ΣΥΝΤΟΜΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΜΕ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΖΕΥΓΟΣ ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ 1

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΣΥΝΤΟΜΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΜΕ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΖΕΥΓΟΣ ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ 1"

Transcript

1 Μαρία Τσίγκου Λέκτορας Maria Tsigou Lecturer ΣΥΝΤΟΜΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΜΕ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΖΕΥΓΟΣ ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ 1 A SHORT INTRODUCTION TO LINGUISTICS AND TRANSLATION THROUGH EXAMPLES FROM FRENCH AND GREEC LANGUAGE ABSTRACT This paper is a short introduction to the principles of general linguistics and how they may be applied in translation teaching. The purpose is to suggest through examples from Greek and French language, how the methodological tools of linguistics could be helpful to young translators. The utilization of these tools may be useful to avoid lexical, syntactic, and semantic traps, to improve the understanding of any relevant information in the text and to recognize different structures, reflecting the different perception of reality of each language. The proposed approach would be helpful in acquiring the right automatisms in the translation process. 1. ΜΕΤΆΦΡΑΣΗ: ΚΛΆΔΟΣ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΊΑΣ Ή ΑΥΤΌΝΟΜΗ ΕΠΙΣΤΉΜΗ; Οι σχέσεις μεταξύ γλωσσολογίας και μετάφρασης έχουν αποτελέσει αιτία έντονων αντιπαραθέσεων μεταξύ γλωσσολόγων και μεταφραστών μεταφρασεολόγων τις τελευταίες δεκαετίες. Πέτρα του σκανδάλου φαίνεται να είναι ο ίδιος ο ορισμός τη μετάφρασης ως επιστήμης και, πιο συγκεκριμένα, το ερώτημα εάν η μετάφραση αποτελεί κλάδο της επιστήμης της γλωσσολογίας ή αυτόνομη επιστήμη; Μια αρκετά μεγάλη μερίδα γλωσσολόγων υποστηρίζει την πρώτη άποψη. Μεταξύ αυτών ο Catford, άγγλος γλωσσολόγος ο οποίος πρώτος προσέγγισε θεωρητικά και συστηματικά τη μετάφραση υπό το πρίσμα της γλωσσολογίας εμπνεόμενος από τη θεωρία του Halliday, τονίζει ότι η θεωρία της μετάφρασης είναι κατά βάση θεωρία εφαρμοσμένης 1 Το παρόν άρθρο αποτελεί μέρος εγχειριδίου για τη συμβολή της επιστήμης της γλωσσολογίας στη μετάφραση και πρόκειται να κυκλοφορήσει το

2 γλωσσολογίας 2. Σε ανάλογο πνεύμα, οι Vinay και Darbelnet, οι οποίοι πρώτοι εντόπισαν και πρότειναν την εφαρμογή μεταφραστικών τεχνικών κατά τη μεταφραστική διαδικασία, υποστηρίζουν λακωνικά ότι η μετάφραση είναι επιμέρους κλάδος της γλωσσολογίας 3. Αντίθετα, ανάμεσα στους ένθερμους υποστηρικτές της δεύτερης άποψης ξεχωρίζουν, κυρίως, μεταφρασεολόγοι, φιλόλογοι και μεταφραστές λογοτεχνικών κυρίως κειμένων όπως ο Meschonnic 4 ή ο Cary 5, για τον οποίο η λογοτεχνική μετάφραση είναι διεργασία sui generis 6 και ως τέτοια θα έπρεπε να μελετάται στο πλαίσιο της λογοτεχνικής μετάφρασης. Το παραπάνω ερώτημα επισύρει βεβαίως και ένα δεύτερο, αναφορικά με το εάν η μετάφραση είναι τέχνη ή τεχνική. 2. ΜΕΤΆΦΡΑΣΗ : ΤΈΧΝΗ Ή ΤΕΧΝΙΚΉ ; Οι απόψεις περί της θεώρησης της μετάφρασης ως Τέχνης ή ως τεχνικής επίσης διίστανται, καθώς η εμπειρία έχει δείξει ότι συχνά το έργο εμπειρικών και ταλαντούχων μεταφραστών λογοτεχνικών, κυρίως, κειμένων δεν έχει τίποτα να ζηλέψει από το έργο εκπαιδευμένων μεταφραστών, τουναντίον μάλιστα. Όμως, η εμπειρία έχει επίσης δείξει ότι εάν ο μεταφραστής δεν είναι προικισμένος με αυτό το ιδιαίτερο χάρισμα, με αυτή την ιδιαίτερη 'μεταφραστική δεξιότητα' που χαρακτηρίζει ορισμένους άριστους γνώστες και χρήστες των γλωσσών με τις οποίες εργάζονται, τα αποτελέσματα μπορεί να είναι απογοητευτικά (η ελληνική αγορά μεταφρασμένων λογοτεχνικών βιβλίων βρίθει τέτοιων παραδειγμάτων). Ανάλογες διαπιστώσεις φαίνεται πως οδήγησαν γλωσσολόγους όπως οι Nida και Taber 7 να τη θεωρήσουν και ως επιστήμη και ως δεξιότητα και ως τέχνη 8. Είναι, πράγματι, γεγονός ότι σε κάθε τέχνη, όπως στην ποίηση, τη ζωγραφική ή τη μουσική, υπάρχουν από τη μια οι maîtres (Καβάφης, Picasso ή Mozart) και από την άλλη όσοι χρησιμοποιώντας τεχνικές του λόγου, του χρώματος ή της νότας καταφέρνουν να εκφραστούν ποιητικά, εικαστικά ή μουσικά. Κάτι ανάλογο φαίνεται να συμβαίνει και στη μετάφραση, με πρωτοπόρα αυτή των 2 CATFORD J.C. (1965), A Linguistic Theory of Translation: An Essay in Applied Linguistics, Oxford: Oxford University Press, σ VINAY J.P. et DARBELNET J. ([1958] 1977), Stylistique comparée du français et de l anglais. Méthode de traduction, Paris, Didier, σ Βλ. MESCHONNIC H. (1973), Pour la poétique II, Épistémologie de l'écriture, Poétique de la traduction, Paris: Gallimard. 5 CARY E. (1957), Théories soviétiques de la traduction, Babel, vol. III, n 4, σ CARY E., ό.π., σ Βλ. NIDA E., TABER Ch. (1969), The theory and practice of translation, Leiden: E.J. Brill, σ Οι συγγραφείς αναφέρουν επί λέξη «Translation is actually describable in terms of three functional levels: as a science, a skill, and an art». 2

3 λογοτεχνικών κειμένων : από τη μια υπάρχουν οι αδιαμφισβήτητα ταλαντούχοι μεταφραστές -οι οποίοι συμβαίνει συχνά να είναι και οι ίδιοι ποιητές ή λογοτέχνες- και από την άλλη όσοι με τη μελέτη της εκάστοτε θεματικής βιβλιογραφίας, τη βαθιά γνώση των εμπλεκόμενων γλωσσών αλλά και τη γνώση γλωσσολογικών / μεταφραστικών τεχνικών προσέγγισης του κειμένου δύνανται να πλησιάσουν το καλύτερο δυνατό μεταφραστικό αποτέλεσμα. Θα αναγνωρίσουμε, λοιπόν, μαζί με τη Σελλά-Μάζη ότι: (...) η μεταφραστική ικανότητα είναι και Τέχνη και τεχνική. Είναι και ταλέντο και θεωρητική κατάρτιση. Είναι θείο δώρο και μια αρκετά περίπλοκη διαδικασία με τις δικές της τεχνικές και μεθόδους. Ο μεταφραστής, εάν δεν γεννηθεί μεταφραστής, γίνεται, εκπαιδεύεται 9. Αν θέλαμε να συνοψίσουμε τις παραπάνω απόψεις και να τοποθετηθούμε έναντι των δύο προαναφερθέντων ερωτημάτων, θα λέγαμε ότι η μετάφραση χρήζει διεπιστημονικής -όχι μόνο γλωσσολογικής- προσέγγισης αλλά και ότι η γλωσσολογία είναι η κατ' εξοχήν στενά συνδεόμενη με τη μετάφραση επιστήμη. Πράγματι, η βιβλιογραφία βρίθει προσεγγίσεων της μετάφρασης από επιμέρους κλάδους της γλωσσολογίας όπως η αντιπαραβολική γλωσσολογία, η πραγματολογία, η κειμενογλωσσολογία, η συγκριτική υφολογία, η υπολογιστική γλωσσολογία, η κοινωνιογλωσσολογία, η ψυχογλωσσολογία, αλλά και από αυτόνομες επιστήμες όπως η κοινωνιολογία, ψυχολογία, η ανθρωπολογία, η εθνολογία κ.λπ. Η διεπιστημονική προσέγγιση ενός και του αυτού αντικειμένου είναι, άλλωστε, όλο και πιο συχνό φαινόμενο στις μέρες μας, πόσο δε μάλλον όταν το αντικείμενο αυτό είναι η γλώσσα και, πιο συγκεκριμένα, το κείμενο. Από την άλλη, δεν είναι λίγες οι φωνές που υπενθυμίζουν συχνά πόσο σημαντική είναι η προσφορά της γλωσσολογίας στη μετάφραση. Αναφέρουμε ενδεικτικά ότι ο Mounin, γάλλος γλωσσολόγος με θεωρητικό προβληματισμό για τη μετάφραση, υπογραμμίζει ότι (...) στη βάση κάθε μεταφραστικής διαδικασίας βρίσκονται μια σειρά από αναλύσεις και διεργασίες που άπτονται της γλωσσολογίας και ότι η επιστήμη της γλωσσολογίας, ορθά εφαρμοσμένη, μπορεί να προσφέρει [στη μετάφραση] πολύ περισσότερα από όσα μια οποιαδήποτε εμπειρική προσέγγιση 10. Αντιστοίχως, όλο και πιο συχνές είναι οι φωνές που υπογραμμίζουν ότι η σχέση γλωσσολογίας και μετάφρασης είναι αμφίδρομη. Τούτο σημαίνει ότι από την πλευρά της η μετάφραση προσφέρει άφθονο υλικό στη γλωσσολογία για την εξαγωγή συμπερασμάτων και την διατύπωση γλωσσικών παρατηρήσεων, κι αυτό μέσα, κυρίως, από τη μελέτη και 9 ΜΠΑΤΣΑΛΙΑ Φ., ΣΕΛΛΑ-ΜΑΖΗ Ε. (1997), Γλωσσολογική προσέγγιση στη θεωρία και τη διδακτική της μετάφρασης, Αθήνα: Έλλην, σ MOUNIN G. (1963), Les problèmes théoriques de la traduction, Paris: tel/gallimard, σ

4 παρατήρηση των παράλληλων κειμένων. Η Malmkjær σκιαγραφεί εύστοχα αυτή τη σχέση όταν αναφέρει ότι (...) τα κείμενα, συμπεριλαμβανομένων των μεταφράσεων, είναι για τη γλωσσολογία ό,τι οι πίνακες ζωγραφικής για μια μελέτη επάνω στο χρώμα και την προοπτική 11. Από τα παραπάνω προκύπτει ότι μετάφραση και γλωσσολογία συνδέονται στενά εξ αντικειμένου, συμπέρασμα στο οποίο οδηγεί ακόμη κι ο ίδιος ο ορισμός της μετάφρασης. 3. ΤΙ ΕΊΝΑΙ ΜΕΤΆΦΡΑΣΗ; Η ιστορία του ορισμού της μετάφρασης είναι μακρά και ενδιαφέρουσα χάρη στην ετερογένεια των διατυπώσεών του. Στις ακόλουθες γραμμές επιχειρείται η σταχυολόγηση ορισμένων εξ αυτών, οι οποίοι είναι ενδεικτικοί των στενών δεσμών μεταξύ γλώσσας / γλωσσολογίας και μετάφρασης / μεταφρασεολογίας. Ο Steiner υπογραμμίζει εν είδει αξιώματος ότι σπουδή της μετάφρασης σημαίνει σπουδή της γλώσσας 12. Ο Κεντρωτής επισημαίνει ότι ό,τι ισχύει για τη γλώσσα, ισχύει mutatis mutandis και για τη μετάφραση 13. Ο Catford 14, εστιάζοντας στην ισοδυναμία, θεωρεί ότι η μετάφραση συνίσταται στην αντικατάσταση των κειμενικών στοιχείων μιας γλώσσας από ισοδύναμα στοιχεία μιας άλλης γλώσσας. Οι Nida και Taber εισάγοντας την έννοια του ύφους στον ορισμό της μετάφρασης θεωρoούν ότι: η μετάφραση συνίσταται στην αναπαραγωγή στη γλώσσα αφίξεως του πιστότερου φυσικού ισοδύναμου του μηνύματος της γλώσσας αφετηρίας, πρωτίστως ως προς το νόημα και δευτερευόντως ως προς το ύφος 15. Η Σελλά-Μάζη αναφέρει ότι : η Μετάφραση είναι, κατ αρχήν, μια γλωσσική διαδικασία κατά την οποία ο μεταφραστής περνά από τη μια γλώσσα στην άλλη και, πιο συγκεκριμένα, μεταφέρει τόσο τη 'σημασία' όσο και τη 'μορφή' ενός μηνύματος, όσο το δυνατόν 'πιστότερα' από ένα Α σύστημα μία Α δομή- σε ένα Β σύστημα μία Β δομή 16. Συνθέτοντας τους παραπάνω ορισμούς και τονίζοντας ταυτόχρονα τι ακριβώς μεταφέρεται, προκύπτει ότι η μετάφραση είναι μια γλωσσική διαδικασία μεταφοράς του 11 MALMKJÆR K. (2005), Linguistics and the Language of Translation, Edinburgh: Edinburgh University Press, σ STEINER G. (2004), Μετά τη Βαβέλ, Αθήνα: Scripta, σ ΚΕΝΤΡΩΤΗΣ Γ. ([1996] 2000), Θεωρία και πράξη της μετάφρασης, Αθήνα: Δίαυλος, σ CATFORD, ό.π., σ NIDA E., TABER Ch., ό.π., σ ΜΠΑΤΣΑΛΙΑ Φ., ΣΕΛΛΑ-ΜΑΖΗ Ε., ό.π. 4

