ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ"

Transcript

1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ 7.1 ΜΙΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Όπως για τους οργανισμούς της ξηράς έτσι και για τους υδρόβιους οργανισμούς, αρχίζοντας από το φυτοπλαγκτόν ως κατηγορία των κυριότερων μονοκύτταρων παραγωγών οργανισμών, απαιτούνται διάφορα θρεπτικά συστατικά για τη φυσιολογική ανάπτυξη τους. Τα συστατικά αυτά, σε αντιδιαστολή προς τις μακροτροφές, τα λέμε συχνά "μικροθρεπτικά" συστατικά. Τα κυριότερα μικροθρεπτικά στοιχεία είναι το άζωτο και ο φωσφόρος, και για μερικούς οργανισμούς, με πυριτικό σκελετό (όπως τα διάτομα, οι ραδιολάριοι κ.λπ.) το πυρίτιο. Μερικά ακόμα στοιχεία τα οποία έχουν βιολογική σημασία όπως ο σίδηρος, το μαγνήσιο, ο χαλκός, ο ψευδάργυρος, το κοβάλτιο και το μολυβδαίνιο είναι απαραίτητα για την ομαλή ανάπτυξη διαφόρων υδρόβιων φυτών, δεδομένου ότι απαντούν στα ενζυμικά τους συστήματα. Επίσης, απαραίτητα θεωρούνται ελάχιστα ποσά οργανικών ουσιών όπως βιταμίνες, για τον ίδιο σκοπό. Ας σημειωθεί επίσης ότι όλες οι μορφές ενός στοιχείου δεν είναι χρησιμοποιήσιμες από το φυτοπλαγκτόν και συνεπώς δεν αρκεί η γνώση της συνολικής συγκέντρωσης των ενώσεων ενός στοιχείου στο νερό για να εκτιμηθεί ο ρόλος του ως θρεπτικού μικροστοιχείου στην πρωτογενή παραγωγή. Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό τους, όπως είναι φυσικό, είναι η ευρύτατη διακύμανση των συγκεντρώσεων των διαφόρων μορφών θρεπτικών αλάτων από τόπο σε τόπο και από εποχή σε εποχή λόγω πολλών παραγόντων και της ίδιας της βιολογικής δράσης. 63

2 Πριν εξετάσουμε τους κύκλους των θρεπτικών στοιχείων στα φυσικά νερά είναι σκόπιμο να συμπληρωθούν μερικά στοιχεία στον γενικό κύκλο της ζωής στα υδάτινα οικοσυστήματα. Τα θρεπτικά συστατικά όπως οι ενώσεις του φωσφόρου και του αζώτου χρησιμοποιούνται στη φωτοσυνθετική διεργασία και ενσωματώνονται στους φυτικούς ιστούς. Αφού η φωτοσύνθεση λαμβάνει χώρα στην ευφωτική ζώνη, είναι φυσικό ότι οι περισσότερες διακυμάνσεις των θρεπτικών συστατικών παρατηρούνται σε αυτή την περιοχή. Οι εκεί συγκεντρωμένοι «καταναλωτές» οργανισμοί τρέφονται από τα φυτά "παραγωγούς" και τρέφουν με τη σειρά τους άλλους «καταναλωτές». Οι οργανισμοί αυτοί αποβάλλουν, με τη βιολογική τους δράση (απέκκριση), απ ευθείας ένα ποσό θρεπτικών συστατικών ως προϊόν μεταβολισμού, αλλά το μεγαλύτερο ποσοστό των θρεπτικών συστατικών ελευθερώνεται μόνο μετά από την καταστροφή και αποσύνθεση των προϊόντων μεταβολισμού και των νεκρών κυττάρων, των διαφόρων οργανισμών. Είναι φανερό λοιπών, ότι μεγάλη ελευθέρωση θρεπτικών συστατικών παρατηρείται κάτω από την επιφανειακή ζώνη και στην περιοχή των βυθών και επομένως πρέπει να τονισθεί η σημασία των μηχανισμών μεταφοράς των συστατικών αυτών από τους πυθμένες στην ευφωτική ζώνη για την «ανακύκλωσή τους» ώστε να χρησιμοποιηθούν από τους "παραγωγούς". 64

3 Σχήμα 16: Ή κυκλοφορία των θρεπτικών συστατικών 7.2 Η ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ ΤΩΝ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ Η κυκλοφορία και ανακύκλωση των θρεπτικών συστατικών από τους βυθούς προς την επιφάνεια γίνεται με διάφορους τρόπους, που καθορίζονται κυρίως από τα ρεύματα, τις κατακόρυφες μετακινήσεις και τη διάχυση σε λίμνες και κλειστούς κόλπους. Η διάχυση είναι βραδύτατη διεργασία μεταφοράς με διάλυση και δεν συνεπάγεται ενεργό μετακίνηση υδάτινων μαζών όπως στην περίπτωση ρευνάτων που οφείλονται στη δημιουργία υδάτινων μαζών με διαφορετικές πυκνότητας. Στα μέσα πλάτη με τις έντονες εποχιακές αυξομειώσεις της θερμοκρασίας, τα επιφανειακά στρώματα συχνά ψύχονται ώστε να καθίστανται πυκνότερα και βαρύτερα. Αυτό το γεγονός τα αναγκάζει σε μια μετακίνηση προς τους βυθούς με επακόλουθη μετακίνηση τον πλούσιων σε θρεπτικά άλατα βαθέων υδάτων προς την επιφάνεια. Ιδιαίτερη αύξηση της αλατότητας στην επιφάνεια της υδάτινης στήλης είναι δυνατόν, κάποτε, να έχει ένα αντίστοιχο αποτέλεσμα, όπως συμβαίνει σε πολλές παραλιακές περιοχές περιορισμένης κυκλοφορίας (βλέπε π.χ. Κόλπο Ελευσίνας) όπου μετά τη θερινή ισχυρή στρωμάτωση, στην αρχή του Φθινοπώρου καταστρέφεται το θερμοκλινές και τα ύδατα του πυθμένα οδεύουν προς την επιφάνεια 65

4 και αναμιγνύονται με όλη την υδάτινη μάζα. Αντίστοιχα σε λίμνες με μικρή παρουσία αλάτων έχουμε πολύ θερμό νερό στο επιφανειακό στρώμα ενώ στο υπολίμνιο παραμένει για πολύ το ψυχρό νερό του χειμώνα. Καμιά φορά σε ορεινές λίμνες ή σε μεγάλα πλάτη παρατηρείται το χειμώνα και άλλη στρωμάτωση με το κρύο νερό να παγώνει στην επιφάνεια ενώ στο πυθμένα το νερό διατηρείται αρκετά θερμό. Η κυκλοφορία των θρεπτικών αλάτων του πυθμένα επιτυγχάνεται όταν λειώσει ο πάγος του επιφανειακού στρώματος παράγοντας βαρύ νερό που καταβυθίζεται προς τον πυθμένα κατά την Άνοιξη προκαλώντας σπάσιμο του θερμοκλινούς που φέρνει τα θρεπτικά στην επιφάνεια. 7.3 Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΑΖΩΤΟΥ Γενικά χαρακτηριστικά Όπως κάθε κύκλος χημικών στοιχείων στη φύση έτσι και ο κύκλος του αζώτου βασίζεται στις δυναμικές ισορροπίες ανάμεσα στις διάφορες μορφές ανόργανων και οργανικών ενώσεων του. Στην περίπτωση του αζώτου οι δυναμικές σχέσεις εκτείνονται και μεταξύ ενώσεων διαφορετικών οξειδωτικών καταστάσεων, πράγμα που κάνει τον κύκλο του αζώτου ιδιαίτερα περίπλοκο. Τρία ακόμη κύρια στοιχεία πρέπει να επισημανθούν: α) Ο σημαντικός ρόλος των βακτηρίων στη μετατροπή των οργανικών αζωτούχων ενώσεων σε ανόργανες και κυρίως νιτρικά. β) Ο ρόλος του φυτοπλαγκτού που συνθέτει πρωτεΐνες από ανόργανα συστατικά, ΝΟ - - 3, ΝΟ 2 και ΝΗ 3 (και για την σπάνια περίπτωση του κυανοπράσινου φύκους Trichodesmium thiebauti) και από Ν 2. γ) Η διαπίστωση ότι ο κύκλος του αζώτου δεν είναι κλειστός. Κάθε χρόνο 9 X 10 8 τόνοι αζωτούχων ενώσεων καταβυθίζονται προς τις αποθέσεις ενώ άγνωστα ποσά αζώτου δεσμεύονται από τα κυανοπράσινα φύκη ή και με άλλο χημικό τρόπο που δεν έχει μέχρι τώρα ανιχνευθεί στη θάλασσα ή τις λίμνες. Ταυτόχρονα νιτρικά, κυρίως και διαλελυμένα οξείδια του αζώτου που προέρχονται από τις ηλεκτρικές εκκενώσεις στην ατμόσφαιρα και την οξείδωση της αέριας 66

