήρωση κενών Να συμπληρώσετε τα κενά του αποσπάσματος, βάζοντας στην κατάλληλη θέση μία από τις ακόλουθες λέξεις (τρεις

Διαβάστε περισσότερα

ασηκρίτης Ξενογλωσσα Σημασία: Λατινικα Ο εξ απορρήτων γραμματεύς του παλατίου Εγκυκλοπαιδικά

ασηκρίτης Ξενογλωσσα Σημασία: Λατινικα Ο εξ απορρήτων γραμματεύς του παλατίου Εγκυκλοπαιδικά ασηκρίτης Κυριακή, 11 Νοεμβρίου 2012 6:39 πμ Σημασία: Ο εξ απορρήτων γραμματεύς του παλατίου Εγκυκλοπαιδικά Eμφανίσθηκε στο Βυζάντιο μετά το 600 μ.χ. και εξελληνίσθηκε σε «σεκρετάριος». Κατά την Οθωμανική

Διαβάστε περισσότερα

Ρέθυμνο...1/10/2014 Αρ. Πρωτ.:...669 Αναρτητέα στο διαδίκτυο

Ρέθυμνο...1/10/2014 Αρ. Πρωτ.:...669 Αναρτητέα στο διαδίκτυο ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ GR 741 00 ΡΕΘΥΜΝΟ Ρέθυμνο...1/10/2014 Αρ. Πρωτ.:...669 Αναρτητέα στο διαδίκτυο ΠΡΑΞΗ Θέμα: «Προκήρυξη εισαγωγής πτυχιούχων στο Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ α. η αραβική εξάπλωση με την καθοδήγηση των δύο πρώτων χαλιφών οι Άραβες εισέβαλαν και κατέκτησαν σε σύντομο χρονικό διάστημα τις πλούσιες χώρες της Εγγύς

Διαβάστε περισσότερα

BYZANTINA ΣΥΜΜΕΙΚΤΑ 20 (2010) 323-327

BYZANTINA ΣΥΜΜΕΙΚΤΑ 20 (2010) 323-327 An t h o n y Ka l d e l l i s St e p h a n o s Efthymiadis, The Prosopography of Byzantine Lesbos, 284 1355 A.D. A Contribution to the Social History of the Byzantine Province, Verlag der Österreichischen

Διαβάστε περισσότερα

Η εκπαίδευση στο Βυζάντιο

Η εκπαίδευση στο Βυζάντιο Η εκπαίδευση στο Βυζάντιο Τα Πανεπιστίμια του Βυζαντίου Οι Βυζαντινοί έδιναν μεγάλη σημασία στην εκπαίδευση, παρ' όλο που στην αυτοκρατορία υπήρχαν πολλοί αναλφάβητοι. Γενικά στο Βυζάντιο η παιδεία δεν

Διαβάστε περισσότερα

Δ' ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

Δ' ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Δ' ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ Πρακτικά ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 1983 ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ (4ος-9ος αιώνες) Γενικές κατευθύνσεις της έρευνας ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΡΕΥΝΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική Γραμματεία Ι

Χριστιανική Γραμματεία Ι Χριστιανική Γραμματεία Ι Ενότητα 1-B A1-2: Περίοδος Δογματικής Ανασυγκρότησης (313-451) Αναστάσιος Γ. Μαράς, Δρ Θ. Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 11 Ο Δέκατος Αιώνας (β μισό): Ρωμανός Β (959-963) Νικηφόρος Φωκάς (963-969) - Ιωάννης Τσιμισκής (969-976)

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 11 Ο Δέκατος Αιώνας (β μισό): Ρωμανός Β (959-963) Νικηφόρος Φωκάς (963-969) - Ιωάννης Τσιμισκής (969-976) ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 11 Ο Δέκατος Αιώνας (β μισό): Ρωμανός Β (959-963) Νικηφόρος Φωκάς (963-969) - Ιωάννης Τσιμισκής (969-976) Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Βασικός

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΗ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ-Βουλευτές:

