Εισαγωγή της αντικειμενικά δομημένης εξέτασης κλινικών δεξιοτήτων στην αξιολόγηση των φοιτητών Ιατρικής

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Εισαγωγή της αντικειμενικά δομημένης εξέτασης κλινικών δεξιοτήτων στην αξιολόγηση των φοιτητών Ιατρικής"

Transcript

1 ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ MEDICAL EDUCATION ÁÑ ÅÉÁ ÅËËÇÍÉÊÇÓ ÉÁÔÑÉÊÇÓ 2008, 25(4): Εισαγωγή της αντικειμενικά δομημένης εξέτασης κλινικών δεξιοτήτων στην αξιολόγηση των φοιτητών Ιατρικής Οι παραδοσιακές μορφές εξέτασης κλινικών δεξιοτήτων παρουσιάζουν κάποια πλεονεκτήματα, αλλά έχουν σαφείς περιορισμούς στον τομέα της αξιοπιστίας και της αντικειμενικότητας. Με στόχο να αντιμετωπιστούν αυτοί οι περιορισμοί αναπτύχθηκε η αντικειμενικά δομημένη εξέταση κλινικών δεξιοτήτων (objective structured clinical examination, OSCE). Πρόκειται για μια κυκλική ακολουθία σταθμών εξέτασης, με σκοπό την αξιολόγηση μιας σειράς κλινικών δεξιοτήτων σε συνθήκες εξομοίωσης, με τη συμβολή υποδυόμενων ασθενών και εκπαιδευτικών προπλασμάτων, με τους εξεταστές να στηρίζουν τη βαθμολογία τους σε τυποποιημένα φύλλα βαθμολογίας. Το OSCE είναι περισσότερο αδιάβλητο και αντικειμενικό από τις παραδοσιακές μεθόδους. Η Ιατρική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (ΙΣΑΠΘ) προχώρησε στην πιλοτική εφαρμογή του OSCE σε φοιτητές που ολοκλήρωσαν την κλινική άσκηση στην Παθολογία, έχοντας παράλληλα παρακολουθήσει ένα συμπληρωματικό εργαστήριο κλινικών δεξιοτήτων. Ο σχεδιασμός του OSCE έγινε ακολουθώντας συγκεκριμένα βήματα. Το πρώτο βήμα ήταν ο σχεδιασμός ενός πλάνου εξέτασης. Το πλάνο αυτό συντέλεσε στη σωστή επιλογή δεξιοτήτων που θα εξεταστούν και καθοδήγησε στην επιλογή της μορφής που θα πάρει η εξέταση. Επόμενο βήμα αποτέλεσε ο σχεδιασμός των σταθμών με βάση τις κλινικές καταστάσεις που προσδιορίζονται από το πλάνο εξέτασης. Τα βασικά συστατικά στο σχεδιασμό ενός σταθμού ήταν η συγγραφή ξεκάθαρων οδηγιών για τους εξεταζόμενους φοιτητές, τους εξεταστές και τους ασθενείς, η σύνταξη του φύλλου βαθμολογίας, η δημιουργία λίστας υλικών που απαιτούνται για την εξέταση. Μετά το σχεδιασμό του κάθε σταθμού ακολούθησε η πιλοτική εφαρμογή, με στόχο τη βελτίωση των οδηγιών για τους φοιτητές και το σχεδιασμό ενός σταθμού εξέτασης, που μπορεί να ολοκληρωθεί στον προβλεπόμενο χρόνο. Για την εξέταση χρησιμοποιήθηκε ο χώρος του τμήματος επειγόντων περιστατικών (ΤΕΠ) του ΠΓΝΘ «ΑΧΕΠΑ» σε χρόνο μη λειτουργίας του. Πρόκειται για ένα πραγματικό κλινικό περιβάλλον με μεγάλο αριθμό αιθουσών, που εξασφαλίζει την κυκλική ακολουθία της εξέτασης. Ο σχεδιασμός και η εφαρμογή ενός OSCE αποτελεί μια σύνθετη διαδικασία. Οι βασικές απαιτήσεις για την επιτυχία είναι ο καλός σχεδιασμός, η σημαντική γραμματειακή στήριξη, η συμμετοχή της πανεπιστημιακής κοινότητας, η παρουσία καλά εκπαιδευμένων υποδυόμενων ασθενών. Το OSCE απαιτεί εμπλοκή μεγάλου αριθμού ατόμων (εξεταστών, υποδυόμενων ασθενών) και πολύ διαθέσιμο χρόνο, τόσο στη φάση προετοιμασίας όσο και την ημέρα της εξέτασης. Τα συμπεράσματα από την επιτυχή πιλοτική εφαρμογή του αναλύονται με στόχο την ένταξή του στο σύστημα εξετάσεων της Ιατρικής Σχολής στο πλαίσιο αναβάθμισης των λειτουργιών της. Copyright Athens Medical Society ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE: ISSN ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE 2008, 25(4): E. Σμυρνάκης, 1 A. Φαϊτατζίδου, 2 A. Μπένος, 1 N. Ντόμπρος Εργαστήριο Υγιεινής 2 Γενικό Χειρουργείο, ΠΓΝΘ «ΑΧΕΠΑ», Θεσσαλονίκη 3 Α Παθολογική Κλινική, Eργαστήριο Κλινικών Δεξιοτήτων, Ιατρική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Θεσσαλονίκη Implementation of the objective structured clinical examination (OSCE) in the assessment of medical students Λέξεις ευρετηρίου Abstract at the end of the article Αντικειμενικά δομημένη εξέταση κλινικών δεξιοτήτων Εκπαίδευση Εξετάσεις Ιατρική Προπτυχιακή Υποβλήθηκε Εγκρίθηκε ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ιατρική εκπαίδευση, η αξιολόγηση φοιτητών και ασκούμενων ιατρών και η έρευνα στην ιατρική εκπαίδευση έχουν αλλάξει τα τελευταία χρόνια. 1 Στις σύγχρονες κατευθύνσεις στην ιατρική εκπαίδευση περιγράφεται η ανάγκη αναπροσαρμογής των προγραμμάτων σπουδών με ενίσχυση της εκπαίδευσης σε κλινικές δεξιότητες. 2 Η αναπροσαρμογή της εκπαίδευσης στις κλινικές δεξιότητες απαιτεί ανάλογη αναπροσαρμογή των μεθόδων εξέτασης

2 510 E. Σμυρνάκης και συν με ενίσχυση της αξιολόγησης κλινικών δεξιοτήτων. Οι παραδοσιακές μέθοδοι εξέτασης των φοιτητών επανεξετάζονται σήμερα με βάση 5 κύρια χαρακτηριστικά: την αξιοπιστία, την εγκυρότητα, την επίδραση στην εκπαίδευση, το κόστος και την αποδοχή τους. 1 Οι διάφορες μορφές γραπτών και προφορικών εξετάσεων αναλύονται ως προς την ικανότητά τους στην αξιολόγηση γνώσεων, δεξιοτήτων, στάσεων και συμπεριφορών. Σε ένα κατά κύριο λόγο θεωρητικό πρόγραμμα σπουδών κυριαρχεί η επιλογή γραπτών μορφών εξέτασης. Οι γραπτές εξετάσεις πολλαπλής επιλογής (multiple choice questions), αξιολογούμενες με τα παραπάνω χαρακτηριστικά, θεωρούνται έγκυρες στην εξέταση γνώσεων. 3 Μαζί με τις προφορικές εξετάσεις σε ένα περιστατικό (long case) ή σε πολλά μικρά περιστατικά (short cases) χρησιμοποιήθηκαν και χρησιμοποιούνται και στις μέρες μας στις εξετάσεις κλινικών δεξιοτήτων. Επανεξετάζοντας τις μεθόδους αυτές, διαπιστώθηκε ότι οι μεν γραπτές εξετάσεις πολλαπλής επιλογής, όταν επιλέγονται για την εξέταση κλινικών δεξιοτήτων, έχουν πολύ χαμηλή εγκυρότητα (validity), οι δε προφορικές εξετάσεις έχουν πολύ χαμηλή αξιοπιστία (reliability). 4 Η χαμηλή εγκυρότητα των γραπτών εξετάσεων πολλαπλής επιλογής αποδίδεται στο φαινόμενο της συνεπαγωγής cueing effect, καθώς δεν είναι συνηθισμένο στην πραγματικότητα να έχει ο ιατρός όλες τις πιθανές απαντήσεις μπροστά του. 5 7 Οι άλλες μορφές γραπτής εξέτασης, όπως οι ερωτήσεις ανάπτυξης και οι εκθέσεις, αν και εξετάζουν καλά τις θεωρητικές γνώσεις, δεν μπορούν από τη φύση τους να εξετάσουν κλινικές δεξιότητες Από την άλλη, η μη αποδεκτή αξιοπιστία των προφορικών εξετάσεων αποδίδεται στο μικρό αριθμό δεξιοτήτων που εξετάζονται κάθε φορά και στην ανομοιογένεια των δεξιοτήτων, των ερωτήσεων και της βαθμολογίας. 11 Προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι παραπάνω περιορισμοί και να αναβαθμιστεί η ποιότητα των εξετάσεων, προτάθηκαν νέες μέθοδοι, με πλέον επικρατούσα την αντικειμενικά δομημένη εξέταση κλινικών δεξιοτήτων (objective structured clinical examination, OSCE). Η μέθοδος αυτή περιγράφηκε για πρώτη φορά το 1975 από τους Harden et al. 5 Αποτελείται από μια σειρά σταθμών εξέτασης, ανάμεσα στους οποίους κινούνται οι εξεταζόμενοι 11,12 (εικ. 1). Σε κάθε σταθμό, οι εξεταζόμενοι καλούνται να φέρουν σε πέρας, σε συγκεκριμένο χρόνο, μια ενέργεια-κλινική δεξιότητα με τη συμβολή ασθενών ή υποδυόμενων ασθενών. Η βαθμολογία γίνεται με τη χρήση τυποποιημένων προκατασκευασμένων φύλλων βαθμολογίας. Επομένως, ο μεγάλος αριθμός σταθμών εξέτασης και δεξιοτήτων, η τυποποίηση των σταθμών και η εξέταση όλων των εξεταζόμενων στις ίδιες συνθήκες, καθώς και η χρήση τυποποιημένων φύλλων βαθμολογίας, είναι τέσσερα από τα πλεονεκτήματα αυτής της μεθόδου που απαντούν στις αδυναμίες των παραδοσιακών μεθόδων εξέτασης, προσδίδοντάς της υψηλή αξιοπιστία και εγκυρότητα. 3,13 Από τα πρώτα χρόνια εφαρμογής του το OSCE έτυχε ευρείας αποδοχής. Μετά το Ηνωμένο Βασίλειο, όπου αρχικά εφαρμόστηκε, εξαπλώθηκε σταδιακά στις ιατρικές σχολές του δυτικού κόσμου. Από τη δεκαετία του 90 χρησιμοποιείται στη βόρεια Αμερική, στον Καναδά και στην Αυστραλία. Στον Εικόνα 1. Το OSCE αποτελείται από μια κυκλική σειρά σταθμών εξέτασης, ανάμεσα στους οποίους κινούνται οι εξεταζόμενοι.