5 αμμωνίας, που προέρχεται από την αποσύνθεση της οργανικής ύλης, που υπολογίζεται σε 8 X 10 7 τόνους/χρόνο, εισέρχονται στη θάλασσα από την ατμόσφαιρα με τις βροχές και τα διάφορα επιφανειακά ύδατα. Με τα ύδατα αυτά τεράστια ποσά απόπλυσης καλλιεργησίμων εδαφών εισάγονται μεταφέροντας υπολείμματα των χρησιμοποιουμένων αζωτούχων λιπασμάτων. Οι άλλες δραστηριότητες του ανθρώπου (π.χ. οχετοί πόλεων, καύσεις ορυκτών καυσίμων κ.λπ.) και οι εισαγόμενες από τις βιομηχανίες αζωτούχες ουσίες, έχουν συχνά μεγάλη τοπική σημασία. Συνήθως εξετάζονται σε συνάρτηση με την ρύπανση του συγκεκριμένου υδάτινου αποδεκτή ακόμη και όταν εισάγουν αναντίρρητα μικρά αλλά υπολογίσιμα ποσά θρεπτικών ουσιών, πού οπωσδήποτε μετέχουν στο γενικό κύκλο των θρεπτικών. Ένας πολύ απλουστευμένος κύκλος, του αζώτου δίνεται στο παρακάτω σχήμα 17 Σχήμα 17: Ό απλοποιημένος κύκλος του αζώτου Ο κύκλος του αζώτου περιλαμβάνει: Την δέσμευση (αναγωγή του διαζώτου) προς αμμωνία Την αφομίωση του αζώτου των ανόργανων αζωτούχων ενώσεων προς αμινοξέα και πρωτείνες («οικοδόμηση») 67

6 Την αποικοδόμηση των οργανικών αζωτούχων ενώσεων και την αναγέννηση των νιτρικών Νιτροποίηση Την αναγωγή των νιτρικών προς νιτρώδη και αμμωνία Την απονιτροποίηση Η δέσμευση του αζώτου Είναι γνωστή ή ικανότητα διαφόρων βακτηρίων των εδαφών, είτε «ριζοβίων» είτε «ανεξαρτήτως δρώντων» να δεσμεύουν άπ' ευθείας διάζωτο, άζωτο μοριακό. Ανάλογα βακτήρια υπάρχουν και στο υδάτινο περιβάλλον, όπως είδη Clostridium στις αποθέσεις, αν και έχουν διατυπωθεί αμφιβολίες για ύπαρξη αληθινών αζωβακτηριδίων στο θαλάσσιο νερό. Δεδομένου πάντως ότι ή διεργασία της δεσμεύσεως είναι ενδόθερμη και απαιτεί ικανά ποσά ενεργείας με μορφή οργανικών ενώσεων, δεν φαίνεται πολύ πιθανό, έστω και αν τα βακτήρια υπάρχουν σε αφθονία, να δεσμεύουν σημαντικά ποσά μοριακού αζώτου. Η υπόθεση της χημικής αναγωγής του μοριακού αζώτου προς αμμωνία, με χρήση συμπλοκών μετάλλων σε χαμηλή οξειδωτική κατάσταση με υποκατάστατες χουμικά οξέα, απαιτεί (όπως έδειξαν πειράματα του συγγραφέα) πολύ ειδικές συνθήκες σχετικά υψηλού pη και πολύ χαμηλού pε πού δύσκολα ικανοποιούνται ταυτόχρονα στα υδάτινα συστήματα ώστε πρέπει πρακτικά να αποκλειστούν. Αντίθετα η δέσμευση από τα κυανοπράσινα φύκη, όπως το Trichodesmium spp, φαίνεται να δεσμεύει μεγάλα ποσά αζώτου σε τροπικές και υποτροπικές περιοχές έστω και χωρίς μεγάλες συγκεντρώσεις οργανικής ύλης. Για τις περιπτώσεις αυτές πιστεύεται ότι οι οργανισμοί εξασφαλίζουν τα απαιτούμενα ποσά ενέργειας από την ηλιακή ακτινοβολία όπου το διάζωτο δρα ανάλογα προς τον άνθρακα ως δέκτης του υδρογόνου που ελευθερώνεται φωτοχημικά από το νερό, σε μια διεργασία ανάλογη προς την φωτοσύνθεση, που βέβαια αναστέλλεται στο σκοτάδι. 68

7 7.3.3 Η αφομοίωση του αζώτου - Η «οικοδόμηση» Το φυτοπλαγκτόν έχει την ικανότητα να προσλαμβάνει οποιαδήποτε από τις τρεις κύριες μορφές του δεσμευμένου αζώτου - τα νιτρικά, τα νιτρώδη ή την αμμωνία- με εκλεκτική προτίμηση στην τελευταία. Στις περιοχές εξόδου των οχετών των πόλεων, όπου και άλλες μορφές αζωτούχων ουσιών συνυπάρχουν, έχει δειχτεί ότι η σειρά προτίμησης στην πρόσληψη για διάφορα είδη φυτοπλαγκτού (π.χ. Cylindrothera closterium) είναι αμμωνία > ουρία > νιτρικά και αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι και τα νιτρικά πριν ενσωματωθούν στις πρωτεΐνες του οργανισμού πρέπει πρώτα να μετατραπούν σε αμμωνία. Για το σκοπό αυτό απαιτείται ένας δότης υδρογόνου και πιθανόν μία πηγή υψηλής ενεργείας (όπως π.χ. τριφω-σφωρική αδενοσίνη) ώστε να συντελεστεί ή ενδόθερμη αυτή αντίδραση. Μολονότι ή αναγωγή αυτή των ΝΟ 3 - σε ΝΗ 3 είναι δυνατόν να γίνει και στο σκοτάδι, ευνοείται παρουσία του φωτός και με τη βοήθεια των φωτοσυνθετικών μηχανισμών. Η αναγωγή μέσα στους οργανισμούς γίνεται σε τέσσερα στάδια με ενδιάμεση παραγωγή αντίστοιχα: νιτρωδών, υπονιτρωδών & υδροξυλαμίνης. ΝΟ Η + +2e - NΟ 2 - +H 2 O 7.1 2NO H + +4e - N 2 O H 2 O 7.2 N 2 O H + + 4e - 2NH 2 OH 7.3 NH 2 OH + 2H + +2e - NH 3 + H 2 O 7.4 Είναι γνωστό ότι το πρώτο στάδιο καταλύεται από προϊόντα των χλωροπλαστών, αλλά έχουμε περιορισμένη γνώση για τα επόμενα στάδια. Επαναλαμβάνεται εδώ ότι η ΝΗ 3 είναι δυνατόν να προέρχεται και από τον φυσιολογικό μεταβολισμό των διαφόρων οργανισμών. Η αμμωνία ακολούθως, ασχέτως προελεύσεως, αντιδρά με ακετογλουταρικό οξύ, παρουσία ανηγμένου φωσφορικού αδένινο - νικοτινάμιδο- δινουκλεοτιδίου (ΝΑDΡΗ), και δίνει γλουταμικό οξύ.: ΗΟΟC CO (CH 2 O) 2 COOH + NH 3 2NADPH 7.5 κετογλουταρικό οξύ 69

8 ΗΟΟC CΗ(ΝΗ 2 ) CΗ 2 CΗ 2 -CΟΟΗ + 2ΝΑDP + H 2 O 7.6 Γλουταμικό οξύ γλουταμίνη αφυδρογονάση Τα αμινοξέα πού χρειάζονται για τη δόμηση των πρωτεϊνών των φυκών (κάπου 20) σχηματίζονται στη συνέχεια από το γλουταμικό οξύ. Έτσι αντίδραση του με πυρουβικό οξύ δίνει αλανίνη και ανασχηματίζει το ακετογλουταρικό οξύ. CH2COCOOH + HOOC CH(NH2) CH2CH2COOH 7.7 Πυρουβικό οξύ γλουταμινικό οξύ CH 3 CH (NH 2 ) COOH + HOOC CO (CH 2 ) - 2 COOH 7.8 Αλανίνη κετογλουταρικό οξύ Στη συνέχεια τα αμινοξέα συνδυαζόμενα και συνδεόμενα μεταξύ τους δίνουν πρωτεΐνες με πολύπλοκους μηχανισμούς όπου συμμετέχουν το RΝΑ, το DΝΑ και το ΑΤΡ. Οι φυτικές αυτές πρωτεΐνες αφού διασπαστούν σε αμινοξέα και ανασυνδιαστούν δίνουν τις ζωικές πρωτεΐνες των ανωτέρων μελών της τροφικής αλυσίδας Η αποικοδόμηση οργανικών αζωτούχων ενώσεων - αναγέννηση των νιτρικών αποικοδόμηση και νιτροποίηση Η διεργασία της διάσπασης, αποικοδόμησης και μετατροπής των οργανικών ενώσεων του αζώτου σε ανόργανες και τελικώς η οξείδωσή τους σε νιτρικά είναι, βασικά, έργο των βακτηρίων. Τα βακτήρια είναι είτε αερόβια είτε αναερόβια ελευθέρως ζώντα ή προσκολλημένα σε σωματιδιακή ύλη. Τα αερόβια χρησιμοποιούν οργανικές ενώσεις ως τροφή και διαλυμένο οξυγόνο από το νερό για την αναπνοή τους ελευθερώνοντας CΟ 2. Τα αναερόβια χρησιμοποιούν άλλες πηγές οξυγόνου όπως τα ΝΟ 3 - ή τα SΟ Πολλές διαφορετικές κατηγορίες εξειδικευμένων βακτηρίων, υπάρχουν πχ. για οξείδωση αμμωνίας σε νιτρώση, νιτρωδών σε νιτρικά κλπ. Όταν ή οργανική ένωση πού χρησιμοποιούν ως τροφή τα βακτήρια περιέχει περισσότερο άζωτο και φωσφόρο απ ό,τι τους χρειάζεται, ή περίσσεια ελευθερώνεται ως αμμωνία ή φωσφορικά. 70

