ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΒΙΟΝΤΙΖΕΛ ΑΠΟ ΗΛΙΕΛΑΙΟ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΒΙΟΝΤΙΖΕΛ ΑΠΟ ΗΛΙΕΛΑΙΟ"

Transcript

1 !Unexpected End of Formula l ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΒΙΟΝΤΙΖΕΛ ΑΠΟ ΗΛΙΕΛΑΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Επταμηνιτάκης Θεόδωρος Θεοδώρου Δήμητρα Ντρέλιας Παναγιώτης

2 ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 1. Οι πρώτες προσπάθειες Βασικός στόχος των πειραµατικών δοκιµών ήταν η βελτίωση των ιδιοτήτων του ηλιελαίου ως καυσίµου µε τη µέθοδο της µετεστεροποίησης. Το ηλιέλαιο έχει την εξής, κατά προσέγγιση, σύσταση : 69.3 % σε λινελαϊκό οξύ (C18:2) 18.7 % σε ελαϊκό οξύ (C18:1) 6.0 % σε παλµιτικό οξύ (C16:0) 4.2 % σε στεαρικό οξύ (C18:0) 1.4 % σε αραχιδικό οξύ (C20:0) και µπεχενικό οξύ (C22:0) 0.3 % σε λινολεϊνικό οξύ (C18:3) Στις παρακάτω εικόνες δίνονται τα τέσσερα βασικότερα οξέα που συνθέτουν το ηλιέλαιο. Οι παρακάτω µορφές δεν ανταποκρίνονται πλήρως στην πραγµατικότητα, ούτε είναι οι µόνες δυνατές. Παρατίθενται απλώς για να δώσουν µια πρώτη εικόνα ως προς το µέγεθος και την πολυπλοκότητά τους. Λινελαϊκό οξύ Ελαϊκό οξύ 1

3 Παλµιτικό οξύ Στεαρικό οξύ Πηγή τρισδιάστατων σχεδίων: Λινελαϊκό οξύ Πηγή : Κατόπιν εκτεταµένης βιβλιογραφικής έρευνας, µία πρώτη πειραµατική δοκιµή προσεγγίστηκε, αποτελώντας συνδυασµό ιδεών που προέκυψαν από τις βιβλιογραφικές αναφορές [21], [23] και [30], ως εξής : Πειράµατα δοκιµών Δέκα (10) gr καθαρισµένων από το τσόφλι τους ηλιοσπόρων αφέθηκαν κατόπιν λειοτρίβησης να µουλιάσουν σε 8 ml ισοπροπυλικής αλκοόλης. Δοκιµάστηκαν διάφοροι χρόνοι για αυτό : τρία 24ωρα και ~30min. Στη συνέχεια στην προκύπτουσα λάσπη προσετέθησαν από 0.05 έως και 0.3 gr οξειδίου του ασβεστίου CaO, και το σύστηµα, αφού αναδεύτηκε ισχυρά, εισήχθη, εντός κωνικής φιάλης, σε φούρνο µικροκυµάτων. Δοκιµάστηκαν διάφοροι χρόνοι θέρµανσης στο φούρνο µικροκυµάτων, µε ενδιάµεσα διαλείµµατα ανά 0.5 min, ώστε να ηρεµεί το σύστηµα, που παρουσίαζε έντονη θέρµανση και κινδύνευε να υπερχειλίσει. Οι συνολικοί χρόνοι θέρµανσης δεν ξεπερασαν τα 3 min. Από το 2

4 προκύπτον µίγµα, µε τη βοήθεια σύριγγας, στην οποία είχε προσαρµοστεί διηθητικό χαρτί, εξήχθη µίγµα υγρών ουσιών, οι οποίες διαχωρίζονταν, κατόπιν αρκετής παραµονής τους σε κατάσταση ηρεµίας, σε δύο στιβάδες. Το µίγµα απεστάχθη σε περιστροφικό εξατµιστή (rotary evaporator) για την αποµάκρυνση τυχόν εναποµείνουσας αλκοόλης, και στη συνέχεια διοχετεύθηκε νερό για την πλύση της υπερκείµενης στιβάδας. Αφού το σύστηµα αφέθη και πάλι να ηρεµήσει, η υποκείµενη στιβάδα (η υδατική) αφαιρέθηκε µε τη βοήθεια σιφωνίου, και ακολούθησε και πάλι προσθήκη νερού προς πλύση της υπερκείµενης στιβάδας. Στο τέλος, το προκύπτον λάδι αφέθηκε να ξηρανθεί µε θειικό νάτριο. Παράλληλα έγινε δοκιµή αναµιξιµότητας της n βουτανόλης µε νερό, για να διαπιστωθεί εάν η αλκοόλη αυτή, που έχει υψηλότερο σηµείο ζέσεως από την ισοπροπανόλη, θα ήταν κατάλληλη για νέες δοκιµές χρήσει φούρνου µικροκυµάτων. Το αποτέλεσµα δεν ήταν ενθαρρυντικό, µιας και η βουτανόλη δεν αναµιγνυόταν ικανοποιητικά µε το νερό, ώστε να είναι εύκολος ο τελικός διαχωρισµός της από το αναµενόµενο τελικό µίγµα ελαίων, αλκοόλης και γλυκερίνης. Δοκιµή µε τεταρτοταγή βουτανόλη έδωσε πολύ καλύτερα αποτελέσµατα αναµιξιµότητας. Προσπάθεια για την εξαγωγή λαδιού από τους ηλιόσπορους έγινε επίσης χρήσει µεθυλενοχλωριδίου. Από 10 gr λειοτριβηµένων ηλιόσπορων και χρήσει 50 ml µεθυλενοχλωριδίου εξήχθησαν ~2.5 gr ελαίου, δηλαδή περίπου το µισό από το θεωρητικώς αναµενόµενο. Το λάδι αυτό χρησιµοποιήθηκε σε όλες τις δοκιµές χρωµατογραφίας TLC, ώστε να συγκριθεί το χρωµατογράφηµα µε εκείνο του µετεστεροποιηµένου ελαίου. Η ανάπτυξη έγινε χρήσει εκλουστικού µίγµατος οξικού αιθυλεστέρα και πετρελαϊκού αιθέρα σε αναλογία 1 : 9 αντιστοίχως. Το TLC χρωµατογράφηµα (silica gel, 1:9 οξικό αιθυλεστέρα πετρελαϊκό αιθέρα) δεν έδωσε ικανοποιητικά αποτελέσµατα, ώστε να θεωρηθεί ότι το αρχικό έλαιο είχε µετασχηµατιστεί. Ακολούθησε δεύτερη πειραµατική οδός, η οποία αποτέλεσε τροποποίηση των παραπάνω, και η οποία στηρίζεται στη συντριπτική πλειοψηφία των βιβλιογραφικών αναφορών, όπου φαίνεται πως τα αλκαλικά συστήµατα καυστικού νατρίου κατά τον βρασµό µε κάθετο ψυκτήρα (reflux) αποτελούν την πλέον δηµοφιλή µέθοδο µετεστεροποίησης. Αυτή τη φορά οι λειοτριβηµένοι σπόροι, και πάλι 10 gr, ανεµίχθησαν µε 20 ml αιθανόλης και gr καυστικού νατρίου. Το σύστηµα εισήχθη σε διάταξη µε reflux και ακολούθησαν δοκιµαστικοί χρόνοι θέρµανσης σε θερµαντικό µανδύα. Σε τακτά χρονικά διαστήµατα µικρή 3

5 ποσότητα υγρού µίγµατος αποµακρυνόταν από τη σφαιρική φιάλη και ακολουθούσε έλεγχος της αντιδράσεως µε χρωµατογραφία λεπτής στοιβάδας (TLC) Συνολικά, ο χρόνος θέρµανσης έφτασε τα 110 min, ενώ στην πορεία προσετέθησαν άλλα 0.3 gr καυστικού νατρίου (η προσθήκη έγινε στα 70 min, και παρατηρήθηκε άµεσο κιτρίνισµα του µίγµατος) και 10 ml αιθανόλης (στα 55 min). Οι δοκιµές TLC πραγµατοποιήθηκαν µε δύο εκλουστικά µίγµατα οξικού αιθυλεστέρα και πετρελαϊκού αιθέρα, σε αναλογίες αντίστοιχα 1 : 1 και 1 : 9. Με το δεύτερο εκλουστικό µίγµα και ήδη από τα 100 min θέρµανσης παρατηρήθηκε διαχωρισµός των υπό δοκιµή ελαίων, πράγµα που σήµαινε πως κάποια αντίδραση είχε λάβει χώρα. Ακολούθησε : α) διήθηση µε σύριγγα στην οποία τοποθετήσαµε φίλτρα και πιέσαµε το έµβολο, β) πλύση µε 10 ml αιθανόλης, και γ) πλύση µε 100 ml νερού. Αφότου το σύστηµα ηρέµησε για λίγη ώρα, παρουσιάστηκε σαφής διαχωρισµός δύο φάσεων, µε την υδατική υποκείµενη στο σύστηµα. Αρχικά θεωρήθηκε ότι το πείραµα είχε πετύχει, προσθήκη όµως χλωριούχου ασβεστίου έδειξε ότι η αντίδραση που είχε λάβει χώρα ήταν σαπωνοποίηση (υδρόλυση), και όχι µετεστεροποίηση (αλκοόλυση), µιας και καταβυθίστηκε µεγάλη ποσότητα σαπώνων. 4

6 2. Το τελικό πείραµα Επιτυχής αποδείχθηκε µια τρίτη, απλούστερη των προηγούµενων δύο, πειραµατική οδός. Πηγή αυτής αποτελεί σχεδόν το σύνολο των βιβλιογραφικών αναφορών, είναι µα τελικά αυτοσχέδια διαδικασία, και έχει ως εξής : Διάγραμμα τελικού πειράματος παρασκευής βιοντίζελ 100 ml έτοιµου ηλιελαίου θερµάνθηκαν εντός κωνικής φιάλης έως τους 55 ο C, ενώ ταυτόχρονα ετοιµάστηκε ένα διάλυµα 25 ml µεθανόλης CH 3 OH µε 0.4 gr καυστικού νατρίου NaOH. Το στερεό καυστικό νάτριο δε διαλύεται εύκολα στη µεθανόλη, για αυτό και το σύστηµα θερµάνθηκε ελαφρά και µε τη βοήθεια σπάτουλας σπάσαµε σε µικρότερα κοµµάτια την καυστική βάση, προκειµένου να επιταχυνθεί η διάλυσή τους. Για την πιθανότητα απώλειας αλκοόλης κατά αυτή τη διαδικασία, ελάχιστα ml µεθανόλης προσετέθησαν πριν την τελική ανάµιξη. Στη συνέχεια, η αλκοόλη µε τη διαλυτοποιηµένη βάση εισήχθησαν στο ζεστό λάδι. Το σύστηµα αποµακρύνθηκε από το θερµαντικό, αναδεύτηκε ισχυρά για 1 2 min και αφέθηκε να ηρεµήσει. Το αρχικά θολό µίγµα διαχωρίστηκε σε λιγότερο από 10 min δίνοντας δύο επίσης θολές υποκίτρινες στιβάδες, µε υπερκείµενη την ελαιώδη. 5

7 Οι δοκιµές αυτή τη φορά υπήρξαν τέτοιες, ώστε να µπορεί να διαπιστωθεί εάν το προκύπτον υπερκείµενο λάδι είχε τις επιθυµητές ιδιότητες, σε σύγκριση µε το αρχικό ηλιέλαιο. Οι εν λόγω δοκιµές ήταν: q q Λεπτός σωλήνας πυρακτώθηκε σε φλόγα και τραβήχθηκε, ώστε να σχηματιστούν, κατόπιν προσεχτικής κοπής του γυαλιού, δύο όμοιες πιπέτες. Στη μία εισήχθη ηλιέλαιο και στην άλλη το νέο έλαιο της αντίδρασης. Ακολούθησαν δύο ποιοτικές δοκιμές του ιξώδους τους : α) αφέθηκε από μία σταγόνα από το κάθε λάδι σε επιφάνεια γυαλιού, και η μεν σταγόνα του ηλιελαίου παρέμεινε συγκεντρωμένη, η σταγόνα του άγνωστου ελαίου απλώθηκε πάρα πολύ γρήγορα β) αφέθησαν ίσες ποσότητες από τα δύο λάδια να τρέξουν από τις πιπέτες, και παρατηρήθηκε θεαματική διαφορά στην ταχύτητα ροής τους, με το νέο λάδι να παρουσιάζεται πολύ πιο λεπτόρευστο Δύο ίδια μπαλάκια από βαμβάκι τοποθετήθηκαν σε ξεχωριστές ύαλους ωρολογίου και το μεν πρώτο περιλούστηκε με ηλιέλαιο, το δε δεύτερο με το νέο λάδι. Όταν προσεγγίστηκε σε αυτά φλόγα, το μεν βαμβάκι με το νέο λάδι έπιασε φωτιά σε ~ 5 sec, το δε βαμβάκι με το ηλιέλαιο δεν έπαιρνε φωτιά ούτε σε πολλαπλάσιους χρόνους (οι δοκιμές τερματίζονταν στα ~ 60 sec) Δεδοµένου ότι οποιοδήποτε έλαιο φυτικής προέλευσης µπορεί να χαρακτηριστεί ως καύσιµο, και δεδοµένου ότι η µετεστεροποίηση των φυτικών ελαίων στοχεύει στη βελτίωση του ιξώδους και της πτητικότητάς τους, το πείραµα θεωρήθηκε επιτυχές. Η παραγωγή βιοντίζελ είχε επιτευχθεί. ανάλογη. Το πείραµα επαναλήφθηκε πολλές φορές, και σε όλες τις δοκιµές η επιτυχία ήταν Το βιοντίζελ που παράχθηκε και αφέθηκε να ηρεµήσει επί ~24 ώρες, ώστε να προκύψει ένα διαυγές υποκίτρινο έλαιο, εισήχθη σε δοκιµαστικό σωλήνα, ενώ σε άλλο δοκιµαστικό σωλήνα εισήχθη καθαρό ηλιέλαιο. Και οι δύο δοκιµαστικοί σωλήνες κλείστηκαν µε ειδικά πώµατα, αφού είχαν γεµίσει σχεδόν µέχρι το στόµιο και αφού είχαν εισαχθεί σε αυτούς από µία µπίλια (οι µπίλιες προήλθαν από πώµατα µπουκαλιών οινοπνευµατωδών ποτών). Στη συνέχεια οι σωλήνες ανετράπησαν από την όρθια θέση κατά 180 ο, ώστε να συγκριθεί η ταχύτητα κίνησεως των σφαιριδίων εντός των δύο λαδιών. Η ταχύτητα µετακινήσεως της 6