3 Αντικειμενικά Δομημένη Εξέταση Κλινικων δεξιοτητων 511 Καναδά αποτελεί υποχρεωτική μέθοδο, που επιλέχθηκε για τις εθνικές εξετάσεις απόκτησης άδειας άσκησης της Ιατρικής. 14 Σταδιακά, εξαπλώθηκε σε όλες τις βαθμίδες προπτυχιακής και μεταπτυχιακής ιατρικής εκπαίδευσης. 15 Μέσα σε λίγα χρόνια, εκτός από την Ιατρική, διαδόθηκε και στις εξετάσεις και άλλων επαγγελμάτων υγείας, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα τη Νοσηλευτική Από το 1975 έως σήμερα, πολλές μελέτες έχουν ελέγξει το OSCE σε σχέση με παραδοσιακές μορφές εξέτασης. Στις πρώτες μελέτες παρουσιάζονται συγκρίσεις που οδηγούν στην καταξίωση του OSCE ως μιας συγκρίσιμης και αξιόπιστης μεθόδου εξέτασης. 19 Σε σύγκριση με παραδοσιακές μεθόδους εξέτασης, όπως ο βαθμός του επιβλέποντα, η εξέταση σε κλινικά περιστατικά (long case) και οι ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής, το OSCE φάνηκε να είναι μια αξιόπιστη και αντικειμενική μέθοδος εξέτασης κλινικών δεξιοτήτων. 20 Σε σχέση με τη μικρής (short case) και τη μεγάλης διάρκειας (long case) εξέταση σε περιστατικά, όπου οι εξεταζόμενοι βλέπουν διαφορετικούς ασθενείς, σε διαφορετική χρονική στιγμή, εξεταζόμενοι από εξεταστές που μπορεί να μη χρησιμοποιούν τον ίδιο τυποποιημένο τρόπο βαθμολογίας κάνοντας τη βαθμολογία αυθαίρετη και υποκειμενική, το OSCE προσφέρει ομοιόμορφο τρόπο βαθμολογίας και αμετάβλητα κλινικά σενάρια εξέτασης. 21 Επίσης, φάνηκε να παρέχει σημαντικές επιπρόσθετες πληροφορίες για ελλείψεις των φοιτητών σε θέματα κλινικών δεξιοτήτων, κάτι που δεν γινόταν με τις παραδοσιακές πρακτικές εξετάσεις. 22 Η Ιατρική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, με βάση τις νέες τάσεις και εμπειρίες της διεθνούς επιστημονικής κοινότητας, βρίσκεται τα τελευταία χρόνια σε μια συνεχή διαδικασία αναβάθμισης του προγράμματος προπτυχιακών σπουδών. 23 Ενέργειες προς αυτή την κατεύθυνση είναι η εισαγωγή διασυνδεδεμένων μαθημάτων, η προσθήκη νέων επιλεγόμενων μαθημάτων (όπως η εισαγωγή στη μεθοδολογία έρευνας, οι τεχνικές επικοινωνίας και εκπαίδευσης, περιβάλλον και υγεία, η τεκμηριωμένη συνταγογράφηση-θεραπευτική και το εργαστήριο κλινικών δεξιοτήτων), η υιοθέτηση μεθόδων διδασκαλίας προσανατολισμένες στους φοιτητές, η εισαγωγή μαθημάτων με προσανατολισμό την κοινότητα (όπως η εισαγωγή στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας και τη Γενική Ιατρική). 24 Η αναβάθμιση που επιχειρείται να γίνει στο πρόγραμμα σπουδών με την ενίσχυση της εκπαίδευσης σε κλινικές δεξιότητες στο εργαστήριο κλινικών δεξιοτήτων, σε συμφωνία με τις σύγχρονες απόψεις, απαιτεί και αναβάθμιση του εξεταστικού συστήματος. Με γνώμονα τα παραπάνω, η Ιατρική Σχολή ΑΠΘ προχώρησε στην πιλοτική εφαρμογή του OSCE το Μάρτιο του 2005, θέλοντας να εξετάσει τη δυνατότητα υιοθέτησής του στο εξεταστικό της σύστημα. Στο τέλος της τρίμηνης κλινικής άσκησης στην Παθολογία, μια σειρά φοιτητών, εκτός από την προφορική εξέταση στο θάλαμο και στον καθηγητή, εξετάστηκε και με το OSCE. Συμπληρωματικά του προγράμματος της κλινικής άσκησης, οι φοιτητές παρακολούθησαν σε μικρές ομάδες μία φορά την εβδομάδα ένα δίωρο εργαστήριο κλινικών δεξιοτήτων (ΕΚΔ). Αντικείμενα εκπαίδευσης στο ΕΚΔ ήταν ζητήματα πρόληψης λοιμώξεων, η λήψη ιστορικού με τη συμμετοχή σε παιχνίδι ρόλων (role playing), η κλινική εξέταση με εξάσκηση των φοιτητών σε ζευγάρια, η τεχνική λήψης ηλεκτροκαρδιογραφήματος, η εξέταση σακχάρου με σακχαρόμετρο, η εξέταση ούρων με ταινία, η εξάσκηση στη χρήση ροόμετρου, η χορήγηση οξυγόνου και εισπνεόμενων φαρμάκων, καθώς και μια σειρά δεξιοτήτων με τη χρήση εκπαιδευτικών προπλασμάτων, όπως η φλεβοκέντηση, οι ενέσεις, ο καθετηριασμός ουροδόχου κύστης, η δακτυλική εξέταση προστάτη. Η εκπαίδευση στο ΕΚΔ έδωσε τη δυνατότητα καλύτερου σχεδιασμού του OSCE. Οι φοιτητές που εκπαιδεύτηκαν σε βασικές κλινικές δεξιότητες με το συστηματικό τρόπο του ΕΚΔ ήταν πλέον δυνατόν να εξεταστούν με μια αντικειμενική μέθοδο εξέτασης. Η εμπειρία από το σχεδιασμό και την πραγματοποίηση του OSCE καταγράφεται αναλυτικά στη συνέχεια, με στόχο να αποτελέσει ένα χρήσιμο οδηγό σε όσους επιθυμήσουν να εντάξουν τη μέθοδο αυτή στο εξεταστικό τους σύστημα. 2. ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΤΗΣ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΑ ΔΟΜΗΜΕΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΗΣ ΚΛΙΝΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ Ο σχεδιασμός της αντικειμενικά δομημένης εξέτασης κλινικών δεξιοτήτων απαιτεί μια σειρά μεθοδευμένων βημάτων. 15, Σχεδιασμός πλάνου εξέτασης και επιλογή δεξιοτήτων που εξετάζονται (blueprint) Οι δεξιότητες που επιλέχθηκαν για την εξέταση ήταν συναφείς με το πρόγραμμα και τους εκπαιδευτικούς στόχους της κλινικής άσκησης στην Παθολογία και στο ΕΚΔ. Το OSCE δίνει τη δυνατότητα να εξεταστούν δεξιότητες που δεν διδάσκονται και δεν εξετάζονται στα παραδοσιακά προγράμματα σπουδών. Έτσι, εκτός από τη λήψη ιστορικού και την κλινική εξέταση, στο OSCE εξετάζονται οι δεξιότητες επικοινωνίας, οι πρακτικές δεξιότητες, όπως οι ενέσεις, η

4 512 E. Σμυρνάκης και συν φλεβοκέντηση, ο καθετηριασμός κύστης και η δακτυλική εξέταση, δεξιότητες που από τη φύση τους παρουσιάζουν δυσκολίες εξέτασης σε πραγματικούς ασθενείς. Για την εξασφάλιση αποδεκτής εγκυρότητας περιεχομένου (content validity) κατασκευάστηκε αρχικά ένα πλάνο εξέτασης (blueprint), 26 όπου όλες οι βασικές κατηγορίες δεξιοτήτων (δηλαδή η λήψη ιστορικού, οι δεξιότητες επικοινωνίας, η κλινική εξέταση, οι πρακτικές δεξιότητες, η ερμηνεία εξετάσεων) εξετάζονται μέσα από επιλεγμένες καταστάσεις και προβλήματα. Το πλάνο εξέτασης που σχεδιάστηκε να δοκιμαστεί για την εξέταση των φοιτητών της κλινικής άσκησης στην Παθολογία περιγράφεται στον πίνακα Επιλογή περιστατικών Μετά από τη δημιουργία του πλάνου εξέτασης επιλέχθηκε από τους εκπαιδευτές του ΕΚΔ ένα κλινικό σενάριο/ περιστατικό για κάθε σταθμό (πίν. 2). Για την επιλογή του κλινικού σεναρίου μελετήθηκε η σύγχρονη βιβλιογραφία σχετικά με εξετάσεις OSCE. 26 Ο χρόνος εξέτασης σε κάθε σταθμό καθορίστηκε στα 5 min. Λαμβάνοντας υπόψη τη συνθήκη ότι ο αριθμός των σταθμών εξέτασης σε ένα OSCE πρέπει να εξασφαλίζει κάλυψη όλων των αντικειμένων εκπαίδευσης, όντας σε συμφωνία με τους εκπαιδευτικούς στόχους, 27 στην πιλοτική φάση λειτουργίας του ΕΚΔ σχεδιάστηκαν 13 σταθμοί με 2 ενδιάμεσους σταθμούς ανάπαυλας των εξεταζομένων. Η μετάβαση από σταθμό σε σταθμό διαρκεί 1 min. Ο συνολικός χρόνος της εξέτασης προκύπτει πολλαπλασιάζοντας τον αριθμό των σταθμών με το χρόνο εξέτασης και μετάβασης. Έτσι, στην εξέταση αυτή, ο συνολικός χρόνος για κάθε σειρά εξεταζομένων ήταν 15x6=90 min Σχεδιασμός σταθμών εξέτασης Στους σταθμούς εξέτασης 1 (λήψης ιστορικού) και 13 (ανακοίνωσης διάγνωσης) συμμετείχαν 6 υποδυόμενοι Πίνακας 1. Πλάνο εξέτασης. Περιεχόμενο Λήψη ιστορικού και επικοινωνία Κλινικές δεξιότητες Κλινική εξέταση Πρακτικές δεξιότητες Ερμηνεία εξετάσεων Αναπνευστικό + + Καρδιαγγειακό Ουρογεννητικό + + Γαστρεντερικό + Μυοσκελετικό + + Νευρικό + ασθενείς 3 ανά σταθμό που εναλλάσσονταν μεταξύ τους. Η ομάδα αυτή είχε προετοιμαστεί σε ειδικές συναντήσεις. Στους σταθμούς κλινικής εξέτασης 2 (νευρολογικής εξέτασης σε ασθενή με αδυναμία στα κάτω άκρα), 3 (μέτρησης αρτηριακής πίεσης), 14 (εκτίμησης ζωτικών σημείων και χορήγησης οξυγόνου), καθώς και στους σταθμούς εξέτασης πρακτικών δεξιοτήτων 8 (τοποθέτησης ορού) και 15 (ενδομυϊκής ένεσης), συμμετείχε από ένα ζεύγος φοιτητών, που εθελοντικά συνέβαλαν στην πραγματοποίηση της εξέτασης. Η εξέταση στους σταθμούς 8 (τοποθέτηση ορού) και 15 (ενδομυϊκή ένεση) έγινε με την ανάρτηση ειδικών εκπαιδευτικών προπλασμάτων στο βραχίονα και στο μηρό εθελοντών φοιτητών. Στους σταθμούς 4, 5 και 6 οι φοιτητές εξετάστηκαν πάνω στην ερμηνεία του ηλεκτροκαρδιογραφήματος, της γενικής αίματος και της ακτινογραφίας θώρακος, αντίστοιχα, μελετώντας τις επιλεγμένες από την εξεταστική επιτροπή παρακλινικές εξετάσεις και απαντώντας στο χρόνο των 5 Πίνακας 2. Περιγραφή σταθμών και συνθηκών εξέτασης. Σταθμός/κλινικό σενάριο Τύπος εξέτασης 1. Ασθενής με πόνο στο στήθος Ι/ΥΑ 2. Ασθενής με αδυναμία στα κάτω άκρα ΚΕ/ΥΑ 3. Μέτρηση αρτηριακής πίεσης σε ασθενή με αναφερόμενη ζάλη 4. Ηλεκτροκαρδιογράφημα ασθενούς με εικόνα οξέος εμφράγματος του μυοκαρδίου 5. Γενική αίματος σε ασθενή με σιδηροπενική αναιμία και σε ασθενή με λοίμωξη ΚΕ/ΥΑ ΕΕ/Γ ΕΕ/Γ 6. Ακτινογραφία θώρακος σε ασθενή με πνευμονία ΕΕ/Γ 7. Σταθμός ανάπαυλας 8. Τοποθέτηση ορού σε ασθενή με αφυδάτωση ΠΔ/ΕΠ 9. Δακτυλική εξέταση προστάτη σε ασθενή με προβλήματα ούρησης 10. Καθετηριασμός κύστης σε άνδρα με δυσκολία ούρησης 11. Εξέταση ούρων με ταινία σε ασθενή με κυστικά ενοχλήματα 12. Σταθμός ανάπαυλας 13. Ανακοίνωση διάγνωσης και θεραπείας σε ασθενή με πεπτικό έλκος 14. Εκτίμηση ζωτικών σημείων και χορήγηση οξυγόνου σε ασθενή με δύσπνοια ΚΕ/ΕΠ ΠΔ/ΕΠ ΠΔ-ΕΕ/ΠΕ ΔΕ/ΥΑ ΚΕ-ΠΔ/ΥΑ 15. Ενδομυϊκή ένεση σε ασθενή με εμπύρετο ΠΔ/ΥΑ-ΕΠ Ι: Ιστορικό, ΚΕ: Κλινική εξέταση, ΠΔ: Πρακτική δεξιότητα, ΕΕ: Ερμηνεία εξετάσεων, ΔΕ: Δεξιότητες επικοινωνίας, ΥΑ: Υποδυόμενος ασθενής, ΕΠ: Εκπαιδευτικό πρόπλασμα, ΠΕ: Προφορική εξέταση, Γ: Γραπτή δοκιμασία

