«Η σύνδεση της ζωγραφικής με τη μουσική υπό την οπτική του Wassily Kandinsky: συστηματική ανάλυση και ιστορική επισκόπηση».

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "«Η σύνδεση της ζωγραφικής με τη μουσική υπό την οπτική του Wassily Kandinsky: συστηματική ανάλυση και ιστορική επισκόπηση»."

Transcript

1 «Η σύνδεση της ζωγραφικής με τη μουσική υπό την οπτική του Wassily Kandinsky: συστηματική ανάλυση και ιστορική επισκόπηση». Μαρλένα Ζέρβα Τι ματαιότητα η ζωγραφική, η οποία προκαλεί το θαυμασμό διαμέσου της ομοιότητας των πραγμάτων, των οποίων κανείς δεν θαυμάζει τα πρωτότυπα! Blaise Pascal Ο Wassily Kandinsky υπήρξε σπουδαίος καλλιτέχνης, πρωτοπόρος ζωγράφος αλλά και θεωρητικός τέχνης από τις σπουδαιότερες μορφές του καλλιτεχνικού στερεώματος του 20ού αιώνα. Η προσπάθεια συστηματικής διερεύνησης και ευκρινούς επισκόπησης της αισθητικής φυσιογνωμίας ενός καλλιτέχνη τέτοιου διαμετρήματος, εντός των πλαισίων ενός σεμιναριακού προγράμματος στη Φιλοσοφική του Πανεπιστημίου Κρήτης, αποτελεί ιδιαίτερα δύσκολο επίτευγμα και συνάμα ριψοκίνδυνο. 1 Ελλοχεύει πάντα ο κίνδυνος της παράληψης δομικών στοιχείων που συνθέτουν αυτή την φυσιογνωμία. Ωστόσο, μέσα από την παρούσα εργασία επιδιώκεται να προβληθεί ο τρόπος που ο σπουδαίος ζωγράφος αντιλαμβάνεται κι εκφράζει την ιδιαίτερα σημαντική για τον ίδιο έννοια της ελευθερίας. Η ελευθερία ήταν αυτή που θα τον οδηγούσε σε μια «αντικειμενική τέχνη», βασιζόμενη πρωτίστως στο προαίσθημα κι ακολούθως στη λογική. Η παρούσα έρευνα διαρθρώνεται σε έξι ενότητες, σε κάθε μια από τις οποίες διερευνάται ένα ζήτημα προκειμένου να παρουσιαστεί μια συστηματική ανάλυση και ιστορική επισκόπηση του θέματος. Συστηματική, καθώς μέσα στις επόμενες σελίδες θα επιχειρηθεί η σύγκριση της ζωγραφικής του Wassily Kandinsky με τη μουσική του Arnold Schoenberg. Από την άλλη, επισκόπηση γιατί η συγκεκριμένη μελέτη επικεντρώνεται στα στοιχεία εκείνα που χαρακτηρίζουν το ζωγράφο σε σχέση με την αλληλεπίδραση των μορφών τέχνης ζωγραφική-μουσική, μέσα από την ιστορική προοπτική. 1 Με το συγκεκριμένο ζήτημα έχουν ασχοληθεί αναρίθμητοι μελετητές και ειδικοί ερευνητές από τους κλάδους της Ιστορίας της Τέχνης, της Φιλοσοφίας, της Αισθητικής, της Ιστορίας, της Μουσικολογίας κλπ. Η παρούσα εργασία στοχεύει αφ ενός στην αξιοποίηση των αποτελεσμάτων της έρευνας των ανωτέρω ερευνητών και αφ ετέρου στην ανα-ταξινόμησή τους μέσα από μια συστηματική και ιστορική επισκόπηση μέσα από μια φρέσκια ματιά-, συνυπολογίζοντας και τα στοιχεία από την προσωπική έρευνα.

2 Εξπρεσιονισμός και Γαλάζιος Καβαλάρης Με το τέλος του ρομαντισμού εγκαινιάζεται ένα νέο καλλιτεχνικό ρεύμα που έρχεται να ταράξει τα νερά της καλλιτεχνικής δημιουργίας, ο εξπρεσιονισμός. Μετά τις αρμονικές και γεμάτες συνέπεια συνθέσεις του ρομαντισμού επικρατεί μια περίοδος μετάβασης σε νέα δεδομένα που αυτήν τη φορά δεν βασίζονται πάνω σε προκαθορισμένα μορφολογικά πλαίσια, αλλά ούτε βαδίζουν με τη συνέπεια του παρελθόντος. Ο εξπρεσιονισμός σημαίνει μια νέα εποχή με την εμφάνιση νέων ρευμάτων που διαδραμάτισαν σπουδαίο ρόλο στον αιώνα που ακολούθησε. Η μετάβαση από τη «συνέπεια» του ρομαντισμού στην πιο αφηρημένη πτυχή του εξπρεσιονισμού δεν έγινε ξαφνικά, υπήρξε μια μεταβατική φάση που ουσιαστικά έβαλε και τα θεμέλια γι' αυτό που θα ακολουθούσε στη συνέχεια. Οι υστερορομαντικοί συνθέτες με έναν φρενήρη ρυθμό οδήγησαν τα «ρομαντικά πρέπει» στα άκρα, εντάσσοντας νέα στοιχεία στις συνθέσεις τους και διαστέλλοντας τα όρια των δημιουργιών που είχαν κληρονομήσει από τους προκατόχους τους οδήγησαν σε αυτό που ονομάζουμε εξπρεσιονισμό. Από την άλλη όμως, θα ήταν καταστροφικό να εξετάζουμε τον εξπρεσιονισμό μόνο από την πλευρά της μουσικής μιας και εμφανίζεται και σε άλλες μορφές τέχνης, όπως ζωγραφική, η λογοτεχνία κ.ό. Ο χαρακτηρισμός μιας καλλιτεχνικής δημιουργίας ως εξπρεσιονιστικής απαιτεί και έναν αριθμό χαρακτηριστικών που πολύ εύστοχα δίνονται από τον R.S Furness «Η Απόδοση του όρου εξπρεσιονισμός σε έναν ορισμένο συγγραφέα ή σε ένα ορισμένο έργο, εξαρτάται από τη σημασία που δίνουμε στα ακόλουθα: 1) τη χρήση ποικίλων αντι-νατουραλιστικών ή «αφηρημένων» τεχνασμάτων, όπως λόγου χάρη τη συντακτική σύμπτυξη ή την αλληλουχία συμβολιστικών εικόνων, 2) τη βίαιη επίθεση μιας αριστερής διεθνιστικής κίνησης ενάντια στα «ιερά και όσια» της αστικής τάξης της εποχής του Γουλιέλμου του Δεύτερου, 3) την εκλογή του θέματος της πνευματικής αναγέννησης ή ανανέωσης και 4) την υιοθέτηση ενός φλογερού ρητορικού ύφους» 2. Ο Furness συνεχίζει δίνοντας επιπλέον πληροφορίες για τη σημασία και κυρίως τη δράση του εξπρεσιονισμού «την κίνηση προς την αφαίρεση προς το αυτόνομο χρώμα και την αυτόνομη μεταφορά, καθώς και την άρνηση προς την ευλογοφάνεια και τη μίμηση». 3 2 Furness R.S., Εξπρεσιονισμός, μετφ. Ιουλέττα Ράλλη-Καίτη Χατζηδήμου Αθήνα, Ερμής, σειρά: Η Γλώσσα της κριτικής, 1980:9. 3 Furness R.S., Εξπρεσιονισμός, μετφ. Ιουλέττα Ράλλη-Καίτη Χατζηδήμου Αθήνα, Ερμής, σειρά: Η Γλώσσα της κριτικής, 1980:88.

3 Ο Γαλάζιος Καβαλάρης -Der Blaue Reiter- στα γερμανικά αποτελεί μια ομάδα καλλιτεχνών, ένα περιοδικό στη συνέχεια και συνολικά ένα κίνημα που έφτασε στο μέγεθος επανάστασης. Ιδρυτές ήταν ο Wassily Kandinsky μαζί με τον γερμανό ζωγράφο Franz Marc, το Στην πορεία εξελίχθηκε σε δυναμικό κίνημα που περιέλαβε αρκετά μεγάλα ονόματα του καλλιτεχνικού κόσμου. Ο Γαλάζιος Καβαλάρης και η Γέφυρα ήταν από τις σημαντικότερες εκφράσεις του μοντερνισμού 4 στην προπολεμική Γερμανία και αποτέλεσε το έναυσμα για τη δημιουργία του αφηρημένου εξπρεσιονισμού 5. Έδρα του κινήματος υπήρξε το Μόναχο, ενώ το όνομά του προέκυψε από έναν πίνακα που είχε συνθέσει ο Kandinsky το 1903, που απεικόνιζε έναν καβαλάρη με γαλάζια ενδυμασία. Πριν από την ενασχόλησή του με το κίνημα αυτό ο Kandinsky υπήρξε επικεφαλής μιας ομάδας με το όνομα Φάλαγγα (La falange) και έπειτα ιδρυτής αλλά και πρόεδρος της Νέας Ένωσης Καλλιτεχνών (Ιανουάριος 1909), που ενσωμάτωσε στους κύκλους της σπουδαίους καλλιτέχνες, όπως τον Georges Braque και τον Pablo Picasso. Αρκετοί ήταν εκείνοι που επέκριναν τη δράση αυτού του νεοσυσταθέντος μορφώματος, μιας και προωθούσε μια ανεικονική εικαστική απεικόνιση της τέχνης. Αυτές οι ιδεολογικές επιθέσεις που δεχόταν το κίνημα ανάγκασαν τον Kandinsky να παραιτηθεί από την προεδρία της Ένωσης και ακολούθως να εκδώσει μαζί με τον Franz Marc περιοδικό με τον τίτλο Γαλάζιο Καβαλάρη στο οποίο έδιναν νέες κατευθύνσεις στην απεικόνιση της ανεικονικής τέχνης. Είναι σημαντικό να αναφερθεί ότι και στα δύο κινήματα του Γαλάζιου Καβαλάρη αλλά και στη Γέφυρα της Δρέσδης ακολουθούνται κοινές θεωρητικές γραμμές αλλά και στόχοι που αποσκοπούσαν σε μια ανανεωτική δράση. Επιπλέον, υπήρχαν κοινές γραμμές του κινήματος του Γαλάζιου Καβαλάρη με το ρεύμα του Κυβισμού, ενώ τέτοιοι κοινοί τόποι δεν εντοπίζονταν μεταξύ της Γέφυρας και του Κυβισμού. Ο Γαλάζιος Καβαλάρης αποτελούνταν από μια μικρή ομάδα καλλιτεχνών με ένα ιδιαίτερα σφιχτοδεμένο πρόγραμμα και στόχο πάντα, την προαγωγή μιας ανεικονικής τέχνης που εξαρτάται καθαρά από τις παρορμήσεις του υποκειμένου. Μ' αυτόν τον τρόπο δίνεται ένας πνευματοκρατικός χαρακτήρας στην τέχνη. Ο 4 Μοντερνισμός: Οι τάσεις και τα κινήματα που αναπτύχθηκαν από τα μέσα του 19ου έως και τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα (μέχρι τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο), κοινό χαρακτηριστικό των οποίων ήταν η κατάργηση όλων των παραδοσιακών κανόνων και αρχών και η υιοθέτηση νέων μορφών έκφρασης. 5 Αφηρημένος εξπρεσιονισμός: Ευρύτερο καλλιτεχνικό κίνημα αφηρημένης ζωγραφικής, που εμφανίστηκε στη Νέα Υόρκη τη δεκαετία 1940 και έδινε προτεραιότητα στην ίδια τη διαδικασία της ζωγραφικής πράξης, καθώς και στη δυναμική λειτουργία του χρώματος.