9 Αντίθετα, όταν δεν επαρκούν τα στοιχεία αυτά για την φυσιολογική ανάπτυξη τους τα προσλαμβάνουν (μερικά τουλάχιστον είδη βακτηρίων) ως ανόργανα συστατικά (αμμωνία ή φωσφορικά κ.λπ.) από τα διαλυμένα στο νερό συστατικά. Όταν η τροφή εξαντληθεί ή αναπτυχθούν απαγορευτικές, για τη συνέχιση της ζωής τους, συνθήκες τα βακτήρια πεθαίνουν και τα κύτταρα τους αυτολύονται ελευθερώνοντας και πάλι αμμωνία και φωσφορικά. Γενικά μίκρο- και μακρό- οργανισμοί κατά την αποσύνθεση τους, που συντελείται με τη βοήθεια πρωτεολυτικών βακτηρίων σε όλα τα υδατικά συστήματα και βάθη παράγουν αμμωνία. Λίγες μόνο, ιδιαίτερα σταθερές οργανικές ενώσεις του αζώτου, ανθίστανται στην αποσύνθεση και φτάνουν έτσι στις αποθέσεις του πυθμένα ενσωματούμενες στα χουμικά συστατικά των βυθών. Μολονότι έχει δειχτεί από πειράματα «in-vitro» ότι υπάρχει σαφής διαδοχή των ΝΗ 4 + από ΝΟ 2 - και αυτών από ΝΟ 3 - με την πάροδο του χρόνου - όπως φαίνεται από το σχετικό διάγραμμα του πειράματος με διάτομα του Harvey (1955) - (σχήμα 18) στη φύση όλες οι ανόργανες/αζωτούχες μορφές συνυπάρχουν και όλα τα στάδια εξελίσσονται λίγο-πολύ ταυτόχρονα. Σχήμα 18: Διαδοχική παραγωγή αμμωνίας-νιτρωδων-νιτρικών σε θαλάσσιο νερό που αρχικά περιείχε σωματιδιακό άζωτο από διάτομα κατά τη διάρκεια φυλάξης του στο σκοτάδι επί μερικούς μήνες. (Harvey 1955). Η σχηματιζόμενη (με έναν από τους μηχανισμούς πού εκτέθηκε) αμμωνία, οξειδώνεται κατόπιν προς νιτρώδη και νιτρικά κατά τις εξισώσεις: 71

10 NH HO - + 3/2O 2 H + + NO H 2 O όπου ΔG o = 59,4 kcal 7.9 και ΝΟ /2Ο 2 ΝΟ 3 - με ΔG o = -18 kcal 7.10 Οι οξειδωτικές αυτές αντιδράσεις συντελούνται στο στάδιο της λεγόμενης νιτροποιήσης (nitrification). Όπως φαίνεται και οι δύο αντιδράσεις ευνοούνται θερμοδυναμικά και χρειάζονται μόνο ένα ποσό ενέργειας ενεργοποίησης για να λάβουν χώρα. Η νιτροποίηση παρ' όλα αυτά φαίνεται να είναι κυρίως βακτηριακή διεργασία, όχι μόνο σε επιφανειακά και παράκτια ύδατα αλλά και στους βυθούς των ωκεανών. Είναι αξιοσημείωτο ότι ή βακτηριακή αυτή οξείδωση γίνεται αποτελεσματικότερα σε νερά φτωχά σε οξυγόνο. Παρ' όλα αυτά φαίνεται ότι υπάρχουν και άλλοι μηχανισμοί νιτροποίησης, όπως: α) καταλυτική οξείδωση με χρήση οργανικών ουσιών πού παράγονται από τα βακτήρια, έξω από τον ίδιο τους τον οργανισμό, β) φωτοχημική οξείδωση με την επίδραση της ηλιακής υπεριώδους ακτινοβολίας, γ) οξείδωση από το ατμοσφαιρικό οξυγόνο στα νερά των ποταμών, λιμνών και των επιφανειακών στρωμάτων της θάλασσας Αναγωγή νιτρικών σε νιτρώδη και αμμωνία Είναι γνωστά σήμερα πάρα πολλά βακτήρια ικανά να ανάγουν τα νιτρικά σε νιτρώδη και αμμωνία τόσο σε νερά πλούσια σε οργανικά συστατικά, όσο και σε φτωχά σε οργανικά συστατικά νερά, ιδίως όταν αυτά είναι ουσιαστικώς ανοξικά. Οι αντιδράσεις της αναγωγής είναι πρακτικά ίδιες ή αντίστοιχες προς αυτές που είδαμε στην αφομοίωση ( ), αλλά στην προκειμένη περίπτωση τα προϊόντα της αναγωγής ελευθερώνονται στο υδάτινο περιβάλλον αντί να ενσωματώνονται στους ιστούς των οργανισμών. Η αναγωγή αυτή είναι δυνατόν να γίνει όχι μόνο από τα βακτήρια, αλλά και από μερικά είδη φυτοπλαγκτού κατά την διάρκεια της ανάπτυξης τους ιδίως με παρουσία περίσσειας νιτρικών και απουσία ικανού φωτισμού. 72

11 Απονιτροποίηση Ως απονιτροποίηση θεωρείται ή αναγωγή όχι μόνον των νιτρικών σε νιτρώδη, άλλα ή αναγωγή και των δύο αυτών μορφών σε μοριακό άζωτο ή οξείδιο του αζώτου. Μερικά, γνωστά από παλιά, είδη βακτηριδίων, όπως οι ψευδομονάδες πού υπάρχουν τόσο στα νερά όσο και στα θαλάσσια ιζήματα έχουν την ικανότητα να χρησιμοποιούν τα ΝΟ 3 - ως πηγές οξυγόνου, για την διάσπαση και οξείδωση της οργανικής ύλης, όταν οι συνθήκες είναι ανοξικές. Έτσι ή ελευθέρωση Ν 2 είναι δυνατή όταν η συγκέντρωση του οξυγόνου είναι μικρότερη από 0,10ml O 2 /l). Ο μηχανισμός της απονιτροποίησης και η ικανότητα των νιτρικών να δρουν ως δέκτες ηλεκτρονίων χρησιμοποιείται στην ανωτέρα βαθμίδα κατεργασίας των λυμάτων όταν θέλουμε να απομακρύνουμε τα αζωτούχα θρεπτικά από τα ύδατα και να τα ελευθερώσουμε ως στοιχειακό άζωτο στην ατμόσφαιρα. Η κατεργασία αυτή χρησιμοποιείται για την αποφυγή ή τον περιορισμό του ευτροφισμού. Η πρακτική της απονιτροποίησης στα λύματα συνίσταται στην προσθήκη μικρής ποσότητας μεθανόλης ως πηγής ενέργειας για τα βακτήρια κατά την κατεργασία των αποβλήτων όπου κάτω από αναερόβιες συνθήκες εξελίσσεται η αντίδραση 5CH 3 OH + 6NO H + 5CO 2 + 3N H 2 O Αζωτούχες ενώσεις στο πόσιμο νερό Γενικά η παρουσία αζωτούχων ενώσεων στα πόσιμα νερά είναι ανεπιθύμητη. Οργανικές αζωτούχες ενώσεις, ουρία και αμμωνία, συχνά συνδέονται με επιμολύνσεις από λύματα πόλεων και διαρροές από οχετούς ή βόθρους. Η παρουσία αμμωνιακών και νιτρικών ιόντων στο πόσιμο νερό μπορεί να δηλώνει αποσύνθεση οργανικών ενώσεων έστω και φυσικής προέλευσης ή ρύπανση από λιπάσματα και ασχέτως προέλευσης, παρουσιάζει κινδύνους ιδιαίτερα για τα ανήλικα άτομα. Συνήθως τα ύδατα των γεωτρήσεων σε αγροτικές περιοχές εμφανίζουν αυξημένη περιεκτικότητα σε νιτρικά ιόντα, ιδιαίτερα στις βόρειες Ευρωπαϊκές χώρες αν και τα τελευταία χρόνια (μετά το 1990) 73

12 το φαινόμενο είναι συνηθισμένο και στην Νότια Ευρώπη και στην Ελλάδα. Οι αντίστοιχες συγκεντρώσεις μπορεί να φθάσουν και στο υπερδεκαπλάσιο της επιτρεπτής ανεκτής συγκέντρωσης που είναι τα 45 mg/1. Η προέλευση τους στα περισσότερα εδάφη προέρχεται από τα λιπάσματα και τη «βιομηχανική» κτηνοτροφία. Τα νιτρικά είναι τοξικά και για τα μηρυκαστικά. Στο πεπτικό σύστημα των μηρυκαστικών υπάρχουν βακτήρια τα οπoία αποικοδομούν τις τροφές σε αφομοιώσιμες ενώσεις και εκεί παρατηρείται αναγωγή των νιτρικών ιόντων προς νιτρώδη. Τα νιτρώδη σχηματίζουν σταθερές ενώσεις με την αιμογλοβίνη του αίματος και παρεμποδίζεται η αποτελεσματική μεταφορά οξυγόνου προς τους ιστούς. Η κατάσταση αυτή ονομάζεται «μεθαιμογλοβιναιμία» και εμφανίζεται και στον άνθρωπο σε βρεφική ηλικία. Η απόχρωση του δέρματος βρεφών που πάσχουν απ' αυτή είναι κυανή. 7.4 Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΦΩΣΦΟΡΟΥ Μορφές του φωσφόρου στους υδάτινους αποδέκτες Οι βασικές μορφές του φωσφόρου σε όλα τα υδάτινα συστήματα είναι τα ανόργανα φωσφορικά άλατα και ιδιαίτερα τα ορθοφωσφορικά. Είναι γνωστό ότι, σε φυσικά ύδατα pη 6-8, σε θερμοκρασία 20 C, το κυριότερο ποσοστό του φωσφόρου βρίσκεται με τη μορφή μονόξινων φωσφορικών, ένα 10% περίπου ως φωσφορικά και μόλις το 1% περίπου ως δισόξινα φωσφορικά. Το ποσοστό του αδιάστατου Η 3 ΡΟ 4 είναι αμελητέο. Πυροφωσφορικά και πολυφωσφορικά ιόντα δεν είναι γνωστά στο θαλάσσιο νερό, αλλά αναντίρρητα πολυφωσφορικά υπάρχουν στις λίμνες, τα ποτάμια, τις εκβολές των ποταμών και τα παραλιακά νερά, ως αποτέλεσμα των ανθρωπογενών ρυπάνσεων από απορρυπαντικά. Ένα σημαντικό τμήμα των διαλυτών ενώσεων του φωσφόρου αντιστοιχεί σε οργανικές ενώσεις. Αυτές είναι συνήθως φωσφορικοί εστέρες σακχάρων, φωσφολιπίδια, φωσφονουκλεοτίδια και άλλα πιθανότατα προϊόντα αποσύνθεσης βιολογικών υγρών μεταβολισμού διαφόρων οργανισμών και για τον λόγο αυτό απαντούν κυρίως στα ανώτερα στρώματα λιμνών και θαλασσών και ποικίλουν αναλόγως τόπου και εποχής. 74