5 Αντικειμενικά Δομημένη Εξέταση Κλινικων δεξιοτητων 513 min στο αντίστοιχο φύλλο με τις ερωτήσεις. Οι σταθμοί αυτοί πραγματοποιήθηκαν με τη συμβολή εποπτών που μοίραζαν και συνέλεγαν τα φύλλα με τις απαντήσεις. Στους σταθμούς 9 (δακτυλικής εξέτασης προστάτη) και 10 (καθετηριασμού κύστης), η εξέταση πραγματοποιήθηκε με τη χρήση αποκλειστικά των ειδικών εκπαιδευτικών προπλασμάτων χωρίς τη συμμετοχή υποδυόμενων ασθενών. Τέλος, ο σταθμός 11 (εξέτασης ούρων με ταινία) έγινε με την εξέταση προεπιλεγμένων φυσιολογικών και παθολογικών δειγμάτων ούρων παρουσία ενός εξεταστή. Με βάση το περιστατικό που επιλέχθηκε για κάθε σταθμό, δημιουργήθηκε το φύλλο βαθμολογίας (checklist) και γραπτές οδηγίες για τους φοιτητές, τους υποδυόμενους ασθενείς και τους εξεταστές. Η σύνταξη του φύλλου βαθμολογίας στηρίχθηκε στα βήματα που περιγράφηκαν στο ΕΚΔ και αποτελούσαν περιεχόμενο του «οδηγού εκπαίδευσης» που διανεμήθηκε στους φοιτητές. Κάθε κριτήριο-βήμα επιλέχθηκε να βαθμολογείται με +2 βαθμούς, εάν έχει πραγματοποιηθεί με επιτυχία, με +1 βαθμό, εάν δεν πραγματοποιήθηκε σε ικανοποιητικό βαθμό, και με 0 εάν δεν πραγματοποιήθηκε καθόλου από τους εξεταζόμενους. 28 Σε ορισμένους σταθμούς, όπου επισημάνθηκαν κριτήρια αυξημένης βαρύτητας, η βαθμολογία διαμορφώθηκε ανάλογα. Όλοι οι σταθμοί επιλέχθηκαν να έχουν το ίδιο συνολικό άθροισμα βαθμών, ώστε να είναι ίσης βαρύτητας. Στο τέλος της βαθμολογίας, μετά από τη συμπλήρωση του καταλόγου των κριτηρίων, ζητείται από τον εξεταστή να χαρακτηρίσει τη συνολική προσπάθεια ως «επιτυχημένη», «οριακή» ή «αποτυχημένη». Το πρότυπο που ακολούθησαν τα φύλλα βαθμολογίας απεικονίζεται στον πίνακα 3. Οι οδηγίες για τους εξεταζόμενους φοιτητές αναρτώνται στην είσοδο κάθε σταθμού εξέτασης και αναφέρονται στο περιστατικό και στις δεξιότητες που θα πρέπει να αναπτυχθούν την ώρα της εξέτασης. Έγινε προσπάθεια ώστε οι οδηγίες να είναι απλές και κατανοητές, χωρίς ασάφειες. Οι οδηγίες για τους υποδυόμενους ασθενείς έχουν ως στόχο τη διαμόρφωση ενός τυποποιημένου τρόπου απάντησης στις ερωτήσεις/πράξεις, διατηρώντας ίδιες συνθήκες για όλους τους εξεταζόμενους, ώστε η εξέταση να είναι όσο το δυνατόν περισσότερο αντικειμενική. Οι οδηγίες για τους εξεταστές αποσκοπούσαν στην εξοικείωση με τον τρόπο εξέτασης, εστιαζόμενες στις ιδιαιτερότητες κάθε σταθμού, αλλά κυρίως στην τυποποίηση του τρόπου βαθμολογίας Πιλοτική εφαρμογή σταθμών Για κάθε σταθμό έγινε πιλοτική εφαρμογή για έλεγχο των οδηγιών, του υλικού, του χρόνου που απαιτεί η εξέταση, του φύλλου βαθμολογίας και του χώρου εξέτασης. Στόχος της πιλοτικής εφαρμογής ήταν η διόρθωση των οδηγιών, η τυποποίηση του τρόπου βαθμολογίας των εξεταστών και η εξοικείωση των υποδυόμενων με το ρόλο τους. 3. ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΑ ΔΟΜΗΜΕΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΗΣ ΚΛΙΝΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 3.1. Προσωπικό Ασθενείς σε σταθμούς-υποδυόμενοι ασθενείς. Η εξέταση κλινικών δεξιοτήτων γίνεται με την παρουσία σε ορισμένους σταθμούς ενός υποδυόμενου ασθενούς. 27 Οι υποδυόμενοι ασθενείς είναι άτομα με κάποιες υποκριτικές ικανότητες. Την ομάδα αυτή στελεχώνουν φοιτητές Πίνακας 3. Πρότυπο φύλλου βαθμολογίας. Πραγματοποιήθηκε ικανοποιητικά Πραγματοποιήθηκε αλλά όχι τελείως καλά Δεν πραγματοποιήθηκε ή πραγματοποιήθηκε λανθασμένα Συστήθηκε στον ασθενή Επεξήγησε τι θα κάνει Έπλυνε τα χέρια του Τοποθέτησε τον ασθενή σε σωστή θέση Ευχαρίστησε τον ασθενή Σύνολο Συνολική εικόνα επίδοσης στο σταθμό Επιτυχία Οριακό Αποτυχία

6 514 E. Σμυρνάκης και συν της Ιατρικής Σχολής, κυρίως μέλη θεατρικών ομάδων. Σε συναντήσεις προετοιμασίας, στις οποίες συμμετέχουν και οι εξεταστές των σταθμών αυτών, διαβάζεται το σενάριο και στη συνέχεια δοκιμάζεται ο σταθμός με εναλλαγή ρόλων, ώστε να τυποποιηθούν οι απαντήσεις και, βέβαια, ο τρόπος βαθμολογίας (εικ. 2) Εξεταστές. Ρόλο εξεταστή σε ένα σύστημα που στηρίζεται σε καλά δομημένες προκατασκευασμένες φόρμες βαθμολογίας έχουν κυρίως οι εκπαιδευτές του ΕΚΔ. Η φύση της εξέτασης απαιτεί μεγάλο αριθμό εξεταστών, με τη συμμετοχή εκτός των εκπαιδευτών του ΕΚΔ και εξωτερικών εξεταστών. Οι εξεταστές, που δεν ήταν εκπαιδευτές του ΕΚΔ, επιλέχθηκαν με βάση την εκπαιδευτική τους εμπειρία, το ειδικό γνωστικό τους αντικείμενο και το αντικείμενο εξέτασης. Όλοι οι εξεταστές συμμετείχαν σε ειδικά σχεδιασμένο εκπαιδευτικό πρόγραμμα, ώστε να εξοικειωθούν με τον τρόπο βαθμολογίας και με τις ιδιαιτερότητες της εξεταστικής μεθόδου. Στην εξέταση που πραγματοποιήθηκε, συμμετείχαν 2 μέλη του διδακτικού επιστημονικού προσωπικού, 2 μέλη διδακτικού προσωπικού του ΠΔ 407/80, 3 επιμελητές Γενικής Ιατρικής, 3 επιστημονικοί συνεργάτες της Παθολογικής Κλινικής και ειδικευόμενοι ιατροί στην Παθολογία, 2 ειδικευόμενοι Γενικής Ιατρικής, 10 μεταπτυχιακοί φοιτητές και υποψήφιοι διδάκτορες, 5 νοσηλευτές του Τμήματος Επειγόντων Περιστατικών και 1 της Μονάδας Εντατικής Θεραπείας του ΠΓΝΘ «ΑΧΕΠΑ». Θα πρέπει να σημειωθεί ότι ο εθελοντικός χαρακτήρας της συμμετοχής αυξάνει τις ανάγκες σε προσωπικό, καθώς η συνολική διαθεσιμότητα κάθε εξεταστή σε ώρες είναι περιορισμένη Επόπτες. Για την πραγματοποίηση των εξετάσεων Εικόνα 2. Εξέταση τοποθέτησης ορού, σε ένα σταθμό του OSCE, με τη συμβολή υποδυόμενης ασθενούς, στο βραχίονα της οποίας αναρτήθηκε ειδικό εκπαιδευτικό πρόπλασμα. Ο εξεταζόμενος αξιολογείται από τον εξεταστή με βάση ένα τυποποιημένο φύλλο βαθμολογίας. χρειάζονται επόπτες για τον έλεγχο των παρουσιών των υποψηφίων, την τήρηση του χρόνου και την ομαλή κίνηση από σταθμό σε σταθμό. Στην εξέταση που πραγματοποιήθηκε συμμετείχαν 3 επόπτες Επιλογή του κατάλληλου χώρου με βάση το αντικείμενο εξέτασης Στην πιλοτική φάση λειτουργίας του ΕΚΔ, οι εξετάσεις σχεδιάστηκαν να γίνουν στα Τμήματα Επειγόντων Περιστατικών (ΤΕΠ) του ΠΓΝΘ «ΑΧΕΠΑ» σε ώρα μη τακτικής λειτουργίας τους. Οι χώροι αυτοί αποτελούν πραγματικό κλινικό περιβάλλον και επιτρέπουν την κυκλική διαδρομή των φοιτητών. Για κάθε σταθμό εξέτασης επιλέχθηκε ο χώρος που δίνει τη δυνατότητα καλύτερης ανάπτυξης του σεναρίου. Τα βήματα συνοψίζονται στον πίνακα 4. Πίνακας 4. Βήματα στο σχεδιασμό και την οργάνωση του OSCΕ. Σχεδιασμός OSCE Σχεδιασμός πλάνου εξέτασης (blueprint) Επιλογή δεξιοτήτων που θα εξεταστούν αριθμού σταθμών εξέτασης Συγγραφή περιστατικών Σχεδιασμός σταθμών εξέτασης Δημιουργία για κάθε σταθμό Γραπτών οδηγιών για φοιτητές Γραπτών οδηγιών για υποδυόμενους ασθενείς Γραπτών οδηγιών για εξεταστές Φύλλου βαθμολογίας Καταλόγου υλικών που απαιτούνται για την εξέταση Πιλοτική εφαρμογή του σταθμού Οργάνωση OSCE Φοιτητές Ενημέρωση φοιτητών για τον τρόπο εξέτασης Προσωπικό Ένταξη υποδυόμενων ασθενών για τις εξετάσεις Εκπαίδευση υποδυόμενων ασθενών Ένταξη εξεταστών Ενημέρωση εξεταστών για την εξέταση και την εκπαίδευση Ένταξη εποπτών Ενημέρωση εποπτών για τις αρμοδιότητές τους και την εκπαίδευση Χώρος εξέτασης Επιλογή κατάλληλου χώρου για εξετάσεις Συνεννοήσεις για τη δυνατότητα χρήσης του χώρου

7 Αντικειμενικά Δομημένη Εξέταση Κλινικων δεξιοτητων ΟΡΓΑΝΟΓΡΑΜΜΑ-ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΕΞΕΤΑΣΗΣ 4.1. Μερικές εβδομάδες πριν από την εξέταση Για να πραγματοποιηθεί το OSCE απαιτείται καλή οργάνωση και προετοιμασία (πίν. 5), που αρχίζει αρκετό καιρό πριν από την ημερομηνία των εξετάσεων. Η επιλογή των κλινικών δεξιοτήτων που θα εξεταστούν, η συγγραφή των περιστατικών και η δημιουργία των υποστηρικτικών εντύπων (οδηγιών και φύλλου βαθμολογίας) ξεκίνησε δύο μήνες πριν από την εξέταση. Αρχικά, δημιουργήθηκε η ομάδα των υποδυόμενων ασθενών και έγιναν επαφές για τη δημιουργία της ομάδας των εξεταστών με βάση τις ανάγκες που προσδιορίστηκαν από τον αριθμό των σταθμών εξέτασης και τον αριθμό των εξεταζόμενων φοιτητών. Ακολούθησαν ενημερωτικές συναντήσεις για την εξοικείωση με τον τρόπο εξέτασης και ειδικά σχεδιασμένο εκπαιδευτικό πρόγραμμα. Η δοκιμαστική λειτουργία του κάθε σταθμού έγινε τον τελευταίο μήνα πριν από τις εξετάσεις με τη συμμετοχή εξεταστών και υποδυόμενων ασθενών. Το ίδιο διάστημα έγινε η συνεννόηση με τη διεύθυνση του ΤΕΠ για την οριστικοποίηση της ημερομηνίας και της ώρας εξετάσεων Δύο ημέρες πριν από την εξέταση Η επικοινωνία με τους εξεταστές και τους υποδυόμενους ασθενείς οδήγησε στη δημιουργία του τελικού προγράμματος εξέτασης με την τελική σύνθεση των εμπλεκόμενων Πίνακας 5. Οργανόγραμμα-ημερολόγιο εξέτασης. Πριν από την εξέταση (Εβδομάδες/μήνες) Σχεδιασμός και οργάνωση OSCE (1 2 ημέρες πριν από την εξέταση) Επικοινωνία με εξεταστές, υποδυόμενους ασθενείς και επόπτες Συλλογή και προετοιμασία υλικού εξετάσεων Δημιουργία φωτοαντιγράφων Εφοδιασμός τροφίμων-αναψυκτικών για τα διαλείμματα Ημέρα της εξέτασης Προετοιμασία χώρου-σταθμών εξέτασης Υποδοχή εξεταστών και υποδυόμενων ασθενών Υποδοχή εξεταζομένων και καθοδήγησή τους στο χώρο εξέτασης Έναρξη, διεξαγωγή και ολοκλήρωση εξέτασης Αξιολόγηση εξέτασης Αποκατάσταση των χώρων εξεταστών και υποδυόμενων ασθενών ανά σταθμό εξέτασης. Προετοιμάστηκαν τα υλικά για κάθε σταθμό, δημιουργήθηκαν τα φωτοαντίγραφα με τα φύλλα βαθμολογίας και τις οδηγίες και έγινε συνεννόηση για τον εφοδιασμό τροφίμων και αναψυκτικών για τα διαλείμματα της εξέτασης Την ημέρα της εξέτασης Με βάση το πλάνο εξέτασης, τοποθετήθηκαν οι σημάνσεις των σταθμών στα επιλεγμένα ιατρεία του ΤΕΠ-σταθμούς εξέτασης OSCE και το κουδούνι για τη σήμανση του χρόνου. Στη συνέχεια, μεταφέρθηκαν τα υλικά και διαμορφώθηκαν οι σταθμοί σύμφωνα με τις οδηγίες. Η προσέλευση εξεταστών και υποδυόμενων ασθενών προγραμματίστηκε μία ώρα, ενώ η συγκέντρωση των εξεταζόμενων μισή ώρα πριν από την προγραμματισμένη ώρα έναρξης της εξέτασης. Οι επόπτες οδήγησαν τους εξεταζόμενους μπροστά στον πρώτο σταθμό εξέτασης και συνέβαλαν στην ομαλή μετακίνηση των φοιτητών από σταθμό σε σταθμό. Για την εξέταση όλων των φοιτητών χρειάστηκε να πραγματοποιηθούν τρεις επαναλήψεις της εξέτασης, με 15 φοιτητές να εξετάζονται σε κάθε σειρά. Όλοι οι εξεταζόμενοι εξετάστηκαν την ίδια ημέρα. Η συνολική διάρκεια της εξέτασης για κάθε σειρά, όπως προαναφέρθηκε, ήταν 90 min και για την εξέταση και των τριών σειρών φοιτητών, μαζί με τα απαραίτητα διαλείμματα για την ξεκούραση των εξεταστών, απαιτήθηκαν 6 ώρες. Μετά από την ολοκλήρωση της εξέτασης, φοιτητές, εξεταστές και υποδυόμενοι ασθενείς συμμετείχαν στην αξιολόγηση του OSCE συμπληρώνοντας ένα ατομικό έντυπο ερωτηματολόγιο. Κύριο μέλημα μετά από την εξέταση είναι η ασφαλής συγκέντρωση των βαθμολογιών από όλους τους σταθμούς και η επαναφορά των χώρων στην αρχική τους κατάσταση, ώστε να μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την τακτική τους λειτουργία Βαθμολογία-καθορισμός βάσης Η βαθμολογία των φοιτητών έγινε με βάση το άθροισμα των βαθμών που έλαβαν στους σταθμούς εξέτασης, εκφρασμένο σε ποσοστό (%) της ανώτατης βαθμολογίας. Για τον καθορισμό της βάσης στις εξετάσεις OSCE εφαρμόστηκε η μέθοδος των οριακών αποτελεσμάτων (borderline group method), που αρχικά περιγράφηκε από το Medical Council στον Καναδά. 29 Σε κάθε σταθμό επιλέχθηκαν τα φύλλα βαθμολογίας των φοιτητών που είχαν χαρακτηριστεί ως