ΤΑΞΗ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ-Βουλευτές: ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΑΣΚΑΙΟΙΠΕΡΙΑΥΤΟΝ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΟΙKAI BOYΛΕΥΤΕΣ (HONESTIORES ΕΝΤΙΜΟΤΑΤΟΙ) - ΣΤΡΑΤΟΣ- ΚΛΗΡΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Αυτοκράτορας: H ανάρρηση στο θρόνο χάρη στο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ - Γενική Εισαγωγή..2 - Iστορική αναδρομή....3-4 - Περιγραφή του χώρου.....5-8 - Επίλογος...9 - Βιβλιογραφία 10 1 Γενική Εισαγωγή Επίσκεψη στο Επαρχιακό Μουσείο Πάφου Το Επαρχιακό Μουσείο της

Διαβάστε περισσότερα

Η βιβλιοθήκη της Ι.Μ. Ευαγγελισμού της Θεοτόκου

Η βιβλιοθήκη της Ι.Μ. Ευαγγελισμού της Θεοτόκου Ελένη Γαλιώτου Τμήμα Πληροφορικής, ρ ΤΕΙ Αθήνας 1-10-2010 1 Η βιβλιοθήκη της Ι.Μ. Ευαγγελισμού της Θεοτόκου Σκιάθου Ψηφιοποίηση Το ερευνητικό έργο «ΠΟΛΥΤΙΜΟ» Πρόσβαση στο περιεχόμενο των ιστορικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΊΑ ΛΕΟΝΤΣΙΝΗ. ΤΗ ΒΑΣΙΛΙΚΉ ΔΟΡΥΦΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΙΚΉ ΣΥΝΟΔΕΊΑ Η ΑΝΆΔΕΙΞΗ ΤΩΝ ΣΚΡΙΒΩΝΩΝ Από ΤΗ ΣΎΓΚΛΗΤΟ (6ος-7ος αι.)

ΜΑΡΊΑ ΛΕΟΝΤΣΙΝΗ. ΤΗ ΒΑΣΙΛΙΚΉ ΔΟΡΥΦΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΙΚΉ ΣΥΝΟΔΕΊΑ Η ΑΝΆΔΕΙΞΗ ΤΩΝ ΣΚΡΙΒΩΝΩΝ Από ΤΗ ΣΎΓΚΛΗΤΟ (6ος-7ος αι.) ΜΑΡΊΑ ΛΕΟΝΤΣΙΝΗ Ano ΤΗ ΒΑΣΙΛΙΚΉ ΔΟΡΥΦΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΙΚΉ ΣΥΝΟΔΕΊΑ Η ΑΝΆΔΕΙΞΗ ΤΩΝ ΣΚΡΙΒΩΝΩΝ Από ΤΗ ΣΎΓΚΛΗΤΟ (6ος-7ος αι.) Το αξίωμα των σκριβωνων 1 εμφανίζεται σε ολιγάριθμες αφηγηματικές πηγές και σε

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 13

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 13 ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 13 Ο Ενδέκατος Αιώνας (β μισό) - Το τέλος της Μακεδονικής Δυναστείας: Θεοδώρα Πορφυρογέννητος (1055-1056) - Μιχαήλ Ϛ Στρατιωτικός (1056-1057) Δυναστεία Δουκών και Κομνηνών (1057-1185):

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία Σλαβικών Λαών

Ιστορία Σλαβικών Λαών ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 12 η :Μαυροβούνιο Αγγελική Δεληκάρη Λέκτορας Μεσαιωνικής Ιστορίας των Σλαβικών Λαών Τμήμα Ιστορίας Αρχαιολογίας ΑΠΘ Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΘΕΜΑΤΑ ΟΜΑΔΑΣ Α

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΘΕΜΑΤΑ ΟΜΑΔΑΣ Α ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΘΕΜΑΤΑ ΟΜΑΔΑΣ Α 1. Να προσδιορίσετε την έννοια του όρου «Βυζάντιο» και να αναφέρετε τις χρονικές περιόδους διαίρεσης της ιστορίας του. Να αναφέρετε επίσης με ποιο όνομα

