Φυσικές Επιστήµες ΣΤ Τάξης

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Φυσικές Επιστήµες ΣΤ Τάξης"

Transcript

1 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΌΥΤΟ Φυσικές Επιστήµες ΣΤ Τάξης Βιβλίο για το δάσκαλο ΑΘΗΝΑ 2002

2 Επιστηµονικός Υπεύθυνος: Κόκκοτας Β. Παναγιώτης, Καθηγητής ιδακτικής ΦΕ. Π.Τ.Ε. Αθηνών Συγγραφική Οµάδα: Κόκκοτας Β. Παναγιώτης, Καθηγητής ιδακτικής Φ.Ε. Π.Τ..Ε. Αθηνών Ριζάκη Αν. Αικατερίνη, ασκάλα, Φυσικός, Υπ. ιδάκτορας Χαβιάρης Σ. Πέτρος, άσκαλος, Υπ. ιδάκτορας Χατζή Β. Μαρία, ασκάλα, Υπ. ιδάκτορας Αποδελτίωση και καταγραφή των ιδεών των µαθητών από την ελληνική και τη διεθνή βιβλιογραφία: Πήλιουρας Σ. Παναγιώτης, άσκαλος, Μαθηµατικός Εκδόσεις: Εκδοτικές Τοµές Ορόσηµο Ατελιέ Γραφικών Τεχνών: Στεφανάτου Παναγιώτα

3 1ο τεύχος Το ανθρώπινο σώµα

4 Η βασική δοµική και λειτουργική µονάδα που εκδηλώνει το φαινόµενο της ζωής είναι το κύτταρο Τα περισσότερα κύτταρα αποτελούνται από τον πυρήνα που βρίσκεται συνήθως στο κέντρο του κυττάρου, και το κυτταρόπλασµα, που περικλείεται από την κυτταρική µεµβράνη. Επιστηµονικό µέρος Κύτταρα Ιστοί - Όργανα Συστήµατα Στον πυρήνα κα στο κυτταρόπλασµα µπορούµε µε τη βοήθεια ηλεκτρονικού µικροσκοπίου να διακρίνουµε διάφορα κυτταρικά οργανίδια που επιτελούν ποικιλία βιολογικών λειτουργιών. Για παράδειγµα στο κυτταρόπλασµα υπάρχουν τα µιτοχόνδρια τα οποία είναι τα κέντρα παραγωγής ενεργείας του κυττάρου. Με τα ένζυµα που διαθέτουν προκαλούν τη διάσπαση της γλυκόζης, κατά την οποία παράγεται ενέργεια Οι γενετικές πληροφορίες του κυττάρου είναι κωδικοποιηµένες σε ειδική πολύπλοκη χηµική ένωση, το DΝΑ. Τα µόρια του DΝΑ συγκροτούν νηµατοειδείς σχηµατισµούς, τα χρωµονηµάτια, τα οποία βρίσκονται στον πυρήνα κα κατά τη διαίρεση του κυττάρου σχηµατοποιούνται σε χρωµατοσώµατα. Τα χρωµατοσώµατα είναι ορισµένα σε αριθµό και σε σχήµα για κάθε είδος ζωντανού οργανισµού (η γάτα έχει 38, το σιτάρι 14, ο άνθρωπος 46 χρωµατοσώµατα σε κάθε κύτταρο του εκτός των γεννητικών κυττάρων, που έχουν 23), Όπως το σώµα κάθε ζωικού οργανισµού έτσι κα το ανθρώπινο σώµα αποτελείται από κύτταρα Στους πολυκύτταρους οργανισµούς τα διάφορα κύτταρα δεν είναι όµοια λειτουργικά κα µορφολογικά µεταξύ τους. Η διαφοροποίησή τους οφείλεται στην εξειδικευµένη λειτουργία που επιτελούν {γεννητικά κύτταρα για την αναπαραγωγή, νευρικά για τη µεταφορά διεγέρσεων κ,ά.). Εξειδικευµένη λειτουργία επιτελούν και οµάδες κυττάρων που έχουν την ίδια κατασκευή κα αποτελούν τους ιστούς {µυϊκός ιστός; νευρικός ιστός, κ.α.). Οι ιστοί διαπλέκονται µεταξύ τους κατάλληλα κα σχηµατίζουν τα όργανα Πολλά όργανα µαζί που εξυπηρετούν την ίδια λειτουργία αποτελούν ένα σύστηµα του ανθρώπινου οργανισµού. Όλα τα συστήµατα των οργάνων αποτελούν το σώµα που περιβάλλεται από το δέρµα.

5 Συστήµατα του ανθρώπινου σώµατος N N N το νευρικό σύστηµα N το σύστηµα των αισθητηρίων οργάνων N N το εριστικό σύστηµα το µυϊκό σύστηµα το πεπτικό σύστηµα το κυκλοφορικό σύστηµα Λειτουργίες που επιτελούν Συντονίζει και ρυθµίζει τις λειτουργίες διαφόρων οργάνων Μέσω αυτού του συστήµατος ο οργανισµός αντιλαµβάνεται και επικοινωνεί µε το περιβάλλον Αποτελείται από τα οστά που συνδέονται µεταξύ τους και σχηµατίζουν το σκελετά Αποτελείται από το σύνολο των γραµµωτών µυών του σώµατος και χρησιµεύει για την κίνηση του σώµατος Χρησιµεύει για την πέψη των τροφών, την απορρόφηση των θρεπτικών ουσιών και την αποβολή των άχρηστων υλικών. Εξασφαλίζει τη θρέψη και την οξυγόνωση των διαφόρων οργάνων N N το αναπνευστικό σύστηµα το ουροποιητικό σύστηµα Χρησιµεύει για την αναπνοή. Χρησιµεύει για την αποβολή των άχρηστων και επιβλαβών προϊόντων της ανταλλαγής της ύλης. N το σύστηµα των ενδοκρινών αδένων Παράγονται οι ορµόνες που επιδρούν στη λειτουργία των οργάνων. N το γεννητικό σύστηµα Χρησιµεύει για την αναπαραγωγή Η αρµονική και λειτουργική συνεργασία των διαφόρων συστηµάτων µεταξύ τους εµφανίζουν τον ανθρώπινο οργανισµό σαν ενιαίο αρµονικό σύνολο. Τα συστήµατα του ανθρώπινου οργανισµού που θα αναπτύξουµε είναι τα εξής: Α) Το µυϊκό σύστηµα Οι µύες αποτελούνται από επιµήκη και κυλινδρικά µυϊκά κύτταρα τις µυϊκές ίνες. Πολλές µυϊκές ίνες αποτελούν τη µυϊκή δέσµη και οµάδες µυϊκών δεσµών σχηµατίζουν τους µύες. Πρόκειται γα όργανα µαλακά και συσταλτά που χρησιµεύουν κυρίως για τις κινήσεις του οργανισµού.

6 Είδη µυϊκών ινών Λειτουργίες που επιτελούν N Οι γραµµωτοί µύες (σκελετικοί) Αποτελούν το 40%του βάρους του σώµατος και προσφύονται στα οστά τα οποία «νουν µε τις αρθρώσεις. Οι κινήσεις τους υπακούουν στη N Οι λείοι µύες Αποτελούν το 5% του βάρους του σώµατος και είναι οι µύες το» αγγείων και των σπλάχνων. Οι µύες αυτοί εκτελούν ακούσιες κινήσεις. N Το µυοκάρδιο Είναι ο µυϊκός ιστός της καρδίας που µορφολογικά παρουσιάζει γραµµώσεις αλλά εκτελεί ακούσιε κινήσεις Οι σκελετικοί µύες Κάθε σκελετικός µυς εµφανίζει δυο µέρη: τη γαστέρα γαστέρα και τους τένοντες µε τους οποίους γίνεται η πρόσφυση του µυ στα οστά. Ανάλογα µε τον αριθµό των τενόντων οι µύες διακρίνονται σε τένοντες µονοκέφαλους, δικέφαλους τρικέφαλους και τετρακέφαλους. Η κίνηση επιτυγχάνεται µε τη συστολή των µυϊκών ινών (µυϊκή συστολή). Οι µύες µετά από κάποιο νευρικό ερέθισµα συσπώνται και κινούν τα οστά. Κατά τη σύσπαση καταναλώνεται ενεργεία. Ακολούθως οι µύες χαλαρώνουν και αποκτούν το αρχικό τους µήκος. Οι µύες όταν δε συστέλλονται βρίσκονται σε κάποιο βαθµό σύσπασης που ονοµάζεται µυϊκός τόνος. Όταν οι µύες λειτουργούν για µεγάλο χρονικό διάστηµα ελαττώνεται η ικανότητά τους να συστέλλονται {µυϊκός κάµατος). Με την ανάπαυση οι µύες µπορεί να επανέλθουν στη φυσική τους κατάσταση. Η υγιεινή διατροφή παρέχει στους µύες τα απαραίτητα συστατικά για τη συντήρηση τους. Η τακτική άσκηση δηµιουργεί ισχυρό µυϊκό σύστηµα και βοηθά στην καλή κυκλοφορία του αίµατος. Πρέπει να αποφεύγονται οι επίπονες ασκήσεις καθώς και οι απότοµες κινήσεις διότι υπάρχει κίνδυνος ρήξης των µυϊκών ινών (θλάση µυών).

7 Β) Το αναπνευστικά σύστηµα Με τα όργανα του αναπνευστικού συστήµατος εξυπηρετείται η αναπνοή, δηλαδή, η πρόσληψη από το αίµα οξυγόνου που είναι απαραίτητο για τις καύσεις των θρεπτικών ουσιών, ώστε να αποδεσµεύεται ενεργεία, καθώς και η αποβολή τραχεία διοξειδίου του άνθρακα στο περιβάλλον το οποίο παράγεται στις καύσεις. Το φλεβικό αίµα µεταφέρει το διοξείδιο του άνθρακα από τα κύτταρα του σώµατος µέσω της καρδίας στους πνεύµονες. Εκεί το αίµα εµπλουτίζεται µε το οξυγόνο του ατµοσφαιρικού αέρα το οποίο µέσω των αρτηριών και της καρδιάς φτάνει σ' όλους τους ιστούς του σώµατος. Το αναπνευστικό σύστηµα αποτελείται από όργανα που εξυπηρετούν και άλλες λειτουργίες όπως η µύτη, η ρινική και η στοµατική κοιλότητα. Το εσωτερικό µέρος της ρινικής κοιλότητας καλύπτεται από βλεννογόνο (αναπνευστικό και οσφρητικό). Ο αναπνευστικός βλεννογόνος είναι πλούσιος σε αγγεία και διατηρείται πάντα υγρός γι αυτό ο εισπνεόµενος αέρας περνώντας από τη ρινική κοιλότητα υγραίνεται, θερµαίνεται και καθαρίζεται από τη σκόνη και τους µικροοργανισµούς. Είναι, λοιπόν πιο υγιεινό να εισπνέουµε µέσω της ρινικής κοιλότητας. Τα κύρια όργανα του αναπνευστικού συστήµατος είναι: ο λάρυγγας, η τραχεία, οι βρόγχοι οι πνεύµονες και το διάφραγµα. Ο ατµοσφαιρικός αέρας περνά διαδοχικά από τη ρινική ή τη στοµατική κοιλότητα, το φάρυγγα, το λάρυγγα, την τραχεία και τους βρόγχους οι οποίοι διακλαδίζονται µέσα στους πνεύµονες σε διαρκώς µικρότερους βρόγχους (βρογχικό δέντρο) και καταλήγει σης κυψελίδες. Πρόκειται για αεροφόρες κοιλότητες στις οποίες απολήγουν τριχοειδή αιµοφόρα αγγεία δια µέσου των οποίων γίνεται η εναλλαγή των αερίων {O 2 -CΟ 2 ).

8 Οι αναπνευστικές κινήσεις Οι αναπνευστικές κινήσεις είναι η εκπνοή, κατά την οποία διευρύνεται ο -θώρακας και η εκπνοή, κατά την οποία ο θώρακας στενεύει. Με τις «νήσεις αυτές εξασφαλίζεται η συνεχής προσθήκη οξυγόνου σης κυψελίδες και ταυτόχρονα η αποµάκρυνση του διοξειδίου του άνθρακα. Στην 4σπνοή το διάφραγµα (µυς που χωρίζει τη θωρακική από την κοιλιακή κοιλότητα) κατέρχεται και συµπιέζει τα σπλάχνα, ενώ οι πλευρές του θώρακα ανοίγουν προς τα έξω και προς τα πάνω. Αποτέλεσµα cwrou του συνδυασµού κινήσεων είναι η διεύρυνση της θωρακικής κοιλότητας. Οι πνεύµονες αποκτούν περισσότερο χώρο και έτσι γεµίζουν από αέρα Οι αντίθετες κινήσεις οδηγούν στη συµπίεση των πνευµόνων και την εξαγωγή του αέρα που υπάρχει στις κυψελίδες (εκπνοή). Γ) Το κυκλοφορικό σύστηµα Oι λειτουργίες που επιτελεί το κυκλοφορικό σύστηµα είναι η µεταφορά του O 2 και των θρεπτικών συστατικών στα κύτταρα και η αποµάκρυνση από αυτά του CO 2 και άλλα» προϊόντων του µεταβολισµού τους. Το κυκλοφορικό σύστηµα επιτελεί επίσης και άλλες σηµαντικές λειτουργίες όπως η µεταφορά ορµονών και η άµυνα του οργανισµού. Όργανα του κυκλοφορικού συστήµατος Λειτουργίες που επιτελούν N Η καρδιά Είναι ένα κοίλο όργανο που αποτελείται από το µυοκάρδιο και εξωτερικά περιβάλλεται από ένα προστατευτικό υµένα το περικάρδιο. Λειτουργεί σαν αντλία για την προώθηση του αίµατος σ όλο το σώµα Τα αιµοφόρα αγγεία N αρτηρίες Οδηγούν µε συνεχείς διακλαδώσεις το αίµα από την καρδιά προς τους ιστούς των διαφόρων οργάνων N φλέβες Επαναφέρουν το αίµα από τους διάφορους ιστούς στην καρδιά. N τριχοειδή Παρεµβάλλονται µεταξύ των αρτηριών και των φλεβών και µέσω του τοιχώµατος τους αποδίδουν Ο 2 και θρεπτικά συστατικά στους ιστούς και παραλαµβάνουν τα προϊόντα του µεταβολισµού τους

9 Η καρδιά χωρίζεται σε άνω κοίλη φλέβα δεξιός κόλπος τέσσερις χώρους: Οι δυο πάνω ονοµάζονται κόλπα και α δυο βαλβίδα κάτω κοιλίες. Ο δεξιός κόλπος επικοινωνεί µε τη δεξιά κοιλία και ο αριστερό κόλπος µε την αριστερή κοιλία µέσω βαλβίδων που επιτρέπουν την κίνηση του αίµατος µόνο από τους κόλπους προς τις κοιλίες. Ο καρδιακός κύκλος (παλµός) περιλαµβάνει: α) την περίοδο της συστολής των κόλπων, όπου µικραίνουν οι κολπικές κοιλότητες και το αίµα οδηγείται σης κοιλίες, β) την περίοδο της συστολής των κολιών, όπου κλείνουν οι κολποκοιλιακές βαλβίδες και το αίµα των κολιών διοχετεύεται προς τη σωµατική και την πνευµονική κυκλοφορία, και γ) την καρδιακή παύλα, που είναι το χρονικό διάστηµα κατά το οποίο χαλαρώνει όλο το µυοκάρδιο. µυοκάρδιο αριστερός κόλπος πνευµονικές φλέβες / επικάρδιο Γ µιτροειδής βαλβίδα κάτω κοίλη φλέβα µεσοκοιλιακό διάφραγµα Η κυκλοφορία του αίµατος α) Η µικρή ή πνευµονική κυκλοφορία. Το φλεβικό αίµα από όλο το σώµα µαζεύεται στο δεξιό κόλπο της καρδιάς. Με τη συστολή των κόλπων διοχετεύεται στη δεξιά κοιλία και από κει µε τη συστολή των κοιλιών στην πνευµονική αρτηρία, η οποία µε τις διακλαδώσεις της το οδηγεί µε τα τριχοειδή στις κυψελίδες όπου αποβάλλει το CO 2 και οξυγονώνεται. Μετά την οξυγόνωση το αίµα µέσα από τις πνευµονικές κοιλία Πνεύµονες Αριστερός κόλπος