4 Kandinsky ως ρώσος ζωγράφος ήταν λογικό να έχει ενσωματώσει σε ένα εικαστικό πρότυπο τη γη που προερχόταν. Παρόλα αυτά αρνείται να δώσει στον Γαλάζιο Καβαλάρη έναν κλασικό χαρακτήρα και εντάσσει αρκετά νέα στοιχεία στην τέχνη του από τη Δύση. Ιδιαίτερα ενδιέφερε τον ίδιο να ανανεώσει την τέχνη και ίσως να την απομακρύνει από τον ορθολογισμό που πρέσβευε μια μορφή τέχνης που ταίριαζε περισσότερο στην Ανατολή. Έτσι γίνεται πιο ξεκάθαρη και η διαφορά που είχε ο Γαλάζιος Καβαλάρης από τον Κυβισμό 6 που αναφέραμε προηγουμένως. Ο Κυβισμός μένει πιστός σε έναν καλλιτεχνικό ορθολογισμό τον οποίο χρησιμοποιεί ως μέσο για να επικοινωνήσει με το δέκτη. 7 Στην προσπάθεια αυτή μαζί με τον Kandinsky συνοδοιπόρος ήταν και ο γερμανός μυστικιστής Franz Marc με την ιδιαίτερη αγάπη του στα πρότυπα τέχνης της ανατολής, που ενδιαφερόταν κυρίως για την παρατήρηση και μελέτη των ζώων όχι με στόχο να καταλάβει τη συμπεριφορά τους, αλλά για να αντιληφθεί την αυθόρμητη κινησιολογία τους, καθώς «αποκαλύπτουν μια πηγαία φυσικότητα, που ο άνθρωπος έχει χάσει». 8 Ένας άλλος σπουδαίος συντελεστής ήταν ο August Macke ( ), Γερμανός στην καταγωγή ζωγράφος με κλίση στην avant-garde 9 τέχνη της εποχής που άκμαζε στην Ευρώπη, υπήρξε ένας καλλιτέχνης που έπαιξε ισχυρό ρόλο στην διαμόρφωση του κινήματος του Γαλάζιου Καβαλάρη. Ο Γαλάζιος Καβαλάρης έπαψε να καλπάζει στο χώρο της τέχνης κατά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο. Το 1919 ο Walter Gropius ιδρύει τη σχολή Bauhaus 10 και καλεί τον Kandinsky να διδάξει μαζί με άλλα σπουδαία ονόματα της τέχνης. Το 1924 οι τέσσερεις εξέχουσες μορφές του κινήματος Γαλάζιος Καβαλάρης, Wassily Kandinsky, Paul Klee, Alexej Jawlensky και Lyonel Feininger έκαναν μια νέα προσπάθεια ιδρύοντας την ομάδα των Τεσσάρων Μπλε ( Der Blaue Vier, The Blue Four). Εξέθεσαν τα έργα τους από το 1925 έως το 1934, χωρίς βέβαια να γνωρίσουν την επιτυχία της προηγούμενης προσπάθειάς τους, ούτε και άσκησαν την ίδια επιρροή με το κίνημα του Γαλάζιου Καβαλάρη. 6 Κυβισμός: Κίνημα των αρχών του 20ού αιώνα (1907) που ανέτρεψε ό,τι επικρατούσε μέχρι τότε ως προς την απεικόνιση της φύσης και αποτέλεσε αφετηρία για πολλά άλλα ρεύματα και γενικότερα για την ανάπτυξη της αφαίρεσης στην τέχνη. Οι κυβιστές ζωγράφοι και γλύπτες ανάγουν τις μορφές στα βασικά γεωμετρικά σχήματα, τις διασπούν σε πολλαπλά επίπεδα και δίνουν τη δυνατότητα ολόπλευρης απεικόνισής τους. 7 Απόσπασμα από το άρθρο με τίτλο Γαλάζιος Καβαλάρης. (ανυπόγραφο) 8 Απόσπασμα από το άρθρο με τίτλο Γαλάζιος Καβαλάρης. (ανυπόγραφο) 9 Avant-garde: πρωτοποριακό, μπροστά από την εποχή, ή κυριολεκτικά εμπροσθοφυλακή. 10 Bauhaus: Σχολή που ιδρύθηκε από τον Βάλτερ Γκρόπιους στη Βαϊμάρη, μεταφέρθηκε αργότερα στο Ντεσάου και διαλύθηκε από το ναζιστικό καθεστώς το Σκοπός της ήταν η ενοποίηση της αρχιτεκτονικής, της ζωγραφικής και της γλυπτικής με τις εφαρμοσμένες τέχνες και η στενή συνεργασία καλλιτεχνών και χειρωνακτών (τεχνικών) για την κάλυψη των αναγκών της σύγχρονης βιομηχανικής κοινωνίας. Η Σχολή του Μπαουχάους έπαιξε ηγετικό ρόλο στη διαμόρφωση του μοντέρνου, διεθνούς στιλ στην αρχιτεκτονική και τις εφαρμοσμένες τέχνες του 20ού αιώνα.

5 Αφηρημένη δημιουργία Στην τέχνη δεν υπάρχει «πρέπει» διότι η τέχνη είναι ελεύθερη. Ο καλλιτέχνης όμως πρέπει να δημιουργήσει όχι μόνο ό,τι βλέπει αλλά κι ό,τι διαθέτει στην ψυχή του W.K. 11 Ο Kandinsky κάνει μια σταδιακή μεταστροφή στην αφηρημένη έκφραση της τέχνης το 1910, όταν ζωγραφίζει τον πρώτο του αφηρημένο πίνακα με νερομπογιές και σιγά-σιγά δείχνει την προτίμησή του σε αυτό το είδος δημιουργίας. Τα επόμενα δυο χρόνια για τον ίδιο χαρακτηρίζονται από «μεικτές» ζωγραφικές δημιουργίες, επιπλέον όπως και στο παρελθόν- ζωγράφιζε αφηρημένα αλλά και συγκεκριμένα. Το νέο ζωγραφικό του εγχείρημα είναι η αφαίρεση, η οποία αποδοκιμάστηκε από αρκετούς κριτικούς, όπως και από τον Georg Jacob Wolf που το φθινόπωρο του 1910 παρεβρέθηκε σε μια έκθεση ζωγραφικής του Kandinsky και άλλων νέων ζωγράφων της αφηρημένης ζωγραφικής στο Μόναχο. Εκεί ο Georg Jacob Wolf περιέγραψε με μελανά χρώματα αυτό τους το εγχείρημα, λέγοντας πως μολονότι θεωρούσε τον Alexei Jawlensky ( ) και τον Kandinsky ως σοβαρούς καλλιτέχνες, αντ αυτού συμπεριφέρονταν ως άτομα πνευματικά ασταθή ή χρήστες ουσιών που «παράγουν τέχνη» με τις βούρτσες και τα μολύβια τους. Στην περιγραφή του ειρωνευόταν τον Kandinsky για τα ονόματα που έδινε στους πίνακές τους, ονόματα που καθόλου δεν ταίριαζαν σε αυτές τις μουτζούρες από χρώμα και τις άναρχες πινελιές του ευφάνταστου ζωγράφου. Πολλοί είναι αυτοί που ισχυρίζονταν όμως, ότι ο Kandinsky έκανε ιδιαίτερα αργά βήματα προς την αφαίρεση, βήματα που κράτησαν σχεδόν μια δεκαετία. Αν κανείς μάλιστα παρατηρούσε τα πρώτα αφηρημένα του έργα ακόμη διέκρινε ψήγματα, ή και ξεκάθαρες εικόνες, που παραπέμπουν σε συγκεκριμένη ζωγραφική. Τα συναισθήματα για τις δημιουργίες του ζωγράφου παρέμειναν ανάμεικτα για αρκετό καιρό. Αρθρογράφοι, όπως ο Roger Fly, είδαν με θετικό μάτι τη στροφή του καλλιτέχνη και τη νέα προσπάθεια που έκανε. Συγκεκριμένα ο Roger Fly εντυπωσιάστηκε με την ακρίβεια της κάθε γραμμής πάνω στον καμβά. Οι γραμμές πλέον δεν απεικόνιζαν απλά κάτι από την εξωτερική πραγματικότητα αλλά στηρίζονταν στην αντιπαράθεση και λογική σύγκρουση χρωμάτων/γραμμών και φόρμας. Από την άλλη το ευρύ κοινό που παραβρέθηκε σε εκθέσεις του, δεν φάνηκε να αντιλαμβάνεται την ουσία αυτής της μεταστροφής, αλλά, ούτε και τη λογική που 11 Απόσπασμα από το άρθρο Ο ζωγράφος που συνειδητοποίησε το πνευματικό στην τέχνη όπως και στη ζωή της Μαρίας Ζωγράφου, Ουζουνόγλου.

6 κρυβόταν μέσα στις ίδιες τις δημιουργίες. Ο Arthur Jerome Eddy, Αμερικανός συλλέκτης έργων, συγγραφέας και φίλος του Kandinsky δεν παρέλειψε να αποτυπώσει στο χαρτί τις εντυπώσεις του αμερικανικού κοινού όταν πρώτο-αντίκρισε τις δημιουργίες του ζωγράφου σε μια έκθεση στη Νέα Υόρκη το Ο Eddy έγραψε ότι οι τίτλοι που είχε δώσει ο ζωγράφος στα έργα του μάλλον δυσκόλευαν το κοινό να αντιληφθεί περί τίνος επρόκειτο παρά το βοηθούσε, ενώ με την πρώτη ματιά οι πίνακες ήταν αδύνατον να περιγραφούν με λόγια. Απαραίτητες ήταν οι πολλαπλές ματιές και η υπομονή του κοινού προκειμένου να αποκαλυφθεί η μαγεία των χρωμάτων που είχαν χρησιμοποιηθεί και να αποκτήσει ενδιαφέρον το έργο, σαν να ξεδιπλώνεται ηχητικά μια χρωματική αρμονία. Παρόλο που το κοινό της Νέας Υόρκης θεώρησε πως η τέχνη του Ρώσου ζωγράφου ήταν έντονα αφαιρετική και παρά τις διαπιστώσεις του Fry για τις γραμμές, το χρώμα και τις φόρμες στη νέα καλλιτεχνική δημιουργία του Kandinsky, τα έργα του ήταν ακόμα συνδεδεμένα με το αντικειμενικό και το συγκεκριμένο. Ενδιαφέρον αποτελεί βέβαια το πως προσέγγιζε ο ίδιος ο Kandinsky την καλλιτεχνική του μεταστροφή, προσπαθώντας να αποδομήσει σταδιακά τα αντικείμενα που επέλεγε να εντάξει στα έργα του. Τον συνέπαιρνε η ιδέα της διάλυσης, της αποσύνθεσης του εκάστοτε αντικειμένου ώστε αυτό να μην γίνεται με την πρώτη, αλλά ούτε και τη δεύτερη ματιά αντιληπτό από το κοινό. Το ζητούμενο για τον ίδιο το ζωγράφο ήταν να δημιουργεί όσο το δυνατόν περισσότερο αφαιρετικούς πίνακες, διατηρώντας την εκφραστικότητα και την δομή των πινάκων του παρελθόντος. Το ζητούμενο στις δημιουργίες του ήταν να εκφράζεται η εσωτερική αναγκαιότητα και το συναίσθημα που του είχε γεννηθεί όταν ζωγράφιζε τον εκάστοτε πίνακα, ούτως ώστε αν κατάφερνε να εντυπώσει ψήγματα από το μύχιο είναι του στον πίνακα, θα θεωρούσε το έργο άρτιο. Επομένως, η τέχνη γι' αυτόν, ξεφεύγει από τις δομές, τους κανόνες και τα «πρέπει» του παρελθόντος χωρίς να γίνεται άναρχη ή χαοτική. Διατηρεί λανθάνουσες δομές, κανόνες που θέτει ο ίδιος καλλιτέχνης και έχουν πάντα αφετηρία τον ίδιο του τον εαυτό, ένα είδος κατάθεσης του εσωτερικού κόσμου του δημιουργού. Γι αυτό άλλωστε όταν τον ρωτούσαν τι θέλει να πει με αυτόν τον πίνακα ή να τον περιγράψει με λόγια, αδυνατούσε. Η τέχνη του δεν μπορούσε να περιγραφεί με πεζό λόγο ή να αποσαφηνιστεί ούτε καν από τον ίδιο. Πολλές ήταν οι φορές που έλεγε ότι οι άλλοι, το κοινό, οι κριτικοί, τα μέσα 12 At the Armory Show in New York in 1913