5 νοήματος, της δομής και του ύφους -δηλαδή των επιλογών του δημιουργού σε όλα τα γλωσσικά επίπεδα (κυρίως στο μορφολογικό, το συντακτικό και το λεξιλογικό), ενός κειμένου από τη γλώσσα αφετηρίας στη γλώσσα αφίξεως. Άρα, η μεταφραστική διαδικασία εμπεριέχει γλωσσική επεξεργασία, είτε πρόκειται για την ανάλυση του κειμένου της γλώσσας αφετηρίας, είτε για την αναδιατύπωση του νοήματος, της δομής και του ύφους του στη γλώσσα αφίξεως. Ανακεφαλαιώνοντας λοιπόν, καταλήγουμε ότι γλωσσολογία και μετάφραση είναι άρρηκτα συνδεδεμένες μεταξύ τους καθώς το πέρασμα από μια γλώσσα αφετηρίας σε μια γλώσσα αφίξεως δηλαδή η μετάφραση- απαιτεί επεξεργασία της γλώσσας δηλαδή γλωσσολογική ανάλυση. 4. ΤΙ ΜΠΟΡΕΊ ΝΑ ΠΡΟΣΦΈΡΕΙ Η ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΊΑ ΣΤΗ ΜΕΤΆΦΡΑΣΗ; Προς αποφυγήν αβάσιμων προσδοκιών, θα πρέπει εξ' αρχής να λεχθεί ότι η γλωσσολογία δεν διαθέτει μαγικές συνταγές για την αντιμετώπιση μεταφραστικών προβλημάτων. Όμως, μεταξύ αυτών που μπορεί να προσφέρει η επιστήμη της γλώσσας στη μετάφραση είναι η γνώση βασικών αρχών της γενικής γλωσσολογίας συνδυασμένη με βασική γλωσσολογική ανάλυση και εκμάθηση/εφαρμογή βασικών μεταφραστικών τεχνικών. Ο συνδυασμός των τριών αυτών σημείων μπορεί να βοηθήσει τους εκπαιδευόμενους μεταφραστές που εργάζονται σε οποιοδήποτε ζεύγος γλωσσών: i. να κατανοήσουν το νόημα και τις δομές του κειμένου αφετηρίας, ii. να συνειδητοποιήσουν τις διαφορές που χωρίζουν τους δύο κόσμους, τους δύο πολιτισμούς των οποίων φορείς είναι οι εμπλεκόμενες γλώσσες, iii. να δοκιμάσουν προτεινόμενες μεταφραστικές τεχνικές για να επιτύχουν το καλύτερο δυνατό μεταφραστικό αποτέλεσμα. Για την πλήρη κατανόηση του νοήματος και της δομής του κειμένου αφετηρίας απαιτείται γλωσσολογική ανάλυση, δηλαδή αποδόμηση του κειμένου αφετηρίας σε λεξιλογικό, συντακτικό, μορφολογικό, σημασιολογικό και πραγματολογικό επίπεδο. Για να επιτευχθεί όμως αυτό, βασική αρχή και προϋπόθεση είναι η αναγνώριση από τον εκπαιδευόμενο μεταφραστή των γλωσσικών σημείων, των ελάχιστων σημασιολογικών μονάδων που συνθέτουν το κείμενο και η παράλληλη συνειδητοποίηση της γλώσσας ως σημειακού συστήματος. Μόνον έτσι θα είναι σε θέση να διαπιστώσει ότι κατέχει ακόμη και τις φαινομενικά ασήμαντες πληροφορίες που μεταδίδονται μέσα από αυτό αλλά και τις σχέσεις που τις συνδέουν. Γλωσσικό σημείο (ΓΣ) ή ελάχιστη σημασιολογική μονάδα (ΕΣΜ) 5

6 Βάση κάθε γλωσσολογικής ανάλυσης είναι το γλωσσικό σημείο (signe linguistique), όπως αυτό ορίστηκε από τον ιδρυτή της επιστήμης της γλωσσολογίας Ferdinand de Saussure 17. Πρόκειται για την ελάχιστη σημασιολογική μονάδα, τον μικρότερο φορέα σημασίας/πληροφορίας κάθε γλώσσας. Το ΓΣ διακρίνεται σε σημαίνον (signifiant), δηλαδή στην ακουστική μορφή του 18, και σε σημαινόμενο (signifié), δηλαδή στο περιεχόμενο, στη σημασία του. Σημαίνον και σημαινόμενο είναι άρρηκτα συνδεδεμένα μεταξύ τους: το ένα δεν υφίσταται δίχως το άλλο, λειτουργούν όπως οι δυο όψεις ενός νομίσματος. Επιθυμώντας, δε, να αποφύγει οποιαδήποτε σύγχυση με την ονοματολογία, ο Saussure υπογραμμίζει 19 ότι στο εσωτερικό του ΓΣ συνδέονται άρρηκτα μια έννοια με μια ακουστική εικόνα και όχι ένα πράγμα με το όνομά του. Παρά τη φαινομενική ισοτιμία τους, θα πρέπει να υπογραμμιστεί ότι από τα δύο το σημαινόμενο είναι αυτό που έχει μεγαλύτερη βαρύτητα, υπό την έννοια ότι το ΓΣ είναι κατά βάση σημασιολογική μονάδα: η σημασία του ορίζεται από τις αντιθετικές της σχέσεις με τις σημασίες των υπόλοιπων ΓΣ της ίδιας γλώσσας προσδίδοντάς του έτσι διακριτική αξία. Πράγματι, όπως θα δούμε παρακάτω είναι σπάνιο έως αδύνατο να βρεθούν δύο ΓΣ με την ίδια ακριβώς σημασία, όμως είναι σχετικά συχνό φαινόμενο δύο ΓΣ να έχουν κοινό, ίδιο ή παρόμοιο σημαίνον. Στο πλαίσιο του παρόντος άρθρου γίνεται χρήση και του όρου γλωσσικό σημείο (signe linguistique) και του όρου ελάχιστη ημασιολογική μονάδα (unité significative minimale) με τις αντίστοιχες συντομεύσεις τους (ΓΣ και ΕΣΜ). Μάλιστα ο δεύτερος όρος προτιμάται όπου δεν γίνεται αναφορά στα διδάγματα του Saussure για τρεις λόγους: α) για να αποφευχθεί ενδεχόμενη σύγχυση με μονάδες άλλων σημειωτικών συστημάτων, β) γιατί ο όρος σημείο παραπέμπει στο σημαίνον, ενώ είναι ευρέως αποδεκτό ότι σημαντικότερη πλευρά του ΓΣ είναι το σημαινόμενο, β) αν και μακροσκελής ο όρος ελάχιστη σημασιολογική μονάδα παραμένει ικανοποιητικά επεξηγηματικός σε αντίθεση κυρίως με τους επίσης προτεινόμενους όρους μόρφημα (από τον αμερικάνικο δομισμό) και μόνημα (από τον λειτουργισμό του Martinet 20 ). Αναφορικά με το σημαίνον της ΕΣΜ, αξίζει να σημειωθεί ότι, όπως εύστοχα υπογραμμίζει ο Martinet 21, αυτό μπορεί να εμφανίζεται είτε με σαφώς διακριτή μορφή (π.χ. 17 SAUSSURE (DE) F. ([1972] 1987), Cours de linguistique générale, Paris : Payot, σ Είναι γνωστό ότι ο Saussure στήριξε τη θεωρία του στον προφορικό λόγο, θέλοντας να επισημάνει ότι η γλώσσα είναι κατά βάση προφορική. 19 Βλ. SAUSSURE, ό.π., σ Υπογραμμίζεται ότι ο Martinet χρησιμοποιεί τον όρο ελάχιστη σημασιολογική μονάδα για να ορίσει το μόνημα (βλ. MARTINET A. (1985), Syntaxe générale, Paris: Armand Colin, σ. 33). 21 Βλ. MARTINET, ό.π.,

7 demain αύριο ), είτε με διακοπτόμενη μορφή (π.χ. nous mangerons θα φάμε ), είτε με τη μορφή αμαλγάματος (π.χ. au resto στο εστιατόριο ) όπως φαίνεται από το παράδειγμα 1. Παράδειγμα 1 Demain nous irons au cinéma. 22 /də'mẽnuzirõosine'ma/ /də'mẽ nuz i- R- õ ο sine'ma/ αύριο 1ο πρόσωπο πληθυντικού Αύριο θα πάμε σινεμά. πάω μέλλον 1ο πρόσωπο πληθυντικού πρόθεση à + οριστικό άρθρο σινεμά Σύμφωνα με τον Martinet, για την αναγνώριση των ΕΣΜ χρησιμοποιείται η μέθοδος της αντικατάστασης (méthode de commutation), κατά την οποία επιχειρείται η αντικατάσταση ενός μόνο στοιχείου από ένα άλλο της ίδιας κατηγορίας στο ίδιο ακριβώς περιβάλλον, προκειμένου να διαπιστωθεί αν η μεταβολή της σημασίας οδήγησε σε μεταβολή της μορφής. Έτσι, στο παράδειγμα που προηγήθηκε, η αναγνώριση της ΕΣΜ μέλλον προέκυψε μετά από αντικατάστασή της από τον τύπο του παρατατικού, οπότε διαπιστώθηκε αλλαγή στον χρόνο του ρήματος: από μέλλον έγινε παρελθόν διατηρώντας όλες τις υπόλοιπες πληροφορίες. Επισήμανση Ι Μια λεξιλογική μονάδα εμπεριέχει συνήθως περισσότερες της μιας ΕΣΜ και, κατά συνέπεια, μπορεί να είναι φορέας περισσότερων σημασιών / πληροφοριών. Παρατηρώντας το παράδειγμα 1 διαπιστώνουμε ότι περιέχει μεν πέντε (5) λεξιλογικές μονάδες αλλά αριθμεί επτά (7) ΕΣΜ, δηλαδή παρέχει επτά πληροφορίες: 1. /də'mẽ/ αύριο 2. /nuz...õ/ 1ο πρόσωπο πληθυντικού 3. /i/ πάω 4. /R/ μέλλον 5. /o/ πρόθεση + 6. οριστικό άρθρο 7. /sine'ma/ σινεμά 22 Στο παρόν άρθρο, κατά τη γλωσσολογική ανάλυση η παράθεση των παραδειγμάτων γίνεται στη φωνολογική τους μορφή, ως είθισται, και προηγείται η γραπτή τους μορφή, προκειμένου να γίνουν κατανοητά από το μη εξειδικευμένο κοινό. 7

8 Επισήμανση ΙΙ Κάθε γλώσσα ακολουθεί τον δικό της τρόπο έκφρασης της ίδιας πληροφορίας. Παράδειγμα 2 nous partirons = /nupartirõ/ θα φύγουμε nous partions = /nupartjõ/ φεύγαμε Από το παράδειγμα 2 προκύπτει ότι ο γραμματικός χρόνος, το παρελθόν και το μέλλον εν προκειμένω, εκφράζεται : στη Γαλλική μέσα από ένα φώνημα (/-R-/ για το μέλλον, /-j-/ για το παρελθόν, κενό για την απουσία αναφοράς στον χρόνο 23 ), στην Ελληνική με διαφορετικούς τρόπους ανάλογα με το ρήμα: α) όσον αφορά στο μέλλον: με το μόριο θα (π.χ. θα δουλέψω /θaδu'lepso/), β) όσον αφορά στο παρελθόν: είτε συνδυαστικώς, δηλ. από τη θέση του τόνου στην προπαραλήγουσα και το αμάλγαμα της κατάληξης του ρήματος (π.χ. δούλεψε /'δu'lepse/), είτε εν είδει αμαλγάματος με ορισμένα ρήματα (π.χ. πήγα /'piγa/ όπου /-a/ = 1ο πρόσωπο+παρελθόν ), είτε με διακοπτόμενη μορφή εμπεριέχουσα αμάλγαμα (π.χ. έφυγε /'efije/ όπου παρελθόν = /'e...e/ και /-e/ = 3ο πρόσωπο+παρελθόν ). Επισήμανση ΙΙΙ Κάθε γλώσσα μπορεί να δίνει περισσότερες ή λιγότερες πληροφορίες από μια άλλη προκειμένου για το ίδιο αντικείμενο της πραγματικότητας. Ακολουθώντας την παράδοση των Jakobson 24 και Catford 25, θα επισημάνουμε το παράδειγμα της ποσότητας των πληροφοριών που παρέχουν οι ρηματικοί τύποι στις δυο εμπλεκόμενες γλώσσες. Έτσι, ο ρηματικός τύπος il partira της Γαλλικής δεν παρέχει ακριβώς τις ίδιες πληροφορίες με τη μετάφρασή του στα ελληνικά, καθώς μπορεί να αποδοθεί είτε ως θα φύγει είτε ως θα φεύγει. Τούτο σημαίνει ότι στον γαλλικό τύπο δεν υπάρχει καμία ένδειξη του ποιού ενεργείας, το οποίο στον ελληνικό ρηματικό τύπο μας πληροφορεί για τη 23 Σημειώνεται ότι οι τύποι του παραδοσιακώς αποκαλούμενου 'ενεστώτα' δεν εκφράζουν παρόν, αφού και στη Γαλλική και στην Ελληνική ο τύπος του ενεστώτα δεν προσθέτει καμία επιπλέον πληροφορία αναφορικά με το χρόνο. Πράγματι, και στις δύο γλώσσες η αναφορά στον χρόνο επιτυγχάνεται με την προσθήκη χρονικού προσδιορισμού (επιρρήματος, ονοματικού συντάγματος με χρονική σημασία κ.ά.) ή υποδηλώνεται μέσα από τις πληροφορίες του κειμενικού περιβάλλοντος. Έτσι, η πρόταση Elle chante μπορεί να σημαίνει ότι τραγουδάει όποτε έχει χρόνο, κάθε πρωί, στο μπάνιο της, τώρα, τρεις φορές τη μέρα κ.ά.. Οι μόνες εκπεφρασμένες πληροφορίες που παρέχει στην πραγματικότητα όμως είναι ότι (θηλυκό) τραγουδάει και τίποτε άλλο. 24 Βλ. JAKOBSON R. (1963), Essais de Linguistique Générale, μτφ. N. Ruwet, Paris: Les Edition de Minuit. 25 Βλ. CATFORD, ό.π. 8