10 φλέβες έρχεται στον αριστερό κόλπο. β) Η µεγάλη ή σωµατική κυκλοφορία. Το οξυγονωµένο αίµα του αριστερού κόλπου µε τη συστολή των κόλπων διοχετεύεται στην αριστερή κοιλία και από κει µε τη συστολή των κοιλιών στην αορτή, η οποία µε τις διακλαδώσεις της το οδηγεί σε όλα τα όργανα του σώµατος. Από τα τριχοειδή των διαφόρων οργάνων, το αίµα που µεταφέρει το CΟ 2 και τα προϊόντα του µεταβολισµού οδηγείται µέσα από τις φλέβες στο δεξιό κόλπο της καρδιάς. Το αίµα και οι λειτουργίες του Το αίµα είναι ένας υγρός ιστός σε συνεχή κίνηση. Αποτελείται από το πλάσµα που είναι το υγρό περιβάλλον µέσα στο οποίο κινούνται τα ερυθρά αιµοσφαίρια, τα αιµοπετάλια και τα λευκά αιµοσφαίρια. Μέσα στο πλάσµα περιέχονται ακόµη θρεπτικά και άλλα στοιχεία που προορίζονται για διάφορες λειτουργίες του οργανισµού. Οι κυριότερες λειτουργίες του αίµατος είναι: ' Μεταφέρει το οξυγόνο που παίρνει από τους πνεύµονες σε όλο τα σώµα µε τα ερυθρά αιµοσφαίρια που περιέχει. ' Μεταφέρει επίσης το διοξείδιο του άνθρακα από τα διάφορα µέρη του σώµατος στους πνεύµονες. ' Μεταφέρει άχρηστα υλικά (ουρία, ουρικό οξύ) στα νεφρά για να αποβληθούν από τον οργανισµό. ' Τα λευκά αιµοσφαίρια που περιέχει προστατεύουν τον οργανισµό από µικρόβια και ιούς. ' Μεταφέρει θρεπτικές ουσίες σε όλο το σώµα ' Τα αιµοπετάλια που περιέχει βοηθούν στην πήξη του αίµατος και στο να επουλώνονται οι πληγές.

11 των 11 ετών τα παιδιά αναγνωρίζουν ότι τα ζώα χρειάζονται αέρα ή οξυγόνο. Οι µαθητές που κάνουν αναφορά στο οξυγόνο λένε ότι χρειάζεται για την αναπνοή ή για να διατηρεί ένα ζώο στη ζωή (Κόκκοτας, 1999). Ωστόσο, τα παιδιά δεν κάνουν λόγο για την απελευθέρωση ενέργειας από τις τροφές σε συνδυασµό µε την ανάγκη για οξυγόνο. Φαίνεται ότι µαθητές της ηλικίας αυτής δεν έχουν καθόλου αντιλήψεις για το φυσιολογικό ρόλο της αναπνοής, θεωρώντας ότι η διαδικασία αυτή είναι αυτοσκοπός. Έρευνες βρήκαν ότι µαθητές ηλικίας 9 και 10 ετών συνδέουν τους πνεύµονες µε την αναπνοή και µάλιστα ορισµένοι από αυτούς αναγνωρίζουν ότι η ανταλλαγή των αερίων είναι σηµαντική για όλα τα µέρη του σώµατος. Πάντως ακόµα και µαθητές Γυµνασίου δε συσχετίζουν µε ευκολία την ανάγκη για οξυγόνο µε τη χρήση της τροφής στο σώµα (R, Driver et al, 1998). Σε µια έρευνα, στην ερώτηση "τι σηµαίνει για σένα η λέξη αναπνοή;" µαθητές ηλικίας ετών ανέφεραν ότι είναι ανταλλαγή αερίων (εισπνεόµενος και εκπνεόµενος αέρας). Πολλοί λίγοι εξέφρασαν σκέψεις σχετικές µε το οξυγόνο όπως: "το οξυγόνο αναζωογονεί τα κύτταρα", "το οξυγόνο ενεργοποιεί την καρδιά και αναγκάζει το αίµα σε ανακύκλωση". Ενώ σε µια άλλη έρευνα το ένα τρίτο των µαθητών και το ένα τέταρτο των φοιτητών που συµµετείχαν πίστευαν ότι υπάρχουν σωλήνες αέρα {«αεραγωγοί») που συνδέουν τους πνεύµονες µε την καρδιά (Κόκκοτας, 1999). Το ένα τρίτο των παιδιών του δείγµατος στο σύνολο τους υποστήριξε ότι ο αέρας απλώς εισέρχεται στους πνεύµονες και στη συνέχεια εξέρχεται χωρίς καµιά σύνδεση µε την καρδιά και το κυκλοφορικό σύστηµα. Βιβλιογραφία 1.Driver, A Squires, P Rushworth, V. Wood-Robinson (Ί99Β) (επιµ. Π. Κόκκοτας). Οικοδοµώντας τις έννοιες των Φυσικών Επιστήµων, Τυπωθήτω, Αθήνα 2. Π. Κόκκοτα (1999). Σύγχρονες προσεγγίσεις στη διδασκαλία τωv Φυσικών Επιστηµών, Αθήνα 3. Τάρταρης Χ, Σταµού Γ., "Εναλλακτικές απόψεις µαθητών γυµνασίου για την αναπνοή", 1 ο Πανελλήνιο Συνέδριο ιδακτικής των Φυσικών Επιστηµών και Εφαρµογής των Νέων Τεχνολογιών στην Εκπαίδευση, (1999), σσ

12 Φύλλο Εργασίας 1 ιδακτικοί στόχοι Οι µαθητές: Να εκφράσουν τις ιδέες τους σχετικά µε το ανθρώπινο σώµα και τις λειτουργίες του. Να διαπιστώσουν το σηµαντικό ρόλο των αισθήσεων του ανθρώπου στην επικοινωνία του µε το περιβάλλον. Περιγραφή δραστηριοτήτων εισαγωγική δραστηριότητα (σελ. 28) Με αφορµή τις ιδέες των µαθητών της Β' τάξης ενός Σχολείου, κάθε µαθητής καλείται να αντιστοιχήσει κάποια µέρη του ανθρώπινου σώµατος µε τις λειτουργίες του. Στη συνεχεία γράφει τις δικές του ιδέες για τα όργανα του ανθρώπινου σώµατος που σχετίζονται µε τις αισθήσεις, την κίνηση, την αναπνοή και τη θρέψη του ανθρώπου. Τα παιδιά συζητούν στην οµάδα τους και ανακοινώνουν στην τάξη τις ιδέες τους. Ο δάσκαλος καταγράφει στον πίνακα ή σε διαφάνεια προβολής τις ιδέες των παιδιών για κάθε ανθρώπινη λειτουργία. Οι µαθητές έχουν ασχοληθεί µε τις αισθήσεις και τα αισθητήρια όργανα καθώς και µε το πεπτικό σύστηµα σε προηγούµενες τάξεις και έτσι αναµένουµε να αναφέρουν όλα τα όργανα. Σε διαφορετική περίπτωση ο δάσκαλος βοηθά τη συζήτηση θέτοντας κατάλληλα ερωτή- µατα. Για τη λειτουργία της κίνησης και της αναπνοής οι πιθανές διαφωνίες των παιδιών σηµειώνονται στον πίνακα ως ερωτήµατα τα οποία θα Το ανθρώπινο σώµα 53

13 δραστηριότητα 1η (σελ. 29) ραστηριότητα 2η (σελ. 29) διερευνηθούν στα αντίστοιχα φύλλα εργασίας αυτής της ενότητας. Οι µαθητές γράφουν τα ονόµατα των αισθήσεων στις οποίες αναφέρονται οι φράσεις των παιδιών που φαίνονται στην εικόνα. Στη συνέχεια κάθε µαθητής διατυπώνει την άποψή του για το ρόλο των αισθήσεων στη ζωή του ανθρώπου. Ακολουθεί συζήτηση σε κάβε οµάδα, η οποία ανακοινώνει στην τάξη την απόφασή της. Στόχος της δραστηριότητας αυτής είναι να οδηγηθούν οι µαθητές στο συµπέρασµα ότι οι αισθήσεις µας επιτρέπουν να επικοινωνούµε µε το περιβάλλον. Ο δάσκαλος καταγράφει τις απόψεις των παιδιών της κάθε οµάδας και σηµειώνει κοινά τους χαρακτηριστικά. Βοηθά τη συζήτηση θέτοντας κατάλληλα ερωτήµατα όπως: Τι θα συνέβαινε αν δεν µπορούσαµε να ακούσουµε; ή να δούµε; κλπ. Οι µαθητές παρατηρούν τις εικόνες και αναφέ- ρουν εµπειρίες για το πώς οι αισθήσεις µας βοηθούν να αποφεύγουµε τους κινδύνους. Σηµειώσεις Το ανθρώπινο σώµα 54

14 Φύλλο Εργασίας 2 Οι µύες(ι) ιδακτικοί στόχοι Οι µαθητές: Να διαπιστώσουν ση οι κινήσεις του ανθρώπινου σώµατος σχετίζονται µε τις κινήσεις αντίστοιχων µυών. Να αναγνωρίσουν το µυϊκό σύστηµα του ανθρώπου µε τη βοήθεια εικόνων και σχεδιαγραµµάτων. Υλικά Χάρτης που να δείχνει το µυϊκό σύστηµα του ανθρώπου. Περιγραφή δραστηριοτήτων Εισαγωγική δραστηριότητα (σελ. 3O) εκφράζουµε τις απόψεις µας δραστηριότητα (σελ. 31) Παρατηρώντας τις εικόνες που δείχνουν να κινούνται κάποια µέρη του ανθρώπινου σώµατος, ο κάθε µαθητής καλείται να εκφράσει τις απόψεις του για το τι συµβαίνει στο µέρος του σώµατος που κινείται. Στη συνέχεια τα παιδιά συζητούν στην οµάδα τους και ανακοινώνουν τις απόψεις τους στην τάξη. Ο δάσκαλος καταγράφει στον πίνακα τις πιθανές διαφορετικές απόψεις των οµάδων. Καλεί τους µαθητές να ελέγξουν αυτές τις απόψεις πραγµατοποιώντας την επόµενη δραστηριότητα. Τα παιδιά της κάθε οµάδας χωρίζονται σε ζευγάρια. Κάθε ζευγάρι πραγµατοποιεί τις ενέργειες των παιδιών που φαίνονται στις εικόνες του βιβλίου. Το ένα παιδί εκτελεί τις κινήσεις και το άλλο παρατηρεί τι συµβαίνει στο µέρος του σώµατος που κινείται ψηλαφίζοντας τους µύες. Στη συνέ- Το ανθρώπινο σώµα 55

15 παρατηρούµε (σελ. 31) χεια τα παιδιά αλλάζουν ρόλους. Καλό είναι τα ζευγάρια να κάνουν παρατηρήσεις και για τα τρία µέρη του σώµατος (βραχίονας, κνήµη, ώµοι). Αν υπάρχει πίεση χρόνου τότε κάθε ζευγάρι µπορεί να κάνει παρατηρήσεις για ένα µόνο µέρος του σώµατος. Στη συνέχεια τα παιδιά συζητούν στην οµάδα τους και καταγράφουν τις παρατηρήσεις τους. Ένας εκπρόσωπος από κάθε οµάδα ανακοινώνει στην τάξη τα αποτελέσµατα των παρατηρήσεων τους. Αναµένεται οι µαθητές να παρατηρήσουν ότι η κίνηση των µερών του σώµατος σχετίζεται µε την κίνηση κάποιου µυ που συστέλλεται ή χαλαρώνει. δραστηριότητα (σελ. 32) συζητάµε στην τάξη (σελ 52) Με αφορµή τον προβληµατισµό του παιδιού που φαίνεται στην εικόνα του βιβλίου, οι µαθητές εκφράζουν τις απόψεις τους για το πώς αλλάζει έκφραση το πρόσωπο µας. Ο δάσκαλος καλεί τους µαθητές να επαληθεύσουν τις απόψεις τους ή να λύσουν τις πιθανές διαφωνίες τους πραγµατοποιώντας την δραστηριότητα µε τίτλο «Γίνε ο καθρέφτης του προσώπου µου». Τα παιδιά χωρίζονται σε ζευγάρια και πραγµατοποιούν τη δραστηριότητα ακολουθώντας τις οδηγίες του βιβλίου τους. Ο δάσκαλος καλεί τους µαθητές να απαντήσουν στον αρχικό προβληµατισµό της δραστηριότητας µε βάση τις παρατηρήσεις που έκαναν. Αναµένεται οι µαθητές να παρατηρήσουν ότι και οι κτνήσεις του προσώπου µας σχετίζρνται µε κινήσεις κάποιων µυών, που βρίσκονται κάτω από το δέρµα του προσώπου. Το ανθρώπινο σώµα 56

16 Με αφορµή την ερώτηση «Πώς κινούνται τα διάφορα µέρη του σώµατος;» τα παιδιά περιγράφουν τις εµπειρίες και τις παρατηρήσεις που έκαναν στις δραστηριότητες που πραγµατοποίησαν. Αναµένεται οι µαθητές να συµπεράνουν ότι η κάθε κίνηση του σώµατος µας σχετίζεται µε την κίνηση κάποιου µυ. δραστηριότ ητα (σελ.33) µολύβι (σελ. 33) Ο δάσκαλος καλεί τους µαθητές να ανατρέξουν στις αρχικές τους απόψεις όπως τις είχαν καταγράψει στη σελίδα 30 και να τις συγκρίνουν µε το συµπέρασµα που κατέληξαν. Οι µαθητές παρατηρούν το µυϊκό σύστηµα του ανθρώπου όπως φαίνεται στις εικόνες του βιβλίου τους ή όπως φαίνεται στον αντίστοιχο χάρτη της τάξης και καταγράφουν τις παρατηρήσεις τους. Σηµείωση: Προτείνουµε οι µαθητές να µη µάθουν απ' έξω τα ονόµατα των µυών. θα παρατηρήσουν την ποικιλία και την εξειδίκευση των µυών σε καθορισµένες κίνησεις του σώµατος. Κάποιος µαθητής ανακοινώνει στην τάξη την περιγραφή που έκανε. Οι υπόλοιποι µαθητές συµπληρώνουν µε τις δικές τους διαφορετικές, παρατηρήσεις. Ο δάσκαλος καταγράφει στον πίνακα τα χαρακτηριστικά του µυϊκού συστήµατος όπως αυτά ανακοινώνονται από τα παιδιά. Αναµένεται οι µαθητές να σηµειώσουν την ποικιλία και την πολυµορφία των µυών του ανθρώπινου σώµατος. επιστήµονας (σελ. 34) Οι επιστηµονικές πληροφορίες για τα είδη των µυών του ανθρώπινου σώµατος έχουν σαν σκοπό να εµπλουτίσουν τις παρατηρήσεις και τα συµπεράσµατα των µαθητών. Το ανθρώπινο σώµα 57

