ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΦΩΝΗΣ ΣΕ ΔΑΣΚΑΛΟΥΣ: ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ, ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΦΩΝΗΤΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΦΩΝΗΣ ΣΕ ΔΑΣΚΑΛΟΥΣ: ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ, ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΦΩΝΗΤΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ"

Transcript

1 Ο Η ^ - Μ Ρ ) Τ.Ε.Ι. ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΦΩΝΗΣ ΣΕ ΔΑΣΚΑΛΟΥΣ: ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ, ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΦΩΝΗΤΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΨΥΧΑΡΗ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ Εποπτεύουσα καοηγήτρια: Γερμπανά Ειρήνη ΚΑΛΑΜΑΤΑ 2013

2 Τ.Ε.Ι. ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΦΩΝΗΣ ΣΕ ΔΑΣΚΑΛΟΥΣ: ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ, ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΦΩΝΗΤΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΨΥΧΑΡΗ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ Εποπτεύουσα καθηγήτρια: Γερμπανά Ειρήνη ΚΑΛΑΜΑΤΑ

3 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Θα ήθελα να ευχαριστήσω ορισμένους ανθρώπους που με βοήθησαν να ολοκληρώσω με τον καλύτερο δυνατό τρόπο την παρούσα πτυχιακή εργασία. Ένα μεγάλο ευχαριστώ οφείλω στην επιβλέπουσα καθηγήτριά μου, εργαστηριακή συνεργάτιδα και υπεύθυνη της Κλινικής του Τμήματος Λογοθεραπείας του Τ.Ε.Ι. Πελοποννήσου, κ. Γερμπανά Ειρήνη για τη συνεχή επίβλεψη, κατανόηση και καθοδήγησή της. Θα επιθυμούσα επίσης να ευχαριστήσω την Καθηγήτρια Εφαρμογών του Τ.Ε.Ι. Πελοποννήσου και υπεύθυνη του μαθήματος «Εφαρμογές Η/Υ και νέων Τεχνολογιών στη Λογοπαθολογία» στο Τμήμα Λογοθεραπείας κ. Κοτταρίδη Κλημεντία. Η βοήθειά της ήταν εξαιρετικά σημαντική τόσο κατά την ανάλυση των δειγμάτων φωνής μέσω του \1DVP προγράμματος (που μου επιτράπηκε να χρησιμοποιήσω) όσο και κατά τη στατιστική ανάλυση μέσω του δρδδ. Ευχαριστώ πολύ την κ. Κατσάρα Κωνσταντίνα, εργαστηριακή συνεργάτιδα του Τμήματος Λογοθεραπείας του Τ.Ε.Ι. Πελοποννήσου για τις διορθώσεις της πριν τη χορήγησή του ερωτηματολογίου που χρησιμοποιήθηκε. Θα ήθελα επίσης να ευχαριστήσω την κ. Καραμήτρη Ιωάννα, διοικητικά υπεύθυνη του ΚΕ.Φ.Ι.ΑΠ Καλαμάτας (πρώην Κ.Ε.Κ.Υ.Κ.αμεΑ) και εργαστηριακή συνεργάτιδα του Τμήματος Λογοθεραπείας στο Τ.Ε.Ι. Πελοποννήσου για τις σημαντικές παρατηρήσεις της όσον αφορά την τελική μορφή της εργασίας. Ευχαριστώ θερμά την επόπτριά μου στην Πρακτική Άσκηση και λογοθεραπεύτρια του Κέντρου Ημέρας Παιδιού και Εφήβου με Αυτισμό Νομού Μεσσηνίας κ. Γεωργούντζου Ανδρομάχη για τη συνεχή υποστήριξη καθ όλη τη διάρκεια της εργασίας. Ένα μεγάλο ευχαριστώ στους Διευθυντές των Δημοτικών Σχολείων αλλά και σε όλους τους δασκάλους που διέθεσαν πολύτιμο χρόνο για να συμμετάσχουν στην έρευνα. Ιδιαίτερα υποχρεωμένη νιώθω απέναντι στις εκπαιδευτικούς Κουτσίκου Μαρία και Λυκούδη Αρχοντούλα, η συμπαράσταση των οποίων ήταν απεριόριστη. 3

4 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΕΡΙΛΗΨΗ... 7 ABSTRACT... 8 ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 9 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Α. ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΛΑΡΥΓΓΑ Το εσωτερικό του λάρυγγα Χόνδροι του λάρυγγα Μύες του λάρυγγα Εξωτερικοί μύες Εσωτερικοί μύες Νεύρα και αγγεία του λάρυγγα Αρθρώσεις του λάρυγγα ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΛΑΡΥΓΓΑ Φωνητική λειτουργία Αναπνευστική λειτουργία Προφυλακτική λειτουργία Αντανακλαστικό γλωττιδικού κλεισίματος ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΦΩΝΗΣΗΣ Υπερλειτουργικές διαταραχές φώνησης Φωνητικά οζίδια Πολύποδες φωνητικών χορδών Έλκος εξ επαφής Οίδημα Reinke Ψυχογενείς διαταραχές φώνησης Ασθένειες λάρυγγα Χρόνια λαρυγγίτιδα Οξεία λαρυγγίτιδα

5 Γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση Θηλώματα Κύστες φωνητικών χορδών Άσθμα Ανατομικές ανωμαλίες του λάρυγγα Ενδοκρινολογικές διαταραχές Νευρογενείς διαταραχές ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4: ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΦΩΝΗΣ Λήψη ιστορικού Εξέταση λάρυγγα Επισκόπηση και ψηλάφηση Λαρυγγοσκόπησή Στροβοσκόπηση Αξιολόγηση φωνής από το θεραπευτή Αντιληπτική αξιολόγηση φωνής Επιμήκυνση παραγωγής φωνήεντος Δείκτης ε/ζ Ειδικά όργανα για την αξιολόγηση φωνής Αξιολόγηση φωνής από τον ασθενή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5: ΦΩΝΗΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Εκπαίδευση και εξήγηση Φροντίδα φωνής Φωνητική υγιεινή Φωνητική συντήρηση Φωνητική ανάπαυση Ασκήσεις χαλάρωσης Ασκήσεις στάσης σώματος Ασκήσεις αναπνοής Τεχνικές μείωσης της έντονης γλωττιδικής αποφόρτισης ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6: ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΦΩΝΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ Επαγγελματικές παθήσεις φωνής Ύπαρξη προβλημάτων φωνής σε εκπαιδευτικούς Παράγοντες κινδύνου

6 6.4. Φωνητικά χαρακτηριστικά-συμπτώματα Επιδράσεις στα άτομα και στη διδασκαλία Β.ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7: ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8: ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Συμμετέχοντες Ερωτηματολόγιο Ακουστικές μετρήσεις Στατιστική ανάλυση Διαδικασία ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Φωνητικές διαταραχές και δημογραφικά χαρακτηριστικά Φωνητικές διαταραχές και βιοτικές συνήθειες Φωνητικές διαταραχές και κατάσταση υγείας Φωνητικές διαταραχές και χαρακτηριστικά διδασκαλίας Φωνητικές διαταραχές και φωνητικά συμπτώματα Φωνητικές διαταραχές και επιδράσεις των προβλημάτων φωνής Συμφωνία υποκειμενικών-αντικειμενικών μετρήσεων ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10: ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11: ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ, Π ΕΡΙΟ ΡΙΣΜ Ο Ι ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ.. 98 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ Παράρτημα Α - Πρωτόκολλο Συνεργασίας Παράρτημα Β - Ερωτηματολόγιο Παράρτημα Γ - Έντυπο ακουστικών μετρήσεων

7 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Ον δάσκαλον βρίσκονταν σε αυξημένο κίνδυνο γνα εμφάννση δναταραχών φωνής εξαντίας της φύσης του συγκεκρνμένου επαγγέλματος. Σκοπός της συγκεκρνμένης μελέτης ήταν να δνερευνηθούν α) ον πνθανοί παράγοντες κννδύνου γνα την ανάπτυξη φωνητνκών δναταραχών σε δασκάλους, β) τα πνο συχνά αναφερόμενα φωνητνκά χαρακτηρνστνκά-συμπτώματα, γ) ον επνδράσενς των φωνητνκών δναταραχών καν δ) κατά πόσον ον δάσκαλον έχουν επίγνωση της φωνητνκής τους κατάστασης. Στην έρευνα συμμετείχαν 51 δάσκαλον από 20 δημόσνα Δημοτνκά Σχολεία του Νομού Μεσσηνίας, η επνλογή των οποίων έγννε τυχαία. Κάθε άτομο συμπλήρωσε ένα ερωτηματολόγνο καν συμμετείχε σε ακουστνκές μετρήσενς. Συγκρίσενς πραγματοπονήθηκαν μεταξύ των δασκάλων που ανέφεραν φωνητνκά προβλήματα καν μεταξύ αυτών που δεν ανέφεραν φωνητνκά προβλήματα μέσω του ερωτηματολογίου. Δναπνστώθηκε πως το 68,6% των δασκάλων έχεν παρουσνάσεν κάπονα στνγμή πρόβλημα φωνής. Ον βασνκότερον παράγοντες κννδύνου που αναδείχθηκαν ήταν η λοίμωξη του ανώτερου αναπνευστνκού καν το έντονο στρες. Άλλον παράγοντες με δυσμενή επίδραση ήταν η χρήση φωνής υψηλής έντασης μέσα στην τάξη, ον επεμβάσενς (κυρίως στο λανμό), το να ανήκενς στο γυνανκείο φύλο καν η λήψη φαρμάκων. Η βραχνάδα ήταν το πνο συχνό σύμπτωμα που σχετίστηκε με τνς φωνητνκές δναταραχές ακολουθούμενη από το ζόρνσμα, την κουρασμένη καν την αδύναμη φωνή. Το 71,4% των δασκάλων που δήλωσε φωνητνκές δυσκολίες δεν απευθύνθηκε σε κάπονον ενδνκό ενώ ήταν πνο πνθανό να κάνεν χρήση άδενας από την υπηρεσία καν να μενώσεν το χρόνο ομνλίας του μέσα στην τάξη σε σχέση με αυτούς που δήλωσαν φωνητνκή υγεία. Τέλος, το 41,1% των δασκάλων δεν είχε σωστή εντύπωση γνα τνς φωνητνκές τους δυσκολίες (το 28,5% άνηκε σε ομάδα κννδύνου χωρίς να το γνωρίζεν ενώ το 71,4% ήταν φωνητνκά υγνείς αν καν πίστευε το αντίθετο). Συμπερασματνκά, αναδείχθηκε το ευρύ φάσμα των πνθανών παραγόντων κννδύνου, η δυσμενής επίδραση των προβλημάτων φωνής κυρίως στη δνδασκαλία καν το ότν πολλοί δάσκαλον είχαν λανθασμένη επίγνωση της φωνητνκής τους κατάστασης. 7

8 ABSTRACT There is a high possibility that teachers face voice disorders because of the nature of their employment. The purpose of this research is to examine a) the possible risk factors for the development of voice disorders to teachers, b) the most frequent voice symptoms, c) the effects of voice disorders and d) the extent to which teachers have awareness of their voice status. Fifty one (51) teachers from twenty (20) public primary schools of the prefecture of Messenia participated in this research and they were randomly selected. Each participant filled a questionnaire and took part in acoustic measurements. Comparisons were drawn between the teachers that mentioned voice disorders and the teachers that did not mentioned any type of voice disorder. The main conclusion is that 68,6% of the teachers have experienced at least once a voice disorder. The main risk factors are upper respiratory infection and intense stress. Other factors that have adverse effects are the use of high volume of voice in the classroom, surgeries (mainly in throat), female gender and taking medicine. Moreover, hoarseness is the most common symptom which is related to voice disorders, followed by strain, tired and weak voice. 71,4% of teachers who claimed voice difficulties did not seek professional help, while it was more possible for them to ask for some days off from work and reduce the talking time in the classroom than those who claimed a healthy voice. Lastly, 41,1% of teachers did not have the right perception of their voice disorders (28,5% belonged to a risk group without knowing it, whereas 71,4% had healthy voice even though they believed the opposite). Conclusively, a wide variety of possible risk factors was highlighted. Additionally, the adverse effect of voice disorders mainly in teaching and the fact that many teachers had a wrong perception of their voice status were among the key findings. 8

9 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η παρούσα πτυχιακή εργασία ασχολείται με τις διαταραχές φωνής σε δασκάλους. Συντάχτηκε στα πλαίσια της ολοκλήρωσης των προπτυχιακών σπουδών μου στο Τμήμα Λογοθεραπείας του Α.Τ.Ε.Ι. Καλαμάτας. Σύμφωνα με την υπάρχουσα βιβλιογραφία, τα άτομα των οποίων η φωνή αποτελεί βασικό εργαλείο για το επάγγελμά τους (εκπαιδευτικοί, ηθοποιοί, τραγουδιστές, πολιτικοί, δικηγόροι, ιερείς, τηλεφωνητές κ.ά.) βρίσκονται σε αυξημένο κίνδυνο όσον αφορά την εμφάνιση φωνητικών προβλημάτων. Από όλους τους επαγγελματίες φωνής έχει διαπιστωθεί πως οι εκπαιδευτικοί, εξαιτίας της φύσης του συγκεκριμένου επαγγέλματος, κινδυνεύουν περισσότερο. Οι δάσκαλοι ειδικότερα, που εργάζονται στα Δημοτικά Σχολεία, λόγω της μικρής ηλικίας των παιδιών στα οποία διδάσκουν και εξαιτίας της υπερβολικής (και σε ορισμένες περιπτώσεις κακής) χρήσης της φωνής τους αποτελούν ομάδα κινδύνου για την εμφάνιση προβλημάτων φωνής. Στο εξωτερικό, έχουν γίνει πολλές μελέτες πάνω στα φωνητικά προβλήματα των εκπαιδευτικών και κατ επέκταση των δασκάλων. Στην Ελλάδα, ο αριθμός παρόμοιων ερευνών είναι περιορισμένος. Για το λόγο αυτό η περαιτέρω διερεύνηση του θέματος κρίθηκε απαραίτητη. Κατά το σχεδίασμά, θεωρήθηκε σκόπιμο να αφιερωθεί ένα μέρος της εργασίας στο θεωρητικό πλαίσιο που καλύπτει το συγκεκριμένο θέμα. Κάτι τέτοιο συμβάλλει στην καλύτερη κατανόηση από τη μεριά του αναγνώστη. Η εργασία χωρίζεται σε δύο μέρη. Στο Α μέρος (θεωρητικό μέρος) καλύπτεται το θεωρητικό πλαίσιο του συγκεκριμένου θέματος και γίνεται ανασκόπηση σε σχετικές έρευνες. Στο Β μέρος (ερευνητικό μέρος) παρουσιάζονται τα ερευνητικά ερωτήματα, η μεθοδολογία, τα αποτελέσματα και τα συμπεράσματα της έρευνας που διεξήχθη. 9

10 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η συγκεκριμένη εργασία έχει σκοπό να διερευνήσει α) τους παράγοντες κινδύνου που ευρύνονται για την εμφάνιση των προβλημάτων φωνής σε δασκάλους, β) τα πιο συχνά εμφανιζόμενα φωνητικά χαρακτηριστικά-συμπτώματα, γ) τις επιδράσεις των φωνητικών διαταραχών στα άτομα και τη διδασκαλία και δ) κατά πόσον οι δάσκαλοι έχουν πλήρη επίγνωση της φωνητικής τους κατάστασης. Στο Α μέρος της εργασίας (θεωρητικό μέρος) γίνεται λόγος για την ανατομία και τη φυσιολογία του λάρυγγα. Παράλληλα, ταξινομούνται οι διαταραχές φώνησης και περιγράφονται συνοπτικά. Στη συνέχεια, γίνεται αναφορά σε μεθόδους αξιολόγησης και θεραπείας των διαταραχών φωνής. Ένα τμήμα του Α μέρους αφιερώνεται στην παρουσίαση ερευνών (της διεθνούς κυρίως βιβλιογραφίας) σχετικών με το θέμα της εργασίας. Γίνεται αναφορά σε ευρήματα μελετών που αφορούν την ύπαρξη φωνητικών προβλημάτων σε εκπαιδευτικούς, τους πιθανούς παράγοντες κινδύνου, τα εμφανιζόμενα φωνητικά χαρακτηριστικά-συμπτώματα και τις επιδράσεις των προβλημάτων αυτών τόσο στα άτομα όσο και στη διδασκαλία. Στο Β μέρος της εργασίας (ερευνητικό μέρος) παρουσιάζεται ο σκοπός της εργασίας και διατυπώνονται τα ερευνητικά ερωτήματα που επιδιώκονται να απαντηθούν. Στη συνέχεια, γίνεται αναφορά στη μεθοδολογία που ακολουθήθηκε (καθορισμός του δείγματος, χρήση ερωτηματολογίου, ακουστικές μετρήσεις, στατιστική ανάλυση και διαδικασία). Έπειτα, παρατίθενται τα αποτελέσματα που προέκυψαν από τη στατιστική ανάλυση για κάθε ερευνητικό ερώτημα ξεχωριστά. Τέλος, γίνεται ερμηνεία των πιο σημαντικών αποτελεσμάτων της έρευνας και διατυπώνονται προτάσεις για την ελαχιστοποίηση των φωνητικών προβλημάτων και των δυσμενών τους επιδράσεων. Στο παράρτημα που βρίσκεται στο τέλος της εργασίας, παρατίθενται τρία βασικά έντυπα: α) το πρωτόκολλο συνεργασίας που υπέγραψε κάθε δάσκαλος που συμμετείχε στην έρευνα, β) το ερωτηματολόγιο που χρησιμοποιήθηκε και γ) το έντυπο στο οποίο συνοψίστηκαν όλες οι ακουστικές μετρήσεις για κάθε άτομο. 10

11 Α. ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 11

12 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΛΑΡΥΓΓΑ Ο λάρυγγας βρίσκεται μεταξύ του φάρυγγα και της τραχείας, στη μέση γραμμή του τραχήλου αντίστοιχα προς τον τέταρτο, πέμπτο και έκτο αυχενικό σπόνδυλο, κάτω και μπροστά από τον υποφάρυγγα και κάτω από το υοειδές οστό από το οποίο και κρέμεται (Ζιάβρα & Σκεύας, 2009). Αποτελείται από χόνδρινο στηρικτικό σκελετό, συνδέσμους και μεμβράνες, μύες, αρθρώσεις, νεύρα, αγγεία και βλεννογόνο (Bigenzahn & Denk, 2007) Το εσωτερικό του λάρυγγα Ο λάρυγγας διαχωρίζεται σε τρεις περιοχές-μοίρες: την υπεργλωττιδική (πάνω από τις κοιλιαίες πτυχές), τη γλωττιδική (μεταξύ των κοιλιαίων πτυχών και των φωνητικών πτυχών) και την υπογλωττιδική (από τις φωνητικές πτυχές έως το κάτω χείλος του κρικοειδούς χόνδρου) (Moore, 2005). Η κοιλότητα του λάρυγγα μοιάζει με κλεψύδρα και επικοινωνεί προς τα πάνω με το φάρυγγα (μέσω του φαρυγγικού στομίου του λάρυγγα) και προς τα κάτω με την τραχεία αρτηρία (μέσω του τραχειακού στομίου) (Ζιάβρα & Σκεύας, 2009). Οι φωνητικές πτυχές ή γνήσιες φωνητικές χορδές είναι υπεύθυνες για τη παραγωγή της φωνής. Αποτελούνται από το εξωτερικό στρώμα (συνίσταται από επιθήλιο), το μέσο στρώμα με τα τρία υποστρώματα (το επιφανειακό κολλώδες υπόστρωμα από λεπτό επιθήλιο, το μεσαίο ελαστικό υπόστρωμα και το βαθύτερο υπόστρωμα από κολλαγόνο) και το κυρίως σώμα των φωνητικών χορδών που ονομάζεται φωνητικός μυς (Martin & Lockhart, 2000). Η γλωττίδα είναι η μοίρα του λάρυγγα που διαδραματίζει κυρίαρχο ρόλο στην παραγωγή φωνής σχηματίζοντας μια σχισμή (θυρίδα) μεταξύ των φωνητικών πτυχών (Moore, 2005). Οι κοιλιαίες πτυχές ή νόθες φωνητικές χορδές δε συμμετέχουν ή συμμετέχουν ελάχιστα στη φώνηση (Martin & Lockhart, 2000). Βρίσκονται μεταξύ του θυρεοειδούς και των αρυταινοειδών χόνδρων και αποτελούν τμήμα του μηχανισμού 12