13 Δεδομένου ότι ο φώσφορος απαντά στο φυσικό περιβάλλον σχεδόν αποκλειστικά ως πεντασθενής (αγνοουμένου του μικρού ποσοστού που βρίσκεται σε οργανικές ενώσεις ως τρισθενής) ο κύκλος του, αν και παρουσιάζει πολλές αναλογίες με αυτόν του αζώτου είναι πολύ απλούστερος. Όπως ο κύκλος του αζώτου έτσι και ο κύκλος του φωσφόρου δεν είναι απόλυτα κλειστός. Ένα ποσοστό οργανικού φωσφόρου σωματιδιακής μορφής φθάνει στα ιζήματα του πυθμένα και υφίσταται διαγένεση σχηματιζόμενου τελικά του ορυκτού απατίτης (Ca 5 (PO 4 ) 3 (OH,F). Ταυτόχρονα νέα ποσά φωσφορικών εισέρχονται διαρκώς στα υδάτινα συστήματα από τη διάβρωση πετρωμάτων (φωσφοριτών), μεταφερόμενα από τους ποταμούς και άλλα επιφανειακά ύδατα. Σημαντικές είναι ακόμη οι προσθήκες και από την ατμόσφαιρα άν λάβει κανείς υπ όψη του ότι η άμμος της Σαχάρας, για παράδειγμα, είναι ιδιαίτερα πλούσια σε φωσφορικά. Τόσο η τριφωσφορική αδενοσίνη, όσο και τα διάφορα συνένζυμα που παίζουν σημαντικό ρόλο στη φωτοσύνθεση, περιέχουν φώσφορο. Το φυτοπλαγκτόν και οι άλλοι "παραγωγοί" συχνά σε φυσιολογικές συνθήκες καλύπτουν τις ανάγκες τους από τα διαλυμένα ορθοφωσφορικά που συγκεντρώνουν και εμπλουτίζουν στους ιστούς τους κατά φορές. Φυτικοί ιστοί συχνά μπορεί να περιέχουν 2-3% φωσφόρο. Σχήμα 19: Ο Κύκλος του φωσφόρου (Riley and Chester, 1971) 75

14 Σημειωτέον ότι για συγκεντρώσεις φωσφορικών πάνω από 10 μgρ/l ή ανάπτυξη του φυτοπλαγκτού δεν επηρεάζεται και εξελίσσεται ανεξάρτητα από τη συγκέντρωση. Αντίθετα για συγκεντρώσεις κάτω από το όριο αυτό, παράγονται κύτταρα με ελλείψεις φωσφόρου, τις όποιες μπορεί συχνά το κύτταρο να καλύψει, έστω και εκ των υστέρων, όταν του προσφερθεί φωσφόρος. Για το λόγο αυτό σπάνια ή ανάπτυξη αναστέλλεται τελείως λόγω ελλείψεως φωσφόρου. Αυτό συμβαίνει διότι συνήθως τα νιτρικά άλατα καταναλώνονται πριν τα φωσφορικά, ελλείψει δε φωσφορικών πολλοί πλαγκτονικοί οργανισμοί είναι σε θέση να προσλάβουν και οργανικές ενώσεις φωσφόρου. Ομοίως και τα βακτήρια διατρέφονται τόσο με σωματιδιακή οργανική ύλη όσο και με διαλυτή οργανική ή και ανόργανη ύλη. Όταν οι οργανισμοί αυτοί, (φυτοπλαγκτόν και βακτήρια) πεθάνουν οι οργανικές ενώσεις του φωσφόρου των διαφόρων ιστών, μετατρέπονται σε ανόργανες φωσφορικές, με τη βοήθεια ειδικών ενζύμων, των «φωσφορασών», πού υπάρχουν στα κύτταρα. Το φυτοπλαγκτόν καταναλώνεται από το ζωοπλαγκτόν, το όποιο με τον τρόπο αυτό καλύπτει τις ανάγκες του σε φωσφόρο. Έτσι στα προϊόντα μεταβολισμού του ζωοπλαγκτού υπάρχουν οργανικές ενώσεις του φωσφόρου οι όποιες γρήγορα μετατρέπονται σε ανόργανες με τη βοήθεια άλλων ενζύμων πού επίσης υπάρχουν εκεί, των «φωσφοριλασών». Το ποσοστό της οργανικής διαλυτής ύλης ενώ είναι σημαντικό (κάπου 50%) στην επιφάνεια, γίνεται ασήμαντο στα μεγάλα βάθη για να εκμηδενισθεί σχεδόν σε βάθη μεγαλύτερα από 1000 μέτρα, στις θάλασσες. Όπως και άλλου έχει ειπωθεί, ή οξειδωτική αναγέννηση των νιτρικών και των φωσφορικών από το νεκρό φυτοπλαγκτόν στις θάλασσες, στο οποίο αποδίδεται ο γενικός τύπος (CΗ 2 Ο) 106 (ΝΗ 3 ) 16 H 3 PO 4 μας επιτρέπει να αναζητήσουμε μία σταθερή σχέση Ν:Ρ ή οποία και πράγματι παρατηρείται σε καλά οξυγονωμένα θαλάσσια ύδατα. Από την αντίδραση: (CΗ 2 Ο) 106 (ΝΗ 3 ) 16 H 3 PO Ο 2 106CO H 2 O + 16NO PO προκύπτει ότι με κατανάλωση 276 ατόμων οξυγόνου πρέπει να 76

15 σχηματίζονται 16 ιόντα νιτρικά και 1 φωσφορική ρίζα. Στα επιφανειακά ύδατα, ποτάμια και λίμνες, δεν υπάρχουν οι σταθεροί λόγοι που εμφανίζονται στις καθαρές θάλασσες. 7.5 ΛΙΠΑΣΜΑΤΑ Τα φυτά για την ανάπτυξή τους συχνά χρειάζονται προσθήκη θρεπτικών αλάτων, αζώτου, φωσφόρου και καλίου, που φυσιολογικά βρίσκονται σε σχετικά μικρές ποσότητες στα εδάφη. Τα θρεπτικά προστίθενται συνήθως ως σκευάσματα (χημικά λιπάσματα) ή ως φυσικά προϊόντα (κοπριά, compost) στο καλλιεργούμενο έδαφος για την αύξηση της απόδοσης. Μερικά ιχνοστοιχεία είναι επίσης απαραίτητα για την κανονική ανάπτυξη του φυτού αλλά σε πολύ μικρές ποσότητες. Βασικά χρειάζονται για τη δράση ορισμένων ενζύμων του φυτού. Έτσι π.χ. το μαγγάνιο, ο σίδηρος, το χλώριο, ο ψευδάργυρος και το βανάδιο φαίνεται ότι συμβάλλουν στις διεργασίες της φωτοσύνθεσης. Απουσία κάποιου ιχνοστοιχείου προκαλεί διαταραχές (πενίες) στην ανάπτυξη του φυτού. Τα συνήθη λιπάσματα περιέχουν άζωτο, φωσφόρο και κάλιο. Κάθε τέτοιο λίπασμα χαρακτηρίζεται με τρεις αριθμούς π.χ που σημαίνει ότι περιέχει, 6% κατά βάρος άζωτο που εκφράζεται ως Ν, 12% φωσφόρο ως Ρ 2 Ο 2 και 12% κάλιο ως Κ 2 Ο. Η "κοπριά" είναι του τύπου 0,5-0,25-0,5. Από την σύγκριση αυτή φαίνεται καθαρά η μεγάλη σημασία αλλά και διαφορά ανάμεσα στα χημικά και «φυσικά» λιπάσματα. Με τη γενικευμένη όμως χρήση των ανόργανων χημικών λιπασμάτων έχουν δημιουργηθεί σε πολλές περιπτώσεις προβλήματα ευτροφισμού στα νερά αλλά και υποβάθμιση της δυνατότητας των εδαφών να κατακρατήσουν νερό λόγω της παράλληλης εξάντλησης του οργανικού κλάσματος των εδαφών. 77

1. Δομή του μορίου : (δεσμοί υδρογόνου)