17 δραστηριότητα. (σελ. 34) Προκειµένου να αξιοποιήσουν οι µαθητές τις επιστηµονικές πληροφορίες, ο δάσκαλος τους καλεί να επιλέξουν µια κίνηση ενός µέρους του σώµατος τους και να την πραγµατοποιήσουν. µολύβι( σελ. 34) Στη συνέχεια ο κάθε µαθητής περιγράφει την κίνηση που έκανε χρησιµοποιώντας στην περιγραφή του τα ονόµατα των µυών του σώµατος του που συµµετέχον σ' αυτή. (*)H δραστηριότητα αυτή µπορεί να δοθεί στους µαθητές ως εργασία για το σπίτι. Σηµειώσεις Το ανθρώπινο σώµα 58

18 Φύλλο Εργασίας 3 Οι µύες(ιι) Υγιεινές συνήθειες ιδακτικοί στόχοι Οι µαθητές: Να κατασκευάσουν ένα µοντέλο για να ανακαλύψουν τον τρόπο που ο δικέφαλος και ο τρικέφαλος µυς κινούν το βραχίονα του χεριού. Να αναγνωρίσουν τα µέρη ενός γραµµωτού µυ µε τη βοήθεια σχεδιαγράµµατος. Να προτείνουν τρόπους καλής ανάπτυξης και υγείας των µυών. Υλικά 1 χαρτόνι σκληρό (70εκ.χ 50εκ.) 1 ψαλίδι 1 µολύβι κόκκινο νήµα 1 µ. µπλε νήµα 1 µ. 1 διχαλωτό καρφί για τη στερέωση σελίδων 1 τρυπητήρι χαρτιού Σηµείωση: Ο αριθµός των υλικών αφορά µία οµάδα εργασίας Περιγραφή δραστηριοτήτων εισαγωγική δραστηριότητα (σελ.35) Με αφορµή τη φράση «Ένας µοχλός στο σώµα µας», οι µαθητές καλούνται να ανακαλέσουν εµπειρίες σχετικές µε τους µοχλούς µε τους οποίους έχουν ασχοληθεί στις Φυσικές Επιστήµες της Ε' τάξης. Οι φράσεις και οι εικόνες του βιβλίου τους βοηθούν να αντιστοιχίσουν τα µέρη και τον τρόπο λειτουργίας ενός µοχλού µε τα µέρη του χεριού και τον τρόπο που αυτό ανυψώνει ένα βάρος. Το ερώτηµα «ποιος βάζει τη δύναµη για να ανυψωθεί το χέρι;» προκαλεί συζήτηση στην τάξη όπου οι µαθητές εκφράζουν τις απόψεις τους. Το ανθρώπινο σώµα 59

19 οµαδική εργασία (σελ ) παρατηρούµε (σελ.37) Ο δάσκαλος καλεί τους µαθητές να ελέγξουν τις απόψεις τους πραγµατοποιώντας την επόµενη οµαδική εργασία. Οι µαθητές συνεργάζονται στην οµάδα τους ακολουθώντας µε ακρίβεια τα βήµατα και τις οδηγίες που περιγράφονται σ' αυτά για να κατασκευάσουν ένα µοντέλο το οποίο να δείχνει πώς οι µύες κινούν τα οστά. Στο πρώτο βήµα της κατασκευής τα παιδιά καλούνται να σχεδιάσουν σε χαρτόνι τον αντιβραχίονα και τον βραχίονα του χεριού. Ένα παιδί ακουµπά τον αντιβραχίονα του στο χαρτόνι και ένα άλλο σχεδιάζει το περίγραµµα του. Επαναλαµβάνουν την ίδια διαδικασία και για το βραχίονα του χεριού. Ο δάσκαλος παρακολουθεί τις ενέργειες των παιδιών στις οµάδες και βοηθά µόνο εάν του ζητηθεί από κάποια οµάδα. Οι µαθητές πραγµατοποιώντας το 6ο βήµα της δραστηριότητας παρατηρούν τον τρόπο που κινείται ο «αντιβραχίονας» του µοντέλου τους και καταγράφουν τις παρατηρήσεις τους στον πίνακα που ακολουθεί. Αναµένεται οι παρατηρήσεις τους να καταγραφούν ως εξής: κόκκινο µίκρυνε ανυψώθηκε-σηκώθηκε µπλε µίκρυνε χαµήλωσε-κατέβηκε επιστήµονας (σελ. 37) Στη συνέχεια οι εκπρόσωποι των οµάδων ανακοινώνουν στην τάξη τα αποτελέσµατα των παρατηρήσεων τους. Ο δάσκαλος καλεί τους µαθητές να διαβάσουν τις επιστηµονικές πληροφορίες που αφορούν την Το ανθρώπινο σώµα 60

20 κίνηση του χεριού και να συµπληρώσουν τον πίνακα της επόµενης δραστηριότητας αντιστοιχίζοντας τα νήµατα της κατασκευής τους µε τους µύες που κινούν τον αντιβραχίονα του χεριού. Αναµένεται οι µαθητές να κάνουν την παρακάτω αντιστοίχιση: επιστήµονας (σελ.38) δραστηριότητα (σελ.38) παρατηρούµε (σελ. 39) συµπεραίνουµε (σελ, 39) Ο δάσκαλος καλεί τους µαθητές να διαβάσουν τις επιστηµονικές πληροφορίες για τα µέρη ενός γραµµωτού µυ µε αφορµή το ερώτηµα που θέτει το παιδί της εικόνας (σελ.37). Προκειµένου να αποκτήσουν οι µαθητές µια πληρέστερη εικόνα για το µυϊκό σύστηµα και τη σχέση του µε τις κινήσεις των µερών του ανθρώπινου σώµατος, καλούνται µε αφορµή το ερώτηµα του παιδιού της εικόνας να διαπιστώσουν εάν ένας µυς ευθύνεται για µία µόνο κίνηση ή και για περισσότερες. Κάθε µαθητής ακουµπά τον αντιβραχίονα και την παλάµη του χεριού του στο θρανίο έτσι ώστε να βλέπει το εσωτερικό µέρος της παλάµης του. Προσπαθεί να σηκώσει σιγά-σιγά,ένα- ένα τα δάκτυλα, ενώ µε το άλλο χέρι ψηλαφίζει τους µύες του αντιβραχίονα. Τελευταία δοκιµάζει να σηκώσει τον αντίχειρα. Καταγράφει τις παρατηρήσεις του για τον τρόπο που κινούνται τα δάχτυλα του χεριού του και για τους µύες που ευθύνονται για τις κινήσεις αυτές, Ο δάσκαλος καλεί τους µαθητές να συζητήσουν στην τάξη για τα αποτελέσµατα των παρατηρήσεων τους µε σκοπό να καταλήξουν σε κάποιο συµπέρασµα. Το ανθρώπινο σώµα 61

21 Αναµένεται οι µαθητές να συµπεράνουν ότι για την κίνηση των τεσσάρων δακτύλων ευθύνεται ο ίδιος µυς, µε αποτέλεσµα τα δάχτυλα αυτά να µην µπορούν να κινηθούν ανεξάρτητα το ένα από το άλλο. Ο αντίχειρας κινείται αυτόνοµα. οµαδική εργασία (σελ.39) Προκειµένου να διαπιστώσουν τα παιδιά την προσαρµοστικότητα των µυών σε συγκεκριµένες κινήσεις, καλούνται να πραγµατοποιήσουν σε ζευγάρια τη δραστηριότητα που περιγράφεται στο βιβλίο τους. Τη στιγµή που το ένα παιδί σταµατήσει να προβάλλει αντίσταση στην κίνηση του χεριού, το άλλο θα πρέπει να αφήσει ταυτόχρονα το χέρι του να χαλαρώσει. Αναµένεται να παρατηρήσουν ότι το χέρι ανασηκώνεται από µόνο του σαν να συνήθισαν οι µύες την κίνηση. συζητάµε στην τάξη (σελ. 4Ο) Το ρητό των αρχαίων Ελλήνων «νους υγιής εν σώµατι υγιεί» καθώς και οι εικόνες Ελλήνων πρωταθλητών δίνουν την ευκαιρία στους µαθητές να συζητήσουν για την υγιεινή των µυών. Τα παιδιά προτείνουν τρόπους καλής ανάπτυξης και υγείας των µυών. Σηµειώσεις Το ανθρώπινο σώµα 62

22 Φύλλο Εργασίας 4 ιδακτικοί στόχοι Οι µαθητές: Να παρατηρήσουν τις αλλαγές που συµβαίνουν στο σώµα τους κατά την αναπνοή. Να µετρήσουν µε τη βοήθεια µετροταινίας την αλλαγή που συµβαίνει στην περίµετρο του στήθους κατά την αναπνοή. Να µετρήσουν το ρυθµό της αναπνοής σε κατάσταση ηρεµίας και µετά από κίνηση. Να αναγνωρίσουν στο ανθρώπινο οµοίωµα τα όργανα που συµµετέχουν στην αναπνοή. Να κατασκευάσουν ένα µοντέλο του αναπνευστικού συστήµατος για να διαπιστώσουν τον τρόπο λειτουργίας του. Υλικά 1 µετροταινία 1 -χρονόµετρο (*) ανθρώπινο οµοίωµα (*) 1 πλαστικό µπουκάλι 1l 1 ψαλίδι λαστιχάκια κουζίνας 2 κόκκινα µικρά µπαλόνια 1 µεγάλο µπαλόνι πλαστελίνη 1 µεταλλικό ή πλαστικό υδραυλικό ρακόρ διπλής εξόδου(φωτό) Σηµε/ωση: Ο αριθµός των υλικών αφορά µία οµάδα εργασίας, Τα υλικά που σηµειώνονται µε αστερίσκο (*) αφορούν όλη την τάξη. Περιγραφή δραστηριοτήτων εισαγωγική δραστηριότη τα (σελ. 41) Με αφορµή την εικόνα του βιβλίου οι µαθητές συζητούν για την αξία της αναπνοής στη ζωή του ανθρώπου. Το ανθρώπινο σώµα 63

23 εκφράζουµε τις απόψεις µας (σελ.41) Στη συνέχεια κάθε µαθητής εκφράζει τις απόψεις του για το πώς αναπνέουµε, περιγράφοντας το «ταξίδι» του αέρα στο ανθρώπινο σώµα. Τα παιδιά συζητούν στην οµάδα τους και επιλέγουν τον τρόπο που θα ανακοινώσουν την απόφαση τους στην τάξη. Μπορούν οι µαθητές να χρησιµοποιήσουν διαφάνειες προβολής, χαρτόνια για να σχεδιάσουν το «ταξίδι» του αέρα ή να συντάξουν ένα κείµενο που να περιγράφει αυτό το «ταξίδι». Καλό είναι τα παιδιά να έχουν την ευκαιρία να δοκιµάζουν διαφορετικούς τρόπους επικοινωνίας σε ανάλογες δραστηριότητες ή ακόµη να επινοούν δικούς τους τρόπους. Ο δάσκαλος σηµειώνει στον πίνακα ή σε διαφάνεια προβολής τα σηµεία των περιγραφών στα οποία συµφώνησαν οι οµάδες καθώς και τις διαφωνίες τους. Ενδέχεται οι µαθητές να µην αναφέρουν στην περιγραφή τους την τραχεία και το διάφραγµα. δραστηριότητα 1η (σελ. 42) Ο δάσκαλος καλεί τους µαθητές να πραγµατοποιήσουν τις δραστηριότητες του Φύλλου Εργασίας προκειµένου να ελέγξουν τις απόψεις τους και να λύσουν τις διαφωνίες τους. Κάθε µαθητής πραγµατοποιεί τη δραστηριότητα και καταγράφει τις παρατηρήσεις του. παρατηρούµε (σελ 42) δραστηριότητα 2η (σελ. 42) Αναµένεται τα παιδιά να παρατηρήσουν ότι κατά την εισπνοή αυξάνεται ο όγκος του 9c6pa κα και της κοιλιάς. Ο δάσκαλος επισηµαίνει στους µαθητές ότι οι επιστήµονες όταν ερευνούν δεν περιορίζονται µόνο στις παρατηρήσεις που προέρχονται από τις αισθήσεις τους αλλά κάνουν µετρήσεις για να καταλήξουν σε ασφαλή συµπεράσµατα. Στη συνέχεια, καλεί τα παιδιά να κάνουν τις δικές τους µετρήσεις πραγµατοποιώντας την επόµενη δραστηριότητα Το ανθρώπινο σώµα 64

24 συζητάµε στην τάξη (σελ. 42) Οι µαθητές ανακοινώνουν στην τάξη τα αποτελέσµατα των µετρήσεων τους. Στην ερώτηση «πού οφείλονται οι διαφορές στις µετρήσεις;» αναµένεται να αναφέρουν το διαφορετικό σώµα των παιδιών και τη διαφορετική αναπνοή που πήρε ο κάθε µαθητής. ραστηριότητα (σελ43) Προκειµένου να διαπιστώσουν οι µαθητές τη σχέση του ρυθµού της αναπνοής µε την κατάσταση στην οποία βρίσκεται το ανθρώπινο σώµα (ηρεµία-κίνηση), πραγµατοποιούν τη δραστηριότητα που περιγράφεται στο βιβλίο τους και καταγράφουν το ρυθµό της αναπνοής τους. Ο δάσκαλος δηλώνει ότι η µονάδα µέτρησης του ρυθµού αναπνοής είναι : 1 αναπνοή = εισπνοή + εκπνοή. ηλώνει ακόµα την έναρξη και τη λήξη του χρόνου του ενός λεπτού. συζητάµε στην τάξη (σελ. 43) Στη συζήτηση που ακολουθεί αναµένεται να σηµειώσουν οι µαθητές ότι ο ρυθµός της αναπνοής αυξάνει κατά την κίνηση και µειώνεται σταδιακά µετά από αυτή. δραστηριότητα 1η (σελ.44) Μετά τις παρατηρήσεις που έκαναν τα παιδιά για την αλλαγή στο ρυθµό της αναπνοής, καλούνται να καταγράψουν και άλλες δραστηριότητες της καθηµερινής ζωής στις οποίες ο ρυθµός της αναπνοής είναι φυσιολογικός ή έντονος. Αναµένεται να αναφέρουν: Το ανθρώπινο σώµα 65