13 με τον οποίο ο λάρυγγας κλείνει κατά την κατάποση προκειμένου να μην εισέλθει σε αυτόν τροφή ή κάποιο ξένο σώμα (Moore, 2005) Χόνδροι του λάρυγγα Ο σκελετός του λάρυγγα αποτελείται από εννέα χόνδρους: το θυρεοειδή, τον κρικοειδή, την επιγλωττίδα, δύο αρυταινοειδείς, δύο σφηνοειδείς και δύο κερατοειδείς (Εικόνα 1). Για τους σκοπούς της φωνής οι πιο σημαντικοί είναι ο θυρεοειδής, ο κρικοειδής, η επιγλωττίδα και οι αρυταινοειδείς (Martin & Lockhart, 2000). Ο θυρεοειδής χόνδρος σχηματίζεται από δύο τετράπλευρα πέταλα τα οποία ενώνονται προς τα εμπρός στο μέσο επίπεδο και σχηματίζουν το λαρυγγικό έπαρμα ή μήλο του Αδάμ (Ζιάβρα & Σκεύας, 2009). Είναι ο μεγαλύτερος χόνδρος του λάρυγγα, έχει σχήμα ασπίδας και καλύπτει το μεγαλύτερο τμήμα του πρόσθιου και πλαϊνού μέρους του λάρυγγα (Martin & Lockhart, 2000). Ο κρικοειδής χόνδρος έχει σχήμα κρίκου, βρίσκεται στη κορυφή της τραχείας και αποτελεί τη βάση του λάρυγγα. Συνδέεται με το κάτω μέρος του θυρεοειδούς αδένα (μέσω κρικοθυρεοειδών συνδέσμων) και με το πάνω μέρος της τραχείας (μέσω του κρικοτραχειακού συνδέσμου) ενώ είναι πιο παχύς και πιο ισχυρός από το θυρεοειδή χόνδρο, παρότι είναι μικρότερος (Moore, 2005). Αποτελείται από το τόξο και το πέταλο (Ζιάβρα & Σκεύας, 2009). Η επιγλωττίδα έχει σχήμα φύλλου και βρίσκεται πίσω από τη ρίζα της γλώσσας και το υοειδές οστό και μπροστά από την είσοδο του λάρυγγα (Moore, 2005). Κατά την κατάποση εμποδίζει την είσοδο φαγητού στο λάρυγγα ενώ αλλάζοντας το σχήμα της λαρυγγικής κοιλότητας μπορεί να μεταβάλλει το λαρυγγικό τόνο (Green & Mathieson, 2001). Οι αρυταινοειδείς χόνδροι είναι ένα ζευγάρι χόνδρων σε σχήμα πυραμίδας που συνδέονται με τον κρικοειδή χόνδρο μέσω των κρικοαρυταινοειδών συνδέσμων. Η βάση τους έχει δύο προεξοχές: την πρόσθια (φωνητική απόφυση) και την οπίσθια (μυϊκή απόφυση). Μπορούν να περιστραφούν ελαφρά, να κάνουν περιορισμένη κίνηση εμπρός-πίσω και να κινηθούν προς τη μέση και τα πλάγια (Martin & Lockhart, 2000). 13

14 Οι σφηνοειδείς χόνδροι είναι πολύ μικροί χόνδροι σε σχήμα ραβδιού που βρίσκονται μέσα στις αρυταινοεπιγλωττιδικές πτυχές ενώ ενδέχεται να μην υπάρχουν σε όλα τα άτομα (Martin & Lockhart, 2000). Συμπλησιάζουν στο φύμα της επιγλωττίδας κατά τη σύγκλειση της εισόδου του λάρυγγα στην κατάποση (Moore, 2005). Οι κερατοειδείς χόνδροι είναι μικροσκοπικοί χόνδροι σε σχήμα κώνου που συνδέονται με την κορυφή των αρυταινοειδών χόνδρων (Green & Mathieson, 2001). Οι χόνδροι του λάρυγγα συνδέονται με αρκετούς συνδέσμους και υμένες: τον υοθυρεοειδή υμένα, τον κρικοθυρεοειδή και κρικοτραχειακό σύνδεσμο, τον φωνητικό σύνδεσμο, τη φωνητική πτυχή και τον ελαστικό κώνο, τον τετράγωνο υμένα και τον κοιλιαίο σύνδεσμο καθώς και τους συνδέσμους της επιγλωττίδας (Moore, 2005), (Εικόνα 1). Επιγλωττίδα Κορυφή του μειζονος κέρατος του υοειδούς οστού Σιταροειδής χόνδρος Υοθυρεοειύής υμένας Άνω χέρας του θυρεοειδούς χόνδρου Σφηνοειδής χόνδρος Κερατοειδής χόνδρος Τετράγωνος υμένας Αρυτάινοειδής χόνδρος Οπίσθια επιφάνεια Μυϊκή απόφυση Οπίσθιος σύνδεσμος της κρικαρυταινοειδούς άρθρωσης Κάτω χέρας του θυρεοειδούς χόνδρου Κερατοκρικοειδής μυς (σπάνια δέσμη μυϊκών ινώνι Οπίσθιος άνω Πρόσθιος κάτω Σύνδεσμοι της κρικοθυρεοειδούς άρθρωσης Οπίσθια ελεύθερα χείλη ημικρικίων της τραχείας Κριχοτραχειακός σύνδεσμος Πέταλο του κρικοειδούς χόνδρου Εικόνα I. Οπίσθια όψη του σκελετού του λάρυγγα Πηγή: Moore,

15 1.3. Μύες του λάρυγγα Εξωτερικοί μύες Οι εξωτερικοί μύες έχουν τη μία άκρη τους στο λάρυγγα και την άλλη άκρη τους εκτός λάρυγγα. Είναι υπεύθυνοι για τη κίνηση του λάρυγγα μέσα στο λαιμό, για να τον υψώνουν, να τον χαμηλώνουν αλλά και να τον σταθεροποιούν (Martin & Lockhart, 2000). Υπάρχουν οκτώ εξωτερικοί μύες οι οποίοι διακρίνονται σε υπερυοειδείς (μύες πάνω από το υοειδές οστό) και υποϋοειδείς (κάτω από το υοειδές οστό). Οι υπερυοειδείς μύες (διγάστορας, βελονοϋοειδής, γναθοϋοειδής και γενειοϋοειδής) ανυψώνουν το υοειδές οστό και επομένως το λάρυγγα ενώ οι υποϋοειδείς (ωμοϋοειδής, στερνοϋοειδής, στερνοθυρεοειδής, θυρεοειδής) χαμηλώνουν το λάρυγγα (Green & Mathieson, 2001) Εσωτερικοί μύες Οι εσωτερικοί μύες (κρικοθυρεοειδής, θυρεοαρυταινοειδής, οπίσθιος κρικοαρυταινοειδής, πλάγιος κρικοαρυταινοειδής και εγκάρσιος αρυταινοειδής) βρίσκονται στο λάρυγγα (Εικόνα 2). Είναι υπεύθυνοι για την κίνηση των φωνητικών χορδών κατά τη φώνηση και την αναπνοή ενώ προκαλούν μεταβολές της τάσης και του μήκους των φωνητικών χορδών καθώς και του σχήματος και μεγέθους της σχισμής της γλωττίδας κατά την παραγωγή φωνής (Moore, 2005), (Εικόνα 3). Διακρίνονται σε τρεις λειτουργικές ομάδες: στους τείνοντες τις φωνητικές χορδές, στους ανοίγοντες τη γλωττίδα και στους κλείνοντες τη γλωττίδα (Ζιάβρα & Σκεύας, 2009). Οι κρικοθυρεοειδείς μυς βρίσκονται στην έξω επιφάνεια του λάρυγγα μεταξύ του κρικοειδούς και του θυρεοειδούς χόνδρου και είναι οι κύριοι διατείνοντες μύες των φωνητικών χορδών (Moore, 2005). Προκαλούν το τέντωμα και την επιμήκυνση των φωνητικών χορδών και την αύξηση του τόνου της φωνής (Martin & Lockhart, 2000). Οι θυρεοαρυταινοειδείς μύες εκφύονται από την οπίσθια επιφάνεια του θυρεοειδούς χόνδρου και καταφύονται στην πρόσθια έξω επιφάνεια των αρυταινοειδών χόνδρων (Moore, 2005). Είναι οι βασικοί μύες των φωνητικών χορδών και καλούνται «φωνητικός μυς». Μειώνουν την τάση των φωνητικών 15

16 χορδών, χαμηλώνουν τη συχνότητα και ρυθμίζουν έτσι το λεπτό τόνο φωνής (Martin & Lockhart, 2000). Οι οπίσθιοι κρικοαρυταινοειδείς εκτείνονται από την οπίσθια επιφάνεια του κρικοειδούς έως τις μυϊκές αποφύσεις των αρυταινοειδών χόνδρων ενώ είναι οι μοναδικοί μύες οι οποίοι ανοίγουν τη γλωττίδα (απαγωγοί μύες των φωνητικών χορδών) (Ζιάβρα & Σκεύας, 2009). Οι πλάγιοι κρικοαρυταινοειδείς εκφύονται από τον κρικοειδή χόνδρο και καταφύονται στις μυϊκές αποφύσεις των αρυταινοειδών χόνδρων ενώ προσάγουν τις φωνητικές χορδές και συγκλίνουν τη σχισμή της γλωττίδας (προσαγωγοί μύες των φωνητικών χορδών) (Moore, 2005). Ο εγκάρσιος αρυταινοειδής είναι ο μόνος μυς του λάρυγγα που είναι μονοφυής. Καταλαμβάνει το διάστημα μεταξύ των αρυταινοειδών χόνδρων προς τα πίσω και κλείνει τη γλωττιδική σχισμή (προσαγωγός μυς των φωνητικών χορδών) (Martin & Lockhart, 2000). ΐηιγΛωειιύα Με on γπωσοο εηιγλωηιύικπ ητυχπ θυρεοεηιγύω πιύικοο μυ( Ιοω Λαρυγγικό νεύρο ΠροαεκβοΠπ rnc Λορυγγικηε *θ)λχκ θυρεοαρυτοινοειύηε υυζ ΑρυιαινοεηιγΠωΐΤιύικοζ μυζ Κρικορυχοι νοειόης Αρυιαινοειΰπε μ υί Γ: πηαγκχ. * * * ^ Ο η ισ θ κ κ Κρικοθυρεοειύηε (Α Χ Αρθρική επιφάνεια γιο w ouvzoln με rov θυοεοειόη κονύρο Αρθρική επιφάνεια για τη ouvzoln με Γον κρικοειύη κονύρο Πούινόρομο Λαρυγγικό νεύρο Εικόνα 2. Ανατομή των μυών και των νεύρων του λάρυγγα Πηγή: Moore,

17 Ανω οφη Οπιοθια οψη Δ Ανω οψη Πήαγια όψη Ανω όψη Εικόνα 3. Ενέργειες των μυών του λάρυγγα. Α. Κρικοθυρεοειδής, Β. Οπίσθιος κρικαρυταινοειδής, Γ. Πλάγιος κρικαρυταινοειδής, Δ. Θυρεοαρυταινοειδής, Ε. Εγκάρσιος αρυταινοειδής, Ζ. Λοξός αρυταινοειδής Πηγή: Moore, /

18 1.4. Νεύρα και αγγεία του λάρυγγα Ο λάρυγγας νευρώνεται από το πνευμονογαστρικό νεύρο (X εγκεφαλική συζυγία) τόσο κινητικά όσο και αισθητικά (Εικόνα 2). Συγκεκριμένα, νευρώνεται από δύο κλάδους του πνευμονογαστρικού νεύρου, το άνω λαρυγγικό νεύρο (έσω και έξω κλάδος) και το κάτω λαρυγγικό ή παλίνδρομο νεύρο (Bigenzahn & Denk, 2007). Το άνω λαρυγγικό νεύρο νευρώνει με τον έξω κλάδο του κινητικά τον κρικοθυρεοειδή μυ και με τον έσω αισθητικά το βλεννογόνο του λάρυγγα μέχρι τις φωνητικές χορδές (Ζιάβρα & Σκεύας, 2009). Το παλίνδρομο λαρυγγικό νεύρο νευρώνει όλους τους εσωτερικούς μύες του λάρυγγα εκτός από τον κρικοθυρεοειδή μυ ο οποίος νευρώνεται από το άνω λαρυγγικό νεύρο. Εκτός από την κινητική νεύρωση στους εσωτερικούς μύες του λάρυγγα, το παλίνδρομο λαρυγγικό νεύρο νευρώνει και αισθητικά το βλεννογόνο του λάρυγγα κάτω από τις φωνητικές χορδές (Moore, 2005). Τα αγγεία τα οποία αγγειώνουν το λάρυγγα είναι η άνω λαρυγγική αρτηρία (κλάδος της άνω θυρεοειδούς), η κρικοθυρεοειδής αρτηρία (κλάδος της έξω καρωτίδας) και η κάτω λαρυγγική αρτηρία (κλάδος της κάτω θυρεοειδούς αρτηρίας) ενώ οι αντίστοιχες φλέβες του λάρυγγα εκβάλλουν στην έσω σφαγίτιδα φλέβα (Ζιάβρα & Σκεύας, 2009) Αρθρώσεις του λάρυγγα Οι χόνδροι του λάρυγγα παρουσιάζουν δύο βασικές αρθρώσεις: την κρικοθυρεοειδή άρθρωση και την κρικοαρυταινοειδή άρθρωση. Η κρικοθυρεοειδής άρθρωση επιτρέπει τη στροφή και την ολίσθηση του θυρεοειδούς χόνδρου με αποτέλεσμα να μεταβάλλεται το μήκος των φωνητικών χορδών, η τάση και η χαλάρωση των φωνητικών συνδέσμων (Moore, 2005). Η κρικοαρυταινοειδής άρθρωση επιτρέπει τη στροφή του αρυταινοειδούς χόνδρου (σε επιμήκη, εγκάρσιο και οβελιαίο άξονα) κάτι που είναι απαραίτητο για το πλησίασμα, την τάση και τη χαλάρωση των φωνητικών χορδών (Ζιάβρα & Σκεύας, 2009). 18

19 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΛΑΡΥΓΓΑ 2.1. Φωνητική λειτουργία Η βασική λειτουργία του λάρυγγα είναι η παραγωγή φωνής. Λειτουργεί σαν δονητής με βασικό δονητικό στοιχείο τις φωνητικές χορδές, οι οποίες κινούνται προς τα πλάγια (Ζιάβρα & Σκεύας, 2009). Διαδικασία φώνησης είναι η ονομασία που δίνεται στις κινήσεις των φωνητικών χορδών (παραγωγή ηχηρών ήχων όταν αυτές δονούνται και άηχων όταν είναι εντελώς ανοιχτές) (Ι^δεΚ^βά, 2007). Γενικά, η φυσιολογική παραγωγή ομιλίας βασίζεται στη συντονισμένη λειτουργία του αναπνευστικού, του φωνητικού και του αρθρωτικού συστήματος με ενδεχόμενη δυσλειτουργία του ενός να επηρεάζει το τελικό προϊόν ομιλίας (Οκαλίδου, 2002). Βασική πηγή ενέργειας για τη φώνηση είναι ο αέρας που προέρχεται από τους πνεύμονες. Το ρεύμα αέρα κινείται προς την τραχεία, εισέρχεται στο λάρυγγα όπου και περνά ανάμεσα από τις φωνητικές πτυχές (διαδικασία φώνησης). Ο αέρας στη συνέχεια περνά ελεύθερα στο φάρυγγα και στη στοματική κοιλότητα. Οι δίοδοι του αέρα πάνω από το λάρυγγα αποτελούν τη φωνητική οδό και περιλαμβάνουν τη στοματική κοιλότητα (στόμα και φάρυγγας) και τη ρινική κοιλότητα (μύτη) (στοματορινική διαδικασία). Οι αρθρωτές (χείλη, γλώσσα, γνάθος, μαλακή υπερώα) αλλάζουν το σχήμα της στοματοφαρυγγικής κοιλότητας και τη φορά διέλευσης του αέρα στη στοματική και ρινική κοιλότητα με αποτέλεσμα να παράγονται οι διάφοροι φθόγγοι (αρθρωτική διαδικασία) (ία δελ ^ό, 2007). Συχνότητα είναι το πλήθος των προσαγωγών-απαγωγών των φωνητικών χορδών ανά δευτερόλεπτο. Η θεμελιώδης συχνότητα (Ρο) αντιστοιχεί στο ύψος φωνής του ομιλητή. Καθορίζεται από το πάχος, το μήκος και την τάση των φωνητικών χορδών ενώ υπάρχουν διαφορές στη βασική συχνότητα στα παιδιά (300 Ηζ), στις γυναίκες ( Ηζ) και στους άντρες (110 Ηζ) (Μπίμπας, 2008). Ένταση είναι το πλάτος των δονήσεων των φωνητικών χορδών. Εξαρτάται από το εύρος δόνησης των φωνητικών χορδών και τη δύναμη του εκπνεόμενου αέρα (Ζιάβρα & Σκεύας, 2009). 19

20 Σήμερα δύο θεωρίες εξηγούν την παραγωγή δονήσεων των φωνητικών χορδών. Σύμφωνα με τη μυοελαστική αεροδυναμική θεωρία, η οποία είναι και η επικρατέστερη, οι δονήσεις των φωνητικών χορδών παράγονται όταν η πίεση του εκπνεόμενου αέρα ξεπεράσει την αντίσταση των φωνητικών χορδών (Ζιάβρα & Σκεύας, 2009). Ο αέρας από τους πνεύμονες κατευθύνεται στο λάρυγγα. Όταν η πίεση του αέρα στην υπογλωττιδική περιοχή ξεπεράσει την αντίσταση των φωνητικών χορδών η γλωττίδα ανοίγει, οι φωνητικές χορδές απάγονται απότομα και ο αέρας διέρχεται ανάμεσά τους. Ο εκπνεόμενος αέρας απελευθερώνεται και η πίεση του αέρα κάτω και ανάμεσα στις φωνητικές χορδές μειώνεται με αποτέλεσμα να κλείσουν και πάλι απότομα, σαν βεντούζα (φαινόμενο Bernoulli). Ενώ έχει επιτευχθεί η πλήρης προσαγωγή των φωνητικών χορδών, η πίεση του αέρα υπογλωττιδικά αυξάνει και πάλι μέχρι να καταστεί ικανή να απάγει εκ νέου τις φωνητικές χορδές. Η πλήρης προσαγωγή και απαγωγή των φωνητικών χορδών συνιστά έναν κύκλο δόνησης (Οκαλίδου, 2008, Εξαρχάκος, 2001), (Εικόνα 4). Εικόνα 4.1. Αύξηση υπογλωττιδικής πίεσης, 2. Άνοιγμα της γλωττίδας με ταυτόχρονη αύξηση της ταχύτητας ροής διαμέσου της γλωττίδας, 3. Πτώση της πίεσης στο επίπεδο της γλωττίδας (φαινόμενο Bernoulli), 4. Κλείσιμο της γλωττίδας και επανέναρξη του ίδιου κύκλου Πηγή: Μπίμπας, 2008 [Στο Πόταγας & Ευδοκιμίδης (Επιμ.)] Από τη άλλη, η βλεννογονοκυματοειδής θεωρία υποστηρίζει πως αντί για δόνηση των φωνητικών χορδών, ο εκπνεόμενος αέρας προκαλεί μια κυματοειδή κίνηση των πτυχών του βλεννογόνου. Η κίνηση αυτή οφείλεται σε διαφορά φάσης σε 20