8 µπίλιας στο παραχθέν βιοντίζελ ήταν περίπου τριπλάσια από αυτήν στο ακατέργαστο ηλιέλαιο. Σε άλλη φάση, προσδιορίστηκαν τα σηµεία αναφλέξεως του ακατέργαστου ηλιελαίου και του βιοντίζελ που είχε ηρεµήσει για χρονικό διάστηµα > 24 h. Για το µεν ηλιέλαιο το σηµείο ανάφλεξης προσδιορίστηκε στους ο C, για το δε βιοντίζελ στους ο C. Δοκιµές καθαρισµού του βιοντίζελ έγιναν µε διάφορες ποσότητες νερού H 2 O και χλωριούχου ασβεστίου CaCl 2. Επίσης, ποσότητες του καθαρισµένου βιοντίζελ αφέθησαν να παραµείνουν µε µικρή ποσότητα ξηραντικού. Το προκύπτον βιοντίζελ ήταν άχρωµο και, κατόπιν µακράς ηρεµίας, διαυγές, παρουσίαζε δε την ίδια περίπου ευφλεκτότητα µε το αρχικό βιοντίζελ. Τέλος, θεωρητικές εκτιµήσεις του αναµενόµενου όγκου της παραγόµενης γλυκερίνης έδειξαν ότι ο όγκος της αρχικής αλκοόλης προς τον όγκο της τελικής γλυκερίνης έπρεπε να είναι ~ Οι προκύπτοντες από το πείραµα όγκοι συµβάδιζαν µε το θεωρητικώς αναµενόµενο αποτέλεσµα. Στο σηµείο αυτό, κρίνεται σκόπιµο να αναφερθεί πως η επιλογή και ο σχεδιασµός των πειραµάτων, καθώς και ο τρόπος διεξαγωγής τους ήταν όλα πρωτότυπα και έµπνευση της συγγράφουσας οµάδας, υπό τη στενή επίβλεψη και καθοδήγηση, προπαντώς, των επιβλέποντων καθηγητών και όχι απλή αναπαραγωγή βιβλιογραφικών οδηγιών. 7

9 ΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑ ΕΠΙΔΕΙΞΕΩΣ 1. Θέρµανση του ατµοσφαιρικού αέρα υπό πίεση Προκειμένου να γίνει αντιληπτή η διαδικασία ανάφλεξης σε συμπιεσμένο αέρα, όπως συμβαίνει στις μηχανές ντίζελ, το ίδιο το ακροατήριο δοκιμάζει το εξής πείραμα: I. Ασκούνται διαδοχικές συμπιέσεις σε απλή μεταλλική τρόμπα ποδηλάτου, αφήνοντας τον αέρα να εξέρχεται από τη βαλβίδα εξόδου χωρίς καμία παρεμπόδιση. Παρατηρείται ότι μετά από μερικές τέτοιες συμπιέσεις, η τρόμπα διατηρεί την αρχική της θερμοκρασία II. Ασκούνται αντίστοιχες συμπιέσεις στην ίδια τρόμπα, αυτή τη φορά όμως το στόμιο της βαλβίδας εξόδου του αέρα κρατείται κλειστό με το δάχτυλο. Παρατηρείται ότι πολύ σύντομα, η τρόμπα έχει αισθητά θερμανθεί Συμπέρασμα : όταν ο αέρας βρίσκεται υπό αυξημένη πίεση, θερμαίνεται πολύ πιο εύκολα, συνεπώς σε αέρα υψηλής πίεσης είναι πολύ πιο εύκολη η ανάφλεξη ενός καυσίμου. 8

10 2. Σύγκριση ιξώδους ηλιελαίου και βιοντίζελ Προκειμένου να γίνει αντιληπτή η μεταβολή του ιξώδους ενός φυτικού ελαίου με την τεχνική της μετεστεροποίησης, προετοιμάστηκε η εξής διάταξη : I. Εντός δοκιμαστικού σωλήνα εισάγεται, έως πληρώσεώς του, ακατέργαστο ηλιέλαιο και ακολουθεί εισαγωγή μπίλιας κατάλληλου μεγέθους, ενώ τέλος ο σωλήνας πωματίζεται II. Εντός δευτέρου ιδίου δοκιμαστικού σωλήνα εισάγεται, έως πληρώσεώς του, μετεστεροποιημένο ηλιέλαιο, ακολουθεί εισαγωγή πανομοιότυπης μπίλιας και ο σωλήνας πωματίζεται αναλόγως III. Οι δύο σωλήνες βρίσκονται στερεωμένοι σε εφάπτουσα κατά μήκος θέση με τη βοήθεια κολλητικής ταινίας Το ακροατήριο λαμβάνει έναν αριθμό τέτοιων διατάξεων και πράττει ως εξής : Με αρχική θέση την κατακόρυφη, οι σωλήνες εκτρέπονται κατά 180 ο, αναποδογυρίζονται κοινώς, και παρατηρείται η ταχύτητα πτώσης των σφαιριδίων εντός των δύο υγρών. Είναι προφανής η διαφορά αυτής της ταχύτητας, καθώς η μπίλια εντός του βιοντίζελ κινείται εμφανώς και σαφώς ταχύτερα. Η κίνηση αυτή επαναλαμβάνεται όσες φορές θελήσει ο ασκούμενος. Συμπέρασμα : Μετά την μετεστεροποίηση, το αποκαλούμενο βιοντίζελ έχει σαφώς μειωμένο ιξώδες, σε σχέση με το αρχικό ακατέργαστο ηλιέλαιο, εφόσον η κίνηση του ίδιου μέσου (της μπίλιας) εντός του βιοντίζελ είναι πολύ πιο εύκολη (ταχύτερη) από ό,τι εντός του ηλιελαίου. 9

11 3. Σύγκριση ταχύτητας έναρξης καύσης ηλιελαίου και βιοντίζελ Προκειμένου να γίνει αντιληπτή η επίδραση της μετεστεροποίησης φυτικού ελαίου στην ευκολία καύσης αυτού, εκτελείται το εξής πείραμα : I. Σε δύο υάλους ωρολογίου τοποθετούνται από ένα μικρό κομμάτι βαμβάκι. Το ένα βαμβάκι διαβρέχεται με ηλιέλαιο, ενώ το δεύτερο με βιοντίζελ II. Με αναπτήρα προσεγγίζεται φλόγα στα διαβρεγμένα βαμβάκια και παρατηρείται πόσος χρόνος απαιτείται ώστε να εμφανιστεί φλόγα στο καθένα Είναι σαφέστατα λιγότερος ο χρόνος που χρειάζεται για την έναρξη φλόγας στο διαποτισµένο βαµβάκι µε το βιοντίζελ. Στα πλαίσια του χρόνου επίδειξης, το ηλιέλαιο ούτε καν αναφλέγεται, ενώ το βιοντίζελ χρειάζεται µόλις λίγα δευτερόλεπτα. Συµπέρασµα : Η µετεστεροποίηση του ηλιελαίου το κατέστησε σαφώς πιο εύφλεκτο καύσιµο. 10

12 4. Προσδιορισµός σηµείου ανάφλεξεως ηλιελαίου Το πείραµα αυτό τελείται στον εργαστηριακό απαγωγό σύµφωνα µε τις οδηγίες του εργαστηριακού φυλλαδίου και στοχεύει στην πρώτη οπτική επαφή των ασκούµενων µε τη διάταξη προσδιορισµού σηµείου ανάφλεξης, καθώς και µε τη λειτουργία αυτής. Επίσης, το ηλιέλαιο επιλέγεται, ώστε να διαπιστώσουν οι ασκούµενοι ποιο είναι το σηµείο ανάφλεξης του ηλιελαίου, και ποια η διαφορά του µε το σαφώς χαµηλότερο σηµείο ανάφλεξης του βιοντίζελ που οι ίδιοι θα παρασκευάσουν και θα προσδιορίσουν. 11

13 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ 1. Εισαγωγή Ως βιοντίζελ ορίζεται το σύνολο των καθαρών καυσίµων των οποίων η πηγή είναι φυσική και ανανεώσιµη και τα οποία µπορούν να αντικαταστήσουν το συµβατικό πετρέλαιο ντίζελ ή να προστεθούν σε αυτό και να αποδώσουν καύσιµα µίγµατα. Πρόκειται για καύσιµα βιοδιασπάσιµα, µη τοξικά και χαµηλής περιεκτικότητας σε θείο και αρωµατικές ενώσεις. Η προέλευσή τους µπορεί να είναι είτε φυτικά είτε ζωικά έλαια, χρησιµοποιηµένα ή µη. Συνεπώς, πηγή του βιοντίζελ είναι η βιοµάζα. Η ιδέα της χρήσης τέτοιων καυσίµων δεν είναι πρωτότυπη, καθώς ο ίδιος ο εφευρέτης των λεγόµενων ντιζελοµηχανών, ο Δρ Ρούντολφ Ντίζελ, όταν σχεδίασε την πρώτη µηχανή ανάφλεξης µε συµπίεση το 1890, είχε κατά νου τη λειτουργία αυτής µε καύσιµα βασισµένα σε φυτικά έλαια. Το λεγόµενο σύγχρονο ενεργειακό πρόβληµα έχει οδηγήσει στην αναζήτηση νέων πηγών ενέργειας. Μεταξύ των προτάσεων βρίσκεται και η χρήση του βιοντίζελ. Ήδη στην Ευρωπαϊκή Ένωση, το βιοντίζελ παρασκευάζεται σε βιοµηχανική κλίµακα από το Το βιοντίζελ έχει παρόµοιες ιδιότητες µε το πετρέλαιο ντίζελ, συνεπώς µπορεί να αναµιχθεί σε οποιαδήποτε αναλογία µε αυτό και στη συνέχεια να χρησιµοποιηθεί στις µηχανές ντίζελ χωρίς σηµαντικές τροποποιήσεις αυτών. Η χρήση του βιοντίζελ σε µια συµβατική µηχανή ντίζελ έχει ως αποτέλεσµα τη µειωµένη εκποµπή άκαυτων υδρογονανθράκων, µονοξειδίου του άνθρακα, οξειδίων του θείου, πολυκυκλικών αρωµατικών υδρογονανθράκων, νιτρωµένων πολυκυκλικών υδρογονανθράκων και ολικών στερεών. Η µείωση αυτή είναι πιο έντονη όσο αυξάνεται η επί τοις εκατό περιεκτικότητα του βιοντίζελ στο καύσιµο µίγµα. 12

14 είναι : Όσον αφορά σε αυτό καθαυτό το βιοντίζελ, μερικά από τα μειονεκτήματά του η υψηλή τιμή του η προβληματική αποθήκευσή του η αύξηση των εκπομπών οξειδίων του αζώτου κατά την καύση του, σε σχέση με τις εκπομπές καύσης του πετρελαίου ντίζελ το υψηλό ιξώδες και η χαμηλή πτητικότητά του Αυτός ο εργαστηριακός οδηγός ασχολείται µε την αντιµετώπιση του προβλήµατος του υψηλού ιξώδους και της χαµηλής πτητικότητας του βιοντίζελ. 13