25 φυσιολογικός ρυθµός όταν καθόµαστε περπατάµε έντονος ρυθµός τρέχουµε γυµναζόµαστε µολύβι (σελ.44) κοιµόµαστε κολυµπάµε κ.ά. Στην ερώτηση «Τι συµβαίνει µε την αναπνοή µας όταν κοιµόµαστε;», αναµένεται οι µαθητές να αναφέρουν ότι η αναπνοή διατηρεί ένα σταθέρο ρυθµό. δραστηριότητα 2 η (σελ.44) κατασκευή µοντέλου(σελ.44) Με αφορµή τον προβληµατισµό που εκφράζει το παιδί της εικόνας οι µαθητές καλούνται να αναγνωρίσουν στο ανθρώπινο οµοίωµα τα όργανα που συµµετέχουν στην αναπνοή. Ο δάσκαλος καλεί τα παιδιά να ανατρέξουν στη αρχική τους περιγραφή για το «ταξίδι» του αέρα στο σώµα και να αναζητήσουν σ' αυτή τα όργανα που αναγνώρισαν στο ανθρώπινο οµοίωµα. Στη συνέχεια καλεί τους µαθητές να κατασκευάσουν, µε τη δική του βοήθεια, ένα µοντέλο του αναπνευστικού συστήµατος για να διαπιστώσουν τον τρόπο που λειτουργεί. Βήµα 1ο Ο δάσκαλος ανοίγει µια τρύπα στο σηµείο του πλαστικού µπουκαλιού που βρίσκεται στα 2/3 του ύψους του. Βοηθά τους µαθητές να κόψουν περιµετρικά το µπουκάλι. Βήµα 3ο Βοηθά τα παιδιά να στερεώσουν την κατασκευή (σωλήνας διπλής εξόδου µε µπαλόνια) στο στόµιο του µπουκαλιού µε πλαστελίνη. Βήµα 4ο ένει το στόµιο του µεγάλου µπαλονιού και κόβει το κάτω µέρος απ' αυτό. Βήµα 5ο Στερεώνει το µπαλόνι στο κάτω µέρος του µπουκαλιού µε ένα λαστιχάκι προσέχοντας να παραµένει το µπαλόνι τεντωµένο. Το ανθρώπινο σώµα παρατηρούµε (σελ.46) 66

26 Καλεί τα παιδιά να παρατηρήσουν τις ενέργειες του και να καταγράψουν τις παρατηρήσεις τους. Αναµένεται οι µαθητές να παρατηρήσουν τα εξής: ραστηριότητα (σελ.46) Ο δάσκαλος φυσά µέσα στο Σταµατά να φυσά Τραβάει το µπαλόνι Αφήνει το µπαλόνι ελεύθερο µπουκάλι Φουσκώνουν τα µικρά µπαλόνια και ταυτόχρονα Η µεµβράνη επανέρχεται στη θέση της και τα Φουσκώνουν τα µικρά µπαλόνια Τα µικρά µπαλόνια αδειάζουν από αέρα. εξογκώνεται η µεβράνη(*) µικρά µπαλόνια αδειάζουν από αέρα (*) µεµβράνη καλούµε το µέρος του µπαλονιού που στερεώσαµε στο κάτω µέρος του µπουκαλιού. Καλούνται οι µαθητές να αντιστοιχίσουν τα όργανα του αναπνευστικού συστήµατος µε τα µέρη του µοντέλου Αναµένεται να κάνουν την παρακάτω αντιστοίχιση: Όργανα του αναπνευστικού συστήµατος τραχεία πνεύµονες διάφραγµα Μέρη του µοντέλου σωλήνας µικρά µπαλόνια µεµβράνη Σηµείωση: Μπορεί να κατασκευαστεί στην τάξη ένα µόνο µοντέλο, προκειµένου να εξοικονοµηθεί διδακτικός χρόνος. Το ανθρώπινο σώµα 67

27 συµπεραίνουµε (σελ. 46) Αναµένεται να συµπεράνουν ότι ο αέρας εισέρχεται στους πνεύµονες όταν το διάφραγµα εξογκώνεται προς τα κάτω και εξέρχεται όταν το διάφραγµα επανέρχεται στην αρχική του κατάσταση. Σηµειώσεις Το ανθρώπινο σώµα 68

28 Φύλλο Εργασίας 5 ιδακτικοί στόχοι Οι µαθητές: Να ανακαλύψουν την ύπαρξη υδρατµών και διοξειδίου του άνθρακα στον εκπνεόµενο αέρα µε πειράµατα. Να συγκρίνουν διαγράµµατα που παρουσιάζουν τη σύσταση του εισπνεόµενου και του εκπνεόµενου αέρα. Να αναγνωρίσουν τον τρόπο που συµβαίνει η ανταλλαγή των αερίων (οξυγόνου και διοξειδίου του άνθρακα) στις κυψέλες των πνευµόνων. Να οργανώσουν αντικαπνιστική εκστρατεία επινοώντας τρόπους επικοινωνίας µε τη σχολική µονάδα ή µε την τοπική κοινωνία. Υλικά χαρτί κουζίνας 1 µικρό καθρέφτη µε πλαστικό περίβληµα 1 πλαστικό καλαµάκι πλαστικό διαφανές ποτήρι στο οποίο έχουµε ρίξει νερό και έχουµε διαλύσει µικρή ποσότητα ασβέστη, (µπορούµε να προµηθευτούµε ασβέστη από κατάστηµα µε υλικά οικοδοµών). Σηµείωση: Ο αριθµός των υλικών αφορά µία οµάδα εργασίας. Περιγραφή δραστηριοτήτων εισαγωγική δραστηριότητα (σελ 47) Τα παιδιά που φαίνονται στην εικόνα εκφράζουν τις ιδέες τους για το τι συµβαίνει µε τον αέρα κατά τη λειτουργία της αναπνοής. (βλ ιδέες παιδιών για την αναπνοή). Το ανθρώπινο σώµα 69

29 πειραµατιζόµαστε (σελ 47) παρατηρούµε (σελ.48) συµπεραίνουµε (σελ 48) Κάθε µαθητής καλείται να επιλέξει µε ποιες από τις ιδέες συµφωνεί και να δικαιολογήσει την άποψη του. Ακολουθεί συζήτηση στην οµάδα µε σκοπό να καταλήξουν τα παιδιά σε µια κοινή απόφαση και να την ανακοινώσουν στην τάξη. Ο δάσκαλος σηµειώνει στον πίνακα ή σε διαφάνεια προβολής τα κοινά σηµεία των αποφάσεων των οµάδων καθώς και τις διαφωνίες τους. Προτείνει στα παιδιά να εργαστούν οµαδικά και να πραγ- µατοποιήσουν τις δραστηριότητες του βιβλίου τους προκειµένου να ελέγξουν τις απόψεις τους. Στην πρώτη πειραµατική δραστηριότητα ανα- µένεται να παρατηρήσουν οι µαθητές ότι ο καθρέφτης θαµπώνει. Στη συνέχεια συζητούν στην οµάδα τους προκειµένου να ερµηνεύσουν το πώς θάµπωσε ο καθρέφτης. Με τη συζήτηση που ακολουθεί στην τάξη αναµένεται να καταλείξουν οι µαθητές στο συ - µπέρασµα ότι ο αέρας που εκπνέουµε περιέχει υδρατµούς. πειραµατιζόµαστε (σελ 48) Ο δάσκαλος καλεί έναν εκπρόσωπο από κάθε οµάδα να πραγµατοποιήσει το πείραµα εκπνέοντας µέσα από το καλαµάκι στο ποτήρι µε το ασβεστόνερο. Οι υπόλοιποι µαθητές καταγράφουν τις παρατηρήσεις τους. παρατηρούµε (σελ 48) συζητάµε στη τάξη (σελ. 49) Αναµένεται να σηµειώσουν ότι: το ασβεστόνερο από διαυγές υγρό, θόλωσε µόλις µπήκε σ αυτό ο αέρας της εκπνοής. Τα παιδιά συζητούν στην τάξη για τα αποτελέσµατα των παρατηρήσεων τους. Ο δάσκαλος διευκολύνει την προσπάθεια να ερµηνεύσουν τις παρατηρήσεις τους λέγοντας ότι Το ανθρώπινο σώµα 70

30 δραστηριότητες (σελ ) το ασβεστόνερο θολώνει µόνο όταν υπάρχει µέσα σ αυτό διοξείδιο του άνθρακα. Τα διαγράµµατα που υπάρχουν στο βιβλίο τα οποία παρουσιάζουν τη σύσταση του εισπνεό- µενου και του εκπνεόµενοϋ αέρα, δίνουν την ευκαιρία στους µαθητές να ελέγξουν τα αποτελέσµατα των πειραµάτων τους καθώς και τις αρχικές τους ιδέες. Με τη σύγκριση των δύο διαγραµµάτων τα παιδιά συζητούν τη διαφορά στην ποσότητα του οξυγόνου και του διοξειδίου του άνθρακα στις δύο διαδικασίες. Από τη σύγκριση αναµένεται να προκύψει το ερώτηµα: «πώς συµβαίνει να λιγοστεύει το οξυγόνο στην εκπνοή και να αυξάνεται το διοξείδιο του άνθρακα;» Ο δάσκαλος καλεί τα παιδιά να πραγµατοποιήσουν τις δραστηριότητες που ακολουθούν προκει- µένου να δώσουν απάντηση στο ερώτηµα που προέκυψε. Συνοψίζοντας τις παρατηρήσεις και τα συµπεράσµατα τους για τη λειτουργία της αναπνοής οι µαθητές αναµένεται να καταλήξουν στην παρακάτω σειρά των φράσεων που διατυπώνονται στο βιβλίο τους: 1. Το οξυγόνο είναι απαραίτητο για τη ζωή. 2. Υπάρχει στον ατµοσφαιρικό αέρα που αναπνέουµε. 3. Καθώς φτάνει στους πνεύµονες συναντά περίπου 300 εκατοµµύρια κυψελίδες. 4. Οι κυψελίδες είναι αεροθάλαµοι όπου εκεί έρχεται σε επαφή το οξυγόνο µε το αίµα. 5. Έτσι το οξυγόνο φτάνει σ' όλα τα κύτταρα του σώµατος µας. 6. Βοηθάει στην καύση των τροφών(θρεπτικών συστατικών). 7. Όµως από τις κυψελίδες δεν µπαίνει µόνο το οξυγόνο αλλά βγαίνει και το διοξείδιο του άνθρακα. 8. Το ανθρώπινο σώµα 71

31 δραστηριότητες (σελ ) Με αφορµή τις πληροφορίες που δίνονται για το κάπνισµα και τις συνέπειες του στην υγεία του ανθρώπου, οι µαθητές οργανώνουν τη δική τους αντικαπνιστική εκστρατεία. Μπορούν να κατασκευάσουν αφίσα ή να συλλέξουν και άλλες πληροφορίες προκειµένου να συντάξουν ένα άρθρο για µια σχολική ή τοπική εφηµερίδα. Ο δάσκαλος ενισχύει τις επινοήσεις των παιδιών σε πρωτότυπους τρόπους επικοινωνίας. Σηµειώσεις Το ανθρώπινο σώµα 72

32 Φύλλο Εργασίας 6 ιδακτικοί στόχοι Οι µαθητές: Να ανακαλύψουν τα µέρη του κυκλοφορικού συστήµατος και τον τρόπο λειτουργίας του µε τη βοήθεια αναλογικών µοντέλων(σταθµός τρένων, σιδηροδροµικό δίκτυο). Να ανακαλύψουν τη σχέση των κινήσεων της καρδιάς(συστολήχαλάρωση) µε την κυκλοφορία του αίµατος, µετρώντας τους κτύπους της καρδιάς και το σφυγµό. Υλικά χρονόµετρο (*) οµοίωµα ανθρώπινου σώµατος(*) πλαστελίνη 6 πλαστικά καλαµάκια Περιγραφή δραστηριοτήτων εισαγωγική δραστηριότητα(σελ.52) Σηµείωση: Ο αριθµός των υλικών αφορά µία οµάδα εργασίας. Τα υλικά που σηµειώνονται µε αστερίσκο (*) αφορούν όλη την τάξη. Το εισαγωγικό κείµενο περιγράφει τον τρόπο λειτουργίας ενός κεντρικού σταθµού τρένων. Οι µαθητές καλούνται να επισηµάνουν εκείνα τα χα- ρακτηριστικά του σταθµού που αφορούν τον τρό- πο λειτουργίας του. Ο δάσκαλος καταγράφει στον πίνακα τις επισηµάνσεις των παιδιών που αναµένεται να είναι: κίνηση χωρίς σταµατηµό, µπαινοβγαίνουν από καθορισµένες στοές, υλικά απαραίτητα για τη ζωή, άχρηστα υλικά, η κυκλοφορία ρυθµίζεται ακούραστα, είναι θέµα ζωής. Το ανθρώπινο σώµα 73

33 συζητάµε στη τάξη (σελ. 52) δραστηριότητα (σελ ) δραστηριότητα (σελ. 55) δραστηριότητα (σελ. 54) Αναµένεται, επίσης να αντιστοιχίσουν οι µαθητές τον κεντρικό σταθµό των τρένων µε την καρδιά του ανθρώπου. Η αναλογική αυτή σκέψη των παιδιών θα βοηθήσει στην καλύτερη κατανόηση της λειτουργίας της καρδιάς και του κυκλοφορικού συστήµατος του ανθρώπου. Τέτοιες αναλογικές σκέψεις (σταθµός τρένων-καρδιά, οδικό δίκτυο - κυκλοφορικό σύστηµα) θα καλούνται να κάνουν οι κάνουν οι µαθητές σ όλη τη διάρκεια της ενασχόλησής τους µε το κυκλοφορικό σύστηµα του ανθρώπου. Προκειµένου να διαπιστώσουν οι µαθητές την κίνηση της καρδιάς, χωρίζονται σε ζευγάρια και µετρούν τους κτύπους της σε 30 δευτερόλεπτα. Ο δάσκαλος δηλώνει την έναρξη και τη λήξη του χρόνου µέτρησης και συνιστά να υπάρχει ησυχία στην τάξη για να γίνουν όσο το δυνατό ακριβείς µετρήσεις. Τα παιδιά καταγράφουν τον αριθµό των κτύπων που έκανε η καρδιά σε 1 λεπτό και συγκρίνουν τις µετρήσεις τους µε τα δεδοµένα του πίνακα. Οι µαθητές διαβάζουν τις επιστηµονικές πληροφορίες για την καρδιά και αναγνωρίζουν τα µέρη της στο οµοίωµα του ανθρώπινου σώµατος. Στη συνέχεια, προκειµένου να αποκτήσουν καλύτερη εικόνα για τα µέρη της καρδιάς και τον τρόπο που αυτά επικοινωνούν µεταξύ τους, καλούνται να χρωµατίσουν τα λευκά µέρη του σχεδίου που αναπαριστά το εσωτερικό της και να σηµειώσουν µε βέλη την κίνηση του αίµατος σ' αυτή. Ο διάλογος της γιατρού µε το παιδί της εικόνας δίνει την ευκαιρία στους µαθητές να συζητήσουν και να απαντήσουν στο ερώτηµα «τι συµβαίνει στην καρδιά όταν κτυπά;» Από τη συζήτηση αναµένεται να προκύψει το ερώτηµα: «Για ποιο λόγο η γιατρός µετράει το σφυγµό του παιδιού και δεν αφουγκράζεται τους κτύπους της καρδιάς;» Το ανθρώπινο σώµα 74