7 έδιναν καλύτερες εξηγήσεις για τα έργα του από τον ίδιο, μιας και αυτός προτιμούσε να μιλήσει με τη ζωγραφική του. 13 Ωραίο είναι εκείνο που πηγάζει από μια εσωτερική αναγκαιότητα. Ωραίο επομένως είναι εκείνο που είναι εσωτερικά ωραίο W.K. 14 Αν αναρωτηθούμε εντέλει γιατί έκανε στροφή από την αναπαραστατική τέχνη στην αφηρημένη, θα λάβουμε απάντηση μέσω του έργου του καλλιτέχνη «...Κάθε σχήμα έχει ένα δικό του συμφυές περιεχόμενο, όχι ένα περιεχόμενο που μπορούμε να το απεικονίσουμε στο χώρο με γεωμετρικά σχήματα, αλλά ένα εν δυνάμει, μια ικανότητα να δράσει ως περιεχόμενο, μια ικανότητα να δράσει ως ψυχολογικό ερέθισμα. Ένα τρίγωνο προκαλεί πνευματικές διεγέρσεις διαφορετικές από έναν κύκλο: το πρώτο δίνει την αίσθηση ενός πράγματος που τείνει σε ύψος, ενώ το δεύτερο δημιουργεί την αίσθηση του περατωμένου. Όποια και αν είναι η απαρχή αυτού που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε σημασιολογικό περιεχόμενο των σχημάτων, ο καλλιτέχνης το χρησιμοποιεί όπως τα πλήκτρα ενός κλειδοκύμβαλου, που αγγίζοντάς τα, βάζει σε δόνηση την ανθρώπινη ψυχή». 15 Από τα παραπάνω συμπεραίνουμε ότι το ζητούμενο της καλλιτεχνικής του δημιουργίας ήταν η αφύπνιση της συνείδησης του καθενός μέσα από τα διάφορα ερεθίσματα που προέβαλε η τέχνη του και όχι η μίμηση της φύσης, η οποία θα αφήσει τη συνείδηση του κοινού απλά να ακολουθήσει τη λογική συνέχεια του έργου. Η βούληση του καθενός είναι αυτή που θα νοηματοδοτήσει το εκάστοτε δημιούργημα και όχι η ανάμνηση της εξωτερικής πραγματικότητας. Για να επιτευχθεί αυτό το δύσκολο εγχείρημα, πρέπει να δοθεί όλη η προσοχή στη δράση και όχι στην απλή μίμηση, στη δημιουργικότητα και όχι στην πρόσληψη υπαρκτών θεμάτων. Ο Wassily δρα έναν αιώνα όπου πια στην τέχνη δεν έχει σημασία η σύνδεση της εικόνας (ή του ακούσματος αν πρόκειται για μουσική) με την πραγματικότητα, αλλά η έμφαση δίνεται κυρίως στα χρώματα, στη μορφή και φυσικά στις γραμμές. Η αναπαράσταση μιας εικόνας εκλείπει ως μοντέλο ζωγραφικής και οι ζωγράφοι και καλλιτέχνες εν γένει, της συγκεκριμένης δημιουργικής τάσης, το αντιλαμβάνονται 13 Από το σχετικό κεφάλαιο του Peter Selz The aesthetic theories of Kandinsky and their relationship to the origin of non-objective painting. 14 Από το σχετικό άρθρο της Έφης Αγραφιώτη Η μουσική στη ζωγραφική του Βασίλη Καντίνσκυ (4 Δεκ Δεκ. 1944). 15 Απόσπασμα από το άρθρο με τίτλο Γαλάζιος Καβαλάρης. (ανυπόγραφο).

8 αυτό η τέχνη του Kandinsky αντιμετωπίζει τα χρώματα όπως η μουσική τους ήχους. Είναι πιθανό να είχαν δημιουργηθεί αφαιρετικοί πίνακες πριν από αυτούς του Kandinsky. Ένα τέτοιο παράδειγμα είναι ο πίνακας του Delaunay. 16 Παρόλα αυτά ο Kandinsky κατάφερε να κάνει το μη-αντικειμενικό πυλώνα της δημιουργικής του φαντασίας. 17 Σίγουρα κάποιος που έχει επιχειρήσει να διαβάσει γραπτά του ζωγράφου θα δυσκολεύτηκε, πόσο μάλλον αν προσπάθησε να τα αναλύσει, διότι έχουν έντονα διδακτικό ύφος και δυσνόητη γραφή. Ο Kenneth Lindsay, σε μελέτη του σχετικά με τις θεωρίες του Kandinsky, περιγράφει το ιδιάζον λογοτεχνικό γράψιμο του συγγραφέα-δημιουργού με τον ακόλουθο τρόπο: χαρακτηριστικό της γραφής του ζωγράφου είναι ο διαχωρισμός ενός θέματος σε μικρότερα μέρη, είτε όμοιων είτε αντίθετων μεταξύ τους. Αυτά τα μικρότερα μέρη συνήθως ακολουθούν την αρχική πρόταση στον τρόπο που δομείται το έργο δίνοντας έτσι εναλλακτικές λύσεις στο ζητούμενο. Η έννοια της φόρμας Όσο πιο ξέφρενος γίνεται ο κόσμος, τόσο πιο αφηρημένη θα γίνεται η ζωγραφική W.K. Η φόρμα έπαιζε σπουδαίο ρόλο στην καλλιτεχνική δημιουργία του Wαssily Kandinsky, καθώς έδινε το στίγμα της εσωτερικής ανάγκης του ζωγράφου. Δεν έβαζε περιορισμούς στο σχεδιασμό της φόρμας για να μην εγκλωβιστεί σε μια εκδοχή μόνο, αλλά να μπορεί ανά πάσα στιγμή να την αναπροσαρμόσει. Η χρήση της φόρμας ως μέσο έκφρασης της εσωτερικής αναγκαιότητας αποτελούσε τον πυλώνα ολόκληρης της αισθητικής του θεωρίας, μια προσπάθεια εξωτερίκευσης του εσωτερικού κόσμου. Ο ζωγράφος έχει παραδεχτεί σε κείμενό του, το ότι στους παραδοσιακούς πίνακες το αντικείμενο από μόνο του δίνει μια άλλη έμφαση και δυναμική που παύει να υπάρχει σε περίπτωση που χαθεί η φόρμα. Ήταν ξεκάθαρο για τον ίδιο ότι θα έπρεπε να μπουν νέοι όροι στην απεικονιστική σύνθεση που θα έχουν ως βάση μια φόρμα πιο «αφαιρετική», που θα απομακρύνεται από τα δεσμά που είχε έως τότε και θα στηριζόταν πάνω σε μια νέα πτυχή της τέχνης αλλά 16 Color Disks Concerning the Spiritual in Art 18 Painting as Pure Art 1913

9 και της επιστήμης. 19 Μολονότι οι παραδοσιακές φόρμες ήταν αυτές που έθεταν τα όρια για να αντιληφτεί κάποιος ένα έργο, ήταν αυτές που έθεταν τις βάσεις για να υπάρξει, να κατανοηθεί και εντέλει να αποσαφηνιστεί μια καλλιτεχνική δημιουργία. Η νέα προοπτική της αοριστίας της καλλιτεχνικής φόρμας που θα δυσκόλευε την ύπαρξη μιας ξεκάθαρης, ανεξάρτητης δημιουργίας αποτελούσε μείζον ζήτημα για τον Kandinsky καθώς τον ενδιέφερε μια άλλη προσέγγιση της τέχνης. Έτσι επέστρεφε συνεχώς στην έννοια της φόρμας προσπαθώντας να ορίσει όσο το δυνατόν πιο ξεκάθαρα την ιδιάζουσα -για τον ίδιο τουλάχιστον- έννοια. Arnold Schoenberg και Wassily Kandinsky Διαμέσου της ακόλουθης σύγκρισης, θα επιχειρηθεί μια πιο ξεκάθαρη σύνδεση μεταξύ αυτών των δυο σπουδαίων προσωπικοτήτων. Ας υποθέσουμε ότι από ένα έργο Beethoven, ή Chopin ή Mozart, μας συνεπαίρνει μια μελωδία. Αναμένουμε τη συνέχεια και φανταζόμαστε τι θα ακολουθήσει σα να είμαστε εμείς οι συνθέτες. Ξαφνικά όμως αυτό που ακούγεται δεν είναι κάποιος από τους παραπάνω μουσουργούς αλλά μια διάφωνη εναρκτήρια φράση από το «Three Piano Pieces» Opus 11, του Schoenberg και εκεί όλα αλλάζουν. Προσπαθούμε να ακολουθήσουμε τον ειρμό του συνθέτη και να φανταστούμε τη συνέχεια. Οι συνεχείς εναλλαγές στο ρυθμό, οι συγκρουόμενες συνηχήσεις και οι άναρχες μουσικές φράσεις είναι πλέον γεγονός. Προσπαθούμε μάταια να ακολουθήσουμε, να καταλάβουμε, ή έστω να υποψιαστούμε τι συμβαίνει καταφέρνοντας μόνο να αποκομίσουμε αίσθημα χάους και έλλειψης ολοκλήρωσης. Ας υποθέσουμε τώρα ότι παρατηρούμε ρεαλιστικούς πίνακες του 19ου αιώνα. Χαμογελούμε όταν ξαφνικά ερχόμαστε αντιμέτωποι με το «Impression III» του Kandinsky, βλέποντας ένα μαύρο απροσδιόριστο σχέδιο και μεγάλες επιφάνειες κίτρινου, μπλε, κόκκινου με διακριτές γραμμές να αποτυπώνουν τα όρια των τριών χρωμάτων. Η σχέση των Kandinsky και Schoenberg διαφαίνεται έντονα και κατά συνέπεια δεν μπορούμε παρά να τους εξετάσουμε μαζί. Το 1911 όταν ακόμη ο Kandinsky πειραματιζόταν με την αφαιρετική δημιουργία και ανακάλυπτε τις δυνατότητές της, παραβρέθηκε σε συναυλία με έργα του Αυστριακού συνθέτη στο Μόναχο, όπου μαγεύτηκε από τις ατονικές συνθέσεις του και έσπευσε αμέσως, να του γράψει. Ο τρόπος με τον οποίο ο συνθέτης δομούσε 19 κάνει λόγο για την επιστήμη μιας και προσπαθεί να εντάξει στη ζωγραφική του δημιουργία τους αριθμούς και τη λογική.