1. Δομή του μορίου : (δεσμοί υδρογόνου) 8 Η ΜΟΝΑΔΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ 1. Δομή του μορίου : (δεσμοί υδρογόνου) 2. Καταστάσεις του νερού : το νερό είναι η μοναδική ουσία στη γη που βρίσκεται στη φύση και με τις τρεις μορφές τις (υγρή στερεά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3 Το θέμα που απασχολεί το κεφάλαιο σε όλη του την έκταση είναι ο μεταβολισμός και χωρίζεται σε τέσσερις υποκατηγορίες: 3.1)Ενέργεια και οργανισμοί,

Διαβάστε περισσότερα

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2 78 ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΦΥΤΙΚΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ (μακροφύκη φυτοπλαγκτόν) ΠΡΩΤΟΓΕΝΕΙΣ ΠAΡΑΓΩΓΟΙ ( μετατρέπουν ανόργανα συστατικά σε οργανικές ενώσεις ) φωτοσύνθεση 6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ΤΥΠΟΣ ΤΟΥ HIRAYAMA

«Ο ΤΥΠΟΣ ΤΟΥ HIRAYAMA 1 Τ.Ε.Ι. ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΑΛΙΕΙΑΣΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΙΙ «Ο ΤΥΠΟΣ ΤΟΥ HIRAYAMA 1. ΒΙΟΛΟΓΙΚΟ ΦΙΛΤΡΑΡΙΣΜΑ Τρεις τύποι φιλτραρίσµατος χρησιµοποιούνται στα αυτόνοµα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ 2013-14

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ 2013-14 ΘΕΜΑΤΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ Μπορεί να λειτουργήσει ένα οικοσύστημα α) με παραγωγούς και καταναλωτές; β) με παραγωγούς και αποικοδομητές; γ)με καταναλωτές και αποικοδομητές; Η διατήρηση των οικοσυστημάτων προϋποθέτει

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική αναπνοή.

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική αναπνοή. 5ο ΓΕΛ ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ Μ. ΚΡΥΣΤΑΛΛΙΑ 2/4/2014 Β 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II)

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II) Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II) Χαραλαμπίδης Γεώργιος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Δημήτρης Η. Β 1 25.3.14 3 Ο Κεφάλαιο 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Η ενέργεια έχει κεντρική σημασία για έναν οργανισμό, γιατί ό,τι και να κάνουμε χρειαζόμαστε ενέργεια. Ο κλάδος της βιολογίας που ασχολείται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ. της Νικολέτας Ε. 1. Να οξειδωθούν και να παράγουν ενέργεια. (ΚΑΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ)

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ. της Νικολέτας Ε. 1. Να οξειδωθούν και να παράγουν ενέργεια. (ΚΑΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ) ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ της Νικολέτας Ε. 3ο Κεφάλαιο Περιληπτική Απόδοση 3.1. Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί προκειμένου να επιβιώσουν και να επιτελέσουν τις λειτουργίες τους χρειάζονται

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον

Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον Οικολογία: η επιστήμη που μελετά τις σχέσεις των οργανισμών, και φυσικά του ανθρώπου, με τους βιοτικούς (ζωντανούς οργανισμούς του ίδιου

Διαβάστε περισσότερα

Κεφαλαίο 3 ο. Μεταβολισμός. Ενέργεια και οργανισμοί

Κεφαλαίο 3 ο. Μεταβολισμός. Ενέργεια και οργανισμοί Κεφαλαίο 3 ο Μεταβολισμός Ενέργεια και οργανισμοί Η ενέργεια είναι απαρέτητη σε όλους τους οργανισμούς και την εξασφαλίζουν από το περιβάλλον τους.παρόλα αυτά, συνήθως δεν μπορούν να την χρησιμοποιήσουν

Διαβάστε περισσότερα

ιαχείριση Παράκτιων Υδατικών Συστημάτων

ιαχείριση Παράκτιων Υδατικών Συστημάτων ιαχείριση Παράκτιων Υδατικών Συστημάτων Κεφάλαιο 2 είκτες Τροφικής Κατάστασης & Κύκλοι Θρεπτικών Αλάτων ρ. Γιώργος Συλαίος Ωκεανογράφος Επ. Καθηγητής ΤΜΠ- ΠΘ Πρωτογενής Παραγωγή Εκροή Θρεπτικών Αλάτων

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων µπορούν να καταταχθούν σε τρεις κατηγορίες: Φυσικά Χηµικά Βιολογικά. Πολλές από τις παραµέτρους που ανήκουν στις κατηγορίες αυτές αλληλεξαρτώνται π.χ. η θερµοκρασία που

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr OΙΚΟΛΟΓΙΑ 1. Όσο το ποσό της ενέργειας: α) μειώνεται προς τα ανώτερα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ Η τροφή αποτελείται και από ουσίες μεγάλου μοριακού βάρους (πρωτεΐνες, υδατάνθρακες, λιπίδια, νουκλεϊνικά οξέα). Οι ουσίες αυτές διασπώνται (πέψη) σε απλούστερες (αμινοξέα, απλά σάκχαρα,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις:

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Μία αλεπού και ένα τσακάλι που ζουν σε ένα οικοσύστημα ανήκουν: Α. Στον ίδιο πληθυσμό Β. Στην

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί με εξαίρεση τους φωτοσυνθετικούς εξασφαλίζουν την απαραίτητη ενέργεια διασπώντας θρεπτικές ουσίες που

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί με εξαίρεση τους φωτοσυνθετικούς εξασφαλίζουν την απαραίτητη ενέργεια διασπώντας θρεπτικές ουσίες που 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί με εξαίρεση τους φωτοσυνθετικούς εξασφαλίζουν την απαραίτητη ενέργεια διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Αντίθετα οι φωτοσυνθετικοί,

Διαβάστε περισσότερα

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών 30-12-2014 EVA PAPASTERGIADOU Ανακύκλωση των Θρεπτικών είναι η χρησιμοποίηση, ο μετασχηματισμός, η διακίνηση & η επαναχρησιμοποίηση των θρεπτικών στοιχείων στα οικοσυστήματα

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Εργασία Βιολογίας Καθηγητής: Πιτσιλαδής Β. Μαθητής: Μ. Νεκτάριος Τάξη: Β'2 Υλικό: Κεφάλαιο 3 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Την ενέργεια και τα υλικά που οι οργανισμοί εξασφαλίζουν από το περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ !Unexpected End of Formula l ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Παραδεισανός Αδάμ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η εργασία αυτή εκπονήθηκε το ακαδημαϊκό έτος 2003 2004 στο μάθημα «Το πείραμα στη

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές των βιογεωχημικών κύκλων των στοιχείων από την απελευθέρωση χημικών ουσιών στο περιβάλλον

Διαταραχές των βιογεωχημικών κύκλων των στοιχείων από την απελευθέρωση χημικών ουσιών στο περιβάλλον Διαταραχές των βιογεωχημικών κύκλων των στοιχείων από την απελευθέρωση χημικών ουσιών στο περιβάλλον Διεύθυνση Ενεργειακών, Βιομηχανικών και Χημικών Προϊόντων ΓΧΚ Δρ. Χ. Νακοπούλου Βιογεωχημικοί κύκλοι

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία στο μάθημα: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ. Θέμα: ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΣ

Εργασία στο μάθημα: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ. Θέμα: ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Εργασία στο μάθημα: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ Θέμα: ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΣ 1 Ονομ/μο φοιτήτριας: Κουκουλιάντα Στυλιανή Αριθμός μητρώου: 7533 Υπεύθυνος καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων (DO - BOD - COD - TOC) Χ. Βασιλάτος Οργανική ύλη Αποξυγόνωση επιφανειακών και υπογείων υδάτων Οι οργανικές ύλες αποτελούν πολύ σοβαρό ρύπο,

Διαβάστε περισσότερα

Οργανισμοί & θρεπτικές ουσίες 30/12/2014 EVA PAPASTERGIADOU 1

Οργανισμοί & θρεπτικές ουσίες 30/12/2014 EVA PAPASTERGIADOU 1 Κύκλοι των Θρεπτικών - Βιογεωχημικοί Κύκλοι Οργανισμοί & θρεπτικές ουσίες Τα στοιχεία που απαιτούνται για την ανάπτυξη, διατήρηση & αναπαραγωγή των οργανισμών ονομάζονται θρεπτικά, π.χ. φώσφορος (Ρ), άνθρακας

Διαβάστε περισσότερα

Συνδυάζοντας το πρώτο και το δεύτερο θερμοδυναμικό αξίωμα προκύπτει ότι:

Συνδυάζοντας το πρώτο και το δεύτερο θερμοδυναμικό αξίωμα προκύπτει ότι: Συνδυάζοντας το πρώτο και το δεύτερο θερμοδυναμικό αξίωμα προκύπτει ότι: Για να είναι μια αντίδραση αυθόρμητη, πρέπει η μεταβολή της ελεύθερης ενέργειας της αντίδρασης να είναι αρνητική. Η μεταβολή της

Διαβάστε περισσότερα

9/5/2015. Απαραίτητα θρεπτικά στοιχεία για τα φυτά

9/5/2015. Απαραίτητα θρεπτικά στοιχεία για τα φυτά Δηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ «Θρεπτικά στοιχεία» Θρεπτικές ουσίες Απαραίτητα θρεπτικά στοιχεία για την αύξηση των φυτών: Μακροστοιχεία: C, H, O, N, P, S, K,

Διαβάστε περισσότερα

Ατμόσφαιρα. Αυτό τo αεριώδες περίβλημα, αποτέλεσε την πρώτη ατμόσφαιρα της γης.