34 δραστηριότητα (σελ.55) Κάθε µαθητής πραγµατοποιεί το πρώτο βήµα της δραστηριότητας του βιβλίου και καταγράφει τις παρατηρήσεις του. Στη συνέχεια τα παιδιά συζητούν στην οµάδα τους για να αποφασίσουν «πώς συµβαίνει και κινείται το καλαµάκι» Αναµένεται οι µαθητές να συσχετίσουν την κίνηση στο καλαµάκι µε την κίνηση του αίµατος. παρατηρούµε (σελ 55) Ο δάσκαλος καλεί τους µαθητές να ελέγξουν τις απόψεις τους µετρώντας το σφυγµό τους και συγκρίνοντας τις µετρήσεις τους µε αυτές που έκαναν για τους κτύπους της καρδιάς τους. ηλώνει την έναρξη και τη λήξη του χρόνου του ενός λεπτού. Οι µαθητές αναµένεται να παρατηρήσουν ότι οι κτύποι της καρδιάς σε ένα λεπτό είναι ίσοι µε το σφυγµό σε ένα λεπτό. Σηµείωση: Σε περάτωση που υπάρξουν δια φορές στις µετρήσεις µπορούµε να επαναλάβουµε τις δύο δραστηριότητες ταυτόχρονα σε ένα παιδί. Καλούµε δύο παρατηρητές προκειµένου ο ένας να µετρά τους κτύπους της καρδιάς και ο άλλος το σφυγµό. Οι µαθητές συζητούν στην τάξη για τα αποτελέσµατα των παρατηρήσεων τους και προσπαθούν να ερµηνεύσουν αυτό που συµβαίνει. Αναµένεται να συνδέσουν τις κινήσεις της καρδιάς (συστολή- χαλάρωση) µε την κίνηση του αίµατος (σφυγµός). Προκειµένου να διαπιστώσουν ότι η καρδιά δεν έχει σταθερό ρυθµό κίνησης αλλά αυτός εξαρτάται από την κατάσταση στην οποία βρίσκεται το σώµα µας, πραγµατοποιούν το 2ο βήµα της δραστηριότητας. Κάθε παιδί µετρά το σφυγµό του αφού πρώτα Το ανθρώπινο σώµα 75

35 συζητάµε στη τάξη (σελ. 56) αναπηδήσει 15 φορές. Συγκρίνει το αποτέλεσµα της µέτρησης µε αυτό που βρήκε στο 1ο βήµα της δραστηριότητας. Οι µαθητές συζητούν στην τάξη για το τι συµβαίνει στην καρδιά όταν κινούµαστε γρήγορα, όταν είµαστε ήρεµοι ή όταν κοιµόµαστε. Αναµένεται να καταλήξουν ότι: Η καρδιά κι - νείται (συστέλλεται και χαλαρώνει) πιο γρήγορα όταν κινούµαστε γρήγορα, ενώ έχει σταθερό ρυθµό όταν είµαστε ήρεµοι ή όταν κοιµόµαστε. δραστηριότητα (σελ. 56) Με τη βοήθεια της εικόνας του βιβλίου, ψηλαφίζουν το σώµα τους στα σηµεία που υποδεικνύονται, µε σκοπό να αισθανθούν το σφυγµό και σε-άλλα σηµεία του σώµατος τους. Αναµένεται µετά τη συζήτηση να καταλήξουν στο συµπέρασµα ότι νιώθουµε το σφυγµό και σε άλλα σηµεία του σώµατος µας διότι το αίµα "ταξιδεύει" σ' όλο το σώµα. Η διαπίστωση αυτή θα προκαλέσει το ενδιαφέρον στους µαθητές να ερευνήσουν την κυκλοφορία του αίµατος στο επόµενο Φύλλο Εργασίας. Σηµειώσεις Το ανθρώπινο σώµα 76

36 Φύλλο Εργασίας 7 ιδακτικοί στόχοι Οι µαθητές: Να αναγνωρίσουν τα συστατικά του αίµατος και τις βασικές του λειτουργίες. Να αναγνωρίσουν τα µέρη και τον τρόπο λειτουργίας του κυκλοφορικού συστήµατος µε τη βοήθεια σχεδιαγραµµάτων και αναλογικών µοντέλων (οδικό δίκτυο, σιδηροδροµικό δίκτυο). Να επισηµάνουν συνήθειες που διατηρούν τα όργανα του κυκλοφορικού συστήµατος υγιή. Περιγραφή δραστηριοτήτων εισαγωγική δραστηριότητα (σελ. 57) συζητάµε στη τάξη (σελ. 57) Οι µαθητές συζητούν για τον τρόπο οργάνωσης του οδικού δικτύου της χώρας µε αφορµή το χάρτη της εικόνας. Ο δάσκαλος γράφει στον πίνακα ή σε διαφάνεια προβολής τα χαρακτηριστικά του οδικού δικτύου που επισηµαίνουν οι µαθητές (ρεύµα εισόδου, ρεύ- µα εξόδου, εθνική οδός, διακλαδώσεις - επαρχιακοί δρόµοι). Στη συνέχεια τα παιδιά καλούνται να παρατηρήσουν τα µέρη του κυκλοφορικού συστήµατος του ανθρώπου στο σχεδιάγραµµα του βιβλίου και να τα αντιστοιχίσουν µε τα µέρη του οδικού δικτύου. Το ανθρώπινο σώµα 77

37 Αναµένεται οι µαθητές να κάνουν την παρακάτω αντιστοίχιση. Οδικό δίκτυο ^^^ ^A'&l ^'^ /^ Εθνική οδός ρεύµα εξόδου αρτηρίες Εθνική οδός ρεύµα εισόδου φλέβες Επαρχιακοί δρόµοι τριχοειδή αγγεία δραστηριότητα (σελ.58) συζητάµε στην τάξη (σελ59) συµπεραίνουµε (σελ.59) Με αφορµή τον προβληµατισµό του παιδιού της εικόνας, οι µαθητές καλούνται να διαβάσουν τα κείµενα που δίνουν πληροφορίες για τα συστατικά και τις λειτουργίες του αίµατος. Στη συζήτηση που ακολουθεί στην τάξη, τα παιδιά αναµένεται να καταλήξουν στο συµπέρασµα ότι: Το αίµα µεταφέρει το οξυγόνο που παίρνει από τους πνεύµονες σε όλο τα σώµα µε τα ερυθρά αιµοσφαίρια που περιέχει. Μεταφέρει επίσης το διοξείδιο του άνθρακα από τα διάφορα µέρη του σώµατος στους πνεύµονες. Τα λευκά αιµοσφαίρια που περιέχει µας προστατεύουν από τα µικρόβια. Το αίµα µεταφέρει θρεπτικές ουσίες σε όλο το σώµα. Τα αιµοπετάλια που περιέχει βοηθούν στην πήξη του αίµατος και στο να επουλώνονται οι πληγές. Καλό είναι να υπογραµµίσουν οι µαθητές τα ρήµατα που χρησιµοποίησαν στην περιγραφή των λειτουργιών του αίµατος, προκειµένου να τονιστεί ο βασικός ρόλος του αίµατος που είναι να µεταφέρει ουσίες που περιέχει από και προς όλα τα µέρη του σώµατος. Το ανθρώπινο σώµα 78

38 δραστηριότητα (σελ. 59) συζητάµε στην τάξη (σελ59) Αναµένεται να προκύψει το ερώτηµα: «Πώς «ταξιδεύει το αίµα σ' όλο το σώµα;». Η ερώτηση αυτή δίνει την ευκαιρία στους µαθητές να ασχοληθούν µε τις επόµενες δραστηριότητες προκειµένου να αναγνωρίσουν τη µικρή (πνευµονική) και τη µεγάλη κυκλοφορία του αίµατος. Το µοντέλο του σιδηροδροµικού δικτύου που παριστάνεται στις εικόνες του βιβλίου βοηθά τους µαθητές να σκεφτούν αναλογικά για τον τρόπο που κυκλοφορεί το αίµα στο σώµα. Με βάση το σχεδιάγραµµα για τη µικρή κυκλοφορία και τις επιστηµονικές πληροφορίες, οι µαθητές αναµένεται να αντιστοιχίσουν τα όργανα του σώµατος και τα µέρη της καρδιάς µε τα µέρη του σιδηροδροµικού δικτύου. &: *&& έξοδος από τον κεντρικό σταθµό αποθήκη είσοδος στον κεντρικό σταθµό δεξιά κοιλία της καρδιάς πνεύµονες αριστερός κόλπος της καρδιάς συζητάµε στην Ανάλογα αναµένεται να σκεφτούν οι µαθητές τάξη (σελ.59) και για τη µεγάλη κυκλοφορία του αίµατος. Σιδηροδροµ ικό Μικρή δίκτυο κυκλοφορία( πνευµ ονική) έξοδος από τον κεντρικό σταθµό αριστερή κοιλία της καρδιάς ενδιάµεσος σταθµός είσοδος στον κεντρικό σταθµό πεπτικό σύστηµα δεξιός κόλπος της καρδιάς Τα παιδιά συζητούν για τις λειτουργίες του α- ναπνευστικού, του πεπτικού και του κυκλοφορικού συστήµατος του ανθρώπου και για τον τρόπο που αυτά συνεργάζονται, προκειµένου να αναγνωρίσουν τη σηµασία των δύο κυκλοφοριών του αίµατος στη ζωή µας. Το ανθρώπινο σώµα 79

39 οµαδική εργασία (σα. 61) Η υγιεινή του κυκλοφορικού συστήµατος του ανθρώπου αποτελεί το θέµα της οµαδικής εργασίας. Σηµείωση: Η δραστηριότητα αυτή µπορεί να δοθεί ως εργασία για το σπίτι. Οι µαθητές µπορούν να συνεργαστούν συλλέγοντας πληροφορίες για τα καρδιακά νοσήµατα καθώς και για υγιεινές συµπεριφορές που µας προστατεύουν απ' αυτά. Τα αποτελέσµατα της εργασίας τους µπορούν να ανακοινωθούν στην τάξη ή στον πίνακα ανακοινώσεων του σχολείου. Η επικοινωνία των µαθητών εκτός σχολείου καθώς και η επικοινωνία τους µε τα άλλα παιδιά του σχολείου αποτελεί σηµαντική παιδαγωγική ενέργεια. Σηµειώσεις.. Το ανθρώπινο σώµα 80

4.4 Η αναπνοή στον άνθρωπο

4.4 Η αναπνοή στον άνθρωπο 4.4 Η αναπνοή στον άνθρωπο Στον άνθρωπο οι θρεπτικές ουσίες της τροφής απορροφώνται από το λεπτό έντερο. Με την κυκλοφορία του αίματος φτάνουν σε όλα τα κύτταρα του σώματος. Εκεί, ορισμένες από αυτές,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ. 1. Το σχεδιάγραμμα δείχνει 3 διαφορετικά αιμοφόρα αγγεία, Α, Β και Γ.

ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ. 1. Το σχεδιάγραμμα δείχνει 3 διαφορετικά αιμοφόρα αγγεία, Α, Β και Γ. ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ 1. Το σχεδιάγραμμα δείχνει 3 διαφορετικά αιμοφόρα αγγεία, Α, Β και Γ. (α) Να ονομάσετε τα αγγεία Α και Β. (β) Πώς είναι προσαρμοσμένο το αγγείο Γ για να έχει τη δυνατότητα να δημιουργεί το

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΟΣΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΤΟΝ ΕΙΣΠΝΕΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΕΚΠΝΕΟΜΕΝΟ ΑΕΡΑ

ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΟΣΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΤΟΝ ΕΙΣΠΝΕΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΕΚΠΝΕΟΜΕΝΟ ΑΕΡΑ Εργαστηριακές Ασκήσεις Βιολογίας Χατζηνικόλας Μιχαήλ ΠΕ04 Βιολόγος ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΟΣΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΤΟΝ ΕΙΣΠΝΕΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΕΚΠΝΕΟΜΕΝΟ ΑΕΡΑ Αναπνευστικό Σύστημα Βρογχικό δέντρο Α Γυμνασίου Κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλοφορικό σύστημα. Από μαθητές και μαθήτριες του Στ 1

Κυκλοφορικό σύστημα. Από μαθητές και μαθήτριες του Στ 1 Κυκλοφορικό σύστημα Από μαθητές και μαθήτριες του Στ 1 Η καρδία Χτύπα 2 δισεκατομμύρια φορές σε όλη μας τη ζωή. Βρίσκεται στο θώρακα, κέντρο προς αριστερά. Έχει το μέγεθος μιας γροθιάς. Αλεξάνδρα, Αναστασία,

Διαβάστε περισσότερα

Αναπνοή και ήχος Ομιλία και τραγούδι

Αναπνοή και ήχος Ομιλία και τραγούδι Αναπνοή και ήχος Ομιλία και τραγούδι Σχέδιο εργασίας της Α τάξης Γελ. Πελοπίου Υπεύθυνος καθηγητής: Παπαδημητρίου Νικόλαος Αναπνοή Μέλη : Αγγελόπουλος Γιάννης Τσιπολίτης Γιώργος Η αναπνοή σε επίπεδο οργανισμού

Διαβάστε περισσότερα

Η ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΡ ΙA ΚΑΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ

Η ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΡ ΙA ΚΑΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ Η ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΡ ΙA ΚΑΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ 1 Η φυσιολογική καρδιά είναι µία πολύ δυνατή αντλία φτιαγµένη από µυϊκό ιστό, που λειτουργεί εντατικά και συνεχώς. Έχει περίπου τις διαστάσεις µιας ανθρώπινης

Διαβάστε περισσότερα

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί:

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί: ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το λεμφικό σύστημα αποτελείται από τα λεμφαγγεία, τη λέμφο και τους λεμφαδένες. Οι λεμφαδένες είναι δομές που αποτελούνται από εξειδικευμένη μορφή συνδετικού ιστού, το λεμφικό

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα 2013-2014 Θέματα πολλαπλής επιλογής Κύτταρα όμοια μορφολογικά και λειτουργικά αποτελούν α. ένα όργανο. β. ένα ιστό. γ. ένα οργανισμό. δ. ένα σύστημα οργάνων.

Διαβάστε περισσότερα

Τα υποκειµενικά χαρακτηριστικά του ήχου(ιι)

Τα υποκειµενικά χαρακτηριστικά του ήχου(ιι) ιδακτικοί στόχοι Φύλλο Εργασίας 3 Τα υποκειµενικά χαρακτηριστικά του ήχου(ιι) Οι µαθητές: Να διακρίνουν τους ήχους ανάλογα µε το ύψος τους σε βαρείς και οξείς. Να διαπιστώσουν ότι το ύψος του ήχου που

Διαβάστε περισσότερα

Βιοϊατρική τεχνολογία

Βιοϊατρική τεχνολογία Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών Βιοϊατρική τεχνολογία Ενότητα 7: Φυσιολογία της καρδιάς Αν. καθηγητής Αγγελίδης Παντελής e-mail: paggelidis@uowm.gr ΕΕΔΙΠ Μπέλλου Σοφία e-mail: sbellou@uowm.gr

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα και Επώνυμο: Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα:

Όνομα και Επώνυμο: Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα: Ημερομηνία:. Όνομα και Επώνυμο: Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα: Στο σχολείο, στο μάθημα των φυσικών, οι μαθητές παρατηρούν, ενδιαφέρονται, ερευνούν και, με πειράματα, ανακαλύπτουν.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΣΩΜΑ ΜΑΣ. Ένας «χάρτης» από λέξεις. αρθρώσεις. σκελετό. είναι γερό όταν. φροντίζουμε. για τη διατροφή μας. προσέχουμε.

ΤΟ ΣΩΜΑ ΜΑΣ. Ένας «χάρτης» από λέξεις. αρθρώσεις. σκελετό. είναι γερό όταν. φροντίζουμε. για τη διατροφή μας. προσέχουμε. 103-112_22ENOTHTA5 4/3/2013 12:35 µµ Page 103 ENOTHTA 5 ENOTHTA 5 ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΚΑΙ ΠΡΟΣΕΧΟΥΜΕ ΤΟ ΣΩΜΑ ΜΑΣ (Άτομο - Άνθρωπος) Ένας «χάρτης» από λέξεις μυς αρθρώσεις σκελετό άλλα όργανα: μάτια, έχει έχει έχει

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΦΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΕΛΛΕΙΜΜΑΤΑ

ΙΑΦΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΕΛΛΕΙΜΜΑΤΑ 7 ΙΑΦΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΕΛΛΕΙΜΜΑΤΑ Σε µια καρδιά που λειτουργεί φυσιολογικά, το αίµα µε χαµηλή περιεκτικότητα σε οξυγόνο ρέει από το σώµα στη δεξιά πλευρά της καρδιάς (στο δεξιό κόλπο και από εκεί στη δεξιά κοιλία).