10 το καλλιτεχνικό του δημιούργημα, με τις συνεχείς αντιθέσεις είτε σε σχέση με το ρυθμό, είτε σε σχέση με τα μουσικά ηχοχρώματα εντυπωσίαζε τον Kandinsky, που περιέγραφε τις έντονες διαφωνίες και την απώλεια της μελωδίας ως νέα προσέγγιση των μουσικών εκφραστικών μέσων. Στο πρώτο γράμμα που αντάλλαξαν μεταξύ άλλων έγραφε ότι θαύμασε την ελευθερία /ανεξαρτησία στην κίνηση των φωνών (the independent life of the individual voices) που υπήρχαν μέσα στα έργα του και ότι αναζητούσε και ο ίδιος κάτι αντίστοιχο στη ζωγραφική του. Για τον Kandinsky ήταν ξεκάθαρο πως άρχιζε μια νέα εποχή για τη μουσική και γενικότερα για την τέχνη, καθώς οι μουσικές δημιουργίες του Schoenberg δε μετέδιδαν απλά συμβάντα από τη φύση ή φράσεις που πήγαζαν από την εξωτερική πραγματικότητα. Η έμπνευση πηγάζει από το είναι και αποτελεί προσωπική προαίρεση. Και οι δυο πίστευαν στο «συνολικό έργο τέχνης» Gesamtkunstwerk, 20 σύμφωνα με το οποίο το έργο τέχνης πρέπει να αντιμετωπίζεται στη συνολική του μορφή και όχι ως συνδυασμός των μεμονωμένων στοιχείων που το αποτελούν, αλλά να συνδυάζουν κι άλλες μορφές τέχνης. Ο Schoenberg επέμενε στην άποψη ότι μια συνήχηση μπορεί να σχηματιστεί από έναν συνδυασμό φθόγγων που προέρχονται από τη χρωματική κλίμακα των δώδεκα ημιτονίων. Οι εν λόγω συνηχήσεις μπορούν είτε να σταθούν μόνες τους στα πλαίσια ενός έργου ως αυτοδύναμες φθογγικές διατάξεις, είτε να συνδυαστούν με άλλες και να ξεπεράσουν με αυτόν τον τρόπο την αυστηρή πειθαρχία των παραδοσιακών τονικών συστημάτων. Η άνω ηχητική διαδικασία και ύφανση μπορεί να ταιριάξει με το χαρακτηρισμό «independent life» που έδωσε ο Kandinsky. Ο ζωγράφος θαύμαζε την ικανότητα του συνθέτη να δίνει ζωή σε καθένα από τους ήχους ξεχωριστά ή στους ηχητικούς συνδυασμούς και να τους αναμειγνύει με ζηλευτή άνεση στις συνθέσεις του. Η ικανότητα του Schoenberg να εκμεταλλεύεται στο έπακρο όλα τα μέσα που διέθετε, είτε αυτά ήταν καθαρά μουσικά, πχ. Farben, είτε ξέφευγαν από αυτά και λάμβαναν μια πιο τεχνική υφή, εφέ, φωτισμού, πχ Pierrot Lunaire Προμηθέας κ.ό. 21 Η χρήση τέτοιων μέσων, που ξεφεύγουν από τα στενά μουσικά όρια από τον Schoenberg, παρατηρείται και από άλλους εξπρεσιονιστές 20 Ο όρος Gesamtkunstwerk πρωτοχρησιμοποιήθηκε σε κείμενο του Γερμανού φιλοσόφου K. F. E. Trahndorff το 1827 και ακολούθως από το μουσουργό Richard Wagner και έχει αρκετές μεταφράσεις, όπως για παράδειγμα, «σύνθεση τεχνών», «συνολική τέχνη», «ιδεατή τέχνη», κλπ. και αφορά στο συνδυασμό διαφορετικών τεχνών για τη δημιουργία ενός (συνολικού) έργου τέχνης. 21 Εξωμουσικά όπως τα προσδιορίζει ο Γ. Ζερβός στο Schonberg, Berg, Webern: Η κρίση της μουσικής δια μέσου της κρίσης του θέματος και των μορφών. 2001:105

11 καλλιτέχνες, συνθέτες αλλά και ζωγράφους όπως ο Κandinsky που εξετάζουμε. Αυτό ίσως οφείλεται στη δημιουργική φύση των παραπάνω η οποία δεν περιοριζόταν στην ενασχόληση με μια μόνο μορφή καλλιτεχνικής δημιουργίας, αλλά συνδυαζόταν με περισσότερες. Ο Κandinsky ήταν εκτός από ζωγράφος συγγραφέας, ομοίως και ο Schoenberg που εκτός από συνθέτης ήταν και ζωγράφος. Μπορούμε να πούμε ότι ο Kandinsky συμπορεύεται με την «παραφωνία» του Schoenberg και την εντάσσει στα ζωγραφικά του πλαίσια, οικοδομώντας μια νέα αντίληψη για την «αρμονία» στους πίνακές του, η οποία μπορεί να συσταθεί από άνισες φόρμες και αντίθετα χρώματα που αλληλεπιδρούν μεταξύ τους. Οι μουσικές συνθέσεις του Schoenberg εμπνέουν τον Kandinsky να δημιουργήσει μια αφηρημένη και αν-εικονική τέχνη που ξεφεύγει από τα αυστηρά δεσμά της προγενέστερης ζωγραφικής έκφρασης που υπέκυπτε σε κανόνες και φόρμες. Αυτό δε σημαίνει ότι η αφηρημένη δημιουργία είναι άναρχη. Με τον τρόπο που συνθέτει ο αυστριακός, διαγράφει μια ριζική αλλαγή περνώντας από το τονικό σύστημα στην ελεύθερη (α)τονικότητα. Οι φαινομενικά ανεξάντλητες φόρμες που εντυπώνονται ολοφάνερα στους πίνακες του Kandinsky μπορούν με ευκολία να παραλληλιστούν με τις ειπωμένες στο παρελθόν μουσικές φράσεις που έχουν προέλθει από τις μουσικές δημιουργίες του Schoenberg. Τέλος, ο Kandinsky θεωρούσε πως η μουσική δημιουργία του συνθέτη αποτελεί μια γραμμική τέχνη που έχει καταφέρει να ξεφύγει από τα δεσμά του παρελθόντος και συνάμα καταφέρνει συνεχώς να εμπνέει τον ακροατή ανοίγοντας με αυτόν τον τρόπο τις πύλες για τη μουσική του μέλλοντος. Η μεταξύ τους αλληλεπίδραση έχει ως αποτέλεσμα την πρόοδο σε ότι έχει σχέση με τη αφηρημένη έκφραση στη ζωγραφική, την ατονικότητα στη μουσική και τη δημιουργία παραδειγμάτων για τη σύγχρονη τέχνη εν γένει. Η σπουδαιότητα της μουσικής Η μουσική υπήρξε για τον Kandinsky πυλώνας ολόκληρης της καλλιτεχνικής του έκφρασης: η μυστικιστική συνήχηση των εικαστικών συνδυασμένη με την αρμονία της μουσικής. Το γεγονός ότι ήταν συναισθητικός τον έκανε να αντιλαμβάνεται διαφορετικά -και αναμφίβολα- πιο έντονα το άκουσμα μιας μελωδίας. Το 1896 αποφάσισε να φύγει από τη γενέτειρά του τη Μόσχα και να αφήσει πίσω τη θέση του λέκτορα αλλά και τη μετέπειτα ακαδημαϊκή καριέρα στο χώρο των νομικών και των οικονομικών επιστημών, για να εγκατασταθεί στο Μόναχο. Η επίσκεψή του

12 σε έκθεση Γάλλων ιμπρεσιονιστών στη Μόσχα και η παρουσία του στο ανέβασμα του Λόενγκριν του Wagner στο εκεί βασιλικό θέατρο, αποτέλεσαν καλλιτεχνικές εμπειρίες που άλλαξαν ριζικά τον προσανατολισμό του, το χρώμα και ο ήχος που και αυτός είναι χρώμα. «Τα βιολιά, οι χαμηλές νότες του βαθύφωνου και κυρίως τα πνευστά, ενσάρκωναν την ώρα του δειλινού, για μένα τότε. Είδα όλα τα χρώματα που είχα στο νου μου, άγριες παράφορες γραμμές διαγράφονταν. Συνειδητοποίησα ότι η Τέχνη είναι γενικά πιο δυνατή απ' ότι νόμιζα και ακόμη πως η ζωγραφική μπορεί να αποκτήσει τόση δύναμη όση και η μουσική...». 22 Εκτός από τα νατουραλιστικά 23 του έργα, τα υπόλοιπα δημιουργήματά του έχουν ξεκάθαρες παραπομπές τις περισσότερες φορές στη μουσική. Για τον ίδιο η ζωγραφική είχε την ανάγκη, να αναφέρεται στη μουσική για να απελευθερώσει τη δύναμη που της προσέφερε η αναπαράσταση και να δημιουργήσει νέους ορίζοντες έκφρασης και ίσως μια διευρυμένη εικαστική γλώσσα. Θαύμαζε ιδιαίτερα τον Alexander N. Scriabin για την ανεξάντλητη έμπνευση και φαντασία του, καθώς και τον Claude Debussy, και είχε ιδιαίτερη αδυναμία στον Maurice Maeterlinck. Μεγάλο θαυμασμό έτρεφε επίσης για τον Richard Wagner εξαιτίας της δύναμης που χαρακτήριζαν τις συνθέσεις του. Στο βιβλίο του με τίτλο Το πνευματικό στην τέχνη ο Kandinsky περιγράφει το δέος που αισθάνθηκε όταν ήρθε αντιμέτωπος με τη γερμανική ιδεαλιστική φιλοσοφία των Kant και Fichte. Δήλωνε αντί-θετικιστής αρνούμενος να δεχτεί τη μονοσήμαντη αξία της ζωγραφικής λέγοντας ότι υπάρχει ξεκάθαρη σχέση και σύνδεση της με τη μουσική. «Ζήλευε» την ελευθερία, αλλά και την ευρηματικότητα που διέκρινε τη μουσική, γιατί δεν ήταν μονόδρομος η ηχητική περιγραφή της εξωτερικής πραγματικότητας, αλλά και γιατί ένα σύγχρονο μουσικό έργο μπορούσε να δημιουργηθεί με βάσει μόνο τα πρωταρχικά στοιχεία του ρυθμού και του τονικού ύψους των ήχων. Σε αντίθεση η ζωγραφική παρέμενε ακόμη προσδεμένη στην αναπαράσταση της εξωτερικής πραγματικότητας, ενώ δεν είχε καταφέρει να δημιουργήσει νέα έργα με ελάχιστα υλικά: σχέδιο και χρώμα. Δεν σταμάτησε ποτέ να αντιστοιχεί τη ζωγραφική με τη μουσική και να παρομοιάζει χρώματα και φόρμες με ήχους και διακυμάνσεις υφής. Τα έργα του αφήνουν μεγάλα περιθώρια πνευματικής ενόρασης και άπλετο χώρο για «ακρόαση» 22 Από το σχετικό κεφάλαιο του Peter Selz The aesthetic theories of Kandinsky and their relationship to the origin of non-objective painting. 23 Νατουραλισμός: Καλλιτεχνική Σχολή που εμφανίστηκε κατά τα τέλη του 19ου αιώνα στη Γαλλία, και επεδίωκε να απεικονίσει πιστά την πραγματικότητα, με όλα τα αρνητικά που την περιβάλλουν, χωρίς καμία προσπάθεια εξιδανίκευσης.