Ατμόσφαιρα. Αυτό τo αεριώδες περίβλημα, αποτέλεσε την πρώτη ατμόσφαιρα της γης. Ατμόσφαιρα Η γη, όπως και ολόκληρο το ηλιακό μας σύστημα, αναπτύχθηκε μέσα από ένα τεράστιο σύννεφο σκόνης και αερίων, πριν από 4,8 δισεκατομμύρια χρόνια. Τότε η γη, περικλειόταν από ένα αεριώδες περίβλημα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Εργαστήριο Εδαφολογίας. Υπεύθυνη Εργαστηρίου: Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Εργαστήριο Εδαφολογίας. Υπεύθυνη Εργαστηρίου: Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου Για την κανονική ανάπτυξη των φυτών είναι απαραίτητα ορισμένα θρεπτικά στοιχεία, τα οποία προσλαμβάνονται είτε από το έδαφος είτε από την ατμόσφαιρα. Τα μακροστοιχεία είναι: C,H, O,N, P, K, Ca, Mg, S Ιχνοστοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

Ορισμός το. φλψ Στάδια επεξεργασίας λυμάτων ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ?

Ορισμός το. φλψ Στάδια επεξεργασίας λυμάτων ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ? ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ? Ο βιολογικος καθαρισμος αφορα την επεξεργασια λυματων, δηλαδη τη διαδικασια μεσω της οποιας διαχωριζονται οι μολυσματικες ουσιες από

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Για κάθε αέριο υπάρχουν μηχανισμοί παραγωγής και καταστροφής Ρυθμός μεταβολής ενός αερίου = ρυθμός παραγωγής ρυθμός καταστροφής Όταν: ρυθμός παραγωγής = ρυθμός καταστροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ΡΟΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ροή του νερού μεταξύ των άλλων καθορίζει τη ζωή και τις λειτουργίες των έμβιων οργανισμών στο ποτάμι. Διαμορφώνει το σχήμα του σώματός τους, τους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β )

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 23 / 05 /2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΠΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 3 ου ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ (μεταβολισμός)

ΠΕΡΙΛΗΠΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 3 ου ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ (μεταβολισμός) ΠΕΡΙΛΗΠΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 3 ου ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ (μεταβολισμός) ΜΑΘΗΤΗΣ: Ν. ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΤΜΗΜΑ: Β2 Ο όρος «ενέργεια» πρωτοχρησιμοποιήθηκε πριν από δύο περίπου αιώνες, με τη βιομηχανική επανάσταση, και έγινε οικείος στον

Διαβάστε περισσότερα

2.4 Ρύπανση του νερού

2.4 Ρύπανση του νερού 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις 2.4 Ρύπανση του νερού 4-1. Ποια ονομάζονται λύματα; Έτσι ονομάζονται τα υγρά απόβλητα από τις κατοικίες, τις βιομηχανίες, τις βιοτεχνίες και τους αγρούς. 4-2. Ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΜΗΜΑ:Β 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Είναι γνωστό πως οποιοσδήποτε οργανισμός, για να λειτουργήσει χρειάζεται ενέργεια. Η ενέργεια αυτή βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Οξυγόνο. 2-3. Ποιες είναι οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου. Οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα.

3.2 Οξυγόνο. 2-3. Ποιες είναι οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου. Οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα. 93 Ερωτήσεις θεωρίας με απαντήσεις 3.2 Οξυγόνο 2-1. Ποιο είναι το οξυγόνο και πόσο διαδεδομένο είναι στη φύση. Το οξυγόνο είναι αέριο στοιχείο με μοριακό τύπο Ο 2. Είναι το πλέον διαδεδομένο στοιχείο στη

Διαβάστε περισσότερα

Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης

Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Χαρακτηριστικά υγρών αποβλήτων Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Εργαστήριο Διαχείρισης και Τεχνολογίας Υγρών Αποβλήτων Τα υγρά απόβλητα μπορεί να προέλθουν από : Ανθρώπινα απόβλητα

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο τρίτο. 3.1: Ενέργεια και οργανισμοί

Κεφάλαιο τρίτο. 3.1: Ενέργεια και οργανισμοί Κεφάλαιο τρίτο 3.1: Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί εξασφαλίζουν την ενέργεια που χρειάζονται με την διάσπαση των θρεπτικών ουσιών της τροφής τους. Οι οργανισμοί που έχουν την ικανότητα να φωτοσυνθέτουν

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/01/2014

ΘΕΜΑ 1 Ο ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/01/2014 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/01/2014 ΘΕΜΑ 1 Ο Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Διαπνοή είναι η: Α.

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2.ΣΤΟΙΧΕΙΑΡΥΠΑΝΣΗΣ 2.1 ΠΑΘΟΦΟΝΟΙ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 2.1.1 ΒΑΚΤΗΡΙΑ 2.1.2 ΙΟΙ 2.1.3 ΠΡΩΤΟΖΩΑ 2.2 ΑΝΟΡΓΑΝΕΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΔΙΑΛΥΤΕΣ ΣΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 2ο

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 2ο ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 2ο ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΤΡΟΦΙΚΑ ΠΛΕΓΜΑΤΑ-ΑΛΥΣΙΔΕΣ-ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ 1. Αντλώντας στοιχεία από το διπλανό τροφικό πλέγμα να βρεθούν τα εξής: α. Πόσες και ποιες τροφικές αλυσίδες δημιουργούνται;

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Μεταβολισμός

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Μεταβολισμός ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Μεταβολισμός ονομάζεται η αξιοποίηση της ενέργειας και των στοιχείων του περιβάλλοντος για την εκτέλεση βιοχημικών διεργασιών που γίνονται στα κύτταρα ενός ζωικού ή

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 31-7-14 ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 Στο σχήμα 1 του άρθρου που δημοσιεύσαμε την προηγούμενη φορά φαίνεται η καθοριστικός ρόλος των μικροοργανισμών για την ύπαρξη της ζωής, αφού χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΣΤΟΝ ΜΑΛΙΑΚΟ ΚΟΛΠΟ. Αν. Καθηγητης Μ.Δασενακης. Δρ Θ.Καστριτης Ε.Ρουσελάκη

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΣΤΟΝ ΜΑΛΙΑΚΟ ΚΟΛΠΟ. Αν. Καθηγητης Μ.Δασενακης. Δρ Θ.Καστριτης Ε.Ρουσελάκη ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Ο ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΤΟΥ ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΥ ΣΤΟΝ ΜΑΛΙΑΚΟ ΚΟΛΠΟ Αν. Καθηγητης Μ.Δασενακης Δρ Θ.Καστριτης Ε.Ρουσελάκη Φ.Σάλτα Κύκλος αζώτου Κύκλος φωσφόρου Kύκλος πυριτίου

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Τα κύτταρα που παράγουν

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΣΦΑΙΡΑ Σύσταση του θαλασσινού νερού, αλμυρότητα, θερμοκρασία.

ΥΔΡΟΣΦΑΙΡΑ Σύσταση του θαλασσινού νερού, αλμυρότητα, θερμοκρασία. ΥΔΡΟΣΦΑΙΡΑ Σύσταση του θαλασσινού νερού, αλμυρότητα, θερμοκρασία. Η σύσταση του θαλασσινού νερού έχει επικρατήσει να καθορίζεται με βάση τη συγκέντρωση χλωριδίων και την αλμυρότητα. Η συγκέντρωση χλωριδίων

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 08/01/2012

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 08/01/2012 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 08/01/2012 ΘΕΜΑ 1 Ο Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: Στα τροφικά επίπεδα

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα του το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. π. Αναστάσιος Ισαάκ Λύκειο Παραλιμνίου Δεκέμβριος 2013 www.biomathia.webnode.gr

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. π. Αναστάσιος Ισαάκ Λύκειο Παραλιμνίου Δεκέμβριος 2013 www.biomathia.webnode.gr π. Αναστάσιος Ισαάκ Λύκειο Παραλιμνίου Δεκέμβριος 2013 www.biomathia.webnode.gr EΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ: ΕΝΟΤΗΤΑ 8: Η ελευθέρωση της ενέργειας, σελ. 155-168 ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ Η κυτταρική αναπνοή είναι η διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά Ε ΑΦΟΣ Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Έδαφος Το έδαφος σχηµατίζεται από τα προϊόντα της αποσάθρωσης των πετρωµάτων του υποβάθρου (µητρικό πέτρωµα) ή των πετρωµάτων τω γειτονικών

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολισμός και Βιοενεργητική. [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2

Μεταβολισμός και Βιοενεργητική. [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2 Μεταβολισμός και Βιοενεργητική [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2 ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2013 - Μεταβολισμός - Εισαγωγή Πολύ μεγάλο ρόλο στην λειτουργία ενός οργανισμού παίζει η ενέργεια και η κατάλληλη αξιοποίησή της.