15 2. Πείραµα 1 ο : Παρασκευή βιοντίζελ από ηλιέλαιο Σκοπός του πειράματος : της μετεστεροποίησης (transesterification). Παρασκευή του βιοντίζελ από ηλιέλαιο με τη μέθοδο Στόχοι του πειράµατος : η επαφή των πειραματιζόμενων με την πράσινη χημεία η επαφή με την οργανική χημεία η εξοικείωση των πειραματιζόμενων με τις τεχνικές, τα σκεύη και τα αντιδραστήρια που χρησιμοποιούνται σε μια οργανική σύνθεση η κατανόηση του μηχανισμού της μετεστεροποίησης 2.1. Θεωρητικό υπόβαθρο Όπως αναφέρθηκε και στην εισαγωγή, παρόλο που ο ίδιος ο εφευρέτης της μηχανής ντίζελ, αρχικά τη σχεδίασε για να χρησιμοποιεί φυτικά έλαια, εντούτοις προτιμήθηκε το πετρέλαιο ως καύσιμο λόγω της καλύτερης τιμής του και των ανώτερων ρεολογικών και πτητικών χαρακτηριστικών του. Η βελτίωση του ιξώδους και της πτητικότητας επιτυγχάνεται µε τη µέθοδο της µετεστεροποίησεωςς του αρχικού ελαίου. Με αυτή τη µέθοδο τα µεγάλα µόρια των τριεστέρων του ελαίου µετατρέπονται σε µικρότερους εστέρες, µε αποτέλεσµα τη µείωση του ιξώδους και την αύξηση της πτητικότητας. Είναι γνωστό ότι τα λίπη και τα έλαια αποτελούνται κυρίως από τριγλυκερίδια και ελεύθερα λιπαρά οξέα. Τα τριγλυκερίδια, τα οποία ανήκουν σε µια µεγάλη οικογένεια ενώσεων, τα λιπίδια, δεν είναι τίποτε άλλο από τριεστέρες της γλυκερόλης µε καρβοξυλικά οξέα µεγάλου µοριακού βάρους, τα λιπαρά οξέα. Στη φύση απαντούν 40 περίπου διαφορετικά λιπαρά οξέα. Χαρακτηριστικό τους γνώρισµα είναι ο άρτιος αριθµός ατόµων άνθρακα. Τα λιπαρά οξέα µπορεί να είναι κορεσµένα, µονοακόρεστα ή και πολυακόρεστα. 14

16 Γλυκερόλη Στο ηλιέλαιο, που χρησιµοποιείται και στο πείραµά µας, τα κύρια λιπαρά οξέα που απαντώνται είναι τα παρακάτω : Λινελαϊκό οξύ (~69.3%) Ελαϊκό οξύ (~18.7%) Παλμιτικό οξύ (~6.0%) Στεαρικό οξύ (~4.2%) Μονογλυκερίδιο Μονοεστέρας γλυκερόλης Διγλυκερίδιο Διεστέρας γλυκερόλης Τριγλυκερίδιο Τριεστέρας γλυκερόλης όπου τα R1, R2, R3 αντιπροσωπεύουν τις μακριές ανθρακικές αλυσίδες των λιπαρών οξέων. 15

17 Η αντίδραση της μετεστεροποίησης Η αντίδραση της µετεστεροποίησης αποτελεί χαρακτηριστική αντίδραση των εστέρων κατά την οποία ο εστέρας, παρουσία περίσσειας αλκοόλης, ανταλλάσσει το αλκύλιό του µε το αλκύλιο της αλκοόλης. Η αντίδραση µπορεί να είναι όξινα ή βασικά καταλυόµενη. Από µηχανιστικής άποψης, η µετεστεροποίηση κατατάσσεται στις αντιδράσεις πυρηνόφιλης άκυλο- υποκατάστασης, που είναι χαρακτηριστικές των παραγώγων των καρβοξυλικών οξέων. Όταν το καρβονύλιο ενός παραγώγου καρβοξυλικού οξέος αντιδρά µε πυρηνόφιλα, λαµβάνει χώρα προσθήκη, αλλά το αρχικά σχηµατιζόµενο τετραεδρικό ενδιάµεσο δεν αποµονώνεται. Επειδή τα παράγωγα των καρβοξυλικών οξέων έχουν µια αποχωρούσα οµάδα συνδεδεµένη µε τον καρβονυλικό άνθρακα, το τετραεδρικό ενδιάµεσο αντιδρά περαιτέρω, αποβάλοντας την αποχωρούσα οµάδα και σχηµατίζοντας µια νέα καρβονυλική ένωση, στην περίπτωσή µας έναν νέο εστέρα. Στο πείραμά μας θα εκτελεστεί η βασικά καταλυόμενη αντίδραση της μετεστεροποίησης. Η αντίδραση και ο μηχανισμός αυτής φαίνεται πιο κάτω. Η γενική μορφή της αντίδρασης είναι : 16

18 Ενώ συγκεκριµένα για τριγλυκερίδια η χηµική εξίσωση της αντίδρασης είναι : όπου τα R, R 1, R 2, R 3 είναι αλκυλομάδες. Οι συνθήκες τις αντίδρασης πρέπει να είναι άνυδρες. Σε διαφορετική περίπτωση, η παρουσία νερού οδηγεί σε υδρόλυση του εστέρα, η οποία παρουσία βάσεως οδηγεί σε σχηµατισµό σαπώνων. Στην περίπτωσή µας, επειδή έχουµε να κάνουµε µε µετεστεροποίηση ελαίου, η ποσότητα του καταλύτη πρέπει να είναι αρκετή, ώστε ένα µέρος του να εξουδετερώσει τα ελεύθερα λιπαρά οξέα του ελαίου και να δηµιουργηθούν αλκαλικές συνθήκες. Από την άλλη δε θα πρέπει να είναι υπερβολική γιατί η περίσσεια του θα αντιδράσει µε τη γλυκερόλη σχηµατίζοντας επίσης σάπωνες. Ο μηχανισμός της βασικά καταλυόμενης μετεστεροποίησης Αρχικά, η αλκοόλη αντιδρά µε µια βάση, που είναι ο καταλύτης µας, και παράγεται ένα ιόν αλκοξειδίου, το οποίο είναι το πυρηνόφιλο της αντίδρασης : 17

19 2.2. Όργανα, σκεύη και αντιδραστήρια. Για την εκτέλεση του πειράµατος τα απαραίτητα όργανα και σκεύη είναι τα εξής: Εργαστηριακός ζυγός με ακρίβεια τουλάχιστον δύο δεκαδικών ψηφίων Θερμαντικό σώμα Θερμόμετρο ικανό για μετρήσεις τουλάχιστον έως 300 o C Κωνική φιάλη των 250mL Ογκομετρικός κύλινδρος των 100mL Τρία ποτήρια ζέσεως των 100 ml Σιφώνιο των 10mL Μεγάλος δοκιμαστικός σωλήνας 18

20 Γυάλινη ράβδος Ύαλος ωρολογίου Πουάρ Τα απαραίτητα αντιδραστήρια για την εκτέλεση του πειράµατος είναι τα εξής : Hλιέλαιο Mεθανόλη - CH3OH Καυστικό νάτριο - NaOH 2.3. Πειραματική διαδικασία Αφού ελέγξουμε αν έχουμε στη διάθεσή μας όλα τα απαραίτητα όργανα, σκεύη και αντιδραστήρια, ξεκινούμε με τη μέτρηση 80mL ηλιελαίου σε ογκομετρικό κύλινδρο των 100ml. Η μεταφορά στον ογκομετρικό κύλινδρο θα γίνει απευθείας από τη φιάλη του ηλιελαίου. Την ποσότητα αυτή τη μεταφέρουμε σε μια κωνική φιάλη των 250ml. Τοποθετούμε την κωνική φιάλη πάνω σε θερμαντικό σώμα και με ένα θερμόμετρο ελέγχουμε τη θερμοκρασία, η οποία πρέπει να φτάσει στους 55 ο C. Εφόσον το πείραμα θα εκτελεστεί από ομάδα, παράλληλα με την προηγούμενη διαδικασία, ένα άλλο μέλος της ομάδας ασχολείται με τη ζύγιση κατάλληλης ποσότητας καταλύτη. Ο καταλύτης είναι το καυστικό νάτριο. Ζυγίζουμε 0,32gr στερεό NaOH απευθείας σε ποτήρι ζέσεως των 100ml, χρησιμοποιώντας μια σπάτουλα. Προσέχουμε έτσι ώστε, αφού πάρουμε την ποσότητα που χρειάζεται, να κλείσουμε το δοχείο που περιέχει το NaOH. Αυτό γίνεται για την προστασία του αντιδραστηρίου, μιας και το NaOH είναι υγροσκοπικό, όπως επίσης απορροφά και CO2 από τον αέρα. Στη συνέχεια, με ένα σιφώνιο των 10ml, στο οποίο έχει προσαρμοστεί ένα πουάρ, μεταφέρουμε 20ml CH3OH στο ποτήρι ζέσεως των 100ml όπου βρίσκεται το NaOH. Με τη βοήθεια μια γυάλινης ράβδου αναδεύουμε το περιεχόμενο του ποτηριού, μέχρι να διαλυθεί το NaOH. Στη συνέχεια, το διάλυμα αυτό προστίθεται στο θερμό ηλιέλαιο. Ακολουθεί ανακίνηση της κωνικής φιάλης για δύο περίπου λεπτά. Μετά την ανακίνηση, το μίγμα της κωνικής αφήνεται να ηρεμήσει μέσα 19

21 σε μεγάλο δοκιμαστικό σωλήνα για 15min τουλάχιστον, έτσι ώστε να εμφανιστούν δύο διακριτές στιβάδες. Στην πάνω στιβάδα βρίσκεται το βιοντίζελ, ενώ στην κάτω η γλυκερόλη. Το ηλιέλαιο θερμαίνεται στους 55 ο C Το NaOH (s) διαλύεται στη μεθανόλη Το όλο σύστημα αναδεύεται ισχυρά Το σύστημα μετά από 15 min μετά από 2 h μετά από μια μέρα. (Φωτογραφίες Θ. Επταµηνιτάκης) 20

22 2.4. Υγιεινή και ασφάλεια Μεθανόλη CH3OH Προσωπική προστασία : Χρησιμοποιείστε γυαλιά ασφαλείας και εξασφαλίστε επαρκή εξαερισμό Διατηρείτε το δοχείο της μεθανόλης ερμητικά κλειστό Κρατείστε τη μεθανόλη μακριά από πηγές ανάφλεξης Αποφύγετε την επαφή με το δέρμα Σε περίπτωση ατυχήματος ή αν αισθανθείτε αδιαθεσία αναζητήστε αμέσως ιατρική βοήθεια Σταθερότητα : Η μεθανόλη είναι πολύ εύφλεκτη ένωση. Γενικά, είναι σταθερή ένωση. Μπορεί να αντιδράσει βίαια με οξέα, χλωρίδια οξέων, ανυδρίτες οξέων, οξειδωτικά αντιδραστήρια, αναγωγικά αντιδραστήρια και αλκαλιμέταλλα. Προστατέψτε την από την υγρασία. Στοιχεία τοξικότητας : Είναι τοξική όταν εισπνέεται, καταπίνεται ή απορροφάται από το δέρμα. Ενέσιμη μπορεί να αποβεί μοιραία. Κίνδυνος για πολύ σοβαρές και ανεπανόρθωτες βλάβες αν καταπωθεί. Έκθεση στη μεθανόλη μπορεί να προκαλέσει βλάβες στα μάτια, το συκώτι και την καρδιά. Χρονία ή οξεία έκθεση μπορεί να προκαλέσει σοβαρές βλάβες στα μάτια, έως και τύφλωση. Είναι ερεθιστική και έχει ναρκωτική δράση. Τα όρια στο Ην. Βασίλειο είναι : για μακροπρόθεσμη έκθεση 200ppm και για βραχυπρόθεσμη έκθεση 250ppm. 21

23 Υδροξείδιο του Νατρίου NaOH Προσωπική προστασία : Γυαλιά ασφαλείας, επαρκής εξαερισμός, γάντια από PVC ή νεοπρένιο Σε περίπτωση επαφής με τα μάτια, ξεπλύνετε με άφθονο νερό και αναζητήστε ιατρική βοήθεια Προστατέψτε το πρόσωπό σας Σε περίπτωση ατυχήματος ή αν αισθανθείτε αδιαθεσία αναζητήστε αμέσως ιατρική βοήθεια Σταθερότητα : Είναι γενικά σταθερή ένωση. Είναι ασύμβατο με μια μεγάλη ποικιλία υλικών, συμπεριλαμβανομένων πολλών μετάλλων, ενώσεων του αμμωνίου, κυανιδίων, οξέων, νιτροενώσεων, φαινολών και εύφλεκτων οργανικών ενώσεων. Είναι υγροσκοπική ένωση. Η θερμότητα διαλύσεως είναι υψηλή και μπορεί να προκύψουν επικίνδυνα θερμά διαλύματα αν η ποσότητα του νερού που προστεθεί είναι λίγη. Απορροφά διοξείδιο του άνθρακα από τον αέρα. Στοιχεία τοξικότητας : Είναι πολύ διαβρωτικό. Προκαλεί δριμύα εγκαύματα. Μπορεί να προκαλέσει μόνιμη βλάβη στα μάτια. Πολύ επικίνδυνο σε ενέσιμη μορφή. Επικίνδυνο και κατά την επαφή με το δέρμα ή με εισπνοή σκόνης Διάθεση αποβλήτων Μεθανόλη : Η μεθανόλη δύναται να ανακτηθεί με απόσταξη. Καλό είναι να συλλέγεται, είτε καθαρή είτε όχι, σε ειδικό δοχείο. Γλυκερόλη : Η γλυκερόλη αποτελεί εκμεταλλεύσιμο παραπροϊόν. Δύναται να συλλεχθεί και να επεξεργαστεί περαιτέρω, ώστε να είναι αξιοποιήσιμη (π.χ. καλλυντικά, σαπούνια, softener πολυμερών). Επιπλέον, είναι βιοαποικοδομήσιμη και δεν υπάρχει πρόβλημα εάν απορριφθεί. Καυστικό νάτριο : Πριν απορριφθεί, πρέπει να εξουδετερωθεί με κάποιο οξύ. 22