13 της σκέψης αλλά και της αρμονία τους. Ο ρόλος του χρώματος Για τον Kandinsky το χρώμα μπορούσε να αποτελέσει το μεγαλύτερο όπλο στα χέρια ενός ζωγράφου. Υποστήριζε ότι το χρώμα μιλά στην ψυχή του ανθρώπου ενώ συγχρόνως έχει τη δύναμη λόγω των πολλαπλών πτυχών και λειτουργιών του να απογειώσει ή να καταστρέψει έναν πίνακα ανάλογα με τη χρήση του από τον εκάστοτε καλλιτέχνη. Το χρώμα διεγείρει τον παρατηρητή σε πολλαπλά επίπεδα και τον ωθεί σε ψυχικές, φυσικές αλλά και πνευματικές καταστάσεις. Έρευνες στα πλαίσια της χρωματοθεραπείας έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι τα χρώματα επιδρούν στον άνθρωπο σε μεγάλο βαθμό και τον επηρεάζουν στο να δράσει, να σκεφτεί και να νιώσει με συγκεκριμένους τρόπους, επιβεβαιώνοντας τις θέσεις του Kandinsky σχετικά με την σημασία του χρώματος στα χέρια ενός καλλιτέχνη. 24 Ενδεικτικά αναφέρω ότι το ανοιχτό μπλε είναι ικανό να προκαλέσει έως και παράλυση ενώ το κόκκινο από την άλλη, αυξομειώνει τους καρδιακούς παλμούς. Το μπλε, ως χρώμα του παραδείσου, διαδραμάτισε μεγάλο ρόλο στο καλλιτεχνικό του οικοδόμημα. Παρατηρώντας έναν μπλε κύκλο έχει κανείς την αίσθηση πως όλο το χρώμα συγκεντρώνεται στο κέντρο του δημιουργώντας μια θαλάσσια δίνη. Όταν αντίκριζε το ανοιχτό μπλε, στα αυτιά του έφταναν ήχοι από αυλό ή φλάουτο, ενώ όταν παρατηρούσε το σκούρο μπλε ηχούσε βιολοντσέλο. Το βαθύ μπλε του θύμιζε τον ήχο του κοντραμπάσου. Το κίτρινο ως το χρώμα της γης, εκπέμπει ένταση και επιθυμία να ξεπηδήσει από τον καμβά του ζωγράφου. Εύκολα συνδυάζεται με την όξινη γεύση του λεμονιού ενώ ηχεί ως χάλκινο πνευστό. Η επίμονη θέαση του σχηματίζει την οφθαλμαπάτη μιας φυγόκεντρης σπειροειδούς κίνησης που λίγο πολύ μας θυμίζει την ακτινοβολία του ήλιου. Το πράσινο προκύπτει από τον συνδυασμό του γαλήνιου μπλε και του γεμάτου ηλεκτρισμό κίτρινου. Αποτελεί κατά συνέπεια ένα παθητικό, στατικό χρώμα, που εύκολα μπορεί να συνδυαστεί με τον ήχο ενός βιολιού. Το μαύρο είναι ένα «ήσυχο» χρώμα, δεν θυμίζει σε καμία περίπτωση την ηρεμία και γαλήνη που μπλε, αλλά μια νεκρική σιγή, είναι αναμφισβήτητα το χρώμα του θρήνου και της ολοκλήρωσης της ζωής. Αυτό που πραγματικά δυσκόλεψε τον Kandinsky δεν ήταν άλλο από το άσπρο, ένα χρώμα 24 Από το σχετικό κεφάλαιο του Peter Selz The aesthetic theories of Kandinsky and their relationship to the origin of non-objective painting.

14 σύμβαση για τους ιμπρεσιονιστές. 25 Το άσπρο συμβολίζει έναν κόσμο άδειο από υλικά σώματα αλλά και υποστάσεις. Το χρώμα είναι αυτό που προσφέρει αναρίθμητες δυνατότητες στον καλλιτέχνη και αν συνδυαστεί με σχέδιο εξυψώνει το αισθητικό αποτέλεσμα της ζωγραφικής τέχνης. Σε καμία περίπτωση δεν θα λέγαμε ότι ο Kandinsky στόχευε στη συναισθηματική αφύπνιση του θεατή ούτε έκανε και χρησιμοποιούσε τεχνάσματα με χρώματα για να επιτύχει κάτι. Απλά, εναπόθετε την πρώτη ύλη που κατείχε στον καμβά του, με μοναδικό γνώμονα την εμπειρία του. Θεωρώ σκόπιμο να αναφέρω ότι ορισμένα χρώματα προκαλούν διαφορετικούς συνειρμούς σε διάφορους ανθρώπους, όπως και σε λαούς. Στο βιβλίο του με τίτλο Von Monet bis Picasso, ο Max Raphael σημειώνει ότι το χρώμα λαμβάνει διαφορετικές σημασίες για τον καθένα, ανάλογα με τα ενδιαφέροντα και την οπτική του. Το κίτρινο για τον Kandinsky είναι το χρώμα της έντασης, ενώ για το γερμανικό λαό εκφράζει τη ζήλια, συναίσθημα που οι Άγγλοι συνδέουν με το πράσινο χρώμα. Αν και ο ίδιος ο Kandinsky προσπάθησε να ορίσει το χρώμα με επιστημονικούς όρους, κατάφερε μάλλον να προσδώσει μια δική του προσωπική χροιά που μας απασχολεί και τη μελετάμε έως και σήμερα. Όπως κάποτε είχε πει και ο ίδιος, είναι ξεκάθαρο ότι, ό,τι έχω πει για αυτά τα χρώματα είναι προσωρινά διατυπωμένο και γενικό, ομοίως και τα συναισθήματα της χαράς, δυστυχίας κτλ. Τα συναισθήματα αυτά αποτελούν μια μορφή υλικής έκφρασης της ψυχής, τα χρώματα όμως όπως και ο ήχος κατέχουν μια ανώτερη φύση που αδυνατεί να περιγραφεί με λόγια καθώς ξυπνούν στην ψυχή μας συναισθήματα ανώτερα. Επίλογος Συνοψίζοντας, νιώθω την ανάγκη να τονίσω τη στάση του Kandinsky απέναντι στην τέχνη εν γένει αλλά και στη δική του. Η τέχνη ήταν για αυτόν κάτι ανώτερο από τα εγκόσμια, από αυτά που μπορούν να περιγράψουν με λόγια οι άνθρωποι. Την αντιμετώπιζε ως μια εσωτερική ανάγκη, με αφετηρία το ένδον μύχιο του καθενός και προορισμό, όσο παράλογο και αν ακούγεται, τον ίδιο τον εαυτό. Η 25 Ιμπρεσιονισμός: Καλλιτεχνικό κίνημα στη ζωγραφική που αντιπροσωπεύεται από τον Γάλλο ζωγράφο Μονέ (Claude Monet). Η ονομασία του κινήματος οφείλεται σε ένα πίνακα του Μονέ με τίτλο Impression, soleil levant (Εντύπωση, ανατολή του ηλίου). Σύμφωνα με τον ιμπρεσιονισμό, η καλλιτεχνική έκφραση κι αρμονία πραγματώνονται μέσα από τα συγκινησιακά ερεθίσματα που δημιουργούνται στο θεατή από τις φωτεινές επιδράσεις του περίγυρου και όχι από την πραγματική υπόσταση του αντικειμένου.

15 παρατήρηση ενός πίνακα ή η ακρόαση μιας σύνθεσης του Schoenberg θα έδιναν την πιο σαφή και ξεκάθαρη απάντηση σε οποιοδήποτε σχετικό ερώτημα, ενισχύοντας στην αντίληψη της άποψης του Κadinsky ότι η τέχνη απλά προκύπτει από την εσωτερική μας ανάγκη, δύσκολα περιγράφεται με λόγια όσο προσεγμένα και διαλεγμένα κι αν είναι αυτά... Βιβλιογραφία: Διαμαντίδης, Αντώνης. (2003) Λεξικό των -ισμών από τον αβανγκαρτνισμό στον ωφελιμισμό Αθήνα: Εκδόσεις Γνώση. Ζερβός, Γιώργος. (2001) Schonberg, Bern, Webern: Η Κρίση Της Μουσικής Δια Μέσου Της Κρίσης Του Θέματος Και Των Μορφών, Μουσικός εκδοτικός οίκος Παπαγρηγορίου-Νάκας, Ελληνικές Μουσικολογικές εκδόσεις 3. Ζωγράφου-Ουζουνόγλου, Μαρία. Τέχνη και Ζωή. Web. <<texni-zoi.blogspot.gr/2013/03/blog-post_22.html>> Κολιόπουλος, Ι., Σβολόπουλος, Κ., Χατζηβασιλείου, Ε., Νημάς, Θ., Σχολινάκη- Χελιώτη, Χ. (2010) Ιστορία του Νεότερου και του Σύγχρονου Κόσμου (από το 1815 έως σήμερα) Αθήνα: Οργανισμός εκδόσεων διδακτικών βιβλίων. Liu, Anna. When art meets music: Schoenberg, Kandinsky and the blue Riders of Web<<2013/10/19/when-art-meets-music-schoenberg-kandinsky-and-the-blue-ridersof-1911/>> Selz, Peter. The aesthetic theories of Kandinsky and their relationship to the origin of non-objective painting. Web.<<www.msu.edu/course/ha/240/selzkandinsky.pdf>> Vergo, Peter. (2010) The music of painting:music, modernism and the visual arts from the Romantics to John Cage, Published:Phaidon Αγραφιώτη, Έφη. (2011) Η μουσική στη ζωγραφική του Βασίλη Καντίνσκυ (4 Δεκ Δεκ. 1944). Web <<www.tar.gr/content/content.php?id=3747>> (Ανυπόγραφο) Γαλάζιος Καβαλάρης Web <<www.artofwise.gr/html/catigories_content/texnes/galazioskavalaris.html>>

Η νέα ενότητα χρωμάτων για το μάθημα των καλλιτεχνικών: "Winterbild"

Η νέα ενότητα χρωμάτων για το μάθημα των καλλιτεχνικών: Winterbild Η νέα ενότητα χρωμάτων για το μάθημα των καλλιτεχνικών: "Winterbild" Καλλιτεχνική ζωγραφική με τις νερομπογιές Κ12 Με την Pelikan η ζωγραφική γίνεται μια μοναδική εμπειρία: Αυτός είναι και ο λόγος για

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 Στο σημείο αυτό του οδοιπορικού γνωριμίας με τις διάφορες μεθόδους αυτογνωσίας θα συναντήσουμε την Αστρολογία και θα μιλήσουμε για αυτή. Θα ερευνήσουμε δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Project Α τετραμήνου Teenage Angst. Υπεύθυνες Καθηγήτριες: Κατερίνα Μανδρώνη Κάρεν Γεωργούδη Π.Π.Σ.Π.Α 2013-2014

Project Α τετραμήνου Teenage Angst. Υπεύθυνες Καθηγήτριες: Κατερίνα Μανδρώνη Κάρεν Γεωργούδη Π.Π.Σ.Π.Α 2013-2014 Project Α τετραμήνου Teenage Angst Υπεύθυνες Καθηγήτριες: Κατερίνα Μανδρώνη Κάρεν Γεωργούδη Π.Π.Σ.Π.Α 2013-2014 Το θέμα του project μας φέτος είναι τα εφηβικά άγχη και ανησυχίες. Πώς βλέπουμε τον εαυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης)

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΣΧΕΔΙΟ (Ελεύθερο και Προοπτικό) και που ενδέχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ Ενότητα: Ανεικονική Σύνθεση (Ασκήσεις Εξεταστικών Δοκιμίων 2006-2009)

ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ Ενότητα: Ανεικονική Σύνθεση (Ασκήσεις Εξεταστικών Δοκιμίων 2006-2009) ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ Ενότητα: Ανεικονική Σύνθεση (Ασκήσεις Εξεταστικών Δοκιμίων 2006-2009) Αρ. μαθήματος: 1 ο (1 από 5π). Ανεικονική / Μη Ρεαλιστική Σύνθεση με χρώμα Εκπαιδευτικός:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Α ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 26-27 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015

ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Α ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 26-27 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015 ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Α ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 26-27 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015 Υπάρχουν άνθρωποι, δημιουργικοί, που λατρεύουν την τέχνη και διαθέτουν πολλά ταλέντα, χωρίς να είναι επαγγελματίες.