21 κάθετο επίπεδο κάτν που έχει σαν αποτέλεσμα το κατώτερο μέρος των φωνητικών χορδών να είναι αυτό που ανοίγει και κλείνει πρώτο. Οι κινήσεις αυτές δημιουργούνται εξαιτίας της ανατομικής κατασκευής των φωνητικών χορδών ενώ η συχνότητα και το εύρος του κύματος του βλεννογόνου εξαρτώνται από τη πίεση του αέρα, τη σύσπαση και την τάση του φωνητικού μυός (Εξαρχάκος, 2001). Στις διαταραχές φώνησης συμβαίνουν αλλοιώσεις της φωνητικής λειτουργίας κατά την ομιλία (αλλοίωση του τρόπου παλμού των φωνητικών χορδών) οι οποίες οφείλονται σε αλλαγές που σχετίζονται με α) τη γλωττίδα (θέση και απόσταση των φωνητικών χορδών), β) τη μάζα των φωνητικών χορδών και γ) τη θέση του λάρυγγα (Οκαλίδου, 2008). Όταν οι φωνητικές χορδές δε συμπλησιάζουν σε όλο το μήκος τους προκαλείται βράγχος ενώ η φωνή μπορεί να γίνει αναπνευστική (οι φωνητικές χορδές ελαφρώς σε απαγωγή) ή πιεσμένη (οι φωνητικές χορδές πλησιάζουν υπερβολικά) (Χελιδόνη, 2010) Αναπνευστική λειτουργία Ο λάρυγγας συμβάλλει επιπλέον και στη ρύθμιση της αναπνοής. Κατά την εισπνοή ο λάρυγγας κατεβαίνει. Στην ήρεμη εισπνοή οι φωνητικές χορδές απάγονται μερικώς (παράμεση θέση) ενώ στη βαθιά εισπνοή απάγονται εντελώς (πλήρως απαγωγική θέση) (Ζιάβρα & Σκεύας, 2009). Στην εκπνοή ο λάρυγγας ανεβαίνει, ο χώρος της γλωττίδας στενεύει και οι φωνητικές χορδές πλησιάζουν (Green & Mathieson, 2001) Προφυλακτική λειτουργία Ο λάρυγγας λειτουργεί σαν βαλβίδα προφυλάσσοντας τις κατώτερες αναπνευστικές οδούς από την εισαγωγή τροφών και ξένων σωμάτων, αποτρέποντας έτσι τον κίνδυνο της εισρόφησης (Martin & Lockhart, 2000). Κατά την κατάποση ο λάρυγγας ανυψώνεται. Η βάση της γλώσσας πιέζει την επιγλωττίδα αποφράσσοντας την είσοδο του λάρυγγα ενώ οι αρυταινοεπιγλωττιδικές πτυχές πλησιάζουν (Green & Mathieson, 2001). Οι γνήσιες φωνητικές χορδές πλησιάζουν και κλείνουν τη γλωττίδα εμποδίζοντας την εισαγωγή τροφής προς την τραχεία ενώ το 21

22 αντανακλαστικό του βήχα εκλύεται τη στιγμή που η τροφή εισέρχεται στην είσοδο του λάρυγγα ή την τραχεία (Ζιάβρα & Σκεύας, 2009) Αντανακλαστικό γλωττιδικού κλεισίματος Το γλωττιδικό κλείσιμο σχετίζεται με το ασφυκτικό κλείσιμο των φωνητικών χορδών (γνήσιων και νόθων) κατά τη διάρκεια άσκησης μυϊκής προσπάθειας από το άτομο (τράβηγμα, ανύψωση βάρους, σπρώξιμο κ.τ.λ.). Το γλωττιδικό κλείσιμο λαμβάνει χώρα κατά τη διεξαγωγή βηξίματος, εμετού, ούρησης, αφόδευσης, τοκετού κ.τ.λ. (Ζιάβρα & Σκεύας, 2009). 22

23 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΦΩΝΗΣΗΣ Οι διαταραχές φώνησης έχουν ταξινομηθεί σε μη οργανικές (υπερλειτουργικές διαταραχές, ψυχογενείς διαταραχές) και σε οργανικές (ασθένειες λάρυγγα, ανατομικές ανωμαλίες λάρυγγα, ενδοκρινολογικές διαταραχές, νευρογενείς διαταραχές) (Green & Mathieson, 2001). Η ταξινόμηση αυτή παρόλο που σχετίζεται με την αιτιολογία, δε στηρίζεται αναγκαστικά σε αυτή μιας και οι διαταραχές φωνής είναι πολύπλοκης αιτιολογίας Υπερλειτουργικές διαταραχές φώνησης Οι υπερλειτουργικές διαταραχές φώνησης αποτελούν τη μεγαλύτερη ομάδα φωνητικών διαταραχών. Χαρακτηρίζονται από υπερβολική προσπάθεια κατά τη φώνηση και υπερβολική ένταση στις ομάδες μυών που συμμετέχουν στην παραγωγή φωνής και ειδικότερα στους εσωτερικούς μυς του λάρυγγα (Green & Mathieson, 2001). Οι υπερλειτουργικές διαταραχές μπορεί να προκαλέσουν αλλαγές στο λαρυγγικό βλεννογόνο μπορεί όμως και όχι. Η υπέρμετρη μυϊκή ένταση εξαιτίας της κακής χρήσης της φωνής μπορεί να πραγματοποιείται χρόνια από ένα άτομο χωρίς να προκαλέσει αλλοίωση στις φωνητικές χορδές. Η αιτιολογία είναι συνήθως πολλαπλής φύσης και πολυπαραγοντική (ένταση φωνής σε θορυβώδη περιβάλλοντα, επαγγέλματα και δραστηριότητες που απαιτούν αυξημένη χρήση της φωνής, συναισθηματική κατάσταση, στρες, ανεπαρκείς φωνητικές ικανότητες, ανατομικοί παράγοντες, χρήση της φωνής ως μέσο ελέγχου άλλων ατόμων κ.τ.λ.). Τα συμπτώματα σχετίζονται με μειωμένο τόνο στη φωνή, αίσθημα κόπωσης και προσπάθειας, ερεθισμό του λάρυγγα, υπερβολικό καθάρισμα του λαιμού και φωνή τραχιά και αναπνευστική (Green & Mathieson, 2001). Η κατάχρηση της φωνής και η υπερβολική μυϊκή ένταση μπορεί όμως να επιφέρουν αλλαγές στο λαρυγγικό ιστό δηλαδή μετατροπές στη μάζα, την ελαστικότητα και την ένταση των φωνητικών χορδών (τραυματισμός φωνητικών 23

24 χορδών). Τραύματα στο λαρυγγικό ιστό μπορεί να είναι το αποτέλεσμα μεμονωμένων επεισοδίων φωνητικής κατάχρησης αλλά κυρίως είναι αποτέλεσμα παρατεταμένων περιόδων κακής χρήσης ή κατάχρησης της φωνής (Martin & Lockhart, 2000) Φωνητικά οζίδια Τα οζίδια είναι μικρά νεοπλάσματα που σπάνια ξεπερνούν τα 1,5 mm σε διάμετρο (Εικόνα 5). Εμφανίζονται συμμετρικά και αμφοτερόπλευρα στη συμβολή του πρόσθιου τρίτου και των οπίσθιων δύο τρίτων των φωνητικών χορδών και αποτελούν αντίδραση του επιθηλίου των φωνητικών χορδών (Green & Mathieson, 2001). Παρουσιάζονται πιο συχνά στις γυναίκες (συνήθως στο έτος ηλικίας) και στις επαγγελματικές ομάδες των δασκάλων, των τραγουδιστών και των ηθοποιών (Εξαρχάκος, 2001). Η χρήση ακατάλληλης φωνητικής συχνότητας (ψηλής ή χαμηλής) μαζί με μεγάλη ένταση αποτελούν βασικό παράγοντα ανάπτυξης των οζιδίων (κατάχρηση της φωνής). Η φωνή των ασθενών αυτών είναι βραχνή, εξασθενεί προοδευτικά κατά τη διάρκεια της μέρας, υπάρχει διαφυγή αέρα από τη γλωττίδα (αναπνευστική φωνή), και χαμηλή συχνότητα. Τα οζίδια συνήθως υποχωρούν με λογοθεραπεία. Αν δεν υπάρχει βελτίωση εξελίσσονται σε σκληρά, ινώδη, άσπρα και κωνικά στο σχήμα ενώ συνίσταται η χειρουργική αφαίρεσή τους (Green & Mathieson, 2001). Εικόνα 5. Φωνητικά οζίδια Πηγή: Ζιάβρα & Σκεύας,

25 Πολύποδες φωνητικών χορδών Ο πολύποδας είναι μια φλεγμονώδης υπερπλασία του βλεννογόνου του λάρυγγα και κυρίως των γνήσιων φωνητικών χορδών που εμφανίζεται πιο αργά από τα φωνητικά οζίδια κυρίως σε ηλικίες ετών (Εξαρχάκος, 2001). Παρουσιάζεται σε μία μόνο φωνητική χορδή (μπορεί να κρέμεται από αυτή ή να βρίσκεται πάνω της) στη συμβολή του πρόσθιου τρίτου και των οπίσθιων δύο τρίτων αυτών (Green & Mathieson, 2001), (Εικόνα 6). Οι πολύποδες οφείλονται σε τραύμα των φωνητικών χορδών λόγω ενός ή πολλαπλών επεισοδίων φωνητικής κατάχρησης ενώ επιβαρυντική ενδέχεται να είναι μια λοίμωξη της άνω αναπνευστικής οδού, αλλεργίες, ενδοκρινολογικές διαταραχές και η ατμοσφαιρική μόλυνση (Remade et al, 1996). Η ποιότητα φωνής μπορεί να είναι τραχιά, να υπάρχει διαφυγή αέρα από τη γλωττίδα, απότομη διακοπή φώνησης, χαμηλή συχνότητα, ύπαρξη διπλοφωνίας ενώ πολλά άτομα παραπονιούνται για καθάρισμα του λαιμού (Martin & Lockhart, 2000). Ως θεραπεία ενδείκνυται η χειρουργική επέμβαση (όταν είναι απαραίτητο) και η λογοθεραπεία (προεγχειρητικά και μετεγχειρητικά) (Εξαρχάκος, 2001). Εικόνα 6. Πολύποδας της αριστερής φωνητικής χορδής Πηγή: Ζιάβρα & Σκεύας, Έλκος εξ επαφής Το έλκος εξ επαφής είναι μια πάθηση του βλεννογόνου της φωνητικής απόφυσης των αρυταινοειδών χόνδρων που προσβάλλει κυρίως επαγγελματικές 25

26 ομάδες ανδρών που χρησιμοποιούν σκληρή, δυνατή και επαναλαμβανόμενη φωνή (π.χ. στρατιωτικοί, εφημεριδοπώλες, μικροπωλητές κ,τ.λ.) (Εξαρχάκος, 2001). Δημιουργείται από βίαιη επαναλαμβανόμενη προσαγωγή των φωνητικών αποφύσεων των αρυταινοειδών χόνδρων λόγω φωνητικής κατάχρησης ενώ μπορεί να σχετιστεί με γαστρεντερικές ενοχλήσεις λόγω άγχους ή με γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση (Martin & Lockhart, 2000). Η ποιότητα της φωνής γίνεται ελαφρώς τραχιά, με χαμηλή συχνότητα, τρίξιμο, υπάρχει πόνος στο λάρυγγα κατά τη φώνηση και φωνητική κούραση (Green & Mathieson, 2001). Η θεραπεία που ενδείκνυται είναι η λογοθεραπεία, η φαρμακευτική αγωγή (αντιμετώπιση γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης) και η χειρουργική αντιμετώπιση (μόνο όταν κριθεί απαραίτητο) Οίδημα Reinke Το οίδημα Reinke είναι μια οιδηματώδης αλλοίωση του χώρου Reinke των φωνητικών χορδών η οποία είναι συνήθως συμμετρική και αμφοτερόπλευρη ενώ συναντάται κυρίως σε μεσήλικες γυναίκες (Green & Mathieson, 2001). Προκαλείται εξαιτίας τη μόνιμης κατάχρησης της φωνής σε συνδυασμό με το κάπνισμα ενώ μπορεί να σχετίζεται και με γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση ή υποθυρεοειδισμό (Martin & Lockhart, 2000). Ο τόνος της φωνής των ατόμων αυτών είναι πολύ χαμηλός, η έντασή της είναι περιορισμένη, απαιτείται μεγάλη προσπάθεια κατά τη φώνηση ενώ οι οιδηματοειδείς χορδές μπορεί να εμποδίσουν την ελεύθερη δίοδο του αέρα (Green & Mathieson, 2001). Η φωνή των γυναικών από το τηλέφωνο μοιάζει περισσότερο με ανδρική φωνή ενώ η ομιλία το πρωί γίνεται χειρότερη (Εξαρχάκος, 2001). Μικροχειρουργική επέμβαση σε συνδυασμό με λογοθεραπεία είναι η συνήθης αντιμετώπιση ενώ η λογοθεραπεία από μόνη της είναι αναποτελεσματική (Green & Mathieson, 2001) Ψυχογενείς διαταραχές φώνησης Στις ψυχογενείς διαταραχές φώνησης δεν υπάρχει κάποιο οργανικό υπόβαθρο όσον αφορά το λάρυγγα και τις φωνητικές χορδές (έχουν φυσιολογική κατασκευή και κίνηση). Η αιτιολογία είναι ψυχοσωματική (στρες, ανησυχία, φοβία ή κάποιο σύμπτωμα μιας άλυτης εσωτερικευμένης σύγκρουσης της οποίας το άτομο έχει ή όχι 26

27 επίγνωση). (Martin & Lockhart, 2000). Η φωνή παράγεται με προσπάθεια, υπάρχει φωνητική κούραση και σε κάποιες περιπτώσεις δυσφορία. Θεραπευτικά (ανάλογα με τη περίπτωση) ενδείκνυται η αντιμετώπιση της υποκείμενης ψυχοπαθολογίας σε συνδυασμό με τη λογοθεραπεία (Green & Mathieson, 2001) Ασθένειες λάρυγγα Χρόνια λαρυγγίτιδα Είναι μια παθολογική κατάσταση του λάρυγγα που οφείλεται σε χρόνια φλεγμονή του βλεννογόνου του λάρυγγα και των φωνητικών χορδών ενώ σχετίζεται με φωνητική κατάχρηση, κάπνισμα, αλκοόλ, ατμοσφαιρική ρύπανση, ξηρή ατμόσφαιρα, χρόνια στοματική αναπνοή ή επαναλαμβανόμενα επεισόδια λαρυγγίτιδας (Green & Mathieson, 2001). Η φωνή έχει χαμηλό τόνο, είναι βραχνή, τραχιά, παράγεται με προσπάθεια ενώ μπορεί να υπάρχει και διαφυγή αέρα από τη γλωττίδα (Martin & Lockhart, 2000) Οξεία λαρυγγίτιδα Η οξεία λαρυγγίτιδα είναι ιογενούς μορφής και σχετίζεται με λοίμωξη του ανώτερου αναπνευστικού συστήματος. Μπορεί να υφίσταται μεμονωμένα εξαιτίας μιας ίωσης, ή να οφείλεται σε ερεθισμό του λάρυγγα εξαιτίας κάποιου μεμονωμένου γεγονότος φωνητικής κατάχρησης ή της μολυσμένης ατμόσφαιρας (Green & Mathieson, 2001). Οι φωνητικές χορδές είναι ερεθισμένες και υπάρχει οίδημα ενώ η ποιότητα της φωνής κυμαίνεται από πλήρη αφωνία έως δυσφωνία. Είναι απαραίτητη η ξεκούραση της φωνής. Φωνητική θεραπεία δε συνίσταται μιας και τα συμπτώματα υποχωρούν όταν σταματήσει το οίδημα των φωνητικών χορδών (Martin & Lockhart, 2000) Γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση Η γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση αφορά παλινδρόμηση του περιεχομένου του στομάχου στον οισοφάγο και το λάρυγγα εξαιτίας μιας δυσλειτουργίας του 27

28 κατώτερου τμήματος του οισοφάγου (Green & Mathieson, 2001). Τα 2/3 των ασθενών που επισκέπτονται ειδικούς λόγω διαταραχών στη φωνή παρουσιάζουν γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση (Koufman, 1995). Τα άτομα αυτά εμφανίζουν καούρες, ερεθισμό του λάρυγγα, καθάρισμα λαιμού, βραχνάδα στη φωνή και βίαιη γλωττιδική προσαγωγή (Green & Mathieson, 2001). Η θεραπεία περιλαμβάνει αλλαγή του τρόπου ζωής, φαρμακευτική αγωγή και φωνητική θεραπεία όποτε αυτό κρίνεται απαραίτητο Θηλώματα Τα θηλώματα είναι νεοπλάσματα του επιθηλίου του λάρυγγα που προκαλούνται από ιό, εφάπτονται ή αιωρούνται από τη φωνητική χορδή και πρωτοεμφανίζονται στο πρόσθιο τμήμα του λάρυγγα (Martin & Lockhart, 2000). Έχουν κοκκινωπό χρώμα, είναι εύκολα αναγνωρίσιμα και εμφανίζονται πιο συχνά στους άνδρες απ ότι στις γυναίκες (πριν την εφηβεία προσβάλλουν εξίσου άντρες και γυναίκες) (Green & Mathieson, 2001). Το κύριο σύμπτωμα είναι το βράγχος στη φωνή Κύστες φωνητικών χορδών Οι κύστες των φωνητικών χορδών εμφανίζονται ως μια διόγκωση στην άνω επιφάνεια της φωνητικής χορδής στο σημείο που εμφανίζονται και τα φωνητικά οζίδια (Εξαρχάκος, 2001). Είναι συνήθως μονόπλευρες, εμφανίζονται εκ γενετής ή εξαιτίας κάποιου τραύματος στις φωνητικές χορδές ενώ μπορεί να παρουσιαστούν και στις ψευδείς φωνητικές χορδές κυρίως σε άτομα ετών (Green & Mathieson, 2001). Η φωνή βγαίνει με προσπάθεια, είναι βραχνή, υπάρχει διαφυγή αέρα από τη γλωττίδα ενώ θεραπευτικά απαιτείται χειρουργική επέμβαση σε συνδυασμό με λογοθεραπεία (Martin & Lockhart, 2000) Άσθμα Το άσθμα είναι μια ασθένεια που εμποδίζει την αναπνευστική οδό και αφορά το 5% του πληθυσμού και κυρίως τα παιδιά. Επηρεάζει άμεσα την αναπνοή (αιφνίδια 28

29 μείωση αναπνοής, σφύριγμα κατά την αναπνοή, βήχας, παραγωγή βλέννας) καθώς και τη φώνηση (υπερλειτουργική φωνή, κόμπος στο λαιμό, μείωση της έντασης της φωνής κ.τ.λ.) (Green & Mathieson, 2001) Ανατομικές ανωμαλίες του λάρυγγα Η φωνή μπορεί να επηρεαστεί δυσμενώς από ανατομικές ανωμαλίες (γενετικές ή επίκτητες) οπουδήποτε στη φωνητική οδό (μύτη, σκληρή υπερώα, λάρυγγας, τραχεία). Όσον αφορά το λάρυγγα, οι εκ γενετής ανωμαλίες (λαρυγγικός ιστός, εκ γενετής παράλυση φωνητικών χορδών, γενετικά σύνδρομα που επηρεάζουν το λάρυγγα κ.ά.) μπορεί να προκαλέσουν στένωση του λάρυγγα, καταλήγουν σε θάνατο του νεογνού ή διορθώνονται με επέμβαση στη νηπιακή ή στην πρώιμη παιδική ηλικία. Οι επίκτητες ανωμαλίες του λάρυγγα οφείλονται κυρίως σε τραύματακακώσεις (π.χ. σύνθλιψη από τροχαίο, διείσδυση από σφαίρα, έγκαυμα από καυστική ουσία, βλάβη στη διασωλήνωση) και προκαλούν στένωση του λάρυγγα, πόνο, δυσφαγία και διαταραχές στη φωνή (Green & Mathieson, 2001). Το φωνητικό προφίλ των ατόμων αυτών εξαρτάται από τη θέση, τον τύπο και τη σοβαρότητα της βλάβης Ενδοκρινολογικές διαταραχές Η δυσλειτουργία του θυρεοειδούς αδένα (υποθυρεοειδισμός, υπερθυρεοειδισμός) ενδέχεται να επηρεάσει τη φώνηση. Οι ενδοκρινολογικές διαταραχές μπορούν να αλλάξουν το περιεχόμενο του λαρυγγικού βλεννογόνου αλλάζοντας τον όγκο και το σχήμα των φωνητικών χορδών, επηρεάζοντας έτσι την ποιότητα της παραγόμενης φωνής (Sataloff, 2001). Έχει αναγνωριστεί ότι ο υποθυρεοειδισμός προκαλεί βραχνάδα παρόλο που ο ακριβής μηχανισμός δεν έχει πλήρως εξακριβωθεί (Cham & Mok, 2012). Στον υπερθυρεοειδισμό από την άλλη, η ένταση και η συχνότητα της φωνής είναι μειωμένες, το καθάρισμα του λαιμού συχνό ενώ ενδέχεται να υπάρχει δυσκολία στην κατάποση και αίσθηση πόνου στο λάρυγγα. 29