24 Λάδια : Είναι πλήρως βιοαποικοδομήσιμα και ακίνδυνα. Απορρίπτονται άφοβα στο νεροχύτη. Και σε αυτήν την περίπτωση, τα υλικά δύνανται να αξιοποιηθούν, π.χ. ως καύσιμα. 23

25 3. Πείραµα 2 ο : Μέτρηση του συντελεστή ιξώδους και του σηµείου ανάφλεξης του βιοντίζελ και δοκιµή καύσεως αυτού Σκοπός του πειράµατος : Μέτρηση του ιξώδους και του σηµείου ανάφλεξεως του βιοντίζελ µε τη χρήση αυτοσχέδιων οργάνων βασισµένων σε αντικείµενα καθηµερινής χρήσεως. Στόχοι του πειράµατος : Να επιβεβαιώσουν οι ασκούμενοι την επιτυχία του 1 ου πειράματος Να διαπιστωθεί η αξία της μέτρησης φυσικών μεγεθών για εξαγωγή ποιοτικών συμπερασμάτων πάνω σε μια χημική αντίδραση Να εξοικειωθούν οι ασκούμενοι στη χρήση απλών οργάνων για μέτρηση φυσικών μεγεθών Να εμπεδωθεί η έννοια του ιξώδους και του σημείου ανάφλεξης 3.1. Θεωρητικό μέρος Ιξώδες των υγρών Κατά την κίνηση των υγρών, εκτός από την υδροστατική πίεση, που ενεργεί κάθετα προς την επιφάνεια του υγρού, υπάρχουν και δυνάμεις που ενεργούν κατά τη διεύθυνση της κίνησης του υγρού, και μάλιστα αντίθετης φοράς προς τη φορά κινήσεως αυτού. Οι δυνάμεις αυτές οφείλονται στην τριβή που αναπτύσσεται λόγω της διαφοράς ταχύτητας (du) των μορίων του υγρού σε δύο γειτονικά στρώματα απέχοντα μεταξύ τους κατά dz και ονομάζονται γενικώς ιξώδες ή εσωτερική τριβή του κινούμενου υγρού. 24

26 Η δύναμη αυτή F που ενεργεί πάνω σε μια ορισμένη επιφάνεια S του κινούμενου υγρού σε σχέση προς ίση γειτονική επιφάνεια που απέχει από την πρώτη κατά dz και τα μόρια της οποίας κινούνται με διαφορά ταχύτητας du από τα μόρια της πρώτης, δίδεται από το νόμο της ιξώδους ροής του Newton : F du = n S (1) dz όπου n είναι ένας συντελεστής αναλογίας που ονομάζεται συντελεστής ιξώδους. Λύνοντας τη σχέση (1) ως προς n και αντικαθιστώντας τα μεγέθη με τις μονάδες τους, υπολογίζουμε τις διαστάσεις του συντελεστού ιξώδους : F dz dyn cm dyn n = = = sec = 2 S du cm cm cm sec poise 2 Το πηλίκο του συντελεστού ιξώδους ενός υγρού προς την πυκνότητα αυτού καλείται κινηματικό ιξώδες και έχει διαστάσεις cm 2 /sec, ή αλλιώς stokes : η k = n d (cm 2 /sec) Για τη ροή υγρού από λεπτό κατακόρυφο σωλήνα, όταν στην επιφάνειά του ενεργεί μόνο η ατμοσφαιρική πίεση, και η ροή του υγρού είναι νηματοειδής, ισχύει η εξίσωση του Poiseuille : V π = d g r 8 n 4 t (2) Όπου : V : ο όγκος του υγρού που εκρέει από το σωλήνα n : ο συντελεστής ιξώδους d : η πυκνότητα του υγρού g : η επιτάχυνση της βαρύτητας r : η ακτίνα του σωλήνα t : ο χρόνος εκροής 25

27 Το ιξώδες εξαρτάται και από τη θερμοκρασία. Έχει βρεθεί πως ο συντελεστής ιξώδους σε συνηθισμένες θερμοκρασίες, ελαττώνεται κατά 2% περίπου με αύξηση της θερμοκρασίας κατά 1 ο C. Μέτρηση του συντελεστή ιξώδους με το ιξωδόμετρο Ostwald Από τη σχέση (2) αν λύσουμε ως προς n τότε προκύπτει πως : π n = 8 V d g r 4 t (3) δηλαδή ο συντελεστής ιξώδους είναι ευθέως ανάλογος του χρόνου εκροής ενός υγρού. Αν υποθέσουμε πως έχουμε δύο διαφορετικά υγρά με συντελεστή ιξώδους n1 και n2, τα οποία έχουν πυκνότητες d1 και d2, τότε για τον ίδιο όγκο εκροής από τη σχέση (3) προκύπτει : n n 1 2 d d 1 1 = (4) 2 t t 2 Αν θυµηθούµε τη σχέση που µας δίνει το κινηµατικό ιξώδες : η k = n d τότε η σχέση (4) γίνεται : η η k1 k 2 t = t 1 2 (5) Μετρώντας επομένως τους χρόνους εκροής, μεταξύ των χαραγών (α) και (β) στο ιξωδόμετρο Ostwald, υγρών ίσου όγκου V και γνωρίζοντας το κινηματικό ιξώδες του ενός υγρού, μπορούμε να βρούμε το κινηματικό ιξώδες του άλλου υγρού. 26

28 Ιξωδόμετρο Ostwald Σημείο ανάφλεξεως Όταν ένα υγρό τοποθετείται µέσα σε ένα κλειστό δοχείο, η πίεση µέσα στο δοχείο αυξάνεται, καθώς µόρια του υγρού περνούν στην αέρια φάση (ατµοί). Παράλληλα, µόρια από την αέρια φάση περνούν στην υγρή φάση, καθώς συγκρούονται µε την επιφάνεια του υγρού. Σε κάποια χρονική στιγµή οι ταχύτητες των δύο φαινοµένων γίνονται ίσες, δηλαδή επέρχεται ισορροπία. Στην κατάσταση αυτή, οι ατµοί ασκούν ορισµένη πίεση, που ονοµάζεται τάση ατµών. Η τάση ατµών ενός υγρού εξαρτάται από τη θερµοκρασία. Όσο αυξάνεται η θερµοκρασία του υγρού, τόσο αυξάνεται και η τάση των ατµών του. Η χαμηλότερη θερμοκρασία στην οποία ένα υγρό έχει επαρκή τάση ατμών, έτσι ώστε να σχηματίσει αναφλέξιμο μίγμα με τον ατμοσφαιρικό αέρα κοντά στην επιφάνεια του υγρού, ονομάζεται σημείο ανάφλεξως (Flash point). Το σηµείο ανάφλεξεως µιας ουσίας εξαρτάται από την πίεση, την περιεκτικότητα της ατµόσφαιρας σε οξυγόνο, την καθαρότητα της ουσίας και από τη µέθοδο µε την οποία µετράται. Έτσι είναι πολύ πιθανό µια ουσία να σχηµατίσει αναφλέξιµο µίγµα µε τον αέρα σε θερµοκρασία πολύ χαµηλότερη από αυτή που αναγράφεται στους πίνακες, αν η πίεση είναι σηµαντικά χαµηλότερη της ατµοσφαιρικής. Τα υγρά κατατάσσονται σε κατηγορίες κινδύνου ανάφλεξεως βάση του σηµείου ανάφλεξής τους. Η βασική αντίληψη είναι η εξής : υγρά των οποίων το σηµείο ανάφλεξεως είναι χαµηλότερο από την πιο υψηλή θερµοκρασία περιβάλλοντος που είναι δυνατόν να εµφανιστεί σε ένα τόπο κατατάσσονται στα εύφλεκτα. 27

29 Σύμφωνα με τις οδηγίες της Ε.Ε., υγρά με σημείο ανάφλεξης μικρότερο των 21 ο C χαρακτηρίζονται ως πολύ εύφλεκτα, ενώ υγρά με σημείο ανάφλεξης από 21 ο C έως και 55 ο C ως εύφλεκτα Όργανα, σκεύη και αντιδραστήρια. Για την εκτέλεση του πειράματος τα απαραίτητα όργανα και σκεύη είναι τα εξής : Θερμαντικό σώμα Θερμόμετρο ικανό για μετρήσεις τουλάχιστον έως 300 o C 2 σύριγγες 2 ποτήρια ζέσεως των 100 ml Αναπτήρας Χρονόμετρο 2 ύαλοι ωρολογίου Ξύλινη λαβίδα Μικρό αλουμινένιο δοχείο Δύο μικρά κομμάτια βαμβάκι 3.3. Πειραματική διαδικασία 1 ο μέρος : Μέτρηση του συντελεστή κινηματικού ιξώδους του βιοντίζελ Μεταφέρουμε περίπου 20mL ηλιέλαιο από τη φιάλη σε ένα ποτήρι ζέσεως των 100mL. Με μια σύριγγα των 10mL αναρροφούμε ηλιέλαιο από το ποτήρι ζέσεως μέχρι πληρώσεως της σύριγγας. Στη συνέχεια με προσοχή, αφαιρούμε το έμβολο της σύριγγας, αφήνοντας το περιεχόμενό της να εκρεύσει στο ποτήρι ζέσεως, και μετράται με χρονόμετρο ο χρόνος εκροής του ηλιελαίου από τα 10mL έως τα 2mL. Κατά τη διάρκεια της εκροής φροντίζουμε ώστε η σύριγγα να είναι κατακόρυφη. Αν η πρώτη χρονομέτρηση δεν είναι επιτυχής, αναρροφούμε το έλαιο μέσα από το ποτήρι ζέσεως και επαναλαμβάνουμε τη διαδικασία. Ο χρόνος εκροής καταγράφεται. Κάθε επιτυχής χρονομέτρηση επαναλαμβάνεται άλλες δύο φορές. 28

30 Στη συνέχεια, με μια άλλη σύριγγα, αναρροφούμε βιοντίζελ από την πάνω στοιβάδα του μεγάλου δοκιμαστικού σωλήνα του 1 ου πειράματος. Ακολουθώντας την προηγούμενη διαδικασία, αφήνουμε το βιοντίζελ να εκρεύσει από τα 10mL έως τα 2mL, μέσα σε νέο ποτήρι ζέσεως, φροντίζοντας η σύριγγα να είναι κατακόρυφη. Καταγράφουμε το χρόνο εκροής. Αν θεωρηθεί απαραίτητο, η διαδικασία επαναλαμβάνεται. Κάθε επιτυχής χρονομέτρηση επαναλαμβάνεται άλλες δύο φορές. Θεωρώντας πως η θερμοκρασία του εργαστηρίου είναι 20 ο C, δίνεται το κινηματικό ιξώδες του ηλιελαίου σε αυτή τη θερμοκρασία : ηk ελαίου=0.789 cm 2. sec - 1 Με δεδοµένη την τιµή του κινηµατικού ιξώδους του ηλιελαίου και µε βάση τα πειραµατικά δεδοµένα και τη σχέση (5), συµπληρώστε τον πιο κάτω πίνακα. Όνομα ουσίας Ηλιέλαι ο Βιοντίζε λ Χρόνος εκρoής t1 (sec) Χρόνος εκρoής t2 (sec) Χρόνος εκρoής t3 (sec) Μέσος όρος χρονομετρήσε ων (sec) Κινηματικό ιξώδες (cm 2. sec - 1 ή stokes) Ενδεικτικά, αναφέρεται πως το κινηματικό ιξώδες του βιοντίζελ, όπως προκύπτει από τη βιβλιογραφία, είναι περίπου 0,189 stokes. Άρα όσο πιο κοντά σε αυτή την τιμή είναι το κινηματικό ιξώδες του βιοντίζελ που παρασκευάστηκε στο 1 ο πείράμα, τόσο περισσότερο καταδεικνύεται η επιτυχία του πειράματος. 29

31 Μέρος 2 ο : Δοκιμή καύσεως Σε δύο ύαλους ωρολογίου τοποθετούµε από ένα µικρό κοµµάτι βαµβάκι. Χρησιµοποιώντας τις αντίστοιχες σύριγγες που χρησιµοποιήθηκαν στη µέτρηση του ιξώδους, διαβρέχουµε το ένα κοµµάτι βαµβάκι µε ηλιέλαιο και το άλλο µε βιοντίζελ. Στη συνέχεια, µε έναν αναπτήρα προσπαθούµε να ανάψουµε το κάθε κοµµάτι από βαµβάκι και παρατηρούµε πιο αναφλέγεται πιο γρήγορα. Μέρος 3 ο : Μέτρηση του σημείου ανάφλεξεως Διάταξη προσδιορισμού σημείου αναφλέξεως Με τη σύριγγα που χρησιμοποιούσαμε για το βιοντίζελ προηγουμένως, μεταφέρουμε 6-7mL βιοντίζελ από το μεγάλο δοκιμαστικό σωλήνα, σε ένα μικρό αλουμινένιο δοχείο (βάση από κεράκι ρεσώ). Το δοχείο στη συνέχεια τοποθετείται 30