8 516 E. Σμυρνάκης και συν «οριακά» από τους εξεταστές. Από αυτά βγήκε ο μέσος όρος, που αποτέλεσε και τη βάση του συγκεκριμένου σταθμού. Η συνολική βάση προέκυψε από το άθροισμα των βάσεων σε όλους τους σταθμούς του OSCE, εκφρασμένη σε ποσοστό (%). Στην πρώτη σειρά εξέτασης συμμετείχαν 42 φοιτητές με μέσο όρο βαθμολογίας 66,36% (SD: 9,17). Η βάση υπολογίστηκε στο 54% και το ποσοστό επιτυχίας ήταν 92,8% (39/42) (εικ. 3). Σε μια σειρά 13 φοιτητών που εξετάστηκαν με ανάλογο OSCE μετά το τρίμηνο της Παθολογίας, χωρίς να έχει προηγηθεί εκπαίδευση στο ΕΚΔ, το ποσοστό επιτυχίας ήταν χαμηλότερο, 23% (3/13) (Ρ<0,01), με επίσης χαμηλότερο μέσο όρο βαθμολογίας, 51,45% (SD: 4,37) (Ρ<0,001). 30 Το υψηλό ποσοστό επιτυχίας των φοιτητών και η μικρή απόκλιση στη βαθμολογία δικαιολογείται από τη συστηματική εκπαίδευση που προηγήθηκε στο ΕΚΔ στις κλινικές δεξιότητες. Η βαθμολογία στο OSCE δεν μπορεί να συγκριθεί με τη βαθμολογία των φοιτητών στο τρίμηνο της Παθολογίας. Η βαθμολογία στο τρίμηνο προκύπτει σε μεγάλο βαθμό από τη βαθμολογία σε μια γραπτή δοκιμασία και από την εξέταση στο θάλαμο των ασθενών. Με τις γραπτές εξετάσεις εξετάζονται κυρίως οι γνώσεις. Οι παραδοσιακές προφορικές εξετάσεις, με τη σειρά τους, στερούνται αξιοπιστίας και αντικειμενικότητας. Επίσης, προσανατολίζονται κυρίως σε εξέταση της θεωρίας και λιγότερο της πράξης. 5. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Το OSCE είναι μια μέθοδος που εφαρμόζεται με επιτυχία εδώ και πολλά χρόνια. Όπως όλες οι μέθοδοι αξιολόγησης, παρουσιάζει ορισμένες αδυναμίες. Οι κυριότερες αδυναμίες που έχουν περιγραφεί στη βιβλιογραφία είναι: 16,31 33 Το αυξημένο άγχος των εξεταζομένων Οι αυξημένες απαιτήσεις σε προσωπικό, χρόνο και ώρα 33 Ο κίνδυνος διαρροής των αντικειμένων εξέτασης, όταν το OSCE επαναλαμβάνεται σε διαδοχικές ώρες της ίδιας ημέρας 33 Η αναγκαστική από τη μορφή της εξέτασης διαίρεση σε σταθμούς, που έρχεται σε αντίθεση με την ολιστική προσέγγιση. 6,33 Παρά τις αδυναμίες της, τα πλεονεκτήματα που καθιέρωσαν τη μέθοδο OSCE ως μια από τις κύριες μεθόδους εξέτασης κλινικών δεξιοτήτων είναι: 7,10 Η μεγαλύτερη αντικειμενικότητα Η εξέταση από ομάδα εξεταστών, με συνέπεια τη μείωση του κινδύνου για το «σφάλμα του εξεταστή» (examiner bias) 16,33 Η μείωση του κινδύνου ανισότητας της βαθμολογίας που προκύπτει από την εξέταση φοιτητών από διαφορετικούς εξεταστές. Σε κάθε σταθμό του OSCE οι εξεταζόμενοι εξετάζονται από τους ίδιους εξεταστές. Στην προφορική εξέταση, η εξέταση διαφορετικών φοιτητών και η τελική βαθμολογία συχνά γίνεται από διαφορετικούς εξεταστές 16 Η θετική ανταπόκριση από εξεταστές και εξεταζόμενους 17,34 Το μεγαλύτερο φάσμα δεξιοτήτων που εξετάζονται 10,16 16 Η μείωση του παράγοντα τύχη στην εξέταση Bαθμολογία σε ποσοστό % 54% βάση 7,2% αποτυχόντες 92,8% επιτυχόντες Φοιτητές Εικόνα 3. Οι επιδόσεις των φοιτητών που εξετάστηκαν με το ΟSCE. Κάθε στήλη αντιστοιχεί σε ένα φοιτητή.

9 Αντικειμενικά Δομημένη Εξέταση Κλινικων δεξιοτητων Η κινητοποίηση για εκπαίδευση 7,33 Η υψηλή αξιοπιστία και εγκυρότητα. Η εξέταση OSCE πραγματοποιήθηκε στην Ιατρική Σχολή του ΑΠΘ χωρίς προβλήματα. Η εμπειρία από την εφαρμογή της και τα αποτελέσματα της αξιολόγησης οδήγησαν στη βελτίωση επιμέρους σημείων. Με κύριο αρνητικό στοιχείο το άγχος από την πίεση του χρόνου και το λίγο χρόνο για την πραγματοποίηση των ζητούμενων σε ορισμένους σταθμούς, η μέθοδος έγινε θετικά αποδεκτή από τους περισσότερους φοιτητές. Ενδεικτικά, αναφέρεται ότι το 87% των φοιτητών συμφώνησε πως η εξέταση κάλυψε μεγάλο φάσμα κλινικών δεξιοτήτων και το 85% των φοιτητών συμφώνησε για την καλή οργάνωση της εξέτασης. Σε σύγκριση με τις παραδοσιακές μορφές εξέτασης, γραπτές και προφορικές εξετάσεις, το υψηλότερο ποσοστό (42%) των φοιτητών θεωρεί το OSCE ως την πλέον αδιάβλητη μέθοδο, με το 83% να θεωρεί το OSCE ως την πιο αντικειμενική μέθοδο για την εξέταση κλινικών δεξιοτήτων. Η πλήρης παράθεση της αξιολόγησης ξεφεύγει από τους στόχους αυτού του άρθρου. Το OSCE, από την ακαδημαϊκή χρονιά , αποτελεί τη μέθοδο για την εξέταση των φοιτητών στο επιλεγόμενο μάθημα «Εργαστήριο Κλινικών Δεξιοτήτων». Μεγάλος αριθμός μελών διδακτικού επιστημονικού προσωπικού προσέρχεται και ενημερώνεται για τη μέθοδο αυτή. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για το OSCE επιδεικνύει η Επιτροπή Αξιολόγησης της Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ. Από την παραπάνω περιγραφή γίνεται σαφές ότι το OSCE αποτελεί μια σύνθετη διαδικασία, που για να πραγματοποιηθεί απαιτεί θεσμική υποστήριξη, πολύ καλή οργάνωση, εμπλοκή μεγάλου αριθμού ατόμων και εξασφάλιση πόρων. Η υιοθέτηση του OSCE στο σύστημα εξετάσεων των κλινικών ασκήσεων θα συντελέσει ουσιαστικά στην αύξηση της αξιοπιστίας και της εγκυρότητας των εξετάσεων αυτών. ABSTRACT Implementation of the objective structured clinical examination (OSCE) in the assessment of medical students E. Smyrnakis, 1 Α. Faitatzidou, 2 Α. Benos, 1 Ν. Dombros 3 1 Laboratory of Hygiene and Social Medicine, 2 AHEPA University Hospital, 3 First Department of Internal Medicine, Clinical Skills Laboratory, Medical School, Aristotle University of Thessaloniki, Greece Archives of Hellenic Medicine 2008, 25(4): The traditional evaluation of the clinical examination performed by medical students has some strengths but significant limitations, in terms of validity and reliability. The advent of the objective structured clinical examination (OSCE) has enabled some of the limitations to be overcome. Its basic structure consists of a circuit of assessment stations, where a range of practical clinical skills are assessed in a simulated environment with simulated patients, models and manikins by an examiner using a previously determined, objective marking scheme. Consequently, the OSCE is more reliable and fairer than the traditional approach. In the Medical School of the Aristotle University of Thessaloniki (AUTH) a pilot OSCE was introduced for 42 final year medical students at the end of their Internal Medicine clerkship. This group of students had also attended the program of a Clinical Skills Laboratory. The OSCE was developed in several steps. The first key aspect of developing the OSCE was the construction of a blueprint, which helped the selection of an appropriate and adequate sample of the competence intended to be assessed, and guided selection of the tasks to be performed. The next stage in developing the OSCE involved designing stations around the problems identified in the blueprint. The essential elements of the OSCE stations were: precise and clear instructions to students, examiners and patients; a rating form or marking sheet and a list of requirements. Once each station was designed, it was tested in order to produce instructions clear enough to validate the time allocated to each particular station. The OSCE was conducted in the Emergency Department of the AHEPA University Hospital during the hours it was closed. This is a clinical environment with an adequate number of rooms to permit the circuit of assessment stations. Developing and implementing an OSCE is a complex process. Essential requirements for success are thorough planning, strong support by the administration, faculty participation and well-trained simulated patients. Running an OSCE requires a commitment of time and personnel, both for preparation and on the day of the examination. The positive results of the first pilot OSCE will provide support for its introduction in the assessment of the