9 διάρκεια της δράσης από την άποψη του εσωτερικού χρόνου του ομιλητή. Αντίθετα, κατά την απόδοση της γαλλικής πρότασης στα ελληνικά δεν μεταφέρεται το φύλο του 3ου προσώπου. Παράδειγμα 3 Il partira. /ilparti'ra/ /il parti R a/ 3ο πρόσωπο+αρρεν φεύγω μέλλον 3ο πρόσωπο θα φύγει ή θα φεύει Θα φύγει. /θa'fiji/ /θa 'fij i/ μέλλον il partira φεύγω + στιγμιαίο ποιόν ενεργείας 3ο πρόσωπο Θα φεύγει. /θa'fevji/ /θa 'fevj i/ μέλλον il partira φεύγω + διαρκές ποιόν ενεργείας 3ο πρόσωπο Θεωρούμε ότι οι παραπάνω επισημάνσεις συνοδευόμενες από παραδείγματα και κατάτμηση των λεξιλογικών μονάδων του κειμένου σε ΕΣΜ βοηθούν τους εκπαιδευόμενους μεταφραστές να συνειδητοποιήσουν την πολυπλοκότητα κάθε γλωσσικού συστήματος, να αναγνωρίσουν όλες τις μορφολογικές του ιδιαιτερότητες και να αποδώσουν όλες τις φερόμενες πληροφορίες του πρωτοτύπου στο μετάφρασμα. Είναι βέβαιο ότι η γλωσσολογική αυτή ανάλυση δεν θα επαναλαμβάνεται για πάντα, αλλά έως ότου ασκηθούν αρκετά ώστε να αποκτήσουν αυτοματισμούς, τουλάχιστον σε ό,τι αφορά τις γλώσσες εργασίας τους. Η αυθαιρετότητα και η μοναδικότητα του γλωσσικού σημείου Το σημαντικότερο χαρακτηριστικό του γλωσσικού σημείου είναι, κατά τον Saussure 26, ότι η σχέση μεταξύ σημαίνοντος και σημαινομένου είναι απολύτως αυθαίρετη / συμβατική. Τούτο σημαίνει ότι ουδεμία φυσική ή αιτιακή σχέση συνδέει τη σημασία και τη μορφή κάθε ΓΣ. 26 Βλ. SAUSSURE, ό.π., σ

10 Στο παράδειγμα που ακολουθεί, αντί για δέντρο θα μπορούσαμε να λέμε tree όπως οι αγγλόφωνοι ή arbre όπως οι γαλλόφωνοι. Παράδειγμα 4: /'δendro/ «κάθε πολυετές, ξυλώδες φυτό, μεγάλου συνήθως μεγέθους, που διαθέτει κύριο, σταθερό και αυτοστηριζόμενο κορμό, ο οποίος διακλαδίζεται αρκετά ψηλά επάνω από το έδαφος...» 27. Το γεγονός, άλλωστε, ότι κάθε γλώσσα αποδίδει με διαφορετικό σημαίνον το ίδιο σημαινόμενο αποτελεί μέρος της επιχειρηματολογίας υπέρ της αυθαιρετότητας του ΓΣ. Γιατί, σε αντίθετη περίπτωση, αν δηλαδή η σχέση σημαίνοντος σημαινομένου δεν ήταν αυθαίρετη δεν θα υπήρχαν περίπου γλώσσες πάνω στη γη, αλλά μόνο μια. Ευτυχώς όμως κάτι τέτοιο δεν ισχύει, κι έτσι κάθε γλωσσική κοινότητα διατηρεί το δικαίωμα να 'σημαίνει τα σημαινόμενα' με τον τρόπο που την εκφράζει και ταιριάζει στην ιδιοσυγκρασία των ομιλητών της. Ένα επιπλέον επιχείρημα 28 υπέρ της αυθαιρετότητας του ΓΣ είναι η μεταβλητότητά του. Τούτο σημαίνει ότι με το πέρασμα του χρόνου μπορεί να μεταβληθεί το σημαινόμενο χωρίς να αλλάξει το σημαίνον του (π.χ. στην αρχαία ελληνική άλογον χαρακτηριζόταν κάτι χωρίς λογική ενώ σήμερα ως ουσιαστικό σημαίνει ένα συγκεκριμένο είδος ζώου) ή το αντίθετο, ή να αλλάξει το σημαίνον δίχως να αλλάξει το σημαινόμενο (π.χ. ο αρχαίος ους έγινε αυτί, η σημασία του όμως παρέμεινε η ίδια). Το δεύτερο βασικό χαρακτηριστικό του γλωσσικού σημείου είναι η μοναδικότητά του. Όπως αναφέρει ο Μπαμπινιώτης ερμηνεύοντας τον Saussure κάθε γλωσσικό σημείο, σε όλες τις φυσικές γλώσσες, είναι στο σύνολό του μοναδικό. Δεν υπάρχουν στη γλώσσα ούτε δύο λέξεις που να συμπίπτουν απολύτως, δηλαδή και στις δύο πλευρές του γλωσσικού σημείου 29. Τούτο σημαίνει ότι κάθε ΓΣ έχει το δικό του σημαίνον και το δικό του σημαινόμενο και καθένα από αυτά διαφέρει από τα σημαίνοντα και τα σημαινόμενα όλων των άλλων ΓΣ της ίδιας γλώσσας. Υπάρχουν όμως ορισμένες περιπτώσεις που δίχως να αίρουν τη μοναδικότητα του ΓΣ αποτελούν εξαιρέσεις άξιες λόγου και προσοχής. Πρόκειται, κυρίως, για τις περιπτώσεις της 27 ΜΠΑΜΠΙΝΙΩΤΗΣ Γ. (1998α), Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, με σχόλια για τη σωστή χρήση των λέξεων, Αθήνα : Κέντρο Λεξικολογίας, σ Για περισσότερες διευκρινίσεις επί των δύο αναφερθέντων επιχειρημάτων δες Saussure, ό.π., σ και Μπαμπινιώτης Γ. (1998β), Θεωρητική Γλωσσολογία, Αθήνα, σ ΜΠΑΜΠΙΝΙΩΤΗΣ Γ. (1998β), Θεωρητική Γλωσσολογία, Αθήνα, σ

11 συνωνυμίας μεταξύ των σημαινομένων και της ομοηχίας μεταξύ των σημαινόντων δύο ΓΣ της ίδιας γλώσσας αντίστοιχα. Συνώνυμα Συνώνυμα είναι δύο ΓΣ όταν έχουν διαφορετικά σημαίνοντα και παρόμοια σημαινόμενα. Ας σημειωθεί ότι γίνεται λόγος για παρόμοια κι όχι για ταυτόσημα σημαινόμενα γιατί η πλήρης ταύτιση δύο σημαινομένων είναι σπάνιο φαινόμενο στις γλώσσες. Κι αυτό, γιατί καθένα από τα συνώνυμα εμφανίζεται σε διαφορετικά περιβάλλοντα, καθώς χρησιμοποιείται σε διαφορετικές συνάψεις ή/και σε διαφορετικά επίπεδα λόγου από τους ομιλητές. Σε κάθε γλώσσα, οι λόγοι που οδήγησαν στην εμφάνιση συνωνύμων ποικίλλουν. Έτσι, στην Ελληνική η ύπαρξη μεγάλου αριθμού συνωνύμων οφείλεται κατά ένα μεγάλο βαθμό στην μακρά περίοδο διμορφίας της γλώσσας -δηλαδή στη συνύπαρξη καθαρεύουσας και δημοτικής- που γνώρισε ο τόπος. Παράδειγμα 5: Συνώνυμα: ίππος και άλογο Ως φυσικοί ομιλητές της Ελληνικής δεν θα πούμε ποτέ *Δούρειο άλογο ή *αλογόδρομος όσο κι αν θέλουμε να 'δημοτικίσουμε', ούτε θα ακουστεί φυσικό αν περιγράψουμε ως ωραίο ίππο ένα άλογο στην εξοχή. Υπάρχουν, βεβαίως, περιπτώσεις όπου οι ομιλητές τείνουν να ταυτίσουν δύο συνώνυμα, κυρίως, για λόγους οικονομίας στη γλώσσα. Έτσι, ακούμε όλο και συχνότερα τη σύναψη άσπρο κρασί αντί του καθιερωμένου λευκό κρασί. Παρόμοιες τάσεις, όμως, αν και μαρτυρούν τη δυναμική της γλώσσας, χρειάζονται χρόνο για να γενικευτούν και δεν είναι καθόλου σίγουρο ότι στο τέλος θα επιβληθούν (για παράδειγμα, οι ετικέτες των οινοπαραγωγών επιμένουν ακόμη στη σύναψη οίνος λευκός ). Στη Γαλλική, μια από τις αιτίες ύπαρξης συνωνύμων είναι η εκτεταμένη χρήση της αργκό, αυτού του ιδιαίτερου επιπέδου λόγου που χρησιμοποιείται πια όταν οι διαπροσωπικές σχέσεις των συνομιλητών το επιτρέπουν. Παράδειγμα 6: Συνώνυμα: policier αστυνομικός και flic μπάτσος Έτσι, περιγράφοντας μια επιχείρηση της αστυνομίας στον κοσμήτορα της σχολής του, ένας γάλλος φοιτητής δεν θα χρησιμοποιήσει τον όρο flic εκτός κι αν επιθυμεί να τον προκαλέσει. Ομόηχα 11

12 Ομόηχα είναι δύο ΓΣ όταν έχουν διαφορετικά σημαινόμενα και ίδια σημαίνοντα. Κάθε γλώσσα διαθέτει τα δικά της ομόηχα. Παράδειγμα 7: Ομόηχα Ελληνικής: /líra/ = λίρα (νομισματική μονάδα) ή λύρα (μουσικό όργανο). Γαλλικής: /so/ = sot (χαζός), seau (κουβάς), saut (άλμα), sceau (σφραγίδα) Ομώνυμα, παρώνυμα και πολύσημα Πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι εκτός των ομοήχων μια γλώσσα μπορεί να διαθέτει ομόγραφα, δηλαδή δύο ΓΣ των οποίων οι γραπτές αναπαραστάσεις τυγχάνει να συμπίπτουν σε ορισμένα περιβάλλοντα (π.χ. στη Γαλλική fils γιος και fils νήματα = το νήμα στον πληθυντικό). Στη σπάνια περίπτωση, όπου υπάρχει σύμπτωση και στην ακουστική και στη γραπτή μορφή δύο ΕΣΜ, γίνεται λόγος για ομώνυμα. Αξίζει να σημειωθεί ότι τα ομώνυμα διαφέρουν από τα πολύσημα (δες παρακάτω) από το γεγονός ότι τα πρώτα δεν έχουν κοινή ετυμολογία ενώ τα δεύτερα έχουν. Μια ακόμη παγίδα σε επίπεδο σημαίνοντος είναι τα παρώνυμα, δηλαδή ΕΣΜ των οποίων και οι μορφές -ακουστική και γραπτή- διαφέρουν ελάχιστα, σε σημείο να προκαλούνται παρερμηνείες λόγω έλλειψης προσοχής κατά τη χρήση (π.χ. στη Γαλλική είναι συχνό το λάθος που προκαλείται από τη σύγχυση μεταξύ allocation επίδομα και allocution προσφώνηση/διάγγελμα ). Τέλος, σε επίπεδο σημαινομένου, κίνδυνο αποτελούν και τα πολύσημα, δηλαδή ΕΣΜ με διαφορετικές σημασίες (π.χ. στη Γαλλική maison σπίτι/οικία, οίκος, εξοχικό, εταιρεία γιατί το συναντάμε στα maison d'édition εκδοτικός οίκος, maison de campagne εξοχικό, maison de disques δισκογραφική εταιρεία κ.λπ.). Τούτο σημαίνει ότι θα πρέπει να δίδεται ιδιαίτερη προσοχή στο περιβάλλον εμφάνισης των εν λόγω ΕΣΜ προκειμένου να διαπιστώνεται κάθε φορά με ποια σημασία χρησιμοποιούνται. Από τις παραπάνω επισημάνσεις προκύπτει ότι αναλύοντας γλωσσολογικά το κείμενο της γλώσσας αφετηρίας, είτε πρόκειται για τη μητρική είτε για την ξένη γλώσσα εργασίας, ο εκπαιδευόμενος μεταφραστής θα πρέπει ανά πάσα στιγμή να διερευνά σε επίπεδο σημαίνοντος και σημαινομένου μία προς μία τις ΕΣΜ προκειμένου να εντοπίζει συνώνυμα, ομόγραφα ή ομόηχα, πολύσημα, παρώνυμα και να αναγνωρίζει χρήσεις, διαφοροποιήσεις σημασίας, επίπεδα λόγου έχοντας πάντοτε ως μέλημά του την αποφυγή παρερμηνειών. Όταν, δε, το κείμενο της γλώσσας αφετηρίας είναι σε ξένη γλώσσα ή όταν πρόκειται για αναπαραγωγή του κειμένου από τη μητρική στην ξένη, μέλημα του εκπαιδευόμενου μεταφραστή θα πρέπει, πάντοτε σε επίπεδο λεξιλογίου, να είναι ο εντοπισμός ή η αποφυγή 12

13 χρήσης ενός άλλου φαινομένου που αφορά τα σημαίνοντα των ΓΣ δύο διαφορετικών γλωσσών, αυτού των ψευδόφιλων λεξιλογικών μονάδων. Ψευδόφιλες λεξιλογικές μονάδες (faux-amis) Όπως αναφέρει η Walter 30 ως ψευδόφιλες χαρακτηρίζονται δύο λεξιλογικές μονάδες με ίδια ή παρόμοια μορφή στη γλώσσα προέλευσης και τη γλώσσα υποδοχής, των οποίων όμως η σημασία έχει μερικώς ή πλήρως διαφοροποιηθεί από την αρχική τους στη γλώσσα προέλευσης. Τα λάθη και οι παρερμηνείες στις οποίες μπορεί να οδηγήσει η χρήση ψευδόφιλων λεξιλογικών μονάδων κατά την καθημερινή επικοινωνία σε ξένη γλώσσα είτε κατά τη μεταφραστική / διερμηνευτική διαδικασία εξηγούν την ευρεία διάδοση του όρου στους χώρους της διδακτικής ξένων γλωσσών και της μετάφρασης / διερμηνείας. Ο κίνδυνος να παρασυρθούμε και να τις χρησιμοποιήσουμε οφείλεται, κατά τη Lederer 31, στο γεγονός ότι όταν υπάρχει ομοιότητα στη μορφή δύο λεξιλογικών μονάδων διαφορετικών γλωσσών η αντανακλαστική μας αντίδραση είναι να διατηρήσουμε πάση θυσία την ίδια μορφή (δηλ. χωρίς να διερευνήσουμε αν υπάρχει ταυτόχρονα και ομοιότητα στη σημασία τους). Γενικά, οι ομοιότητες της μορφής των ψευδόφιλων λεξιλογικών μονάδων μπορεί να οφείλονται: είτε στην κοινή τους καταγωγή, οπότε έχουμε να κάνουμε : α) με γλώσσες που, ενώ ανήκουν στην ίδια οικογένεια, η σημασία της ίδιας λεξιλογικής μονάδας ακολούθησε λίγο έως πολύ διαφορετική πορεία μέσα στους αιώνες (π.χ. εκ του biscottum «μπισκότο» των μεσαιωνικών λατινικών: biscotto στα ιταλικά σημαίνει «μπισκότο» ενώ biscotte στα γαλλικά σημαίνει «φρυγανιά»). β) με γλώσσες που συνδέονται ιστορικά, πολιτισμικά κ.λπ., οπότε η λεξιλογική μονάδα της μιας έχει υιοθετηθεί από την άλλη μεταβάλλοντας λίγο έως πολύ τη σημασία της μέσα στο χρόνο (π.χ. crayon στα γαλλικά σημαίνει «μολύβι» ενώ κραγιόν στα ελληνικά σημαίνει «κοκκινάδι για τα χείλη»). είτε σε απλή ή περιστασιακή σύμπτωση (π.χ. οι σημασίες του χειμώνας των ελληνικών και kimono των ιαπωνικών δεν έχουν καμία σχέση...). 30 WALTER H. (2001), Les «faux amis» anglais et l autre côté du miroir, La Linguistique, vol. 37, fasc. 2/2001, Paris: PUF, σ LEDERER M. (1981), La traduction simultanée, expérience et théorie, Paris : Lettres Μodernes Μinard, σ

14 Η γλώσσα ως σύστημα σχέσεων Η σύγχρονη γλωσσολογία χρωστά στον Saussure το γεγονός ότι πρώτος συνέλαβε τη γλώσσα ως σύστημα 32 και, μάλιστα, όχι απλώς ως σύστημα σημείων αλλά ως σύστημα σχέσεων μεταξύ των σημείων. Τούτο σημαίνει ότι η γλώσσα αποτελεί μια οργανωμένη δομή στοιχείων όπου το καθένα συνάπτει σχέσεις και επιτελεί καθορισμένες γι' αυτό λειτουργίες. Εντασσόμενο, δε, στο εν λόγω σύστημα, κάθε ΓΣ αποκτά αξία / οντότητα με βάση τις σχέσεις που το συνδέουν με τα υπόλοιπα ΓΣ της ίδιας γλώσσας, και, πιο συγκεκριμένα, με βάση τη θέση που κατέχει στον κάθετο άξονα των παραδειγματικών και στον οριζόντιο άξονα των συνταγματικών σχέσεων. Υπενθυμίζεται ότι ο Saussure 33 όρισε ως παραδειγματικές 34 τις σχέσεις υποκαταστασιμότητας που διατηρεί ένα δεδομένο ΓΣ με όσα μπορούν να το υποκαταστήσουν σε άλλα περιβάλλοντα και ως συνταγματικές 35 τις σχέσεις συνδυαστικότητας που το συνδέουν με τα γύρω του στην αλυσίδα της ομιλίας. Έτσι, οι παραδειγματικές και οι συνταγματικές σχέσεις του ουσιαστικού χαρά στο γλωσσικό σύστημα της Ελληνικής προκύπτουν από τις σχέσεις του τόσο με τα συνώνυμα, τα αντώνυμα, τα ομόρριζα, τα παράγωγα, σύνθετα κ.λπ. (π.χ. ευτυχία, λύπη, χαρωπός, χαρά Θεού...) όσο και από τις συνδυαστικές του ικανότητες μέσα στην πρόταση (προσδιορίζεται από όνομα μέσω γενικής, είναι αντικείμενο ρήματος, αποτελεί αναπόσπαστο μέρος στερεότυπης έκφρασης, επιδέχεται προσδιορισμό επιθέτου κλπ.). Αντιστοίχως, το ουσιαστικό joie χαρά λειτουργεί με τον δικό του τρόπο στο γλωσσικό σύστημα της Γαλλικής συνάπτοντας τις δικές του παραδειγματικές (π.χ. bonheur, tristesse, joyeux, mère-la-joie...) και συνταγματικές σχέσεις (προσδιορίζεται από όνομα μέσω πρόθεσης, είναι αντικείμενο ρήματος ή απαρεμφάτου, αποτελεί αναπόσπαστο μέρος στερεότυπης έκφρασης, επιδέχεται προσδιορισμό επιθέτου κλπ.). Στον πίνακα που ακολουθεί συγκεντρώθηκαν ορισμένες από τις συνταγματικές σχέσεις του ουσιαστικού χαρά joie στις δύο γλώσσες, προκειμένου να γίνουν αντιληπτές οι λειτουργίες του καθενός στο κάθε σύστημα αλλά και οι ενδεχόμενες ομοιότητες και διαφορές των λειτουργιών τους. Υπογραμμίζεται ότι η ανάγνωση του πίνακα γίνεται οριζόντια έως το παράδειγμα 18 και κάθετα από το 19 έως το τέλος. Η οριζόντια ανάγνωση δείχνει αντιστοιχίες (γεγονός που αναδεικνύεται από την ύπαρξη έντονων χαρακτήρων και στις δύο αποδόσεις) ενώ η κάθετη δείχνει διαφορές στην απόδοση του ίδιου μηνύματος ανά γλώσσα. 32 Βλ. SAUSSURE, ό.π., σ Βλ. SAUSSURE, ό.π., σ. 171 και Όπως αναφέρει ο Μπαμπινιώτης (1998β: 121), ο Hjelmslev ήταν εκείνος που εισήγαγε τον όρο παραδειγματικές προκειμένου να αντικαταστήσει τον ψυχολογικό όρο του Saussure μνημονικές ή συνδετικές σχέσεις (rapports mémorielles / associatifs). 35 Βλ. Βλ. SAUSSURE, ό.π., σ

15 Ενδεικτικός πίνακας συνταγματικών σχέσεων των ουσιαστικών χαρά και joie Éprouver une grande joie. Αισθάνομαι / νιώθω μεγάλη χαρά. 2. Un cri de joie. Κραυγή χαράς. 3. La joie de vivre. Η χαρά της ζωής. 4. J'accepte avec joie votre invitation. Δέχομαι με χαρά την πρόσκλησή σας. 5. Avec joie! Μετά χαράς! 6. Il se fait une joie de partir en Grèce. Χαίρεται που θα πάει στην Ελλάδα. 7. L'incident a mis le public en joie. Το περιστατικό χαροποίησε το κοινό. 8. Ses petits-enfants sont sa seule joie. Τα εγγόνια της είναι η μόνη της χαρά. 9. Les parents sont absents, les enfants vont s'en donner à cœur joie. Λείπουν οι γονείς, θα ξεφαντώσουν τα παιδιά. 10. Sauter de joie. Πετάω από χαρά / πετώ απ' τη χαρά μου. 11. Crier / chanter... de joie Φωνάζω / τραγουδάω... από χαρά. 12. Quelle joie! Τι χαρά είναι αυτή! 13. Il est parti dans la joie. Έφυγε χαρούμενος! 14. Il y a de petites joies, même dans l'extrême détresse. 15. Une étincelle de joie... Μια σπίθα χαράς... Υπάρχουν μικροχαρές ακόμα και μες στην απόλυτη δυστυχία. 16. La joie de la vengeance. Η χαρά της εκδίκησης. 17. J'ai eu beaucoup de bijoux, de richesses et de joies de ce monde j'étais une telle mère-la-joie quand j'étais jeune!...ήμουν η 'χαζοχαρούμενη μαμά' όταν ήμουν νέα 19. Il ne veut pas de fausse joie. Δεν θέλει να χαρεί πρόωρα Είχα πολλά κοσμήματα, πλούτη και επίγειες χαρές Νιώθω / Είμαι μια χαρά. Je me sens (très) bien. Μια χαρά σε βρίσκω. Je te trouve très bien. 21. Νιώθω / Είμαι, τι να σου πω, μια χαρά! (ειρωνικό) Oh, je me sens terrible, je te raconte pas! 22. Μια χαρά και δυο τρομάρες! Oh, je me sens pas terrible terrible! 23. Θα πάω τα παιδιά στην παιδική χαρά. J'emmènerai les enfants à l'aire de jeux / au jardin d'enfants. 24. Παιδική χαρά έχουμε γίνει εδώ μέσα! C'est devenu du 'n'importe quoi' ici! 25. Έξω έχει χαρά Θεού. Il fait très beau dehors. 26. Είναι μες στην καλή χαρά. Il/elle vit dans la joie 36 Το υλικό αντλήθηκε από το λεξικό ΚΑΟΥΦΜΑΝ (1995), Γαλλο-ελληνικό λεξικό, Αθήνα: Βιβλιοπωλείο Κάουφμαν, σ. 762 καθώς και από την ιστοσελίδα Για την απόδοση στα ελληνικά των γαλλικών προτάσεων μετά το δέκατο παράδειγμα αλλά και των ελληνικών προτάσεων στα γαλλικά για τα τελευταία εννέα παραδείγματα υπεύθυνη είναι η συντάκτρια του παρόντος άρθρου. 15

16 et la bonne humeur. 27. Χαρά στο πράγμα! Oh, ça va, ce n'est pas si important/grave! 28. Χαρά στο κουράγιο σου! J'admire ton courage. Παρατηρήσεις Όσο κι αν η παράθεση των παραδειγμάτων γίνεται εκτός κειμενικού περιβάλλοντος για λόγους πρακτικούς, η μελέτη του πίνακα δείχνει, μεταξύ άλλων, ότι ο εκπαιδευόμενος μεταφραστής καλείται συχνά, αν όχι συχνότατα, να αντιμετωπίσει μεταφραστικές δυσκολίες τόσο σε επίπεδο σημαίνοντος και σημαινομένου μιας ΕΣΜ όσο και σε επίπεδο δομής στην οποία κάθε ΕΣΜ συμμετέχει. Γιατί, η σημασία του ουσιαστικού χαρά στην Ελληνική και αντιστοίχως του ουσιαστικού joie στη Γαλλική εμφανίζει παραλλαγές ανάλογα με το γλωσσικό αλλά και το εξω-γλωσσικό περιβάλλον εμφάνισής του στην ίδια γλώσσα. Αυτές τις παραλλαγές σε κάθε γλώσσα ξεχωριστά το μεταφράζον υποκείμενο οφείλει να τις γνωρίζει. Έτσι, άλλη σημασία έχει του ουσιαστικό στο Αισθάνομαι μεγάλη χαρά, άλλη στο Είμαι, τι να σου πω, μια χαρά! και άλλη στο Χαρά στο πράγμα! Δεν αρκεί όμως αυτό. Οφείλει επίσης να γνωρίζει με ποια δομή θα αποδώσει τη δομή της γλώσσας Α στη γλώσσα Β αν θέλει να προκαλέσει στον αναγνώστη του μεταφράσματος αντίστοιχες αντιδράσεις με αυτές που προκαλεί το πρωτότυπο. Έτσι, στην πρόταση L'incident a mis le public en joie η περίφραση mettre en joie αποδίδεται φυσικότερα στα ελληνικά με το σύνθετο ρήμα χαροποιώ (Το περιστατικό χαροποίησε το κοινό). Ακόμη πιο ενδεικτικό παράδειγμα επ' αυτού αποτελεί η έκφραση Χαρά στο κουράγιο σου!, η οποία, για να αποδοθεί στα γαλλικά και να σημαίνει περίπου το ίδιο, δεν θα περιέχει το ουσιαστικό joie αλλά ένα ρήμα με διαφορετική ρίζα, το admirer (J'admire ton courage). Τέλος, είναι φανερό ότι σε κάθε γλώσσα το σημασιολογικό φορτίο μιας ΕΣΜ, της χαράς εν προκειμένω, ενδέχεται να μην είναι ακριβώς το ίδιο: το mère-la-joie δεν σημαίνει ακριβώς αυτό που στα ελληνικά σημαίνει το 'χαζοχαρούμενη μαμά'. Κατά συνέπεια, ο εκπαιδευόμενος μεταφραστής θα πρέπει όχι μονάχα να γνωρίζει όλες τις ενδεχόμενες παραλλαγές της σημασίας κάθε ΕΣΜ στην ίδια γλώσσα ανάλογα με το περιβάλλον εμφάνισής της, αλλά και τον τρόπο απόδοσης κάθε μιας από αυτές στην άλλη γλώσσα, σε συνάρτηση πάντα με το επίπεδο λόγου στο οποίο ταιριάζει κάθε χρήση σε κάθε γλώσσα ξεχωριστά. Γενικότερα, θα πρέπει να έχει κατανοήσει πολύ καλά τη γλώσσα του κειμένου αφετηρίας εντοπίζοντας τις πολιτισμικές αναφορές που συνοδεύουν κάθε ΕΣΜ, το ύφος το οποίο εξυπηρετεί η επιλογή του τάδε σημαίνοντος έναντι του δείνα κ.λπ. για να μπορέσει εν συνεχεία να το μεταφράσει με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. 16