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικές Βιβλιοθήκες στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Bibliothèques grecques dans l Empire ottoman

Ελληνικές Βιβλιοθήκες στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Bibliothèques grecques dans l Empire ottoman Ελληνικές Βιβλιοθήκες στην Οθωμανική Αυτοκρατορία Bibliothèques grecques dans l Empire ottoman Πρόγραμμα i-stamboul (http://i-stamboul.irht.cnrs.fr/) Διεθνής Διημερίδα Πανεπιστήμιο Κρήτης, Ρέθυμνο 26 &

Διαβάστε περισσότερα

þÿ «º±Ä Ä ½»» ±» Å ±½Ä¹½

þÿ «º±Ä Ä ½»» ±» Å ±½Ä¹½ Neapolis University HEPHAESTUS Repository School of Health Sciences http://hephaestus.nup.ac.cy Book chapters 1981 þÿ «º±Ä Ä ½»» ±» Å ±½Ä¹½ þÿ Á Á̼ Å µ»µåä± Â Ä± ¼Ì þÿ É Â Ä Å œ¹ç±» ɽ¹ Ä Katsaros, Vasilis

Διαβάστε περισσότερα

Ιωάννα Σπηλιοπούλου Μόνιμη Επίκουρος Καθηγήτρια, «Αρχαιογνωσία και Ιστορία του Πολιτισμού»

Ιωάννα Σπηλιοπούλου Μόνιμη Επίκουρος Καθηγήτρια, «Αρχαιογνωσία και Ιστορία του Πολιτισμού» Ιωάννα Σπηλιοπούλου Μόνιμη Επίκουρος Καθηγήτρια, «Αρχαιογνωσία και Ιστορία του Πολιτισμού» Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Διαχείρισης Πολιτισμικών Αγαθών Παλαιό Στρατόπεδο Ανατολικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΠ11 ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Βυζάντιο και Χριστιανισμός: η δυναμική της θρησκείας στον καθορισμό της φυσιογνωμίας της αυτοκρατορίας και των

Διαβάστε περισσότερα

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος ΤΑΞΗ Δ ΜΑΘΗΜΑ : ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Κύριλλος και Μεθόδιος : Ιεραπόστολοι στους σλαβικούς λαούς. ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ 1. Να αντιληφθούν οι μαθητές ότι μέσα από την ιεραποστολή του Κυρίλλου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2007. http://www.ecclesia.gr/greeknews/default.asp. Ευχές στον Μακαριώτατο. Αναζήτηση στο Αρχείο Ειδήσεων. ΑΡΧΕΙΟ ΕΙΔΗΣΕΩΝ --Επιλέξτε Μήνα--

ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2007. http://www.ecclesia.gr/greeknews/default.asp. Ευχές στον Μακαριώτατο. Αναζήτηση στο Αρχείο Ειδήσεων. ΑΡΧΕΙΟ ΕΙΔΗΣΕΩΝ --Επιλέξτε Μήνα-- Σελίδα 1 από 5 ΑΡΧΕΙΟ ΕΙΔΗΣΕΩΝ --Επιλέξτε Μήνα-- Αναζήτηση στο Αρχείο Ειδήσεων Αναζήτηση ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2007 Ευχές στον Μακαριώτατο Συνάντηση του Μακαριωτάτου με τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας Πληροφοριακό

Διαβάστε περισσότερα

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008) Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική Γραμματεία ΙIΙ

Χριστιανική Γραμματεία ΙIΙ Χριστιανική Γραμματεία ΙIΙ Ενότητα 2-Δ Α1-2: Υστεροβυζαντινοί θεολόγοι Αναστάσιος Γ. Μαράς, Δρ Θ. Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

Ευρύκλεια Κολέζα ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843)

Ευρύκλεια Κολέζα ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843) μεγάλες εδαφικές απώλειες ενίσχυση ελληνικότητας νέοι θεσμοί πλαίσιο μέσα στο οποίον το Βυζάντιο

Διαβάστε περισσότερα

Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (1450-1830), τ. 1, Αθήνα 1987.

Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (1450-1830), τ. 1, Αθήνα 1987. Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (14501830), τ. 1, Αθήνα 1987. Παναγιώτης Λ. Βοκοτόπουλος, Εικόνες της Κέρκυρας, Αθήνα 1990. Κερκυραίοι ζωγράφοι: 19ος20ος αι., επιμ. Αθ. Χρήστου, Κέρκυρα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Θέμα: «ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΤΟΥ ΚΙΛΚΙΣ». Φοιτητές:

Διαβάστε περισσότερα

Φίλιππος Φιλίππου. Σχέσεις Ορθοδόξων και Λατίνων στην Κύπρο κατά την περίοδο της Φραγκοκρατίας. Ιστορικοκανονική Θεώρηση.

Φίλιππος Φιλίππου. Σχέσεις Ορθοδόξων και Λατίνων στην Κύπρο κατά την περίοδο της Φραγκοκρατίας. Ιστορικοκανονική Θεώρηση. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΔΙΚΑΙΟΥ, ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΣ, ΖΩΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΚΟΝΙΑΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ Φίλιππος Φιλίππου Σχέσεις Ορθοδόξων και Λατίνων

Διαβάστε περισσότερα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα Η εκκλησία της Παναγίας της Φορβιώτισσας, περισσότερο γνωστή ως η Παναγία της Ασίνου, βρίσκεται στις βόρειες υπώρειες της οροσειράς ο του Τροόδους. Είναι κτισμένη στην ανατολική όχθη ενός μικρού χείμαρρου,

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 1: Εισαγωγή στις έννοιες και τα εγχειρίδια της βυζαντινής φιλολογίας. Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Mια πρώτη επαφή με τη Βυζαντινή Φιλολογία.

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλοι βιβλίων από τη Θεματική Ενότητα «Περιοδικά» της βιβλιοθήκης της ΕΕΣΙ

Τίτλοι βιβλίων από τη Θεματική Ενότητα «Περιοδικά» της βιβλιοθήκης της ΕΕΣΙ Τίτλοι βιβλίων από τη Θεματική Ενότητα «Περιοδικά» της βιβλιοθήκης της ΕΕΣΙ 1 ΝΑΥΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 1995 2 ΝΑΥΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΜΑΡΤΙΟΣ - ΑΠΡΙΛΙΟΣ 1995 3 ΝΑΥΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΜΑΙΟΣ -

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΚΟΙ ΘΕΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΠΡΩΤΗ ΕΚΘΡΟΝΙΣΗ ΤΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗ ΦΩΤΙΟΥ

Ο ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΚΟΙ ΘΕΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΠΡΩΤΗ ΕΚΘΡΟΝΙΣΗ ΤΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗ ΦΩΤΙΟΥ Ο ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΚΟΙ ΘΕΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΠΡΩΤΗ ΕΚΘΡΟΝΙΣΗ ΤΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗ ΦΩΤΙΟΥ Α' Τήν εποχή της παντοδυναμίας του Καίσαρα Βάρδα, δ όποιος ην δλος τα τής βασιλείας έπιτροπενων και διοικών 1, ο βυζαντινός

Διαβάστε περισσότερα

Ο Άρχων Πρωτοψάλτης Χαρίλαος Ταλιαδώρος, ένας κορυφαίος εκπρόσωπος της Βυζαντινής Ψαλτικής στη σύγχρονη εποχή

Ο Άρχων Πρωτοψάλτης Χαρίλαος Ταλιαδώρος, ένας κορυφαίος εκπρόσωπος της Βυζαντινής Ψαλτικής στη σύγχρονη εποχή Ο Άρχων Πρωτοψάλτης Χαρίλαος Ταλιαδώρος, ένας κορυφαίος εκπρόσωπος της Βυζαντινής Ψαλτικής στη σύγχρονη εποχή Μαρία Αλεξάνδρου, Τ.Μ.Σ. του Α.Π.Θ. Εικόνα: Ι. Καθεδρικός Ναός της του Θεού Σοφίας Θεσσαλονίκης

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Της Μαρίας Αποστόλα Η Ελλάδα υπήρξε από τους πρώτους δέκτες του Χριστιανισμού και τα μνημεία της ελληνικής ορθοδοξίας αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής κληρονομιάς, αποτελώντας

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014. Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από έξι (6) σελίδες.

ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014. Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από έξι (6) σελίδες. ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΒΑΘΜΟΣ:... ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΥΠΟΓΡΑΦΗ:... ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 Μάθημα: ΙΣΤΟΡΙΑ Διάρκεια: 2 ώρες Τάξη : Β Γυμνασίου Ημερ.: 04/06/2014 Ονοματεπώνυμο μαθητή

Διαβάστε περισσότερα

ΘΑΣΙΑΚΑ ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΗΣ ΘΑΣΙΑΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΚΑΒΑΛΑΣ 1990-1991 Α' ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΘΑΣΙΑΚΩΝ Η ΘΑΣΟΣ ΔΙΑ ΜΕΣΟΥ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ: ΙΣΤΟΡΙΑ - ΤΕΧΝΗ - ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΘΑΣΙΑΚΑ ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΗΣ ΘΑΣΙΑΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΚΑΒΑΛΑΣ 1990-1991 Α' ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΘΑΣΙΑΚΩΝ Η ΘΑΣΟΣ ΔΙΑ ΜΕΣΟΥ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ: ΙΣΤΟΡΙΑ - ΤΕΧΝΗ - ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΘΑΣΙΑΚΑ ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΗΣ ΘΑΣΙΑΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΚΑΒΑΛΑΣ ΤΟΜΟΣ 1990-1991 ΕΒΔΟΜΟΣ Α' ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΘΑΣΙΑΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ Η ΘΑΣΟΣ ΔΙΑ ΜΕΣΟΥ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ: ΙΣΤΟΡΙΑ - ΤΕΧΝΗ - ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΠΡΑΚΤΙΚΑ (Ανάτυπο) Μάχη Παίζη-Άποστολοπούλου

Διαβάστε περισσότερα

Γεννήθηκε στο Λαγκαδά της Θεσσαλονίκης το 1956, όπου και διαμένει. είναι παντρεμένος με την νηπιαγωγό Ευαγγελία Καραγκούνη και έχουν 4 παιδιά.

Γεννήθηκε στο Λαγκαδά της Θεσσαλονίκης το 1956, όπου και διαμένει. είναι παντρεμένος με την νηπιαγωγό Ευαγγελία Καραγκούνη και έχουν 4 παιδιά. APIΣTOTEΛEIO ΠANEΠIΣTHMIO ΘEΣΣAΛONIKHΣ ΘEOΛOΓIKH ΣXOΛH TMHMA ΠOIMANTIKHΣ KAI KOINΩNIKHΣ ΘEOΛOΓIAΣ ΤΟΜΕΑΣ :ΛΑΤΡΕΙΑΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ & ΤΕΧΝΗΣ ΤΡΥΦΩΝ ΤΣΟΜΠΑΝΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ 2310 991119 2394025980 e-mail: tsompanistp@past.auth.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 6 Ιουστινιανός Α (β μέρος: 548-565) Διάδοχοι Ιουστινιανού: Ιουστίνος Β (565-578) Τιβέριος (578-582) Μαυρίκιος (582-602) - Φωκάς (602-610) Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 1. Εισαγωγή - Η πιο παραμελημένη περίοδος της ιστορίας της Ελληνικής είναι η μεσαιωνική. Για λόγους καθαρά ιδεολογικούς και πολιτικούς, το

Διαβάστε περισσότερα

Οι νηστείες και οι καταλύσεις της Εκκλησίας μας

Οι νηστείες και οι καταλύσεις της Εκκλησίας μας Οι νηστείες και οι καταλύσεις της Εκκλησίας μας Νηστεία είναι η λήψη «ξηράς τροφής» (ξηροφαγία), χωρίς λάδι ή κρασί, μια φορά την ημέρα, και μάλιστα την ενάτη ώρα (γύρω στις 3 μ. μ.). Λήψη τροφής, έστω

Διαβάστε περισσότερα

Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων

Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων Ενότητα 1.2: Ειδική εισαγωγή - Τα συνοπτικά Ευαγγέλια ΙΙ Σωτήριος Δεσπότης Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας Τα συνοπτικά Ευαγγέλια ΙΙ (Λουκάς - Πράξεις) 1 Ευαγγέλιο

Διαβάστε περισσότερα

Με αγιορειτική λαμπρότητα και μεγαλοπρέπεια εορτάστηκε στην Ιερά Μονή Βατοπαιδίου, η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας της Ελαιοβρύτισσας.

Με αγιορειτική λαμπρότητα και μεγαλοπρέπεια εορτάστηκε στην Ιερά Μονή Βατοπαιδίου, η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας της Ελαιοβρύτισσας. Με αγιορειτική λαμπρότητα και μεγαλοπρέπεια εορτάστηκε στην Ιερά Μονή Βατοπαιδίου, η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας της Ελαιοβρύτισσας. Της πανηγυρικής Θείας Λειτουργίας προεξήρχε ο Ηγούμενος της νόμιμης

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ Η πολυπόθητη μέρα για την εκδρομή μας στην Κωνσταντινούπολη είχε φτάσει! Βαλίτσες, φωτογραφικές μηχανές, τα λόγια που είχε να μάθει ο καθένας από όσους συμμετέχουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΓΙΑ ΤΟ ΚΕΚΥΡΩΜΕΝΟ ΑΝΤΙΓΡΑΦΟ ΠΑΛΑΙΩΝ ΕΓΓΡΑΦΩΝ ΤΗΣ ΠΑΤΜΟΥ

ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΓΙΑ ΤΟ ΚΕΚΥΡΩΜΕΝΟ ΑΝΤΙΓΡΑΦΟ ΠΑΛΑΙΩΝ ΕΓΓΡΑΦΩΝ ΤΗΣ ΠΑΤΜΟΥ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΓΙΑ ΤΟ ΚΕΚΥΡΩΜΕΝΟ ΑΝΤΙΓΡΑΦΟ ΠΑΛΑΙΩΝ ΕΓΓΡΑΦΩΝ ΤΗΣ ΠΑΤΜΟΥ Το σημείωμα αυτό αναφέρεται στο μεγάλο είλητο της Πάτμου, το όποιο περιέγραψε λεπτομερειακά, μελέτησε καΐ συμπλήρωσε ή συνάδελφος κυρία

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ. Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου

ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ. Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ Μ. Γκιόλιας, Ο Κοσμάς ο Αιτωλός και η εποχή του, Αθήνα 1972 Ιωάννης Μενούνος, Κοσμά Αιτωλού Διδαχές, Αθήνα 1979 Αρτ. Ξανθοπούλου-Κυριακού, Ο

Διαβάστε περισσότερα

Εικονογραφία. Μιχαήλ Βόδας Σούτσος Μεγάλος Διερµηνέας και ηγεµόνας της Μολδαβίας Dupré Louis, 1820

Εικονογραφία. Μιχαήλ Βόδας Σούτσος Μεγάλος Διερµηνέας και ηγεµόνας της Μολδαβίας Dupré Louis, 1820 Φαναριώτες Ονοµασία που δόθηκε στα µέλη της παλαιάς βυζαντινής αριστοκρατίας (µεταξύ εκείνων που δεν διέφυγαν στη Δύση ή δεν εξισλαµίσθηκαν) και σε εµπόρους από τις περιοχές του Πόντου, της Ανατολίας (:

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η σημερινή βασιλική «Αγ. Σοφία» βρίσκεται στο κέντρο της κύριας νεκρόπολης της αρχαίας πόλης Σέρντικα. Σ αυτή την περιοχή έχουν ανακαλυφθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ.