10 518 E. Σμυρνάκης και συν medical students of AUTH, and assure that the students are gaining the necessary clinical skills to provide quality patient care. Key words: Assessment, Education, Medical, Objective structured clinical examination, Undergraduate Βιβλιογραφία 1. SCHUWIRTH LWT, VAN DER VLEUTEN CPM. Changing education, changing assessment, changing research. Med Educ 2004, 38: GENERAL MEDICAL COUNCIL. Recommendations on undergraduate medical education. GMC, London, SHUMWAY JM, HARDEN RM. AMEE guide 25: The assessment of learning outcomes for the competent and reflective physician. Med Teach 2003, 25: NEWBLE D. ASME medical education booklet 25: Assessing clinical competence at the undergraduate level. Med Educ 1992, 26: HARDEN RM, STEVENSON M, DOWNIE WW, WILSON GM. Assessment of clinical competence using an objective structured clinical examination (OSCE). Br Med J 1975, 1: MAVIS B, HENRY R, OGLE K, HOPPE R. The Emporer s new clothes: The OSCE revisited. Acad Med 1996, 71: SCHUWIRTH L, VAN DER VLEUTEN C. The use of clinical simulations in assessment. Med Educ 2003, 37(Suppl): MILLER G. The assessment of clinical skills/competence/performance. Acad Med 1990, 65(Suppl 9):S63 S67 9. REDMAN R, LENBURG C, WALKER P. Competency assessment: methods for development and implementation in nursing education. Online Journal of Issues in Nursing, 1999 [cited 2007 May 19]. Available from: org/ojin/ topic10/tpc10_3.htm 10. WATSON R, STIMPSON A, TOPPING A, POROCK D. Clinical competence assessment in nursing: A systematic review of the literature. J Adv Nurs 2002, 39: HARDEN RM, GLEESON FA. Assessment of clinical competencies using an objective structured clinical examination (OSCE). In: ASME medical education booklet no 8. ASME, Dundee, NEWBLE DI, SWANSON DB. Psychometric characteristics of the objective structured clinical examination. Med Educ 1988, 22: NEWBLE D. Techniques for measuring clinical competence: Objective structured clinical examination. Med Educ 2004, 38: REZNICK R, REGEHR G, YEE G, ROTHMAN A, BLACKMORE D, DAUPH- NEE D. Process rating forms vs task-specific checklists in an OSCE for medical licensure. Acad Med 1998, 73(Suppl 10):S97 S SELBY C, OSMAN L, DAVIS M, LEE M. How to do it: Set up and run an objective structured clinical exam. Br Med J 1995, 310: McKNIGHT J, RIDEOUT E, BROWN B, CILESKA D, PATTON D, RANKIN J et al. The objective structured clinical examination: An alternative approach to assessing student clinical performance. J Nurs Educ 1987, 26: ROSS M, CARROLL G, KNIGHT J, CHAMBERLAIN M, FOTHERGILL- BOUR- BONNAIS F, LINTON J. Using the OSCE to measure clinical skills performance in nursing. J Adv Nurs 1988, 13: ALINIER G. Nursing students and lecturers perspectives of objective structured clinical examination incorporating simulation. Nurse Educ Today 2003, 23: SMITH LJ, PRICE DA, HOUSTON IB. Objective structured clinical examination compared with other forms of student assessment. Arch Dis Child 1984, 59: COOVADIA HM, MOOSA A. A comparison of traditional assessment with the objective structured clinical examination (OSCE). S Afr Med J 1985, 67: ADEYEMI SD, OMO-DARE P, RAO CR. A comparative study of the traditional long case with the objective structured clinical examination in Lagos, Nigeria. Med Educ 1984, 18: LUNENFELD E, WEINREB B, LAVI Y, AMIEL GE, FRIEDMAN M. Assessment of emergency medicine: A comparison of an experimental objective structured clinical examination with a practical examination. Med Educ 1991, 25: ΙΑΤΡΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ. Γραφείο Εκπαίδευσης. Στρατηγικό και επιχειρησιακό σχέδιο ανάπτυξης του Ιατρικού Τμήματος ΑΠΘ, Θεσσαλονίκη, Ιούλιος Αύγουστος ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ. Οδηγός σπουδών Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ. Ακαδημαϊκό έτος Χάρις ΕΠΕ, Θεσσαλονίκη, HEARD J, ALLEN R, CASON GJ, CANTRELL M, TANK PW. Practical issues in developing a program for the objective assessment of clinical skills. Med Teach 1998, 20: TOMBLESON P, FOX RA, DACRE JA. Defining the context for the objective structured clinical examination component of professional and linguistic assessment board examination: Development of a blueprint. Med Educ 2000, 34: SMEE S. Skills based assessment. Br Med J 2003, 326: NEWBLE D, REED M. Developing and running an objective structured clinical examination (OSCE) [cited 2007 Mar 9]. Available from: 29. WILKINSON TJ, NEWBLE DI, FRAMPTON CM. Standard setting in an objective structured clinical examination: Use of global rating of borderline performance to determine the passing score. Med Educ 2001, 35: SMYRNAKIS E, DOMBROS N, BENOS A, FAITATZIDOU A, METALLIDIS S, FOVOS A ET AL. Evaluation of a pilot clinical skills lab using OSCE in the internal medicine clerkship of a Greek medical school. Poster in Conference of Association for Medical Education in Europe, Amsterdam, Book of abstracts AMEE 2005:82

11 Αντικειμενικά Δομημένη Εξέταση Κλινικων δεξιοτητων BUJACK L, McMILLAN M, DWYER J, HAZLETON M. Assessing comprehensive nursing performance: The objective structured clinical assessment (OSCA). Part 1: Development of the assessment strategy. Nurse Educ Today 1991, 11: STROUD S, SMITH C, EDLUND B, ERKEL E. Evaluating clinical decision making skills of nurse practitioner students. Clin Excell Nurse Prac 1999, 3: BARTFAY W, ROMBOUGH R, HOWSE E, LEBLANC R. The OSCE approach in nursing education. Can Nurse 2004, 100: ROBERTS J, BROWN B. Testing the OSCE: A reliable measurement of clinical nursing skills. Can J Nurs Res 1990, 22:51 59 Corresponding author: E. Smyrnakis, 10 Priamou street, GR Thessaloniki, Greece

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΚΛΙΝΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. ΘΕΟΔΩΡΙΔΟΥ ΑΝΕΤΑ ΜΑΙΑ ΜSc PhDc ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ Α.Τ.Ε.Ι.Θ

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΚΛΙΝΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. ΘΕΟΔΩΡΙΔΟΥ ΑΝΕΤΑ ΜΑΙΑ ΜSc PhDc ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ Α.Τ.Ε.Ι.Θ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΚΛΙΝΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΘΕΟΔΩΡΙΔΟΥ ΑΝΕΤΑ ΜΑΙΑ ΜSc PhDc ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ Α.Τ.Ε.Ι.Θ Τα τελευταία χρόνια οι εξετάσεις αποτέλεσαν αντικείμενο μελέτης. Οι αξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

þÿ ÀÌ Ä º± µä À ¹ ¼ ½

þÿ ÀÌ Ä º± µä À ¹ ¼ ½ Neapolis University HEPHAESTUS Repository School of Economic Sciences and Business http://hephaestus.nup.ac.cy Master Degree Thesis 2016 þÿ ÀÌ Ä º± µä À ¹ ¼ ½ þÿµºà±¹ µåä¹ºì ¹ ¹º ĹºÌ ÃÍÃÄ ¼± þÿãä ½ º±Ä±½µ¼

Διαβάστε περισσότερα

Δ. ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΓΕΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ (ΙΑΟ 409)

Δ. ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΓΕΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ (ΙΑΟ 409) Δ. ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΓΕΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ (ΙΑΟ 409) Συντονιστής μαθήματος: Αλέξιος Μπένος, Καθηγητής Κοινωνικής Ιατρικής. Τηλ. 2310999137, e-mail: benos@med.auth.gr Σκοπός

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ Φοινίκη Αλεξάνδρου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΡΚΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΜΗΡΙΑΙΑ ΠΡΟΣΠΕΛΑΣΗ ΣΕ ΣΤΕΦΑΝΙΟΓΡΑΦΙΕΣ ΚΑΙ ΑΓΓΕΙΟΠΛΑΣΤΙΚΕΣ. ΜΙΑ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ

ΚΕΡΚΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΜΗΡΙΑΙΑ ΠΡΟΣΠΕΛΑΣΗ ΣΕ ΣΤΕΦΑΝΙΟΓΡΑΦΙΕΣ ΚΑΙ ΑΓΓΕΙΟΠΛΑΣΤΙΚΕΣ. ΜΙΑ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΚΕΡΚΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΜΗΡΙΑΙΑ ΠΡΟΣΠΕΛΑΣΗ ΣΕ ΣΤΕΦΑΝΙΟΓΡΑΦΙΕΣ ΚΑΙ ΑΓΓΕΙΟΠΛΑΣΤΙΚΕΣ. ΜΙΑ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ Μαυρόγιαννη Γεωργία 1, Καραντζούλα Ευαγγελία 2, Τουλιά Γεωργία 3, Κυριακόπουλος Βασίλης 4, Καδδά Όλγα 5 EΡΕΥΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΟΥ ΚΛΙΜΑΤΟΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΤΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΟΥ ΚΛΙΜΑΤΟΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΤΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΟΥ ΚΛΙΜΑΤΟΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΤΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΝΔΡΕΑΣ ΛΕΩΝΙΔΟΥ Λεμεσός, 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ Οι Υποθέσεις Η Απλή Περίπτωση για λi = μi 25 = Η Γενική Περίπτωση για λi μi..35

ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ Οι Υποθέσεις Η Απλή Περίπτωση για λi = μi 25 = Η Γενική Περίπτωση για λi μi..35 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΩΝ ΣΥΣΧΕΤΙΣΕΩΝ ΧΡΕΟΚΟΠΙΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Οι επιδόσεις Ελλήνων στο Mini Mental State Examination με βάση την ηλικία και τη νοητική κατάσταση από την παιδική στην τρίτη ηλικία.

Οι επιδόσεις Ελλήνων στο Mini Mental State Examination με βάση την ηλικία και τη νοητική κατάσταση από την παιδική στην τρίτη ηλικία. CLINICAL TRIALS ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΜΕΛΕΤΕΣ 25 Οι επιδόσεις Ελλήνων στο Mini Mental State Examination με βάση την ηλικία και τη νοητική κατάσταση από την παιδική στην τρίτη ηλικία. Τσάνταλη, Ε. 1,2,3, Οικονομίδης,

Διαβάστε περισσότερα

MA0211 ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ - ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ

MA0211 ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ - ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ MA0211 ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ - ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ Συντετμημένος Τίτλος: Τίτλος Μαθήματος Πλήρης Τίτλος: Παθολογική Χειρουργική Νοσηλευτική Κωδικός Μαθήματος: MA0211 ΜΑ0212 Επίπεδο Μαθήματος: Προπτυχιακό Τύπος

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόµενα. Εισαγωγή... 19. Κεφάλαιο 1: Ιατρικό Ιστορικό. Κεφάλαιο 2: Εισαγωγή στην Κλινική Εξέταση - Ζωτικά Σηµεία. Κεφάλαιο 3: Κεφαλή και Τράχηλος

Περιεχόµενα. Εισαγωγή... 19. Κεφάλαιο 1: Ιατρικό Ιστορικό. Κεφάλαιο 2: Εισαγωγή στην Κλινική Εξέταση - Ζωτικά Σηµεία. Κεφάλαιο 3: Κεφαλή και Τράχηλος Περιεχόµενα Εισαγωγή....................................................... 19 Κεφάλαιο 1: Ιατρικό Ιστορικό 1.1 Λήψη και καταγραφή ιατρικού ιστορικού............................. 23 1.2 Δεξιότητες επικοινωνίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Εισαγωγή. Σκοπός

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Εισαγωγή. Σκοπός ΠΕΡΙΛΗΨΗ Εισαγωγή Η παιδική παχυσαρκία έχει φτάσει σε επίπεδα επιδημίας στις μέρες μας. Μαστίζει παιδιά από μικρές ηλικίες μέχρι και σε εφήβους. Συντείνουν αρκετοί παράγοντες που ένα παιδί γίνεται παχύσαρκο

Διαβάστε περισσότερα

Section 1: Listening and responding. Presenter: Niki Farfara MGTAV VCE Seminar 7 August 2016

Section 1: Listening and responding. Presenter: Niki Farfara MGTAV VCE Seminar 7 August 2016 Section 1: Listening and responding Presenter: Niki Farfara MGTAV VCE Seminar 7 August 2016 Section 1: Listening and responding Section 1: Listening and Responding/ Aκουστική εξέταση Στο πρώτο μέρος της

Διαβάστε περισσότερα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας PYS622 / Φαρμακευτική Πολιτική & Αξιολόγηση Τεχνολογίας Υγείας

Διάταξη Θεματικής Ενότητας PYS622 / Φαρμακευτική Πολιτική & Αξιολόγηση Τεχνολογίας Υγείας Διάταξη Θεματικής Ενότητας PYS622 / Φαρμακευτική Πολιτική & Αξιολόγηση Τεχνολογίας Υγείας Σχολή ΣΟΕΔ Σχολή Οικονομικών Επιστημών και Διοίκησης Πρόγραμμα Σπουδών PYS Πολιτική Υγείας και Σχεδιασμός Υπηρεσιών

Διαβάστε περισσότερα

Αγαπητοί Πάροχοι, Προκειμένου να προχωρήσετε στην ενημέρωση και προετοιμασία των ωφελούμενων που ολοκλήρωσαν επιτυχώς την θεωρητική και πρακτική φάση

Αγαπητοί Πάροχοι, Προκειμένου να προχωρήσετε στην ενημέρωση και προετοιμασία των ωφελούμενων που ολοκλήρωσαν επιτυχώς την θεωρητική και πρακτική φάση Αγαπητοί Πάροχοι, Προκειμένου να προχωρήσετε στην ενημέρωση και προετοιμασία των ωφελούμενων που ολοκλήρωσαν επιτυχώς την θεωρητική και πρακτική φάση των προγραμμάτων κατάρτισης του κέντρου σας, για την

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή Εργασία Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΣΤΗΘΑΓΧΗ

Πτυχιακή Εργασία Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΣΤΗΘΑΓΧΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΣΤΗΘΑΓΧΗ Νικόλας Χριστοδούλου Λευκωσία, 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ

Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΛΟΙΖΟΥ ΑΡΙΘΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Τομέας Περιβαλλοντικής Υδραυλικής και Γεωπεριβαλλοντικής Μηχανικής (III) Εργαστήριο Γεωπεριβαλλοντικής Μηχανικής TECHNICAL UNIVERSITY OF CRETE SCHOOL of

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο 1. ζ) Ομώνυμο εργαστήριο της κλινικής που περιλαμβάνει εργαστήριο ισοτόπων