17 Κάθε γλώσσα ως ξεχωριστή αντίληψη του κόσμου Η αντίληψη της γλώσσας ως συστήματος οδηγεί στο συμπέρασμα ότι κάθε γλώσσα αποτελεί ιδιαίτερο σύστημα, ξεχωριστά οργανωμένη δομή. Τούτο βεβαίως δεν αναιρεί την ύπαρξη εννοιών, αντιλήψεων και δομών κοινών μεταξύ των γλωσσών (δες τις αντιστοιχίες στον παραπάνω πίνακα), παρατήρηση που οδήγησε από νωρίς τους ειδικούς στην ανεύρεση γλωσσικών αλλά και μεταφραστικών καθολικών 37. Πάνω από όλα όμως δείχνει ότι κάθε γλώσσα έχει τον δικό της τρόπο να αντιλαμβάνεται, να δομεί, να κατατέμνει την εξω-γλωσσική πραγματικότητα. Κάθε γλώσσα αποτελεί διαφορετική κοσμοθεωρία, κατά τον von Humboldt, διαφορετική αντίληψη/θέαση του κόσμου, κατά τον Whorf. Με άλλα λόγια, η ίδια πραγματικότητα καλύπτεται με διαφορετικά γλωσσικά μέσα από κάθε γλώσσα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα ανάμεσα στη Γαλλική και την Ελληνική είναι η κατάτμηση του χρόνου. Έτσι, αν κλειστεί ένα ραντεβού στις 2.30μμ, για τον Έλληνα θα είναι μεσημέρι ενώ για τον Γάλλο θα είναι απόγευμα! Παράδειγμα 8: Ελληνική: Γαλλική: Ραντεβού στις 2.30 το μεσημέρι! Rendez-vous à 2:30 de l'après-midi! Αντιστοίχως, οι ευχές που συνοδεύουν χρονικές περιόδους της ημέρας ποικίλλουν πολλές φορές αισθητά από γλώσσα σε γλώσσα. Είναι γνωστό ότι στα γαλλικά λέει κανείς bonjour σχεδόν μέχρι να βραδιάσει, ενώ στα ελληνικά λέμε καλημέρα μέχρι λίγο πριν το μεσημέρι. Αντιστοίχως, όταν έχει πια βραδιάσει και αποχαιρετούμε κάποιον του λέμε καληνύχτα ενώ οι Γάλλοι λένε bonne nuit μόνο αν θεωρούν ότι ο συνομιλητής τους θα πάει κατευθείαν για ύπνο. Επειδή μάλιστα θεωρούν αγενές να πεις bonne nuit σε κάποιον αφού κατά κάποιον τρόπο αυτό υπονοεί ότι 'τον στέλνεις για ύπνο', εύχονται bonne soirée, ευχή η οποία έχει περάσει τα τελευταία χρόνια στην Ελληνική ως καλό βράδυ, χωρίς ακόμη πραγματικά να το διακρίνουμε από το καληνύχτα. Ακολουθεί ίσως και αυτό, όπως και πολλά άλλα στο παρελθόν, το δρόμο της υιοθέτησης μέσω της μετάφρασης. Θα μπορούσαμε να συνεχίσουμε με την παράθεση εκατοντάδων παραδειγμάτων για να δείξουμε πόσο μπορεί η ίδια πραγματικότητα να γίνεται αντιληπτή διαφορετικά στις δύο εμπλεκόμενες εδώ γλώσσες, την Ελληνική και τη Γαλλική. Επειδή όμως η διαφορά στη γλωσσική αποτύπωση της ίδιας πραγματικότητας αποτελεί ένα μόνο από τα θέματα που θίγονται στο παρόν άρθρο, θα αρκεστούμε σε πέντε ακόμη από αυτά. 37 Το θέμα των γλωσσικών και των μεταφραστικών καθολικών είναι τόσο ευρύ και σύνθετο που δεν θα μπορούσε να αναπτυχθεί στο στενό πλαίσιο του παρόντος άρθρου. Περί γλωσσικών καθολικών δες, μεταξύ άλλων, Mounin (1963) και Martinet (1985). Περί μεταφραστικών καθολικών δες Baker (1996) κ.ά. 17

18 Παραδείγματα 9: Ελληνική: Γαλλική: Ο κρόκος του αυγού. Le jaune d œuf. Παρατηρήσεις: το ίδιο αντικείμενο της πραγματικότητας στη μια γλώσσα είναι χρώματος κροκί 38 και στην άλλη κίτρινο (jaune). Όσο κι αν τα χρώματα αυτά στην πραγματικότητα πλησιάζουν, δεν ακούγεται συχνά σε φυσικό λόγο το 'κιτρινάδι του αυγού'. Ελληνική: Γαλλική: Μια νυχτερίδα! Une chauve-souris! Παρατηρήσεις: το ίδιο αντικείμενο της πραγματικότητας στη μια γλώσσα περιγράφεται βάσει της ιδιότητάς του να ζει τη νύχτα ενώ στην άλλη βάσει της εξωτερικής του εμφάνισης ως 'φαλακρό ποντίκι'. Ελληνική: Γαλλική: Έβαλε το πιστόλι στο ντουλαπάκι (του αυτοκινήτου). Il a mis son revolver dans la boîte à gants. Παρατηρήσεις: το ίδιο αντικείμενο της πραγματικότητας στη μια γλώσσα περιγράφεται βάσει της ομοιότητάς του με ένα άλλο αντικείμενο (ντουλάπι) ενώ στην άλλη γλώσσα περιγράφεται βάσει της χρήσης του ως αποθηκευτικού χώρου για γάντια. Ελληνική: Γαλλική: Χόρτασα! Je n'ai plus faim! Παρατηρήσεις: για να περιγράψουν την ίδια κατάσταση 'χορτασμού' ο Έλληνας θα χρησιμοποιήσει καταφατική πρόταση με το ρήμα χορταίνω στον αόριστο (άρα πράξη τετελεσμένη ήδη στο παρελθόν), ενώ ο Γάλλος θα χρησιμοποιήσει αρνητική πρόταση με το ρήμα πεινάω avoir faim στον ενεστώτα (αναφερόμενος στη συγκεκριμένη χρονική στιγμή) και προσθέτοντας το επίρρημα plus πια για μεγαλύτερη έμφαση. Ελληνική: Γαλλική: Πάω να κάνω μπάνιο! Je vais prendre un bain! Παρατηρήσεις: περιγράφοντας την ίδια πραγματικότητα ο Έλληνας θα χρησιμοποιήσει το ρήμα κάνω, ενώ ο Γάλλος θα χρησιμοποιήσει το ρήμα παίρνω prendre. Αξίζει να σημειωθεί ότι η γαλλική έκφραση έχει περάσει στην Ελληνική ως έκτυπο, γεγονός που προκαλεί αμηχανία ή απορία σε αποκλειστικά ελληνόφωνους ομιλητές όταν ακούν θα πάρω ένα μπάνιο και αναρωτιούνται και που θα το πας/βάλεις;... Τα παραπάνω παραδείγματα επιβεβαιώνουν την ισχύ του αυθαίρετου των γλωσσικών δομών για το οποίο κάνει λόγο ο Mounin 39 θέλοντας να δηλώσει ότι όσο αυθαίρετη είναι η σχέση μεταξύ σημαίνοντος και σημαινομένου στο εσωτερικό του ΓΣ άλλο τόσο αυθαίρετη είναι και η σχέση μεταξύ νοήματος και δομής με την οποία αυτό εκφράζεται σε κάθε γλώσσα. 38 «Kροκί < Κρόκος = «1. ποώδες καλλωπιστικό φυτό με κίτρινα, μόβ ή λευκά άνθη, 2. (συνεκδ.) η χρωστική ύλη που παράγεται από το φυτό αυτό, 3. η λέκιθος, το κιτρινάδι των αυγών» (Μπαμπινιώτης, 1998α: 966). 39 Βλ. MOUNIN G. (1984), Κλειδιά για τη γλωσσολογία, Αθήνα: ΜΙΕΤ, σ

19 Η παρατήρηση ότι κάθε γλώσσα χρησιμοποιεί τις δικές της ΕΣΜ και δομές για να εκφράσει την ίδια εμπειρία αλλά και το ότι η μετάφραση είναι δύσκολη έως αδύνατη όταν η εξωτερική πραγματικότητα είναι διαφορετική οδήγησε μια μερίδα γλωσσολόγων στην αναζήτηση μεταφραστικών τεχνικών, η εφαρμογή των οποίων θα μπορούσε να διευκολύνει το έργο του μεταφράζοντος υποκειμένου. Μεταφραστικές τεχνικές για την αντιμετώπιση προβλημάτων Ανάμεσα στους γλωσσολόγους που έθεσαν ως στόχο την αναζήτηση μεταφραστικών τεχνικών πρώτοι υπήρξαν οι καναδοί Vinay και Darbelnet με τη δημοσίευση του έργου τους Stylistique comparée du français et de l anglais. Méthode de traduction. Εργαζόμενοι σε παράλληλα κείμενα του ζεύγους Αγγλικής-Γαλλικής οι συγγραφείς πρότειναν την κατάτμηση των κειμένων σε μεταφραστικές μονάδες. Ως μεταφραστική μονάδα όρισαν το μικρότερο τμήμα του εκφωνήματος, στο εσωτερικό του οποίου η συνοχή μεταξύ των στοιχείων είναι τέτοια που δεν επιτρέπει να μεταφραστούν ξεχωριστά 40. Παρατηρώντας, δε, τα φαινόμενα που παρατηρούνται κατά την απόδοση των μεταφραστικών μονάδων από τη μια γλώσσα στην άλλη κατέληξαν στον εντοπισμό επτά μεταφραστικών τεχνικών. Πρόκειται για το δάνειο, το έκτυπο, την κατά λέξη μετάφραση, τη μετάταξη, τη μετατροπία, την ισοδυναμία και την προσαρμογή 41. Αν και το έργο τους έχει πολλάκις μπει στο στόχαστρο μεταγενέστερων ερευνητών, παραμένει έργο κλασσικό και αξεπέραστο υπό την έννοια ότι ενώ το παράδειγμά τους ακολούθησαν και άλλοι γλωσσολόγοι 42, εργαζόμενοι σε διαφορετικά ζεύγη γλωσσών, δεν αντικαταστάθηκε ακόμη από νεώτερο έργο. Συνεχίζει μάλιστα να διδάσκεται σε σχολές μετάφρασης σε όλον τον κόσμο και αποτελεί έργο αναφοράς των περισσότερων ερευνητών που καταπιάνονται με τη διδακτική της μετάφρασης.. Κι αυτό γιατί είναι πιστό σε αυτό που δηλώνει ότι είναι: μια μέθοδος μετάφρασης. Χωρίς να δίνει μαγικές συνταγές, δίνει μια ιδέα για το πώς μπορούν να ξεπεραστούν ορισμένα μεταφραστικά εμπόδια. Δεν είναι εξαντλητικό στις τεχνικές που προτείνει, και μάλιστα ορισμένες από αυτές όπως το 'δάνειο' ή η 'κατά λέξη' δεν μπορούν καν να θεωρηθούν τεχνικές. Βοηθά όμως στην εκπαίδευση των μεταφραστών μαθαίνοντας τους να σκέφτονται πώς να επιλύουν προβλήματα. Τους βοηθά να ενεργούν μεταφραστικά. Κι αυτό, σε επίπεδο εκπαίδευσης είναι παραπάνω από χρήσιμο. Πιο συγκεκριμένα, οι μεταφραστικές τεχνικές των Vinay και Darbelnet κατηγοριοποιούνται σε άμεσης/κατά λέξη και έμμεσης μετάφρασης (traduction directe/littérale et traduction oblique), με κριτήριο τον βαθμό ευκολίας ή δυσκολίας τους. Στις 40 VINAY J.P. et DARBELNET J., ό.π., σ VINAY J.P. et DARBELNET J., ό.π., σ Μεταξύ άλλων αναφέρονται οι: Malblanc (1961), Vázquez-Ayora (1977), García-Yebra (1982). 19