Διαβάστε περισσότερα

ρόλο στην προετοιμασία του θέματός μας αποτέλεσε το ιστόγραμμα που φτιάξαμε με τα παιδιά με πράγματα που ήθελαν να μάθουν για τους ζωγράφους.

ρόλο στην προετοιμασία του θέματός μας αποτέλεσε το ιστόγραμμα που φτιάξαμε με τα παιδιά με πράγματα που ήθελαν να μάθουν για τους ζωγράφους. Προπρονήπια Α 2015 ΠΙΝΑΚΕΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗΣ Το δίμηνο Οκτωβρίου-Νοεμβρίου ασχοληθήκαμε με το θέμα «Πίνακες Ζωγραφικής». Αφορμή στάθηκε μια συζήτηση που κάναμε με τα παιδιά για το φθινόπωρο και τις αλλαγές του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Γ' Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΕΛΕΥΘΕΡΟ-ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ( Εικαστική και Αρχιτεκτονική

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 18673 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16/12/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΕΙΜΕΝΟ Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Α. Ο συγγραφέας του παρόντος κειμένου παρουσιάζει τον προβληματισμό του αναφορικά με

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com Μιχάλης Μακρή EFIAP www.michalismakri.com Γιατί κάποιες φωτογραφίες είναι πιο ελκυστικές από τις άλλες; Γιατί κάποιες φωτογραφίες παραμένουν κρεμασμένες σε γκαλερί για μήνες ή και για χρόνια για να τις

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

Piet Mondrian. Η ζωή και το έργο του Piet Mondrian! Ο πίνακάς του.

Piet Mondrian. Η ζωή και το έργο του Piet Mondrian! Ο πίνακάς του. Piet Mondrian Η ζωή και το έργο του Piet Mondrian! Ο πίνακάς του. Περιεχόμενα: Βιογραφικό του Piet Mondrian Μοντέρνα τέχνη Φωβισμός Κυβισμός Νεοπλασικισμός Ενδεικτικά έργα του Piet Mondrian Μαθηματική

Διαβάστε περισσότερα

Μουσική και Μαθηματικά!!!

Μουσική και Μαθηματικά!!! Μουσική και Μαθηματικά!!! Η μουσική είναι ίσως από τις τέχνες η πιο δεμένη με τα μαθηματικά, με τη μαθηματική σκέψη, από την ίδια τη φύση της. Η διατακτική δομή μπορεί να κατατάξει τα στοιχεία ενός συνόλου,

Διαβάστε περισσότερα

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα.

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα. Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν δημιουργικά

Διαβάστε περισσότερα

Γενική οργάνωση σεναρίου. 1. Προαπαιτούμενες γνώσεις και πρότερες γνώσεις των μαθητών

Γενική οργάνωση σεναρίου. 1. Προαπαιτούμενες γνώσεις και πρότερες γνώσεις των μαθητών Παράρτημα 1: Τεχνική έκθεση τεκμηρίωσης σεναρίου Το εκπαιδευτικό σενάριο που θα σχεδιαστεί πρέπει να συνοδεύεται από μια τεχνική έκθεση τεκμηρίωσής του. Η τεχνική αυτή έκθεση (με τη μορφή του παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

WEB DESIGN Ο σχεδιασμός στο Web Design

WEB DESIGN Ο σχεδιασμός στο Web Design WEB DESIGN Ο σχεδιασμός στο Web Design ΠΑΤΣΙΑΛΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ Web Design Είναι ο σχεδιασμός και η δημιουργία δικτυακών τόπων. Περιλαμβάνει : την αρχιτεκτονική πληροφοριών, τη διεπαφή χρήστη και την πλοήγηση.

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα»

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα» Ημερομηνία 8/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://artpress.sundaybloody.com/ Βασίλης Κάργας http://goo.gl/di6ugf Μαρίνα Γιώτη, συγγραφέαςεικονογράφος : «Τα παραμύθια είναι ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

( μαθήτρια Γ γυμνασίου) ***

( μαθήτρια Γ γυμνασίου) *** «...Η γλωσσομάθεια στις μέρες μας είναι απαραίτητη. Τα άτομα με επαρκή γνώση μιας ξένης γλώσσας έχουν τη δυνατότητα να είναι αποτελεσματικότεροι στις σπουδές τους, αφού μπορούν ψάχνοντας σε ξένες βιβλιογραφίες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Ρομαντισμός. Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1

Ρομαντισμός. Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1 Ρομαντισμός Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1 Τζον Κόνσταμπλ Το κάρο του σανού Ρομαντισμός Τέλη 18 ου αι. μέσα 19 ου αι.

Διαβάστε περισσότερα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα Κ. Σ. Δ. Μ. Ο. Μ. Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα της Κάτω Ιταλίας. Η κοινότητα στεγαζόταν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη

ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη Ο ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ (572-500 ΠΧ) ΗΤΑΝ ΦΟΛΟΣΟΦΟΣ, ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ ΚΑΙ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΣ ΤΗΣ ΜΟΥΙΣΚΗΣ. ΥΠΗΡΞΕ Ο ΠΡΩΤΟΣ ΠΟΥ ΕΘΕΣΕ ΤΙΣ ΒΑΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αικατερίνη Καλέρη, Αν. Καθηγήτρια το μάθημα Αισθητική διδάσκεται στο 4ο έτος, Ζ εξάμηνο εισάγει στις κλασσικές έννοιες και θεωρίες της φιλοσοφίας της τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης Σωφρόνης Χατζησαββίδης Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης 1 ΣΚΟΠΟΣ Oι σύγχρονες κριτικές προσεγγίσεις που έχουν αναπτυχθεί τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ Α ΕΒΔΟΜΑΔΑ (9-13/3/2015) ΤΟΥ Α ΚΥΚΛΟΥ ΤΗΣ ΔΕΚΑΠΕΝΘΗΜΕΡΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ «ΜΑΖΙ ΚΑΙ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΙ»

ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ Α ΕΒΔΟΜΑΔΑ (9-13/3/2015) ΤΟΥ Α ΚΥΚΛΟΥ ΤΗΣ ΔΕΚΑΠΕΝΘΗΜΕΡΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ «ΜΑΖΙ ΚΑΙ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΙ» ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ Α ΕΒΔΟΜΑΔΑ (9-13/3/2015) ΤΟΥ Α ΚΥΚΛΟΥ ΤΗΣ ΔΕΚΑΠΕΝΘΗΜΕΡΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ «ΜΑΖΙ ΚΑΙ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΙ» Υπάρχουν άνθρωποι που διερωτώνται τι είναι η τέχνη για τον άνθρωπο, γιατί τραγουδάμε, γιατί

Διαβάστε περισσότερα

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Τι είναι η φιλοσοφία; Φιλοσοφία είναι η επιστήμη που ασχολείται με: ερωτήματα προβλήματα ή απορίες που μπορούμε να αποκαλέσουμε οριακά,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΕΡΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ- ΠΡΑΞΕΙΣ ΑΥΤΩΝ 1.2 ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΩΝ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ

ΑΚΕΡΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ- ΠΡΑΞΕΙΣ ΑΥΤΩΝ 1.2 ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΩΝ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ ΑΚΕΡΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ- ΠΡΑΞΕΙΣ ΑΥΤΩΝ 1.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ασχολήθηκα 30 χρόνια με τη διδασκαλία των Μαθηματικών του Γυμνασίου, τόσο στην Μέση Εκπαίδευση όσο και σε Φροντιστήρια. Η μέθοδος που χρησιμοποιούσα για τη

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγικό Σημείωμα. Η είσοδος στο νηπιαγωγείο είναι ένας από τους σημαντικότερους σταθμούς της ζωής

Εισαγωγικό Σημείωμα. Η είσοδος στο νηπιαγωγείο είναι ένας από τους σημαντικότερους σταθμούς της ζωής Εισαγωγικό Σημείωμα Αγαπητοί γονείς, Η είσοδος στο νηπιαγωγείο είναι ένας από τους σημαντικότερους σταθμούς της ζωής κάθε παιδιού. Οι στέρεες βάσεις και τα θεμέλια της μάθησης και της ολόπλευρης ανάπτυξής

Διαβάστε περισσότερα

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη»

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Συνέντευξη στην Ελευθερία Καμπούρογλου Το «Μια συγνώμη για το τέλος» είναι η νέα συγγραφική δουλειά της Λένας Μαντά, που μόλις

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΙΘΑΝΕΣ ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Χάρτινη αγκαλιά Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Εργασίες 1 α ) Κατά τη γνώμη μου, το βιβλίο που διαβάσαμε κρύβει στις σελίδες του βαθιά και πολύ σημαντικά μηνύματα, που η συγγραφέας θέλει να μεταδώσει

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

να αντικατασταθεί με τον νεαρό Richard Starkey, ο οποίος έγινε γνωστός ως Ringo Starr.

να αντικατασταθεί με τον νεαρό Richard Starkey, ο οποίος έγινε γνωστός ως Ringo Starr. Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥΣ Καμία μπάντα δεν επηρέασε ποτέ την ποπ κουλτούρα όπως οι Beatles. Για πολλούς, η μουσική τους ήταν ένα από τα καλύτερα πράγματα που συνέβησαν τον 20 ο αιώνα. Ενσάρκωναν απόλυτα το στυλ των

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Κολύμβηση/ Φυσική αγωγή:

ΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Κολύμβηση/ Φυσική αγωγή: ΕΥΤΕΡΑ * Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό, είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να αναπτύσσονται,

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Περιεχόμενα 1. Εισαγωγικά στοιχεία 1.1 Η τρέχουσα αντιμετώπιση του γλωσσικού δανεισμού 1.2 Η προσέγγιση του θέματος μέσα από το σχολείο 1.3 Σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

Ανδρέας Καστανάς - Η επίσημη ιστοσελίδα. Λογοτεχνία - Από: Τα Τρία Βιβλία. www.andreaskastanas.com. Τελευταία ενημέρωση 15-12-2012 6-12-03

Ανδρέας Καστανάς - Η επίσημη ιστοσελίδα. Λογοτεχνία - Από: Τα Τρία Βιβλία. www.andreaskastanas.com. Τελευταία ενημέρωση 15-12-2012 6-12-03 - Η επίσημη ιστοσελίδα Λογοτεχνία - Από: Τα Τρία Βιβλία www.andreaskastanas.com Τελευταία ενημέρωση 15-12-2012 6-12-03 Όταν αποκαλώ ένα έργο μου «μυθιστόρημα», με την χρήση της λέξης δηλώνω το είδος της

Διαβάστε περισσότερα

ΝΗΣΙΩΤΙΚΟΤΗΤΑ/ΜΙΑ ΣΠΟΥΔΗ ΣΕ ΕΝΑ ΤΟΠΟ

ΝΗΣΙΩΤΙΚΟΤΗΤΑ/ΜΙΑ ΣΠΟΥΔΗ ΣΕ ΕΝΑ ΤΟΠΟ ΝΗΣΙΩΤΙΚΟΤΗΤΑ/ΜΙΑ ΣΠΟΥΔΗ ΣΕ ΕΝΑ ΤΟΠΟ ΜASTERCLASS ΖΩΓΡΑΦΙΚΗΣ ΜΥΤΙΛΗΝΗ 22 ΕΩΣ 24 MAΪOY 2015 To Μasterclass Ζωγραφικής θα διεξαχθεί-συντονιστεί από τον Γιάννη Ζιώγα Αποτελεί μέρος της Εκδήλωσης Διατοπικής