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ. ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ. Ένα μοναδικό ταξίδι, οδοιπορικό στην ιστορία του πολιτισμού και της εκπαίδευσης των Ελλήνων, σχεδίασε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Α' ΜΕΡΟΣ Β'

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Α' ΜΕΡΟΣ Β' ΜΕΡΟΣ Α' Πρόλογος Πατριάρχου Αλεξανδρείας κ.κ. ΠΕΤΡΟ Γ Ζ' 13 Πρόλογος Ηγουμένου Μονής Μαχαιρά Αρχιμαδρίτου ΑΡΣΕΝΙΟΥ... 15 Χρονικόν εορταστικών εκδηλώσεων Όκτακοσιετηρίδος Ιεράς Βασιλικής και Σταυροπηγιακής

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 3 Ο Πέμπτος Αιώνας (α μισό) 395-457: Αρκάδιος (395-408) Θεοδόσιος Β (408-450) - Μαρκιανὸς και Πουλχερία (451-457)

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 3 Ο Πέμπτος Αιώνας (α μισό) 395-457: Αρκάδιος (395-408) Θεοδόσιος Β (408-450) - Μαρκιανὸς και Πουλχερία (451-457) ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 3 Ο Πέμπτος Αιώνας (α μισό) 395-457: Αρκάδιος (395-408) Θεοδόσιος Β (408-450) - Μαρκιανὸς και Πουλχερία (451-457) Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΜΕΣΣΑΙΩΝΙΚΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΛΕΟΝΤΟΣ ΦΙΛΟΣΟΦΟΥ :

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΜΕΣΣΑΙΩΝΙΚΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΛΕΟΝΤΟΣ ΦΙΛΟΣΟΦΟΥ : ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΜΕΣΣΑΙΩΝΙΚΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΛΕΟΝΤΟΣ ΦΙΛΟΣΟΦΟΥ : «ΣΥΝΟΨΙΣ ΕΙΣ ΤΗΝ ΦΥΣΙΝ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΩΝ» ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΕΛΕΝΗ ΤΖΩΡΤΖΙΚΑ Α.Μ.:1422

Διαβάστε περισσότερα

Ονοματεπώνυμο: Απόστολος Μαντάς. Θέση: Επίκουρος καθηγητής. Γνωστικό Αντικείμενο: Βυζαντινή Αρχαιολογία και Τέχνη.

Ονοματεπώνυμο: Απόστολος Μαντάς. Θέση: Επίκουρος καθηγητής. Γνωστικό Αντικείμενο: Βυζαντινή Αρχαιολογία και Τέχνη. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Ονοματεπώνυμο: Απόστολος Μαντάς Πατρώνυμο: Γεώργιος Τόπος γέννησης: Αθήνα Θέση: Επίκουρος καθηγητής Γνωστικό Αντικείμενο: Βυζαντινή Αρχαιολογία και Τέχνη Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες μας.

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες μας. ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ Λεμεσός, πόλη μας αγαπημένη. Η πόλη που γεννηθήκαμε, η πόλη που μεγαλώνουμε. Πόλη που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες

Διαβάστε περισσότερα

10. ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ - ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΚΛΗΡΙΚΩΝ

10. ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ - ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΚΛΗΡΙΚΩΝ 10. ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΚΛΗΡΙΚΩΝ Συντονιστής: Πανοσιολογιώτατος Αρχιμανδρίτης π. Συμεών Βολιώτης, Θεολόγος Νομικός, Εφημέριος Ι.Ν. Αγ. Φανουρίου Ιλίου 11. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗΣ Σ Συντονιστής:

Διαβάστε περισσότερα