Διαβάστε περισσότερα

Φωτοσύνθεση. κυτταρική αναπνοή άμυλο. άλλες οργανικές ουσίες

Φωτοσύνθεση. κυτταρική αναπνοή άμυλο. άλλες οργανικές ουσίες Φωτοσύνθεση Φωτοσύνθεση Φωτοσύνθεση κυτταρική αναπνοή άμυλο άλλες οργανικές ουσίες Φωτοσύνθεση hv χημική ενέργεια 1. Φωτεινές αντιδράσεις Διέγερση χλωροφύλλης Αλυσίδα μεταφοράς e - (Σχήμα Ζ της φωτοσύνθεσης)

Διαβάστε περισσότερα

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύποι. Αντίδραση βιολογικών συστημάτων σε παράγοντες αύξησης

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύποι. Αντίδραση βιολογικών συστημάτων σε παράγοντες αύξησης ΡΥΠΑΝΣΗ 91 είναι η άμεση ή έμμεση διοχέτευση από τον άνθρωπο στο υδάτινο περιβάλλον ύλης ή ενέργειας με επιβλαβή αποτελέσματα για τους οργανισμούς ( ο ορισμός της ρύπανσης από τον ΟΗΕ ) Ρύποι Φυσικοί (εκρήξεις

Διαβάστε περισσότερα

Ενεργειακή Αξιοποίηση Βιομάζας. Δρ Θρασύβουλος Μανιός Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Κρήτης ΣΕΠ στην ΠΣΕ50

Ενεργειακή Αξιοποίηση Βιομάζας. Δρ Θρασύβουλος Μανιός Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Κρήτης ΣΕΠ στην ΠΣΕ50 Ενεργειακή Αξιοποίηση Βιομάζας Δρ Θρασύβουλος Μανιός Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Κρήτης ΣΕΠ στην ΠΣΕ50 Τι ορίζουμε ως «βιομάζα» Ως βιομάζα ορίζεται η ύλη που έχει βιολογική (οργανική) προέλευση. Πρακτικά,

Διαβάστε περισσότερα

Θρεπτικά συστατικά. Κατηγορίες θρεπτικών συστατικών

Θρεπτικά συστατικά. Κατηγορίες θρεπτικών συστατικών ΛΙΠΑΣΜΑΤΑ Από: Κατερινόπουλο, Α. & Σταματάκη, Μ. 1995. Εφαρμοσμένη Ορυκτολογία Πετρολογία. Τα Βιομηχανικά Ορυκτά και Πετρώματα και οι Χρήσεις τους. Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Τμήμα Γεωλογίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Μαντώ Κυριακού 2015

ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Μαντώ Κυριακού 2015 ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Μαντώ Κυριακού 2015 Ενεργειακό Στα βιολογικά συστήματα η διατήρηση της ενέργειας συμπεριλαμβάνει οξειδοαναγωγικές αντιδράσεις παραγωγή ATP Οξείδωση: απομάκρυνση e από ένα υπόστρωμα

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα καυσίμου σελ.1

Παράρτημα καυσίμου σελ.1 Παράρτημα καυσίμου σελ.1 Περιγραφές της σύστασης καύσιμης βιομάζας Η βιομάζα που χρησιμοποιείται σε ενεργειακές εφαρμογές μπορεί να προέρχεται εν γένει από δέντρα ή θάμνους (ξυλώδης ή λιγνο-κυτταρινούχος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ. Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ. Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Aτµόσφαιρα της Γης Ατµόσφαιρα είναι η αεριώδης µάζα η οποία περιβάλλει

Διαβάστε περισσότερα

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. RNA. 9. 10. 21

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. RNA. 9. 10. 21 36,6-5 16/02/2012 6 E. coli 17 18 19 o 16 . 29) 16/02/2012 17 20 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. RNA. 9. 10. 21 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 22 16/02/2012 23 19 20 21 - 16/02/2012 22 44 - - 45 - - + 1 +

Διαβάστε περισσότερα

Ν + O ΝO+N Μηχανισµός Zel'dovich Ν + O ΝO+O ΝO+H N + OH 4CO + 2ΗΟ + 4ΝΟ 5Ο 6ΗΟ + 4ΝΟ 4HCN + 7ΗΟ 4ΝΗ + CN + H O HCN + OH

Ν + O ΝO+N Μηχανισµός Zel'dovich Ν + O ΝO+O ΝO+H N + OH 4CO + 2ΗΟ + 4ΝΟ 5Ο 6ΗΟ + 4ΝΟ 4HCN + 7ΗΟ 4ΝΗ + CN + H O HCN + OH Τεχνολογίες ελέγχου των εκποµπών των Συµβατικών Ατµοηλεκτρικών Σταθµών (ΣΑΗΣ) µε καύσιµο άνθρακα ρ. Ανανίας Τοµπουλίδης Τµ. Μηχανολόγων Μηχανικών, Πανεπιστήµιο υτικής Μακεδονίας Εκποµπές NO Χ που παράγονται

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Οργανική ουσία Αποτελείται από πολύπλοκες ενώσεις οι οποίες παράγονται από τα υπολείμματα των φυτικών και ζωικών οργανισμών, με την επίδραση βιολογικών, χημικών

Διαβάστε περισσότερα

4. Ως αυτότροφοι οργανισμοί χαρακτηρίζονται α. οι καταναλωτές Α τάξης. β. οι παραγωγοί. γ. οι αποικοδομητές. δ. οι καταναλωτές Β τάξης.

4. Ως αυτότροφοι οργανισμοί χαρακτηρίζονται α. οι καταναλωτές Α τάξης. β. οι παραγωγοί. γ. οι αποικοδομητές. δ. οι καταναλωτές Β τάξης. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΚΑ ΛΙΠΑΣΜΑΤΑ - ΝΡ. Humus Vita Stallatico Super

ΟΡΓΑΝΙΚΑ ΛΙΠΑΣΜΑΤΑ - ΝΡ. Humus Vita Stallatico Super ΟΡΓΑΝΙΚΑ ΛΙΠΑΣΜΑΤΑ - ΝΡ Humus Vita Stallatico Super ΟΡΓΑΝΙΚΟ ΛΙΠΑΣΜΑ ΝΡ O χούμος προέρχεται αποκλειστικά από την ανάμειξη εκλεκτής κοπριάς (βοοειδών και πουλερικών) αφού υποστεί μία διαδικασία ζύμωσης

Διαβάστε περισσότερα

Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία

Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία Α) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΝΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΜΕΤΑΛΛΑ Στοιχείο Σύμβολο Σθένος Νάτριο Να 1 Κάλιο Κ 1 Μαγνήσιο Mg 2 Ασβέστιο Ca 2 Σίδηρος Fe 2 ή 3 Χαλκός Cu 2 Ψευδάργυρος Zn 2 Λίθιο Li 1 Άργυρος

Διαβάστε περισσότερα

Σε αντίθεση με τις θάλασσες, το νερό των ποταμών δεν περιέχει σχεδόν καθόλου αλάτι - γι' αυτό το λέμε γλυκό νερό.

Σε αντίθεση με τις θάλασσες, το νερό των ποταμών δεν περιέχει σχεδόν καθόλου αλάτι - γι' αυτό το λέμε γλυκό νερό. Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Καστρίου 2013 Tι είναι τα ποτάμια; Τα ποτάμια είναι φυσικά ρεύματα νερού. Δημιουργούνται από το νερό των βροχών και των λιωμένων πάγων, που κατεβαίνει από πιο ψηλές περιοχές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΑΠΕ. Βισκαδούρος Γ. Ι. Φραγκιαδάκης Φ. Μαυροματάκης

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΑΠΕ. Βισκαδούρος Γ. Ι. Φραγκιαδάκης Φ. Μαυροματάκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΑΠΕ Βισκαδούρος Γ. Ι. Φραγκιαδάκης Φ. Μαυροματάκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο όρος βιομάζα μπορεί να δηλώσει : α) Τα υλικά ή τα υποπροϊόντα και κατάλοιπα της φυσικής, ζωικής δασικής και αλιευτικής παραγωγής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2015 Β ΦΑΣΗ. Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ (1ος Κύκλος) ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2015 Β ΦΑΣΗ. Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ (1ος Κύκλος) ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Α. δ Α2 Α3 Α4 Α5 α Σ Λ Σ Λ Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ (ος Κύκλος) ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Ηµεροµηνία: Τετάρτη 5 Απριλίου 205 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες Α: CH3CH2COOCH2CH3 Β:

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 ο Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση που συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα του το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1.Τα

Διαβάστε περισσότερα

Καθηγητής Δ. Μόσιαλος

Καθηγητής Δ. Μόσιαλος Μικροβιολογία-Ιολογία Επίκουρος Καθηγητής Καθηγητής Δ. Μόσιαλος Βιοενεργητική μικροβίων Βακτηριακή Γενετική Επισκόπηση Βακτηριοφάγων Προκαρυωτική ποικιλότητα (Βακτήρια) Προκαρυωτική ποικιλότητα (Αρχαία)

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα του το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Παρακολούθησης Υδάτων Λίμνης Παμβώτιδας. (Lake Pamvotis Water Monitoring Programm) ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

Πρόγραμμα Παρακολούθησης Υδάτων Λίμνης Παμβώτιδας. (Lake Pamvotis Water Monitoring Programm) ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Πρόγραμμα Παρακολούθησης Υδάτων Λίμνης Παμβώτιδας (Lake Pamvotis Water Monitoring Programm) ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ Min-Max Επιφάνειας: 7,6 (Φεβ) 28,5 (Ιουλ) Min-Max Πυθμένα: 6,1 (Φεβ) 25,3 (Ιουλ) Jun_Temperature_S3

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1( ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ( Ο κύκλος του νερού,

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1( ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ( Ο κύκλος του νερού, ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1( ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ( Ο κύκλος του νερού Οι κυριότερες φυσικές δεξαμενές υδάτων στον πλανήτη μας είναι: Οι ωκεανοί που περιέχουν 132 10 9 km 3 νερού. Οι παγετοί που περιέχουν 292 10 6 km 3 νερού.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Τι ονομάζουμε ροή ενέργειας σε ένα οικοσύστημα; Όσο αναγκαία είναι η τροφοδότηση ενός οικοσυστήματος με ενέργεια, άλλο τόσο αναγκαία είναι η διανομή της στους άλλους οργανισμούς

Διαβάστε περισσότερα

ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ: ΦΩΤΕΙΝΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ

ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ: ΦΩΤΕΙΝΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ: ΦΩΤΕΙΝΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ Θερινό εξάμηνο 2015 Φωτοσύνθεση Η δέσμευση ηλιακής ενέργειας από τα φυτά, η μετατροπή

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ Η χρήση του όζοντος για την κατεργασία νερού σε πύργους ψύξης αυξάνει σηµαντικά τα τελευταία χρόνια και αρκετές έρευνες και εφαρµογές που έχουν

Διαβάστε περισσότερα

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Αποσάθρωση Ονομάζουμε τις μεταβολές στο μέγεθος, σχήμα και την εσωτερική δομή και χημική σύσταση τις οποίες δέχεται η στερεά φάση του εδάφους με την επίδραση των παραγόντων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. Κύκλοι Βαρέων Μετάλλων. Βαρέα Μέταλλα στα Παράκτια Συστήματα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. Κύκλοι Βαρέων Μετάλλων. Βαρέα Μέταλλα στα Παράκτια Συστήματα ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Κύκλοι Βαρέων Μετάλλων Βαρέα Μέταλλα στα Παράκτια Συστήματα Ο όρος βαρέα μέταλλα (heavy metals, trace metals, toxic metals, trace elements) χρησιμοποιείται συχνά για να περιγράψει τη παρουσία

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 10 Ιουνίου 2013 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Απαντήσεις Θεμάτων Επαναληπτικών Πανελληνίων Εξετάσεων Ημερησίων Γενικών Λυκείων Περιεχόμενα ΘΕΜΑ Α.... 2 Α1.... 2 Α3.... 2 Α5.... 2 ΘΕΜΑ B.... 2 Β1.... 2 Β2....

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολισμός. Ενέργεια και οργανισμοί Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες Φωτοσύνθεση Κυτταρική αναπνοή

Μεταβολισμός. Ενέργεια και οργανισμοί Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες Φωτοσύνθεση Κυτταρική αναπνοή Άννα Ν. Εισαγωγή Μεταβολισμός Ενέργεια και οργανισμοί Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες Φωτοσύνθεση Κυτταρική αναπνοή Ενέργεια υπάρχει στο περιβάλλον μας και η παρουσία της γίνεται φανερή με διάφορους τρόπους

Διαβάστε περισσότερα

Συνοπτική Θεωρία Χημείας Α Λυκείου. Χημικές αντιδράσεις. Πολύπλοκες

Συνοπτική Θεωρία Χημείας Α Λυκείου. Χημικές αντιδράσεις. Πολύπλοκες 1 Web page: www.ma8eno.gr e-mail: vrentzou@ma8eno.gr Η αποτελεσματική μάθηση δεν θέλει κόπο αλλά τρόπο, δηλαδή ma8eno.gr Συνοπτική Θεωρία Χημείας Α Λυκείου Χημικές Αντιδράσεις Χημικές αντιδράσεις Οξειδοαναγωγικές

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι άμεση ρύπανση?

Τι είναι άμεση ρύπανση? ΡΥΠΑΝΣΗ ΝΕΡΟΥ Τι είναι ρύπανση; Ρύπανση μπορεί να θεωρηθεί η δυσμενής μεταβολή των φυσικοχημικών ή βιολογικών συνθηκών ενός συγκεκριμένου περιβάλλοντος ή/και η βραχυπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη βλάβη στην

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικές Ασκήσεις

Επαναληπτικές Ασκήσεις Επαναληπτικές Ασκήσεις Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Χημεία 1.1 Στον επόμενο πίνακα δίνονται τα σημεία τήξης και τα σημεία ζέσης διαφόρων υλικών. Υλικό Σημείο Tήξης ( ο C) Σημείο Zέσης ( ο C) Α 0 100 Β 62 760

Διαβάστε περισσότερα

Μονάδες 6 ΘΕΜΑ Β. ιαθέτουμε υδατικό διάλυμα CH 3 COONa συγκέντρωσης 0,1 Μ ( ιάλυμα 1 ). Β1. Να υπολογίσετε το ph του διαλύματος 1.

Μονάδες 6 ΘΕΜΑ Β. ιαθέτουμε υδατικό διάλυμα CH 3 COONa συγκέντρωσης 0,1 Μ ( ιάλυμα 1 ). Β1. Να υπολογίσετε το ph του διαλύματος 1. ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2010 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) ΣΥΝΟΛΟ

Διαβάστε περισσότερα

26/5/2015. Φωτεινές αντιδράσεις - Σκοτεινές αντιδράσεις. Μήκος κύµατος φωτός (nm) φως. Σάκχαρα πρίσµα

26/5/2015. Φωτεινές αντιδράσεις - Σκοτεινές αντιδράσεις. Μήκος κύµατος φωτός (nm) φως. Σάκχαρα πρίσµα Δηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης Φάσµα απορρόφησης της χρωστικής ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ «Φωτοσύνθεση» Ορεστιάδα 2015 Φωτοσύνθεση CO 2 +2H 2 S (CH 2 O) + H 2 O + 2S 6CO 2 +12H 2 O C 6

Διαβάστε περισσότερα

Τα βασικά της διεργασίας της

Τα βασικά της διεργασίας της Τα βασικά της διεργασίας της ενεργού ιλύος Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Εργαστήριο Διαχείρισης και Τεχνολογίας Υγρών Αποβλήτων 1 Γιατί είναι απαραίτητη η επεξεργασία Για

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολισμός του γλυκογόνου. Μεταβολισμός των υδατανθράκων κατά την άσκηση. Από που προέρχεται το μυϊκό και ηπατικό γλυκογόνο;

Μεταβολισμός του γλυκογόνου. Μεταβολισμός των υδατανθράκων κατά την άσκηση. Από που προέρχεται το μυϊκό και ηπατικό γλυκογόνο; Μεταβολισμός των υδατανθράκων κατά την άσκηση Μεταβολισμός του γλυκογόνου Το γλυκογόνο είναι ο αφθονότερος υδατάνθρακας των ζώων Το γλυκογόνο αποθηκεύεται κυρίως στο ήπαρ (3-7% κατά βάρος) και στους μύες

Διαβάστε περισσότερα

ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑ ΦΥΣΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑ

ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑ ΦΥΣΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑ ΦΥΣΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑ.. ΓΗ: Ο «ΜΠΛΕ ΠΛΑΝΗΤΗΣ» ΩΚΕΑΝΟΙ 71% της επιφάνειας - (90% της επιφάνειας του νοτίου ημισφαιρίου, 50% του βορείου ημισφαιρίου) Earth? or ΘΑΛΑΣΣΑ!! Φυσικά και

Διαβάστε περισσότερα

Σάββατο, 25 Μαΐου 2002 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ. Βιολογία

Σάββατο, 25 Μαΐου 2002 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ. Βιολογία Σάββατο, 25 Μαΐου 2002 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ Βιολογία ΘΕΜΑ 1 Στις ερωτήσεις 1 5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα του το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Ποιο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 10 ΙΟΥΝΙΟΥ 2013 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4)

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΣΕΙΣ ΧΗΜΙΚΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΕΔΑΦΟΥΣ ΚΑΙ ΑΕΡΙΩΝ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ

ΣΧΕΣΕΙΣ ΧΗΜΙΚΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΕΔΑΦΟΥΣ ΚΑΙ ΑΕΡΙΩΝ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ ΣΧΕΣΕΙΣ ΧΗΜΙΚΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΕΔΑΦΟΥΣ ΚΑΙ ΑΕΡΙΩΝ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΛΑΣ ΛΕΥΤΕΡΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΕΔΑΦΩΝ ΛΑΡΙΣΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΟΜΙΛΙΑΣ ΣΥΝΤΟΜΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ- ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΖΗΜΑΤΩΝ. Αριάδνη Αργυράκη

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ- ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΖΗΜΑΤΩΝ. Αριάδνη Αργυράκη 1 ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ- ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΖΗΜΑΤΩΝ Αριάδνη Αργυράκη Περιεχόμενα 2 1. Σύσταση του θαλάσσιου νερού και παράγοντες ελέγχου συγκέντρωσης στοιχείων 2. Συντηρητικά, ανακυκλώσιμα (θρεπτικά), προσροφημένα

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση της Ζώσας Συνιστώσας

Οργάνωση της Ζώσας Συνιστώσας Οργάνωση της Ζώσας Συνιστώσας Αναγωγική Ατμόσφαιρα H 2 S NH 3 CO 2 CH 4 N 2 H 2 0 Διάταξη των Urey και Miller Εκατοστιαία σύσταση οργανικών ενώσεων που προέκυψαν από τα πειράματα με τη διάταξη των Urey

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ Δίνονται: Κ a CH 3 COOH = 10 5, Κ b NH 3 = 10 5 Μονάδες 3 ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 11 ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ:

Διαβάστε περισσότερα

Φ ΣΙ Σ Ο Ι Λ Ο Ο Λ Γ Ο Ι Γ Α

Φ ΣΙ Σ Ο Ι Λ Ο Ο Λ Γ Ο Ι Γ Α Δηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης Οξείδωση της γλυκόζης ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ «Καταβολισµός ή ανοµοίωση» C 6 H 12 O+6O 2 +6H 2 O 12H 2 O+6CO 2 +686 Kcal/mol Πηγές ενέργειας κατά την

Διαβάστε περισσότερα