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλοφορικό Σύστηµα. Σοφία Χαβάκη. Λέκτορας

Κυκλοφορικό Σύστηµα. Σοφία Χαβάκη. Λέκτορας Κυκλοφορικό Σύστηµα Σοφία Χαβάκη Λέκτορας Εργαστήριο Ιστολογίας Εβρυολογίας, Ιατρική Σχολή, ΕΚΠΑ Κυκλοφορικό Σύστηµα Αιµοφόροκυκλοφορικό σύστηµα Λεµφoφόροκυκλοφορικό σύστηµα Αιµοφόρο Κυκλοφορικό Σύστηµα

Διαβάστε περισσότερα

5. ΑΝΑΠΝΟΗ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ

5. ΑΝΑΠΝΟΗ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 5. ΑΝΑΠΝΟΗ Τα προϊόντα της πέψης των θρεπτικών ουσιών που περιέχονται στην τροφή απορροφώνται στο λεπτό έντερο και φτάνουν με την κυκλοφορία του αίματος σε όλα τα κύτταρα του σώματος. Εκεί,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΟΣΤΑ ΚΑΙ ΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Τα οστά είναι μια στερεά μορφή συνδετικού ιστού, σχηματίζουν το μεγαλύτερο μέρος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΑΝΩΤΙΚΕΣ ΚΑΡ ΙΟΠΑΘΕΙΕΣ

ΚΥΑΝΩΤΙΚΕΣ ΚΑΡ ΙΟΠΑΘΕΙΕΣ 9 ΚΥΑΝΩΤΙΚΕΣ ΚΑΡ ΙΟΠΑΘΕΙΕΣ Σε αυτές τις περιπτώσεις, το αίµα που προωθείται στο σώµα περιέχει λιγότερη από την φυσιολογική ποσότητα οξυγόνου. Αυτό προκαλεί ένα µπλέ χρωµατισµό του δέρµατος που ονοµάζεται

Διαβάστε περισσότερα

Αιµορραγία. Η αιµορραγία αυτή προέρχεται από τη διατοµή µιας φλέβας και

Αιµορραγία. Η αιµορραγία αυτή προέρχεται από τη διατοµή µιας φλέβας και Καθηγητής ρ. Λάζαρος Ι. Τσούσκας ΠΡΩΤΕΣ ΒΟΗΘΕΙΕΣ Θεσσαλονίκη 2003: 55-62 Αιµορραγία Στο κυκλοφορικό σύστηµα του ενήλικα ανθρώπου υπάρχουν έξι λίτρα περίπου αίµατος, το οποίο µεταφέρει στα κύτταρα των ιστών

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις θεωρίας. 1ο Κεφάλαιο Από το κύτταρο στον οργανισμό

Ερωτήσεις θεωρίας. 1ο Κεφάλαιο Από το κύτταρο στον οργανισμό Ερωτήσεις θεωρίας 1ο Κεφάλαιο Από το κύτταρο στον οργανισμό 1. Ποια είναι τα βασικά είδη ιστών του ανθρώπινου οργανισμού; Τα βασικά είδη ιστών του ανθρώπινου οργανισμού είναι ο επιθηλιακός, ο μυικός, ο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ (ΣΤΕΝΩΣΕΙΣ) ΤΗΣ ΚΑΡ ΙΑΣ Ή ΤΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ (ΣΤΕΝΩΣΕΙΣ) ΤΗΣ ΚΑΡ ΙΑΣ Ή ΤΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ 8 ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ (ΣΤΕΝΩΣΕΙΣ) ΤΗΣ ΚΑΡ ΙΑΣ Ή ΤΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ Μία παρακώλυση της ροής του αίµατος οφείλεται συχνά σε στένωση και µπορεί να σταµατήσει τη ροή του αίµατος µερικώς ή τελείως. Κάθε µία από

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1.1. Τα χαρακτηριστικά των οργανισμών 1. Ποια τα κοινά χαρακτηριστικά των ζωντανών οργανισμών; Οι οργανισμοί τρέφονται Αναπνέουν Απεκκρίνουν Αναπαράγονται Αναπτύσσονται

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας, Ιατρική Σχολή ΑΠΘ, Διευθυντής: Καθηγητής κ. Γεώργιος Ανωγειανάκις

Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας, Ιατρική Σχολή ΑΠΘ, Διευθυντής: Καθηγητής κ. Γεώργιος Ανωγειανάκις 1. Που βρίσκεται η καρδιά; Α) Εξ ολοκλήρου στο αριστερό μεσοθωράκιο Β) Πίσω από την τραχεία Γ) Εξ ολοκλήρου στο δεξί μεσοθωράκιο Δ) Μπροστά από την τραχεία Ε) Παρασπονδυλικά αριστερά 2. Ποια από τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΑΔΑ: 4Α3Π9-Γ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΑΠΟΦΑΣΗ. Να διατηρηθεί µέχρι... Βαθµός Ασφαλείας...

ΑΔΑ: 4Α3Π9-Γ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΑΠΟΦΑΣΗ. Να διατηρηθεί µέχρι... Βαθµός Ασφαλείας... ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑIΟΣ ΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Π/ΘΜΙΑΣ & /ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ /ΝΣΗ ΣΠΟΥ ΩΝ /ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΤΜΗΜΑ Α Να διατηρηθεί µέχρι... Βαθµός Ασφαλείας...

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλοφορία του αίµατος

Κυκλοφορία του αίµατος Καθηγητής ρ. Λάζαρος Ι. Τσούσκας ΠΡΩΤΕΣ ΒΟΗΘΕΙΕΣ Θεσσαλονίκη 2003: 46-54 Κυκλοφορία του αίµατος Η µεταφορά του οξυγόνου από τους πνεύµονες σε όλα τα µέρη του ανθρώπινου οργανισµού εξασφαλίζεται µε τη λειτουργία

Διαβάστε περισσότερα

2ο ΤΕΥΧΟΣ. Το νερό και το περιβάλλον

2ο ΤΕΥΧΟΣ. Το νερό και το περιβάλλον 2ο ΤΕΥΧΟΣ Το νερό και το περιβάλλον 233 Επιστηµονικό µέρος Οι πρώτοι ζωντανοί οργανισµοί αναπτύχθηκαν στο νερό, το οποίο εξακολουθεί να παίζει πρωτεύοντα ρόλο σε όλες τις διαδικασίες της έµβιας ύλης. Είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ

ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΠΩΣ ΜΕΤΑΦΕΡΟΝΤΑΙ ΟΙ ΟΥΣΙΕΣ ΣΤΑ ΥΓΡΑ Μεταφορά τροφών και αποβολή μη χρήσιμων ουσιών: Διάχυση (π.χ. το CO 2 που παράγεται κατά τον μεταβολισμό των κυττάρων, διαχέεται από τα κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

ΑνατομίαΑναπνευστικούγια αναισθησιολόγους. Τηλέμαχος Παρασκευόπουλος

ΑνατομίαΑναπνευστικούγια αναισθησιολόγους. Τηλέμαχος Παρασκευόπουλος ΑνατομίαΑναπνευστικούγια αναισθησιολόγους Τηλέμαχος Παρασκευόπουλος Τιπεριλαμβάνει; Ρινική κοιλότητα Φάρυγγας Λάρυγγας Τραχεία Βρογχιόλια Βρόγχοι Κυψελίδες Όριοανώτερου κατώτερουασ Φωνητικές χορδές Λάρυγγας

Διαβάστε περισσότερα

Αναλυτικό Πρόγραμμα για το μάθημα «ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ I» της Β και Γ τάξης Ενιαίου Λυκείου

Αναλυτικό Πρόγραμμα για το μάθημα «ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ I» της Β και Γ τάξης Ενιαίου Λυκείου 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1. Τι είναι Βιολογία ορίζουν τι είναι Βιολογία, τι μελετά και τι μεθόδους χρησιμοποιούν οι Βιολόγοι στη μελέτη των οργανισμών. χρησιμοποιούν την επιστημονική μέθοδο χρησιμοποιούν και να ερμηνεύουν

Διαβάστε περισσότερα

1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Από το κύτταρο στον οργανισμό

1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Από το κύτταρο στον οργανισμό 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ Από το κύτταρο στον οργανισμό ΚΥΤΤΑΡΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΙ Τα κύτταρα του ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ είναι μερικά τρισεκατομμύρια (περίπου 10 13 ) ΚΥΤΤΑΡΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΙ Τα κύτταρα του ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ είναι

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιακοί κτύποι στους εφήβους

Καρδιακοί κτύποι στους εφήβους Καρδιακοί κτύποι στους εφήβους Σαμαρά Β., Γιαταγαντζίδης Α., Δώνης Α., Ισαακίδου Σ., Κοντού Ε., Κουγιουμτζίδης Ν., Μαρτάκου Α., Μεχανετζίδου Μ., Μπαλτζόπουλος Α., Νούλης Β., Πάδη Μ., Παπαϊωαννίδης Γ.,

Διαβάστε περισσότερα

9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΝΕΥΡΙΚΩΝ. Νευρώνες

9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΝΕΥΡΙΚΩΝ. Νευρώνες 9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το νευρικό σύστημα μαζί με το σύστημα των ενδοκρινών αδένων συμβάλλουν στη διατήρηση σταθερού εσωτερικού περιβάλλοντος (ομοιόσταση), ελέγχοντας και συντονίζοντας τις λειτουργίες των

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Βιολογία Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α, Β ΤΑΞΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΜΕΝΗΣ ΔΥΣΚΟΛΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Δρ. Νίκος Γιαννακούρης ΑΘΗΝΑ 2008 Κεφάλαιο 1: Κυκλοφορικό Σύστημα ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ 1 1.1.

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας, 32 χρονών. Άρτεμις, 30 χρονών

Κώστας, 32 χρονών. Άρτεμις, 30 χρονών Να προχωρήσουν η Άρτεμις και ο Κώστας σε υποβοηθούμενη αναπαραγωγή; Ο Κώστας και η Άρτεμις είναι ένα ζευγάρι που δυσκολεύονται να αποκτήσουν παιδί. Επισκέφθηκαν τον γιατρό τους και ανέφεραν τα πιο κάτω

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητική Σώματος Ι. Τα αποτελέσματα από την εφαρμογή της μάλαξης στους ιστούς και στα διάφορα όργανα του ανθρώπινου σώματος εξαρτώνται :

Αισθητική Σώματος Ι. Τα αποτελέσματα από την εφαρμογή της μάλαξης στους ιστούς και στα διάφορα όργανα του ανθρώπινου σώματος εξαρτώνται : ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΜΑΛΑΞΗΣ Τα αποτελέσματα από την εφαρμογή της μάλαξης στους ιστούς και στα διάφορα όργανα του ανθρώπινου σώματος εξαρτώνται : από το είδος των εφαρμοζόμενων χειρισμών. από την εφαρμοζόμενη

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΦΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΕΛΛΕΙΜΜΑΤΑ

ΙΑΦΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΕΛΛΕΙΜΜΑΤΑ 7 ΙΑΦΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΕΛΛΕΙΜΜΑΤΑ Σε µια καρδιά που λειτουργεί φυσιολογικά, το αίµα µε χαµηλή περιεκτικότητα σε οξυγόνο ρέει από το σώµα στη δεξιά πλευρά της καρδιάς (στο δεξιό κόλπο και από εκεί στη δεξιά κοιλία).

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ 1 Παρουσία σε ιατρική εξέταση - Εβδομάδα: 15/9/2014-19/9/2014 Ώρα ΔΕΥΤΕΡΑ ΤΡΙΤΗ ΤΕΤΑΡΤΗ ΠΕΜΠΤΗ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ

ΣΕΝΑΡΙΟ 1 Παρουσία σε ιατρική εξέταση - Εβδομάδα: 15/9/2014-19/9/2014 Ώρα ΔΕΥΤΕΡΑ ΤΡΙΤΗ ΤΕΤΑΡΤΗ ΠΕΜΠΤΗ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΦΑΣΗΣ ΙΙ 1 ος ΧΡΟΝΟΣ Χειμερινό Εξάμηνο 9 πμ-10πμ ΣΕΝΑΡΙΟ 1 σε ιατρική εξέταση - Εβδομάδα: 15/9/2014-19/9/2014 «Ιατρική Εξέταση» Ανατομική ορολογία (Ανατομία)

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιά. Καρδιά. Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τ.Ε.Φ.Α.Α. Άσκηση και αρτηριακή πίεση. Μεταπτυχιακό πρόγραμμα Άσκηση και Υγεία. Πασχάλης Βασίλης, Ph.D.

Καρδιά. Καρδιά. Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τ.Ε.Φ.Α.Α. Άσκηση και αρτηριακή πίεση. Μεταπτυχιακό πρόγραμμα Άσκηση και Υγεία. Πασχάλης Βασίλης, Ph.D. Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τ.Ε.Φ.Α.Α. Μεταπτυχιακό πρόγραμμα Άσκηση και Υγεία Μεταβολικές ασθένειες και άσκηση Άσκηση και αρτηριακή πίεση Πασχάλης Βασίλης, Ph.D. Καρδιά Καρδιά Η καρδιά είναι ένα μυϊκό όργανο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι. Εισαγωγή στην Ανατομία. 460-377 Π.Χ «Η φύση του σώματος είναι η αρχή της ιατρικής επιστήμης» Ιπποκράτης. Ανά----- τομή

ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι. Εισαγωγή στην Ανατομία. 460-377 Π.Χ «Η φύση του σώματος είναι η αρχή της ιατρικής επιστήμης» Ιπποκράτης. Ανά----- τομή ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι Μάθημα 1ο ΘΩΡΑΚΑΣ ΚΟΙΛΙΑ ΠΥΕΛΟΣ-ΠΕΡΙΝΕΟ ΡΑΧΗ Ροβίθης Μιχαήλ 500 Π.Χ Εισαγωγή στην Ανατομία 460-377 Π.Χ «Η φύση του σώματος είναι η αρχή της ιατρικής επιστήμης» Ιπποκράτης Ανά----- τομή Αριστοτέλης

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗΣ ΝΙΚΟΣ. ΖΩΗΣ ΤΗΣ (ενηλίκων) Συστάσεις του ERC για την Αναζωογόνηση - 2005

ΒΑΣΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗΣ ΝΙΚΟΣ. ΖΩΗΣ ΤΗΣ (ενηλίκων) Συστάσεις του ERC για την Αναζωογόνηση - 2005 ΒΑΣΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΖΩΗΣ ΤΗΣ (ενηλίκων) Συστάσεις του ERC για την Αναζωογόνηση - 2005 ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗΣ ΝΙΚΟΣ Τι είναι αναζωογόνηση ; Για τη διατήρηση της ζωής χρειάζεται συνεχής τροφοδοσία όλων των οργάνων με

Διαβάστε περισσότερα

AquaTec 1.2. Φυσική και φυσιολογία των Καταδύσεων Βασικές Αρχές Μεταφοράς Αερίων. Νίκος Καρατζάς