Διαβάστε περισσότερα

«Ταξιδεύοντας στον κόσµο των παραµυθιών». 27 Φεβρουαρίου έως 2 Μαρτίου. Δημοτικό Σχολείο www.protypa.gr

«Ταξιδεύοντας στον κόσµο των παραµυθιών». 27 Φεβρουαρίου έως 2 Μαρτίου. Δημοτικό Σχολείο www.protypa.gr «Ταξιδεύοντας στον κόσµο των παραµυθιών». 2 Φεβρουαρίου έως 2 Μαρτίου 2013 Δημοτικό Σχολείο www.protypa.gr Ο Διγενής ψυχομαχεί κι η γης τονε τρομάζει. Βροντά κι αστράφτει ο ουρανός και σειέται ο πάνω κόσμος,

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Εξυπηρετώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Εξυπηρετώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Εξυπηρετώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Η εξυπηρέτηση ως το πλέον δυναμικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού Σταύρος Κούλας Γραφίστας - Πώς ορίζεται το επάγγελμά σας, και ποιες είναι οι παραλλαγές του; H γραφιστική είναι ένα επάγγελμα που ορίζει τη σχέση του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Συντονισμός χεριού-ματιού Βοηθούν στην ανάπτυξη των κινητικών δεξιοτήτων του παιδιού. Παίζω με τους κύβους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β )

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 21 / 05 / 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

2% 20% 20% ΚύπροςΚύπρος 23.000

2% 20% 20% ΚύπροςΚύπρος 23.000 ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΑ ΠΑΙΔΙΑ Ψηλές Ικανότητες 2% 20% 20% ΚύπροςΚύπρος 23.000 ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΑ ΔΙΚΑ ΣΑΣ ΠΑΙΔΙΑ! ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΤΕ ΤΑ ΒΟΗΘΗΣΤΕ ΤΑ! ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Πρώτο Σημαντικό Βήμα Σωστή Διαχείριση

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών. Γ Οµάδα

Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών. Γ Οµάδα Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών Γ Οµάδα Διδάσκων: Αθ. Στογιαννίδης Λέκτορας 11ο Μάθηµα Διερεύνηση Προϋποθέσεων Διδασκαλίας - Α : Η θεωρία του Jean Piaget για τη νοητική ανάπτυξη του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

Οξέα (Π. ΤΟΦΗ) Ποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματος;

Οξέα (Π. ΤΟΦΗ) Ποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματος; Σύντομη Περιγραφή Διερεύνησης Οξέα (Π. ΤΟΦΗ) Ποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματος; Στόχος της διερεύνησης ήταν να διαφανεί το αν κάποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματός μας. Αρχικά, θελήσαμε να διερευνήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ αρχική εκδοχή: Θεοδωρίδης Μ. (2006), «Πώς ερωτεύονται στη Βερόνα; σκέψεις για

Διαβάστε περισσότερα

Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή

Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η τελική εργασία ως επιστέγασμα της τετραετούς πορείας στην εκπαίδευση είναι μια σκέψη που μπαίνει στον πρώτο χρόνο. Είναι μια σκέψη που ζυμώνεται, προκαλεί απορία,

Διαβάστε περισσότερα

Τ Ε Ι Κ Ρ Η Τ Η Σ Π Α Ρ Α Ρ Τ Η Μ Α Ρ Ε Θ Υ Μ Ν Ο Υ ΤΜΗΜΑ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΑΚΟΥΣΤΙΚΗΣ ΙΟΥΛΙΟΣ 2013

Τ Ε Ι Κ Ρ Η Τ Η Σ Π Α Ρ Α Ρ Τ Η Μ Α Ρ Ε Θ Υ Μ Ν Ο Υ ΤΜΗΜΑ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΑΚΟΥΣΤΙΚΗΣ ΙΟΥΛΙΟΣ 2013 Τ Ε Ι Κ Ρ Η Τ Η Σ Π Α Ρ Α Ρ Τ Η Μ Α Ρ Ε Θ Υ Μ Ν Ο Υ ΤΜΗΜΑ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΑΚΟΥΣΤΙΚΗΣ ΗΧΟΛΗΨΙΑ Ι ΞΕΝΙΚΑΚΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΙΟΥΛΙΟΣ 2013 1 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1 ΗΧΟΛΗΨΙΑ 1.1.1 ΓΕΝΙΚΑ 1. Προϋπόθεση πραγματοποίησης

Διαβάστε περισσότερα

Νηπιαγωγείο - Δημοτικό

Νηπιαγωγείο - Δημοτικό Νηπιαγωγείο - Δημοτικό Το πρόγραμμα «Τέχνη και Μαθηματικά» για το νηπιαγωγείο δημοτικό, αποτελείται από τρία διδακτικά μέρη, δύο εκ των οποίων είναι κοινά για τους μαθητές όλων των τάξεων (Μέρη Α & Β )

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση...

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση... Γιώργης Παυλόπουλος Τι είναι ποίηση... "Αν ένα πουλί μπορούσε να πει με ακρίβεια τι τραγουδάει, γιατί τραγουδάει, και τι είναι αυτό που το κάνει να τραγουδάει, δεν θα τραγούδαγε". Κυρίες και Κύριοι Φίλες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT MANAGEMENT ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΣΩΣΤΗ ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΤΩΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ, ΟΙ ΟΠΟΙΕΣ ΕΚΤΕΛΟΥΝΤΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΑ ΜΕΣΑ ΣΕ ΜΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΛΛΗΛΟΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT 1.ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΙΝΑ ΟΛΟΗΜΕΡΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ 8-12 ΕΤΩΝ. MathemArtics Camp

ΘΕΡΙΝΑ ΟΛΟΗΜΕΡΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ 8-12 ΕΤΩΝ. MathemArtics Camp ΘΕΡΙΝΑ ΟΛΟΗΜΕΡΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ 8-12 ΕΤΩΝ MathemArtics Camp Τα Θερινά Ολοήμερα Εργαστήρια του Μουσείου Ηρακλειδών MathemArtics Camp πραγματοποιούνται σε κύκλους των δύο εβδομάδων. Για το καλοκαίρι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: Η ΠΑΛΕΤΑ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΜΠΛΟΥΧΟΥ ΣΤΕΦΑΝΙΑ ΤΑΞΗ: Β ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΝΔΟΦΡ/ΚΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 14 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. Περιμένης Κυριάκος Καθηγητής Τεχνολογίας Υπ/ντής 3 ου ΓΕΛ Κερατσινίου perimeniskiriakos@windowslive.

Η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. Περιμένης Κυριάκος Καθηγητής Τεχνολογίας Υπ/ντής 3 ου ΓΕΛ Κερατσινίου perimeniskiriakos@windowslive. Η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Περιμένης Κυριάκος Καθηγητής Τεχνολογίας Υπ/ντής 3 ου ΓΕΛ Κερατσινίου perimeniskiriakos@windowslive.com Ο Ρόλος του Εκπαιδευτικού Στηρίζει τους μαθητές στην αξιοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

«ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΑΝΟΙΞΗ ΤΗΣ ΝΗΣΙΩΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΗ ΛΕΣΒΟ" ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ

«ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΑΝΟΙΞΗ ΤΗΣ ΝΗΣΙΩΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΗ ΛΕΣΒΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ «Ο Πολιτισμός ως εργαλείο Ανάπτυξης της Νησιωτικής Ελλάδας». «ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΑΝΟΙΞΗ ΤΗΣ ΝΗΣΙΩΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΗ ΛΕΣΒΟ" ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΥΣΙΚΟΚΙΝΗΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. Εισηγήτρια : Ζέρβα Ζ. Αντιγόνη καθηγήτρια φυσικής αγωγής

ΜΟΥΣΙΚΟΚΙΝΗΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. Εισηγήτρια : Ζέρβα Ζ. Αντιγόνη καθηγήτρια φυσικής αγωγής ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ Εισηγήτρια : Ζέρβα Ζ. Αντιγόνη καθηγήτρια φυσικής αγωγής ΣΚΟΠΟΣ Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι η καταγραφή των απόψεων σχετικά µε το µάθηµα της φυσικής αγωγής σε δηµοτικά σχολεία

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Μυκηναϊκός Πολιτισμός ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΚΑΛΛΙΑΔΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΕΜΑ: «Η καθημερινή ζωή στον Μυκηναϊκό Κόσμο» Οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία Παρουσίαση Προγράµµατος σε Διδασκαλικό Σύλλογο Δηµοτικού Σχολείου Αγ. Αντωνίου Αξιοποίηση Λαϊκών Ιστοριών της Κύπρου για Προώθηση της Διαπολιτισµικής Εκπαίδευσης Σεπτ 2011 - Αυγ 2013 Δίκτυο συνεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Αθανάσιος Σκορδάς, Υφυπουργός Ανάπτυξης «Αναπόσπαστο Κομμάτι του Σύγχρονου Επιχειρείν η Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη»

Περιεχόμενα. Αθανάσιος Σκορδάς, Υφυπουργός Ανάπτυξης «Αναπόσπαστο Κομμάτι του Σύγχρονου Επιχειρείν η Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη» Περιεχόμενα 6 Αθανάσιος Σκορδάς, Υφυπουργός Ανάπτυξης «Αναπόσπαστο Κομμάτι του Σύγχρονου Επιχειρείν η Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη» 9 11 Μαργαρίτα Αντωνάκη, Γενική Διευθύντρια ΕΑΕΕ, «Η Κοινωνική Ευθύνη Αναπόσπαστο

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο και Αισθητική Προσώπου

Σχέδιο και Αισθητική Προσώπου Ακαδημαϊκό έτος : 2011-2012 Β' Εξάμηνο Σχέδιο και Αισθητική Προσώπου Διδάσκουσα: Γεωργία Γεωργανοπούλου Εικαστική σύμβουλος: Εύα Κολιοπάντου Εικόνα εξωφύλλου: Μαρία Δαραβέλα Κατανόηση βασικών αρχών σχεδίου

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιχνίδια είναι δημιουργήματα του Ελληνικού πολιτισμού με ρίζες που φτάνουν στην

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ 1 ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ Κώστας Κύρος ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1 1. Ανοίξτε το λογισμικό Google Earth και προσπαθήστε να εντοπίσετε τη θέση της Ευρώπης στη Γη. Κατόπιν για να

Διαβάστε περισσότερα

Γνώση του εαυτού μας

Γνώση του εαυτού μας Γνώση του εαυτού μας Self awareness Η αυτογνωσία αναφέρεται σε: Συναισθήματα Σκέψεις Ενδιαφέροντα Ισχυρά & αδύνατα σημεία Αξίες Ικανότητες Στόχους Δεξιότητες Προτιμητέο στιλ επικοινωνίας 1 Γνώση του εαυτού

Διαβάστε περισσότερα

112 Σ Υ Ν Θ Ε Σ Ε Ι Σ Ν Ο Ε Μ Β Ρ Ι Ο Σ ' 1 1 Σ Υ Ν Θ Ε Σ Ε Ι Σ 113

112 Σ Υ Ν Θ Ε Σ Ε Ι Σ Ν Ο Ε Μ Β Ρ Ι Ο Σ ' 1 1 Σ Υ Ν Θ Ε Σ Ε Ι Σ 113 Ρετιρέ ο παράδεισος ΣΕ ΜΙΑΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΙΟ ΠΛΟΥΣΙΕΣ ΣΥΝΟΙΚΙΕΣ ΤΟΥ ΓΙΟΧΑΝΕΣ- ΜΠΟΥΡΓΚ, ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΕΙΝΑΙ ΦΥΣΙΚΟ ΝΑ ΖΟΥΝ ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΨΗΛΟΥΣ ΦΡΑΚΤΕΣ, ΠΕΡΙΚΛΕΙΣΤΑ ΣΠΙΤΙΑ, ΜΕ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ. ΟΙ ΙΔΙΟΚΤΗΤΕΣ ΤΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Τα µυστικά των ΜΟΝΑ ΙΚΩΝ ΕΚΒΑΣΕΩΝ στην Αφηγηµατική Θεραπεία