30 3.6. Νευρογενείς διαταραχές Το πνευμονογαστρικό νεύρο και οι κλάδοι του (άνω λαρυγγικό και κάτω λαρυγγικό) νευρώνουν τους μύες του λάρυγγα. Βλάβες των νεύρων αυτών προκαλούν νευρογενείς διαταραχές φώνησης οι οποίες και αντιπροσωπεύουν ένα σχετικά μικρό ποσοστό των διαταραχών φωνής. Η βλάβη μπορεί να αφορά το κεντρικό ή το περιφερειακό νευρικό σύστημα ενώ όταν σχετίζεται με το περιφερειακό επηρεάζονται μόνο οι λαρυγγικοί και οι υπερωικοί μύες. Παραλύσεις νεύρων μπορούν να προκληθούν από εγκεφαλικές βλάβες, τραύματα, όγκους, λοιμώξεις, χειρουργικές επεμβάσεις αλλά και νευρολογικές καταστάσεις όπως πολλαπλή σκλήρυνση, μυασθένεια Gravis κ.ά. (Green & Mathieson, 2001). Τα συμπτώματα ανάλογα με το είδος της παράλυσης (μονόπλευρη ή αμφίπλευρη) ενδέχεται να σχετίζονται με βράγχος, μειωμένη ένταση, μειωμένη συχνότητα, μειωμένη διάρκεια, αναπνευστικότητα, διαφυγή αέρα, δύσπνοια (Andrews, 1999). Θεραπευτικά απαιτείται διεπιστημονική προσέγγιση η οποία είναι ανάλογη της βλάβης. 30

31 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΦΩΝΗΣ 4.1. Λήψη ιστορικού Η αξιολόγηση της φωνής ξεκινά με τη λήψη του ιστορικού του ασθενή. Ο κλινικός συγκεντρώνει τις απαραίτητες πληροφορίες προκειμένου να αποκτήσει μία πρώτη εικόνα για το άτομο και το πρόβλημα στη φωνή του. Το λογοπαθολογικό ιστορικό περιέχει πληροφορίες βιογραφικού περιεχομένου, ιστορικό φωνής, ιατρικό ιστορικό και ψυχο-κοινωνικό ιστορικό (Καμπανάρου, 2007). Οι βιογραφικές πληροφορίες που απαιτούνται είναι το όνομα, η ηλικία, η διεύθυνση, το τηλέφωνο, η οικογενειακή κατάσταση, ο αριθμός και η ηλικία των παιδιών και το επάγγελμα. Το ιστορικό φωνής παρέχει πληροφορίες σχετικά με την ημερομηνία εμφάνισης της διαταραχής, την πορεία της (σοβαρότητα, συχνότητα, διάρκεια), τη φύση έναρξης (σταδιακή ή απότομη), τη μεταβλητότητα και τη χρήση της φωνής σε διάφορα περιβάλλοντα, την περιγραφή του ασθενή για τη διαταραχή (πώς τη βιώνει και τι πιστεύει ότι την προκάλεσε), τα φωνητικά συμπτώματα που του προκαλούν δυσφορία, προηγούμενα προβλήματα στη φωνή του και φωνητική θεραπεία που μπορεί να έχει δεχτεί. Το άτομο πρέπει επίσης να ρωτηθεί αν το επάγγελμα του απαιτεί έντονη χρήση της φωνής, το είδος της φωνητικής χρήσης που απαιτείται, το πόσα διαλλείματα γίνονται στη εργασία κ.τ.λ. Σημαντικές είναι οι πληροφορίες για το αν καπνίζει ή καταναλώνει αλκοόλ, ροφήματα με καφεΐνη και πολύ νερό (Καμπανάρου, 2007, Martin & Lockhart, 2000). Το ιατρικό ιστορικό προσφέρει πληροφορίες σχετικά με πρόσφατες ασθένειες, χειρουργικές επεμβάσεις, φαρμακευτική αγωγή, πόνους ή ενοχλήσεις, προβλήματα στην ακοή, αναπνευστικά προβλήματα, αλλεργίες, ενδοκρινολογικές διαταραχές, προβλήματα στην κατάποση, γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση κ.τ.λ. (Green & Mathieson, 2001). Τέλος, το ψυχο-κοινωνικό ιστορικό περιλαμβάνει πληροφορίες για συνήθειες του ατόμου (χόμπι, διατροφή, ύπνος) αλλά και για πρόσφατες τραυματικές του εμπειρίες, ψυχολογική στήριξη που δέχεται από συγγενείς και φίλους, τρόπους που αντιμετωπίζει αγχογόνες καταστάσεις κ.τ.λ. (Καμπανάρου, 2007). 31

32 4.2. Εξέταση λάρυγγα Επισκόπηση και ψηλάφηση Η επισκόπηση γίνεται πριν από άλλες εξετάσεις καθώς μας επιτρέπει να αντιληφθούμε παθολογικές καταστάσεις οι οποίες είτε έχουν προχωρήσει στο εξωτερικό του λάρυγγα είτε έχουν δημιουργήσει διόγκωση των τραχηλικών λεμφαδένων. Με την ψηλάφηση εξετάζεται το σχήμα, η σύσταση, η κινητικότητα και η ευαισθησία του λάρυγγα ιδίως κατά την κατάποση (Ζιάβρα & Σκεύας, 2009) Λαρυγγοσκόπησή Η λαρυγγοσκόπησή προσφέρει πληροφορίες για την κατασκευή και λειτουργία του λάρυγγα και διακρίνεται σε έμμεση και άμεση (Καμπανάρου, 2007), (Εικόνα 7). Στην έμμεση λαρυγγοσκόπησή ο ασθενής προβάλλει τη γλώσσα του την οποία ο γιατρός κρατά με γάζα. Ένας ειδικά κατασκευασμένος καθρέπτης με λαβή (λαρυγγοσκόπιο) εισέρχεται στο στοματοφάρυγγα και με τη βοήθεια μιας φωτεινής πηγής (άμεσου ή έμμεσου φωτισμού) εξετάζεται το εσωτερικό του λάρυγγα. Στο καθρεπτάκι φαίνεται το είδωλο του λάρυγγα ανεστραμμένο κατά μέτωπο ενώ ορατές είναι οι αμυγδαλές, η είσοδος του λάρυγγα, η επιγλωττίδα, οι αρυταινοεπιγλωττιδικές πτυχές, οι αρυταινοειδής χόνδροι, οι απιοειδείς βόθροι, οι γνήσιες και οι νόθες φωνητικές χορδές (Ζιάβρα & Σκεύας, 2009), (Εικόνα 7β). Στην άμεση λαρυγγοσκόπησή εξετάζεται λεπτομερώς το εσωτερικό του λάρυγγα και του υποφάρυγγα (Εικόνα 7α). Πραγματοποιείται με γενική αναισθησία χρησιμοποιώντας ειδικό άκαμπτο λαρυγγοσκόπιο. Το λαρυγγοσκόπιο εισέρχεται από το στόμα στο εσωτερικό του λάρυγγα, κρατά προς τα πάνω την επιγλωττίδα και στηρίζεται με τη βοήθεια ενός βραχίονα στο στήθος του ατόμου. Το χειρουργικό μικροσκόπιο (μαζί με ειδικά λεπτά χειρουργικά εργαλεία) μπορεί να συμβάλλει στην πιο λεπτομερή διάγνωση της ενδολαρυγγικής περιοχής (μικρολαρυγγοσκόπηση) (Ζιάβρα & Σκεύας, 2009). 32

33 Εικόνα 7. α. Εικόνα του λάρυγγα κατά την άμεση λαρυγγοσκόπησή, β. Εικόνα του λάρυγγα κατά την έμμεση λαρυγκοσκόπηση Πηγή: Ζιάβρα & Σκεύας, 2009 Στη λαρυγγοσκόπησή με οπτικές ίνες το λαρυγγοσκόπιο αποτελείται από οπτικές ίνες που περιέχουν μια πηγή φωτός και μεγεθυντικό φακό. Μπορεί να δώσει ακριβείς εικόνες του λάρυγγα ενώ υπάρχει η δυνατότητα σύνδεσης με κάμερα, φωτογράφησης και βιντεοσκόπησης (Εξαρχάκος, 2001). Η λαρυγγοσκόπησή μπορεί να γίνει με εύκαμπτο ή με άκαμπτο λαρυγγοσκόπιο. Στη λαρυγγοσκόπησή με εύκαμπτο λαρυγγοσκόπιο γίνεται τοπική αναισθησία και το λαρυγγοσκόπιο περνά μέσω του ρινοφάρυγγα πάνω από τη μαλακή υπερώα καταλήγοντας στο στοματοφάρυγγα. Η εικόνα που προβάλλεται δεν είναι τόσο καθαρή αλλά η εξέταση είναι ανεκτή από τον ασθενή ενώ παρέχεται η δυνατότητα εξέτασης των φωνητικών χορδών κατά την ομιλία ή το τραγούδι. Στην άκαμπτη λαρυγγοσκόπησή το λαρυγγοσκόπιο καταλήγει πάνω από το στοματοφάρυγγα του ασθενή ενώ ο γιατρός κρατά με γάζα τη γλώσσα του ασθενή έξω από το στόμα. Η εικόνα των φωνητικών χορδών είναι πολύ πιο ακριβής, μπορεί να συνδεθεί με βιντεοκάμερα αλλά η εξέταση δεν είναι πολύ ανεκτή σε άτομα με ευαίσθητο αντανακλαστικό εξεμέσεως (Hanafee & Ward, 1990) Στροβοσκόπηση Η στροβοσκόπηση μας δίνει πληροφορίες για την κινητικότητα των φωνητικών χορδών έτσι ώστε να διαπιστωθεί αν οι κινήσεις είναι φυσιολογικές 33

34 (Εξαρχάκος, 2001). Το στροβοσκόπιο είναι στην πραγματικότητα μια ηλεκτρονική πηγή φωτός που μπορεί να συγχρονιστεί με ένα αντικείμενο που κινείται γρήγορα και περιοδικά (φωνητικές χορδές). Η εικόνα που παίρνουμε αποτελεί σύνθεση διαφορετικών χρονικών στιγμών ταλάντωσης των φωνητικών χορδών. Από τη στροβοσκόπηση μπορούμε να αντλήσουμε χρήσιμες πληροφορίες για τη γλωττιδική προσαγωγή, τις άκρες των φωνητικών χορδών, την υπεργλωττιδική περιοχή και τις δονήσεις των φωνητικών χορδών (Martin & Lockhart, 2000) Αξιολόγηση φωνής από το θεραπευτή Αντιληπτική αξιολόγηση φωνής Η αξιολόγηση της φωνής μπορεί να είναι τυπική ή άτυπη. Η τυπική αξιολόγηση βασίζεται σε ένα επίσημα εγκεκριμένο διαγνωστικό εργαλείο όπου η φωνή περιγράφεται με συγκεκριμένη ορολογία. Η ύπαρξη ωστόσο πολλών αναγνωρισμένων κλιμάκων περιγραφής της φωνής (GRBAS, Vocal Profile Analysis VPA, Buffalo III Voice Profile) και η διαφορετική ορολογία που χρησιμοποιούν δε βοηθά στην αντικειμενική περιγραφή της φωνής (Καμπανάρου, 2007). Ειδικότερα, η κλίμακα GRBAS η οποία είναι εύκολη στη χρήση της και χρησιμοποιείται ευρέως, περιλαμβάνει τις παραμέτρους: grade (βαθμός σοβαρότητας του φωνητικού προβλήματος), roughness (τραχύτητα), breathiness (διαφυγή αέρα από τη γλωττίδα), asthenia (αδύναμη φωνή), strain (ζορισμένη φωνή) ενώ η καθεμία παράμετρος βαθμολογείται σε κλίμακα από μηδέν (φυσιολογική) έως τέσσερα (υπερβολική) (Hirano,1981). Η άτυπη αξιολόγηση περιλαμβάνει την αξιολόγηση της αναπνευστικής ικανότητας του ατόμου (κλειδική, θωρακική, διαφραγματική αναπνοή), αξιολόγηση της φωνητικής συχνότητας (κλίμακα συχνοτήτων, βασική συχνότητα, συνήθης συχνότητα), αξιολόγηση της έντασης της φωνής (σε διάφορα περιβάλλοντα), αξιολόγηση της διατήρησης της μυϊκής αντοχής κατά τη φώνηση (με γρήγορο μέτρημα μέχρι το 200) και του γλωττιδικού κλεισίματος (με παραγωγή γλωττιδικών φωνηέντων ή δυνατό βήξιμο) (Καμπανάρου, 2007). 34

35 Ειδικότερα, προκειμένου ο κλινικός να ελέγξει τη χρήση του αναπνευστικού συστήματος του ατόμου μπορεί να προχωρήσει στις εξής σημαντικές δοκιμασίες: Επιμήκυνση παραγωγής φωνήεντος Ο ειδικός ζητά από το άτομο να πάρει μια βαθιά εισπνοή και να επιμηκύνει την παραγωγή συγκεκριμένου φωνήεντος. Μετρά το χρονικό διάστημα όπου το άτομο μπορεί να κρατήσει τη φωνή του με μία αναπνοή. Καταγράφονται τρεις διαδοχικές παραγωγές του φωνήεντος και επιλέγεται ως αξιόπιστη αυτή με την πιο μεγάλη διάρκεια. Εντοπίζεται έτσι η μέγιστη διάρκεια φώνησης. Οι ενήλικες κανονικά κρατούν την παραγωγή φωνήεντος δευτερόλεπτα (Καμπανάρου, 2007). Ο μέγιστος χρόνος φώνησης ωστόσο είναι μεγαλύτερος στους άνδρες (25-35 δευτερόλεπτα) και μικρότερος στις γυναίκες (15-25 δευτερόλεπτα) ενώ μειώνεται σημαντικά όταν υπάρχει κάποια παθολογία του λάρυγγα (ΗίΓβηο, 1981). 4.3.Ι.2. Δείκτης s/z Η επιμήκυνση της παραγωγής των φωνημάτων Is/ και ΙζΙ μπορεί να βοηθήσει στην αξιολόγηση της αναπνευστικής και φωνητικής ικανότητας του ατόμου. Το άτομο εισπνέει και παράγει το Is/ όσο περισσότερο μπορεί. Στη συνέχεια κάνει το ίδιο και με το ΙζΙ. Η διαδικασία επαναλαμβάνεται τουλάχιστον δύο φορές για το κάθε φώνημα και επιλέγεται ως αξιόπιστη η πιο μεγάλη παραγωγή για το καθένα. Οι ενήλικες με φυσιολογική φωνή διατηρούν τόσο το Is/ όσο και το /ζ/ για δευτερόλεπτα. Ύστερα, υπολογίζεται το πηλίκο s/z για το συγκεκριμένο άτομο (Shipley & McAfee, 2009). Φυσιολογικά η διάρκεια παραγωγής του /s/ είναι παρόμοια με αυτή του /ζ/, με το /ζ/ συνήθως να κρατά ελαφρώς περισσότερο (Green & Mathieson, 2001). Όταν ο δείκτης s/z ισούται με τη μονάδα και η διάρκεια των παραγωγών /s/ και /ζ/ είναι εντός ορίων τότε η αναπνευστική ικανότητα είναι φυσιολογική και δεν υπάρχει παθολογία στη φωνή. Όταν ο δείκτης s/z ισούται με τη μονάδα και η διάρκεια των παραγωγών /s/ και ΙζΙ είναι μειωμένη τότε το άτομο έχει πιθανόν μειωμένη ζωτική χωρητικότητα ή μειωμένο έλεγχο της εκπνοής. Όταν ο δείκτης είναι 35

36 μεγαλύτερος από 1,2 καν η διάρκεια της παραγωγής του /s/ είναι φυσιολογική είναι πιθανή η ύπαρξη λαρυγγικής παθολογίας. Μεγάλη διαφορά ανάμεσα στη χρονική διάρκεια παραγωγής του /s/ και του ΙτΙ υποδηλώνει περισσότερο κακό λαρυγγικό έλεγχο παρά δυσκολία του αναπνευστικού συστήματος. Όσο πιο πολύ το πηλίκο ξεπερνά τη μονάδα τόσο μεγαλύτερη είναι η πιθανότητα για λαρυγγική παθολογία (Deem & Miller, 2000) Ειδικά όργανα για την αξιολόγηση φωνής Η χρήση ειδικών οργάνων για την αξιολόγηση της φωνής είναι σημαντική αφού προσφέρει αντικειμενική πληροφόρηση που βοηθά στη διάγνωση και στην καταγραφή της προόδου της θεραπείας (Καμπανάρου, 2007). Η εξέταση του ασθενή με εξειδικευμένα όργανα μπορεί να γίνει με εξέταση του λάρυγγα (βλ. παραπάνω), με τη γλωττιδογραφία, με απεικονιστικές μεθόδους, με αεροδυναμικές μετρήσεις, με τη χρήση της ηλεκτροφυσιολογίας και με ακουστικές μετρήσεις (Green & Mathieson, 2001). Στη γλωττιδογραφία τοποθετούνται δύο ηλεκτρόδια στα πλάγια του θυρεοειδούς χόνδρου. Εξετάζεται ο χρόνος προσαγωγής και απαγωγής των φωνητικών χορδών, η συχνότητα αλλά και η μορφή των κυμάτων. Το γλωττιδικό κύμα εμφανίζει έξι σημεία ενδιαφέροντος ενώ φυσιολογικά παρουσιάζει μια μορφή ελικοειδή. Σε περιπτώσεις παθολογικής φωνής το κύμα μεταβάλλεται ανάλογα με την πάθηση (Εξαρχάκος, 2001). Οι απεικονιστικές μέθοδοι (π.χ. MRI) μας προσφέρουν πληροφορίες για την εικόνα της φωνητικής οδού. Οι αεροδυναμικές μετρήσεις (π.χ. σπειρομέτρηση, πνευμονοταχογράφος) παρέχουν χρήσιμα δεδομένα για τον όγκο του αέρα που χωρά στους πνεύμονες, τη μέση ταχύτητα ροής του αέρα καθώς περνά από τους πνεύμονες κ.τ.λ. (Green & Mathieson, 2001). Η ηλεκτροφυσιολογία με τη βοήθεια του ηλεκτρομυογράφου μας δίνει στοιχεία για τη μυϊκή λειτουργία των φωνητικών χορδών (έλεγχος νευρολογικών παραλύσεων των φωνητικών χορδών). (Καμπανάρου, 2007). Οι ακουστικές μετρήσεις βοηθούν στην αντικειμενική περιγραφή της φωνής και είναι εύκολες στη χρήση τους. Η ηχογράφηση κάποιου φωνήεντος, ο υπολογισμός του πηλίκου s/z, η αυθόρμητη ομιλία και η ανάγνωση κειμένου 36

37 χρησιμοποιούνται για την εξαγωγή μετρήσεων. Η αξιολόγηση διαφόρων παραμέτρων του φωνητικού σήματος μπορεί να γίνει και μέσω ειδικού λογισμικού. Το φωνητόγραμμα αναπαριστά τη φωνητική ένταση σε συνάρτηση με τη συχνότητα και προσφέρει μια εκτίμηση της φωνητικής λειτουργίας (δημιουργία μιας κλειστής περιοχής η οποία δείχνει την ικανότητα φωνητικής έντασης ενός ατόμου από το ελάχιστο στο μέγιστο). Το φασματογράφημα από την άλλη, αναπαριστά τη συχνότητα σε συνάρτηση με το χρόνο ενώ το χρώμα του σήματος μας δείχνει την ένταση (όπου είναι πιο σκούρο το χρώμα η ένταση είναι μεγαλύτερη) (Green & Mathieson, 2001, Εξαρχάκος, 2001). To Kay Visi-Pitch-Sona Speech (Kay PENTAX, Lincoln Park, NJ), που χρησιμοποιήθηκε στα πλαίσια της συγκεκριμένης πτυχιακής, είναι ένα λογισμικό ιδιαίτερα χρήσιμο τόσο για την αξιολόγηση όσο και για την παρακολούθηση της προόδου του ατόμου (Green & Mathieson, 2001). Με αυτό μπορεί να γίνει η αξιολόγηση της συνήθους συχνότητας, του τόνου, της έντασης και της φωνητικής ποιότητας (Shipley & McAfee, 2009). Ειδικότερα, το Multi-Dimensional Voice Program (MDVP) χρησιμοποιείται για την παραγωγή συγκεκριμένων ακουστικών παραμέτρων (Fo, RAP, shim, NHR και VTI). Η θεμελιώδης συχνότητα (Fo) αντιστοιχεί στο πλήθος δονήσεων των φωνητικών χορδών ανά δευτερόλεπτο και διαφοροποιείται ανάλογα με το φύλο. Το RAP (jitter) είναι μια διαταραχή του τόνου της φωνής που σχετίζεται με ακούσιες διακυμάνσεις της συχνότητας μεταξύ διαδοχικών δονητικών κύκλων των φωνητικών χορδών. To shim (shimmer) είναι μια διαταραχή του πλάτους της φωνής που έχει να κάνει με μεταβλητότητα της έντασης της φωνής μεταξύ γειτονικών κύκλων των φωνητικών χορδών. To NHR (Noise-to-Harmonic Ratio) αποτελεί ένδειξη θορύβου στη φωνή και είναι η αναλογία περιοδικών και μη περιοδικών κυμάτων θορύβου στο φωνητικό σήμα. To VTI (Voice Turbulence Index) είναι η αναλογία του φάσματος των μη αρμονικών και αρμονικών συνιστωσών (από τις μη αρμονικές λαμβάνονται υπόψη μόνο αυτές με τις υψηλές συχνότητες). Όταν η τιμή καταγραφής (value) για τις παραμέτρους αυτές (RAP, shim, NHR και VTI) είναι μεγαλύτερη από την αποδεκτή τιμή (threshold) είναι πιθανή η ύπαρξη παθολογίας. Πρέπει να τονιστεί ότι ο 37

38 υπολογισμός των παραμέτρων αυτών συνιστά ένδειξη παθολογίας αλλά σε καμία περίπτωση δεν αποτελεί μοναδικό παράγοντα εκτίμησης (ΚαγΡΕΝΤΑΧ, 2008) Αξιολόγηση φωνής από τον ασθενή To Voice Handicap Index (VHI) (Jacobson et al, 1997) είναι ένα εργαλείο αυτοαξιολόγησης της φωνής που μετρά τις ψυχοκοινωνικές συνέπειες που προκαλεί η διαταραχή της φωνής. Συμπληρώνεται από το ίδιο το άτομο. Αποτελείται από 30 ερωτήσεις οι οποίες χωρίζονται σε τρεις ομάδες (λειτουργικές, οργανικές και συναισθηματικές) και βαθμολογούνται από μηδέν (ποτέ) έως τέσσερα (πάντα) ανάλογα με τη συχνότητα που συμβαίνουν. Υπολογίζεται η βαθμολογία για κάθε κατηγορία ξεχωριστά αλλά και για όλες τις κατηγορίες μαζί (Καμπανάρου, 2007). Η αξιολόγηση της φωνής από τον ίδιο τον ασθενή είναι πολύ σημαντική αφού μπορούν να αντληθούν χρήσιμα συμπεράσματα για το πως το ίδιο το άτομο βιώνει τη διαταραχή και το πως αυτή επηρεάζει την καθημερινή του ζωή. To VHI είναι ένα έγκυρο και αξιόπιστο εργαλείο που χρησιμοποιείται ευρέως ενώ μεταφράστηκε και κατέστη έγκυρο και αξιόπιστο και στην Ελλάδα (Χελιδόνη, 2010). 38

39 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΦΩΝΗΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Η πλειονότητα των διαταραχών φωνής θεραπεύεται με λογοθεραπεία η οποία έχει ως σκοπό να αλλάξει φωνητικές συμπεριφορές και να ελαχιστοποιήσει ή να εξαλείψει πλήρως τη φωνητική διαταραχή (Green & Mathieson, 2001). Οι υπερλειτουργικές διαταραχές φώνησης ειδικότερα χαρακτηρίζονται από χαμηλή συχνότητα, αυξημένη ένταση, βραχνάδα και έντονη γλωττιδική αποφόρτιση. Το πρόγραμμα φωνητικής θεραπείας στοχεύει στην αντιμετώπιση ή μείωση αυτών των συμπεριφορών, στον περιορισμό κάθε αιτίας φωνητικής κατάχρησης αλλά και στην εγκαθίδρυση μιας σωστής φωνητικής συμπεριφοράς που συμβάλλει στην καλύτερη ποιότητα ζωής του ατόμου Εκπαίδευση και εξήγηση Ο ασθενής είναι σημαντικό να κατανοήσει την ανατομία και τη φυσιολογία του λάρυγγα, την τωρινή κατάσταση του λάρυγγά του αλλά και τις αιτίες που δημιούργησαν το πρόβλημα στη φωνή του. Αυτό μπορεί να συμβεί αν ο λογοθεραπευτής χρησιμοποιήσει εικόνες με σχέδια του λάρυγγα και των φωνητικών χορδών, προπλάσματα του λάρυγγα αλλά και βίντεο που δείχνουν τη φυσιολογική λειτουργία του λάρυγγα και των φωνητικών χορδών. Ο θεραπευτής έτσι καθησυχάζει το άτομο και το βοηθά να μειώσει το άγχος του παρέχοντάς του πληροφορίες (Green & Mathieson, 2001) Φροντίδα φωνής Όταν η διαταραχή της φωνής οφείλεται σε κακή χρήση ή κατάχρηση είναι σημαντικό το άτομο να αλλάξει τη φωνητική συμπεριφορά του μειώνοντας ή εξαλείφοντας κάθε παράμετρο που προκαλεί ερεθισμό στη φωνητική οδό (Green & Mathieson, 2001). 39

40 Φωνητική υγιεινή Το σημαντικότερο στην υγιεινή της φωνής είναι η πρόληψη η οποία σχετίζεται με συμπεριφορές και πράξεις που πρέπει να ακολουθεί ο ασθενής προκειμένου να διατηρεί τη φωνή του σε καλή κατάσταση (Εξαρχάκος, 2001). Το άτομο είναι καλό να αποφεύγει κάπνισμα, αλκοόλ, χώρους με καπνό, σκόνη, ξηρή ατμόσφαιρα, ροφήματα με καφεΐνη (καφές, τσάι, κόκα κόλα), πολύ καυτά, πολύ παγωμένα ή πολύ πικάντικα φαγητά και φαγητά που προκαλούν δυσπεψία και καούρες. Από την άλλη, καλό θα ήταν να καταναλώνει αρκετό νερό, να κάνει εισπνοές ατμού και να διατηρεί υγρή ατμόσφαιρα στο χώρο του (π.χ. ανοιχτό παράθυρο, φυτά στο δωμάτιο κ.τ.λ.) (Green & Mathieson, 2001) Φωνητική συντήρηση Για να μην επιδεινωθεί η κατάσταση των φωνητικών χορδών, το άτομο πρέπει να χρησιμοποιεί τη φωνή του χωρίς υπερβολική προσπάθεια. Συγκεκριμένα είναι απαραίτητο να μιλά ήσυχα, να μη φωνάζει, να μην τραγουδάει, να μην ψιθυρίζει, να αποφεύγει να μιλάει σε θορυβώδη περιβάλλοντα, να μη μιλά διαρκώς στο τηλέφωνο και να μη καθαρίζει συχνά το λαιμό του βήχοντας δυνατά. Όταν αρχίζει να τον ενοχλεί ο λαιμός του ή η φωνή επιδεινώνεται καλό θα ήταν να σταματά την ομιλία για 30 λεπτά με μία ώρα. Γενικά πρέπει να προσπαθεί να μη μιλά περισσότερο απ όσο χρειάζεται. Ο θεραπευτής οφείλει να δώσει παραδείγματα κακής φώνησης ώστε το άτομο να εντοπίσει τις δικές του κακές φωνητικές συμπεριφορές (Green & Mathieson, 2001) Φωνητική ανάπαυση Η φωνητική ανάπαυση προτείνεται σχεδόν σε κάθε περίπτωση δυσφωνίας ώστε οι μύες που συμμετέχουν στη φώνηση να ανακτήσουν το φυσιολογικό τους τόνο και ο βλεννογόνος να ιαθεί πλήρως. Η πλήρης φωνητική ανάπαυση προτείνεται συχνότερα μετά από χειρουργικές επεμβάσεις. Γενικά, ο αριθμός των ημερών φωνητικής ανάπαυσης ποικίλλει ανάλογα με την περίπτωση αλλά καλό θα ήταν να μην υπερβαίνει τις οκτώ ημέρες (Εξαρχάκος, 2001). 40

41 5.4. Ασκήσεις χαλάρωσης Οι ασκήσεις χαλάρωσης στοχεύουν στη μείωση της μυϊκής έντασης του σώματος και ιδιαίτερα των οργάνων που συμμετέχουν στη φώνηση (Εξαρχάκος, 2001). Η υπερβολική μυϊκή ένταση της περιοχής του λάρυγγα προκαλεί ανύψωση του λάρυγγα και του υοειδούς οστού και θα πρέπει να ελαττωθεί αφού επηρεάζει δυσμενώς τη φώνηση (Green & Mathieson, 2001). Μια τεχνική που βοηθά στη χαλάρωση των μυών της περιοχής του λαιμού είναι η άσκηση αυχενικής εκπαίδευσης (Εξαρχάκος, 2001). Το λαρυγγικό μασάζ μπορεί επίσης να συμβάλλει στη μείωση της έντασης των εξωτερικών μυών του λάρυγγα. Οι μυς σταδιακά χαλαρώνουν και η φώνηση βελτιώνεται (Green & Mathieson, 2001). Η μέθοδος της προοδευτικής χαλάρωσης από την άλλη, εκπαιδεύει το άτομο να προχωρά συνειδητά στην προοδευτική ένταση και ύστερα στην προοδευτική χαλάρωση συγκεκριμένων μυϊκών ομάδων του σώματος (Martin & Lockhart, 2000). Οι τεχνικές που με χειρωνακτικό τρόπο μειώνουν την ένταση στην περιοχή του λάρυγγα, σε πολλές περιπτώσεις επαρκούν και δεν απαιτείται η εφαρμογή τεχνικών πλήρους χαλάρωσης (Green & Mathieson, 2001) Ασκήσεις στάσης σώματος Η στάση του σώματος επηρεάζει τη δυναμική της φωνής. Συχνές είναι οι περιπτώσεις λανθασμένης σωματικής στάσης (π.χ. ώμοι σκυμμένοι και κάμψη του κεφαλιού προς τα εμπρός). Το κεφάλι και η σπονδυλική στήλη θα πρέπει να ευθυγραμμίζονται σωστά. Προβλήματα στη στάση του σώματος θα ήταν σημαντικό να δουλευτούν πριν ή σίγουρα παράλληλα με τις ασκήσεις αναπνοής (Martin & Lockhart, 2000) Ασκήσεις αναπνοής Η καλή αναπνευστική υποστήριξη είναι ένας παράγοντας που συμβάλλει στη σωστή φώνηση. Ο θεραπευτής πρέπει να γνωρίζει τον τρόπο αναπνοής του ατόμου και κατά πόσον χρησιμοποιεί ακατάλληλα ή λανθασμένα το αναπνευστικό του σύστημα. Είναι χαρακτηριστικό ότι πολλοί ασθενείς με προβλήματα φωνής έχουν 41

42 αναπτύξει κακές αναπνευστικές συνήθειες (Shipley & McAfee, 2009). Οι ασκήσεις αναπνοής στοχεύουν στη καλύτερη χρησιμοποίηση της ροής του εκπνεό μενού αέρα έτσι ώστε να βελτιωθεί ο τρόπος φώνησης του ατόμου (Εξαρχάκος, 2001). Γενικά πρέπει να τονιστεί στο άτομο ότι πρέπει να συγκεντρώνεται στην εκπνοή και όχι στην εισπνοή καθώς κάτι τέτοιο θα προκαλέσει μυϊκή ένταση στο θώρακα και τη φωνητική οδό (Martin & Lockhart, 2000). Ο ασθενής μπορεί να καθοδηγηθεί να χρησιμοποιεί κοιλιακο-διαφραγματικές τεχνικές αναπνοής (απομάκρυνση από τη ρηχή κλειδική αναπνοή) και στη συνέχεια να τις ενσωματώσει σε φράσεις και προτάσεις (Landis et al, 2010) Τεχνικές μείωσης της έντονης γλωττιδικής αποφόρτισης Υπάρχουν αρκετές τεχνικές-μεθόδοι που συμβάλλουν στην καθιέρωση μιας λιγότερο έντονης γλωττιδικής αποφόρτισης. Η μέθοδος μάσησης (Froeschels) μαθαίνει το άτομο να μιλά και να μασά ταυτόχρονα χαλαρώνοντας τους στοματικούς μύες και βελτιώνοντας την ευκρίνεια στην ομιλία του. Η μέθοδος της ψαλμωδικής φώνησης (Boone) χρησιμοποιεί έναν τρόπο ομιλίας που μοιάζει με εκκλησιαστική ψαλμωδία μαθαίνοντας στο άτομο να μη παράγει έντονη γλωττιδική αποφόρτιση. Η μέθοδος εκφοράς λέξεων που αρχίζουν με γλωττιδικό ρεύμα αέρα επιτρέπει να προηγηθεί ένα απαλό ρεύμα αέρα μέσω της γλωττίδας πριν τη φώνηση κάνοντας λιγότερο έντονη τη γλωττιδική αποφόρτιση (εκφορά συλλαβών και λέξεων που αρχίζουν από /h/ και φωνήεντα). Με τη μέθοδο του χασμουρητού ή του αναστεναγμού το άτομο αξιοποιεί τη φάση της εκπνοής που ακολουθεί το χασμουρητό παράγοντας φώνηση (Green & Mathieson, 2001). Η μέθοδος της ψιθυριστής φώνησης χρησιμοποιείται για την αποφυγή της έντονης γλωττιδικής αποφόρτισης αφού ενθαρρύνει τη χρησιμοποίηση φωνής με μία ήρεμη ένταση όπως όταν ανταλλάζουμε μυστικό με κάποιον φίλο (Pannbacker, 1998). Τέλος, μπορεί να γίνει χρήση προγραμμάτων οπτικής ανατροφοδότησης (π.χ. Visi-Pitch) όπου ο θεραπευτής παρουσιάζει στην οθόνη ένα παράδειγμα ομιλίας προς μίμηση το οποίο ο ασθενής προσπαθεί να φτάσει προσάγοντας πιο ήρεμα τις φωνητικές του χορδές (KayPENTAX, 2008). 42

43 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΦΩΝΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ 6.1. Επαγγελματικές παθήσεις φωνής Τα άτομα των οποίων το επάγγελμα εξαρτάται από την αποτελεσματική χρήση φωνής ονομάζονται επαγγελματίες φωνής. Στην ομάδα αυτοί ανήκουν κυρίως εκπαιδευτικοί, ηθοποιοί, τραγουδιστές, πολιτικοί, δικηγόροι, ιερείς, τηλεφωνητές, ραδιοφωνικοί παραγωγοί, ρεσεψιονίστ, και πωλητές αφού η φωνή είναι το βασικό εργαλείο που χρησιμοποιούν στην εργασία τους (Martin & Lockhart, 2000). Οι εκπαιδευτικοί χαρακτηρίζονται ως επαγγελματίες φωνής αφού η φωνή τους συνιστά αναγνωριστικό στοιχείο του επαγγέλματος τους (Βρεττός, 2003). Οι Herrington-Hall et al (1988) διαπίστωσαν ότι η διδασκαλία αποτελεί ένα από τα δέκα πιο σημαντικά επαγγέλματα, των οποίων οι εργαζόμενοι εμφανίζουν διαταραχές φωνής Ύπαρξη προβλημάτων φωνής σε εκπαιδευτικούς Πλήθος ερευνών επιβεβαιώνουν τον υψηλό κίνδυνο του συγκεκριμένου επαγγέλματος για την ανάπτυξη φωνητικών προβλημάτων. Οι Behlau et al (2012) συνέκριναν τη συχνότητα και τις επιπτώσεις των φωνητικών διαταραχών σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και σε μη εκπαιδευτικούς από τις 27 πολιτείες της Βραζιλίας. Το 11,6% των εκπαιδευτικών και το 7,5% αυτών που δεν εργάζονταν στην εκπαίδευση ανέφεραν πρόβλημα στη φωνή τους. Το 63% των εκπαιδευτικών δήλωσε ότι κάποια στιγμή παρουσιάστηκε κάποιο πρόβλημα στη φωνή του. Παράλληλα, οι εκπαιδευτικοί ανέφεραν ένα μεγαλύτερο αριθμό συμπτωμάτων (και στο παρόν και στο παρελθόν) ενώ απέδωσαν πιο συχνά τα συμπτώματα αυτά στη φύση του επαγγέλματος τους. Στο Βέλγιο, οι Van Houtte et al (2011) ερεύνησαν την ύπαρξη φωνητικών προβλημάτων σε 994 εκπαιδευτικούς που δούλευαν σε νηπιαγωγεία, δημοτικά σχολεία και γυμνάσια στη Γάνδη και την Αμβέρσα. Διαπίστωσαν ότι οι εκπαιδευτικοί 43

44 ανέφεραν σημαντικά περισσότερα προβλήματα στη φωνή τους σε σχέση με την ομάδα ελέγχου (51,2% έναντι 27,4%). Οι γυναίκες εκπαιδευτικοί δήλωσαν ότι παρουσίασαν δυσκολίες στη φωνή τους σε μεγαλύτερο ποσοστό από τους άντρες (38% έναντι 13,2%). Το 25,4% των εκπαιδευτικών (κυρίως γυναίκες) ζήτησε κάποια στιγμή ιατρική βοήθεια για να αντιμετωπίσει το πρόβλημα στη φωνή του. Οι Lyberg-Ahlander et al (2011) εξέτασαν την ύπαρξη προβλημάτων φωνής σε 467 εκπαιδευτικούς όλων των βαθμιδών (εκτός από νηπιαγωγούς και διδάσκοντες στα Επαγγελματικά Λύκεια) στη Λουντ της Σουηδίας. Το 13% αυτών ανέφερε προβλήματα φωνής τα οποία παρουσιάζονταν πάντα, συχνά ή μερικές φορές. Στη Σιγκαπούρη, οι Cham & Mok (2012) πραγματοποίησαν μια μελέτη σε 214 δασκάλους δημοτικών σχολείων. Διαπίστωσαν την ύπαρξη προβλημάτων φωνής σε ποσοστό 13,1%. Παράλληλα, το 32,1% δήλωσε ότι παρουσιάστηκε κάποιο πρόβλημα στη φωνή του κάποια στιγμή στη καριέρα του. Σε μια άλλη έρευνα στο Χονγκ Κονγκ, οι Lee et al (2010) θέλησαν να εξετάσουν την πιθανή ύπαρξη φωνητικών προβλημάτων σε 498 εκπαιδευτικούς δημοτικών σχολείων. Το 69,9% αυτών ανέφερε ότι έχει παρουσιάσει κάποιο πρόβλημα φωνής τους τελευταίους 12 μήνες. Το πρόβλημα αυτό ήταν μηδαμινό (8,9%), ήπιο (35,6%), μέτριο (43,4%) και σοβαρό (12,1%). Παράλληλα, το 61,8% δήλωσε πως έχει ζητήσει βοήθεια από κάποιον επαγγελματία για το πρόβλημα στη φωνή του. Μια ακόμα ενδιαφέρουσα μελέτη πραγματοποίησαν οι Preciado López et al (2008) σχετικά με τα προβλήματα φωνής 905 εκπαιδευτικών στη Λα Ριόχα της Ισπανίας. Διαπιστώθηκε ότι ο επιπολασμός των διαταραχών φωνής μεταξύ του εκπαιδευτικού προσωπικού ήταν 57%. Οι διαταραχές φωνής εμφανίζονταν πιο συχνά στις γυναίκες από ότι στους άντρες. Συγκεκριμένα, οι γυναίκες είχαν οργανικές βλάβες τρεις φορές περισσότερο από τους άντρες. Οι άντρες από την άλλη, εμφάνισαν χρόνια λαρυγγίτιδα τρεις φορές πιο συχνά από τις γυναίκες και λειτουργική δυσφωνία δύο φορές πιο συχνά. Τα ευρήματα αυτά επιβεβαιώνονται και από άλλες έρευνες. Οι Mar9al & Peres (2011) πραγματοποίησαν μια μελέτη στην οποία συμμετείχαν 393 εκπαιδευτικοί δημοτικού σχολείου και γυμνασίου από τη νότια Βραζιλία. Η ύπαρξη προβλημάτων φωνής (όπως ανέφεραν οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί) άγγιξε το 47,6%. Τα 44

45 φωνητικά προβλήματα ήταν κι εδώ πιο συχνά στο γυναικείο φύλο. Οι Οε Αΐνεβτ εί &\ (2010) κάνοντας μία έρευνα σε 282 νηπιαγωγούς και δασκάλους δημοτικών σχολείων στη Μάλαγα της Ισπανίας, διαπίστωσαν ότι το 62,7% αντιμετώπιζε προβλήματα φωνής. Στη Βραζιλία, οι Souza εί al (2011) πραγματοποίησαν μια μελέτη προκειμένου να αναλύσουν παράγοντες οι οποίοι σχετίζονταν με την ύπαρξη παθολογίας στις φωνητικές χορδές. Στην έρευνα συμμετείχαν εκπαιδευτικοί δημοτικού σχολείου και γυμνασίου της πόλης του Σαλβαδόρ στη βορειοανατολική Βραζιλία. Το 18,9% των εκπαιδευτικών ανέφερε προβλήματα παθολογίας των φωνητικών χορδών Παράγοντες κινδύνου Τα αποτελέσματα μελετών αναδεικνύουν την ανάγκη για περαιτέρω έρευνα προκειμένου να εξακριβωθούν πλήρως οι παράγοντες κινδύνου που σχετίζονται με τις διαταραχές φωνής σε δασκάλους. Έχει διαπιστωθεί ότι οι εκπαιδευτικοί είναι αναγκασμένοι λόγω του επαγγέλματος τους να κάνουν έντονη χρήση φωνής αφού μιλούν με αυξημένη ένταση, για πολλή ώρα και συνήθως με την παρουσία θορύβου. Παράλληλα, δημογραφικά χαρακτηριστικά (γυναικείο φύλο), βιοτικές συνήθειες (π.χ. κάπνισμα, κατανάλωση συγκεκριμένων ροφημάτων, λήψη φαρμάκων), ιατρικοί παράγοντες (π.χ. λοίμωξη της ανώτερης αναπνευστικής οδού) και ψυχολογικοί παράγοντες (π.χ. αυξημένο στρες) ενδέχεται να συμβάλλουν στην εμφάνιση φωνητικών προβλημάτων στη συγκεκριμένη επαγγελματική ομάδα. Στην Ελλάδα, σε έρευνα που πραγματοποίησαν οι Ηεΐΐάοηϊ εί &\ (2012) σε 151 νηπιαγωγούς στην Κρήτη, διαπιστώθηκε ότι στους παράγοντες κινδύνου για την εμφάνιση φωνητικών προβλημάτων συγκαταλέγονταν η δυνατή ένταση της φωνής, οι φλεγμονές του ανώτερου αναπνευστικού συστήματος, η έλλειψη επαρκούς ενυδάτωσης και η παλινδρόμηση. Στο Χονγκ Κονγκ, οι λεε εί &\ (2010) οδηγήθηκαν στο συμπέρασμα ότι οι πιο σημαντικοί παράγοντες κινδύνου για την ανάπτυξη διαταραχών φωνής σε εκπαιδευτικούς δημοτικών σχολείων ήταν η ομιλία σε περιβάλλον θορύβου, η κατανάλωση αλκοόλ, το ιστορικό άσθματος και το ιστορικό λαρυγγίτιδας. Από την 45

46 άλλη, οι Marsal & Peres (2011) κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η ύπαρξη ρινίτιδαςπαραρρινοκολπίτιδας ή φαρυγγίτιδας συνδεόταν με την υψηλή επικράτηση φωνητικών προβλημάτων σε 393 εκπαιδευτικούς στη νότια Βραζιλία. Στη Σιγκαπούρη, οι Cham & Mok (2012) προσπάθησαν να εντοπίσουν παράγοντες που συμβάλλουν στην εμφάνιση φωνητικών προβλημάτων σε εκπαιδευτικούς (στο παρόν, στο παρελθόν και κάποια στιγμή στην καριέρα τους). Παράγοντες κινδύνου για τρέχουσες διαταραχές φωνής βρέθηκαν πως ήταν η γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση και η χρήση μικροφώνου. Παράγοντες κινδύνου για εμφάνιση διαταραχών φωνής στο παρελθόν θεωρήθηκαν η αλλεργική ρινίτιδα, ο υποθυρεοειδισμός και η χρήση του μικροφώνου. Παράγοντες κινδύνου για την εμφάνιση φωνητικών διαταραχών κάποια στιγμή στην εκπαιδευτική καριέρα διαπιστώθηκε πως ήταν η αλλεργική ρινίτιδα, η γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση και η διδασκαλία θεατρικών σπουδών. Οι Souza et al (2011) στη Βραζιλία, συμπέραναν ότι τα προβλήματα φωνής σε δασκάλους εμφανίζονταν περισσότερο στο γυναικείο φύλο, σε αυτούς που είχαν δουλέψει σαν εκπαιδευτικοί περισσότερα από επτά χρόνια, σε αυτούς που έκαναν υπερβολική χρήση της φωνής τους και σε άτομα με παρουσία κοινών ψυχικών διαταραχών. Στην Ταϊβάν, οι Chen et al (2010) διαπίστωσαν ότι ο μεγαλύτερος παράγοντας κινδύνου για την ανάπτυξη φωνητικών προβλημάτων σε 117 δασκάλους ήταν η χρήση δυνατής φωνής μέσα στην τάξη. Σε μια άλλη ενδιαφέρουσα έρευνα που πραγματοποίησαν οι Preciado López et al (2008) σε 905 εκπαιδευτικούς της κοινότητας Λα Ριόχα της Ισπανίας, εξήχθη το συμπέρασμα ότι αυτοί που κάπνιζαν καθημερινά και αυτοί που κατανάλωναν αρκετή ποσότητα καφέ ή τσαγιού εμφάνιζαν περισσότερες φωνητικές δυσκολίες. Οι Ferreira et al (2010) θέλησαν να ερευνήσουν κατά πόσον τα προβλήματα φωνής των εκπαιδευτικών στο Σάο Πάολο της Βραζιλίας επηρεάζονται από τις βιοτικές τους συνήθειες. Διαπίστωσαν ότι η βραχνάδα συνδέθηκε με απουσία πρόσληψης νερού, με δυνατή φωνή-ομιλία, με περιορισμούς στο άνοιγμα της κάτω γνάθου και με ύπνο έξι ωρών. Η φωνητική κόπωση σχετίστηκε με δυνατή και υπερβολική ομιλία, με δυσκολία ανοίγματος του στόματος στη μάσηση και με ύπνο λιγότερο των έξι ωρών. Η παρουσία ξηρότητας στο λαιμό συνδέθηκε με 46

47 περιορισμούς στο άνοιγμα της σιαγόνας ενώ εμφανίστηκε πιο συχνά σε άτομα που κάπνιζαν στο παρελθόν. Οι Gassull et al (2010) ανέδειξαν τη σημασία των ψυχοσυναισθηματικών παραγόντων στην εμφάνιση προβλημάτων φωνής σε δασκάλους. Στην έρευνα συμμετείχαν 447 άτομα εκ των οποίων οι 195 ήταν νηπιαγωγοί και δάσκαλοι στη Βαρκελώνη και οι 252 φοιτητές του Πανεπιστημίου UAB της Βαρκελώνης και μελλοντικοί εκπαιδευτικοί. Διαπιστώθηκε ότι τα άτομα (τόσο εκπαιδευτικοί όσο και φοιτητές) που αντιδρούσαν με άγχος και αυξημένο στρες σε διάφορες καταστάσεις ήταν πιο ευπαθή στο να αναπτύξουν προβλήματα φωνής. Οι Morton & Watson (1998) τονίζουν ότι αρκετοί δάσκαλοι θεωρούν ότι η πίεση που βιώνουν την ώρα της εργασίας τους επηρεάζει την εμφάνιση φωνητικών προβλημάτων. Με την επίδραση του θορύβου σε επιλεγμένα δημοτικά σχολεία στη Βαρσοβία της Πολωνίας ασχολήθηκαν οι Augustynska et al (2010). Ο θόρυβος ήταν ο πρωταρχικός παράγοντας του σχολικού περιβάλλοντος που προκαλούσε δυσφορία στους 187 δασκάλους που συμμετείχαν στην έρευνα. Πάνω από το 50% των εκπαιδευτικών που ρωτήθηκαν θεώρησαν το θόρυβο ενοχλητικό ενώ περίπου το 40% τον θεώρησε ως πολύ ενοχλητικό ή αφόρητο. Ο θόρυβος στα σχολεία είναι επίσης ένας επιβλαβής παράγοντας. Υψηλά επίπεδα περιβαλλοντικού θορύβου (55-65 db) αναγκάζουν τους εκπαιδευτικούς να υψώνουν τη φωνή τους για να γίνουν περισσότερο κατανοητοί με αποτέλεσμα να αυξάνεται η φωνητική τους προσπάθεια (κακή χρήση φωνής) και ο κίνδυνος για χρόνια προβλήματα φωνής. Οι δάσκαλοι στη συγκεκριμένη έρευνα ανέφεραν ότι οι μεγαλύτερες πηγές θορύβου ήταν η φασαρία στους διαδρόμους κατά τη διάρκεια των διαλειμμάτων (83,5%), οι τάξεις που ήταν δίπλα σε διαδρόμους (34,5%), το κουδούνι του σχολείου (31,4%), η ομιλία των μαθητών κατά τη διάρκεια του μαθήματος (30%), η ομιλία στους διαδρόμους κατά τη διάρκεια του μαθήματος (9,6%), η φασαρία από διπλανές τάξεις (9,2%), ο κλιματισμός (9,1%), η φασαρία από το προαύλιο (6,5%) και η κίνηση στους δρόμους (4,8%). Τέλος, οι Morton & Watson (1998) ανέφεραν ότι η σκόνη από την κιμωλία και ο κλιματισμός μπορεί να ευθύνονται για τα φωνητικά προβλήματα των δασκάλων. 47

48 6.4. Φωνητικά χαρακτηριβτικά-συμπτώματα Αρκετές έρευνες είχαν σαν αντικείμενο την ανάδειξη των φωνητικών χαρακτηριστικών-συμπτωμάτων που εμφανίζονται σε εκπαιδευτικούς με προβλήματα φωνής. Οι Smith et al (1998) εξέτασαν την ύπαρξη φωνητικών προβλημάτων σε 554 εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και σε 220 άτομα διαφορετικού επαγγέλματος. Οι εκπαιδευτικοί πιο συχνά ανέφεραν πως είχαν κουρασμένη φωνή, αδύναμη φωνή και φωνή που βγαίνει με προσπάθεια ενώ παρουσίασαν μεγαλύτερη δυσφορία με την ομιλία. Σε έρευνα που πραγματοποιήθηκε στη Σουηδία, οι Lyberg-Ahlander et al (2011) διαπίστωσαν ότι τα συμπτώματα που αναφέρθηκαν περισσότερο από εκπαιδευτικούς ήταν η βραχνάδα, το καθάρισμα του λαιμού και η αλλαγή φωνής. Οι εκπαιδευτικοί με προβλήματα φωνής δήλωσαν πιο συχνά συμπτώματα φωνητικής δυσφορίας σε σχέση με αυτούς που δεν ανέφεραν φωνητικά προβλήματα. Οι Lee et al (2010) σε έρευνά τους διαπίστωσαν ότι το πιο κοινό φωνητικό σύμπτωμα που δηλώθηκε ήταν η βραχνάδα ακολουθούμενη από πόνο στο λαιμό και από ξηρότητα στο λαιμό. Σε μια άλλη μελέτη, οι Ferreira et al (2010) ανέλυσαν την ύπαρξη φωνητικής κόπωσης, βραχνάδας και ξηρότητας του φάρυγγα σε 422 εκπαιδευτικούς δημοτικού σχολείου και γυμνασίου στο Σάο Πάολο της Βραζιλίας. Η ξηρότητα στο λαιμό αναφέρθηκε από τους δασκάλους ως το επικρατέστερο σύμπτωμα με ποσοστό 57,6% ακολουθούμενο από τη βραχνάδα (53,2%) και τη φωνητική κόπωση (50,8%). Παράλληλα, οι De Alvear et al (2010) οδηγήθηκαν στο συμπέρασμα ότι οι 282 νηπιαγωγοί και δάσκαλοι που συμμετείχαν στην έρευνά τους παρουσίασαν παράπονα για το λαιμό (67,9%), φωνητική κόπωση (60,7%) και αποδεδειγμένη βραχνάδα (54,9%). Στη Αουντ της Σουηδίας, οι Lyberg-Ahlander et al (2012) διαπίστωσαν ότι δάσκαλοι που ανέφεραν προβλήματα φωνής είχαν μεγαλύτερο χρόνο αποκατάστασης και υψηλότερο σκορ στο VHI σε σχέση με συναδέλφους τους οι οποίοι δήλωσαν φωνητική υγεία. Η αντίληψη των ατόμων για τα προβλήματα φωνής βρέθηκε πως 48

49 βασίζεται στον αριθμό των συμπτωμάτων που τους παρουσιάζονται, στο πόσο συχνά αυτά εμφανίζονται και στο πόσο διαρκεί ο χρόνος αποκατάστασης Επιδράσεις στα άτομα και στη διδασκαλία Τα προβλήματα στη φωνή των εκπαιδευτικών έχουν αντίκτυπο στους ίδιους αλλά και στη διδασκαλία. Τα αποτελέσματα της ερευνών δείχνουν ότι είναι επιτακτική η ανάγκη ανάπτυξης αποτελεσματικών και ολοκληρωμένων προγραμμάτων πρόληψης προκειμένου να περιοριστούν οι δυσμενείς επιπτώσεις της φωνητικής φθοράς. Παράλληλα, επιβάλλεται η ανάγκη υιοθέτησης νέων προσεγγίσεων για την αντιμετώπιση των απουσιών από την εργασία (εξαιτίας φωνητικών προβλημάτων) ώστε να περιοριστούν οι οικονομικές και οι διοικητικές συνέπειες του συγκεκριμένου φαινομένου. Όσον αφορά την επίδραση των φωνητικών διαταραχών στα ίδια τα άτομα, έχει αποδειχθεί ότι αυτοί που αναφέρουν φωνητικά συμπτώματα εμφανίζουν περισσότερες δυσκολίες συναισθηματικής, λειτουργικής και οργανικής φύσης (Guimaraes & Abberton, 2004). Οι επαγγελματικές παθήσεις φωνής δηλαδή έχουν αντίκτυπο στον ψυχοκοινωνικό τομέα των ατόμων. Οι De Alvear et al (2010) συμπέραναν ότι οι δάσκαλοι με προβλήματα στη φωνή παρουσίασαν ψυχοσωματικές δυσκολίες, μειωμένο έλεγχο και επιρροή στην εργασία, χαμηλή κοινωνική υποστήριξη και φτωχές εργασιακές αποζημιώσεις συγκριτικά με τους υγιείς συνάδελφους τους. Στην Ταϊβάν, οι Chen et al (2010) διαπίστωσαν ότι οι δάσκαλοι με φωνητικές δυσκολίες βίωναν μειωμένη ικανοποίηση από την εργασία τους ενώ είχε μειωθεί σημαντικά η ικανότητά τους για επικοινωνία, είχε επηρεαστεί η κοινωνική τους συμπεριφορά και χρησιμοποιούσαν λιγότερο συχνά το τηλέφωνο. Πολλές έρευνες ασχολούνται με την επίδραση των φωνητικών διαταραχών στη διδασκαλία και γενικότερα στην εκπαιδευτική διαδικασία. Οι Behlau et al (2012) μελέτησαν τις επιδράσεις των φωνητικών προβλημάτων σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και σε μη εκπαιδευτικούς στη Βραζιλία. Οι εκπαιδευτικοί δήλωσαν ότι η φωνή τους περιόρισε αρκετές φορές τη δυνατότητά τους να φέρουν σε πέρας καθήκοντα τα οποία σχετίζονταν με την τρέχουσα απασχόλησή τους. Το 12,1% των δασκάλων έλλειψε πέντε ή περισσότερες 49

50 μέρες από την εργασία του (αυτοί που δεν ήταν εκπαιδευτικοί έλειψαν σε ποσοστό 2,4%). Διαπιστώθηκε επίσης ότι οι εκπαιδευτικοί ενδέχεται να αλλάξουν επάγγελμα στο μέλλον εξαιτίας των προβλημάτων στη φωνή τους πολύ πιο συχνά (16,7% έναντι 0,9%). Στη Σουηδία, οι Lyberg-Ahlander et al (2011) διαπίστωσαν ότι οι εκπαιδευτικοί που δηλώνουν προβλήματα στη φωνή τους απουσιάζουν πιο συχνά από τη δουλειά τους σε σχέση με συναδέλφους τους που δε δηλώνουν (ποσοστό 35% έναντι 9%). Ακόμη, οι εκπαιδευτικοί με προβλήματα φωνής εκτίμησαν διαφορετικά παράγοντες που σχετίζονταν με το εργασιακό περιβάλλον της τάξης ή την ακουστική της προφανώς επειδή επηρεάζονταν δυσμενώς από αυτούς. Παράλληλα, οι De Medeiros et al (2012) μελέτησαν την απουσία από την εργασία εξαιτίας προβλημάτων φωνής δασκάλων δημοτικού σχολείου θηλυκού γένους στο Μπέλο Οριζόντε της Βραζιλίας. Συμπέραναν ότι τις τελευταίες δύο εβδομάδες απούσιαζε από το σχολείο εξαιτίας φωνητικών προβλημάτων ένα ποσοστό της τάξης του 3,35%. Καθ όλη τη διάρκεια της καριέρας, περίπου το 1/3 έλειψε τουλάχιστον μία φορά από τη δουλειά του εξαιτίας κάποιας φωνητικής δυσκολίας. Σε μια ακόμα ενδιαφέρουσα μελέτη που έκαναν οι Van Houtte et al (2011) διαπιστώθηκε ότι από τους 994 εκπαιδευτικούς που συμμετείχαν το 20,6% έχασε τουλάχιστον μία μέρα εργασίας εξαιτίας φωνητικών προβλημάτων. Επιβεβαιώθηκε ότι τα προβλήματα στη φωνή έχουν σημαντικό αντίκτυπο στην προσωπική και επαγγελματική ζωή των εκπαιδευτικών και προκαλούν οικονομική επιβάρυνση στην κοινωνία. Ένας σημαντικός αριθμός εκπαιδευτικών (κυρίως γυναίκες) χρειαζόταν ιατρική βοήθεια και ήταν υποχρεωμένος να μείνει στο σπίτι. Επιπροσθέτως, η φωνή του εκπαιδευτικού έχει σημαντικό αντίκτυπο και τους μαθητές. Επηρεάζει την κατανόηση όσων λέει αλλά και τη διάθεση που έχουν οι μαθητές ως προς αυτόν. Όταν ο εκπαιδευτικός δε μπορεί να χρησιμοποιήσει σωστά τη φωνή του οι μαθητές δυσκολεύονται να κατανοήσουν και να αφομοιώσουν τις πληροφορίες που τους παρέχονται (Βρεττός, 2003). 50

51 Β. ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 51

52 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ Η συγκεκριμένη μελέτη στοχεύει να διερευνήσει α) τους πιθανούς παράγοντες κινδύνου (όσον αφορά τα δημογραφικά χαρακτηριστικά, τις βιοτικές συνήθειες, την κατάσταση υγείας και τα χαρακτηριστικά διδασκαλίας) που ενδέχεται να ευθύνονται για την εμφάνιση φωνητικών διαταραχών σε δασκάλους, β) τα πιο συχνά αναφερόμενα φωνητικά χαρακτηριστικά-συμπτώματα, γ) τις επιδράσεις των φωνητικών διαταραχών στα άτομα και τη διδασκαλία και δ) κατά πόσον οι δάσκαλοι έχουν επίγνωση της φωνητικής τους κατάστασης. Για τη διερεύνηση των παραγόντων κινδύνου, των φωνητικών χαρακτηριστικών-συμπτωμάτων και των επιδράσεων των προβλημάτων φωνής χρησιμοποιήθηκε σχετικό ερωτηματολόγιο μεταφρασμένο από έρευνα που έγινε στο εξωτερικό (Chen et al, 2010). Οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν σε δύο ομάδες με βάση το αν δήλωσαν ύπαρξη (κάποια στιγμή) φωνητικού προβλήματος. Για την ανίχνευση του βαθμού επίγνωσης της φωνητικής τους κατάστασης συγκρίθηκαν οι απαντήσεις από το ερωτηματολόγιο (υποκειμενικές μετρήσεις) με τα αποτελέσματα των ακουστικών μετρήσεων (αντικειμενικές μετρήσεις) τα οποία αναλύθηκαν μέσω του MDVP προγράμματος (Kay PENTAX, Lincoln Park, NJ). Από τα παρακάτω ερευνητικά ερωτήματα που προσπάθησαν να απαντηθούν τα τέσσερα πρώτα αναφέρονται στους παράγοντες κινδύνου, το πέμπτο στα φωνητικά χαρακτηριστικά-συμπτώματα, το έκτο στις επιδράσεις των προβλημάτων φωνής και το έβδομο στο βαθμό επίγνωσης της φωνητικής κατάστασης. Τα ερευνητικά ερωτήματα που τέθηκαν είναι τα εξής: 1. Υπάρχει συσχέτιση ανάμεσα στις φωνητικές διαταραχές και τα δημογραφικά χαρακτηριστικά; 2. Υπάρχει συσχέτιση ανάμεσα στις φωνητικές διαταραχές και τις βιοτικές συνήθειες; 3. Υπάρχει συσχέτιση ανάμεσα στις φωνητικές διαταραχές και την κατάσταση υγείας; 52