Άρθρο 1. ζ) Ομώνυμο εργαστήριο της κλινικής που περιλαμβάνει εργαστήριο ισοτόπων Εσωτερικός κανονισμός της Β Προπαιδευτικής Παθολογικής Κλινικής και Ειδικής Νοσολογίας της Ιατρικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Άρθρο 1 Γνωστικό Αντικείμενο 1. Η Β Προπαιδευτική

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙA Π.Γ.Ν. ΛΑΡΙΣΑΣ

ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙA Π.Γ.Ν. ΛΑΡΙΣΑΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ KAI KOIΝΩΝΙΚΩΝ ΑΣΦΑΛΙΣΕΩΝ 5 η ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ & ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΛΑΡΙΣΑΣ - ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΛΑΡΙΣΑΣ «ΚΟΥΤΛΙΜΠΑΝΕΙΟ-ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΕΙΟ» ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΤΩΝ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΕΞΟΔΟ ΤΟΥΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΜΟΝΑΔΑ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ. Στυλιανός Σολωμή

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΤΩΝ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΕΞΟΔΟ ΤΟΥΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΜΟΝΑΔΑ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ. Στυλιανός Σολωμή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Επιβλέπουσα Καθηγήτρια: Δρ. Λαμπρινού Αικατερίνη Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΤΩΝ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΕΞΟΔΟ ΤΟΥΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΜΟΝΑΔΑ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

1. Σκοπός της έρευνας

1. Σκοπός της έρευνας Στατιστική ανάλυση και ερμηνεία των αποτελεσμάτων των εξετάσεων πιστοποίησης ελληνομάθειας 1. Σκοπός της έρευνας Ο σκοπός αυτής της έρευνας είναι κυριότατα πρακτικός. Η εξέταση των δεκτικών/αντιληπτικών

Διαβάστε περισσότερα

«Ωρίων»: Online Πρόγραμμα Πληροφοριακού Γραμματισμού

«Ωρίων»: Online Πρόγραμμα Πληροφοριακού Γραμματισμού «Ωρίων»: Online Πρόγραμμα Πληροφοριακού Γραμματισμού Ηλίας Νίτσος Βιβλιοθήκη ΑΤΕΙ Θεσσαλονίκης, nitsos@lib.teithe.gr Αφροδίτη Μάλλιαρη Τμήμα Βιβλιοθηκονομίας & Συστημάτων Πληροφόρησης, ΑΤΕΙ Θεσσαλονίκης,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή. Ονοματεπώνυμο: Αργυρώ Ιωάννου. Επιβλέπων καθηγητής: Δρ. Αντρέας Χαραλάμπους

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή. Ονοματεπώνυμο: Αργυρώ Ιωάννου. Επιβλέπων καθηγητής: Δρ. Αντρέας Χαραλάμπους ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή Διερεύνηση της αποτελεσματικότητας εναλλακτικών και συμπληρωματικών τεχνικών στη βελτίωση της ποιότητας της ζωής σε άτομα με καρκίνο

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ Α. ΓΩΓΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ IΑΤΡΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ. Πάτρα 2012

ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ Α. ΓΩΓΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ IΑΤΡΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ. Πάτρα 2012 1 ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ Α. ΓΩΓΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ IΑΤΡΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ Πάτρα 2012 1979 Πτυχιούχος Ιατρικής Πανεπιστημίου Αθηνών Βαθμός πτυχίου «Αριστα 9» 1987 Διδάκτωρ

Διαβάστε περισσότερα

þÿ¹º±½ À Ã Â Ä Å ½ ûµÅĹº þÿàá ÃÉÀ¹º Í Ä Å µ½¹º Í þÿ à º ¼µ Å Æ Å

þÿ¹º±½ À Ã Â Ä Å ½ ûµÅĹº þÿàá ÃÉÀ¹º Í Ä Å µ½¹º Í þÿ à º ¼µ Å Æ Å Neapolis University HEPHAESTUS Repository School of Economic Sciences and Business http://hephaestus.nup.ac.cy Master Degree Thesis 2014 þÿ ¹µÁµÍ½ Ã Ä Å µà±³³µ»¼±ä¹º þÿãäáµâ º±¹ Ä Â µà±³³µ»¼±ä¹º  þÿ¹º±½

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση και Πολιτισμός: έρευνα προκαταρκτικής αξιολόγησης μίας εικονικής έκθεσης

Εκπαίδευση και Πολιτισμός: έρευνα προκαταρκτικής αξιολόγησης μίας εικονικής έκθεσης Εκπαίδευση και Πολιτισμός: έρευνα προκαταρκτικής αξιολόγησης μίας εικονικής έκθεσης Education and Culture: front-end evaluation of a virtual exhibition Σαπφώ Μορτάκη, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο & Ανοιχτό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

þÿ¼ ½ ±Â : ÁÌ» Â Ä Å ÃÄ ²µ þÿä Å ÃÇ»¹º Í Á³ Å

þÿ¼ ½ ±Â : ÁÌ» Â Ä Å ÃÄ ²µ þÿä Å ÃÇ»¹º Í Á³ Å Neapolis University HEPHAESTUS Repository School of Economic Sciences and Business http://hephaestus.nup.ac.cy Master Degree Thesis 2015 þÿ ½»Åà Äɽ µ½½ ¹Î½ Ä Â þÿ±¾¹»ì³ à  º±¹ Ä Â þÿ±à ĵ»µÃ¼±Ä¹ºÌÄ Ä±Â

Διαβάστε περισσότερα

«-» vasalap@otenet.gr. andreadou@rhodes.aegean.gr - ( ), ( ). -. - -,. - ( ),, - ( ). - /, -.

«-» vasalap@otenet.gr. andreadou@rhodes.aegean.gr - ( ), ( ). -. - -,. - ( ),, - ( ). - /, -. παιδαγωγικά ρεύµατα στο Αιγαίο Θεωρείο 10 «-» 1 vasalap@otenet.gr 2 andreadou@rhodes.aegean.gr - ( ), ( ). -. - -,. - ( ),, - ( ). - /, -. Abstract In the survey we investigated the views of those who

Διαβάστε περισσότερα

TEΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

TEΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ TEΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΞΟΥΘΕΝΩΣΗ ΣΤΟΥΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΕΣ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΜΟΝΑΔΑΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΡΙΒΑΛΟΝΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: MANΩΛΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΩΣ Η ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ ΦΡΟΥΤΩΝ ΚΑΙ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ Όνομα φοιτήτριας ΚΑΛΑΠΟΔΑ ΜΑΡΚΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

Επιχειρηματικότητα και Εκπαίδευση. Ανάπτυξη Ικανοτήτων Μαθητών 12 Δεκεμβρίου, 2015

Επιχειρηματικότητα και Εκπαίδευση. Ανάπτυξη Ικανοτήτων Μαθητών 12 Δεκεμβρίου, 2015 Επιχειρηματικότητα και Εκπαίδευση Ανάπτυξη Ικανοτήτων Μαθητών 12 Δεκεμβρίου, 2015 Επιχειρηματικότητα Τι παεί να πει ο όρος επιχειρηματικότητα στο πλαίσιο της εκπαίδευσης? Έννοιες και Γνώσεις Που σχετίζονται

Διαβάστε περισσότερα

Κριτική Αξιολόγηση Τυχαιοποιημένης Κλινικής Δοκιμής (RCT)

Κριτική Αξιολόγηση Τυχαιοποιημένης Κλινικής Δοκιμής (RCT) Clinical Research & Evidence-Based Medicine Unit Aristotle University of Thessaloniki Κριτική Αξιολόγηση Τυχαιοποιημένης Κλινικής Δοκιμής (RCT) Πασχάλης Πάσχος MD, MSc Γαστρεντερολόγος Μονάδα Κλινικής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ Μαρία Χρίστου Λεμεσός 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΠΑ71Κ / Διαχείριση αλλαγής, σχολική αποτελεσματικότητα και στρατηγικός σχεδιασμός

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΠΑ71Κ / Διαχείριση αλλαγής, σχολική αποτελεσματικότητα και στρατηγικός σχεδιασμός Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΠΑ71Κ / Διαχείριση αλλαγής, σχολική αποτελεσματικότητα και στρατηγικός σχεδιασμός Σχολή ΣΑΚΕ Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών ΕΠΑ Επιστήμες της

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΓΕΝΝΗΣΗΣ: ΤΟΠΟΣ ΓΕΝΝΗΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑΣ: ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΘΗΤΕΙΑ:

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΓΕΝΝΗΣΗΣ: ΤΟΠΟΣ ΓΕΝΝΗΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑΣ: ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΘΗΤΕΙΑ: 1 ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: Τεντολούρης Νικόλαος ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΓΕΝΝΗΣΗΣ: 05/07/1962 ΤΟΠΟΣ ΓΕΝΝΗΣΗΣ: Αρματολικό Δήμου Πύλης Τρικάλων ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑΣ: Λακωνίας 33 Αμπελόκηποι Αθήνα ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

HIV HIV HIV HIV AIDS 3 :.1 /-,**1 +332

HIV HIV HIV HIV AIDS 3 :.1 /-,**1 +332 ,**1 The Japanese Society for AIDS Research The Journal of AIDS Research +,, +,, +,, + -. / 0 1 +, -. / 0 1 : :,**- +,**. 1..+ - : +** 22 HIV AIDS HIV HIV AIDS : HIV AIDS HIV :HIV AIDS 3 :.1 /-,**1 HIV

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΤΡΙΣΟΚΚΑ Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Αζεκίλα Α. Μπνπράγηεξ (Α.Μ. 261)

Αζεκίλα Α. Μπνπράγηεξ (Α.Μ. 261) ΠΑΝΔΠΗΣΖΜΗΟ ΠΑΣΡΧΝ ΥΟΛΖ ΑΝΘΡΧΠΗΣΗΚΧΝ ΚΑΗ ΚΟΗΝΧΝΗΚΧΝ ΠΟΤΓΧΝ ΠΑΗΓΑΓΧΓΗΚΟ ΣΜΖΜΑ ΓΖΜΟΣΗΚΖ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ ΜΔΣΑΠΣΤΥΗΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΤΓΧΝ ΘΔΜΑ ΓΗΠΛΧΜΑΣΗΚΖ ΔΡΓΑΗΑ: Ζ ΑΝΣΗΛΖΦΖ ΣΧΝ ΔΚΠΑΗΓΔΤΣΗΚΧΝ ΓΗΑ ΣΖ ΖΜΑΗΑ ΣΖ ΑΤΣΟΔΚΣΗΜΖΖ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «ΘΕΜΑ»

ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «ΘΕΜΑ» ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ Π.Μ.Σ. «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ» ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «ΘΕΜΑ» «Εφαρμογή

Διαβάστε περισσότερα

þÿ ¼ ¼± Ä Â ÆÅùº  ÃÄ ½

þÿ ¼ ¼± Ä Â ÆÅùº  ÃÄ ½ Neapolis University HEPHAESTUS Repository School of Economic Sciences and Business http://hephaestus.nup.ac.cy Master Degree Thesis 2015 þÿ ¼ ¼± Ä Â ÆÅùº  ÃÄ ½ þÿ ż½±Ã Å. ÀÌȵ¹Â ¼± Äν º Likaki, Ioannis

Διαβάστε περισσότερα

Η Εκπαίδευση στο Τραύμα Εισαγωγή στο ATLS

Η Εκπαίδευση στο Τραύμα Εισαγωγή στο ATLS Η Εκπαίδευση στο Τραύμα Εισαγωγή στο ATLS Σπύρος Στεργιόπουλος Δ Χειρουργική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο «Αττικό» Τραύμα Η μάστιγα του αιώνα Παραμελημένη Νόσος Θάνατοι Τρικόρυφη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗ ΖΩΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΕΦΗΒΟΥ ΜΕ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝ ΑΝΤΛΙΕΣ ΣΥΝΕΧΟΥΣ ΕΚΧΥΣΗΣ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΛΙΚΑ Ι. Ενότητα 7α: Impact of the Internet on Economic Education. Ζωή Κανταρίδου Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής

ΑΓΓΛΙΚΑ Ι. Ενότητα 7α: Impact of the Internet on Economic Education. Ζωή Κανταρίδου Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής Ενότητα 7α: Impact of the Internet on Economic Education Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως

Διαβάστε περισσότερα

Keywords: Tutorials, pedagogic principles, print and digital distance learning materials, e-comet Laboratory of Hellenic Open University

Keywords: Tutorials, pedagogic principles, print and digital distance learning materials, e-comet Laboratory of Hellenic Open University Οδηγοί Εκπαιδευτικών Προδιαγραφών Έντυπου και Ψηφιακού Υλικού: Μία αναπτυξιακή δράση του Εργαστηρίου Εκπαδευτικού Υλικού και Εκπαιδευτικής Μεθοδολογίας (ΕΕΥΕΜ) του ΕΑΠ Tutorials about pedagogic principles

Διαβάστε περισσότερα

Διασφάλιση Ποιότητας στην Ανώτατη Εκπαίδευση

Διασφάλιση Ποιότητας στην Ανώτατη Εκπαίδευση ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Α.Δ Ι.Π. ΑΡΧΗ ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗΣ & ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ HELLENIC REPUBLIC H.Q.A. HELLENIC QUALITY ASSURANCE AND ACCREDITATION AGENCY Διασφάλιση Ποιότητας στην

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΞΕΝΟΓΛΩΣΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: Η «ΤΘΔΔ» και οι Εξετάσεις Αγγλικής στο Λύκειο

ΝΕΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΞΕΝΟΓΛΩΣΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: Η «ΤΘΔΔ» και οι Εξετάσεις Αγγλικής στο Λύκειο ΝΕΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΞΕΝΟΓΛΩΣΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: Η «ΤΘΔΔ» και οι Εξετάσεις Αγγλικής στο Λύκειο Καθ. Β. Δενδρινού Τι είναι η «Τράπεζα Θεμάτων»; H «Τράπεζα Θεμάτων» είναι ένα αποθετήριο στο οποίο καταχωρίζονται,

Διαβάστε περισσότερα

þÿ ɺÁ Ä ÅÂ, ±»Î¼ Neapolis University þÿ Á̳Á±¼¼± ¼Ìù±Â ¹ º à Â, Ç» Ÿ¹º ½ ¼¹ºÎ½ À¹ÃÄ ¼Î½ º±¹ ¹ º à  þÿ ±½µÀ¹ÃÄ ¼¹ µ À»¹Â Æ Å

þÿ ɺÁ Ä ÅÂ, ±»Î¼ Neapolis University þÿ Á̳Á±¼¼± ¼Ìù±Â ¹ º à Â, Ç» Ÿ¹º ½ ¼¹ºÎ½ À¹ÃÄ ¼Î½ º±¹ ¹ º à  þÿ ±½µÀ¹ÃÄ ¼¹ µ À»¹Â Æ Å Neapolis University HEPHAESTUS Repository School of Economic Sciences and Business http://hephaestus.nup.ac.cy Master Degree Thesis 2016 þÿ ͽ Á ¼ µà±³³µ»¼±ä¹º  þÿµ¾ Å ½Éà  ³º» ³¹ºÎ½ ½ à þÿ ɺÁ Ä ÅÂ,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΠΡΟΣ ΩΦΕΛΟΥΜΕΝΟΥΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΠΡΟΣ ΩΦΕΛΟΥΜΕΝΟΥΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΠΡΟΣ ΩΦΕΛΟΥΜΕΝΟΥΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ 1. Η εξέταση πιστοποίησης, αξιολογεί το σύνολο των μαθησιακών αποτελεσμάτων των ωφελούμενων. 2. Το διαπιστευμένο Σχήμα «Υπάλληλος Υποδοχής/Εξυπηρέτησης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο.

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο Μαργαρίτα Μάου Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΤΗΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΕΙΔΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΤΟΥΣ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΤΗΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΕΙΔΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΤΟΥΣ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΧΡΙΣΤΙΝΑ Σ. ΛΑΠΠΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΤΗΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΕΙΔΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΤΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

έρευνα δράσης: μεθοδολογία και εφαρμογές στα προγράμματα απεξάρτησης Ρέμος Αρμάος, Τομέας Εκπαίδευσης

έρευνα δράσης: μεθοδολογία και εφαρμογές στα προγράμματα απεξάρτησης Ρέμος Αρμάος, Τομέας Εκπαίδευσης έρευνα δράσης: μεθοδολογία και εφαρμογές στα προγράμματα απεξάρτησης Ρέμος Αρμάος, Τομέας Εκπαίδευσης 2 Τι είναι η έρευνα δράσης; Η έρευνα δράσης αποτελεί την επιστημονική μέθοδο έρευνας για την επίλυση

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Α. Εισαγωγή Οι φοιτητές του Τμήματος Νοσηλευτικής, προκειμένου να αποκτήσουν το πτυχίο τους, εκπονούν υποχρεωτικά πτυχιακή εργασία, υπό

Διαβάστε περισσότερα

Η συμβολή της οικογένειας στη φροντίδα του αρρώστου στο νοσοκομείο

Η συμβολή της οικογένειας στη φροντίδα του αρρώστου στο νοσοκομείο Τόμος 9 ος, Τεύχος 1 ο, Ιανουάριος - Μάρτιος 2010 ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ Η συμβολή της οικογένειας στη φροντίδα του αρρώστου στο νοσοκομείο Παναγιώτα Μπέλλου-Μυλωνά 1, Γεωργία Κ. Γερογιάννη 2 1. Καθηγήτρια Νοσηλευτικής

Διαβάστε περισσότερα

Η αξιολόγηση και πιστοποίηση. των εκπαιδευομένων επιμορφωτών στα ΠΑΚΕ

Η αξιολόγηση και πιστοποίηση. των εκπαιδευομένων επιμορφωτών στα ΠΑΚΕ Η αξιολόγηση και πιστοποίηση των εκπαιδευομένων επιμορφωτών στα ΠΑΚΕ Περιγραφή του συστήματος αξιολόγησης των εκπαιδευομένων επιμορφωτών στα ΠΑΚΕ Η αξιολόγηση των εκπαιδευομένων βασίζεται σε μια συστηματικά

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Η πρόληψη των κατακλίσεων σε βαριά πάσχοντες και η χρήση ειδικών στρωμάτων για την πρόληψη και αντιμετώπιση των κατακλίσεων

Η πρόληψη των κατακλίσεων σε βαριά πάσχοντες και η χρήση ειδικών στρωμάτων για την πρόληψη και αντιμετώπιση των κατακλίσεων ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η πρόληψη των κατακλίσεων σε βαριά πάσχοντες και η χρήση ειδικών στρωμάτων για την πρόληψη και αντιμετώπιση των κατακλίσεων Ονοματεπώνυμο

Διαβάστε περισσότερα

Georgiou, Styliani. Neapolis University. þÿ ±½µÀ¹ÃÄ ¼¹ µ À»¹Â Æ Å

Georgiou, Styliani. Neapolis University. þÿ ±½µÀ¹ÃÄ ¼¹ µ À»¹Â Æ Å Neapolis University HEPHAESTUS Repository School of Economic Sciences and Business http://hephaestus.nup.ac.cy Master Degree Thesis 2015 þÿ É ÃÇ»¹ºÌ µà±³³µ»¼±ä¹ºìâ þÿàá ñ½±Ä»¹Ã¼Ì Ãż²»»µ¹ þÿ±½ ÀÄž

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Διαπολιτισμική Εκπαίδευση και Θρησκευτική Ετερότητα: εθνικές και θρησκευτικές

Διαβάστε περισσότερα

Επιπλοκή Ιατρικής Πράξης - Θεραπευτικός Κίνδυνος Ιατρικό Σφάλμα Lege Artis Ιατρική Πράξη: Χρήσιμες Ιατρικές Έννοιες για τους Εφαρμοστές του Δικαίου

Επιπλοκή Ιατρικής Πράξης - Θεραπευτικός Κίνδυνος Ιατρικό Σφάλμα Lege Artis Ιατρική Πράξη: Χρήσιμες Ιατρικές Έννοιες για τους Εφαρμοστές του Δικαίου Επιπλοκή Ιατρικής Πράξης - Θεραπευτικός Κίνδυνος Ιατρικό Σφάλμα Lege Artis Ιατρική Πράξη: Χρήσιμες Ιατρικές Έννοιες για τους Εφαρμοστές του Δικαίου Βασίλειος Κ. Ταρλατζής Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας

Διαβάστε περισσότερα

þÿµ½ ÃÇ»¹º  ² ±Â ÃÄ ÃͳÇÁ þÿ ¼ ĹºÌ ÃÇ»µ

þÿµ½ ÃÇ»¹º  ² ±Â ÃÄ ÃͳÇÁ þÿ ¼ ĹºÌ ÃÇ»µ Neapolis University HEPHAESTUS Repository School of Economic Sciences and Business http://hephaestus.nup.ac.cy Master Degree Thesis 2015 þÿÿ ÁÌ» Â Ä Â µºà±¹ µå乺  ³µ þÿãä ½ ±½Ä¹¼µÄÎÀ¹Ã Ä Â þÿµ½ ÃÇ»¹º

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Γνώση και στάση νοσηλευτών στη διαχείριση του πόνου καρκινοπαθών που νοσηλεύονται Παναγιώτης Χαραλάμπους Λεμεσός, 2014 i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

þÿ ½ Á Å, ˆ»µ½± Neapolis University þÿ Á̳Á±¼¼± ¼Ìù±Â ¹ º à Â, Ç» Ÿ¹º ½ ¼¹ºÎ½ À¹ÃÄ ¼Î½ º±¹ ¹ º à  þÿ ±½µÀ¹ÃÄ ¼¹ µ À»¹Â Æ Å

þÿ ½ Á Å, ˆ»µ½± Neapolis University þÿ Á̳Á±¼¼± ¼Ìù±Â ¹ º à Â, Ç» Ÿ¹º ½ ¼¹ºÎ½ À¹ÃÄ ¼Î½ º±¹ ¹ º à  þÿ ±½µÀ¹ÃÄ ¼¹ µ À»¹Â Æ Å Neapolis University HEPHAESTUS Repository School of Economic Sciences and Business http://hephaestus.nup.ac.cy Master Degree Thesis 2016-08 þÿ µà±³³µ»¼±ä¹º ½ ÀÄž ÄÉ þÿµºà±¹ µåä¹ºî½ - ¹µÁµÍ½ à Äɽ þÿ³½îãµé½

Διαβάστε περισσότερα

Ο νοσηλευτικός ρόλος στην πρόληψη του μελανώματος

Ο νοσηλευτικός ρόλος στην πρόληψη του μελανώματος ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή Ο νοσηλευτικός ρόλος στην πρόληψη του μελανώματος Ονοματεπώνυμο: Αρτέμης Παναγιώτου Επιβλέπων καθηγητής: Δρ. Αντρέας Χαραλάμπους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Β. ΟΔΗΓΙΕΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ (Help-File) Για το περιβάλλον ηλεκτρονικής υποβολής αιτήσεων συμμετοχής στην πιστοποίηση

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Β. ΟΔΗΓΙΕΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ (Help-File) Για το περιβάλλον ηλεκτρονικής υποβολής αιτήσεων συμμετοχής στην πιστοποίηση Πράξη: «Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης σε Βασικές Δεξιότητες των Τεχνολογιών Πληροφορίας και Επικοινωνιών (Τ.Π.Ε.)στην Εκπαίδευση» Είναι ενταγμένη στο Μέτρο 2.1 και

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΤΕΛΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΗ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΙΙ

ΚΑΡΤΕΛΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΗ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΙΙ ΚΑΡΤΕΛΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΗ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΙΙ Ονοματεπώνυμο Φοιτητή (-τριας) ΑΜ.. Εξάμηνο.. Απουσίες.. Α. Θέματα ασφάλειας * Νοσοκομείο /Κλινική /Ίδρυμα. Επάρκεια γνώσεων σχετικά με τον ασφαλή

Διαβάστε περισσότερα

υγεία των νοσηλευτών που συστηματικά εμπλέκονται στην παρασκευή και χορήγηση τους.

υγεία των νοσηλευτών που συστηματικά εμπλέκονται στην παρασκευή και χορήγηση τους. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Εισαγωγή: Τα χημειοθεραπευτικά φάρμακα έχουν αποδειχθεί οτι θέτουν σε κίνδυνο την υγεία των νοσηλευτών που συστηματικά εμπλέκονται στην παρασκευή και χορήγηση τους. Σκοπός: Σκοπός της παρούσας

Διαβάστε περισσότερα

Organic.Edunet Web portal

Organic.Edunet Web portal Σχεδιασµός Εκπαιδευτικών Σεναρίων µε τη Χρήση Νέων Τεχνολογιών και Εργαλείων Παγκόσµιου Ιστού Πέτρος Λαµέρας Ελληνογερµανική Αγωγή 29 Απριλίου 2010 Τοέργο Organic.Edunet Στόχος να αποκτήσουν εκπαιδευτικοί

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή Εργασία ΓΝΩΣΕΙΣ KAI ΣΤΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΟΝ HIV. Στυλιανού Στυλιανή

Πτυχιακή Εργασία ΓΝΩΣΕΙΣ KAI ΣΤΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΟΝ HIV. Στυλιανού Στυλιανή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΓΝΩΣΕΙΣ KAI ΣΤΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΟΝ HIV Στυλιανού Στυλιανή Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ Εξετάσεις πιστοποίησης της ελληνομάθειας που θα διενεργηθούν στο πλαίσιο του προγράμματος «Εκμάθηση της ελληνικής γλώσσας σε πιστοποιημένα κέντρα επαγγελματικής κατάρτισης, για άνεργους

Διαβάστε περισσότερα

Βασική Νοσηλευτική Ι. Θα ανακοινωθεί. Με την ολοκλήρωση του μαθήματος ο διδασκόμενος αναμένεται να είναι σε θέση να:

Βασική Νοσηλευτική Ι. Θα ανακοινωθεί. Με την ολοκλήρωση του μαθήματος ο διδασκόμενος αναμένεται να είναι σε θέση να: Τίτλος Μαθήματος: Βασική Νοσηλευτική Ι Κωδικός Μαθήματος: NUR 121 Κατηγορία Μαθήματος: (Υποχρεωτικό/Επιλεγόμενο) Υποχρεωτικό Επίπεδο Μαθήματος: (πρώτου, δεύτερου ή τρίτου Πτυχίο (1ος Κύκλος) κύκλου) Έτος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΑΝΑΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ ΣΥΝΑΡΜΟΛΟΓΗΣΗΣ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΕΡΓΑΛΕΙΩΝ ΛΙΤΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ REDESIGNING AN ASSEMBLY LINE WITH LEAN PRODUCTION TOOLS

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΑΝΑΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ ΣΥΝΑΡΜΟΛΟΓΗΣΗΣ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΕΡΓΑΛΕΙΩΝ ΛΙΤΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ REDESIGNING AN ASSEMBLY LINE WITH LEAN PRODUCTION TOOLS ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΑΝΑΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΓΡΑΜΜΗΣ ΣΥΝΑΡΜΟΛΟΓΗΣΗΣ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΕΡΓΑΛΕΙΩΝ ΛΙΤΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ REDESIGNING AN ASSEMBLY LINE WITH

Διαβάστε περισσότερα

(Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.) ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ Δ3-5_3 1 ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΕ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ. Vocational Technology Enhanced Learning (VocTEL) 2015

(Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.) ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ Δ3-5_3 1 ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΕ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ. Vocational Technology Enhanced Learning (VocTEL) 2015 ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ (Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.) «Αρχιμήδης ΙΙΙ Ενίσχυση Ερευνητικών ομάδων στην Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.» Υποέργο: 3 Τίτλος: «Σχεδιασμός, Ανάπτυξη και Αξιολόγηση Σεναρίων Μικτής

Διαβάστε περισσότερα

þÿ µ ºÄµÂ À ¹ÌÄ Ä±Â ÃÄ

þÿ µ ºÄµÂ À ¹ÌÄ Ä±Â ÃÄ Neapolis University HEPHAESTUS Repository School of Economic Sciences and Business http://hephaestus.nup.ac.cy Master Degree Thesis 2015-09 þÿ µ ºÄµÂ À ¹ÌÄ Ä±Â ÃÄ þÿ²¹ À±» ³¹ºÌ µá³±ãä Á¹ Avraam, Anastasia

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή Εργασία ηµιουργία Εκπαιδευτικού Παιχνιδιού σε Tablets Καλλιγάς ηµήτρης Παναγιώτης Α.Μ.: 1195 Επιβλέπων καθηγητής: ρ. Συρµακέσης Σπύρος ΑΝΤΙΡΡΙΟ 2015 Ευχαριστίες Σ αυτό το σηµείο θα ήθελα να

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ "ΠΟΛΥΚΡΙΤΗΡΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΛΗΨΗΣ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ. Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΤΗΡΙΟΥ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟΥ ΥΓΕΙΑΣ "

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΟΛΥΚΡΙΤΗΡΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΛΗΨΗΣ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ. Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΤΗΡΙΟΥ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟΥ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΟΝΑΔΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ "ΠΟΛΥΚΡΙΤΗΡΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΛΗΨΗΣ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ. Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΤΗΡΙΟΥ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΓΝΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΣΤΑΣΕΙΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΦΟΡΕΙΣ ΜΕ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΕΠΙΚΤΗΤΗΣ ΑΝΟΣΟΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ (AIDS) Αλέξης Δημήτρη Α.Φ.Τ: 20085675385 Λεμεσός

Διαβάστε περισσότερα

Αλεξάνδρειο Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Θεσσαλονίκης (Α.Τ.Ε.Ι.Θ.) Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής

Αλεξάνδρειο Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Θεσσαλονίκης (Α.Τ.Ε.Ι.Θ.) Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Αλεξάνδρειο Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Θεσσαλονίκης (Α.Τ.Ε.Ι.Θ.) Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών Χρηματοοικονομική Διοίκηση, Λογιστική και Πληροφοριακά Συστήματα

Διαβάστε περισσότερα

ERASMUS LLP : ΕΜΠΕΙΡΙΕΣ ΚΑΙ ΣΚΕΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ

ERASMUS LLP : ΕΜΠΕΙΡΙΕΣ ΚΑΙ ΣΚΕΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ERASMUS LLP : ΕΜΠΕΙΡΙΕΣ ΚΑΙ ΣΚΕΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ D.M.REKKAS MSc,PhD ASSOCIATE PROFESSOR PHARMACEUTICAL TECHNOLOGY FACULTY OF PHARMACY UNIVERSITY OF ATHENS HELLAS ΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΜΟΝΑΔΑΣ/ΙΚΥ. ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Επιβλέπων Καθηγητής: Δρ. Νίκος Μίτλεττον Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Ονοματεπώνυμο: Ιωσηφίνα

Διαβάστε περισσότερα

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education *4358398658* GREEK 0543/04 Paper 4 Writing May/June 2015 1 hour Candidates answer on the Question

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΕΙΩΝ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΩΝ»

«ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΕΙΩΝ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΩΝ» I ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ «ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ» ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Γιπλυμαηική Δπγαζία. «Ανθπυποκενηπικόρ ζσεδιαζμόρ γέθςπαρ πλοίος» Φοςζιάνηρ Αθανάζιορ. Δπιβλέπυν Καθηγηηήρ: Νηθφιανο Π. Βεληίθνο

Γιπλυμαηική Δπγαζία. «Ανθπυποκενηπικόρ ζσεδιαζμόρ γέθςπαρ πλοίος» Φοςζιάνηρ Αθανάζιορ. Δπιβλέπυν Καθηγηηήρ: Νηθφιανο Π. Βεληίθνο ΔΘΝΙΚΟ ΜΔΣΟΒΙΟ ΠΟΛΤΣΔΥΝΔΙΟ ΥΟΛΗ ΝΑΤΠΗΓΩΝ ΜΗΥΑΝΟΛΟΓΩΝ ΜΗΥΑΝΙΚΩΝ Γιπλυμαηική Δπγαζία «Ανθπυποκενηπικόρ ζσεδιαζμόρ γέθςπαρ πλοίος» Φοςζιάνηρ Αθανάζιορ Δπιβλέπυν Καθηγηηήρ: Νηθφιανο Π. Βεληίθνο Σπιμελήρ Δξεηαζηική

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΩΝ ΓΙΑ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΩΦΕΛΟΥΜΕΝΩΝ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΩΝ ΓΙΑ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΩΦΕΛΟΥΜΕΝΩΝ ΟΔΗΓΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΩΝ ΓΙΑ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΩΦΕΛΟΥΜΕΝΩΝ Κατά τη διάρκεια της 3 ης Συνεδρίας Συμβουλευτικής για την καταγραφή των δεξιοτήτων και ικανοτήτων που απέκτησε ο ωφελούμενος (μαθησιακά αποτελέσματα)

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟ.ΔΙ.Π του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών

ΜΟ.ΔΙ.Π του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών ΜΟ.ΔΙ.Π του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών H ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΔΙΑΝΟΜΗΣ ΤΩΝ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΩΝ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΦΟΙΤΗΤΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ Μάρτιος 2015 Εισαγωγή Η διανομή των ερωτηματολογίων που

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΟΛΙΚΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΜΟΝΑΔΩΝ ΥΓΕΙΑΣ m126

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΟΛΙΚΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΜΟΝΑΔΩΝ ΥΓΕΙΑΣ m126 ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΟΛΙΚΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΜΟΝΑΔΩΝ ΥΓΕΙΑΣ m126 ΜΙΧΑΛΗΣ ΧΛΕΤΣΟΣ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ...3 2. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΕΓΓΡΑΦΩ Σ

Διαβάστε περισσότερα

Πώς μπορεί κανείς να έχει έναν διερμηνέα κατά την επίσκεψή του στον Οικογενειακό του Γιατρό στο Ίσλινγκτον Getting an interpreter when you visit your

Πώς μπορεί κανείς να έχει έναν διερμηνέα κατά την επίσκεψή του στον Οικογενειακό του Γιατρό στο Ίσλινγκτον Getting an interpreter when you visit your Πώς μπορεί κανείς να έχει έναν διερμηνέα κατά την επίσκεψή του στον Οικογενειακό του Γιατρό στο Ίσλινγκτον Getting an interpreter when you visit your GP practice in Islington Σε όλα τα Ιατρεία Οικογενειακού

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΕΙΑ ΔΙΑΚΟΠΗΣ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ

ΙΑΤΡΕΙΑ ΔΙΑΚΟΠΗΣ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΙΑΤΡΕΙΑ ΔΙΑΚΟΠΗΣ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ Το κάπνισμα πήρε διαστάσεις πανδημίας τον 20ο αιώνα, που συνεχίζεται μέχρι και σήμερα. Υπολογίζεται ότι υπάρχουν 1 δισεκατομμύριο καπνιστές παγκοσμίως, ενώ έως το 2025 ο αριθμός

Διαβάστε περισσότερα

Κανονισμός Πτυχιακών Μελετών Τμήματος Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής

Κανονισμός Πτυχιακών Μελετών Τμήματος Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Κανονισμός Πτυχιακών Μελετών Τμήματος Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Η Πτυχιακή Μελέτη (ΠΜ) αποτελεί ειδική εργασία την οποία υποχρεωτικά πρέπει να εκτελέσει ο κάθε φοιτητής για την απόκτηση του Πτυχίου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Λέξεις κλειδιά: Υγεία και συμπεριφορές υγείας, χρήση, ψυχότροπες ουσίες, κοινωνικό κεφάλαιο.

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Λέξεις κλειδιά: Υγεία και συμπεριφορές υγείας, χρήση, ψυχότροπες ουσίες, κοινωνικό κεφάλαιο. Α.Τ.Ε.Ι. ΚΡΗΤΗΣ Σ.Ε.Υ.Π. ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Τίτλος: «Χρήση ψυχοτρόπων ουσιών από μαθητές Α Λυκείου της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης του Νομού Ηρακλείου και ο ρόλος του Κοινωνικού

Διαβάστε περισσότερα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΠΑ66Κ / Επαγγελματική Εκπαίδευση και Κατάρτιση

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΠΑ66Κ / Επαγγελματική Εκπαίδευση και Κατάρτιση Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΠΑ66Κ / Επαγγελματική Εκπαίδευση και Κατάρτιση Σχολή ΣΑΚΕ Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών ΕΠΑ Επιστήμες της Αγωγής Θεματική Ενότητα ΕΠΑ66Κ Επαγγελματική

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρονικές Υπηρεσίες Υγείας: Καθηγητής Γεώργιος Βασιλακόπουλος

Ηλεκτρονικές Υπηρεσίες Υγείας: Καθηγητής Γεώργιος Βασιλακόπουλος Ηλεκτρονικές Υπηρεσίες Υγείας: Εθνική Στρατηγική και Μνημόνιο Καθηγητής Γεώργιος Βασιλακόπουλος ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ (ΗΥΥ) Η ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΗΤΑΝ/EINAI ΚΑΠΩΣ ΕΤΣΙ Α. ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΙΝΕΙΣΗΜΕΡΑ???? Α1.

Διαβάστε περισσότερα

Κανονισμός λειτουργίας της επιτροπής εξετάσεων υποψήφιων διαμεσολαβητών και καθορισμός της

Κανονισμός λειτουργίας της επιτροπής εξετάσεων υποψήφιων διαμεσολαβητών και καθορισμός της ΥΑ 348//2012 (ΥΑ 34802οικ ΦΕΚ Β 1363 2012): Κανον. λειτουργίας επιτροπ. εξετάσεων υποψήφ. διαμεσολαβητών και έλεγχος φορέων κατάρτ. διαμεσολαβητών (571464) Αρθρο :0 Αριθμ. 34802 οικ (ΦΕΚ Β' 1363/26/04/2012)

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΣΧΕΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΜΕ ΤΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΒΗΤΗ ΚΥΗΣΗΣ Χρυστάλλα, Γεωργίου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΠΑ64Κ / Συνεχιζόμενη Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΠΑ64Κ / Συνεχιζόμενη Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΠΑ64Κ / Συνεχιζόμενη Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση Σχολή ΣΑΚΕ Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών ΕΠΑ Επιστήμες της Αγωγής Θεματική Ενότητα ΕΠΑ64Κ

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός Μαθήματος Μεθοδολογία Έρευνας

Οδηγός Μαθήματος Μεθοδολογία Έρευνας Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Στερεάς Ελλάδας Τμήμα Φυσικοθεραπείας Μεταπτυχιακό πρόγραμμα «Προηγμένη Φυσικοθεραπεία» Οδηγός Μαθήματος Μεθοδολογία Έρευνας Δρ. Στριμπάκος Νικόλαος Αναπληρωτής Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση των εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων των νοσοκομειακών βιβλιοθηκών.

Αξιολόγηση των εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων των νοσοκομειακών βιβλιοθηκών. Αξιολόγηση των εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων των νοσοκομειακών βιβλιοθηκών. Καλογεράκη Ελένη Βιβλιοθήκη Γ.Ν.Α «Ο Ευαγγελισμός», Msc Inf Scienc, Κοινωνιολόγος, Βιβλιοθηκονόμoς, Σαρανταπόρου 8, Άνω Ηλιούπολη

Διαβάστε περισσότερα

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education *3148288373* GREEK 0543/04 Paper 4 Writing May/June 2016 1 hour Candidates answer on the Question

Διαβάστε περισσότερα