32 πάνω σε θερμαντικό σώμα. Πάνω από το δοχείο τοποθετείται γυάλινο κάλυμμα με εγκοπή. Η τοποθέτηση και απομάκρυνση του γυάλινου καλύμματος γίνεται με τη βοήθεια μιας ξύλινης λαβίδας. Η εγκοπή του καλύμματος χρησιμεύει στο να μπορεί το θερμόμετρο να τοποθετείται μέσα στη λεκάνη του δοχείου. Αρχικά μπορούμε να θερμάνουμε γρήγορα, όμως προσπαθούμε ο ρυθμός ανόδου της θερμοκρασίας μετά τους 120 ο C να είναι αργός. Είναι πιθανό στα πρώτα στάδια της θέρμανσης του βιοντίζελ να παρατηρηθούν φυσαλίδες βρασμού. Αυτές οφείλονται σε τυχόν υπολείμματα γλυκερίνης, μεθανόλης ή νερού που φτάνουν στο σημείο ζέσεως τους. Για να μετρήσουμε το σημείο αναφλέξεως προβαίνουμε στις εξής πολύ καθορισμένες κινήσεις : 1. Παρατηρούμε τη θερμοκρασία 2. Με το ένα χέρι μας ανάβουμε τον αναπτήρα 3. Με το άλλο χέρι απομακρύνουμε το γυάλινο κάλυμμα 4. Πλησιάζουμε τη φλόγα του αναπτήρα στιγμιαία πολύ κοντά στην επιφάνεια του θερμαινόμενου βιοντίζελ 5. Απομακρύνουμε τον αναπτήρα 6. Σκεπάζουμε το δοχείο Αν πλησιάζοντας τη φλόγα στιγµιαία στο θερµαινόµενο βιοντίζελ ακουστεί ο χαρακτηριστικός και σύντοµος ήχος (ένα χαρακτηριστικό παφ ) µιας µικρής και γρήγορης ανάφλεξης, τότε το υγρό µας έχει φτάσει στο σηµείο ανάφλεξής του. Αν δεν ακούσουµε κάποιον ήχο, σκεπάζουµε και πάλι το δοχείο επαναλαµβάνοντας την πιο πάνω διαδικασία. Η επανάληψη της διαδικασίας δε θα πρέπει να γίνει αµέσως. Παρατήρηση : Η μέτρηση του σημείου ανάφλεξης για κάθε δείγμα γίνεται εφάπαξ. Σε περίπτωση που χρειαστεί να ξαναμετρήσουμε το σημείο ανάφλεξης, π.χ. γιατί δεν είμαστε σίγουροι για την ορθότητα της θερμοκρασίας, τοποθετούμε στο αλουμινένιο δοχείο νέο δείγμα βιοντίζελ. 31

33 3.4. Υγιεινή και ασφάλεια Όσον αφορά στην ασφαλή διεξαγωγή του δεύτερου πειράµατος θα πρέπει να σταθούµε σε τρία σηµεία : 1. απαραίτητα είναι τα γυαλιά ασφαλείας, ιδιαίτερα κατά τη μέτρηση του σημείου ανάφλεξης 2. χρήση της σύριγγας : οι ασκούμενοι θα πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί, έτσι ώστε να μην τρυπηθούν οι ίδιοι ή προκαλέσουν τραυματισμό σε άλλους. Σε περίπτωση τραυματισμού, το γεγονός θα πρέπει να αναφερθεί άμεσα στον επιβλέποντα του εργαστηρίου καύση και ανάφλεξη του βιοντίζελ : αν για οποιοδήποτε λόγο, κατά τη μέτρηση του σημείου ανάφλεξης, το βιοντίζελ αναφλεγεί και διατηρεί την καύση του μέσα στο δοχείο, διατηρούμε την ψυχραιμία μας. Σε καμιά περίπτωση δε χρησιμοποιούμε νερό για να το σβήσουμε. Αρκεί να το φυσήξουμε όπως θα φυσούσαμε για να σβήσουμε ένα κερί. Αλλιώς απομακρύνουμε πάνω από το δοχείο το θερμόμετρο και το σκεπάζουμε με ένα ποτήρι ζέσεως 32

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου.

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος αυτού του πειράματος θα πρέπει ο μαθητής: Να περιγράφει τον τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ. Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ. Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων 1/3/2013 και 6/3/2013 Μάντζιου Μαρία χημικός ΣΤΟΧΟΙ Στο τέλος του πειράματος αυτού θα πρέπει να μπορείς:

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή διαλυμάτων ορισμένης περιεκτικότητας και συγκέντρωσης, καθώς επίσης και παρασκευή διαλυμάτων συγκεκριμένης συγκέντρωσης από διαλύματα μεγαλύτερης συγκέντρωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΠΕ ΠΕΡΤΟΥΛΙΟΥ-ΤΡΙΚΚΑΙΩΝ

ΚΠΕ ΠΕΡΤΟΥΛΙΟΥ-ΤΡΙΚΚΑΙΩΝ ΚΠΕ ΠΕΡΤΟΥΛΙΟΥ-ΤΡΙΚΚΑΙΩΝ Σαπούνι Θεωρητικό μέρος Το σαπούνι είναι ένα ουδέτερο μίγμα (άλας) λιπαρών οξέων, κυρίως του παλμιτικού, του στεατικού και του ελαϊκού με νάτριο ή κάλιο (βάσεις). Το άλας αυτό

Διαβάστε περισσότερα

4002 Σύνθεση του βενζιλίου από βενζοϊνη

4002 Σύνθεση του βενζιλίου από βενζοϊνη 4002 Σύνθεση του βενζιλίου από βενζοϊνη H VCl 3 + 1 / 2 2 + 1 / 2 H 2 C 14 H 12 2 C 14 H 10 2 (212.3) 173.3 (210.2) Ταξινόµηση Τύποι αντιδράσεων και τάξεις ουσιών οξείδωση αλκοόλη, κετόνη, καταλύτης µεταβατικού

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο Εργαστήριο

Εισαγωγή στο Εργαστήριο Εισαγωγή στο Εργαστήριο ΒΑΣΙΚΟΙ ΚΑΝΟΝΕΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Οι κανόνες εργαστηριακής άσκησης αποβλέπουν στη σωστή λειτουργία του εργαστηρίου και κυρίως εξασφαλίζουν την ασφάλεια των εργαζομένων σε

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΛΥΣΗ ΑΜΥΛΟΥ ΑΠΟ ΒΑΚΤΗΡΙΑΚΗ ΑΜΥΛΑΣΗ ΚΑΙ ΥΓΡΟ ΑΠΟΡΡΥΠΑΝΤΙΚΟ

ΥΔΡΟΛΥΣΗ ΑΜΥΛΟΥ ΑΠΟ ΒΑΚΤΗΡΙΑΚΗ ΑΜΥΛΑΣΗ ΚΑΙ ΥΓΡΟ ΑΠΟΡΡΥΠΑΝΤΙΚΟ !Unexpected End of Formula l ΥΔΡΟΛΥΣΗ ΑΜΥΛΟΥ ΑΠΟ ΒΑΚΤΗΡΙΑΚΗ ΑΜΥΛΑΣΗ ΚΑΙ ΥΓΡΟ ΑΠΟΡΡΥΠΑΝΤΙΚΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Γκέκας Γιώργος Δημητριάδου Άννα Τζελέπη Λαμπρινή ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Πειράµατα Επιδείξεως Πείραμα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με 5 μονάδες.

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με 5 μονάδες. Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 Ημερομηνία εξέτασης: Παρασκευή 28 Μαΐου 2010 Ώρα εξέτασης: 07:30

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ - 6 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ - 6 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 6 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κυριακή, 16 Μαΐου 2010 Ώρα : 10:00-12:30 Προτεινόμενες λύσεις ΘΕΜΑ 1 0 (12 μονάδες) Για τη μέτρηση της πυκνότητας ομοιογενούς πέτρας (στερεού

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρηση ιξώδους λιπαντικών

Μέτρηση ιξώδους λιπαντικών 5 η Εργαστηριακή Άσκηση Μέτρηση ιξώδους λιπαντικών Εργαστήριο Τριβολογίας Μάιος 2011 Αθανάσιος Μουρλάς Η λίπανση Ως λίπανση ορίζεται η παρεμβολή μεταξύ των δύο στοιχείων του τριβοσυστήματος τρίτου κατάλληλου

Διαβάστε περισσότερα

4. Πόσο οξικό οξύ περιέχει το ξίδι;

4. Πόσο οξικό οξύ περιέχει το ξίδι; 4. Πόσο οξικό οξύ περιέχει το ξίδι; Σκοπός Σκοπός αυτού του πειράματος είναι να προσδιορίσετε την ποσότητα (γραμμομοριακή συγκέντρωση) του οξικού οξέος που υπάρχει σε ένα λευκό ξίδι μέσω ογκομέτρησης με

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 Μάθημα: Χημεία Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Παρασκευή, 24 Μαΐου, 2013 7:30 10:30

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΕ ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ ΟΜΟΝΟΙΑΣ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ

ΕΚΦΕ ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ ΟΜΟΝΟΙΑΣ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ ΕΚΦΕ ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ ΟΜΟΝΟΙΑΣ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 2014 ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ Αριθμός ομάδας: Ονόματα διαγωνιζομένων: Στοιχεία Διαγωνιζόμενων 1) 2) 3) Σχολείο: Όνομα

Διαβάστε περισσότερα

1. ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΟΥ ΟΓΚΟΥ ΥΓΡΩΝ

1. ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΟΥ ΟΓΚΟΥ ΥΓΡΩΝ 1. ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΟΥ ΟΓΚΟΥ ΥΓΡΩΝ Τα όργανα που χρησιμοποιούνται συνήθως για τη μέτρηση του όγκου των υγρών είναι: 1) το σιφώνιο 2) η προχοΐδα 3) η ογκομετρική φιάλη 4) ο ογκομετρικός κύλινδρος 5) η κωνική φιάλη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΣΤΕΡΕΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ

ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΣΤΕΡΕΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΣΤΕΡΕΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Σε αυτή την εργαστηριακή άσκηση θα ορίσουμε την ταχύτητα διάλυσης μιας στερεής ουσίας στο νερό και θα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΠΟΛΥΜΕΡΟΥΣ ΦΥΛΛΟΥ ΑΜΥΛΟΥ ΑΠΟ ΑΜΥΛΟ ΠΑΤΑΤΑΣ

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΠΟΛΥΜΕΡΟΥΣ ΦΥΛΛΟΥ ΑΜΥΛΟΥ ΑΠΟ ΑΜΥΛΟ ΠΑΤΑΤΑΣ !Unexpected End of Formula l ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΠΟΛΥΜΕΡΟΥΣ ΦΥΛΛΟΥ ΑΜΥΛΟΥ ΑΠΟ ΑΜΥΛΟ ΠΑΤΑΤΑΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Βαλαχής Ανδρέας Μπεζεργιαννίδου Αικατερίνη 2. ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 1 2.1. Πείραµα επιδείξεως Πλαστικό από

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΝΤΙΖΕΛ ΑΠΟ ΟΞΙΝΟ ΒΑΜΒΑΚΕΛΑΙΟ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΕΤΕΡΟΓΕΝΟΥΣ ΒΑΣΙΚΟΥ ΚΑΤΑΛΥΤΗ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΝΤΙΖΕΛ ΑΠΟ ΟΞΙΝΟ ΒΑΜΒΑΚΕΛΑΙΟ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΕΤΕΡΟΓΕΝΟΥΣ ΒΑΣΙΚΟΥ ΚΑΤΑΛΥΤΗ Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο (ΕΜΠ) Σχολή Χημικών Μηχανικών Τομέας ΙΙ Μονάδα Μηχανικής Διεργασιών Υδρογονανθράκων και Βιοκαυσίμων ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΝΤΙΖΕΛ ΑΠΟ ΟΞΙΝΟ ΒΑΜΒΑΚΕΛΑΙΟ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΕΤΕΡΟΓΕΝΟΥΣ ΒΑΣΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007.

YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007. Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Τρίτη, 12 Ιουνίου 2007 7:30-10:30

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ

ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η παρατήρηση και η κατανόηση της Αρχής Le Chatelier και η μελέτη της διαλυτότητας των ιοντικών ενώσεων Θεωρητικό Μέρος Αρχή Le Chatelier Οι

Διαβάστε περισσότερα

6 η Οκτωβρίου 2013. Παρουσίαση της. Σουντουρλής Μιχάλης, Διπλωματούχος Χημικός Μηχανικός

6 η Οκτωβρίου 2013. Παρουσίαση της. Σουντουρλής Μιχάλης, Διπλωματούχος Χημικός Μηχανικός 6 η Οκτωβρίου 2013 Παρουσίαση της Σουντουρλής Μιχάλης, Διπλωματούχος Χημικός Μηχανικός Εικόνα 1: Εγκατάσταση μονάδας «ΦΥΤΟΕΝΕΡΓΕΙΑ Α.Ε.» στο Παραλίμνιο Σερρών (2011) Α. Η Εταιρεία Η «ΦΥΤΟΕΝΕΡΓΕΙΑ Α.Ε.»

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman.

Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος

Διαβάστε περισσότερα

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C.

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. 4.1 Βασικές έννοιες Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. Σχετική ατομική μάζα ή ατομικό βάρος λέγεται ο αριθμός που δείχνει πόσες φορές είναι μεγαλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:...

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ :...ΤΜΗΜΑ :...Αρ:... Βαθμολογία εξεταστικού δοκιμίου

Διαβάστε περισσότερα

Ο αλκοολικός τίτλος % vol είναι % v/v. Η αλκοόλη, % vol, μετράται στους 20 o C. Γίνεται διόρθωση της αλκοόλης όταν η θερμοκρασία είναι διαφορετική

Ο αλκοολικός τίτλος % vol είναι % v/v. Η αλκοόλη, % vol, μετράται στους 20 o C. Γίνεται διόρθωση της αλκοόλης όταν η θερμοκρασία είναι διαφορετική ΟΙΝΟΣ ΑΛΚΟΟΛΗ Με απόσταξη 200 ml οίνου συλλέγονται 133-150 ml αποστάγματος. Για την εξουδετέρωση της οξύτητας του οίνου, για να μη ληφθούν στο απόσταγμα πτητικά οξέα (οξικό, ανθρακικό και θειώδες), στα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 6: ΟΓΚΟΜΈΤΡΗΣΗ ΟΞΕΟΣ - ΒΑΣΕΩΣ

ΑΣΚΗΣΗ 6: ΟΓΚΟΜΈΤΡΗΣΗ ΟΞΕΟΣ - ΒΑΣΕΩΣ ΑΣΚΗΣΗ 6: ΟΓΚΟΜΈΤΡΗΣΗ ΟΞΕΟΣ - ΒΑΣΕΩΣ ΘΕΩΡΙΑ Οξέα, βάσεις, άλατα και εξουδετέρωση Γνωρίζουμε ότι ενώσεις οι οποίες διαλυόμενες στο νερό δίνουν κατιόντα υδρογόνου (πρωτόνια) είναι οξέα: ΗΑ Η + + Α Ενώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ρ Γ Α Σ Τ Η Ρ Ι Α Κ Ε Σ Α Σ Κ Η Σ Ε Ι Σ Χ Η Μ Ε Ι Α Σ

Ε Ρ Γ Α Σ Τ Η Ρ Ι Α Κ Ε Σ Α Σ Κ Η Σ Ε Ι Σ Χ Η Μ Ε Ι Α Σ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ - ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΛΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΑΣ Ε Ρ Γ Α Σ Τ Η Ρ Ι Α Κ Ε Σ Α Σ Κ Η Σ Ε Ι Σ Χ Η Μ Ε Ι Α Σ Πάνιας

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ. Εργαστηριακή άσκηση: Ο Ξ Ε Ι Δ Ω Σ Η Α Ι Θ Α Ν Ο Λ Η Σ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ ΤΑΞΗ B' ΛΥΚΕΙΟΥ. Ον/νυμο: Τμήμα: Ημ/νια:

Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ. Εργαστηριακή άσκηση: Ο Ξ Ε Ι Δ Ω Σ Η Α Ι Θ Α Ν Ο Λ Η Σ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ ΤΑΞΗ B' ΛΥΚΕΙΟΥ. Ον/νυμο: Τμήμα: Ημ/νια: ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ Ον/νυμο: Τμήμα: Ημ/νια: ΤΑΞΗ B' ΛΥΚΕΙΟΥ Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ Εργαστηριακή άσκηση: Ο Ξ Ε Ι Δ Ω Σ Η Α Ι Θ Α Ν Ο Λ Η Σ Θωμάς Kρεμιώτης 1 από 6 ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΑ ΟΡΓΑΝΑ ΚΑΙ ΧΗΜΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ α/α ΟΡΓΑΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΤΟ ΝΕΡΟ

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΕ ΝΕΡΟ ΓΕΝΙΚΑ Με το πείραμα αυτό μπορούμε να προσδιορίσουμε δύο βασικές παραμέτρους που χαρακτηρίζουν ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΟΛΑ Η ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ!

ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΟΛΑ Η ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ! ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΟΛΑ Η ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ! 1 Καλό το Εργαστήριο και πολύτιμο, αλλά πολυτιμότερη η υγεία και η ασφάλεια των μαθητών και η δική μας. Για να πάνε λοιπόν όλα καλά, ας έχουμε υπόψη μας τα εξής:

Διαβάστε περισσότερα

1.5 Ταξινόμηση της ύλης

1.5 Ταξινόμηση της ύλης 1.5 Ταξινόμηση της ύλης Θεωρία 5.1. Πως ταξινομείται η ύλη; Η ύλη ταξινομείται σε καθαρές ή καθορισμένες ουσίες και μίγματα. Τα μίγματα ταξινομούνται σε ομογενή και ετερογενή. Οι καθορισμένες ουσίες ταξινομούνται

Διαβάστε περισσότερα

Εύρεση ph διαλυμάτων με χρήση δεικτών, πεχαμετρικού χάρτου, πεχαμέτρου και αισθητήρα ph Multilog, (όπου υπάρχει)

Εύρεση ph διαλυμάτων με χρήση δεικτών, πεχαμετρικού χάρτου, πεχαμέτρου και αισθητήρα ph Multilog, (όπου υπάρχει) 1 Εργαστηριακή Διδασκαλία των Φυσικών εργασιών στα Γενικά Λύκεια Περίοδος 2006 2007 Χημεία Α Λυκείου Ενδεικτική προσέγγιση της εργαστηριακή δραστηριότητας : Εύρεση ph διαλυμάτων με χρήση δεικτών, πεχαμετρικού

Διαβάστε περισσότερα

Εργαλεία & Υλικά Διαλύματα Χρωστικές

Εργαλεία & Υλικά Διαλύματα Χρωστικές Ενότητα Ροή γενετικής πληροφορίας Φύλλο εργασίας 2 Απομόνωση νουκλεϊκών οξέων από φυτικά κύτταρα Βιολογία Γ Γυμνασίου Ονοματεπώνυμο Τμήμα Ημερομηνία. Τα νουκλεϊκά οξέα, όπως και οι πρωτεΐνες, είναι μακρομοριακές

Διαβάστε περισσότερα

H Χημεία του άνθρακα: 2. Πετρέλαιο Φυσικό Αέριο - Πετροχημικά. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

H Χημεία του άνθρακα: 2. Πετρέλαιο Φυσικό Αέριο - Πετροχημικά. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός H Χημεία του άνθρακα: 2. Πετρέλαιο Φυσικό Αέριο - Πετροχημικά Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να γνωρίζουμε τα κυριότερα συστατικά του πετρελαίου Να περιγράφουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΕ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ. Για τη Β ΛΥΚΕΙΟΥ. Περιεχόμενα ασκήσεων ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ στο συκώτι, στο γάλα κ.α τρόφιμα

ΕΚΦΕ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ. Για τη Β ΛΥΚΕΙΟΥ. Περιεχόμενα ασκήσεων ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ στο συκώτι, στο γάλα κ.α τρόφιμα ΕΚΦΕ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ Για τη Β ΛΥΚΕΙΟΥ Περιεχόμενα ασκήσεων ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ στο συκώτι, στο γάλα κα τρόφιμα ΜΕΤΟΥΣΙΩΣΗ της ΩΑΛΒΟΥΜΙΝΗΣ (πρωτεΐνης στο ασπράδι του αυγού) και της ΚΑΖΕΪΝΗΣ (πρωτεΐνης του γάλακτος)

Διαβάστε περισσότερα

Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους.

Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους. ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους. Διαλύτης: η ουσία που βρίσκεται σε μεγαλύτερη αναλογία

Διαβάστε περισσότερα

Σκληρότητα νερού. Μόνιμη και παροδική σκληρότητα

Σκληρότητα νερού. Μόνιμη και παροδική σκληρότητα Σκληρότητα νερού Μόνιμη και παροδική σκληρότητα Τι περιέχει το νερό της βροχής; Ποιο είναι συνήθως το ph του βρόχινου νερού; Γιατί; Τι περιέχει το νερό του εδάφους; Na +, K +, Ca 2+, Mg 2+, Cl, SO 4 2,

Διαβάστε περισσότερα

Ιδιότητες Ψυχρής Ροής Προϊόντων Πετρελαίου

Ιδιότητες Ψυχρής Ροής Προϊόντων Πετρελαίου ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ Σχολή Χημικών Μηχανικών Τομέας Σύνθεση & Ανάπτυξης Βιομηχανικών Διεργασιών & Συστημάτων Εργαστήριο Καυσίμων & Λιπαντικών Εργαστηριακή Άσκηση Ιδιότητες Ψυχρής Ροής Προϊόντων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 2013 ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ. Στοιχεία Διαγωνιζόμενων

ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 2013 ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ. Στοιχεία Διαγωνιζόμενων ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 2013 ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ Αριθμός ομάδας: Ονόματα Διαγωνιζόμενων: Στοιχεία Διαγωνιζόμενων 1) 2) 3) Σχολείο: Όνομα Υπεύθυνου Καθηγητή: ΤΙΤΛΟΣ ΑΣΚΗΣΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητα 2: Το αλμυρό νερό

Δραστηριότητα 2: Το αλμυρό νερό Παγκόσμιο πείραμα για το Διεθνές Έτος Χημείας Δραστηριότητα 2: Το αλμυρό νερό Το μεγαλύτερο ποσοστό του νερού στον πλανήτη, για την ακρίβεια το 95% είναι αλμυρό νερό, δηλ. περιέχει άλατα. Σε αυτή τη δραστηριότητα

Διαβάστε περισσότερα

DESMOS FLOOR COAT 1F

DESMOS FLOOR COAT 1F Σελίδα 1 από 5 Μίγµα πολυολών σε συνδυασµό µε οργανικούς διαλύτες ( εστέρες, αρωµατικοί) κατάλληλο βερνίκωµα ξύλινων πατωµάτων [απλά και λευκασµένα] για Τοµείς εφαρµογής Χρησιµοποιείται σε ανάµιξη µε το

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΚΑΥΣΤΗΡΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ

Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΚΑΥΣΤΗΡΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΚΑΥΣΤΗΡΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ Του Παναγιώτη Φαντάκη. Η καλύτερη εποχή για τη συντήρηση του λέβητα και του καυστήρα της κεντρικής θέρμανσης, είναι αμέσως μετά την παύση της λειτουργίας τους στο τέλος

Διαβάστε περισσότερα

2.2 ΑΛΚΑΛΙΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

2.2 ΑΛΚΑΛΙΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 2.2 ΑΛΚΑΛΙΑ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να εντοπίζουμε τη θέση των αλκαλίων στον περιοδικό πίνακα Να αναφέρουμε ορισμένες κοινές ιδιότητες των αλκαλίων

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνος. καθηγητής: Κρεμιώτης Θωμάς, Φυσικός ΤΑΞΗ Γ' ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΑ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. Ον/νυμο Τμήμα: Ημ/νια

Υπεύθυνος. καθηγητής: Κρεμιώτης Θωμάς, Φυσικός ΤΑΞΗ Γ' ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΑ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. Ον/νυμο Τμήμα: Ημ/νια 5ο ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΖΩΓΡΑΦΟΥ 2 ο Σχολικό Εργα στήριο Φυσικών Επιστημών Υπεύθυνος. καθηγητής: Κρεμιώτης Θωμάς, Φυσικός ΤΑΞΗ Γ' ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΑ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Ον/νυμο Τμήμα:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 6 η BOD-COD. Θεωρητικό υπόβαθρο. Αποσύνθεση υπό αερόβιες συνθήκες Ο 2. Οξείδωση Ενέργεια. Τελικά προϊόντα Η 2 Ο, CO 2, SO 4, NO 3, ενέργεια

ΑΣΚΗΣΗ 6 η BOD-COD. Θεωρητικό υπόβαθρο. Αποσύνθεση υπό αερόβιες συνθήκες Ο 2. Οξείδωση Ενέργεια. Τελικά προϊόντα Η 2 Ο, CO 2, SO 4, NO 3, ενέργεια ΑΣΚΗΣΗ 6 η BOD-COD Θεωρητικό υπόβαθρο Αποσύνθεση υπό αερόβιες συνθήκες Ο 2 Οργανικά απόβλητα και µικροργανισµοί Οξείδωση Ενέργεια Τελικά προϊόντα Η 2 Ο, CO 2, SO 4, NO 3, ενέργεια οξείδωση Νέα κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΘΕΤΗ Νίκος ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΒΙΟΜΑΖΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΝΤΙΖΕΛ

ΚΑΘΕΤΗ Νίκος ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΒΙΟΜΑΖΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΝΤΙΖΕΛ Παραγωγή, ιαχείριση και Επεξεργασία της Βιοµάζας για την Παραγωγή Βιοκαυσίµων Συµβουλές Μελέτες Εφαρµογές Κατασκευές Αυγεροπούλου 1 173 42 Άγ. ηµήτριος Αττική Τηλ.: 210 9915300, 210 9939100 Fax: 210 9960150

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΚΕΥΗ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΙΞΩΔΟΥΣ ΥΓΡΩΝ

ΣΥΣΚΕΥΗ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΙΞΩΔΟΥΣ ΥΓΡΩΝ Environmental Fluid Mechanics Laboratory University of Cyprus Department Of Civil & Environmental Engineering ΣΥΣΚΕΥΗ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΙΞΩΔΟΥΣ ΥΓΡΩΝ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΟΔΗΓΙΩΝ HM 134 ΣΥΣΚΕΥΗ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΙΞΩΔΟΥΣ ΥΓΡΩΝ Εγχειρίδιο

Διαβάστε περισσότερα

Σταθµοί ηλεκτροπαραγωγής συνδυασµένου κύκλου µε ενσωµατωµένη αεριοποίηση άνθρακα (IGCC) ρ. Αντώνιος Τουρλιδάκης Καθηγητής Τµ. Μηχανολόγων Μηχανικών, Πανεπιστήµιο υτικής Μακεδονίας 1 ιαδικασίες, σχήµατα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΑΚΧΑΡΩΝ ΣΤΟ ΓΛEYKOΣ

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΑΚΧΑΡΩΝ ΣΤΟ ΓΛEYKOΣ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΑΚΧΑΡΩΝ ΣΤΟ ΓΛEYKOΣ Τα σάκχαρα είναι το σημαντικότερο συστατικό του γλεύκους, καθώς η περιεκτικότητά του σε αυτά καθορίζει τον αλκοολικό βαθμό του οίνου που θα προκύψει μετά την αλκοολική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ (Ε.Κ.Φ.Ε.) ΛΑΚΩΝΙΑΣ ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:... ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: ΕΠΙΛΟΓΗ - ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Ελένη Γ. Παλούμπα,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Θέμα: ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΛΙΠΩΝ, ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ, ΣΑΚΧΑΡΩΝ ΚΑΙ ΑΜΥΛΟΥ ΣΕ ΤΡΟΦΙΜΑ (άσκηση 10 του εργαστηριακού οδηγού) Μέσος χρόνος πειράματος:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ Γ ΣΤΕΡΟΕΙΔΗ Γ Δ

ΕΝΟΤΗΤΑ Γ ΣΤΕΡΟΕΙΔΗ Γ Δ - 26 - ΕΝΟΤΗΤΑ Γ ΣΤΕΡΟΕΙΔΗ Τα στεροειδή είναι μια σημαντική κατηγορία φυσικών προϊόντων των οποίων οι δομές έχουν ως βάση το σκελετό του υδρογονωμένου τετρακυκλικού περυδροκυκλοπεντανοφαινανθρενίου. 2

Διαβάστε περισσότερα

Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%)

Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%) Φυσικό αέριο Βιοαέριο Αλκάνια ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%) Χρησιµοποιείται ως: Καύσιµο Πρώτη ύλη στην πετροχηµική βιοµηχανία Πλεονεκτήµατα

Διαβάστε περισσότερα

Στην συγκεκριμένη εργαστηριακή δραστηριότητα θα μετρήσουμε 4 παραμέτρους για την ποιότητα του νερού που προέρχεται από το δίκτυο του σχολείου μας,

Στην συγκεκριμένη εργαστηριακή δραστηριότητα θα μετρήσουμε 4 παραμέτρους για την ποιότητα του νερού που προέρχεται από το δίκτυο του σχολείου μας, Σχολείο: Ημερομηνία Δειγματοληψίας.. Φύλλο Εργασίας Έλεγχος της Ποιότητας του Πόσιμου Νερού του Σχολείου μας Γενικές πληροφορίες Τα φυσικά νερά περιέχουν διάφορες ουσίες οι οποίες είναι διαλυμένες και

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΒΗΜΑΤΑ ΔΡΑΣΗΣ

ΓΕΝΙΚΑ ΒΗΜΑΤΑ ΔΡΑΣΗΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗΣ ΣΕ ΑΤΥΧΗΜΑ ΣΤΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΓΕΝΙΚΑ 3. Ταπώστε τις εισόδους του κεντρικού εξαερισμού, για να μη διαδοθεί η ουσία αν είναι πτητική και ενημερώστε για τη 4. Διώξτε τους εργαζόμενους έξω από

Διαβάστε περισσότερα

Χειρισμός Χημικών Ουσιών

Χειρισμός Χημικών Ουσιών Χειρισμός Χημικών Ουσιών Τι πρέπει να προσέχω όταν χειρίζομαι χημικές ουσίες; Βασικοί κανόνες για το χειρισμό χημικών ουσιών Αν μια ουσία δεν γνωρίζεις αν είναι επικίνδυνη, θεώρησέ την ότι ΕΙΝΑΙ, μέχρι

Διαβάστε περισσότερα

Ανίχνευση Λιπών Πρωτεϊνών Αμύλου στα τρόφιμα

Ανίχνευση Λιπών Πρωτεϊνών Αμύλου στα τρόφιμα Ανίχνευση Λιπών Πρωτεϊνών Αμύλου στα τρόφιμα Τρόφιμα με λιπίδια Τρόφιμα με πρωτεΐνες Τρόφιμα με υδατάνθρακες Α Γυμνασίου Κεφάλαιο 2 Ενότητα 2.4 Σελ. 45-47 1 Εισαγωγή Πρωτεΐνες Η ονομασία πρωτεΐνες προέρχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Εργαστηριακό Κέντρο Φυσικών Επιστηµών Aγίων Αναργύρων Υπεύθυνος Εργαστ. Κέντρου : Χαρακόπουλος Καλλίνικος Επιµέλεια Παρουσίαση : Καραγιάννης Πέτρος ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1. ΗΛΕΚΤΡΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

5.3 Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων και μερικοί μηχανισμοί οργανικών αντιδράσεων

5.3 Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων και μερικοί μηχανισμοί οργανικών αντιδράσεων 5. Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων και μερικοί μηχανισμοί οργανικών αντιδράσεων Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων Η ταξινόμηση των οργανικών αντιδράσεων μπορεί να γίνει με δύο διαφορετικούς τρόπους : α.

Διαβάστε περισσότερα

1024 Απόσπαση νερού από την 4-υδροξυ-4-µεθυλο-2-πεντανόνη

1024 Απόσπαση νερού από την 4-υδροξυ-4-µεθυλο-2-πεντανόνη NP 0 Απόσπαση νερού από την -υδροξυ--µεθυλο--πεντανόνη C H I CH CH H C CH - H H + H C CH H C CH C H I C H 0 (.) (.8) (98.) Ταξινόµηση Τύποι αντιδράσεων και τάξεις ουσιών Απόσπαση Αλκοόλη, αλκένιο, κετόνη,

Διαβάστε περισσότερα

Ράβδοι αναδεύσεως. Είναι από γυαλί και χρησιμοποιούνται για την ανάδευση και τη μεταφορά διαλυμάτων, καθώς και για τη μεταφορά και έκπλυση ιζημάτων.

Ράβδοι αναδεύσεως. Είναι από γυαλί και χρησιμοποιούνται για την ανάδευση και τη μεταφορά διαλυμάτων, καθώς και για τη μεταφορά και έκπλυση ιζημάτων. Ράβδοι αναδεύσεως Είναι από γυαλί και χρησιμοποιούνται για την ανάδευση και τη μεταφορά διαλυμάτων, καθώς και για τη μεταφορά και έκπλυση ιζημάτων. Για τη μεταφορά ιζημάτων, η ράβδοςέχειστοένατηςάκρο πτερύγιο

Διαβάστε περισσότερα

7 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. 1. Α/Α Μετατροπή. 2. Οι μαθητές θα πρέπει να μετρήσουν τη μάζα

7 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. 1. Α/Α Μετατροπή. 2. Οι μαθητές θα πρέπει να μετρήσουν τη μάζα ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 7 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κυριακή, 15 Μαΐου, 2011 Ώρα: 11:00-13:30 ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ 1. Α/Α Μετατροπή 1 2h= 2.60= 120 min Χρόνος 2 4500m= 4,5 km Μήκος 3 2m 3

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός της πυκνότητας με τη μέθοδο της άνωσης

Προσδιορισμός της πυκνότητας με τη μέθοδο της άνωσης Άσκηση 8 Προσδιορισμός της πυκνότητας με τη μέθοδο της άνωσης 1.Σκοπός Σκοπός της άσκησης είναι ο πειραματικός προσδιορισμός της πυκνότητας στερεών και υγρών με τη μέθοδο της άνωσης. Βασικές Θεωρητικές

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία Β' Γενικού Λυκείου

Χηµεία Β' Γενικού Λυκείου Χηµεία Β' Γενικού Λυκείου Λύσεις στα θέματα της Τράπεζας Θεμάτων Συγγραφή λύσεων: Χρήστος Κόκκινος ΘΕΜΑΤΑ (17740-18017) Χρησιμοποιείτε τους σελιδοδείκτες (bookmarks) στο αριστερό μέρος της οθόνης για την

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΥΛΗΣ ΧΗΜΙΚΑ 2 Ο ΧΛΜ ΝΑΟΥΣΑ-Σ.Σ.Ν ΝΑΟΥΣΑ ΗΜΑΘΙΑΣ. ΤΛΦ:0030-23320-26446/25047 FAX: 0030-23320-28249 www.voulis.com info@voulis.com.

ΒΟΥΛΗΣ ΧΗΜΙΚΑ 2 Ο ΧΛΜ ΝΑΟΥΣΑ-Σ.Σ.Ν ΝΑΟΥΣΑ ΗΜΑΘΙΑΣ. ΤΛΦ:0030-23320-26446/25047 FAX: 0030-23320-28249 www.voulis.com info@voulis.com. Biopet ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ Προϊόν: BIOPET Κωδικός: 2.10.041 Intrastat Code: 3811.19.00 Περιγραφή: Εφαρμογή: Εμφάνιση: Χαρακτηριστικά Υγρό μυκητοκτόνο πρόσθετο με ευρύ φάσμα δράσης εναντίον όλων των

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογίες Εκμετάλλευσης και Αξιοποίησης Υδρογονανθράκων

Τεχνολογίες Εκμετάλλευσης και Αξιοποίησης Υδρογονανθράκων Τεχνολογίες Εκμετάλλευσης και Αξιοποίησης Υδρογονανθράκων Μάθημα 2 ο Αργό Πετρέλαιο Χαρακτηρισμός Ποιότητας Αργού Πετρελαίου Κριτήρια Επιλογής Δρ. Στέλλα Μπεζεργιάννη Χαρακτηριστικά Αργού Πετρελαίου Το

Διαβάστε περισσότερα

Φράσεις ειδικών κινδύνων και ασφαλούς χρήσης (R & S Phrases) Εισαγωγή

Φράσεις ειδικών κινδύνων και ασφαλούς χρήσης (R & S Phrases) Εισαγωγή Φράσεις ειδικών κινδύνων και ασφαλούς χρήσης (R & S Phrases) Εισαγωγή Οι αποκαλούμενες φράσεις R (Risk Phrases) δίνουν υποδείξεις για ειδικούς κινδύνους οι οποίοι μπορεί να προέλθουν από τη χρήση επικίνδυνων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

ΕΛΤΙΟ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΕΛΤΙΟ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΥΛΙΚΟΥ: ΘΕΙΙΚΟ ΟΞΥ 1. ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΚΙΝ ΥΝΩΝ Επιδράσεις και συµπτώµατα Μάτια : Το θειικό οξύ είναι διαβρωτική ουσία και µπορεί να προκαλέσει σοβαρό ερεθισµό (ερυθρότητα,

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην αεριοποίηση βιομάζας

Εισαγωγή στην αεριοποίηση βιομάζας ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΑΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΧΗΜΙΚΩΝ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ & ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΠΟΡΩΝ Κεντρικό: 6 ο χλμ. oδού Χαριλάου-Θέρμης Τ.Θ. 60361 570 01 Θέρμη, Θεσσαλονίκη Τηλ.: 2310-498100 Fax: 2310-498180

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 19 ΙΟΥΝΙΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ Α

Διαβάστε περισσότερα

2.6. Ηλεκτρολυτική διάσπαση του νερού χημικές ενώσεις και χημικά στοιχεία

2.6. Ηλεκτρολυτική διάσπαση του νερού χημικές ενώσεις και χημικά στοιχεία 1 2.6. Ηλεκτρολυτική διάσπαση του νερού χημικές ενώσεις και χημικά στοιχεία Ερωτήσεις Θεωρίας 6-1-1. Τι είναι η Η ηλεκτρόλυση είναι μία χημική μέθοδος διασπάσεως του νερού στα συστατικά του. 6-1-2. Σε

Διαβάστε περισσότερα

YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2006

YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2006 YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2006 Μάθηµα: ΧΗΜΕΙΑ Ηµεροµηνία και ώρα εξέτασης: Πέµπτη, 8 Ιουνίου 2006 7:30-10:30 Χρήσιµα

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

AquaTec 1.2. Φυσική και φυσιολογία των Καταδύσεων Βασικές Αρχές Μεταφοράς Αερίων. Νίκος Καρατζάς

AquaTec 1.2. Φυσική και φυσιολογία των Καταδύσεων Βασικές Αρχές Μεταφοράς Αερίων. Νίκος Καρατζάς AquaTec 1.2 Φυσική και φυσιολογία των Καταδύσεων Βασικές Αρχές Μεταφοράς Αερίων Νίκος Καρατζάς 2 Φυσική και φυσιολογία των Καταδύσεων Προειδοποίηση: Το υλικό που παρουσιάζεται παρακάτω δεν πρέπει να θεωρηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Εύρεση της πυκνότητας στερεών και υγρών.