Τα µυστικά των ΜΟΝΑ ΙΚΩΝ ΕΚΒΑΣΕΩΝ στην Αφηγηµατική Θεραπεία 1 Αδάµ Χαρβάτης, Ψυχολόγος, MSc, Phd Τα µυστικά των ΜΟΝΑ ΙΚΩΝ ΕΚΒΑΣΕΩΝ στην Αφηγηµατική Θεραπεία Επεξεργασία των σχετικών ιδεών και πρακτικών της Αφηγηµατικής Θεραπείας, στηριγµένη και εµπνευσµένη από

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Μουσικοθεραπεία ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ, ΧΡΗΣΙΜΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ

Μουσικοθεραπεία ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ, ΧΡΗΣΙΜΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Μουσικοθεραπεία Ντόρα Ψαλτοπούλου Μουσικοθεραπεύτρια MA-CMT Master of Arts, New York University να τσιγγάνικο ρητό λέει ότι «όποιος πόνο έχει, μιλιά δεν έχει». Κι ένας Κινέζος ποιητής θα πει ότι «χτυπάμε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΥΣΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΝΗΠΙΑΓΩΓΟΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Λάρισα 2012

ΜΟΥΣΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΝΗΠΙΑΓΩΓΟΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Λάρισα 2012 ΜΟΥΣΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΝΗΠΙΑΓΩΓΟΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Λάρισα 2012 Ο μαθητής μου σύμφωνα με συστηματική παρατήρηση διαπίστωσα ότι: είχε δυσκολία στην κοινωνική επαφή. Δεν ήξερε πώς να προσεγγίσει τα υπόλοιπα παιδιά.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ

ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ 1. Σηκωνόμαστε όρθιοι και καρφιτσώνουμε μια κόλλα χαρτί στην πλάτη του κάθε παιδιού. Ας γράψουμε πάνω στην πλάτη του καθενός ανώνυμα κάτι που μας αρέσει πραγματικά

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΚΟΠΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ. Μιχάλης Αρφαράς

ΙΑΚΟΠΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ. Μιχάλης Αρφαράς ΙΑΚΟΠΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ Μιχάλης Αρφαράς «ΤΟ ΦΕΓΓΑΡΙ ΓΕΝΝΑΕΙ ΤΙΣ ΜΕΓΑΛΕΣ ΣΚΙΕΣ, Ο ΗΛΙΟΣ ΤΙΣ ΕΠΙΜΟΝΕΣ.» Η προσωπική διαδροµή του Μιχάλη Αρφαρά έχει να κάνει µε τη ΣΚΙΑ. Η γέννησή του σε µια χώρα σαν την Ελλάδα,

Διαβάστε περισσότερα

2013-2014. Παρουσίαση ομάδων «Εξειδικευμένου Κέντρου Ημέρας Κέντρο Κοινωνικού Διαλόγου» της Π.Ε.Ψ.Α.Ε.Ε.

2013-2014. Παρουσίαση ομάδων «Εξειδικευμένου Κέντρου Ημέρας Κέντρο Κοινωνικού Διαλόγου» της Π.Ε.Ψ.Α.Ε.Ε. 2013-2014 Παρουσίαση ομάδων «Εξειδικευμένου Κέντρου Ημέρας Κέντρο Κοινωνικού Διαλόγου» της Π.Ε.Ψ.Α.Ε.Ε. Βαδίζοντας μαζί για δημιουργία και επικοινωνία Γραφείο Εναλλακτικών Δράσεων Επανένταξης Νέος χώρος

Διαβάστε περισσότερα

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού 1 η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού Το βιβλίο αυτό, του ψυχοθεραπευτή Gestalt Πέτρου Θεοδώρου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΦΟΡΟΣ και σε Ελληνική και

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Σύγκριση του ισχύοντος και του νέου ωρολογίου προγράμματος του Λυκείου

Σύγκριση του ισχύοντος και του νέου ωρολογίου προγράμματος του Λυκείου Σύγκριση του ισχύοντος και του νέου ωρολογίου προγράμματος του Λυκείου ΙΣΧΥΟΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΩΡΕΣ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗ 2011 1. Θρησκευτικά 2 Θρησκευτικά: 2 ώρες 2. Αρχαία Ελληνική Γλώσσα & Γραμματεία

Διαβάστε περισσότερα

Ηγεσία. Ενότητα 5: Τα συστατικά στοιχεία του ηγέτη. Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής

Ηγεσία. Ενότητα 5: Τα συστατικά στοιχεία του ηγέτη. Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Ηγεσία Ενότητα 5: Τα συστατικά στοιχεία του ηγέτη Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

TFT TV. Τι είναι οι TFT και πως λειτουργούν;

TFT TV. Τι είναι οι TFT και πως λειτουργούν; TFT TV Τι είναι οι TFT και πως λειτουργούν; Η ετυμολογία του όρου TFT (Thin Film Transistor ή τρανζίστορ λεπτού φιλμ) μας παραπέμπει στο δομικό στοιχείο ελέγχου της οθόνης, που είναι το τρανζίστορ. Οι

Διαβάστε περισσότερα

Οπτική Επικοινωνία & εμπορικός χώρος. Οργανώνοντας μια στρατηγική για την προώθηση του προϊόντος

Οπτική Επικοινωνία & εμπορικός χώρος. Οργανώνοντας μια στρατηγική για την προώθηση του προϊόντος Οπτική Επικοινωνία & εμπορικός χώρος Οργανώνοντας μια στρατηγική για την προώθηση του προϊόντος Οπτική επικοινωνία Η καλλιτεχνική επίδειξη εμπορεύματος και θεατρικών στοιχείων με στόχο την οργάνωση σκηνογραφικού

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΕΠΙΣΤΡΕΦΕΙ ΣΤΗΝ AΘΗΝΑ 2014

Η ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΕΠΙΣΤΡΕΦΕΙ ΣΤΗΝ AΘΗΝΑ 2014 Η ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΕΠΙΣΤΡΕΦΕΙ ΣΤΗΝ AΘΗΝΑ 2014 A VISIONARY FILM ΔΥΟ ΔΙΚΗΓΌΡΟΙ ΜΆΧΟΝΤΑΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΣΤΡΟΦΉ ΤΩΝ ΓΛΥΠΤΏΝ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΏΝΑ ΚΑΙ ΤΗΣ ΔΙΚΑΙΟΣΎΝΗΣ ΣΤΗΝ ΑΘΉΝΑ A visionary film Η ταινία PROMAKHOS παρουσιάζει

Διαβάστε περισσότερα

1.7.2015 Ble Pavillon XENIA KOURTOGLOU PRESENTATION

1.7.2015 Ble Pavillon XENIA KOURTOGLOU PRESENTATION 1.7.2015 Ble Pavillon XENIA KOURTOGLOU PRESENTATION I Didn't Sign Up for This Ξένια Κούρτογλου Founder & Managing Partner Focus Bari S.A Co-founder e-satisfaction Τι θα δούμε I. Οι δυνάμεις της αλλαγής

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΚ

ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΚ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΕΚ 381 ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΚ ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΡΙΑ: ΤΟ επόμενο θέμα είναι πολύ σημαντικό. Μας απασχολεί πάρα πολύ, μόνο ως προφήτες όμως μπορούμε να λειτουργήσουμε. Έχει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ Η αισθητική προσπαθεί να προσεγγίσει την τέχνη µε επιστηµονικό τρόπο χωρίς να γίνεται απόλυτη επιστήµη γιατί η τέχνη πάντα ξεφεύγει από νόρµες, όρια κλπ. Βέβαια δηµιουργεί άλλες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΕΡΟΧΕΣ ΕΚΔΟΧΕΣ ΟΜΟΡΦΙΑΣ

ΥΠΕΡΟΧΕΣ ΕΚΔΟΧΕΣ ΟΜΟΡΦΙΑΣ ΥΠΕΡΟΧΕΣ ΕΚΔΟΧΕΣ ΟΜΟΡΦΙΑΣ ΠΟΛΎ ΣΥΧΝΆ Η ΖΩΉ ΜΑΣ ΞΑΦΝΙΆΖΕΙ Εμείς στην Stamper για περισσότερα από 45 χρόνια είμαστε στο πλευρό σας για όλες αυτές τις εκπλήξεις. Ο στόχος μας πάντοτε ίδιος. Να στηρίξουμε,

Διαβάστε περισσότερα

Σέργια Σεργίδου, Φιλόλογος Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων 28 Μαρτίου 2015

Σέργια Σεργίδου, Φιλόλογος Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων 28 Μαρτίου 2015 Σέργια Σεργίδου, Φιλόλογος Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων 28 Μαρτίου 2015 ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΟΜΕΝΩΝ Η σημαντικότερη από τις ανθρώπινες λειτουργίες. Η τέχνη της αποτελεσματικής ανταλλαγής πληροφοριών,

Διαβάστε περισσότερα

Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό. Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com

Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό. Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com 1 Η αφορμή συγγραφής της εργασίας Το παρακάτω πρόβλημα που τέθηκε στο Μεταπτυχιακό μάθημα «Θεωρία Αριθμών» το ακαδημαϊκό

Διαβάστε περισσότερα

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες.

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1 Σενάριο Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Σε αντίθεση με τα αφηγηματικά ή λογοτεχνικά είδη, το σενάριο περιγράφει αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ. Δυσλεξία και εκπαιδευτική πράξη

ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ. Δυσλεξία και εκπαιδευτική πράξη ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ Δυσλεξία και εκπαιδευτική πράξη του Κωνσταντίνου Θώδη * Η εικόνα που προβάλλεται και έχει επικρατήσει για το παιδί με «μαθησιακές δυσκολίες» είναι η εικόνα ενός έξυπνου παιδιού, το

Διαβάστε περισσότερα

Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός»

Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός» Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός» Η Αφροδίτη Βακάλη γεννήθηκε στην Αθήνα το 1965 και είναι εκπαιδευτικός. Σπούδασε Αγγλική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Κάθε γνήσιο αντίτυπο φέρει την υπογραφή του συγγραφέα Σειρά: Εκπαιδευση Σχολικά βοηθήματα (για το Λύκειο) Πλάτωνος Πρωταγόρας Γ Λυκείου Θεωρητική Κατεύθυνση

Διαβάστε περισσότερα

ΒΡΙΣΚΩ ΤΟ ΜΙΣΟ ΚΑΙ ΤΟ ΟΛΟΚΛΗΡΟ

ΒΡΙΣΚΩ ΤΟ ΜΙΣΟ ΚΑΙ ΤΟ ΟΛΟΚΛΗΡΟ ΒΡΙΣΚΩ ΤΟ ΜΙΣΟ ΚΑΙ ΤΟ ΟΛΟΚΛΗΡΟ ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΜΑΡΙΑ ΤΣΙΚΑΛΟΠΟΥΛΟΥ,ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ ΣΧΟΛΕΙΟ Δημοτικό σχολείο Σκύδρας ΣΚΥΔΡΑ,2015 1. Συνοπτική περιγραφή της ανοιχτής εκπαιδευτικής Το αντικείμενο με το οποίο

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή*

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Το ζήτημα της αποτελεσματικής Διοίκησης - Ηγεσίας, απασχόλησε, απασχολεί και θα απασχολεί όλους εκείνους που επιδιώκουν την αποτελεσματικότητα, την προσωπική βελτίωση, την κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα