ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΒΙΟΝΤΙΖΕΛ ΑΠΟ ΗΛΙΕΛΑΙΟ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΒΙΟΝΤΙΖΕΛ ΑΠΟ ΗΛΙΕΛΑΙΟ"

Transcript

1 !Unexpected End of Formula l ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΒΙΟΝΤΙΖΕΛ ΑΠΟ ΗΛΙΕΛΑΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Επταμηνιτάκης Θεόδωρος Θεοδώρου Δήμητρα Ντρέλιας Παναγιώτης

2 ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 1. Οι πρώτες προσπάθειες Βασικός στόχος των πειραµατικών δοκιµών ήταν η βελτίωση των ιδιοτήτων του ηλιελαίου ως καυσίµου µε τη µέθοδο της µετεστεροποίησης. Το ηλιέλαιο έχει την εξής, κατά προσέγγιση, σύσταση : 69.3 % σε λινελαϊκό οξύ (C18:2) 18.7 % σε ελαϊκό οξύ (C18:1) 6.0 % σε παλµιτικό οξύ (C16:0) 4.2 % σε στεαρικό οξύ (C18:0) 1.4 % σε αραχιδικό οξύ (C20:0) και µπεχενικό οξύ (C22:0) 0.3 % σε λινολεϊνικό οξύ (C18:3) Στις παρακάτω εικόνες δίνονται τα τέσσερα βασικότερα οξέα που συνθέτουν το ηλιέλαιο. Οι παρακάτω µορφές δεν ανταποκρίνονται πλήρως στην πραγµατικότητα, ούτε είναι οι µόνες δυνατές. Παρατίθενται απλώς για να δώσουν µια πρώτη εικόνα ως προς το µέγεθος και την πολυπλοκότητά τους. Λινελαϊκό οξύ Ελαϊκό οξύ 1

3 Παλµιτικό οξύ Στεαρικό οξύ Πηγή τρισδιάστατων σχεδίων: Λινελαϊκό οξύ Πηγή : Κατόπιν εκτεταµένης βιβλιογραφικής έρευνας, µία πρώτη πειραµατική δοκιµή προσεγγίστηκε, αποτελώντας συνδυασµό ιδεών που προέκυψαν από τις βιβλιογραφικές αναφορές [21], [23] και [30], ως εξής : Πειράµατα δοκιµών Δέκα (10) gr καθαρισµένων από το τσόφλι τους ηλιοσπόρων αφέθηκαν κατόπιν λειοτρίβησης να µουλιάσουν σε 8 ml ισοπροπυλικής αλκοόλης. Δοκιµάστηκαν διάφοροι χρόνοι για αυτό : τρία 24ωρα και ~30min. Στη συνέχεια στην προκύπτουσα λάσπη προσετέθησαν από 0.05 έως και 0.3 gr οξειδίου του ασβεστίου CaO, και το σύστηµα, αφού αναδεύτηκε ισχυρά, εισήχθη, εντός κωνικής φιάλης, σε φούρνο µικροκυµάτων. Δοκιµάστηκαν διάφοροι χρόνοι θέρµανσης στο φούρνο µικροκυµάτων, µε ενδιάµεσα διαλείµµατα ανά 0.5 min, ώστε να ηρεµεί το σύστηµα, που παρουσίαζε έντονη θέρµανση και κινδύνευε να υπερχειλίσει. Οι συνολικοί χρόνοι θέρµανσης δεν ξεπερασαν τα 3 min. Από το 2

4 προκύπτον µίγµα, µε τη βοήθεια σύριγγας, στην οποία είχε προσαρµοστεί διηθητικό χαρτί, εξήχθη µίγµα υγρών ουσιών, οι οποίες διαχωρίζονταν, κατόπιν αρκετής παραµονής τους σε κατάσταση ηρεµίας, σε δύο στιβάδες. Το µίγµα απεστάχθη σε περιστροφικό εξατµιστή (rotary evaporator) για την αποµάκρυνση τυχόν εναποµείνουσας αλκοόλης, και στη συνέχεια διοχετεύθηκε νερό για την πλύση της υπερκείµενης στιβάδας. Αφού το σύστηµα αφέθη και πάλι να ηρεµήσει, η υποκείµενη στιβάδα (η υδατική) αφαιρέθηκε µε τη βοήθεια σιφωνίου, και ακολούθησε και πάλι προσθήκη νερού προς πλύση της υπερκείµενης στιβάδας. Στο τέλος, το προκύπτον λάδι αφέθηκε να ξηρανθεί µε θειικό νάτριο. Παράλληλα έγινε δοκιµή αναµιξιµότητας της n βουτανόλης µε νερό, για να διαπιστωθεί εάν η αλκοόλη αυτή, που έχει υψηλότερο σηµείο ζέσεως από την ισοπροπανόλη, θα ήταν κατάλληλη για νέες δοκιµές χρήσει φούρνου µικροκυµάτων. Το αποτέλεσµα δεν ήταν ενθαρρυντικό, µιας και η βουτανόλη δεν αναµιγνυόταν ικανοποιητικά µε το νερό, ώστε να είναι εύκολος ο τελικός διαχωρισµός της από το αναµενόµενο τελικό µίγµα ελαίων, αλκοόλης και γλυκερίνης. Δοκιµή µε τεταρτοταγή βουτανόλη έδωσε πολύ καλύτερα αποτελέσµατα αναµιξιµότητας. Προσπάθεια για την εξαγωγή λαδιού από τους ηλιόσπορους έγινε επίσης χρήσει µεθυλενοχλωριδίου. Από 10 gr λειοτριβηµένων ηλιόσπορων και χρήσει 50 ml µεθυλενοχλωριδίου εξήχθησαν ~2.5 gr ελαίου, δηλαδή περίπου το µισό από το θεωρητικώς αναµενόµενο. Το λάδι αυτό χρησιµοποιήθηκε σε όλες τις δοκιµές χρωµατογραφίας TLC, ώστε να συγκριθεί το χρωµατογράφηµα µε εκείνο του µετεστεροποιηµένου ελαίου. Η ανάπτυξη έγινε χρήσει εκλουστικού µίγµατος οξικού αιθυλεστέρα και πετρελαϊκού αιθέρα σε αναλογία 1 : 9 αντιστοίχως. Το TLC χρωµατογράφηµα (silica gel, 1:9 οξικό αιθυλεστέρα πετρελαϊκό αιθέρα) δεν έδωσε ικανοποιητικά αποτελέσµατα, ώστε να θεωρηθεί ότι το αρχικό έλαιο είχε µετασχηµατιστεί. Ακολούθησε δεύτερη πειραµατική οδός, η οποία αποτέλεσε τροποποίηση των παραπάνω, και η οποία στηρίζεται στη συντριπτική πλειοψηφία των βιβλιογραφικών αναφορών, όπου φαίνεται πως τα αλκαλικά συστήµατα καυστικού νατρίου κατά τον βρασµό µε κάθετο ψυκτήρα (reflux) αποτελούν την πλέον δηµοφιλή µέθοδο µετεστεροποίησης. Αυτή τη φορά οι λειοτριβηµένοι σπόροι, και πάλι 10 gr, ανεµίχθησαν µε 20 ml αιθανόλης και gr καυστικού νατρίου. Το σύστηµα εισήχθη σε διάταξη µε reflux και ακολούθησαν δοκιµαστικοί χρόνοι θέρµανσης σε θερµαντικό µανδύα. Σε τακτά χρονικά διαστήµατα µικρή 3

5 ποσότητα υγρού µίγµατος αποµακρυνόταν από τη σφαιρική φιάλη και ακολουθούσε έλεγχος της αντιδράσεως µε χρωµατογραφία λεπτής στοιβάδας (TLC) Συνολικά, ο χρόνος θέρµανσης έφτασε τα 110 min, ενώ στην πορεία προσετέθησαν άλλα 0.3 gr καυστικού νατρίου (η προσθήκη έγινε στα 70 min, και παρατηρήθηκε άµεσο κιτρίνισµα του µίγµατος) και 10 ml αιθανόλης (στα 55 min). Οι δοκιµές TLC πραγµατοποιήθηκαν µε δύο εκλουστικά µίγµατα οξικού αιθυλεστέρα και πετρελαϊκού αιθέρα, σε αναλογίες αντίστοιχα 1 : 1 και 1 : 9. Με το δεύτερο εκλουστικό µίγµα και ήδη από τα 100 min θέρµανσης παρατηρήθηκε διαχωρισµός των υπό δοκιµή ελαίων, πράγµα που σήµαινε πως κάποια αντίδραση είχε λάβει χώρα. Ακολούθησε : α) διήθηση µε σύριγγα στην οποία τοποθετήσαµε φίλτρα και πιέσαµε το έµβολο, β) πλύση µε 10 ml αιθανόλης, και γ) πλύση µε 100 ml νερού. Αφότου το σύστηµα ηρέµησε για λίγη ώρα, παρουσιάστηκε σαφής διαχωρισµός δύο φάσεων, µε την υδατική υποκείµενη στο σύστηµα. Αρχικά θεωρήθηκε ότι το πείραµα είχε πετύχει, προσθήκη όµως χλωριούχου ασβεστίου έδειξε ότι η αντίδραση που είχε λάβει χώρα ήταν σαπωνοποίηση (υδρόλυση), και όχι µετεστεροποίηση (αλκοόλυση), µιας και καταβυθίστηκε µεγάλη ποσότητα σαπώνων. 4

6 2. Το τελικό πείραµα Επιτυχής αποδείχθηκε µια τρίτη, απλούστερη των προηγούµενων δύο, πειραµατική οδός. Πηγή αυτής αποτελεί σχεδόν το σύνολο των βιβλιογραφικών αναφορών, είναι µα τελικά αυτοσχέδια διαδικασία, και έχει ως εξής : Διάγραμμα τελικού πειράματος παρασκευής βιοντίζελ 100 ml έτοιµου ηλιελαίου θερµάνθηκαν εντός κωνικής φιάλης έως τους 55 ο C, ενώ ταυτόχρονα ετοιµάστηκε ένα διάλυµα 25 ml µεθανόλης CH 3 OH µε 0.4 gr καυστικού νατρίου NaOH. Το στερεό καυστικό νάτριο δε διαλύεται εύκολα στη µεθανόλη, για αυτό και το σύστηµα θερµάνθηκε ελαφρά και µε τη βοήθεια σπάτουλας σπάσαµε σε µικρότερα κοµµάτια την καυστική βάση, προκειµένου να επιταχυνθεί η διάλυσή τους. Για την πιθανότητα απώλειας αλκοόλης κατά αυτή τη διαδικασία, ελάχιστα ml µεθανόλης προσετέθησαν πριν την τελική ανάµιξη. Στη συνέχεια, η αλκοόλη µε τη διαλυτοποιηµένη βάση εισήχθησαν στο ζεστό λάδι. Το σύστηµα αποµακρύνθηκε από το θερµαντικό, αναδεύτηκε ισχυρά για 1 2 min και αφέθηκε να ηρεµήσει. Το αρχικά θολό µίγµα διαχωρίστηκε σε λιγότερο από 10 min δίνοντας δύο επίσης θολές υποκίτρινες στιβάδες, µε υπερκείµενη την ελαιώδη. 5

7 Οι δοκιµές αυτή τη φορά υπήρξαν τέτοιες, ώστε να µπορεί να διαπιστωθεί εάν το προκύπτον υπερκείµενο λάδι είχε τις επιθυµητές ιδιότητες, σε σύγκριση µε το αρχικό ηλιέλαιο. Οι εν λόγω δοκιµές ήταν: q q Λεπτός σωλήνας πυρακτώθηκε σε φλόγα και τραβήχθηκε, ώστε να σχηματιστούν, κατόπιν προσεχτικής κοπής του γυαλιού, δύο όμοιες πιπέτες. Στη μία εισήχθη ηλιέλαιο και στην άλλη το νέο έλαιο της αντίδρασης. Ακολούθησαν δύο ποιοτικές δοκιμές του ιξώδους τους : α) αφέθηκε από μία σταγόνα από το κάθε λάδι σε επιφάνεια γυαλιού, και η μεν σταγόνα του ηλιελαίου παρέμεινε συγκεντρωμένη, η σταγόνα του άγνωστου ελαίου απλώθηκε πάρα πολύ γρήγορα β) αφέθησαν ίσες ποσότητες από τα δύο λάδια να τρέξουν από τις πιπέτες, και παρατηρήθηκε θεαματική διαφορά στην ταχύτητα ροής τους, με το νέο λάδι να παρουσιάζεται πολύ πιο λεπτόρευστο Δύο ίδια μπαλάκια από βαμβάκι τοποθετήθηκαν σε ξεχωριστές ύαλους ωρολογίου και το μεν πρώτο περιλούστηκε με ηλιέλαιο, το δε δεύτερο με το νέο λάδι. Όταν προσεγγίστηκε σε αυτά φλόγα, το μεν βαμβάκι με το νέο λάδι έπιασε φωτιά σε ~ 5 sec, το δε βαμβάκι με το ηλιέλαιο δεν έπαιρνε φωτιά ούτε σε πολλαπλάσιους χρόνους (οι δοκιμές τερματίζονταν στα ~ 60 sec) Δεδοµένου ότι οποιοδήποτε έλαιο φυτικής προέλευσης µπορεί να χαρακτηριστεί ως καύσιµο, και δεδοµένου ότι η µετεστεροποίηση των φυτικών ελαίων στοχεύει στη βελτίωση του ιξώδους και της πτητικότητάς τους, το πείραµα θεωρήθηκε επιτυχές. Η παραγωγή βιοντίζελ είχε επιτευχθεί. ανάλογη. Το πείραµα επαναλήφθηκε πολλές φορές, και σε όλες τις δοκιµές η επιτυχία ήταν Το βιοντίζελ που παράχθηκε και αφέθηκε να ηρεµήσει επί ~24 ώρες, ώστε να προκύψει ένα διαυγές υποκίτρινο έλαιο, εισήχθη σε δοκιµαστικό σωλήνα, ενώ σε άλλο δοκιµαστικό σωλήνα εισήχθη καθαρό ηλιέλαιο. Και οι δύο δοκιµαστικοί σωλήνες κλείστηκαν µε ειδικά πώµατα, αφού είχαν γεµίσει σχεδόν µέχρι το στόµιο και αφού είχαν εισαχθεί σε αυτούς από µία µπίλια (οι µπίλιες προήλθαν από πώµατα µπουκαλιών οινοπνευµατωδών ποτών). Στη συνέχεια οι σωλήνες ανετράπησαν από την όρθια θέση κατά 180 ο, ώστε να συγκριθεί η ταχύτητα κίνησεως των σφαιριδίων εντός των δύο λαδιών. Η ταχύτητα µετακινήσεως της 6

8 µπίλιας στο παραχθέν βιοντίζελ ήταν περίπου τριπλάσια από αυτήν στο ακατέργαστο ηλιέλαιο. Σε άλλη φάση, προσδιορίστηκαν τα σηµεία αναφλέξεως του ακατέργαστου ηλιελαίου και του βιοντίζελ που είχε ηρεµήσει για χρονικό διάστηµα > 24 h. Για το µεν ηλιέλαιο το σηµείο ανάφλεξης προσδιορίστηκε στους ο C, για το δε βιοντίζελ στους ο C. Δοκιµές καθαρισµού του βιοντίζελ έγιναν µε διάφορες ποσότητες νερού H 2 O και χλωριούχου ασβεστίου CaCl 2. Επίσης, ποσότητες του καθαρισµένου βιοντίζελ αφέθησαν να παραµείνουν µε µικρή ποσότητα ξηραντικού. Το προκύπτον βιοντίζελ ήταν άχρωµο και, κατόπιν µακράς ηρεµίας, διαυγές, παρουσίαζε δε την ίδια περίπου ευφλεκτότητα µε το αρχικό βιοντίζελ. Τέλος, θεωρητικές εκτιµήσεις του αναµενόµενου όγκου της παραγόµενης γλυκερίνης έδειξαν ότι ο όγκος της αρχικής αλκοόλης προς τον όγκο της τελικής γλυκερίνης έπρεπε να είναι ~ Οι προκύπτοντες από το πείραµα όγκοι συµβάδιζαν µε το θεωρητικώς αναµενόµενο αποτέλεσµα. Στο σηµείο αυτό, κρίνεται σκόπιµο να αναφερθεί πως η επιλογή και ο σχεδιασµός των πειραµάτων, καθώς και ο τρόπος διεξαγωγής τους ήταν όλα πρωτότυπα και έµπνευση της συγγράφουσας οµάδας, υπό τη στενή επίβλεψη και καθοδήγηση, προπαντώς, των επιβλέποντων καθηγητών και όχι απλή αναπαραγωγή βιβλιογραφικών οδηγιών. 7

9 ΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑ ΕΠΙΔΕΙΞΕΩΣ 1. Θέρµανση του ατµοσφαιρικού αέρα υπό πίεση Προκειμένου να γίνει αντιληπτή η διαδικασία ανάφλεξης σε συμπιεσμένο αέρα, όπως συμβαίνει στις μηχανές ντίζελ, το ίδιο το ακροατήριο δοκιμάζει το εξής πείραμα: I. Ασκούνται διαδοχικές συμπιέσεις σε απλή μεταλλική τρόμπα ποδηλάτου, αφήνοντας τον αέρα να εξέρχεται από τη βαλβίδα εξόδου χωρίς καμία παρεμπόδιση. Παρατηρείται ότι μετά από μερικές τέτοιες συμπιέσεις, η τρόμπα διατηρεί την αρχική της θερμοκρασία II. Ασκούνται αντίστοιχες συμπιέσεις στην ίδια τρόμπα, αυτή τη φορά όμως το στόμιο της βαλβίδας εξόδου του αέρα κρατείται κλειστό με το δάχτυλο. Παρατηρείται ότι πολύ σύντομα, η τρόμπα έχει αισθητά θερμανθεί Συμπέρασμα : όταν ο αέρας βρίσκεται υπό αυξημένη πίεση, θερμαίνεται πολύ πιο εύκολα, συνεπώς σε αέρα υψηλής πίεσης είναι πολύ πιο εύκολη η ανάφλεξη ενός καυσίμου. 8

10 2. Σύγκριση ιξώδους ηλιελαίου και βιοντίζελ Προκειμένου να γίνει αντιληπτή η μεταβολή του ιξώδους ενός φυτικού ελαίου με την τεχνική της μετεστεροποίησης, προετοιμάστηκε η εξής διάταξη : I. Εντός δοκιμαστικού σωλήνα εισάγεται, έως πληρώσεώς του, ακατέργαστο ηλιέλαιο και ακολουθεί εισαγωγή μπίλιας κατάλληλου μεγέθους, ενώ τέλος ο σωλήνας πωματίζεται II. Εντός δευτέρου ιδίου δοκιμαστικού σωλήνα εισάγεται, έως πληρώσεώς του, μετεστεροποιημένο ηλιέλαιο, ακολουθεί εισαγωγή πανομοιότυπης μπίλιας και ο σωλήνας πωματίζεται αναλόγως III. Οι δύο σωλήνες βρίσκονται στερεωμένοι σε εφάπτουσα κατά μήκος θέση με τη βοήθεια κολλητικής ταινίας Το ακροατήριο λαμβάνει έναν αριθμό τέτοιων διατάξεων και πράττει ως εξής : Με αρχική θέση την κατακόρυφη, οι σωλήνες εκτρέπονται κατά 180 ο, αναποδογυρίζονται κοινώς, και παρατηρείται η ταχύτητα πτώσης των σφαιριδίων εντός των δύο υγρών. Είναι προφανής η διαφορά αυτής της ταχύτητας, καθώς η μπίλια εντός του βιοντίζελ κινείται εμφανώς και σαφώς ταχύτερα. Η κίνηση αυτή επαναλαμβάνεται όσες φορές θελήσει ο ασκούμενος. Συμπέρασμα : Μετά την μετεστεροποίηση, το αποκαλούμενο βιοντίζελ έχει σαφώς μειωμένο ιξώδες, σε σχέση με το αρχικό ακατέργαστο ηλιέλαιο, εφόσον η κίνηση του ίδιου μέσου (της μπίλιας) εντός του βιοντίζελ είναι πολύ πιο εύκολη (ταχύτερη) από ό,τι εντός του ηλιελαίου. 9

11 3. Σύγκριση ταχύτητας έναρξης καύσης ηλιελαίου και βιοντίζελ Προκειμένου να γίνει αντιληπτή η επίδραση της μετεστεροποίησης φυτικού ελαίου στην ευκολία καύσης αυτού, εκτελείται το εξής πείραμα : I. Σε δύο υάλους ωρολογίου τοποθετούνται από ένα μικρό κομμάτι βαμβάκι. Το ένα βαμβάκι διαβρέχεται με ηλιέλαιο, ενώ το δεύτερο με βιοντίζελ II. Με αναπτήρα προσεγγίζεται φλόγα στα διαβρεγμένα βαμβάκια και παρατηρείται πόσος χρόνος απαιτείται ώστε να εμφανιστεί φλόγα στο καθένα Είναι σαφέστατα λιγότερος ο χρόνος που χρειάζεται για την έναρξη φλόγας στο διαποτισµένο βαµβάκι µε το βιοντίζελ. Στα πλαίσια του χρόνου επίδειξης, το ηλιέλαιο ούτε καν αναφλέγεται, ενώ το βιοντίζελ χρειάζεται µόλις λίγα δευτερόλεπτα. Συµπέρασµα : Η µετεστεροποίηση του ηλιελαίου το κατέστησε σαφώς πιο εύφλεκτο καύσιµο. 10

12 4. Προσδιορισµός σηµείου ανάφλεξεως ηλιελαίου Το πείραµα αυτό τελείται στον εργαστηριακό απαγωγό σύµφωνα µε τις οδηγίες του εργαστηριακού φυλλαδίου και στοχεύει στην πρώτη οπτική επαφή των ασκούµενων µε τη διάταξη προσδιορισµού σηµείου ανάφλεξης, καθώς και µε τη λειτουργία αυτής. Επίσης, το ηλιέλαιο επιλέγεται, ώστε να διαπιστώσουν οι ασκούµενοι ποιο είναι το σηµείο ανάφλεξης του ηλιελαίου, και ποια η διαφορά του µε το σαφώς χαµηλότερο σηµείο ανάφλεξης του βιοντίζελ που οι ίδιοι θα παρασκευάσουν και θα προσδιορίσουν. 11

13 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ 1. Εισαγωγή Ως βιοντίζελ ορίζεται το σύνολο των καθαρών καυσίµων των οποίων η πηγή είναι φυσική και ανανεώσιµη και τα οποία µπορούν να αντικαταστήσουν το συµβατικό πετρέλαιο ντίζελ ή να προστεθούν σε αυτό και να αποδώσουν καύσιµα µίγµατα. Πρόκειται για καύσιµα βιοδιασπάσιµα, µη τοξικά και χαµηλής περιεκτικότητας σε θείο και αρωµατικές ενώσεις. Η προέλευσή τους µπορεί να είναι είτε φυτικά είτε ζωικά έλαια, χρησιµοποιηµένα ή µη. Συνεπώς, πηγή του βιοντίζελ είναι η βιοµάζα. Η ιδέα της χρήσης τέτοιων καυσίµων δεν είναι πρωτότυπη, καθώς ο ίδιος ο εφευρέτης των λεγόµενων ντιζελοµηχανών, ο Δρ Ρούντολφ Ντίζελ, όταν σχεδίασε την πρώτη µηχανή ανάφλεξης µε συµπίεση το 1890, είχε κατά νου τη λειτουργία αυτής µε καύσιµα βασισµένα σε φυτικά έλαια. Το λεγόµενο σύγχρονο ενεργειακό πρόβληµα έχει οδηγήσει στην αναζήτηση νέων πηγών ενέργειας. Μεταξύ των προτάσεων βρίσκεται και η χρήση του βιοντίζελ. Ήδη στην Ευρωπαϊκή Ένωση, το βιοντίζελ παρασκευάζεται σε βιοµηχανική κλίµακα από το Το βιοντίζελ έχει παρόµοιες ιδιότητες µε το πετρέλαιο ντίζελ, συνεπώς µπορεί να αναµιχθεί σε οποιαδήποτε αναλογία µε αυτό και στη συνέχεια να χρησιµοποιηθεί στις µηχανές ντίζελ χωρίς σηµαντικές τροποποιήσεις αυτών. Η χρήση του βιοντίζελ σε µια συµβατική µηχανή ντίζελ έχει ως αποτέλεσµα τη µειωµένη εκποµπή άκαυτων υδρογονανθράκων, µονοξειδίου του άνθρακα, οξειδίων του θείου, πολυκυκλικών αρωµατικών υδρογονανθράκων, νιτρωµένων πολυκυκλικών υδρογονανθράκων και ολικών στερεών. Η µείωση αυτή είναι πιο έντονη όσο αυξάνεται η επί τοις εκατό περιεκτικότητα του βιοντίζελ στο καύσιµο µίγµα. 12

14 είναι : Όσον αφορά σε αυτό καθαυτό το βιοντίζελ, μερικά από τα μειονεκτήματά του η υψηλή τιμή του η προβληματική αποθήκευσή του η αύξηση των εκπομπών οξειδίων του αζώτου κατά την καύση του, σε σχέση με τις εκπομπές καύσης του πετρελαίου ντίζελ το υψηλό ιξώδες και η χαμηλή πτητικότητά του Αυτός ο εργαστηριακός οδηγός ασχολείται µε την αντιµετώπιση του προβλήµατος του υψηλού ιξώδους και της χαµηλής πτητικότητας του βιοντίζελ. 13

15 2. Πείραµα 1 ο : Παρασκευή βιοντίζελ από ηλιέλαιο Σκοπός του πειράματος : της μετεστεροποίησης (transesterification). Παρασκευή του βιοντίζελ από ηλιέλαιο με τη μέθοδο Στόχοι του πειράµατος : η επαφή των πειραματιζόμενων με την πράσινη χημεία η επαφή με την οργανική χημεία η εξοικείωση των πειραματιζόμενων με τις τεχνικές, τα σκεύη και τα αντιδραστήρια που χρησιμοποιούνται σε μια οργανική σύνθεση η κατανόηση του μηχανισμού της μετεστεροποίησης 2.1. Θεωρητικό υπόβαθρο Όπως αναφέρθηκε και στην εισαγωγή, παρόλο που ο ίδιος ο εφευρέτης της μηχανής ντίζελ, αρχικά τη σχεδίασε για να χρησιμοποιεί φυτικά έλαια, εντούτοις προτιμήθηκε το πετρέλαιο ως καύσιμο λόγω της καλύτερης τιμής του και των ανώτερων ρεολογικών και πτητικών χαρακτηριστικών του. Η βελτίωση του ιξώδους και της πτητικότητας επιτυγχάνεται µε τη µέθοδο της µετεστεροποίησεωςς του αρχικού ελαίου. Με αυτή τη µέθοδο τα µεγάλα µόρια των τριεστέρων του ελαίου µετατρέπονται σε µικρότερους εστέρες, µε αποτέλεσµα τη µείωση του ιξώδους και την αύξηση της πτητικότητας. Είναι γνωστό ότι τα λίπη και τα έλαια αποτελούνται κυρίως από τριγλυκερίδια και ελεύθερα λιπαρά οξέα. Τα τριγλυκερίδια, τα οποία ανήκουν σε µια µεγάλη οικογένεια ενώσεων, τα λιπίδια, δεν είναι τίποτε άλλο από τριεστέρες της γλυκερόλης µε καρβοξυλικά οξέα µεγάλου µοριακού βάρους, τα λιπαρά οξέα. Στη φύση απαντούν 40 περίπου διαφορετικά λιπαρά οξέα. Χαρακτηριστικό τους γνώρισµα είναι ο άρτιος αριθµός ατόµων άνθρακα. Τα λιπαρά οξέα µπορεί να είναι κορεσµένα, µονοακόρεστα ή και πολυακόρεστα. 14

16 Γλυκερόλη Στο ηλιέλαιο, που χρησιµοποιείται και στο πείραµά µας, τα κύρια λιπαρά οξέα που απαντώνται είναι τα παρακάτω : Λινελαϊκό οξύ (~69.3%) Ελαϊκό οξύ (~18.7%) Παλμιτικό οξύ (~6.0%) Στεαρικό οξύ (~4.2%) Μονογλυκερίδιο Μονοεστέρας γλυκερόλης Διγλυκερίδιο Διεστέρας γλυκερόλης Τριγλυκερίδιο Τριεστέρας γλυκερόλης όπου τα R1, R2, R3 αντιπροσωπεύουν τις μακριές ανθρακικές αλυσίδες των λιπαρών οξέων. 15

17 Η αντίδραση της μετεστεροποίησης Η αντίδραση της µετεστεροποίησης αποτελεί χαρακτηριστική αντίδραση των εστέρων κατά την οποία ο εστέρας, παρουσία περίσσειας αλκοόλης, ανταλλάσσει το αλκύλιό του µε το αλκύλιο της αλκοόλης. Η αντίδραση µπορεί να είναι όξινα ή βασικά καταλυόµενη. Από µηχανιστικής άποψης, η µετεστεροποίηση κατατάσσεται στις αντιδράσεις πυρηνόφιλης άκυλο- υποκατάστασης, που είναι χαρακτηριστικές των παραγώγων των καρβοξυλικών οξέων. Όταν το καρβονύλιο ενός παραγώγου καρβοξυλικού οξέος αντιδρά µε πυρηνόφιλα, λαµβάνει χώρα προσθήκη, αλλά το αρχικά σχηµατιζόµενο τετραεδρικό ενδιάµεσο δεν αποµονώνεται. Επειδή τα παράγωγα των καρβοξυλικών οξέων έχουν µια αποχωρούσα οµάδα συνδεδεµένη µε τον καρβονυλικό άνθρακα, το τετραεδρικό ενδιάµεσο αντιδρά περαιτέρω, αποβάλοντας την αποχωρούσα οµάδα και σχηµατίζοντας µια νέα καρβονυλική ένωση, στην περίπτωσή µας έναν νέο εστέρα. Στο πείραμά μας θα εκτελεστεί η βασικά καταλυόμενη αντίδραση της μετεστεροποίησης. Η αντίδραση και ο μηχανισμός αυτής φαίνεται πιο κάτω. Η γενική μορφή της αντίδρασης είναι : 16

18 Ενώ συγκεκριµένα για τριγλυκερίδια η χηµική εξίσωση της αντίδρασης είναι : όπου τα R, R 1, R 2, R 3 είναι αλκυλομάδες. Οι συνθήκες τις αντίδρασης πρέπει να είναι άνυδρες. Σε διαφορετική περίπτωση, η παρουσία νερού οδηγεί σε υδρόλυση του εστέρα, η οποία παρουσία βάσεως οδηγεί σε σχηµατισµό σαπώνων. Στην περίπτωσή µας, επειδή έχουµε να κάνουµε µε µετεστεροποίηση ελαίου, η ποσότητα του καταλύτη πρέπει να είναι αρκετή, ώστε ένα µέρος του να εξουδετερώσει τα ελεύθερα λιπαρά οξέα του ελαίου και να δηµιουργηθούν αλκαλικές συνθήκες. Από την άλλη δε θα πρέπει να είναι υπερβολική γιατί η περίσσεια του θα αντιδράσει µε τη γλυκερόλη σχηµατίζοντας επίσης σάπωνες. Ο μηχανισμός της βασικά καταλυόμενης μετεστεροποίησης Αρχικά, η αλκοόλη αντιδρά µε µια βάση, που είναι ο καταλύτης µας, και παράγεται ένα ιόν αλκοξειδίου, το οποίο είναι το πυρηνόφιλο της αντίδρασης : 17

19 2.2. Όργανα, σκεύη και αντιδραστήρια. Για την εκτέλεση του πειράµατος τα απαραίτητα όργανα και σκεύη είναι τα εξής: Εργαστηριακός ζυγός με ακρίβεια τουλάχιστον δύο δεκαδικών ψηφίων Θερμαντικό σώμα Θερμόμετρο ικανό για μετρήσεις τουλάχιστον έως 300 o C Κωνική φιάλη των 250mL Ογκομετρικός κύλινδρος των 100mL Τρία ποτήρια ζέσεως των 100 ml Σιφώνιο των 10mL Μεγάλος δοκιμαστικός σωλήνας 18

20 Γυάλινη ράβδος Ύαλος ωρολογίου Πουάρ Τα απαραίτητα αντιδραστήρια για την εκτέλεση του πειράµατος είναι τα εξής : Hλιέλαιο Mεθανόλη - CH3OH Καυστικό νάτριο - NaOH 2.3. Πειραματική διαδικασία Αφού ελέγξουμε αν έχουμε στη διάθεσή μας όλα τα απαραίτητα όργανα, σκεύη και αντιδραστήρια, ξεκινούμε με τη μέτρηση 80mL ηλιελαίου σε ογκομετρικό κύλινδρο των 100ml. Η μεταφορά στον ογκομετρικό κύλινδρο θα γίνει απευθείας από τη φιάλη του ηλιελαίου. Την ποσότητα αυτή τη μεταφέρουμε σε μια κωνική φιάλη των 250ml. Τοποθετούμε την κωνική φιάλη πάνω σε θερμαντικό σώμα και με ένα θερμόμετρο ελέγχουμε τη θερμοκρασία, η οποία πρέπει να φτάσει στους 55 ο C. Εφόσον το πείραμα θα εκτελεστεί από ομάδα, παράλληλα με την προηγούμενη διαδικασία, ένα άλλο μέλος της ομάδας ασχολείται με τη ζύγιση κατάλληλης ποσότητας καταλύτη. Ο καταλύτης είναι το καυστικό νάτριο. Ζυγίζουμε 0,32gr στερεό NaOH απευθείας σε ποτήρι ζέσεως των 100ml, χρησιμοποιώντας μια σπάτουλα. Προσέχουμε έτσι ώστε, αφού πάρουμε την ποσότητα που χρειάζεται, να κλείσουμε το δοχείο που περιέχει το NaOH. Αυτό γίνεται για την προστασία του αντιδραστηρίου, μιας και το NaOH είναι υγροσκοπικό, όπως επίσης απορροφά και CO2 από τον αέρα. Στη συνέχεια, με ένα σιφώνιο των 10ml, στο οποίο έχει προσαρμοστεί ένα πουάρ, μεταφέρουμε 20ml CH3OH στο ποτήρι ζέσεως των 100ml όπου βρίσκεται το NaOH. Με τη βοήθεια μια γυάλινης ράβδου αναδεύουμε το περιεχόμενο του ποτηριού, μέχρι να διαλυθεί το NaOH. Στη συνέχεια, το διάλυμα αυτό προστίθεται στο θερμό ηλιέλαιο. Ακολουθεί ανακίνηση της κωνικής φιάλης για δύο περίπου λεπτά. Μετά την ανακίνηση, το μίγμα της κωνικής αφήνεται να ηρεμήσει μέσα 19

21 σε μεγάλο δοκιμαστικό σωλήνα για 15min τουλάχιστον, έτσι ώστε να εμφανιστούν δύο διακριτές στιβάδες. Στην πάνω στιβάδα βρίσκεται το βιοντίζελ, ενώ στην κάτω η γλυκερόλη. Το ηλιέλαιο θερμαίνεται στους 55 ο C Το NaOH (s) διαλύεται στη μεθανόλη Το όλο σύστημα αναδεύεται ισχυρά Το σύστημα μετά από 15 min μετά από 2 h μετά από μια μέρα. (Φωτογραφίες Θ. Επταµηνιτάκης) 20

22 2.4. Υγιεινή και ασφάλεια Μεθανόλη CH3OH Προσωπική προστασία : Χρησιμοποιείστε γυαλιά ασφαλείας και εξασφαλίστε επαρκή εξαερισμό Διατηρείτε το δοχείο της μεθανόλης ερμητικά κλειστό Κρατείστε τη μεθανόλη μακριά από πηγές ανάφλεξης Αποφύγετε την επαφή με το δέρμα Σε περίπτωση ατυχήματος ή αν αισθανθείτε αδιαθεσία αναζητήστε αμέσως ιατρική βοήθεια Σταθερότητα : Η μεθανόλη είναι πολύ εύφλεκτη ένωση. Γενικά, είναι σταθερή ένωση. Μπορεί να αντιδράσει βίαια με οξέα, χλωρίδια οξέων, ανυδρίτες οξέων, οξειδωτικά αντιδραστήρια, αναγωγικά αντιδραστήρια και αλκαλιμέταλλα. Προστατέψτε την από την υγρασία. Στοιχεία τοξικότητας : Είναι τοξική όταν εισπνέεται, καταπίνεται ή απορροφάται από το δέρμα. Ενέσιμη μπορεί να αποβεί μοιραία. Κίνδυνος για πολύ σοβαρές και ανεπανόρθωτες βλάβες αν καταπωθεί. Έκθεση στη μεθανόλη μπορεί να προκαλέσει βλάβες στα μάτια, το συκώτι και την καρδιά. Χρονία ή οξεία έκθεση μπορεί να προκαλέσει σοβαρές βλάβες στα μάτια, έως και τύφλωση. Είναι ερεθιστική και έχει ναρκωτική δράση. Τα όρια στο Ην. Βασίλειο είναι : για μακροπρόθεσμη έκθεση 200ppm και για βραχυπρόθεσμη έκθεση 250ppm. 21

23 Υδροξείδιο του Νατρίου NaOH Προσωπική προστασία : Γυαλιά ασφαλείας, επαρκής εξαερισμός, γάντια από PVC ή νεοπρένιο Σε περίπτωση επαφής με τα μάτια, ξεπλύνετε με άφθονο νερό και αναζητήστε ιατρική βοήθεια Προστατέψτε το πρόσωπό σας Σε περίπτωση ατυχήματος ή αν αισθανθείτε αδιαθεσία αναζητήστε αμέσως ιατρική βοήθεια Σταθερότητα : Είναι γενικά σταθερή ένωση. Είναι ασύμβατο με μια μεγάλη ποικιλία υλικών, συμπεριλαμβανομένων πολλών μετάλλων, ενώσεων του αμμωνίου, κυανιδίων, οξέων, νιτροενώσεων, φαινολών και εύφλεκτων οργανικών ενώσεων. Είναι υγροσκοπική ένωση. Η θερμότητα διαλύσεως είναι υψηλή και μπορεί να προκύψουν επικίνδυνα θερμά διαλύματα αν η ποσότητα του νερού που προστεθεί είναι λίγη. Απορροφά διοξείδιο του άνθρακα από τον αέρα. Στοιχεία τοξικότητας : Είναι πολύ διαβρωτικό. Προκαλεί δριμύα εγκαύματα. Μπορεί να προκαλέσει μόνιμη βλάβη στα μάτια. Πολύ επικίνδυνο σε ενέσιμη μορφή. Επικίνδυνο και κατά την επαφή με το δέρμα ή με εισπνοή σκόνης Διάθεση αποβλήτων Μεθανόλη : Η μεθανόλη δύναται να ανακτηθεί με απόσταξη. Καλό είναι να συλλέγεται, είτε καθαρή είτε όχι, σε ειδικό δοχείο. Γλυκερόλη : Η γλυκερόλη αποτελεί εκμεταλλεύσιμο παραπροϊόν. Δύναται να συλλεχθεί και να επεξεργαστεί περαιτέρω, ώστε να είναι αξιοποιήσιμη (π.χ. καλλυντικά, σαπούνια, softener πολυμερών). Επιπλέον, είναι βιοαποικοδομήσιμη και δεν υπάρχει πρόβλημα εάν απορριφθεί. Καυστικό νάτριο : Πριν απορριφθεί, πρέπει να εξουδετερωθεί με κάποιο οξύ. 22

24 Λάδια : Είναι πλήρως βιοαποικοδομήσιμα και ακίνδυνα. Απορρίπτονται άφοβα στο νεροχύτη. Και σε αυτήν την περίπτωση, τα υλικά δύνανται να αξιοποιηθούν, π.χ. ως καύσιμα. 23

25 3. Πείραµα 2 ο : Μέτρηση του συντελεστή ιξώδους και του σηµείου ανάφλεξης του βιοντίζελ και δοκιµή καύσεως αυτού Σκοπός του πειράµατος : Μέτρηση του ιξώδους και του σηµείου ανάφλεξεως του βιοντίζελ µε τη χρήση αυτοσχέδιων οργάνων βασισµένων σε αντικείµενα καθηµερινής χρήσεως. Στόχοι του πειράµατος : Να επιβεβαιώσουν οι ασκούμενοι την επιτυχία του 1 ου πειράματος Να διαπιστωθεί η αξία της μέτρησης φυσικών μεγεθών για εξαγωγή ποιοτικών συμπερασμάτων πάνω σε μια χημική αντίδραση Να εξοικειωθούν οι ασκούμενοι στη χρήση απλών οργάνων για μέτρηση φυσικών μεγεθών Να εμπεδωθεί η έννοια του ιξώδους και του σημείου ανάφλεξης 3.1. Θεωρητικό μέρος Ιξώδες των υγρών Κατά την κίνηση των υγρών, εκτός από την υδροστατική πίεση, που ενεργεί κάθετα προς την επιφάνεια του υγρού, υπάρχουν και δυνάμεις που ενεργούν κατά τη διεύθυνση της κίνησης του υγρού, και μάλιστα αντίθετης φοράς προς τη φορά κινήσεως αυτού. Οι δυνάμεις αυτές οφείλονται στην τριβή που αναπτύσσεται λόγω της διαφοράς ταχύτητας (du) των μορίων του υγρού σε δύο γειτονικά στρώματα απέχοντα μεταξύ τους κατά dz και ονομάζονται γενικώς ιξώδες ή εσωτερική τριβή του κινούμενου υγρού. 24

26 Η δύναμη αυτή F που ενεργεί πάνω σε μια ορισμένη επιφάνεια S του κινούμενου υγρού σε σχέση προς ίση γειτονική επιφάνεια που απέχει από την πρώτη κατά dz και τα μόρια της οποίας κινούνται με διαφορά ταχύτητας du από τα μόρια της πρώτης, δίδεται από το νόμο της ιξώδους ροής του Newton : F du = n S (1) dz όπου n είναι ένας συντελεστής αναλογίας που ονομάζεται συντελεστής ιξώδους. Λύνοντας τη σχέση (1) ως προς n και αντικαθιστώντας τα μεγέθη με τις μονάδες τους, υπολογίζουμε τις διαστάσεις του συντελεστού ιξώδους : F dz dyn cm dyn n = = = sec = 2 S du cm cm cm sec poise 2 Το πηλίκο του συντελεστού ιξώδους ενός υγρού προς την πυκνότητα αυτού καλείται κινηματικό ιξώδες και έχει διαστάσεις cm 2 /sec, ή αλλιώς stokes : η k = n d (cm 2 /sec) Για τη ροή υγρού από λεπτό κατακόρυφο σωλήνα, όταν στην επιφάνειά του ενεργεί μόνο η ατμοσφαιρική πίεση, και η ροή του υγρού είναι νηματοειδής, ισχύει η εξίσωση του Poiseuille : V π = d g r 8 n 4 t (2) Όπου : V : ο όγκος του υγρού που εκρέει από το σωλήνα n : ο συντελεστής ιξώδους d : η πυκνότητα του υγρού g : η επιτάχυνση της βαρύτητας r : η ακτίνα του σωλήνα t : ο χρόνος εκροής 25

27 Το ιξώδες εξαρτάται και από τη θερμοκρασία. Έχει βρεθεί πως ο συντελεστής ιξώδους σε συνηθισμένες θερμοκρασίες, ελαττώνεται κατά 2% περίπου με αύξηση της θερμοκρασίας κατά 1 ο C. Μέτρηση του συντελεστή ιξώδους με το ιξωδόμετρο Ostwald Από τη σχέση (2) αν λύσουμε ως προς n τότε προκύπτει πως : π n = 8 V d g r 4 t (3) δηλαδή ο συντελεστής ιξώδους είναι ευθέως ανάλογος του χρόνου εκροής ενός υγρού. Αν υποθέσουμε πως έχουμε δύο διαφορετικά υγρά με συντελεστή ιξώδους n1 και n2, τα οποία έχουν πυκνότητες d1 και d2, τότε για τον ίδιο όγκο εκροής από τη σχέση (3) προκύπτει : n n 1 2 d d 1 1 = (4) 2 t t 2 Αν θυµηθούµε τη σχέση που µας δίνει το κινηµατικό ιξώδες : η k = n d τότε η σχέση (4) γίνεται : η η k1 k 2 t = t 1 2 (5) Μετρώντας επομένως τους χρόνους εκροής, μεταξύ των χαραγών (α) και (β) στο ιξωδόμετρο Ostwald, υγρών ίσου όγκου V και γνωρίζοντας το κινηματικό ιξώδες του ενός υγρού, μπορούμε να βρούμε το κινηματικό ιξώδες του άλλου υγρού. 26

28 Ιξωδόμετρο Ostwald Σημείο ανάφλεξεως Όταν ένα υγρό τοποθετείται µέσα σε ένα κλειστό δοχείο, η πίεση µέσα στο δοχείο αυξάνεται, καθώς µόρια του υγρού περνούν στην αέρια φάση (ατµοί). Παράλληλα, µόρια από την αέρια φάση περνούν στην υγρή φάση, καθώς συγκρούονται µε την επιφάνεια του υγρού. Σε κάποια χρονική στιγµή οι ταχύτητες των δύο φαινοµένων γίνονται ίσες, δηλαδή επέρχεται ισορροπία. Στην κατάσταση αυτή, οι ατµοί ασκούν ορισµένη πίεση, που ονοµάζεται τάση ατµών. Η τάση ατµών ενός υγρού εξαρτάται από τη θερµοκρασία. Όσο αυξάνεται η θερµοκρασία του υγρού, τόσο αυξάνεται και η τάση των ατµών του. Η χαμηλότερη θερμοκρασία στην οποία ένα υγρό έχει επαρκή τάση ατμών, έτσι ώστε να σχηματίσει αναφλέξιμο μίγμα με τον ατμοσφαιρικό αέρα κοντά στην επιφάνεια του υγρού, ονομάζεται σημείο ανάφλεξως (Flash point). Το σηµείο ανάφλεξεως µιας ουσίας εξαρτάται από την πίεση, την περιεκτικότητα της ατµόσφαιρας σε οξυγόνο, την καθαρότητα της ουσίας και από τη µέθοδο µε την οποία µετράται. Έτσι είναι πολύ πιθανό µια ουσία να σχηµατίσει αναφλέξιµο µίγµα µε τον αέρα σε θερµοκρασία πολύ χαµηλότερη από αυτή που αναγράφεται στους πίνακες, αν η πίεση είναι σηµαντικά χαµηλότερη της ατµοσφαιρικής. Τα υγρά κατατάσσονται σε κατηγορίες κινδύνου ανάφλεξεως βάση του σηµείου ανάφλεξής τους. Η βασική αντίληψη είναι η εξής : υγρά των οποίων το σηµείο ανάφλεξεως είναι χαµηλότερο από την πιο υψηλή θερµοκρασία περιβάλλοντος που είναι δυνατόν να εµφανιστεί σε ένα τόπο κατατάσσονται στα εύφλεκτα. 27

29 Σύμφωνα με τις οδηγίες της Ε.Ε., υγρά με σημείο ανάφλεξης μικρότερο των 21 ο C χαρακτηρίζονται ως πολύ εύφλεκτα, ενώ υγρά με σημείο ανάφλεξης από 21 ο C έως και 55 ο C ως εύφλεκτα Όργανα, σκεύη και αντιδραστήρια. Για την εκτέλεση του πειράματος τα απαραίτητα όργανα και σκεύη είναι τα εξής : Θερμαντικό σώμα Θερμόμετρο ικανό για μετρήσεις τουλάχιστον έως 300 o C 2 σύριγγες 2 ποτήρια ζέσεως των 100 ml Αναπτήρας Χρονόμετρο 2 ύαλοι ωρολογίου Ξύλινη λαβίδα Μικρό αλουμινένιο δοχείο Δύο μικρά κομμάτια βαμβάκι 3.3. Πειραματική διαδικασία 1 ο μέρος : Μέτρηση του συντελεστή κινηματικού ιξώδους του βιοντίζελ Μεταφέρουμε περίπου 20mL ηλιέλαιο από τη φιάλη σε ένα ποτήρι ζέσεως των 100mL. Με μια σύριγγα των 10mL αναρροφούμε ηλιέλαιο από το ποτήρι ζέσεως μέχρι πληρώσεως της σύριγγας. Στη συνέχεια με προσοχή, αφαιρούμε το έμβολο της σύριγγας, αφήνοντας το περιεχόμενό της να εκρεύσει στο ποτήρι ζέσεως, και μετράται με χρονόμετρο ο χρόνος εκροής του ηλιελαίου από τα 10mL έως τα 2mL. Κατά τη διάρκεια της εκροής φροντίζουμε ώστε η σύριγγα να είναι κατακόρυφη. Αν η πρώτη χρονομέτρηση δεν είναι επιτυχής, αναρροφούμε το έλαιο μέσα από το ποτήρι ζέσεως και επαναλαμβάνουμε τη διαδικασία. Ο χρόνος εκροής καταγράφεται. Κάθε επιτυχής χρονομέτρηση επαναλαμβάνεται άλλες δύο φορές. 28

30 Στη συνέχεια, με μια άλλη σύριγγα, αναρροφούμε βιοντίζελ από την πάνω στοιβάδα του μεγάλου δοκιμαστικού σωλήνα του 1 ου πειράματος. Ακολουθώντας την προηγούμενη διαδικασία, αφήνουμε το βιοντίζελ να εκρεύσει από τα 10mL έως τα 2mL, μέσα σε νέο ποτήρι ζέσεως, φροντίζοντας η σύριγγα να είναι κατακόρυφη. Καταγράφουμε το χρόνο εκροής. Αν θεωρηθεί απαραίτητο, η διαδικασία επαναλαμβάνεται. Κάθε επιτυχής χρονομέτρηση επαναλαμβάνεται άλλες δύο φορές. Θεωρώντας πως η θερμοκρασία του εργαστηρίου είναι 20 ο C, δίνεται το κινηματικό ιξώδες του ηλιελαίου σε αυτή τη θερμοκρασία : ηk ελαίου=0.789 cm 2. sec - 1 Με δεδοµένη την τιµή του κινηµατικού ιξώδους του ηλιελαίου και µε βάση τα πειραµατικά δεδοµένα και τη σχέση (5), συµπληρώστε τον πιο κάτω πίνακα. Όνομα ουσίας Ηλιέλαι ο Βιοντίζε λ Χρόνος εκρoής t1 (sec) Χρόνος εκρoής t2 (sec) Χρόνος εκρoής t3 (sec) Μέσος όρος χρονομετρήσε ων (sec) Κινηματικό ιξώδες (cm 2. sec - 1 ή stokes) Ενδεικτικά, αναφέρεται πως το κινηματικό ιξώδες του βιοντίζελ, όπως προκύπτει από τη βιβλιογραφία, είναι περίπου 0,189 stokes. Άρα όσο πιο κοντά σε αυτή την τιμή είναι το κινηματικό ιξώδες του βιοντίζελ που παρασκευάστηκε στο 1 ο πείράμα, τόσο περισσότερο καταδεικνύεται η επιτυχία του πειράματος. 29

31 Μέρος 2 ο : Δοκιμή καύσεως Σε δύο ύαλους ωρολογίου τοποθετούµε από ένα µικρό κοµµάτι βαµβάκι. Χρησιµοποιώντας τις αντίστοιχες σύριγγες που χρησιµοποιήθηκαν στη µέτρηση του ιξώδους, διαβρέχουµε το ένα κοµµάτι βαµβάκι µε ηλιέλαιο και το άλλο µε βιοντίζελ. Στη συνέχεια, µε έναν αναπτήρα προσπαθούµε να ανάψουµε το κάθε κοµµάτι από βαµβάκι και παρατηρούµε πιο αναφλέγεται πιο γρήγορα. Μέρος 3 ο : Μέτρηση του σημείου ανάφλεξεως Διάταξη προσδιορισμού σημείου αναφλέξεως Με τη σύριγγα που χρησιμοποιούσαμε για το βιοντίζελ προηγουμένως, μεταφέρουμε 6-7mL βιοντίζελ από το μεγάλο δοκιμαστικό σωλήνα, σε ένα μικρό αλουμινένιο δοχείο (βάση από κεράκι ρεσώ). Το δοχείο στη συνέχεια τοποθετείται 30

32 πάνω σε θερμαντικό σώμα. Πάνω από το δοχείο τοποθετείται γυάλινο κάλυμμα με εγκοπή. Η τοποθέτηση και απομάκρυνση του γυάλινου καλύμματος γίνεται με τη βοήθεια μιας ξύλινης λαβίδας. Η εγκοπή του καλύμματος χρησιμεύει στο να μπορεί το θερμόμετρο να τοποθετείται μέσα στη λεκάνη του δοχείου. Αρχικά μπορούμε να θερμάνουμε γρήγορα, όμως προσπαθούμε ο ρυθμός ανόδου της θερμοκρασίας μετά τους 120 ο C να είναι αργός. Είναι πιθανό στα πρώτα στάδια της θέρμανσης του βιοντίζελ να παρατηρηθούν φυσαλίδες βρασμού. Αυτές οφείλονται σε τυχόν υπολείμματα γλυκερίνης, μεθανόλης ή νερού που φτάνουν στο σημείο ζέσεως τους. Για να μετρήσουμε το σημείο αναφλέξεως προβαίνουμε στις εξής πολύ καθορισμένες κινήσεις : 1. Παρατηρούμε τη θερμοκρασία 2. Με το ένα χέρι μας ανάβουμε τον αναπτήρα 3. Με το άλλο χέρι απομακρύνουμε το γυάλινο κάλυμμα 4. Πλησιάζουμε τη φλόγα του αναπτήρα στιγμιαία πολύ κοντά στην επιφάνεια του θερμαινόμενου βιοντίζελ 5. Απομακρύνουμε τον αναπτήρα 6. Σκεπάζουμε το δοχείο Αν πλησιάζοντας τη φλόγα στιγµιαία στο θερµαινόµενο βιοντίζελ ακουστεί ο χαρακτηριστικός και σύντοµος ήχος (ένα χαρακτηριστικό παφ ) µιας µικρής και γρήγορης ανάφλεξης, τότε το υγρό µας έχει φτάσει στο σηµείο ανάφλεξής του. Αν δεν ακούσουµε κάποιον ήχο, σκεπάζουµε και πάλι το δοχείο επαναλαµβάνοντας την πιο πάνω διαδικασία. Η επανάληψη της διαδικασίας δε θα πρέπει να γίνει αµέσως. Παρατήρηση : Η μέτρηση του σημείου ανάφλεξης για κάθε δείγμα γίνεται εφάπαξ. Σε περίπτωση που χρειαστεί να ξαναμετρήσουμε το σημείο ανάφλεξης, π.χ. γιατί δεν είμαστε σίγουροι για την ορθότητα της θερμοκρασίας, τοποθετούμε στο αλουμινένιο δοχείο νέο δείγμα βιοντίζελ. 31

33 3.4. Υγιεινή και ασφάλεια Όσον αφορά στην ασφαλή διεξαγωγή του δεύτερου πειράµατος θα πρέπει να σταθούµε σε τρία σηµεία : 1. απαραίτητα είναι τα γυαλιά ασφαλείας, ιδιαίτερα κατά τη μέτρηση του σημείου ανάφλεξης 2. χρήση της σύριγγας : οι ασκούμενοι θα πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί, έτσι ώστε να μην τρυπηθούν οι ίδιοι ή προκαλέσουν τραυματισμό σε άλλους. Σε περίπτωση τραυματισμού, το γεγονός θα πρέπει να αναφερθεί άμεσα στον επιβλέποντα του εργαστηρίου καύση και ανάφλεξη του βιοντίζελ : αν για οποιοδήποτε λόγο, κατά τη μέτρηση του σημείου ανάφλεξης, το βιοντίζελ αναφλεγεί και διατηρεί την καύση του μέσα στο δοχείο, διατηρούμε την ψυχραιμία μας. Σε καμιά περίπτωση δε χρησιμοποιούμε νερό για να το σβήσουμε. Αρκεί να το φυσήξουμε όπως θα φυσούσαμε για να σβήσουμε ένα κερί. Αλλιώς απομακρύνουμε πάνω από το δοχείο το θερμόμετρο και το σκεπάζουμε με ένα ποτήρι ζέσεως 32

Παρασκευή Βιοντίζελ από Ηλιέλαιο

Παρασκευή Βιοντίζελ από Ηλιέλαιο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Τµήµα Χηµείας Δι.Χη.Ν.Ε.Τ. Παρασκευή Βιοντίζελ από Ηλιέλαιο Εργασία των µεταπτυχιακών φοιτητών: Επταµηνιτάκη Θεόδωρου Θεοδώρου Δήµητρας Ντρέλια Παναγιώτη Επιβλέποντες

Διαβάστε περισσότερα

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου.

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος αυτού του πειράματος θα πρέπει ο μαθητής: Να περιγράφει τον τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΕΙΡΑΜΑ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΒΙΟΝΤΙΖΕΛ ΑΠΟ ΗΛΙΕΛΑΙΟ.

ΤΟ ΠΕΙΡΑΜΑ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΒΙΟΝΤΙΖΕΛ ΑΠΟ ΗΛΙΕΛΑΙΟ. ΤΟ ΠΕΙΡΑΜΑ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΒΙΟΝΤΙΖΕΛ ΑΠΟ ΗΛΙΕΛΑΙΟ. ΠΡΟΛΟΓΟΣ Στην παρούσα εργασία σχεδιάστηκε και εκτελέστηκε επιτυχώς αφ ενός πείραµα παρασκευής βιοντίζελ από ηλιέλαιο αφ ετέρου δε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ. Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ. Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων 1/3/2013 και 6/3/2013 Μάντζιου Μαρία χημικός ΣΤΟΧΟΙ Στο τέλος του πειράματος αυτού θα πρέπει να μπορείς:

Διαβάστε περισσότερα

MAΘΗΜΑ 5 ο ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΣΤΕΡΟΠΟΙΗΣΗ

MAΘΗΜΑ 5 ο ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΣΤΕΡΟΠΟΙΗΣΗ MAΘΗΜΑ 5 ο ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΣΤΕΡΟΠΟΙΗΣΗ ξικός αιθυλεστέρας ή Οξικό αιθύλιο Δρα. Κουκουλίτσα Αικατερίνη Χημικός Εργαστηριακός Συνεργάτης Τ.Ε.Ι Αθήνας ckoukoul@teiath.gr ΠΑΡΑΓΩΓΑ ΚΑΡΒΟΞΥΛΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή διαλυμάτων ορισμένης περιεκτικότητας και συγκέντρωσης, καθώς επίσης και παρασκευή διαλυμάτων συγκεκριμένης συγκέντρωσης από διαλύματα μεγαλύτερης συγκέντρωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΛ ΠΑΡΑΒΟΛΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-2014

ΓΕΛ ΠΑΡΑΒΟΛΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-2014 ΓΕΛ ΠΑΡΑΒΟΛΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-2014 Ερευνητική εργασία: Β2 λυκείου ΘΕΜΑ: ''Η Χημεία είναι χρώματα, αρώματα και γεύσεις'' Ομάδα Δ: Μαριάμ Χριστογιάννη Μαρία Χριστοπούλου Χριστίνα Σταμάτη Βάσω Σιρμιντζέλη

Διαβάστε περισσότερα

4001 Μετεστεροποίηση του καστορελαίου σε ρικινολεϊκό µεθυλεστέρα

4001 Μετεστεροποίηση του καστορελαίου σε ρικινολεϊκό µεθυλεστέρα 4001 Μετεστεροποίηση του καστορελαίου σε ρικινολεϊκό µεθυλεστέρα καστορέλαιο + NaOMe MeOH CH 4 O OH O OMe (32.0) C 19 H 36 O 3 (312.5) Ταξινόµιση Τύποι αντιδράσεων και τάξεις ουσιών Αντίδραση του καρβονυλίου

Διαβάστε περισσότερα

Βιοµηχανική παραγωγή βιοντίζελ στην Θεσσαλία. Κόκκαλης Ι. Αθανάσιος Χηµικός Μηχ/κός, MSc Υπεύθυνος παραγωγής

Βιοµηχανική παραγωγή βιοντίζελ στην Θεσσαλία. Κόκκαλης Ι. Αθανάσιος Χηµικός Μηχ/κός, MSc Υπεύθυνος παραγωγής Βιοµηχανική παραγωγή βιοντίζελ στην Θεσσαλία Κόκκαλης Ι. Αθανάσιος Χηµικός Μηχ/κός, MSc Υπεύθυνος παραγωγής Ορισµοί 1. Βιοµάζα : το βιοαποικοδοµήσιµο κλάσµα προϊόντων, αποβλήτων και καταλοίπων που προέρχονται

Διαβάστε περισσότερα

FeCl 3(aq) + 6NH 4 SCN (aq) (NH 4 ) 3 [Fe(SCN) 6 ] (aq) +3NH 4 Cl (aq) (1) ή FeCl 4

FeCl 3(aq) + 6NH 4 SCN (aq) (NH 4 ) 3 [Fe(SCN) 6 ] (aq) +3NH 4 Cl (aq) (1) ή FeCl 4 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΟΡΓΑΝΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΧΗΜΕΙΑ» για τους ΦΟΙΤΗΤΕΣ του ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΦΥΣΙΚΗΣ Οι διδάσκοντες Αικατερίνη

Διαβάστε περισσότερα

1. Ταυτοποίηση μιας άγνωστης χημικής ένωσης

1. Ταυτοποίηση μιας άγνωστης χημικής ένωσης Σκοπός 1. Ταυτοποίηση μιας άγνωστης χημικής ένωσης Σκοπός αυτής της εργαστηριακής άσκησης είναι να μάθετε να δίνετε έμφαση στη σημασία της παρατήρησης κατά την εκτέλεση ενός πειράματος. Παρατήρηση, γενικά,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΑΣΚΗΣΗ 2 ΤΡΟΦΙΜΑ. ΠΛΕΣΣΑΣ ΣΤΑΥΡΟΣ, PhD

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΑΣΚΗΣΗ 2 ΤΡΟΦΙΜΑ. ΠΛΕΣΣΑΣ ΣΤΑΥΡΟΣ, PhD ΑΣΚΗΣΗ 2 ΑΝΑΛΥΣΗ ΛΙΠΩΝ & ΕΛΑΙΩΝ ΣΕ ΤΡΟΦΙΜΑ ΠΛΕΣΣΑΣ ΣΤΑΥΡΟΣ, PhD Εργαστήριο Μικροβιολογίας Τροφίµων, Βιοτεχνολογίας και Υγιεινής, Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης, ηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Λίπη & έλαια (Λιπίδια)

Διαβάστε περισσότερα

4002 Σύνθεση του βενζιλίου από βενζοϊνη

4002 Σύνθεση του βενζιλίου από βενζοϊνη 4002 Σύνθεση του βενζιλίου από βενζοϊνη H VCl 3 + 1 / 2 2 + 1 / 2 H 2 C 14 H 12 2 C 14 H 10 2 (212.3) 173.3 (210.2) Ταξινόµηση Τύποι αντιδράσεων και τάξεις ουσιών οξείδωση αλκοόλη, κετόνη, καταλύτης µεταβατικού

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ !Unexpected End of Formula l ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Παραδεισανός Αδάμ 1. Σκοπός του πειράµατος Η ανάπτυξη δεξιοτήτων στην εκτέλεση εργαστηριακών ασκήσεων χημείας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΠΕ ΠΕΡΤΟΥΛΙΟΥ-ΤΡΙΚΚΑΙΩΝ

ΚΠΕ ΠΕΡΤΟΥΛΙΟΥ-ΤΡΙΚΚΑΙΩΝ ΚΠΕ ΠΕΡΤΟΥΛΙΟΥ-ΤΡΙΚΚΑΙΩΝ Σαπούνι Θεωρητικό μέρος Το σαπούνι είναι ένα ουδέτερο μίγμα (άλας) λιπαρών οξέων, κυρίως του παλμιτικού, του στεατικού και του ελαϊκού με νάτριο ή κάλιο (βάσεις). Το άλας αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Εργαστηριακό Κέντρο Φυσικών Επιστηµών Aγίων Αναργύρων Υπεύθυνος Εργ. Κέντρου : Χαρακόπουλος Καλλίνικος Επιµέλεια Παρουσίαση : Καραγιάννης Πέτρος ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Καθηγητής : ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΔΑΝΙΗΛ ΠΛΑΪΝΑΚΗΣ. Χημεία. Εργαστηριακή άσκηση ΑΣΠΡΟΠΥΡΓΟΣ

Καθηγητής : ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΔΑΝΙΗΛ ΠΛΑΪΝΑΚΗΣ. Χημεία. Εργαστηριακή άσκηση ΑΣΠΡΟΠΥΡΓΟΣ ΑΕΝ / ΑΣΠΡΟΠΥΡΓΟΥ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Καθηγητής : ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΔΑΝΙΗΛ ΠΛΑΪΝΑΚΗΣ Χημεία Εργαστηριακή άσκηση ΑΣΠΡΟΠΥΡΓΟΣ 2 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΟΥ 1 ΤΙΤΛΟΣ ΑΣΚΗΣΗΣ Προσδιορισμός περιεκτικότητας άγνωστου

Διαβάστε περισσότερα

CH COOC H H O CH COOH C H OH

CH COOC H H O CH COOH C H OH ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΕΙΑΣ ΠΕΙΡΑΜΑ 2 ΧΗΜΙΚΗΣ ΚΙΝΗΤΙΚΗΣ (ΧΚ2) ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΕΙΑΣ ΙΙ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ: 2013-14 ΤΜΗΜAΤΑ TΡΙΤΗΣ ΚΑΙ ΤΕΤΑΡΤΗΣ Τίτλος Πειράματος: ΚΙΝΗΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο Εργαστήριο

Εισαγωγή στο Εργαστήριο Εισαγωγή στο Εργαστήριο ΒΑΣΙΚΟΙ ΚΑΝΟΝΕΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Οι κανόνες εργαστηριακής άσκησης αποβλέπουν στη σωστή λειτουργία του εργαστηρίου και κυρίως εξασφαλίζουν την ασφάλεια των εργαζομένων σε

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή βιοντήζελ: πρώτες ύλες και παραπροϊόντα

Παραγωγή βιοντήζελ: πρώτες ύλες και παραπροϊόντα Παραγωγή βιοντήζελ: πρώτες ύλες και παραπροϊόντα Νίκος Λιάπης Διευθυντής Εκμετάλλευσης ΕΛΙΝΟΙΛ Α.Ε. Θεσσαλονίκη Νοέμβριος 2006 Στόχοι παραγωγής: ΕΝ 14214 Βελτιστοποίηση οικονομικών αποτελεσμάτων Ασφάλεια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Ενότητα : Σύνθεση Ακετανιλιδίου

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Ενότητα : Σύνθεση Ακετανιλιδίου ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Ενότητα : Σύνθεση Ακετανιλιδίου Διδάσκοντες: Κων/νος Τσιτσιλιάνης, Καθηγητής Ουρανία Κούλη, Ε.ΔΙ.Π. Μαρία Τσάμη, Ε.ΔΙ.Π. Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών Σκοπός Η

Διαβάστε περισσότερα

Επιχάλκωση μεταλλικού αντικειμένου και συγκεκριμένα ενός μικρού ελάσματος αλουμινίου με τη μέθοδο της γαλβανοπλαστικής επιμετάλλωσης.

Επιχάλκωση μεταλλικού αντικειμένου και συγκεκριμένα ενός μικρού ελάσματος αλουμινίου με τη μέθοδο της γαλβανοπλαστικής επιμετάλλωσης. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Επιχάλκωση μεταλλικού αντικειμένου και συγκεκριμένα ενός μικρού ελάσματος αλουμινίου με τη μέθοδο της γαλβανοπλαστικής επιμετάλλωσης. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ - 6 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ - 6 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 6 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κυριακή, 16 Μαΐου 2010 Ώρα : 10:00-12:30 Προτεινόμενες λύσεις ΘΕΜΑ 1 0 (12 μονάδες) Για τη μέτρηση της πυκνότητας ομοιογενούς πέτρας (στερεού

Διαβάστε περισσότερα

6 Τασιενεργά: σάπωνες και σαπωνοποίηση

6 Τασιενεργά: σάπωνες και σαπωνοποίηση 6 Τασιενεργά: σάπωνες και σαπωνοποίηση Διάρκεια: 2 ώρες Στόχος της άσκησης: Κατανόηση της σχέσης μεταξύ ελαιώδους υλικού και σάπωνα (σαπουνιού) Εξοικείωση με την πειραματική διαδικασία παρασκευής σαπουνιών

Διαβάστε περισσότερα

5012 Σύνθεση του ακετυλοσαλικυλικού οξέος (ασπιρίνης) από σαλικυλικό οξύ και οξικό ανυδρίτη

5012 Σύνθεση του ακετυλοσαλικυλικού οξέος (ασπιρίνης) από σαλικυλικό οξύ και οξικό ανυδρίτη NP 0 Σύνθεση του ακετυλοσαλικυλικού οξέος (ασπιρίνης) από σαλικυλικό οξύ και οξικό ανυδρίτη CH CH + H H S + CH CH C H 6 C 7 H 6 C 9 H 8 C H (0.) (8.) (98.) (80.) (60.) Ταξινόµηση Τύποι αντιδράσεων και

Διαβάστε περισσότερα

1. Παρατήρηση βρασμού του νερού μέσω των αισθητήρων.

1. Παρατήρηση βρασμού του νερού μέσω των αισθητήρων. Εισηγητές, οι συνεργάτες του ΕΚΦΕ : Γαβρίλης Ηλίας, Χημικός Βράκα Ελένη, Φυσικός Α. ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ ΕΠΙΔΕΙΞΗΣ 1. Παρατήρηση βρασμού του νερού μέσω των αισθητήρων. 2. Σύσταση του ατμοσφαιρικού αέρα Σκοπός Να

Διαβάστε περισσότερα

Δύο εναλλακτικές εργαστηριακές ασκήσεις Χημείας της Α Λυκείου ή πώς να κάνουμε τη ζωή μας πιο εύκολη στο εργαστήριο

Δύο εναλλακτικές εργαστηριακές ασκήσεις Χημείας της Α Λυκείου ή πώς να κάνουμε τη ζωή μας πιο εύκολη στο εργαστήριο Δύο εναλλακτικές εργαστηριακές ασκήσεις Χημείας της Α Λυκείου ή πώς να κάνουμε τη ζωή μας πιο εύκολη στο εργαστήριο Αναστασία Γκιγκούδη Η διδακτική αξία της εργαστηριακής άσκησης στα μαθήματα Φυσικών Επιστημών

Διαβάστε περισσότερα

5004 Ακεταλοποίηση της 3-νιτροβενζαλδεΰδης µε αιθανοδιόλη προς το αντίστοιχο διοξολάνιο καταλυόµενη από οξέα

5004 Ακεταλοποίηση της 3-νιτροβενζαλδεΰδης µε αιθανοδιόλη προς το αντίστοιχο διοξολάνιο καταλυόµενη από οξέα 5004 Ακεταλοποίηση της 3-νιτροβενζαλδεΰδης µε αιθανοδιόλη προς το αντίστοιχο διοξολάνιο καταλυόµενη από οξέα H O O O + HO 4-τολουολοσουλφονικό οξύ + H 2 O NO 2 HO NO 2 C 7 H 5 NO 3 C 2 H 6 O 2 C 7 H 8

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Κ.Φ.Ε ΑΓΙΩΝ ΑΝΑΡΓΥΡΩΝ

Ε.Κ.Φ.Ε ΑΓΙΩΝ ΑΝΑΡΓΥΡΩΝ 2015 2016 Ε.Κ.Φ.Ε ΑΓΙΩΝ ΑΝΑΡΓΥΡΩΝ ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Αρχή του Le Chatelier Όταν μεταβάλλουμε ένα από τους συντελεστές ισορροπίας (συγκέντρωση, πίεση, θερμοκρασία) η θέση της ισορροπίας μετατοπίζεται προς εκείνη

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΛΥΣΗ ΑΜΥΛΟΥ ΑΠΟ ΒΑΚΤΗΡΙΑΚΗ ΑΜΥΛΑΣΗ ΚΑΙ ΥΓΡΟ ΑΠΟΡΡΥΠΑΝΤΙΚΟ

ΥΔΡΟΛΥΣΗ ΑΜΥΛΟΥ ΑΠΟ ΒΑΚΤΗΡΙΑΚΗ ΑΜΥΛΑΣΗ ΚΑΙ ΥΓΡΟ ΑΠΟΡΡΥΠΑΝΤΙΚΟ !Unexpected End of Formula l ΥΔΡΟΛΥΣΗ ΑΜΥΛΟΥ ΑΠΟ ΒΑΚΤΗΡΙΑΚΗ ΑΜΥΛΑΣΗ ΚΑΙ ΥΓΡΟ ΑΠΟΡΡΥΠΑΝΤΙΚΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Γκέκας Γιώργος Δημητριάδου Άννα Τζελέπη Λαμπρινή ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Πειράµατα Επιδείξεως Πείραμα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΝΤΙΖΕΛ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ

ΒΙΟΝΤΙΖΕΛ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΒΙΟΝΤΙΖΕΛ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ Μηδενικές εκποµπές SO 2 Μηδενικό ισοζύγιο CO 2 εν περιέχει αρωµατικές ενώσεις Βιοαποικοδοµήσιµο Υψηλό σηµείο ανάφλεξης-ασφαλής µεταφορά Αυξηµένη λιπαντική ικανότητα εν απαιτεί ιδιαίτερες

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρηση ιξώδους λιπαντικών

Μέτρηση ιξώδους λιπαντικών 5 η Εργαστηριακή Άσκηση Μέτρηση ιξώδους λιπαντικών Εργαστήριο Τριβολογίας Μάιος 2011 Αθανάσιος Μουρλάς Η λίπανση Ως λίπανση ορίζεται η παρεμβολή μεταξύ των δύο στοιχείων του τριβοσυστήματος τρίτου κατάλληλου

Διαβάστε περισσότερα

Πείραμα σύνθεσης ακετυλοσαλικυλικού οξέος με μικροκλίμακα

Πείραμα σύνθεσης ακετυλοσαλικυλικού οξέος με μικροκλίμακα Πείραμα σύνθεσης ακετυλοσαλικυλικού οξέος με μικροκλίμακα Εισαγωγή Το ακετυλοσαλικυλικό οξύ είναι ένα εξαιρετικό φάρμακο. Χρησιμοποιείται ευρέως ως αναλγητικό (κατευναστικό πόνου) και αντιπυρετικό. Επίσης

Διαβάστε περισσότερα

Αρχή της μεθόδου: MAΘΗΜΑ 7 ο MEΘΟ ΟΙ ΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΕΚΧΥΛΙΣΗ

Αρχή της μεθόδου: MAΘΗΜΑ 7 ο MEΘΟ ΟΙ ΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΕΚΧΥΛΙΣΗ MAΘΗΜΑ 7 ο MEΘΟ ΟΙ ΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΕΚΧΥΛΙΣΗ Αρχή της μεθόδου: Η μέθοδος στηρίζεται στις διαφορετικές διαλυτότητες των ουσιών σε δύο μη μιγνυομένους διαλύτες Δρα. Κουκουλίτσα Αικατερίνη Χημικός

Διαβάστε περισσότερα

4029 Σύνθεση του δωδεκυλο φαινυλο αιθέρα από βρωµοδωδεκάνιο και φαινόλη OH

4029 Σύνθεση του δωδεκυλο φαινυλο αιθέρα από βρωµοδωδεκάνιο και φαινόλη OH 4029 Σύνθεση του δωδεκυλο φαινυλο αιθέρα από βρωµοδωδεκάνιο και φαινόλη H C 12 H 25 Br (249.2) Br + + NaH (40.0) + Adogen 464 C 25 H 54 ClN (404.2) C 6 H 6 (94.1) C 18 H 30 (262.4) + NaBr (102.9) Ταξινόµηση

Διαβάστε περισσότερα

4006 Σύνθεση του 2-(3-οξοβουτυλο)κυκλοπεντανονο-2- καρβοξυλικού αιθυλεστέρα

4006 Σύνθεση του 2-(3-οξοβουτυλο)κυκλοπεντανονο-2- καρβοξυλικού αιθυλεστέρα NP 4006 Σύνθεση του 2-(3-οξοβουτυλο)κυκλοπεντανονο-2- καρβοξυλικού αιθυλεστέρα CEt + FeCl 3 x 6 H 2 CEt C 8 H 12 3 C 4 H 6 C 12 H 18 4 (156.2) (70.2) (270.3) (226.3) Ταξινόµηση Τύποι αντιδράσεων και τάξεις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 2 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑ Α ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κυριακή, 16 Απριλίου 2006 Ώρα: 10:30 13.00 Προτεινόµενες Λύσεις ΜΕΡΟΣ Α 1. α) Η πυκνότητα του υλικού υπολογίζεται από τη m m m σχέση d

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΛΙΠΩΝ & ΕΛΑΙΩΝ. Β/Ο: ΠΟΙΟΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ Β ΠΡΟΟΔΟΣ- 1.ΕΝΟΤΗΤΑ (p.34-44) Α) ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΥΓΡΑΣΙΑΣ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΛΙΠΩΝ & ΕΛΑΙΩΝ. Β/Ο: ΠΟΙΟΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ Β ΠΡΟΟΔΟΣ- 1.ΕΝΟΤΗΤΑ (p.34-44) Α) ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΥΓΡΑΣΙΑΣ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΛΙΠΩΝ & ΕΛΑΙΩΝ Β/Ο: ΠΟΙΟΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ Β ΠΡΟΟΔΟΣ- 1.ΕΝΟΤΗΤΑ (p.34-44) Α) ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΥΓΡΑΣΙΑΣ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ Oι Συνηθισμένες Μέθοδοι Προσδιορισμού Υγρασίας των Λ.Υ, Ταξινομούνται

Διαβάστε περισσότερα

5. Η ισχύς ενός λευκαντικού ρούχων

5. Η ισχύς ενός λευκαντικού ρούχων 5. Η ισχύς ενός λευκαντικού ρούχων Σκοπός Τα λευκαντικά είναι συνήθως υδατικά διαλύματα υποχλωριώδους νατρίου, NaOCl, και κυκλοφορούν με την εμπορική ονομασία «χλωρίνη». Σκοπός αυτού του πειράματος είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΟΞΥΤΗΤΑΣ ΣΕ ΚΡΑΣΙ (ΛΕΥΚΟ)

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΟΞΥΤΗΤΑΣ ΣΕ ΚΡΑΣΙ (ΛΕΥΚΟ) ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΥΠΕΥΘΥΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΩΝ ΚΕΝΤΡΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ - «ΠΑΝΕΚΦE» email:panekfe@yahoo.gr www.ekfe.gr ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΟΛΥΜΠΙΑ ΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ - EUSO 2010 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΙΙΙ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΣΤΑΘΕΡΑ ΤΑΧΥΤΗΤΑΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗΣ

ΦΥΣΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΙΙΙ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΣΤΑΘΕΡΑ ΤΑΧΥΤΗΤΑΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΕΙΑΣ Γραφείο 211 Επίκουρος Καθηγητής: Δ. Τσιπλακίδης Τηλ.: 2310 997766 e mail: dtsiplak@chem.auth.gr url:

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή βιοντήζελ: πρώτες ύλες και παραπροϊόντα. Νίκος Λιάπης ιευθυντής Εκµετάλλευσης ΕΛΙΝΟΙΛ Α.Ε.

Παραγωγή βιοντήζελ: πρώτες ύλες και παραπροϊόντα. Νίκος Λιάπης ιευθυντής Εκµετάλλευσης ΕΛΙΝΟΙΛ Α.Ε. Παραγωγή βιοντήζελ: πρώτες ύλες και παραπροϊόντα Νίκος Λιάπης ιευθυντής Εκµετάλλευσης ΕΛΙΝΟΙΛ Α.Ε. Θεσσαλονίκη Νοέµβριος 2006 Στόχοι παραγωγής: ΕΝ 14214 Βελτιστοποίηση οικονοµικών αποτελεσµάτων Ασφάλεια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΚΙΝΗΜΑΤΙΚΟ ΙΞΩΔΕΣ ΔΙΑΦΑΝΩΝ ΚΑΙ ΑΔΙΑΦΑΝΩΝ ΥΓΡΩΝ (ASTM D 445, IP 71)

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΚΙΝΗΜΑΤΙΚΟ ΙΞΩΔΕΣ ΔΙΑΦΑΝΩΝ ΚΑΙ ΑΔΙΑΦΑΝΩΝ ΥΓΡΩΝ (ASTM D 445, IP 71) ΘΕΩΡΙΑ Ιξώδες ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΚΙΝΗΜΑΤΙΚΟ ΙΞΩΔΕΣ ΔΙΑΦΑΝΩΝ ΚΑΙ ΑΔΙΑΦΑΝΩΝ ΥΓΡΩΝ (ASTM D 445, IP 71) Το ιξώδες είναι η ιδιότητα που έχει ένα ρευστό να παρουσιάζει αντίσταση κατά τη ροή του, ως αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

6 η Οκτωβρίου 2013. Παρουσίαση της. Σουντουρλής Μιχάλης, Διπλωματούχος Χημικός Μηχανικός

6 η Οκτωβρίου 2013. Παρουσίαση της. Σουντουρλής Μιχάλης, Διπλωματούχος Χημικός Μηχανικός 6 η Οκτωβρίου 2013 Παρουσίαση της Σουντουρλής Μιχάλης, Διπλωματούχος Χημικός Μηχανικός Εικόνα 1: Εγκατάσταση μονάδας «ΦΥΤΟΕΝΕΡΓΕΙΑ Α.Ε.» στο Παραλίμνιο Σερρών (2011) Α. Η Εταιρεία Η «ΦΥΤΟΕΝΕΡΓΕΙΑ Α.Ε.»

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2009 Ημερομηνία εξέτασης: Παρασκευή 29 Μαΐου 2009 Ώρα εξέτασης: 07:30

Διαβάστε περισσότερα

Μικροοργανισμοί και συνθήκες αποστείρωσης

Μικροοργανισμοί και συνθήκες αποστείρωσης Εργαοιηριακήβ άσκηση Μικροοργανισμοί και συνθήκες αποστείρωσης Σιόχοί ίου πειράμαιοε Το πείραμα αυτό στοχεύει να σε φέρει σε επαφή με την εργαστηριακή μέθοδο μικροβιακών καλλιεργειών. Επίσης θα διαπιστώσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΣΤΕΡΕΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ

ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΣΤΕΡΕΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΣΤΕΡΕΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Σε αυτή την εργαστηριακή άσκηση θα ορίσουμε την ταχύτητα διάλυσης μιας στερεής ουσίας στο νερό και θα

Διαβάστε περισσότερα

4. Πόσο οξικό οξύ περιέχει το ξίδι;

4. Πόσο οξικό οξύ περιέχει το ξίδι; 4. Πόσο οξικό οξύ περιέχει το ξίδι; Σκοπός Σκοπός αυτού του πειράματος είναι να προσδιορίσετε την ποσότητα (γραμμομοριακή συγκέντρωση) του οξικού οξέος που υπάρχει σε ένα λευκό ξίδι μέσω ογκομέτρησης με

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΕ ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ ΟΜΟΝΟΙΑΣ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ

ΕΚΦΕ ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ ΟΜΟΝΟΙΑΣ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ ΕΚΦΕ ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ ΟΜΟΝΟΙΑΣ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 2014 ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ Αριθμός ομάδας: Ονόματα διαγωνιζομένων: Στοιχεία Διαγωνιζόμενων 1) 2) 3) Σχολείο: Όνομα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Θέμα: ΑΠΟΜΟΝΩΣΗ ΝΟΥΚΛΕΪΚΩΝ ΟΞΕΩΝ (DNA ΚΑΙ RNA AΠΟ ΦΥΤΙΚΑ ΚΥΤΤΑΡΑ) Μέσος χρόνος πειράματος: 45 λεπτά Α. ΑΝΑΛΩΣΙΜΑ Εργαλεία

Διαβάστε περισσότερα

Διάσπαση του ανθρακικού ασβεστίου με θέρμανση σε υψηλή θερμοκρασία προς οξείδιο του ασβεστίου και διοξείδιο του άνθρακα.

Διάσπαση του ανθρακικού ασβεστίου με θέρμανση σε υψηλή θερμοκρασία προς οξείδιο του ασβεστίου και διοξείδιο του άνθρακα. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Διάσπαση του ανθρακικού ασβεστίου με θέρμανση σε υψηλή θερμοκρασία προς οξείδιο του ασβεστίου και διοξείδιο του άνθρακα. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος αυτού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΝΤΙΖΕΛ ΑΠΟ ΟΞΙΝΟ ΒΑΜΒΑΚΕΛΑΙΟ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΕΤΕΡΟΓΕΝΟΥΣ ΒΑΣΙΚΟΥ ΚΑΤΑΛΥΤΗ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΝΤΙΖΕΛ ΑΠΟ ΟΞΙΝΟ ΒΑΜΒΑΚΕΛΑΙΟ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΕΤΕΡΟΓΕΝΟΥΣ ΒΑΣΙΚΟΥ ΚΑΤΑΛΥΤΗ Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο (ΕΜΠ) Σχολή Χημικών Μηχανικών Τομέας ΙΙ Μονάδα Μηχανικής Διεργασιών Υδρογονανθράκων και Βιοκαυσίμων ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΝΤΙΖΕΛ ΑΠΟ ΟΞΙΝΟ ΒΑΜΒΑΚΕΛΑΙΟ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΕΤΕΡΟΓΕΝΟΥΣ ΒΑΣΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με 5 μονάδες.

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με 5 μονάδες. Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 Ημερομηνία εξέτασης: Παρασκευή 28 Μαΐου 2010 Ώρα εξέτασης: 07:30

Διαβάστε περισσότερα

3033 Σύνθεση του ακετυλενοδικαρβοξυλικού οξέος από το µεσοδιβρωµοηλεκτρικό

3033 Σύνθεση του ακετυλενοδικαρβοξυλικού οξέος από το µεσοδιβρωµοηλεκτρικό 3033 Σύνθεση του ακετυλενοδικαρβοξυλικού οξέος από το µεσοδιβρωµοηλεκτρικό οξύ HOOC H Br Br H COOH KOH HOOC COOH C 4 H 4 Br 2 O 4 C 4 H 2 O 4 (275.9) (56.1) (114.1) Ταξινόµηση Τύποι αντιδράσεων και τάξεις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΤΕΡΟΓΕΝΗΣ ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗ ΕΛΕΥΘΕΡΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ ΟΞΙΝΩΝ ΕΛΑΙΩΝ ΣΕ ΒΙΟΝΤΙΖΕΛ

ΕΤΕΡΟΓΕΝΗΣ ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗ ΕΛΕΥΘΕΡΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ ΟΞΙΝΩΝ ΕΛΑΙΩΝ ΣΕ ΒΙΟΝΤΙΖΕΛ Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο (ΕΜΠ) Σχολή Χημικών Μηχανικών Τομέας ΙΙ Μονάδα Μηχανικής Διεργασιών Υδρογονανθράκων και Βιοκαυσίμων ΕΤΕΡΟΓΕΝΗΣ ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗ ΕΛΕΥΘΕΡΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ ΟΞΙΝΩΝ ΕΛΑΙΩΝ ΣΕ

Διαβάστε περισσότερα

1 η Εργαστηριακή άσκηση. Παρασκευή Αραίωση. διαλύματος. Δρ. Άρης Γιαννακάς - Ε.ΔΙ.Π.

1 η Εργαστηριακή άσκηση. Παρασκευή Αραίωση. διαλύματος. Δρ. Άρης Γιαννακάς - Ε.ΔΙ.Π. 1 η Εργαστηριακή άσκηση Παρασκευή Αραίωση διαλύματος 1 Θεωρητικό Μέρος Εισαγωγικές έννοιες Όπως είναι γνωστό η ύλη διαχωρίζεται σε δύο βασικές κατηγορίες: Τις καθαρές ουσίες (στοιχεία, χημικές ενώσεις)

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 Μάθημα: Χημεία Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Παρασκευή, 24 Μαΐου, 2013 7:30 10:30

Διαβάστε περισσότερα

ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:...

ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:... ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 05 /06 /15 ΔΙΑΡΚΕΙΑ : Χημεία Βιολογία 2 ώρες ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:...

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 5 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ B ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κυριακή, 17 Μαΐου 2009 Ώρα: 10:00 12:30 Οδηγίες: 1) Το δοκίμιο αποτελείται από οκτώ (8) θέματα. 2) Απαντήστε σε όλα τα θέματα. 3) Επιτρέπεται η χρήση μόνο μη

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:...

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ :...ΤΜΗΜΑ :...Αρ:... Βαθμολογία εξεταστικού δοκιμίου

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 20 & 21: Καρβοξυλικά οξέα, παράγωγα τους και αντιδράσεις ακυλο υποκατάστασης

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 20 & 21: Καρβοξυλικά οξέα, παράγωγα τους και αντιδράσεις ακυλο υποκατάστασης Οργανική Χημεία Κεφάλαια 20 & 21: Καρβοξυλικά οξέα, παράγωγα τους και αντιδράσεις ακυλο υποκατάστασης 1. Καρβοξυλικά οξέα Σημαντικά ακυλο (-COR) παράγωγα Πλήθος καρβοξυλικών ενώσεων στη φύση, π.χ. οξικό

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman.

Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ÊÏÑÕÖÁÉÏ ÅÕÏÓÌÏÓ

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ÊÏÑÕÖÁÉÏ ÅÕÏÓÌÏÓ ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Β ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ Ηµεροµηνία: Τετάρτη 3 Απριλίου 014 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΠΟΛΥΜΕΡΟΥΣ ΦΥΛΛΟΥ ΑΜΥΛΟΥ ΑΠΟ ΑΜΥΛΟ ΠΑΤΑΤΑΣ

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΠΟΛΥΜΕΡΟΥΣ ΦΥΛΛΟΥ ΑΜΥΛΟΥ ΑΠΟ ΑΜΥΛΟ ΠΑΤΑΤΑΣ !Unexpected End of Formula l ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΠΟΛΥΜΕΡΟΥΣ ΦΥΛΛΟΥ ΑΜΥΛΟΥ ΑΠΟ ΑΜΥΛΟ ΠΑΤΑΤΑΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Βαλαχής Ανδρέας Μπεζεργιαννίδου Αικατερίνη 2. ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 1 2.1. Πείραµα επιδείξεως Πλαστικό από

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΔΟΤΗΣΗ ΟΞΕΩΝ ΚΑΙ ΒΑΣΕΩΝ

ΤΙΤΛΟΔΟΤΗΣΗ ΟΞΕΩΝ ΚΑΙ ΒΑΣΕΩΝ ΤΙΤΛΟΔΟΤΗΣΗ ΟΞΕΩΝ ΚΑΙ ΒΑΣΕΩΝ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η εξοικείωση με τις τεχνικές τιτλοδότησης και η κατανόηση των ογκομετρικών μεθόδων ανάλυσης. Θεωρητικό Μέρος Πάρα πολύ συχνά προκύπτει η ανάγκη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΚΟΟΛΙΚΗ ΖΥΜΩΣΗ. Πειραματική διάταξη. Ζύμωση και Οινοποιεία. Β Λυκείου Κεφάλαιο 3 Ενότητα 3.4 Σελ. 110-111

ΑΛΚΟΟΛΙΚΗ ΖΥΜΩΣΗ. Πειραματική διάταξη. Ζύμωση και Οινοποιεία. Β Λυκείου Κεφάλαιο 3 Ενότητα 3.4 Σελ. 110-111 ΑΛΚΟΟΛΙΚΗ ΖΥΜΩΣΗ Πειραματική διάταξη Ζύμωση και Οινοποιεία Β Λυκείου Κεφάλαιο 3 Ενότητα 3.4 Σελ. 110-111 1 Εισαγωγή Η Αλκοολική Ζύμωση είναι ένα περίπλοκο φαινόμενο με πολλά ενδιάμεσα στάδια που μπορεί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ

ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η παρατήρηση και η κατανόηση της Αρχής Le Chatelier και η μελέτη της διαλυτότητας των ιοντικών ενώσεων Θεωρητικό Μέρος Αρχή Le Chatelier Οι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 2. ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ Α. Θεωρητικό μέρος 1. Χρήση των μεταβολών των φάσεων στην ανάλυση Η μελέτη της χημικής ανάλυσης αρχίζει με μια από τις

ΑΣΚΗΣΗ 2. ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ Α. Θεωρητικό μέρος 1. Χρήση των μεταβολών των φάσεων στην ανάλυση Η μελέτη της χημικής ανάλυσης αρχίζει με μια από τις ΑΣΚΗΣΗ 2. ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ Α. Θεωρητικό μέρος 1. Χρήση των μεταβολών των φάσεων στην ανάλυση Η μελέτη της χημικής ανάλυσης αρχίζει με μια από τις παλιότερες παρατηρήσεις : Οι ουσίες λειώνουν και βράζουν

Διαβάστε περισσότερα

1. ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΟΥ ΟΓΚΟΥ ΥΓΡΩΝ

1. ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΟΥ ΟΓΚΟΥ ΥΓΡΩΝ 1. ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΟΥ ΟΓΚΟΥ ΥΓΡΩΝ Τα όργανα που χρησιμοποιούνται συνήθως για τη μέτρηση του όγκου των υγρών είναι: 1) το σιφώνιο 2) η προχοΐδα 3) η ογκομετρική φιάλη 4) ο ογκομετρικός κύλινδρος 5) η κωνική φιάλη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΩΤΗ ΕΝΟΤΗΤΑ

ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΩΤΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΡΑΦΕΙΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2007-2008 ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C.

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. 4.1 Βασικές έννοιες Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. Σχετική ατομική μάζα ή ατομικό βάρος λέγεται ο αριθμός που δείχνει πόσες φορές είναι μεγαλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΤΟ ΝΕΡΟ

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΕ ΝΕΡΟ ΓΕΝΙΚΑ Με το πείραμα αυτό μπορούμε να προσδιορίσουμε δύο βασικές παραμέτρους που χαρακτηρίζουν ένα

Διαβάστε περισσότερα

Εικονικό εργαστήριο Χηµείας: IrYdium Chemistry Lab. Οδηγίες χρήσης

Εικονικό εργαστήριο Χηµείας: IrYdium Chemistry Lab. Οδηγίες χρήσης . Οδηγίες χρήσης Η εκκίνηση του Εικονικού εργαστηρίου Χηµείας «IrYdium Chemistry Lab» γίνεται µε διπλό κλικ στο αρχείο «VLab.exe». Κατόπιν επιλέγετε το µενού Αρχείο > Άνοιγµα εργασίας και από τη λίστα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 Μάθημα: Χημεία Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Πέμπτη, 28 Μαΐου, 2015 8:00 11:00

Διαβάστε περισσότερα

YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007.

YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007. Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Τρίτη, 12 Ιουνίου 2007 7:30-10:30

Διαβάστε περισσότερα

1023 Αποµόνωση της εσπεριδίνης από φλοιούς πορτοκαλιού

1023 Αποµόνωση της εσπεριδίνης από φλοιούς πορτοκαλιού NP 1023 Αποµόνωση της εσπεριδίνης από φλοιούς πορτοκαλιού Φλοιός πορτοκαλιού H H CH 3 H H H H H C 28 H 34 15 (610.5) H CH 3 Ταξινόµιση Τύποι αντιδράσεων και τάξεις ουσιών Αποµόνωση φυσικού προϊόντος Φυσικό

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με πέντε (5) μονάδες.

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με πέντε (5) μονάδες. ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2008-2009 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ: Β ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΧΡΟΝΟΣ: 2 ώρες και 30 λεπτά Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από

Διαβάστε περισσότερα

Πείραμα 2 Αν αντίθετα, στο δοχείο εισαχθούν 20 mol ΗΙ στους 440 ºC, τότε το ΗΙ διασπάται σύμφωνα με τη χημική εξίσωση: 2ΗΙ(g) H 2 (g) + I 2 (g)

Πείραμα 2 Αν αντίθετα, στο δοχείο εισαχθούν 20 mol ΗΙ στους 440 ºC, τότε το ΗΙ διασπάται σύμφωνα με τη χημική εξίσωση: 2ΗΙ(g) H 2 (g) + I 2 (g) Α. Θεωρητικό μέρος Άσκηση 5 η Μελέτη Χημικής Ισορροπίας Αρχή Le Chatelier Μονόδρομες αμφίδρομες αντιδράσεις Πολλές χημικές αντιδράσεις οδηγούνται, κάτω από κατάλληλες συνθήκες, σε κατάσταση ισορροπίας

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδος ASTM D 445 (ΙΡ 71)

Μέθοδος ASTM D 445 (ΙΡ 71) ΤΕΙ ΧΑΛΚΙΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΑΕΡΟΣΚΑΦΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΑΥΣΙΜΩΝ ΛΙΠΑΝΤΙΚΩΝ Αναπλ. Καθηγητής Δημήτριος Αυλωνίτης Μέθοδος ASTM D 445 (ΙΡ 71) Κινηματικό Ιξώδες Διαφανών και Αδιαφανών Υγρών Σκοπός Με τη μέθοδο

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα Θεμάτων Χημεία Α Λυκείου

Τράπεζα Θεμάτων Χημεία Α Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων Χημεία Α Λυκείου ΟΛΑ ΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΗ ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ ΑΠΟ ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 11 ερωτήσεις με απάντηση Επιμέλεια: Γιάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός 1. Σε ορισμένη ποσότητα ζεστού νερού διαλύεται

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ. Εργαστηριακή άσκηση: Ο Ξ Ε Ι Δ Ω Σ Η Α Ι Θ Α Ν Ο Λ Η Σ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ ΤΑΞΗ B' ΛΥΚΕΙΟΥ. Ον/νυμο: Τμήμα: Ημ/νια:

Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ. Εργαστηριακή άσκηση: Ο Ξ Ε Ι Δ Ω Σ Η Α Ι Θ Α Ν Ο Λ Η Σ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ ΤΑΞΗ B' ΛΥΚΕΙΟΥ. Ον/νυμο: Τμήμα: Ημ/νια: ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ Ον/νυμο: Τμήμα: Ημ/νια: ΤΑΞΗ B' ΛΥΚΕΙΟΥ Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ Εργαστηριακή άσκηση: Ο Ξ Ε Ι Δ Ω Σ Η Α Ι Θ Α Ν Ο Λ Η Σ Θωμάς Kρεμιώτης 1 από 6 ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΑ ΟΡΓΑΝΑ ΚΑΙ ΧΗΜΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ α/α ΟΡΓΑΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Διεργασίες Μηχανικής Τροφίμων

Βασικές Διεργασίες Μηχανικής Τροφίμων Βασικές Διεργασίες Μηχανικής Τροφίμων Ενότητα 8: Εκχύλιση, 1ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Σταύρος Π. Γιαννιώτης, Καθηγητής Μηχανικής Τροφίμων Μαθησιακοί Στόχοι Τύποι εκχύλισης

Διαβάστε περισσότερα

5 η ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ

5 η ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 5.1 5 η ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΜΕΤΡΗΣΗ ΙΞΩΔΟΥΣ ΥΓΡΩΝ ΛΙΠΑΝΤΙΚΩΝ 5.1 Γενικά Το ιξώδες είναι χαρακτηριστική φυσική ιδιότητα ενός ρευστού. Σαν φυσικό μέγεθος, είναι μέτρο της εσωτερικής τριβής ενός ρευστού και,

Διαβάστε περισσότερα

Βιοκαύσιμα υποκατάστατα του πετρελαίου Ντίζελ

Βιοκαύσιμα υποκατάστατα του πετρελαίου Ντίζελ Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο (ΕΜΠ) Σχολή Χημικών Μηχανικών - Τομέας ΙΙ Μονάδα Μηχανικής Διεργασιών Υδρογονανθράκων και Βιοκαυσίμων Βιοκαύσιμα υποκατάστατα του πετρελαίου Ντίζελ Ν. Παπαγιαννάκος Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

Α. Ίσως έχεις παρατηρήσει ότι το λεμόνι, το ξίδι, τα πορτοκάλια έχουν χαρακτηριστική γεύση. Ποια πιστεύεις ότι είναι αυτή;

Α. Ίσως έχεις παρατηρήσει ότι το λεμόνι, το ξίδι, τα πορτοκάλια έχουν χαρακτηριστική γεύση. Ποια πιστεύεις ότι είναι αυτή; ΟΞΕΑ ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ PH ΣΤΟ ΕΙΚΟΝΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ «Ο ΘΑΥΜΑΣΤΟΣ ΚΟΣΜΟΣ ΤΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ» 1 Ο ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΟΞΙΝΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ- ΒΑΣΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ 1.1 ΣΤΟΧΟΙ 1. Να διαπιστώσουν οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Τ.Ε.Ε. Β ΤΑΞΗΣ 1 ου ΚΥΚΛΟΥ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Τ.Ε.Ε. Β ΤΑΞΗΣ 1 ου ΚΥΚΛΟΥ Εργαστηριακό Κέντρο Φυσικών Επιστηµών Aγίων Αναργύρων Υπεύθυνος Εργαστηρίου : Χαρακόπουλος Καλλίνικος Επιµέλεια Παρουσίαση : Καραγιάννης Πέτρος ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Τ.Ε.Ε. Β ΤΑΞΗΣ 1 ου ΚΥΚΛΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΕ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ. Για τη Β ΛΥΚΕΙΟΥ. Περιεχόμενα ασκήσεων ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ στο συκώτι, στο γάλα κ.α τρόφιμα

ΕΚΦΕ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ. Για τη Β ΛΥΚΕΙΟΥ. Περιεχόμενα ασκήσεων ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ στο συκώτι, στο γάλα κ.α τρόφιμα ΕΚΦΕ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ Για τη Β ΛΥΚΕΙΟΥ Περιεχόμενα ασκήσεων ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ στο συκώτι, στο γάλα κα τρόφιμα ΜΕΤΟΥΣΙΩΣΗ της ΩΑΛΒΟΥΜΙΝΗΣ (πρωτεΐνης στο ασπράδι του αυγού) και της ΚΑΖΕΪΝΗΣ (πρωτεΐνης του γάλακτος)

Διαβάστε περισσότερα

10. Η αρχή του Le Chatelier: Μερικά παραδείγματα χημικών ισορροπιών

10. Η αρχή του Le Chatelier: Μερικά παραδείγματα χημικών ισορροπιών Σκοπός 10. Η αρχή του Le Chatelier: Μερικά παραδείγματα χημικών ισορροπιών Ο σκοπός των πειραμάτων που θα εκτελέσετε είναι να δείτε πώς εφαρμόζεται η αρχή του Le Chatelier σε συστήματα ευρισκόμενα σε χημική

Διαβάστε περισσότερα

1007 Σύνθεση της 2,4,6-τριβρωµοανιλίνης από το 4- βρωµοακετανιλίδιο

1007 Σύνθεση της 2,4,6-τριβρωµοανιλίνης από το 4- βρωµοακετανιλίδιο 1007 Σύνθεση της 2,4,6-τριβρωµοανιλίνης από το 4- βρωµοακετανιλίδιο O HN CH 3 NH 2 NH 2 KOH 2 C 8 H 8 NO C 6 H 6 N C 6 H 4 3 N (214.1) (56.1) (172.0) (159.8) (329.8) Ταξινόµηση Τύποι αντιδράσεων και τάξεις

Διαβάστε περισσότερα

Ο αλκοολικός τίτλος % vol είναι % v/v. Η αλκοόλη, % vol, μετράται στους 20 o C. Γίνεται διόρθωση της αλκοόλης όταν η θερμοκρασία είναι διαφορετική

Ο αλκοολικός τίτλος % vol είναι % v/v. Η αλκοόλη, % vol, μετράται στους 20 o C. Γίνεται διόρθωση της αλκοόλης όταν η θερμοκρασία είναι διαφορετική ΟΙΝΟΣ ΑΛΚΟΟΛΗ Με απόσταξη 200 ml οίνου συλλέγονται 133-150 ml αποστάγματος. Για την εξουδετέρωση της οξύτητας του οίνου, για να μη ληφθούν στο απόσταγμα πτητικά οξέα (οξικό, ανθρακικό και θειώδες), στα

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 28: Βιομόρια-λιπίδια

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 28: Βιομόρια-λιπίδια Οργανική Χημεία Κεφάλαιο 28: Βιομόρια-λιπίδια 1. Γενικά Λιπίδια: οργανικά μόρια που απαντούν στη φύση και απομονώνονται κατά την εκχύληση κυττάρων ή ιστών με άπολους οργανικούς διαλύτες Δύο γενικές κατηγορίες

Διαβάστε περισσότερα

1.5 Ταξινόμηση της ύλης

1.5 Ταξινόμηση της ύλης 1.5 Ταξινόμηση της ύλης Θεωρία 5.1. Πως ταξινομείται η ύλη; Η ύλη ταξινομείται σε καθαρές ή καθορισμένες ουσίες και μίγματα. Τα μίγματα ταξινομούνται σε ομογενή και ετερογενή. Οι καθορισμένες ουσίες ταξινομούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ !Unexpected End of Formula l ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Παραδεισανός Αδάμ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η εργασία αυτή εκπονήθηκε το ακαδημαϊκό έτος 2003 2004 στο μάθημα «Το πείραμα στη

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ 1434 ΛΕΥΚΩΣΙΑ. 31 Οκτωβρίου 2005. Θέμα: Υποστηρικτικό υλικό στο μάθημα της Χημείας.

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ 1434 ΛΕΥΚΩΣΙΑ. 31 Οκτωβρίου 2005. Θέμα: Υποστηρικτικό υλικό στο μάθημα της Χημείας. 1 ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αρ. Φακ. 7.12.12.32.1 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ 1434 ΛΕΥΚΩΣΙΑ 31 Οκτωβρίου 2005 Διευθυντές/ντριες Λυκείων Θέμα: Υποστηρικτικό υλικό στο μάθημα της Χημείας. Σας αποστέλλουμε

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 9. Προσδιορισμός του συντελεστή εσωτερικής

Άσκηση 9. Προσδιορισμός του συντελεστή εσωτερικής 1.Σκοπός Άσκηση 9 Προσδιορισμός του συντελεστή εσωτερικής τριβής υγρών Σκοπός της άσκησης είναι ο πειραματικός προσδιορισμός του συντελεστή εσωτερικής τριβής (ιξώδες) ενός υγρού. Βασικές θεωρητικές γνώσεις.1

Διαβάστε περισσότερα