Εύρεση της πυκνότητας στερεών και υγρών. Μ4 Εύρεση της πυκνότητας στερεών και υγρών. 1 Σκοπός Στην άσκηση αυτή προσδιορίζεται πειραματικά η πυκνότητα του υλικού ενός στερεού σώματος. Το στερεό αυτό σώμα βυθίζεται ή επιπλέει σε υγρό γνωστής πυκνότητας

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Ο. Εξοπλισμός. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Ο. Εξοπλισμός. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ IN VITRO ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Ο Εξοπλισμός Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 ΧΩΡΟΙ ΤΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ Κάθε εργαστήριο θα πρέπει να διαθέτει χώρους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΠΜ 477 ΠΑΡΑΚΤΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΗ

ΠΠΜ 477 ΠΑΡΑΚΤΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΠΠΜ 477 ΠΑΡΑΚΤΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ - ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΝΕΡΟΥ ΟΜΑΔΑ:. ΗΜΕΡ. ΠΑΡΑΔΟΣΗΣ: 2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΥΠΟΒΟΛΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ... ΠΕΡΙΛΗΨΗ... 1.0 ΕΙΣΑΓΩΓH... 2.0 ΑΣΚΗΣΕΙΣ 2.1. ΝΕΡΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΣΤΟ ΠΕ ΙΟ ΒΑΡΥΤΗΤΑΣ...

Διαβάστε περισσότερα

3 ο κεφάλαιο. καύσιμα και καύση

3 ο κεφάλαιο. καύσιμα και καύση 3 ο κεφάλαιο καύσιμα και καύση 1. Τι ονομάζουμε καύσιμο ; 122 Είναι διάφοροι τύποι υδρογονανθράκων ΗC ( υγρών ή αέριων ) που χρησιμοποιούνται από τις ΜΕΚ για την παραγωγή έργου κίνησης. Το καλύτερο καύσιμο

Διαβάστε περισσότερα

Κανονισμός 1272/2008 - CLP.

Κανονισμός 1272/2008 - CLP. Κανονισμός 1272/2008 - CLP. Κριτήρια ταξινόμησης - Κίνδυνοι από φυσικούς παράγοντες. Ελένη Φούφα Δ/νση Περιβάλλοντος ΓΕΝΙΚΟ ΧΗΜΕΙΟ ΚΡΑΤΟΥΣ Εκπαίδευση νέων χημικών REACH-CLP, Αθήνα 14,15,16/10/2013, ΓΧΚ

Διαβάστε περισσότερα

2. Ένα δείγµα βιοαερίου όγκου 5,6L (σε STP) που αποτελείται µόνο από

2. Ένα δείγµα βιοαερίου όγκου 5,6L (σε STP) που αποτελείται µόνο από ΧΗΜΕΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΑΥΣΗ Καύση & εύρεση σύστασης βιοαερίου 1. Ένα δείγµα βιοαερίου όγκου 8,96L (σε STP) που αποτελείται µόνο από CH4 και CO2, καίγεται πλήρως. Τα καυσαέρια περιέχουν 10,8g Η2Ο.

Διαβάστε περισσότερα

2006 Αντίδραση της (R)-(-)καρβόνης µε βενζυλαµίνη παρουσία µοντµοριλλονίτη Κ-10 προς µια βάση Schiff

2006 Αντίδραση της (R)-(-)καρβόνης µε βενζυλαµίνη παρουσία µοντµοριλλονίτη Κ-10 προς µια βάση Schiff 26 Αντίδραση της (R)-(-)καρβόνης µε βενζυλαµίνη παρουσία µοντµοριλλονίτη Κ-1 προς µια βάση Schiff CH 3 O + CH 2 NH 2 Montmorillonit K-1 cyclohexane CH 3 NCH 2 Ph + H 2 O H 3 C CH 2 C 1 H 14 O (15.2) C

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 205-6 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να είναι σε θέση: ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Διδ. περ. Σύνολο διδ.περ.. Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου 1. Το ιόν του νατρίου, 11Νa +, προκύπτει όταν το άτομο του Na προσλαμβάνει ένα ηλεκτρόνιο. Λ, όταν αποβάλλει ένα ηλεκτρόνιο 2. Σε 2 mol NH3

Διαβάστε περισσότερα

2003 Καταλυόµενη από οξέα ακεταλοποίηση της 3- νιτροβενζαλδεϋδης µε αιθανοδιόλη προς το αντίστοιχο 1,3- διοξολάνιο

2003 Καταλυόµενη από οξέα ακεταλοποίηση της 3- νιτροβενζαλδεϋδης µε αιθανοδιόλη προς το αντίστοιχο 1,3- διοξολάνιο 2003 Καταλυόµενη από οξέα ακεταλοποίηση της 3- νιτροβενζαλδεϋδης µε αιθανοδιόλη προς το αντίστοιχο 1,3- διοξολάνιο H O NO 2 HO HO 4-τολουολοσουλφονικό οξύ O O + + κυκλοεξάνιο NO 2 H 2 O C 7 H 5 NO 3 C

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ο αριθμός Avogadro, N A, L = 6,022 10 23 mol -1 η σταθερά Faraday, F = 96 487 C mol -1 σταθερά αερίων R = 8,314 510 (70) J K -1 mol -1 = 0,082 L atm mol -1 K -1 μοριακός

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο μελέτης του ph, ηλεκτρολυτικών δεικτών και εξουδετέρωσης.

Εργαστήριο μελέτης του ph, ηλεκτρολυτικών δεικτών και εξουδετέρωσης. Εργαστήριο μελέτης του ph, ηλεκτρολυτικών δεικτών και εξουδετέρωσης. Ονοματεπώνυμο:.............................................. Ερωτήματα πριν την εκτέλεση των πειραμάτων: 1. Ποιο είναι το εύρος της

Διαβάστε περισσότερα

f = c p + 2 (1) f = 3 1 + 2 = 4 (2) x A + x B + x C = 1 (3) x A + x B + x Γ = 1 3-1

f = c p + 2 (1) f = 3 1 + 2 = 4 (2) x A + x B + x C = 1 (3) x A + x B + x Γ = 1 3-1 ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ ΦΑΣΕΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΠΟΛΛΩΝ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΑΜΟΙΒΑΙΑ ΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ Θέµα ασκήσεως Προσδιορισµός καµπύλης διαλυτότητας σε διάγραµµα φάσεων συστήµατος τριών υγρών συστατικών που το ένα ζεύγος παρουσιάζει περιορισµένη

Διαβάστε περισσότερα

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2 Εργαστηριακή άσκηση 3: Επεξήγηση πειραμάτων: αντίδραση/παρατήρηση: Μέταλλο + νερό Υδροξείδιο του μετάλλου + υδρογόνο Νa + H 2 0 NaOH + ½ H 2 To Na (Νάτριο) είναι αργυρόχρωμο μέταλλο, μαλακό, κόβεται με

Διαβάστε περισσότερα

2.3 Περιεκτικότητα διαλύματος Εκφράσεις περιεκτικότητας

2.3 Περιεκτικότητα διαλύματος Εκφράσεις περιεκτικότητας 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις. 2.3 Περιεκτικότητα διαλύματος Εκφράσεις περιεκτικότητας Ερωτήσεις θεωρίας με απάντηση 3-1. Τι ονομάζεται περιεκτικότητα ενός διαλύματος; Είναι μία έκφραση που δείχνει

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Χημεία καρβονυλικών ενώσεων & Κεφάλαιο 19: Αλδεϋδες και κετόνες

Οργανική Χημεία. Χημεία καρβονυλικών ενώσεων & Κεφάλαιο 19: Αλδεϋδες και κετόνες Οργανική Χημεία Χημεία καρβονυλικών ενώσεων & Κεφάλαιο 19: Αλδεϋδες και κετόνες 1. Καρβονυλικές ενώσεις Καρβονυλική ομάδα C=O σημαντικότερη λειτουργική ομάδα οργανικής χημείας Καρβονυλικές ομάδες βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

1.5 Αλκένια - αιθένιο ή αιθυλένιο

1.5 Αλκένια - αιθένιο ή αιθυλένιο 19 1.5 Αλκένια - αιθένιο ή αιθυλένιο Γενικά Αλκένια ονομάζονται οι άκυκλοι ακόρεστοι υδρογονάνθρακες, οι οποίοι περιέχουν ένα διπλό δεσμό στο μόριο. O γενικός τύπος των αλκενίων είναι C ν Η 2ν (ν 2). Στον

Διαβάστε περισσότερα

Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα.

Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα. 2 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες, διαγράμματα,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΑΝΑΦΛΕΞΗΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΟΥΣ ΚΑΥΣΤΗΡΕΣ ΑΕΡΙΩΝ

ΟΙ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΑΝΑΦΛΕΞΗΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΟΥΣ ΚΑΥΣΤΗΡΕΣ ΑΕΡΙΩΝ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΦΑΝΤΑΚΗΣ 1 ΟΙ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΑΝΑΦΛΕΞΗΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΟΥΣ ΚΑΥΣΤΗΡΕΣ ΑΕΡΙΟΥ Του Παναγιώτη Φαντάκη. ΓΕΝΙΚΑ Οι καυστήρες αερίων καυσίμων διακρίνονται σε ατμοσφαιρικούς καυστήρες, σε

Διαβάστε περισσότερα

2. ΟΙ ΒΑΣΕΙΣ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

2. ΟΙ ΒΑΣΕΙΣ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 2. ΟΙ ΒΑΣΕΙΣ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να διαπιστώνουμε το βασικό χαρακτήρα σε προϊόντα καθημερινής χρήσης Να ορίζουμε τις βάσεις κατά τον Arrhenius

Διαβάστε περισσότερα

The fresher company. Andreas Thiel

The fresher company. Andreas Thiel 1 Επαγγελµατική φροντίδα ιµατισµού, φιλική προς το περιβάλλον Σεµινάριο για τα πλυντήρια του 2 Επαγγελµατική φροντίδα ιµατισµού, φιλική προς το περιβάλλον Σεµινάριο για τα πλυντήρια Μέρος 1ο: Σεµινάριο

Διαβάστε περισσότερα

2. Ασκήσεις Θερμοδυναμικής. Ομάδα Γ.

2. Ασκήσεις Θερμοδυναμικής. Ομάδα Γ. . σκήσεις ς. Ομάδα..1. Ισοβαρής θέρμανση και έργο. Ένα αέριο θερμαίνεται ισοβαρώς από θερμοκρασία Τ 1 σε θερμοκρασία Τ, είτε κατά την μεταβολή, είτε κατά την μεταβολή Δ. i) Σε ποια μεταβολή παράγεται περισσότερο

Διαβάστε περισσότερα

Σκουπιδομαζέματα-επιστημοσκορπίσματα

Σκουπιδομαζέματα-επιστημοσκορπίσματα Στη στήλη Σκουπιδομαζέματα επιστημοσκορπίσματα παρουσιάζονται απλά πειράματα και κατασκευές που μπορούν να πραγματοποιηθούν με καθημερινά υλικά και μπορούν να ενταχθούν, κατά την κρίση του διδάσκοντα,

Διαβάστε περισσότερα

6.2. ΤΗΞΗ ΚΑΙ ΠΗΞΗ, ΛΑΝΘΑΝΟΥΣΕΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΕΣ

6.2. ΤΗΞΗ ΚΑΙ ΠΗΞΗ, ΛΑΝΘΑΝΟΥΣΕΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΕΣ 45 6.1. ΓΕΝΙΚΑ ΠΕΡΙ ΦΑΣΕΩΝ ΜΕΤΑΤΡΟΠΕΣ ΦΑΣΕΩΝ Όλα τα σώµατα,στερεά -ά-αέρια, που υπάρχουν στη φύση βρίσκονται σε µια από τις τρεις φάσεις ή σε δύο ή και τις τρεις. Όλα τα σώµατα µπορεί να αλλάξουν φάση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Με τον όρο αυτό ονοµάζουµε την τεχνική ποιοτικής και ποσοτικής ανάλυσης ουσιών µε βάση το µήκος κύµατος και το ποσοστό απορρόφησης της ακτινοβολίας

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων (DO - BOD - COD - TOC) Χ. Βασιλάτος Οργανική ύλη Αποξυγόνωση επιφανειακών και υπογείων υδάτων Οι οργανικές ύλες αποτελούν πολύ σοβαρό ρύπο,

Διαβάστε περισσότερα

Κίνδυνοι έκρηξης. Ορισµοί

Κίνδυνοι έκρηξης. Ορισµοί Κίνδυνοι έκρηξης Ορισµοί «Καύση»: σύνολο φυσικών και χηµικών διεργασιών πουαλληλεπιδρούν. λ Η σηµαντικότερη από αυτές, η οποία και χαρακτηρίζει την καύση, είναι η ταχεία και αυτοσυντηρούµενη χηµική αντίδραση

Διαβάστε περισσότερα