20 τεχνικές άμεσης μετάφρασης κατατάσσονται το δάνειο (emprunt) λέξημα το οποίο μεταφέρεται αυτούσιο ή προσαρμόζεται στη μορφολογία και φωνολογία της γλώσσας αφετηρίας, το έκτυπο (calque) σύνταγμα το οποίο μεταφέρεται κατά λέξη είτε σεβόμενο τους κανόνες και τις δομές της γλώσσας αφίξεως (φραστικό έκτυπο) είτε εισάγοντας νέες (δομικό έκτυπο)- και η κατά λέξη μετάφραση (littérale). Στις έμμεσες τεχνικές συμπεριλαμβάνονται: α) η μετάταξη (transposition) προϋποθέτει αλλαγή μέρους του λόγου περνώντας από τη μια γλώσσα στην άλλη χωρίς να αλλάζει η σημασία, β) η μετατροπία (modulation) εστιάζει στην αλλαγή σκοπιάς από την οποία αντιλαμβάνεται το μήνυμα ο ομιλητής κάθε γλώσσας, γ) η ισοδυναμία (équivalence) εστιάζει στην εύρεση αντίστοιχων επιφωνημάτων, ιδιωτισμών, παροιμιών, ρητών, εκφράσεων κ.λπ. και δ) η προσαρμογή (adaptation) εύρεση αντίστοιχης πολιτισμικής ιδιαιτερότητας λόγω διαφοράς πολιτισμών μεταξύ γλώσσας αφετηρίας και γλώσσας αφίξεως 43. Στη συνέχεια, θα αναφέρουμε ένα παράδειγμα το οποίο προτείνεται από τους ίδιους τους συγγραφείς στα αγγλικά και τα γαλλικά. Αφού προσθέσουμε τη απόδοσή του στα ελληνικά θα επιχειρήσουμε να δείξουμε βάσει ποιών τεχνικών μεταφράζεται. Παράδειγμα 10: Αγγλική: Γαλλική: Ελληνική: He will soon be back. Il ne tardera pas à rentrer. Δεν θα αργήσει (ο Χ) να γυρίσει. Παρατηρήσεις: α) Μετάταξη: το αγγλικό επίρρημα soon έγινε ρήμα στην Ελληνική και τη Γαλλική β) Μετατόπιση: η καταφατική οπτική της Αγγλικής (Ηe will soon be...) έγινε αρνητική οπτική στη Γαλλική (Il ne tardera pas...) και την Ελληνική (Δεν θα αργήσει...). γ) Δήλωση του φύλου στην Αγγλική και τη Γαλλική- μη δήλωση του φύλου στην Ελληνική, εμπόδιο που μπορεί να ξεπεραστεί με την προσθήκη ονόματος (ο Χ...). δ) Η λεξικοποίηση του μέλλοντα στην Αγγλική (will)και την Ελληνική (θα) - γραμματικοποίηση του στη Γαλλική (tardera), όπως και η περιφραστική μορφή του ρήματος στην Αγγλική (be back) που γίνεται μονολεκτική στις άλλες δύο γλώσσες με απαρέμφατο στα γαλλικά (rentrer) και ρήμα στα ελληνικά (γυρίσει) είναι υποχρεωτικές αλλαγές που καθορίζονται από το γραμματικό σύστημα της εκάστοτε γλώσσας. 43 Για πιο ενδελεχή περιγραφή των εν λόγω τεχνικών στα ελληνικά δες MUNDAY J. (2002), Μεταφραστικές σπουδές: θεωρίες και εφαρμογές, μτφρ. Φιλιππάτος Α., Αθήνα: Μεταίχμιο, σ , Μπατσαλιά και Σελλά- Μάζη, ό.π., σ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΤΗΣ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΤΗΣ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Τ.Ξ.Γ.Μ.Δ. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑ ΙΙ ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ : Μ. ΤΣΙΓΚΟΥ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΤΗΣ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1. Γενικά για την εργασία: Η εργασία

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΤΗΣ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΤΗΣ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Τ.Ξ.Γ.Μ.Δ. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑ Ι ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ : Μ. ΤΣΙΓΚΟΥ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΤΗΣ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1. Γενικά για την εργασία: Η εργασία είναι ομαδική (έως τρία άτομα)

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Περιεχόμενα 1. Εισαγωγικά στοιχεία 1.1 Η τρέχουσα αντιμετώπιση του γλωσσικού δανεισμού 1.2 Η προσέγγιση του θέματος μέσα από το σχολείο 1.3 Σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελματικές κάρτες

Επαγγελματικές κάρτες Επαγγελματικές κάρτες Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι στον γραμματισμό Θεματική: Τα επαγγέλματα των γονιών της τάξης μας ΤΙΤΛΟΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs)

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Τελική έκθεση Ιούλιος 2014 ΣΥΝΟΨΗ Σκοπός της μελέτης αυτής είναι να παρουσιάσει ορισμένα από τα κυριότερα ζητήματα που αφορούν τα δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2008 ( ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ 3Π /2008) ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Κλάδοι: ΠΕ 05 ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 06 ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 07 ΓΕΡΜΑΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

Η εκμάθηση μιας δεύτερης/ξένης γλώσσας. Ασπασία Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε 2011-12

Η εκμάθηση μιας δεύτερης/ξένης γλώσσας. Ασπασία Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε 2011-12 Η εκμάθηση μιας δεύτερης/ξένης γλώσσας Ασπασία Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε 2011-12 Βασικοί όροι και έννοιες- Δεύτερη # Ξένη γλώσσα Δεύτερη γλώσσα είναι οποιαδήποτε γλώσσα κατακτά ή μαθαίνει ένα άτομο

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ. Μάθημα 1 ο : Εισαγωγή στην γλωσσική τεχνολογία. Γεώργιος Πετάσης. Ακαδημαϊκό Έτος: 2012 2013

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ. Μάθημα 1 ο : Εισαγωγή στην γλωσσική τεχνολογία. Γεώργιος Πετάσης. Ακαδημαϊκό Έτος: 2012 2013 ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Μάθημα 1 ο : Εισαγωγή στην γλωσσική τεχνολογία Γεώργιος Πετάσης Ακαδημαϊκό Έτος: 2012 2013 ΤMHMA MHXANIKΩΝ Η/Υ & ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ, Πανεπιστήμιο Πατρών, 2012 2013 Τι είναι η γλωσσική τεχνολογία;

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Σηµασιολογία. Γεωπληροφορική 2004-2005 Ελένη Τοµαή

Εισαγωγή στην Σηµασιολογία. Γεωπληροφορική 2004-2005 Ελένη Τοµαή Εισαγωγή στην Σηµασιολογία Γεωπληροφορική 2004-2005 Ελένη Τοµαή Ορισµοί Εξετάζει την σηµασιολογική δοµή µιας γλώσσας Τοµέας της γραµµατικής 1. Αναλύει την σηµασία των λέξεων 2. α) Ερµηνεύει την σηµασιολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Γαβριέλλα Κοντογιαννίδου, Φιλόλογος 1. Το πρώτο βήμα μας είναι η κατανόηση του θέματος και η ένταξή του σε ευρύτερες θεματικές ενότητες Συνήθως, ένα θέμα Έκθεσης έχει

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 2 η ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

Ενότητα 2 η ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Ενότητα 2 η ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Είδη προφορικού και γραπτού λόγου Η γλωσσική επικοινωνία διακρίνεται σε προφορική και γραπτή. Ο προφορικός λόγος διαφέρει σε πολλά σημεία από το γραπτό, είναι όμως ισάξιοι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΠΛΟΥΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΕΙΣ. ΤΗΣ ΔΟΜΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΣΩΣΥΡ κυρίως μετά τη δεκαετία του 60

ΕΜΠΛΟΥΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΕΙΣ. ΤΗΣ ΔΟΜΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΣΩΣΥΡ κυρίως μετά τη δεκαετία του 60 ΕΜΠΛΟΥΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΔΟΜΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΣΩΣΥΡ κυρίως μετά τη δεκαετία του 60 1 Σχετική συναίνεση ση γλωσσολογία ως προς το αντικείμενο και τη μέθοδο περιγραφής (σε σύγκριση με άλλες

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ. Μαρίτσα Καμπούρογλου, Λογοπεδικός. Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος»

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ. Μαρίτσα Καμπούρογλου, Λογοπεδικός. Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ Μαρίτσα Καμπούρογλου, Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» ΑΝ ΜΠΟΡΟΥΣΕ ΝΑ ΜΙΛΗΣΕΙ... Στόχοι της γλωσσικής παρέμβασης Νηπιακή ηλικία : Η ανάπτυξη να παραλληλιστεί με την

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟΥ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟΥ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Περιεχόμενα ΠΡΟΛΟΓΟΣ 13 1. ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ: ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ 17 ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ ΟΡΟΛΟΓΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 17 1.1 Η αξία του λεξιλογίου και η θέση του στο γλωσσικό μάθημα 18 1.2 Εμπόδια στη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΡΟ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ

ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΡΟ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΡΟ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ Μαρίτσα Καμπούρογλου, Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» ΑΝ ΜΠΟΡΟΥΣΕ ΝΑ ΜΙΛΗΣΕΙ... Η γλωσσική παρέμβαση Είναι η διαδικασία μέσω της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6 πρώτο δεύτερο ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I ΓΑΛ 170 e-french ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής ΓΑΛ 104 Γραπτός λόγος II ΓΑΛ 111 Φωνητική ΓΑΛ 1 Από

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος της γαλλικής έκδοσης

Πρόλογος της γαλλικής έκδοσης Πρόλογος της γαλλικής έκδοσης Η Λατινική γραμματική της σειράς Bescherelle είναι μια εύκολη και πλήρης γραμματική της λατινικής γλώσσας, με αντικειμενικό στόχο να δι ευκολύνει τη μελέτη, τη μετάφραση και

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΓΛΩΣΣΙΑ VIII ΛΟΓΙΚΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ: ΜΑΪΣΤΡΟΣ ΓΙΑΝΗΣ, ΠΑΠΑΚΙΤΣΟΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΑΣΚΗΣΗ: ΔΙΟΡΘΩΣΗ ΕΚΦΡΑΣΕΩΝ (Β )

ΤΕΧΝΟΓΛΩΣΣΙΑ VIII ΛΟΓΙΚΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ: ΜΑΪΣΤΡΟΣ ΓΙΑΝΗΣ, ΠΑΠΑΚΙΤΣΟΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΑΣΚΗΣΗ: ΔΙΟΡΘΩΣΗ ΕΚΦΡΑΣΕΩΝ (Β ) ΤΕΧΝΟΓΛΩΣΣΙΑ VIII ΛΟΓΙΚΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ: ΜΑΪΣΤΡΟΣ ΓΙΑΝΗΣ, ΠΑΠΑΚΙΤΣΟΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΑΣΚΗΣΗ: ΔΙΟΡΘΩΣΗ ΕΚΦΡΑΣΕΩΝ (Β ) ΣΚΟΠΟΣ Σκοπός της άσκησης είναι ο σχεδιασμός και η υλοποίηση συστήματος διόρθωσης

Διαβάστε περισσότερα

Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής.

Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής. Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής. Τρεις κατηγορίες κοινωνικών καταστάσεων είναι για τον Tajfel

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα και επικοινωνιακές δραστηριότητες στα νέα βιβλία της γλώσσας: μια κριτική εξέταση

Κείμενα και επικοινωνιακές δραστηριότητες στα νέα βιβλία της γλώσσας: μια κριτική εξέταση Κείμενα και επικοινωνιακές δραστηριότητες στα νέα βιβλία της γλώσσας: μια κριτική εξέταση Στόχος της ανακοίνωσης είναι να εξεταστούν κριτικά οι προσεγγίσεις που χρησιμοποιούνται στα νέα βιβλία της γλώσσας,

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Βασικέ Οδηγίε : ίνεται ιδιαίτερη σηµασία στην εισαγωγή στα ρητορικά κείµενα (Βιβλίο Ρητορικών Κειµένων Μαθητή, Βιβλίο εκπαιδευτικού). Σε κάθε περίοδο διδασκαλία θα πρέπει να γίνεται ανάγνωση ολόκληρη τη

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΛΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2007 ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΥΠΟΤΡΟΦΩΝ ΚΑΘΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΜΑΤΑΛΑ Α ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

ΥΛΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2007 ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΥΠΟΤΡΟΦΩΝ ΚΑΘΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΜΑΤΑΛΑ Α ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΥΛΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2007 ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΥΠΟΤΡΟΦΩΝ ΚΑΘΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΜΑΤΑΛΑ Α ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Μετά την αλλαγή των σχολικών εγχειριδίων το σχολικό έτος 2006-2007 και επειδή, λόγω της εφαρμογής κύκλων συνδιδασκαλίας

Διαβάστε περισσότερα

«Η ελληνική γλώσσα στην ανώτατη. και στην τεχνολογία Εθνική και διεθνής διάσταση» Άννα Αναστασιάδη-Συμεωνίδη ansym@lit.auth.gr

«Η ελληνική γλώσσα στην ανώτατη. και στην τεχνολογία Εθνική και διεθνής διάσταση» Άννα Αναστασιάδη-Συμεωνίδη ansym@lit.auth.gr «Η ελληνική γλώσσα στην ανώτατη εκπαίδευση, στην επιστήμη και στην τεχνολογία Εθνική και διεθνής διάσταση» Άννα Αναστασιάδη-Συμεωνίδη ansym@lit.auth.gr th 9ο διεθνές συνέδριο «Ελληνική γλώσσα και Ορολογία»

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014-2015 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014-2015 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 014-015 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 014-15 ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Στο πλαίσιο του εκσυγχρονισμού του Εκπαιδευτικού

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΑ Γ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ. Πέτρος Κλιάπης 3η Περ. Ημαθίας

ΓΛΩΣΣΑ Γ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ. Πέτρος Κλιάπης 3η Περ. Ημαθίας ΓΛΩΣΣΑ Γ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Πέτρος Κλιάπης 3η Περ. Ημαθίας ΗΔομή του Εκπαιδευτικού Υλικού Για τη διδασκαλία της Γλώσσας στην Γ τάξη του Δημοτικού χρησιμοποιείται το παρακάτω υλικό: Βιβλίο του Μαθητή, 3 τεύχη (240

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014-15 Μάθημα: Ελληνικά για ξενόγλωσσους Επίπεδο: Ε1 Διάρκεια:

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποίηση επάρκειας της ελληνομάθειας. Οδηγίες για την ανάπτυξη εξεταστικών ερωτημάτων

Πιστοποίηση επάρκειας της ελληνομάθειας. Οδηγίες για την ανάπτυξη εξεταστικών ερωτημάτων Πιστοποίηση επάρκειας της ελληνομάθειας. Οδηγίες για την ανάπτυξη εξεταστικών ερωτημάτων Εισαγωγή Από το Μάιο του 2011 έγιναν ουσιαστικές και ριζικές αλλαγές στο πιστοποιητικό ελληνομάθειας, που αφορούν

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2008-2009

ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2008-2009 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2008-2009 Μάθημα: ΕΛΛΗΝΙΚΑ Επίπεδο: 1 Διάρκεια: 2 ώρες Ημερομηνία

Διαβάστε περισσότερα

133 Γαλλικής Γλώσσας και Φιλολογίας Θεσσαλονίκης

133 Γαλλικής Γλώσσας και Φιλολογίας Θεσσαλονίκης 133 Γαλλικής Γλώσσας και Φιλολογίας Θεσσαλονίκης Σκοπός Το Τμήμα έχει σκοπό να προσφέρει στους φοιτητές του τις απαραίτητες γνώσεις της Γαλλικής γλώσσας, λογοτεχνίας, και του γαλλικού πολιτισμού, αλλά

Διαβάστε περισσότερα

«Δοκιμασία Εκφραστικού Λεξιλογίου σε τυπικά αναπτυσσόμενα παιδιά ηλικίας 6 8 ετών»

«Δοκιμασία Εκφραστικού Λεξιλογίου σε τυπικά αναπτυσσόμενα παιδιά ηλικίας 6 8 ετών» «Δοκιμασία Εκφραστικού Λεξιλογίου σε τυπικά αναπτυσσόμενα παιδιά ηλικίας 6 8 ετών» Γλώσσα: Το φυσικό εκείνο σύστημα επικοινωνίας που χρησιμοποιείται από τον άνθρωπο και έχει ως βάση του τον έναρθρο λόγο.

Διαβάστε περισσότερα

Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση)

Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση) 18 Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση) Στις αρχές της δεκαετίας του 1980, ο John Turner και οι συνεργάτες του (Turner, 1985, Turner et al. 1987), θεωρητικοί και ερευνητές

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες χορήγησης και διόρθωσης κατατακτήριων τεστ. «Ας μιλήσουμε Ελληνικά Ι, ΙΙ, ΙΙΙ»

Οδηγίες χορήγησης και διόρθωσης κατατακτήριων τεστ. «Ας μιλήσουμε Ελληνικά Ι, ΙΙ, ΙΙΙ» Οδηγίες χορήγησης και διόρθωσης κατατακτήριων τεστ «Ας μιλήσουμε Ελληνικά Ι, ΙΙ, ΙΙΙ» Περιεχόμενα Οδηγίες χορήγησης και διόρθωσης γραπτών τεστ... 3 Ας μιλήσουμε Ελληνικά Ι... 5 Μέρος Α : Κατανόηση προφορικού

Διαβάστε περισσότερα

Πολυτροπικότητα και διδασκαλία των ξένων γλωσσών στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση

Πολυτροπικότητα και διδασκαλία των ξένων γλωσσών στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Μαρία ημάση Μακρίνα Ζαφείρη Γρηγορία-Καρολίνα Κωνσταντινίδου Πολυτροπικότητα και διδασκαλία των ξένων γλωσσών στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Πλυτροπικότητα: η έννοια Ως πολυτροπικότητα, multimodality, ορίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Παράδειγμα σχεδιασμού και παρουσίασης μικροδιδασκαλίας

Παράδειγμα σχεδιασμού και παρουσίασης μικροδιδασκαλίας Παράδειγμα σχεδιασμού και παρουσίασης μικροδιδασκαλίας Στο τρίτο άρθρο αυτής της σειράς, η οποία αποτελεί μια πρώτη, μικρή απάντηση στις ανάγκες των εκπαιδευτών του σεμιναρίου της 12 ης & 13 ης Ιουνίου

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 2015 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΓΡΙΒΑ ΕΛΕΝΗ 5/2/2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αυτό το portfolio φτιάχτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Προς όλες και όλους τις/τους φοιτήτριες και φοιτητές του Τμήματος

Προς όλες και όλους τις/τους φοιτήτριες και φοιτητές του Τμήματος ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΤΜΗΜΑ ΙΤΑΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ Πρόεδρος: Φοίβος-Βασίλειος Γκικόπουλος Τηλ. 2310-997584 Εmail: ghico@itl.auth.gr ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ Πληροφορίες:

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα που αφορά στη διδασκαλία (βάσει του σχολικού γλωσσικού εγχειριδίου): «Παιχνίδια, παιχνίδια, παιχνίδια» (β τεύχος, σ.

Ενότητα που αφορά στη διδασκαλία (βάσει του σχολικού γλωσσικού εγχειριδίου): «Παιχνίδια, παιχνίδια, παιχνίδια» (β τεύχος, σ. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΦΑΣΗ Β (2014-2015) Πλαίσιο Σχεδιασμού και Οργάνωσης Διδασκαλίας Ενότητα που αφορά στη διδασκαλία (βάσει του σχολικού γλωσσικού εγχειριδίου):

Διαβάστε περισσότερα

Σχολιάστε αν τα εκπαιδευτικά αντικείμενα (όπως: φύλλα διδασκαλίας, εργασίας. και αξιολόγησης μαθητών και υποστηρικτικό υλικό) καλύπτουν τους

Σχολιάστε αν τα εκπαιδευτικά αντικείμενα (όπως: φύλλα διδασκαλίας, εργασίας. και αξιολόγησης μαθητών και υποστηρικτικό υλικό) καλύπτουν τους 1 Αξιολόγηση Web2 για Επικοινωνία Άννα Χουντάλα ΑΜ 11Μ13 1ο Κριτήριο Αξιολόγησης Σχολιάστε αν τα εκπαιδευτικά αντικείμενα (όπως: φύλλα διδασκαλίας, εργασίας και αξιολόγησης μαθητών και υποστηρικτικό υλικό)

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Α ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Α ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Α ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Το μάθημα της Νέας Ελληνικής Γλώσσας στην Α Γυμνασίου διδάσκεται τρεις (3) περιόδους την εβδομάδα. Συνεπώς, το σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α τάξη Γενικού Λυκείου και Α τάξη Εσπερινού Γενικού Λυκείου Το Π.Σ. για το μάθημα της Λογοτεχνίας στην Α Λυκείου επιδιώκει να δώσει νέες κατευθύνσεις στη διδασκαλία της Λογοτεχνίας

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσιάσεις με Αντίκτυπο (High Impact Presentations) Χαρίκλεια Τσαλαπάτα 19/10/2015

Παρουσιάσεις με Αντίκτυπο (High Impact Presentations) Χαρίκλεια Τσαλαπάτα 19/10/2015 Παρουσιάσεις με Αντίκτυπο (High Impact Presentations) Χαρίκλεια Τσαλαπάτα 19/10/2015 Τι Είναι μια Παρουσίαση Επικοινωνία σε προφορικό λόγο Η Σημασία του Προφορικού Λόγου (1) Έχει μεγαλύτερη δύναμη από

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων.

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. 9 LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. «Βλέπουμε με τα μάτια μας, αλλά κατανοούμε με τα μάτια της συλλογικότητας». 6 Ένα από τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία ΙΙ (ΨΧ 05) Γλώσσα (1)

Γνωστική Ψυχολογία ΙΙ (ΨΧ 05) Γλώσσα (1) Γνωστική Ψυχολογία ΙΙ (ΨΧ 05) Γλώσσα (1) Ποιοι μιλούν Η γλώσσα των ζώων Είναι αυτόγλώσσα; Η Dr Pepperberg και ο Alex (ο παπαγάλος) 3 Δομή της γλώσσας Πώς μελετούν τη γλώσσα η γνωστική ψυχολογία, η νευροψυχολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Τομέας Έρευνας ΚΕΘΕΑ Η ποιοτική έρευνα επιχειρεί να περιγράψει, αναλύσει, κατανοήσει, ερμηνεύσει κοινωνικά φαινόμενα, έννοιες ή συμπεριφορές επιχειρεί να απαντήσει το γιατί

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Τίτλος μαθήματος ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιλογής / Ενότητα Τεχνών (ΤΕ) ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΙΡΗΝΗ ΝΑΚΟΥ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΚΤ1121 ΜΟΝΑΔΕΣ ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 18673 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16/12/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΕΙΜΕΝΟ Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Α. Ο συγγραφέας του παρόντος κειμένου παρουσιάζει τον προβληματισμό του αναφορικά με

Διαβάστε περισσότερα

113 Φιλολογίας Ιωαννίνων

113 Φιλολογίας Ιωαννίνων 113 Φιλολογίας Ιωαννίνων Η Φιλοσοφική Σχολή ιδρύθηκε στα Ιωάννινα και λειτούργησε για πρώτη φορά κατά το ακαδημαϊκό έτος 1964-65 ως παράρτημα της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (Β.Δ.

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 17448 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: Κατσικογιώργου Ειρήνη Θέματα Α. Στο κείμενο καταγράφονται τα χαρακτηριστικά του δημοσιογραφικού

Διαβάστε περισσότερα

Πέντε Προτάσεις Αντιμετώπισης των υσκολιών στην Ανάγνωση

Πέντε Προτάσεις Αντιμετώπισης των υσκολιών στην Ανάγνωση Πέντε Προτάσεις Αντιμετώπισης των υσκολιών στην Ανάγνωση Tο φαινόμενο της ανάγνωσης προσεγγίζεται ως ολική διαδικασία, δηλαδή ως λεξιλόγιο, ως προφορική έκφραση και ως κατανόηση. ημήτρης Γουλής Πρώτη Πρόταση

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Γ ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Γ ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Γ ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Το μάθημα της Νέας Ελληνικής Γλώσσας στην Γ Γυμνασίου διδάσκεται τρεις (3) περιόδους την εβδομάδα. Συνεπώς, το σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

Ιωάννης 1[α ]:1 και το οριστικό άρθρο «ο» --- Θεός ή κάποιος θεός;

Ιωάννης 1[α ]:1 και το οριστικό άρθρο «ο» --- Θεός ή κάποιος θεός; Ιωάννης 1[α ]:1 --- Θεός ή «κάποιος θεός»; 1 Ιωάννης 1[α ]:1 και το οριστικό άρθρο «ο» --- Θεός ή κάποιος θεός; Εδώ θα εξετάσουμε το εδάφιο Ιωάννης 1[α ]:1 το οποίο, σύμφωνα με το κείμενο λέει, «Εν αῤχη

Διαβάστε περισσότερα

Pos matome Griko: Το εκπαιδευτικό υλικό. Β Επίπεδο για ενηλίκους. Μαριάννα Κατσογιάννου, Γλωσσολόγος, Καθηγήτρια, Παν/μιο Κύπρου

Pos matome Griko: Το εκπαιδευτικό υλικό. Β Επίπεδο για ενηλίκους. Μαριάννα Κατσογιάννου, Γλωσσολόγος, Καθηγήτρια, Παν/μιο Κύπρου Pos matome Griko: Το εκπαιδευτικό υλικό. Β Επίπεδο για ενηλίκους Μαριάννα Κατσογιάννου, Γλωσσολόγος, Καθηγήτρια, Παν/μιο Κύπρου Χαιρετίζοντας την σημερινή εκδήλωση εκ μέρους του Πανεπιστημίου Κύπρου, θα

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών Ενότητα 2: Βασικό Εννοιολογικό Πλαίσιο

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών Ενότητα 2: Βασικό Εννοιολογικό Πλαίσιο Διδακτική των Φυσικών Επιστημών Ενότητα 2: Βασικό Εννοιολογικό Πλαίσιο Χρυσή Κ. Καραπαναγιώτη Τμήμα Χημείας Αντικείμενο και Αναγκαιότητα Μετασχηματισμός της φυσικοεπιστημονικής γνώσης στη σχολική της εκδοχή.

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Clements & Sarama, 2009; Sarama & Clements, 2009 Χωρική αντίληψη και σκέψη Προσανατολισμός στο χώρο Οπτικοποίηση (visualization) Νοερή εικονική αναπαράσταση Νοερή

Διαβάστε περισσότερα

ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΟΛΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ-ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΞΕΝΩΝ ΓΛΩΣΣΩΝ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΕΙΔΙΚΕΥΣΕΙΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ

ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΟΛΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ-ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΞΕΝΩΝ ΓΛΩΣΣΩΝ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΕΙΔΙΚΕΥΣΕΙΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΟΛΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ-ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΞΕΝΩΝ ΓΛΩΣΣΩΝ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ Ακαδ. έτος 015-016 ΕΙΔΙΚΕΥΣΕΙΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΛΩΣΣΕΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Extract from the book Play and Laugh- Language games for teaching Greek as a foreign. language. by Ifigenia Georgiadou, 2004, Hellenic Culture Centre

Extract from the book Play and Laugh- Language games for teaching Greek as a foreign. language. by Ifigenia Georgiadou, 2004, Hellenic Culture Centre Απόσπασμα από το βιβλίο Παίξε-Γέλασε/ γλωσσικά παιχνίδια για τη διδασκαλία της ελληνικής ως ξένης γλώσσας Της Ιφιγένειας Γεωργιάδου, 2004, εκδ. Κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού Extract from the book Play and

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασμός μαθήματος σε τμήματα αλλόγλωσσων μαθητών με βάση τη διαφοροποίηση

Σχεδιασμός μαθήματος σε τμήματα αλλόγλωσσων μαθητών με βάση τη διαφοροποίηση Σχεδιασμός μαθήματος σε τμήματα αλλόγλωσσων μαθητών με βάση τη διαφοροποίηση ΕΝΟΤΗΤΑ 7 Τότε και Τώρα (Βιβλίο Ελληνικά με την παρέα μου 2) ΜΑΘΗΜΑ 1 Πώς ήσασταν έτσι; ΣΚΟΠΟΣ Προχωρημένοι Να μπορούν να αφηγηθούν

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία Εισαγωγή «Όποιος έχει υγεία, έχει ελπίδα. Και όποιος έχει ελπίδα, έχει τα πάντα.» Τόμας Κάρλαϊλ Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο Ο πατέρας μου είναι γιατρός, ένας από τους καλύτερους παθολόγους που

Διαβάστε περισσότερα

Σταυρούλα Τσιπλάκου Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Ελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου stavroula.tsiplakou@ouc.ac.