AquaTec 1.2. Φυσική και φυσιολογία των Καταδύσεων Βασικές Αρχές Μεταφοράς Αερίων. Νίκος Καρατζάς AquaTec 1.2 Φυσική και φυσιολογία των Καταδύσεων Βασικές Αρχές Μεταφοράς Αερίων Νίκος Καρατζάς 2 Φυσική και φυσιολογία των Καταδύσεων Προειδοποίηση: Το υλικό που παρουσιάζεται παρακάτω δεν πρέπει να θεωρηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιακή Ανεπάρκεια. Πώς δουλεύει φυσιολογικά η καρδιά

Καρδιακή Ανεπάρκεια. Πώς δουλεύει φυσιολογικά η καρδιά Καρδιακή Ανεπάρκεια Απόστολος Καραβίδας Πρόεδρος Ομάδας Εργασίας Καρδιακής Ανεπάρκειας Διευθυντής Καρδιολογικού Τμήματος, Γενικό Κρατικό Νοσοκομείο Αθήνας Η καρδιακή ανεπάρκεια είναι μια σοβαρή καρδιολογική

Διαβάστε περισσότερα

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών;

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών; ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Τι είναι οι πρωτεϊνες; Η ονομασία πρωτεϊνες προέρχεται από το ρήμα πρωτεύω και σημαίνει την εξαιρετική σημασία που έχουν οι πρωτεϊνες για την υγεία του ανθρώπινου σώματος. Από την εποχή των Ολυμπιακών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗΣ Α.Δ. LAKHSMI

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗΣ Α.Δ. LAKHSMI ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗΣ Α.Δ. LAKHSMI ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗΣ ΠΡΩΤΗ ΑΣΚΗΣΗ: Αρχική Στάση : Αριστερό γόνατο στο πάτωμα και δεξί πόδι λυγισμένο σχηματίζοντας μια γωνία 90 μοιρών, Εισπνέεις καθώς σηκώνεις το αριστερό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΒΔΟΜΟ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΒΔΟΜΟ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ 1 www.cyprusbiology.com ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΒΔΟΜΟ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ 2014 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΒΔΟΜΟ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Χρησιμότητα κυκλοφορικού συστήματος 1. Μεταφορά O2 θρεπτικών συστατικών στους ιστούς 2. Απομάκρυνση

Διαβάστε περισσότερα

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ. Πετρολιάγκης Σταμάτης Τμήμα Γ4

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ. Πετρολιάγκης Σταμάτης Τμήμα Γ4 ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ Πετρολιάγκης Σταμάτης Τμήμα Γ4 ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ Η κυτταρική μεμβράνη ή πλασματική μεμβράνη είναι η εξωτερική μεμβράνη που περιβάλλει το κύτταρο

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Φυσιολογία και Ιατρική των Καταδύσεων ΒΑΡΟΤΡΑΥΜΑΤΑ. Νεκτάριος Κατριβέσης Εκπαιδευτής OW PADI EFR www.nekdiving.gr Email: nkatriv@gmail.

Φυσιολογία και Ιατρική των Καταδύσεων ΒΑΡΟΤΡΑΥΜΑΤΑ. Νεκτάριος Κατριβέσης Εκπαιδευτής OW PADI EFR www.nekdiving.gr Email: nkatriv@gmail. Φυσιολογία και Ιατρική των Καταδύσεων ΒΑΡΟΤΡΑΥΜΑΤΑ Νεκτάριος Κατριβέσης Εκπαιδευτής OW PADI EFR www.nekdiving.gr Email: nkatriv@gmail.com ΒΑΡΟΤΡΑΥΜΑΤΑ 1. Τι είναι Βαρότραυµα. 2. Ανατοµία Αεροφόρων Κοιλοτήτων.

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιοριστικοί Παράγοντες Υγείας

Προσδιοριστικοί Παράγοντες Υγείας Φυσική Αγωγή Προσδιοριστικοί Παράγοντες Υγείας Καλογήρου ηµ. καθηγητής Φ.Α. Fitness ή Καλή Φυσική κατάσταση Σύντοµη περιγραφή-ορισµός Fitness είναι µια συνειδητά επιδιωκόµενη κατάσταση ψυχοσωµατικής απόδοσης,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 4: Ανακαλύπτοντας το Αναπνευστικό μας Σύστημα

ΕΝΟΤΗΤΑ 4: Ανακαλύπτοντας το Αναπνευστικό μας Σύστημα ΕΝΟΤΗΤΑ 4: Ανακαλύπτοντας το Αναπνευστικό μας Σύστημα Α. Διδακτικό πλαίσιο Τίτλος ενότητας: Ανακαλύπτοντας το Αναπνευστικό μας Σύστημα Παιδαγωγική Προσέγγιση: Προβληματοκεντρική μάθηση με προκαθορισμένη

Διαβάστε περισσότερα

3. ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

3. ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 3. ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Η μεταφορά των θρεπτικών ουσιών στα μα που κυκλοφορεί μέσα σ' αυτά. Στενά συνδεδεμένο με το κυκλοφορικό σύστημα είναι κύτταρα των ιστών και η απομάκρυνση από αυτά των

Διαβάστε περισσότερα

Καθηγητής ρ. Λάζαρος Ι. Τσούσκας ΠΡΩΤΕΣ ΒΟΗΘΕΙΕΣ Θεσσαλονίκη 2003: 26-34. Αεροφόροι οδοί

Καθηγητής ρ. Λάζαρος Ι. Τσούσκας ΠΡΩΤΕΣ ΒΟΗΘΕΙΕΣ Θεσσαλονίκη 2003: 26-34. Αεροφόροι οδοί Καθηγητής ρ. Λάζαρος Ι. Τσούσκας ΠΡΩΤΕΣ ΒΟΗΘΕΙΕΣ Θεσσαλονίκη 2003: 26-34 Αεροφόροι οδοί Οι αεροφόροι οδοί επιτρέπουν την είσοδο του αέρα από το Περιβάλλον µέχρι τους πνεύµονες κατά τη φάση της εισπνοής

Διαβάστε περισσότερα

Βιταμίνες/ Συμπληρώματα Διατροφής

Βιταμίνες/ Συμπληρώματα Διατροφής Βιταμίνες/ Συμπληρώματα Διατροφής e-catalogue 2012 Βιταμίνες Μέταλλα & Ιχνοστοιχεία Αμινοξέα & Πρωτεΐνες Απαραίτητα Λιπαρά Οξέα Πεπτικά/Προβιοτικά Βοηθήματα Βιταμίνες Οι βιταμίνες είναι απαραίτητες για

Διαβάστε περισσότερα

Τριμηνιαία Έκθεση Διδακτικού Έργου (ΦΕ)

Τριμηνιαία Έκθεση Διδακτικού Έργου (ΦΕ) Τριμηνιαία Έκθεση Διδακτικού Έργου (ΦΕ) Σχολείο: Ονοματεπώνυμο εκπαιδευτικού.. Ειδικότητα.Φυσικός Μάθημα που δίδαξε: Φυσικές Επιστήμες (Βιολογία Α Γυμν/σίου και κάποιες φορές Γεωγραφία Α Γυμν/σίου) Μήνες:

Διαβάστε περισσότερα

PROFILES Μαθησιακό περιβάλλον ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ

PROFILES Μαθησιακό περιβάλλον ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ PROFILES Μαθησιακό περιβάλλον ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ Μια ενότητα για τη διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών για τους μαθητές της Στ Δημοτικού Ανάπτυξη ενότητας από την Ομάδα Χημείας Λυκείου PROFILES (2013): Ελένη Ανδρέου,

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ημερομηνία και Ώρα εξέτασης: Δευτέρα, 20 Μαΐου 2013 07:30-10:30

Διαβάστε περισσότερα

1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε:

1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε: 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις. 1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε: 1. Τι ονομάζεται περιβάλλον; Οτιδήποτε μας περιβάλλει ονομάζεται περιβάλλον. Για παράδειγμα στο περιβάλλον ανήκουν τα

Διαβάστε περισσότερα

AIMOΦOPO- ΛEMΦIKO KYKΛOΦOPIKO ΣYΣTHMA

AIMOΦOPO- ΛEMΦIKO KYKΛOΦOPIKO ΣYΣTHMA AIMOΦOPO- ΛEMΦIKO KYKΛOΦOPIKO ΣYΣTHMA Tα κυκλοφορικά συστήµατα µεταφέρουν > O 2 - σε διάφορα θρεπτικές ουσίες => τµήµατα άχρηστα προϊόντα - του σώµατος 2 κύρια κυκλοφορικά συστήµατα ------------------------------------------------------

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. Βαθμός Ασφαλείας: Να διατηρηθεί μέχρι: Βαθ. Προτεραιότητας:

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. Βαθμός Ασφαλείας: Να διατηρηθεί μέχρι: Βαθ. Προτεραιότητας: ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ /ΝΣΗ ΣΠΟΥ ΩΝ /Θ Ι Σ ΕΚΠ/ΣΗΣ ----- Ταχ. Δ/νση: Ανδρέα Παπανδρέου 37 Τ.Κ. Πόλη: 580 Μαρούσι Ιστοσελίδα:

Διαβάστε περισσότερα

1. Εισαγωγή στο Κύτταρο

1. Εισαγωγή στο Κύτταρο 1. Εισαγωγή στο Κύτταρο 1.1. Ορισμός του κυττάρου. Το κύτταρο είναι η δομική και λειτουργική μονάδα της ζωής (σχήμα 1). Το κύτταρο αποτελεί τη βάση της δομικής και λειτουργικής οργάνωσης ενός οργανισμού.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ. Ζαρφτζιάν Μαριλένα Πρότυπο Πειραματικό Σχολείο Πανεπιστημίου Μακεδονίας

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ. Ζαρφτζιάν Μαριλένα Πρότυπο Πειραματικό Σχολείο Πανεπιστημίου Μακεδονίας ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ ΑΥΛΑΚΩΣΗ Αυλάκωση ονομάζεται η διαίρεση του ζυγωτού Η πρώτη μιτωτική διαίρεση σε 2 κύτταρα γίνεται 30 ώρες μετά τη γονιμοποίηση Ακολουθούν πολλές μιτωτικές διαιρέσεις και 5 7 μέρες

Διαβάστε περισσότερα

Κάπνισμα και Κυκλοφορικό Σύστημα

Κάπνισμα και Κυκλοφορικό Σύστημα Κάπνισμα και Κυκλοφορικό Σύστημα Κάπνισμα και Κυκλοφορικό Σύστημα Αν και οι περισσότεροι άνθρωποι συσχετίζουν τους θανάτους από το κάπνισμα με καρκίνο και παθήσεις των πνευμόνων, στην πράξη, περισσότεροι

Διαβάστε περισσότερα

Εξέταση του σφυγµού στην κλινική πράξη. Άρης Τσιάκαλος, MD, PhD Παθολόγος-Λοιµωξιολόγος

Εξέταση του σφυγµού στην κλινική πράξη. Άρης Τσιάκαλος, MD, PhD Παθολόγος-Λοιµωξιολόγος Εξέταση του σφυγµού στην κλινική πράξη Άρης Τσιάκαλος, MD, PhD Παθολόγος-Λοιµωξιολόγος Σφυγµός Είναι η επέκταση της ώθησης που παράγεται από τις κοιλίες και µεταδίδεται διαµέσου των αρτηριών Αντιπροσωπεύει

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Καρδιοπάθειες

Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Σταυρόπουλος- Καλίνογλου Αντώνης, Ερευνητής Σύγχρονες

Διαβάστε περισσότερα

Όταν χρειάζεται ρύθμιση της ποσότητας των χορηγούμενων υγρών του ασθενή. Όταν θέλουμε να προλάβουμε την υπερφόρτωση του κυκλοφορικού συστήματος

Όταν χρειάζεται ρύθμιση της ποσότητας των χορηγούμενων υγρών του ασθενή. Όταν θέλουμε να προλάβουμε την υπερφόρτωση του κυκλοφορικού συστήματος Ερωτήσεις Αξιολόγησης Εργαστηριακού Μαθήματος Θέμα: «Κεντρική Φλεβική Πίεση» 1. Τι είναι η Κεντρική Φλεβική Πίεση (ΚΦΠ); Είναι η υδροστατική πίεση των μεγάλων φλεβών που είναι πλησιέστερα στην καρδιά,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. Κύτταρα μορφολογικά όμοια, που συμμετέχουν στην ίδια λειτουργία αποτελούν έναν ιστό.

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. Κύτταρα μορφολογικά όμοια, που συμμετέχουν στην ίδια λειτουργία αποτελούν έναν ιστό. ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 1. Τι είναι η κυτταρική διαφοροποίηση; Ο ανθρώπινος οργανισμός συνίσταται από τρισεκατομμύρια κύτταρα. Τα κύτταρα αυτά εμφανίζουν σημαντική ποικιλομορφία,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΙΑΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΕΠΕΞΗΓΗΣΗ ΟΡΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΡΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ Προς τα εµπρός ανεπάρκεια: αδυναµία προώθησης του αίµατος στη συστηµατική κυκλοφορία Προς τα πίσω ανεπάρκεια: αύξηση του όγκου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΙΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΕΤΡΑΚΕΦΑΛΩΝ ΚΑΙ ΜΥΩΝ ΤΩΝ ΙΣΧΙΩΝ

ΑΣΚΗΣΙΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΕΤΡΑΚΕΦΑΛΩΝ ΚΑΙ ΜΥΩΝ ΤΩΝ ΙΣΧΙΩΝ ΑΣΚΗΣΙΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΕΤΡΑΚΕΦΑΛΩΝ ΚΑΙ ΜΥΩΝ ΤΩΝ ΙΣΧΙΩΝ 1. ΑΡΣΕΙΣ ΑΠΟ ΒΑΘΥ ΚΑΘΙΣΜΑ ΜΕ ΑΛΤΗΡΕΣ 2. ΑΡΣΕΙΣ ΑΠΟ ΒΑΘΥ ΚΑΘΙΣΜΑ ΜΕ ΜΠΑΡΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΤΡΑΧΗΛΟ 3. ΑΡΣΕΙΣ ΑΠΟ ΒΑΘΥ ΚΑΘΙΣΜΑ ΜΕ ΜΠΑΡΑ ΠΙΣΩ

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι χαλάρωσης και ενεργοποίησης στον αθλητισμό. Χαράλαμπος Τσορμπατζούδης ΣΕΦΑΑ-ΑΠΘ

Μέθοδοι χαλάρωσης και ενεργοποίησης στον αθλητισμό. Χαράλαμπος Τσορμπατζούδης ΣΕΦΑΑ-ΑΠΘ Μέθοδοι χαλάρωσης και ενεργοποίησης στον αθλητισμό Χαράλαμπος Τσορμπατζούδης ΣΕΦΑΑ-ΑΠΘ Μέθοδοι χαλάρωσης Οι διαδικασίες χαλάρωσης μπορούν να μειώσουν αποτελεσματικά την ένταση και το άγχος που συνδέονται

Διαβάστε περισσότερα

Από το βιβλίο του Δρ. Πέτρου Α. Πουλμέντη

Από το βιβλίο του Δρ. Πέτρου Α. Πουλμέντη Από το βιβλίο του Δρ. Πέτρου Α. Πουλμέντη Κεφάλαιο 1 Εισαγωγή στη βιολογική μηχανική Κεφάλαιο 2 Εκβιομηχανική των οστών Οι διαφάνειες που ακολουθούν Η ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ ΘΕΣΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Για να περιγράψουμε τα

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΥ 001 -Υγεία και Τεχνολογία. Αντλίες και Ρεύµατα (Εισαγωγή, αθηροσκλήρυνση, ηλεκτροκαρδιογράφηµα)

ΗΜΥ 001 -Υγεία και Τεχνολογία. Αντλίες και Ρεύµατα (Εισαγωγή, αθηροσκλήρυνση, ηλεκτροκαρδιογράφηµα) ΗΜΥ 001 -Υγεία και Τεχνολογία Αντλίες και Ρεύµατα (Εισαγωγή, αθηροσκλήρυνση, ηλεκτροκαρδιογράφηµα) Η ιστορία της Π.Κ. Η Π.Κ. είναι µια ευτραφής κυρία 58 ετών, παντρεµένη µε αστυνόµο και έχει ένα µωρό (γιο,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΟΥΣΙΩΝ ΚΑΙ ΠΕΨΗ. Φύλλο Εργασίας 7 Διατροφή & υγεία. Βιολογία A Γυμνασίου Ονοματεπώνυμο Τμήμα Ημερομηνία.

ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΟΥΣΙΩΝ ΚΑΙ ΠΕΨΗ. Φύλλο Εργασίας 7 Διατροφή & υγεία. Βιολογία A Γυμνασίου Ονοματεπώνυμο Τμήμα Ημερομηνία. ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΟΥΣΙΩΝ ΚΑΙ ΠΕΨΗ Ενότητα λογισμικού Τροφή Θρέψη Φύλλο Εργασίας 7 Διατροφή & υγεία Βιολογία A Γυμνασίου Ονοματεπώνυμο Τμήμα Ημερομηνία. Στις αρχές του 20ου αιώνα ένας νομπελίστας ιατροφιλόσοφος,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΝΕΛΛΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2009 2010 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΝΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2009

ΔΙΑΝΕΛΛΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2009 2010 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΝΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2009 ΔΙΑΝΕΛΛΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2009 2010 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΝΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2009 Τάξη : Γ Γυμνασίου Βαθμός : Μάθημα : Βιολογία Ημερομηνία : 4 / 09/ 2009 Υπογραφή καθηγητή :... Διάρκεια : ΟΝΟΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΑΕΡΙΣΜΟΥ - ΑΙΜΑΤΩΣΗΣ

ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΑΕΡΙΣΜΟΥ - ΑΙΜΑΤΩΣΗΣ ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΑΕΡΙΣΜΟΥ - ΑΙΜΑΤΩΣΗΣ Κωνσταντίνα Σωτηρίου Αναισθησιολόγος, Επιμ. Β' ΓΝΑ Ο Ευαγγελισμός ΕΑΕ Νοέμβριος 2010 Αερισμός - Κατανομή αερισμού Περιοχικές διαφορές στον αερισμό Καμπύλη ενδοτικότητας Αιμάτωση

Διαβάστε περισσότερα

Τώρα που ο γιατρός σας είπε ότι πάσχετε από ΧΑΠ ή Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια, ίσως έχετε ερωτήσεις όπως: Τι είναι η ΧΑΠ; Πώς με επηρεάζει;

Τώρα που ο γιατρός σας είπε ότι πάσχετε από ΧΑΠ ή Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια, ίσως έχετε ερωτήσεις όπως: Τι είναι η ΧΑΠ; Πώς με επηρεάζει; Τώρα που ο γιατρός σας είπε ότι πάσχετε από ΧΑΠ ή Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια, ίσως έχετε ερωτήσεις όπως: Τι είναι η ΧΑΠ; Πώς με επηρεάζει; Πώς μπορώ να αντιμετωπίσω τη ΧΑΠ; Αυτό το ενημερωτικό φυλλάδιο

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ. ΒΙΒΛΙΟ ΚΑθΗ ΓΗΤΗ Β'ΤΑΞΗ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΟΥΝΣΗΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ. ΒΙΒΛΙΟ ΚΑθΗ ΓΗΤΗ Β'ΤΑΞΗ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΟΥΝΣΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΚΑθΗ ΓΗΤΗ Β'ΤΑΞΗ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΟΥΝΣΗΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ ΑΘΗΝΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ! Β'

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασμός και Τεχνολογία Α και Β ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΦΙΓΟΥΡΕΣ

Σχεδιασμός και Τεχνολογία Α και Β ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΦΙΓΟΥΡΕΣ Σχεδιασμός και Τεχνολογία Α και Β ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΦΙΓΟΥΡΕΣ Από Ειρήνη Πετράκη Ειρήνη Μάντολε (δασκάλες / σύμβουλοι ΣΧ.Τ.) ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΦΙΓΟΥΡΕΣ (ΕΝΟΤΗΤΑ ΣΧ.Τ: Συνδέσεις) ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΜΑ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ 1 Ο 80λεπτο

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛΗΣ

ΛΟΓΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛΗΣ ΑΛΚΟΟΛ ΛΟΓΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛΗΣ v Μεταξύ ατόμων ηλικίας από 15 μέχρι 25 ετών βγήκαν τα ακόλουθα συμπεράσματα: Κοινωνικότητα (71%) Τους αρέσει η γεύση (51%) Δημιουργεί αίσθημα χαλάρωσης (12%) Προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΑΠΟΣΥΜΠΙΕΣΗΣ

ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΑΠΟΣΥΜΠΙΕΣΗΣ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΑΠΟΣΥΜΠΙΕΣΗΣ Κάποιος θα νόµιζε ότι ο κύριος στόχος των διαδικασιών αποσυµπίεσης είναι να επιτρέψουµε στο επιπλέον Άζωτο να αποµακρυνθεί από το σώµα τόσο αργά ώστε να µην δηµιουργηθούν φυσαλίδες.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΜΗΜΑ:Β 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Είναι γνωστό πως οποιοσδήποτε οργανισμός, για να λειτουργήσει χρειάζεται ενέργεια. Η ενέργεια αυτή βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόµενα. Εισαγωγή... 19. Κεφάλαιο 1: Ιατρικό Ιστορικό. Κεφάλαιο 2: Εισαγωγή στην Κλινική Εξέταση - Ζωτικά Σηµεία. Κεφάλαιο 3: Κεφαλή και Τράχηλος

Περιεχόµενα. Εισαγωγή... 19. Κεφάλαιο 1: Ιατρικό Ιστορικό. Κεφάλαιο 2: Εισαγωγή στην Κλινική Εξέταση - Ζωτικά Σηµεία. Κεφάλαιο 3: Κεφαλή και Τράχηλος Περιεχόµενα Εισαγωγή....................................................... 19 Κεφάλαιο 1: Ιατρικό Ιστορικό 1.1 Λήψη και καταγραφή ιατρικού ιστορικού............................. 23 1.2 Δεξιότητες επικοινωνίας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΠΙΣΘΙΟ ΚΟΙΛΙΑΚΟ ΤΟΙΧΩΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΟΠΙΣΘΙΟ ΚΟΙΛΙΑΚΟ ΤΟΙΧΩΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΟΠΙΣΘΙΟ ΚΟΙΛΙΑΚΟ ΤΟΙΧΩΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΟΣΤΑ (ΟΣΦΥΙΚΟΙ ΣΠΟΝΔΥΛΟΙ ΙΕΡΟ) ΟΣΦΥΙΚΟΙ ΣΠΟΝΔΥΛΟΙ Μεγαλύτεροι σε μέγεθος και όγκο, με κοντούς και παχείς αυχένες, ευρύτερες

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Created with Print2PDF. To remove this line, buy a license at: http://www.binarynow.com/

ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Created with Print2PDF. To remove this line, buy a license at: http://www.binarynow.com/ FITNESS: ΑΣΚΗΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΜΕΣΟ ΑΣΚΟΥΜΕΝΟ ΑΡΧΕΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΑΤΟΜΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΔΙΑΛΕΞΗΣ ΣΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΑΝΑΛΥΕΤΑΙ Η ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ Ο ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ FITNESS ΕΝΩ

Διαβάστε περισσότερα

Οι καθρέφτες και οι φακοί

Οι καθρέφτες και οι φακοί Οι καθρέφτες και οι φακοί Οι καθρέφτες και οι φακοί 111 Επιστηµονικό µέρος ΦΩΣ Το φως είναι ηλεκτροµαγνητική ακτινοβολία (ηλεκτροµαγνητικό κύµα) που η ταχύτητα του στο κενό είναι περίπου 300.000 Km/sec.

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ. 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R;

ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ. 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R; ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R; (γ) Ποιο μέρος του μορίου προσδίδει σε αυτό όξινες ιδιότητες; (δ) Ποιο μέρος του μορίου προσδίδει

Διαβάστε περισσότερα

314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ. ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ.

314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ. ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ. 314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ. ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΜΥΪΚΗΣ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑΣ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΧΡΟΝΙΑ Ή ΜΟΝΙΜΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΜΥΪΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ ΑΕΡΙΩΝ. Επαμεινώνδας Κοσμάς. Δ/ντής 3ης Πνευμον. Κλινικής ΝΝΘΑ Σωτηρία

ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ ΑΕΡΙΩΝ. Επαμεινώνδας Κοσμάς. Δ/ντής 3ης Πνευμον. Κλινικής ΝΝΘΑ Σωτηρία ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ ΑΕΡΙΩΝ Επαμεινώνδας Κοσμάς Δ/ντής 3ης Πνευμον. Κλινικής ΝΝΘΑ Σωτηρία Η ΠΟΡΕΙΑ ΤΟΥ ΟΞΥΓΟΝΟΥ Από την ατμόσφαιρα στα μιτοχόνδρια Η ΠΟΡΕΙΑ ΤΟΥ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΤΟΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟ Οξυγόνωση αρτηριακού αίματος

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή και άσκηση: τα προγράμματα και οι δράσεις των μαθητών της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ν. Δράμας στο πλαίσιο της Αγωγής Υγείας

Διατροφή και άσκηση: τα προγράμματα και οι δράσεις των μαθητών της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ν. Δράμας στο πλαίσιο της Αγωγής Υγείας Διατροφή και άσκηση: τα προγράμματα και οι δράσεις των μαθητών της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ν. Δράμας στο πλαίσιο της Αγωγής Υγείας ΤΣΑΚΙΡΙΔΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ Δ/ΝΣΗ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδια μαθήματος για τις

Σχέδια μαθήματος για τις ΕΚΦΕ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ Σχέδια μαθήματος για τις Για το Γυμνάσιο Περιεχόμενα Πρόλογος - Εισαγωγή 2 Η άσκηση μικροσκοπικής παρατήρησης φυτικού κυττάρου 2 Η άσκηση παρατήρησης φυτικών και ζωικών ιστών (Γ τάξη) 9

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Η μεταφορά του οξυγόνου στους ιστούς και απομάκρυνση των υποπροϊόντων του μεταβολισμού τους. Μεταφορά θρεπτικών συστατικών. Ρύθμιση της θερμοκρασίας

Διαβάστε περισσότερα

Αυτή η ενότητα έχει στόχο να διδάξει τους μαθητές πως η υγιεινή του αναπνευστικού μπορεί να οδηγήσει στη μετάδοση μικροοργανισμών και ασθενειών.

Αυτή η ενότητα έχει στόχο να διδάξει τους μαθητές πως η υγιεινή του αναπνευστικού μπορεί να οδηγήσει στη μετάδοση μικροοργανισμών και ασθενειών. Τάξεις Δ, Ε, ΣΤ Μάθημα Αγωγή Υγείας και Φυσικές Επιστήμες (π.χ. Μελέτη Περιβάλλοντος, Φυσική, Γεωγραφία, κ.α. ) Εκτιμώμενος χρόνος διδασκαλίας 50 λεπτά Αυτή η ενότητα έχει στόχο να διδάξει τους μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ-ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:... 1. Το πιο κάτω σχεδιάγραμμα δείχνει ανθρώπινο σπερματοζωάριο.

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ-ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:... 1. Το πιο κάτω σχεδιάγραμμα δείχνει ανθρώπινο σπερματοζωάριο. ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:... ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΠΑΤΗΡ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΙΣΑΑΚ ΤΜΗΜΑ:... ΑΡ. ΜΑΘΗΤΗ-ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:... ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ-ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:... 1. Το πιο κάτω σχεδιάγραμμα δείχνει

Διαβάστε περισσότερα

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές...

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές... ΠΕΔΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Εκφυλιστικές αλλοιώσεις Αγγειακές παθήσεις Παθολογίες των πνευμόνων Ουρο-γυναικολογικές διαταραχές Καρδιακές παθήσεις Παθολογίες σπονδυλικής στήλης Παθολογίες αρθρώσεων Παθολογίες συνδέσμων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: ΔΥΝΑΜΕΙΣ Μέρος 1ο

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: ΔΥΝΑΜΕΙΣ Μέρος 1ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: ΔΥΝΑΜΕΙΣ Μέρος 1ο Φυσική Β Γυμνασίου Βασίλης Γαργανουράκης http://users.sch.gr/vgargan Εισαγωγή Στο προηγούμενο κεφάλαιο μελετήσαμε τις κινήσεις των σωμάτων. Το επόμενο βήμα είναι να αναζητήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Μαθαίνω να Μην καπνίζω

Μαθαίνω να Μην καπνίζω Μαθαίνω να Μην καπνίζω 1ο Βραβείο: Μπαμπά μην καπνίζεις Κεκλίκογλου Γ., Κουρουνιώτη Δ., Μολύνδρη Μ., Πλαμαντούρα, Κ. Δημοτικό Σχολείο Σταυράκη Το κάπνισμα είναι η πρώτη αποτρέψιμη αιτία θανάτου σε ολόκληρο

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Οξυγόνο. 2-3. Ποιες είναι οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου. Οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα.

3.2 Οξυγόνο. 2-3. Ποιες είναι οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου. Οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα. 93 Ερωτήσεις θεωρίας με απαντήσεις 3.2 Οξυγόνο 2-1. Ποιο είναι το οξυγόνο και πόσο διαδεδομένο είναι στη φύση. Το οξυγόνο είναι αέριο στοιχείο με μοριακό τύπο Ο 2. Είναι το πλέον διαδεδομένο στοιχείο στη

Διαβάστε περισσότερα

Συμπληρωματικό Φύλλο Εργασίας 3+ ( * ) Μετρήσεις Μάζας Τα Διαγράμματα

Συμπληρωματικό Φύλλο Εργασίας 3+ ( * ) Μετρήσεις Μάζας Τα Διαγράμματα Συμπληρωματικό Φύλλο Εργασίας 3+ ( * ) Μετρήσεις Μάζας Τα Διαγράμματα ( * ) + επιπλέον πληροφορίες, ιδέες και προτάσεις προαιρετικών πειραματικών δραστηριοτήτων, ερωτήσεις... Στην αρχαιότητα πίστευαν ότι

Διαβάστε περισσότερα

Σενάριο 10: Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος - Ο ρόλος ενέργειας

Σενάριο 10: Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος - Ο ρόλος ενέργειας Σενάριο 10: Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος - Ο ρόλος ενέργειας Φύλλο Εργασίας 1 (Εισαγωγικό) Τίτλος: Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος Ο ρόλος της ενέργειας Γνωστικό Αντικείμενο:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΑΝΣ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΝΕΥΡΑ (λείοι μύες, καρδιακός μυς, αδένες) (Σπλαχνικά Νεύρα)

Διαβάστε περισσότερα