Σταυρούλα Τσιπλάκου Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Ελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου stavroula.tsiplakou@ouc.ac. Σταυρούλα Τσιπλάκου Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Ελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου stavroula.tsiplakou@ouc.ac.cy 2 ο Π α γ κ ύ π ρ ι ο Σ υ ν έ δ ρ ι ο, 29 Ν ο ε μ β ρ ί ο υ 2 0 1 4,

Διαβάστε περισσότερα

Η αβεβαιότητα στη μέτρηση.

Η αβεβαιότητα στη μέτρηση. Η αβεβαιότητα στη μέτρηση. 1. Εισαγωγή. Κάθε μέτρηση, όσο προσεκτικά και αν έχει γίνει, περικλείει κάποια αβεβαιότητα. Η ανάλυση των σφαλμάτων είναι η μελέτη και ο υπολογισμός αυτής της αβεβαιότητας στη

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

Φυλλάδιο Εργασίας 1. Ενδεικτικές Απαντήσεις. Αξιολόγηση Διδακτικών Δραστηριοτήτων από τα διδακτικά εγχειρίδια

Φυλλάδιο Εργασίας 1. Ενδεικτικές Απαντήσεις. Αξιολόγηση Διδακτικών Δραστηριοτήτων από τα διδακτικά εγχειρίδια Φυλλάδιο Εργασίας 1 Ενδεικτικές Απαντήσεις Αξιολόγηση Διδακτικών Δραστηριοτήτων από τα διδακτικά εγχειρίδια Κωνσταντίνος Κακαρίκος, Ευφροσύνη Κοντοκώστα k_kakarikos@hotmail.com efkodok@yahoo.gr Δραστηριότητα

Διαβάστε περισσότερα

Μέρος Β /Στατιστική. Μέρος Β. Στατιστική. Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Μαθηματικών&Στατιστικής/Γ. Παπαδόπουλος (www.aua.

Μέρος Β /Στατιστική. Μέρος Β. Στατιστική. Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Μαθηματικών&Στατιστικής/Γ. Παπαδόπουλος (www.aua. Μέρος Β /Στατιστική Μέρος Β Στατιστική Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Μαθηματικών&Στατιστικής/Γ. Παπαδόπουλος (www.aua.gr/gpapadopoulos) Από τις Πιθανότητες στη Στατιστική Στα προηγούμενα, στο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΛΛΕΓΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Σχολικό έτος: 2012-2013 ΤΜΗΜΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΓΥΜΝΑΣΙΟ

ΚΟΛΛΕΓΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Σχολικό έτος: 2012-2013 ΤΜΗΜΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΟΛΛΕΓΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Σχολικό έτος: 2012-2013 ΤΜΗΜΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Προτεινόμενος Προγραμματισμός κατά ενότητα Ενότητα 15 Α. Κείμενο Η Αθήνα προπύργιο της Ευρώπης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης. Σχεδιάγραμμα. Γενικές οδηγίες

Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης. Σχεδιάγραμμα. Γενικές οδηγίες Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας Τομέας Αρχαιολογίας και Ιστορίας της Τέχνης Δώρα Μαρκάτου, επίκ. Καθηγήτρια Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

Βλέπω και Μαθαίνω. Οι πρώτες μου δεξιότητες στην Ελληνική Νοηματική Γλώσσα. 1. Κατάλογος Ελέγχου Πρώτου Λεξιλογίου

Βλέπω και Μαθαίνω. Οι πρώτες μου δεξιότητες στην Ελληνική Νοηματική Γλώσσα. 1. Κατάλογος Ελέγχου Πρώτου Λεξιλογίου Ενδεικτικά εργαλεία αξιολόγησης γλωσσικής ετοιμότητας για την Ελληνική Νοηματική Γλώσσα Βλέπω και Μαθαίνω Οι πρώτες μου δεξιότητες στην Ελληνική Νοηματική Γλώσσα Εργαλεία Αξιολόγησης: 1. Κατάλογος Ελέγχου

Διαβάστε περισσότερα

Λεξικός δανεισμός και ειδικά λεξιλόγια Πρόταση για διαθεματική διδασκαλία

Λεξικός δανεισμός και ειδικά λεξιλόγια Πρόταση για διαθεματική διδασκαλία Λεξικός δανεισμός και ειδικά λεξιλόγια Πρόταση για διαθεματική διδασκαλία ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγικό μέρος 2. Ειδικά λεξιλόγια και λεξικός δανεισμός 2.1.Διδακτικές προτάσεις 3. Παράδειγμα διδακτικής εφαρμογής

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα: «Βιβλία Γλώσσας Α, Β, Γ ηµοτικού», «Μαθηµατικά Α, Β ηµοτικού»

Θέµατα: «Βιβλία Γλώσσας Α, Β, Γ ηµοτικού», «Μαθηµατικά Α, Β ηµοτικού» 1 ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΜΗΜΑ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ Για την ενηµέρωση των υποψηφίων συγγραφέων εγχειριδίων Γλώσσας και Μαθηµατικών, κοινοποιούµε απάντηση σε σχετικό ερωτηµατολόγιο που µας είχαν υποβάλει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι ΣΤΑΘΜΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι ΣΤΑΘΜΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΙΝΑΚΑΣ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΩΝ............................... 15 ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ................................... 17 ΜΕΡΟΣ Ι ΣΤΑΘΜΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αξιότιμοι κυρίες και κύριοι, Αγαπητοί μου

Αξιότιμοι κυρίες και κύριοι, Αγαπητοί μου Αρχαία Ελληνική Γλώσσα: η βασική μέθοδος διδασκαλίας της Νεοελληνικής ως ξένης γλώσσας ΤΑΤΙΑ ΜΤΒΑΡΕΛΙΤΖΕ Υποψήφια διδάκτωρ του Ινστιτούτου Κλασσικής Φιλολογίας, Βυζαντινών και Νεοελληνικών Σπουδών του

Διαβάστε περισσότερα

Βασικά ερωτήματα- άξονες σχεδιασμού της διδ/λίας (α)

Βασικά ερωτήματα- άξονες σχεδιασμού της διδ/λίας (α) Βασικά ερωτήματα- άξονες σχεδιασμού της διδ/λίας (α) Ποιους καλούμαι να διδάξω και ποιες παραδοχές θα πρέπει να λάβω υπόψη σε σχέση με αυτό; ποιες οι ομάδες-στόχοι ως προς την προέλευση και τα επίπεδα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΩΝ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΜΕ ΤΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ ΞΕΝΙΟΣ: ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗ ΝΙΚΑΙΑ ΤΗΣ ΓΑΛΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΩΝ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΜΕ ΤΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ ΞΕΝΙΟΣ: ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗ ΝΙΚΑΙΑ ΤΗΣ ΓΑΛΛΙΑΣ 1 ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 321 ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΩΝ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΜΕ ΤΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ ΞΕΝΙΟΣ: ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗ ΝΙΚΑΙΑ ΤΗΣ ΓΑΛΛΙΑΣ ΚΟΣΣΥΒΑΚΗ Αθηνά καθηγήτρια Γαλλικής Δ. Ε., Επιμορφώτρια

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΓΑΛΛΙΚΩΝ

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΤΑΞΗ Δ : ΒΙΒΛΙΑ *1.Arthur et Lilou 1- Niveau 1- Delf A1 1- Cahier (βιβλίο εργασιών) 2.Arthur et Lilou 1- Niveau 1- Delf A1 1- Livre de l élève (αναγνωστικό) (Τα 2 βιβλία πωλούνται μαζί σε πακέτο ως σετ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΙΤΙΚΗ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΩΝ ΟΝΟΜΑΤΩΝ

ΚΡΙΤΙΚΗ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΩΝ ΟΝΟΜΑΤΩΝ ΚΡΙΤΙΚΗ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΩΝ ΟΝΟΜΑΤΩΝ Κεντρικός άξονας της περιγραφικής θεωρίας των ονομάτων είναι η θέση ότι το νόημα-σημασία ενός ονόματος δίνεται από μια οριστική περιγραφή και επομένως ικανή

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Ποιός είναι ο σκοπός του μαθήματος μας? Στο τέλος του σημερινού μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την. επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση.

Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την. επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση. Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση. Γραμματισμός: έννοια-παιδαγωγικές συνέπειες Σήμερα, στην αναπτυγμένη τεχνολογικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΘΑ ΚΑΝΩ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΝΑ ΑΓΑΠΗΣΕΙ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ;

ΠΩΣ ΘΑ ΚΑΝΩ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΝΑ ΑΓΑΠΗΣΕΙ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ; Ημερομηνία 23/07/2015 Μέσο Συντάκτης Link diavasame.gr Ευμορφία Ζήση http://www.diavasame.gr/page.aspx?itemid=ppg1396_2146 ΠΩΣ ΘΑ ΚΑΝΩ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΝΑ ΑΓΑΠΗΣΕΙ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ; 23.07.2015 Συντάκτης: Ευμορφία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Μαθηματικά (Άλγεβρα - Γεωμετρία) Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α, Β ΤΑΞΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α ΤΑΞΗ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ ΚΕΝΤΡΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΜΑΡΙΑ Σ. ΖΙΩΓΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ 1 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΜΑΡΙΑ Σ. ΖΙΩΓΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ 1 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΜΑΡΙΑ Σ. ΖΙΩΓΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑ 1 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ 1.1 Να δοθεί ο ορισμός του προβλήματος καθώς και τρία παραδείγματα

Διαβάστε περισσότερα

Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα

Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα ΓΙΩΡΓΟΣ Σ. ΔΡΟΥΛΙΑΣ Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα Παραγωγή λόγου για την Ε και την ΣΤ Δημοτικού ΠΡΟΛΟΓΟΣ Για να κρατάς αυτό το βιβλίο στα χέρια σου, σημαίνει ότι θέλεις να μάθεις να εκφράζεσαι

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Προσκλήσεις και ευχές

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Προσκλήσεις και ευχές Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Προσκλήσεις και ευχές Ενότητα: Κοινωνικές σχέσεις (2 φύλλα εργασίας) Επίπεδο: Β1, Β2 Κοινό: αλλόγλωσσοι ενήλικες ιάρκεια: 4 ώρες (2 δίωρα) Υλικοτεχνική υποδομή: Για τον διδάσκοντα: 1

Διαβάστε περισσότερα

Γιάννης Παππάς. Υπάρχει στρατηγική επιτυχίας. συνέντευξη. Η παραγωγή έρχεται με σχεδιασμό και οργάνωση. » συνέντευξη στον Γιάννη Βερμισσώ

Γιάννης Παππάς. Υπάρχει στρατηγική επιτυχίας. συνέντευξη. Η παραγωγή έρχεται με σχεδιασμό και οργάνωση. » συνέντευξη στον Γιάννη Βερμισσώ Γιάννης Παππάς Διευθυντής του Κλάδου Ζωής στη MEGA BROKERS S.A.» συνέντευξη στον Γιάννη Βερμισσώ Υπάρχει στρατηγική επιτυχίας Η παραγωγή έρχεται με σχεδιασμό και οργάνωση Πιστός στην «παλιά συνταγή» της

Διαβάστε περισσότερα

Προς τους κ. Γονείς των μαθητών/τριών μας Η ΓΑΛΛΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΤΟ ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ Ν. ΣΜΥΡΝΗΣ

Προς τους κ. Γονείς των μαθητών/τριών μας Η ΓΑΛΛΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΤΟ ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ Ν. ΣΜΥΡΝΗΣ ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ Εκπαιδευτήριο «ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ ΣΜΥΡΝΗΣ» σχολικό έτος 2014-2015 Αγαπητοί Γονείς, Προς τους κ. Γονείς των μαθητών/τριών μας Η ΓΑΛΛΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΤΟ ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ Ν. ΣΜΥΡΝΗΣ Με την

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ Η έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων συνοδεύει σχεδόν πάντα την αίτηση για την είσοδο σε οποιοδήποτε πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών. Την έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων

Διαβάστε περισσότερα

Νοημοσύνη. Μπορεί να μετρηθεί; Βασίλειος Κωτούλας 2 η Περιφέρεια ΔΕ Καρδίτσας

Νοημοσύνη. Μπορεί να μετρηθεί; Βασίλειος Κωτούλας 2 η Περιφέρεια ΔΕ Καρδίτσας Νοημοσύνη Μπορεί να μετρηθεί; Βασίλειος Κωτούλας 2 η Περιφέρεια ΔΕ Καρδίτσας S Αμφισβήτηση S Αξιολόγηση της νοημοσύνης (Νασιάκου, (1980): Νοημοσύνη είναι ό,τι μετρούν τα τεστ νοημοσύνης) S Τρόπος αξιολόγησης

Διαβάστε περισσότερα

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Δρ Μαριάννα Φωκαΐδου Δρ Παυλίνα Χατζηθεοδούλου Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών Μέσης Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας Πιστοποίηση Επάρκειας της Ελληνομάθειας 18 Ιανουαρίου 2013 A2 Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Διαβάζετε

Διαβάστε περισσότερα

Τα εφόδια των εργαζομένων για την είσοδο και παραμονή στην εργασία

Τα εφόδια των εργαζομένων για την είσοδο και παραμονή στην εργασία Τα εφόδια των εργαζομένων για την είσοδο και παραμονή στην εργασία Όταν το άτομο έρχεται αντιμέτωπο για πρώτη φορά με την άμεση πράξη της αναζήτησης και εξεύρεσης εργασίας, πρέπει, ουσιαστικά, να εντοπίσει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1 Αναστασιάδη-Συμεωνίδη Α. (1984) «-έ: ένα νέο επίθημα της Νέας Ελληνικής», Μελέτες για την Ελληνική Γλώσσα 5, Θεσσαλονίκη: Κυριακίδης, 89-110. 1. ----------------------------------

Διαβάστε περισσότερα