53 4. Υπάρχει συσχέτιση ανάμεσα στις φωνητικές διαταραχές και τα χαρακτηριστικά διδασκαλίας; 5. Υπάρχει συσχέτιση ανάμεσα στις φωνητικές διαταραχές και τα φωνητικά συμπτώματα; 6. Υπάρχει συσχέτιση ανάμεσα στις φωνητικές διαταραχές και τις επιδράσεις των προβλημάτων φωνής; 7. Υπάρχει συμφωνία μεταξύ των υποκειμενικών μετρήσεων (τι έχουν δηλώσει οι ερωτηθέντες) και των αντικειμενικών μετρήσεων (τι προκύπτει από την ΜϋΥΡ ανάλυση); 53

54 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ 8.1. Συμμετέχοντες Στην παρούσα έρευνα συμμετείχαν 51 δάσκαλοι δημοσίων Δημοτικών Σχολείων του Νομού Μεσσηνίας (Πίνακας 1). Η επιλογή των σχολείων έγινε τυχαία. Από τα 68 Δημοτικά Σχολεία (δημόσια) που υπάρχουν στο Νομό Μεσσηνίας επιλέγχθηκαν τα 23 (το 1/3 των Δημοτικών Σχολείων). Οι 20 διευθυντές των σχολικών μονάδων, μετά από τηλεφωνική επικοινωνία, ανταποκρίθηκαν θετικά στην έρευνα. Από τα 20 Δημοτικά Σχολεία τα 12 βρίσκονται στο Δήμο Καλαμάτας, δύο στο Δήμο Μεσσήνης, δύο στο Δήμο Πύλου-Νέστορος, δύο στο Δήμο Οιχαλίας, ένα στο Δήμο Τριφυλίας και ένα στο Δήμο Δυτικής Μάνης. Οι διευθυντές επέλεξαν οι ίδιοι με τυχαίο τρόπο δασκάλους από το σχολείο τους που θα συμμετείχαν στην έρευνα. Ο αριθμός των δασκάλων που επιλέχθηκε σε κάθε σχολείο (ένα έως πέντε άτομα) ήταν ανάλογος με την οργανικότητα του σχολείου. Από τα άτομα που επιλεχθηκαν 19 αρνήθηκαν να λάβουν μέρος στην έρευνα. Οι υπόλοιποι 51 εκπαιδευτικοί δέχτηκαν να συμμετάσχουν (ποσοστό ανταπόκρισης 72,8%). Πίνακας 1. Χαρακτηριστικά του δείγματος Χ αρακτηριστικά % ή η Φ ύλο Ά ντρες 35,3% (η= 18) Γυναίκες 64,7% (η = 33) Η λικία < 30 37,3% (η = 19) ,7% (η = 8) ,6% (η=9) >51 29,4% (η = 1 5) Έ τη διδασκαλίας <5 έτη 35,3% (η = 18) 6-10 έτη 21,6% (η = 11) έτη 7,8% (η=4) >21 έτη 35,3% (η= 18) Μ αθήματα διδασκαλίας Μ αθήματα γενικής αγωγής 86,3% (η=44) Ειδική αγωγή Ξένη γλώ σσα Δ ιευθυντές 5,9% (η=3) 3,9% (η=2) 3,9% (η=2) 54

55 Όλοι οι συμμετέχοντες υπέγραψαν ειδικό πρωτόκολλο συνεργασίας (βλ. παράρτημα Α) για τη συμμετοχή τους στη συγκεκριμένη έρευνα. Ενημερώθηκαν πως τόσο κατά τη συγκέντρωση όσο και κατά την επεξεργασία των δεδομένων θα εξασφαλιζόταν η αυστηρή τήρηση του απορρήτου Ερωτηματολόγιο Η χρήση ερωτηματολογίου στην παρούσα έρευνα έγινε αφού πλήθος μελετών καθώς και αντίστοιχες έρευνες της διεθνούς βιβλιογραφίας στηρίζονται στην αναφορά φωνητικών προβλημάτων από τους ίδιους τους εκπαιδευτικούς μέσω ερωτηματολογίου (De Medeiros et al, 2012, Lyberg-Ahlander et al, 2011, Van Houtte et al, 2011, Marfal & Peres, 2011, Lee et al, 2010). Η χρήση ερωτηματολογίου μάλιστα παραμένει η πιο συχνά χρησιμοποιούμενη μέθοδος για αξιολόγηση της φωνής με βάση την υπάρχουσα βιβλιογραφία (Lee et al, 2010). Το ερωτηματολόγιο που χρησιμοποιήθηκε αντλήθηκε από τη μελέτη που διεξήγαγαν οι Chen et al (2010) σε εκπαιδευτικούς όλων των βαθμιδών στην Ταϊβάν με τίτλο «Risk factors and effects of voice problems for teachers». Επιλέχθηκε γιατί θεωρήθηκε κατάλληλο για τους σκοπούς της έρευνας. Το συγκεκριμένο εργαλείο σχεδιάστηκε με βάση την κλινική εμπειρία των συγκεκριμένων ερευνητών ενώ στηρίζεται και σε σχετικές βιβλιογραφικές αναφορές (Roy et al, 2004, Yiu, 2002, Ma & Yiu, 2001, Smith et al, 1998, Jacobson et al, 1997, Smith et al, 1997). Το ερωτηματολόγιο χρησιμοποιήθηκε με μικρές τροποποιήσεις στο περιεχόμενο και τη μορφή του (βλ. παράρτημα Β). Οι ερωτήσεις 7 και 8 είναι προσαρμοσμένες στην ελληνική εκπαιδευτική πραγματικότητα. Παράλληλα, προστέθηκαν δύο ακόμα ερωτήσεις (ερώτηση 9 και 12) που θεωρήθηκε με βάση την υπάρχουσα βιβλιογραφία ότι θα ήταν σκόπιμο να υπάρχουν (Mar9al & Peres, 2011, Augustynska et al, 2010, Lee et al, 2010). Πριν τη χορήγηση, δόθηκε σε κάθε ερωτηματολόγιο ένας αριθμός (από 1 έως 51). Το ερωτηματολόγιο μεταφράστηκε από λογοθεραπεύτρια εξειδικευμένη στις διαταραχές φωνής. Περιλαμβάνει ερωτήσεις για τα ακόλουθα: 1. Δημογραφικά χαρακτηριστικά (φύλο, ηλικία) 55

56 2. Βιοτικές συνήθειες (κάπνισμα, αλκοόλ, κατανάλωση ροφημάτων με καφεΐνη, λήψη φαρμάκων) 3. Κατάσταση υγείας (λοίμωξη ανώτερου αναπνευστικού, ρινική αλλεργία, απόκλιση ρινικού διαφράγματος, ορμονικές διαταραχές, γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση, έντονο στρες και ανησυχία, χειρουργικές επεμβάσεις) 4. Χαρακτηριστικά διδασκαλίας (χρόνια διδασκαλίας, τάξη διδασκαλίας, διδασκόμενα μαθήματα, πλήθος παιδιών τάξης, ένταση φωνής μέσα στην τάξη, χρήση μικροφώνου εντός τάξης, ύπαρξη εξωτερικών περιβαλλοντικών θορύβων) 5. Φωνητικά συμπτώματα και σωματική δυσφορία (συμπτώματα στη φωνή π.χ. βραχνάδα κ.τ.λ., ύπαρξη δυσφορίας στο λαιμό π.χ. ξηρότητα κ.τ.λ., βοήθεια από επαγγελματία για το πρόβλημα φωνής) 6. Επιδράσεις των προβλημάτων φωνής (αλλαγές του τρόπου διδασκαλίας, αλλαγή άποψης για το επάγγελμα, επιδράσεις στην επικοινωνία, επιδράσεις στην κοινωνική συμπεριφορά, επιδράσεις στη συναισθηματική κατάσταση) Η απάντηση που έδωσαν οι συμμετέχοντες στην ερώτηση 13 του ερωτηματολογίου («Παρουσιάστηκε ποτέ κάποιο πρόβλημα στη φωνή σας;») τους κατέταξε σε δύο ομάδες. Η πρώτη ομάδα (I) περιλαμβάνει αυτούς που δηλώνουν πως δεν έχει παρουσιαστεί πρόβλημα στη φωνή τους (απάντησαν «ποτέ») και αποτελείται από 16 άτομα. Η δεύτερη ομάδα (II) περιλαμβάνει αυτούς που δηλώνουν ότι έχει παρουσιαστεί πρόβλημα στη φωνή τους (απάντησαν «μερικές φορές» ή «συχνά» ή «πάντα») και αποτελείται από 35 άτομα. Ο χωρισμός των εκπαιδευτικών σε δύο ομάδες με βάση την απάντηση που έδωσαν σε συγκεκριμένη ερώτηση του ερωτηματολογίου είναι κάτι που έχει εφαρμοστεί από πολλούς ερευνητές που έχουν ασχοληθεί με τις διαταραχές φωνής σε δασκάλους (De Medeiros et al, 2012, Lyberg-Ah lander et al, 2011, Van Houtte et al, 2011, Mar9al & Peres, 2011, Chen et al, 2010, Lee et al, 2010). Με την επεξεργασία και την ανάλυση των δεδομένων από τα ερωτηματολόγια δόθηκε απάντηση στα έξι πρώτα ερευνητικά ερωτήματα. 56

57 8.3. Ακουστικές μετρήσεις Οι ακουστικές μετρήσεις διεξήχθησαν προκειμένου να διαπιστωθεί κατά πόσον συμφωνούσαν με τις υποκειμενικές μετρήσεις (τι δήλωσαν οι ερωτηθέντες). Σε αρκετές έρευνες γίνεται χρήση μεταξύ άλλων και ακουστικών μετρήσεων (Franca, 2012, Moers et al, 2012, Preciado et al, 2005). Η ηχογράφηση των φωνητικών παραγωγών έγινε με ειδικό δημοσιογραφικό μαγνητοφωνάκι (Olympus Digital Voice Recorder VN-711PC). Ζητήθηκε από κάθε συμμετέχοντα να πάρει μια βαθιά εισπνοή και να επιμηκύνει την παραγωγή του φωνήματος /α/, του φωνήματος / /, του φωνήματος /s/ και του φωνήματος ΙζΙ για όσο χρονικό διάστημα μπορούσε. Μετρήθηκε έτσι ο χρόνος διατήρησης των συγκεκριμένων φωνημάτων (σε δευτερόλεπτα) σε άνετη συχνότητα και ένταση. Για κάθε φώνημα καταγράφηκαν τρεις διαδοχικές παραγωγές και επιλέχθηκε ως αξιόπιστη αυτή με την πιο μεγάλη διάρκεια. Κάθε παραγωγή καταγράφηκε με σταθερή απόσταση στόματος-μικροφώνου (επτά εκατοστά) σε περιβάλλον μη θορυβώδες. Τα δείγματα ομιλίας εισήχθησαν στον υπολογιστή όπου έγινε η επεξεργασία τους με το Visi-Pitch IV, Model 3950 B-Sona-Speech II, Model 3650 (Kay PENTAX, Lincoln Park, NJ). Η ανάλυση των δειγμάτων έγινε στο χώρο του εργαστηρίου του μαθήματος «Εφαρμογές Η/Υ και νέων Τεχνολογιών στη Λογοπαθολογία» στο Α.Τ.Ε.Ι. Καλαμάτας κάτω από τη συνεχή επίβλεψη της διδάσκουσας. Συγκεκριμένα, χρησιμοποιήθηκε το Multi-Dimensional Voice Program (MDVP). Για τα φωνήματα /a/ και /i/ πραγματοποιήθηκαν μετρήσεις που αφορούσαν: τη μέση συχνότητα Fo, το RAP% (jitter), το Shim% (shimmer), το NHR (Noise-to-Harmonic Ratio) και το VTI (Voice Turbulence Index). Για κάθε παράμετρο (εκτός της μέσης συχνότητας Fo) συγκρίθηκε η τιμή καταγραφής (value) με την αποδεκτή τιμή (threshold). Για τα φωνήματα /s/ και ΙζΙ μετρήθηκε μέσω του MDVP η διάρκεια παραγωγής τους με απόλυτη ακρίβεια. Στη συνέχεια υπολογίστηκαν τα πηλίκα s/z για κάθε συμμετέχοντα ξεχωριστά. Για κάθε άτομο δημιουργήθηκε ένα πακέτο από ακουστικές μετρήσεις (Fo, RAP, Shim, NHR,VTI για το φώνημα /α/, Fo, RAP, Shim, NHR,VTI για το φώνημα /i/, η διάρκεια παραγωγής των φωνημάτων Is/ και ΙζΙ και το πηλίκο s/z), (βλ. παράρτημα Γ). Το κάθε αρχείο από ακουστικές μετρήσεις πήρε έναν αριθμό από 1 57

58 έως 51 (η αρίθμηση των ακουστικών μετρήσεων ήταν ίδια με αυτή του ερωτηματολογίου για το κάθε άτομο). Με βάση την εκτίμηση των ακουστικών μετρήσεων από την ανάλυση μέσω του Μ ϋνρ οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν σε δύο ομάδες. Στην πρώτη ομάδα (Α) ανήκουν αυτοί που δε φαίνεται να παρουσιάζουν πρόβλημα στη φωνή τους σύμφωνα με την Μ ϋ\φ ανάλυση (25 άτομα). Στη δεύτερη ομάδα (Β) ανήκουν αυτοί όπου φαίνεται πως εντάσσονται σε ομάδα κινδύνου για ανάπτυξη φωνητικών προβλημάτων σύμφωνα με την Μ ϋ ν Ρ ανάλυση (26 άτομα). Για κάθε εκπαιδευτικό συγκρίθηκαν τα δεδομένα από την Μ ϋ\φ ανάλυση (αντικειμενικές μετρήσεις) με τις απαντήσεις που δόθηκαν μέσω της ερώτησης 13 του ερωτηματολογίου (υποκειμενικές μετρήσεις). Η σύγκριση των αποτελεσμάτων έγινε για κάθε άτομο ξεχωριστά. Έτσι, δόθηκε απάντηση στο έβδομο ερευνητικό ερώτημα Στατιστική ανάλυση Η στατιστική ανάλυση πραγματοποιήθηκε χρησιμοποιώντας το στατιστικό εργαλείο SPSS (IBM SPSS Statistics Version 21). Για την απάντηση των έξι πρώτων ερευνητικών ερωτημάτων η μέθοδος ανάλυσης που χρησιμοποιήθηκε ήταν η Chi-Square test. Η μέθοδος αυτή επιλέχθηκε προκειμένου να βρεθούν συσχετίσεις μεταξύ κατηγορικών μεταβλητών (categorical variables). Σε όλα τα ερωτήματα θεωρήθηκε ως ανεξάρτητη μεταβλητή η ομάδα (Ομάδα I: αυτοί που δε δήλωσαν πρόβλημα φωνής, Ομάδα II: αυτοί που δήλωσαν πρόβλημα φωνής). Ως εξαρτημένες θεωρήθηκαν όλες οι μεταβλητές που προέκυψαν από την επεξεργασία του ερωτηματολογίου. Η ύπαρξη συσχέτισης στατιστικά σημαντικής ορίστηκε για /Κθ,05. Για την απάντηση του έβδομου ερευνητικού ερωτήματος εφαρμόστηκε ο συντελεστής συμφωνίας Cohen s Kappa. Αυτό έγινε για να εξεταστεί ο βαθμός συμφωνίας μεταξύ των υποκειμενικών μετρήσεων (τι έχουν δηλώσει οι ερωτηθέντες) και των αντικειμενικών μετρήσεων (τι προκύπτει από την MDVP ανάλυση). Τα αποτελέσματα της ανάλυσης συγκρίθηκαν με καθορισμένη κλίμακα όπου με βάση το συντελεστή Kappa προκύπτει και ο ανάλογος βαθμός συμφωνίας. 58

59 8.5. Διαδικασία Ο ερευνητικός σχεδιασμός ξεκίνησε τον Φεβρουάριο του Η διαδικασία διεξαγωγής της έρευνας άρχισε στις 8 Απριλίου 2013 και ολοκληρώθηκε στις 14 Ιουνίου Η ερευνήτρια επικοινώνησε τηλεφωνικά με τους δασκάλους που θα συμμετείχαν στην έρευνα. Ορίστηκαν συγκεκριμένες συναντήσεις με τον καθένα ξεχωριστά. Οι περισσότερες συναντήσεις έγιναν στους αντίστοιχους σχολικούς χώρους (εξασφαλίστηκαν μέρη με απόλυτη ησυχία). Σε ορισμένες περιπτώσεις που κάτι τέτοιο δεν ήταν εφικτό οι συναντήσεις πραγματοποιήθηκαν σε χώρους εκτός σχολείου. Ο κάθε συμμετέχοντας αρχικά συμπλήρωσε το ερωτηματολόγιο και στη συνέχεια συμμετείχε στη λήψη των δειγμάτων ομιλίας (ακουστικές μετρήσεις). Δόθηκαν σαφείς οδηγίες και όλες οι απαιτούμενες διευκρινήσεις πριν την έναρξη της κάθε δοκιμασίας. Η όλη διαδικασία για το κάθε άτομο διήρκησε περίπου 20 λεπτά. Μετά την ολοκλήρωση της συλλογής των ερωτηματολογίων ξεκίνησε η στατιστική επεξεργασία. Η ανάλυση των δειγμάτων ομιλίας μέσω του Μ ϋνρ προγράμματος έγινε σταδιακά (από 16 Απριλίου 2013 έως 2 Αυγούστου 2013). 59

60 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Το 68,6% (η=35) των δασκάλων που συμμετείχαν στην έρευνα δήλωσε ότι έχει παρουσιαστεί πρόβλημα στη φωνή του. Από αυτούς το 82,8% (η=29) ανέφερε ότι μερικές φορές υπάρχει πρόβλημα, το 14,2% (η=5) ότι συχνά υπάρχει πρόβλημα και το 2,8% (η=1) ότι πάντα υπάρχει πρόβλημα. Το 31,4% (η=16) των δασκάλων δήλωσε πως ποτέ δεν έχει εμφανίσει κάποιο φωνητικό πρόβλημα. Από την \1DVP ανάλυση προέκυψε πως το 51 % (η=26) φαίνεται πως ανήκει σε ομάδα κινδύνου για ανάπτυξη φωνητικών προβλημάτων ενώ το 49% (η=25) φαίνεται πως δεν ανήκει Φωνητικές διαταραχές και δημογραφικά χαρακτηριστικά Ελέγχθηκε η συσχέτιση μεταξύ των μεταβλητών ομάδας-φύλου και ομάδαςηλικίας. Από τις παραμέτρους που εξετάστηκαν, τα αποτελέσματα της ανάλυσης στο δρδδ έδειξαν ότι υπάρχει συσχέτιση μεταξύ ομάδας και φύλου. Πίνακας 2. Αποτελέσματα Chi-Square Test για Ομάδα * Φύλο Chi-Square Tests Value df Asymp Sig. (2- sided) Pearson Chi-Square 4,483* 1,034 Continuity Correction1, 3,246 1,072 Likelihood Ratio 4,390 1,036 Exact Sig. (2-sided) Exact Sig. (1-sided) Fisher's Exact Test,057,037 N of Valid Cases 51 a. 0 cells (.0%) have expected count less than 5. The minimum expected count is 5,65. b. Computed only for a 2x2 table Αφού χ (7,1=4,483 και /?=0,034 (<0,05) υπάρχει στατιστικά σημαντική συσχέτιση μεταξύ των μεταβλητών ομάδας και φύλου (Πίνακας 2). 60

61 Πίνακας 3. Crosstabulation για Ομάδα * Φύλο Ομάδα * Φύλο C rosstabulation Φύλο Total Αντρας Γ υναίκα Count Δηλώνουν ότι δεν έχει παρουσιαστεί πρόβλημα Expected Count 5,6 10,4 16,0 % within Ομάδα 56 J % 43,8% 100,0% Ομάδα % of Total 17,6 /. 13,7% 31,4% Count Δηλώνουν ότι έχει παρουσιαστεί πρόβλημα Expected Count ,6 35,0 % within Ομάδα 25,7% 74,3% 100,0% % of Total 17,6% 51,0% 68,6% Count Total Expected Count 18,0 33,0 51,0 % within Ομάδα 35 J % 64,7% 100,0% % of Total 35,3% 64,7% 100,0% B a r C h a r t Φύλο I Ά ν τ ρ α ς I Γ υ ν α ίκ α «3Ο Ο Δ η λ ώ ν ο υ ν ό τ ι δ ε ν έ χ ε ι τ τ α ρ ο υ σ ι α σ τ ε ί Δ η λ ώ ν ο υ ν ό τ ι έ χ ε ι τ τ α ρ ο υ σ ι α σ τ ε ί - π ρ ό β λ η μ α τ τ ρ ό β λ η μ α Ο μ ά δ α Γράφημα 1. Ομάδα * Φύλο Από τον Πίνακα 3 και το Γράφημα 1 φαίνεται ότι υπάρχει αύξηση του ποσοστού των γυναικών στην ομάδα που δηλώνει ότι έχει παρουσιαστεί κάποια στιγμή πρόβλημα στη φωνή τους. 61

62 Δεν παρουσιάστηκε στατιστικά σημαντική συσχέτιση μεταξύ των μεταβλητών ομάδας και ηλικίας ( ρ = 0,432 >0,05) Φωνητικές διαταραχές και βιοτικές συνήθειες Ελέγχθηκε η συσχέτιση μεταξύ των μεταβλητών ομάδας-καπνίσματος, ομάδας-κατανάλωσης αλκοόλ, ομάδας-κατανάλωσης ροφημάτων με καφεΐνη (π.χ. καφές, τσάι, κόκα κόλα, σόδα) και ομάδας-λήψης φαρμάκων. Από τις παραμέτρους που εξετάστηκαν, τα αποτελέσματα της ανάλυσης στο δρδδ έδειξαν ότι υπάρχει συσχέτιση μεταξύ ομάδας και λήψης φαρμάκων. Πίνακας 4. Αποτελέσματα Chi-Square Test για Ομάδα * Λήψη Φαρμάκων Chi-Square Tests Value df Asymp. Sig. (2- sided) Pearson Chi-Square 4,544" 1,033 Continuity Correction1 3,188 1,074 Likelihood Ratio 5,416 1,020 Exact Sig. (2-sided) Exact Sig. (1 -sided) Fisher's Exact Test,041,031 N of Valid Cases 51 a. 1 cells (25,0%) have expected count less than 5. The minimum expected count is 4,08. b. Computed only for a 2x2 table Αφού ρ=0,041 (<0,05) υπάρχει στατιστικά σημαντική συσχέτιση μεταξύ των μεταβλητών ομάδας και λήψης φαρμάκων (Πίνακας 4). 62

63 Πίνακας 5. Crosstabulation για Ομάδα * Λήψη Φαρμάκων Ομάδα * Λήψη Φαρμάκων Crosstabulation Λήψη Φαρμάκων Total Οχι Ναι Count Δηλώνουν ότι δεν έχει παρουσιαστεί πρόβλημα Expected Count Π.9 4,1 16,0 % within Ομάδα 93,8% 6,3% 100,0% Ομάδα % of Total 29,4% 2,0% 31,4% Count Δηλώνουν ότι έχει παρουσιαστεί πρόβλημα Expected Count 26,1 8,9 35,0 % within Ομάδα 65,7% 34,3% 100,0% % of Total 45,1% 23,5% 68,6% Count Total Expected Count 38,0 13,0 51,0 % within Ομάδα 74,5% 25,5% 100,0% % of Total 74,5% 25,5% 100,0% Bar Chart Λήψη_Φαρμάκων Όχι H Ν α ι Ο Ο Δ η λ ώ ν ο υ ν ό τι δ ε ν έ χ ε ι π α ρ ο υ σ ι α σ τ ε ί Δ η λ ώ ν ο υ ν ό τι έ χ ε ι τ τ α ρ ο υ σ ι α σ τ ε ί π ρ ό β λ η μ α π ρ ό β λ η μ α Ο μάδα Γρόφημα 2. Ομάδα * Λήψη Φαρμάκων Από τον Πίνακα 5 και το Γράφημα 2 φαίνεται ότι υπάρχει αύξηση του ποσοστού λήψης φαρμάκων στα άτομα που αναφέρουν ότι έχει παρουσιαστεί κάποιο πρόβλημα στη φωνή τους. 63

64 Δεν παρουσιάστηκε στατιστικά σημαντική συσχέτιση μεταξύ των μεταβλητών ομάδας-καπνίσματος (/?=1,0000,05), ομάδας-κατανάλωσης αλκοόλ (καμία θετική απάντηση για κατανάλωση αλκοόλ ανάμεσα στους ερωτηθέντες) και ομάδαςκατανάλωσης ροφημάτων με καφεΐνη (χ (1 )= 3,7 5 7 και/?=0,053>0,05) Φωνητικές διαταραχές και κατάσταση υγείας Εξετάστηκε η συσχέτιση μεταξύ των μεταβλητών ομάδας-εμφάνισης λοίμωξης του ανώτερου αναπνευστικού, ομάδας-εμφάνισης ρινικής αλλεργίας, ομάδας-απόκλισης ρινικού διαφράγματος, ομάδας-ύπαρξης ορμονικών διαταραχών, ομάδας-ύπαρξης γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης, ομάδας-ύπαρξης έντονου στρες και ανησυχίας και ομάδας-χειρουργικών επεμβάσεων. Από τις παραμέτρους που εξετάστηκαν, τα αποτελέσματα της ανάλυσης στο δρδδ έδειξαν ότι υπάρχει συσχέτιση μεταξύ ομάδας και λοίμωξης του ανώτερου αναπνευστικού, μεταξύ ομάδας και ύπαρξης έντονου στρες και ανησυχίας και μεταξύ ομάδας και χειρουργικών επεμβάσεων. Α. Ο μ ά δ α κ α ι εμ φ ά ν ισ η λ ο ίμ ω ξ η ς του α νώ τερ ο υ α να π νευ σ τικ ο ύ Πίνακας 6: Αποτελέσματα Chi-Square Test για Ομάδα * Λοίμωξη του Ανώτερου Αναπνευστικού Chi-Square Tests Value df Asymp. Sig. (2- sided) Pearson Chi-Square 12,442 1,000 Continuity Correction1 10,404 1,001 Likelihood Ratio 13,621 1,000 Exact Sig. (2-sided) Exact Sig (1-sided) Fisher's Exact Test,001,000 N of Valid Cases 51 a. 0 cells (.0%) have expected count less than 5. The minimum expected count is 7,84. b. Computed only for a 2x2 table Αφού χ ( 1 ) = \ 2 Μ 2 και ρ=0,000 (<0,001) υπάρχει πολύ ισχυρή συσχέτιση μεταξύ ομάδας και ύπαρξης λοίμωξης του ανώτερου αναπνευστικού (Πίνακας 6). 64

65 Πίνακας 7. Crosstabulation για Ομάδα * Λοίμωξη του Ανώτερου Αναπνευστικού Ομάδα * Λοίμωίη Ανώτερου Αναπνευστικού Crosstabulation Αοίμωξη_Ανωτέρου_Αναπνευστικ ού Total Οχι Ναι Count Δηλώνουν ότι δεν έχει παρουσιαστεί πρόβλημα Expected Count 8,2 7,8 16,0 % within Ομάδα 87.5% 12,5% 100,0% Ομάδα % of Total 27,5% 3,9% 31,4% Count Δηλώνουν ότι έχει παρουσιαστεί πρόβλημα Expected Count 17,8 17,2 35,0 % within Ομάδα 34,3% 65,7% 100,0% % of Total 23,5% 45,1% 68,6% Count Total Expected Count 26,0 25,0 51,0 % within Ομάδα 51,0% 49,0% 100,0% % of Total 51,0% 49,0% 100,0% Bar Chart A oiiu<» L A i(w T i(k Ju _ A «in w u o n «ju Ό χ ι Ν α ι =3 Ο Ο Δ η λ ώ ν ο υ ν ό τ ι έ χ «ι τ τ α ρ ο υ σ ι σ σ τ ί π ρ ό β λ η μ α Ο μ ά δ α Γράφημα 3. Ομάδα * Λοίμωξη του Ανώτερου Αναπνευστικού Από τον Πίνακα 7 και το Γράφημα 3 φαίνεται ότι υπάρχει αύξηση του ποσοστού εμφάνισης λοίμωξης του ανώτερου αναπνευστικού στους συμμετέχοντες που δήλωσαν ότι έχει παρουσιαστεί κάποιο πρόβλημα στη φωνή τους. 65

66 Β. Ο μ ά δ α κ α ι ύ π α ρ ξη έντονο υ σ τ ρ ες κ α ι α νη σ υ χ ία ς Πίνακας 8. Αποτελέσματα Chi-Square Test για Ομάδα * Έντονο Στρες και Ανησυχία Chi-Square Tests Value df Asymp. Sig. (2- sided) Pearson Chi-Square 11,742* 1,001 Continuity Correction 1 9,735 1,002 Likelihood Ratio 13,820 1,000 Exact Sig. (2-sided) Exact Sig. (1-sided) Fisher's Exact Test,001,000 N of Valid Cases 51 a. 0 cells (,0%) have expected count less than 5. The minimum expected count is 6,59. b. Computed only for a 2x2 table Αφού χ (1)=1 1,742 και ρ = 0,0 0 1 (<0,001) υπάρχει πολύ ισχυρή συσχέτιση μεταξύ ομάδας και ύπαρξης έντονου στρες και ανησυχίας (Πίνακας 8). Πίνακας 9, Οοεεΐαίαιΐβύοη για Ομάδα * Έντονο Στρες και Ανησυχία Ομάδα * Έ ντονο Στρες Και Ανησυχία Crosstabulation Έντονο Στρες Και Ανησυχία Total Οχι Ναι Count Δηλώνουν ότι δεν έχει παρουσιαστεί πρόβλημα Expected Count 9,4 6,6 16,0 % within Ομάδα 93,8% 6 3 % 100,0% Ομάδα % of Total 29,4% 2,0% 31,4% Count Δηλώνουν ότι έχει παρουσιαστεί πρόβλημα Expected Count 20,6 14,4 35,0 % within Ομάδα 42,9% 57,1% 100,0% % of Total 29,4% 39,2% 68,6% Count Total Expected Count 30,0 21,0 51,0 % within Ομάδα 58,8% % 100,0% % of Total 58,8% % 100,0% 66

67 Bar C hart 'Ε Τον6_Στρες_Κ ι_α /ησυχιβ Ό χ ι Η Ν αι O O Δ η λ ώ ν ο υ ν ό τ ι δ ε ν έ χ ε ι π α ρ ο υ σ ι α σ τ ε ί Δ η λ ώ ν ο υ ν ό τ ι έ χ ε ι π α ρ ο υ σ ι α σ τ ε ί π ρ ό β λ η μ α π ρ ό β λ η μ α Ο μάδα Γράφημα 4. Ομάδα * Έντονο Στρες και Ανησυχία Από τον Πίνακα 9 και το Γράφημα 4 φαίνεται ότι υπάρχει αύξηση του ποσοστού ύπαρξης έντονου στρες και ανησυχίας γι αυτούς που δηλώνουν ότι έχει παρουσιαστεί κάποιο πρόβλημα στη φωνή τους. Γ. Ο μ ά δ α κ α ι χ ε ιρ ο υ ρ γ ικ έ ς επ εμ β ά σ εις Πίνακας 10. Αποτελέσματα Chi-Square Test για Ομάδα * Χειρουργικές Επεμβάσεις C hi-squirt Tests Value df Asymp. Sig (2- Monte Carlo Sig. (2-sided) sided) Sig 99% Confidence Interval Lower Bound Upper Bound Pearson Chi-Square 7,976* 3,047,032k,028,037 Likelihood Ratio 11,721 3,008,013b,010,016 Fisher's Exact Test 7,475,032b,028,037 N of Valid Cases 51 a. 5 cells (62,5%) have expected count less than 5. The minimum expected count is,31. b Based on sampled tables with starting seed Αφού />-0,032 (<0,05) υπάρχει στατιστικά σημαντική συσχέτιση μεταξύ των μεταβλητών ομάδας και χειρουργικών επεμβάσεων (Πίνακας 10). 67

68 Πίνακας 11. Crosstabulation για Ομάδα * Χειρουργικές Επεμβάσεις Ομάδα * Χειρουργικές Επεμβάσεις Cross tabulation Χειρουργικές Επεμβάσεις Total Λαιμός Θώρακας Αλλο Τίποτα από τα παραπάνω Count Expected 2,5,3 1,3 11,9 16,0 Δηλώνουν ότι δεν έχει παρουσιαστεί πρόβλημα Count % within Ομάδα 0,0% 0,0% 0,0% 100,0% 100,0% Ομάδα % of Total 0,0% 0,0% 0,0% 31,4% 31,4% Count Expected 5,5,7 2,7 26,1 35,0 Δηλώνουν ότι έχει παρουσιαστεί πρόβλημα Count % within Ομάδα 22,9% 2,9% 11,4% 62,9% 100,0% % of Total 15,7% 2,0% 7,8% 43,1% 68,6% Count Total Expected Count % within Ομάδα 8,0 1,0 4,0 38,0 51,0 15,7% 2,0% 7,8% 74,5% 100,0% % of Total 15,7% 2,0% 7,8% 74,5% 100,0% Bar Chart Χ ε ι ρ ο υ ρ γ ι κ έ ς _ Ε π ε μ β ά σ ε ι ς Λ α ιμ ό ς Β Θ ώ ρ α κ α ς Ο 'Α λ λ ο Τ ί π ο τ α α π ό τα π α ρ α π ά ν ω Δ ο λ ώ ν ο υ ν ό τι δ ε ν έ χ ε ι τ τ α ρ ο υ σ τ α σ τ ε ί Δ η λ ώ ν ο υ ν ό τι έ χ ε ι π α ρ ο υ σ ι α σ τ ε ί π ρ ό β λ η μ α π ρ ό β λ η μ α Ο μάδα Γρόφημα 5. Ομάδα * Χειρουργικές Επεμβάσεις 68

69 Από τον Πίνακα 11 και το Γράφημα 5 φαίνεται ότι υπάρχει αύξηση του ποσοστού χειρουργικών επεμβάσεων στα άτομα που αναφέρουν ότι έχει παρουσιαστεί κάποιο πρόβλημα στη φωνή τους. Η συσχέτιση αυτή προκύπτει από χειρουργικές επεμβάσεις κυρίως στο λαιμό. Στατιστικά σημαντική συσχέτιση δε φαίνεται να προκύπτει μεταξύ των μεταβλητών ομάδας-εμφάνισης ρινικής αλλεργίας (χ (1 )= 1,725 και ρ = 0,189>0,05), ομάδας-απόκλισης ρινικού διαφράγματος (ρ=1,000>0,05), ομάδας-ύπαρξης ορμονικών διαταραχών (ρ=0,186>0,05) και ομάδας-ύπαρξης γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης (ρ=1,000>0,05) Φωνητικές διαταραχές και χαρακτηριστικά διδασκαλίας Εξετάστηκε η συσχέτιση μεταξύ των μεταβλητών ομάδας-χρόνων διδασκαλίας, ομάδας-τάξης διδασκαλίας, ομάδας-διδασκόμενων μαθημάτων, ομάδαςπλήθους παιδιών τάξης, ομάδας-έντασης φωνής, ομάδας-χρήσης μικροφώνου και ομάδας-ύπαρξης εξωτερικών περιβαλλοντικών θορύβων. Από τις παραμέτρους που εξετάστηκαν, τα αποτελέσματα της ανάλυσης στο δρδδ έδειξαν ότι υπάρχει συσχέτιση μεταξύ ομάδας και έντασης φωνής. Πίνακας 12. Αποτελέσματα Chi-Square Test για Ομάδα * Ένταση Φωνής Chi-Square Tests Value df Asymp. Sig (2- sided) Sig Monte Carlo Sig. (2-sided) 99% Confidence Interval Lower Bound Upper Bound Pearson Chi-Square 8,632" 2,013,006,004,008 Likelihood Ratio 10,268 2,006,006b,004,008 Fisher's Exact Test 9,554,006b,004,008 N of Valid Cases 51 a. 2 cells (33,3%) have expected count less than 5. The minimum expected count is,63. b Based on sampled tables with starting seed Αφού ρ=0,006 (<0,05) υπάρχει στατιστικά σημαντική συσχέτιση μεταξύ των μεταβλητών ομάδας και έντασης της φωνής (Πίνακας 12). 69

70 Πίνακας 13. Crosstabulation για Ομάδα * Ένταση Φωνής Ομάδα * Έ νταση Φ ωνής Crosstabulation ΈντασηΦωνής Total Χαμηλή Μέτρια Υψηλή Count Δηλώνουν ότι δεν έχει παρουσιαστεί πρόβλημα Expected Count,6 9,7 5,6 16,0 % within Ομάδα 6,3% 87,5% 6 3 % 100,0% Ομάδα % of Total 2,0% 27,5% 2,0% 31,4% Count Δηλώνουν ότι έχει παρουσιαστεί πρόβλημα Expected Count ,3 12,4 35,0 % within Ομάδα 2,9% 48,6% 48,6% 100,0% % of Total 2,0% 33,3% % 68,6% Count Total Expected Count 2,0 31,0 18,0 51,0 % within Ομάδα 3,9% 60,8% % 100,0% % of Total 3,9% 60,8% % 100,0% Bar Chart Ένταση_Φωνής Χ α μ η λ ή Μ έτρ ια Ο Υ ψ η λ ή ο Ο Δ η λ ώ ν ο υ ν ό τι Β ε ν έ χ ε ι π α ρ ο υ σ ι α σ τ ε ί Δ η λ ώ ν ο υ ν ό τ ι έ χ ε ι π α ρ ο υ σ ι α σ τ ε ί π ρ ό β λ η μ α π ρ ό β λ η μ α Ο μάδα Γράφημα 6. Ομάδα * Ένταση Φωνής Από τον Πίνακα 13 και το Γράφημα 6 φαίνεται ότι υπάρχει αύξηση του ποσοστού υψηλής έντασης της φωνής στους συμμετέχοντες που δήλωσαν ότι έχει παρουσιαστεί κάποιο πρόβλημα στη φωνή τους. 70

71 Στατιστικά σημαντική συσχέτιση δε φαίνεται να προκύπτει μεταξύ των μεταβλητών ομάδας-χρόνων διδασκαλίας (ρ=0,170>0,05), ομάδας-τάξης διδασκαλίας (/?=1,0000,05 για την Α τάξη, /τ=0,664>0,05 για τη Β τάξη, ρ=0,409>0,05 για τη Γ τάξη, ρ=0,730>0,05 για τη Δ τάξη, ρ=0,723>0,05 για την Ε τάξη και />=!,000>0,05 για τη ΣΤ τάξη), ομάδας-μαθημάτων διδασκαλίας (ρ=0,911>0,05), ομάδας-πλήθους παιδιών τάξης (ρ=0,146>0,05), ομάδας-χρήσης μικροφώνου (καμία θετική απάντηση για χρήση μικροφώνου ανάμεσα στους ερωτηθέντες) και ομάδαςύπαρξης εξωτερικών περιβαλλοντικών θορύβων (χ(7)=3,415 και/?=0,065>0,05) Φωνητικές διαταραχές και φωνητικά συμπτώματα Εξετάστηκε η συσχέτιση μεταξύ των μεταβλητών ομάδας-εμφάνισης βραχνάδας, ομάδας-εμφάνισης αναπνευστικής φωνής, ομάδας-εμφάνισης κουρασμένης φωνής, ομάδας-εμφάνισης αδύναμης φωνής, ομάδας-εμφάνισης ζορισμένης φωνής, ομάδας-δυσκολίας στις χαμηλές νότες, ομάδας-δυσκολίας στις υψηλές νότες, ομάδας-χαμηλής έντασης στη φωνή, ομάδας-υψηλής έντασης στη φωνή και ομάδας-περιορισμένου εύρους στο τραγούδι, ομάδας-ύπαρξης ξηρότητας στο λαιμό, ομάδας-ύπαρξης ζορίσματος στο λαιμό, ομάδας-ύπαρξης πόνου στο λαιμό, ομάδας-ύπαρξης φαγούρας στο λαιμό, ομάδας-δυσκολίας στην κατάποση, ομάδας-βοήθεια από επαγγελματία για το πρόβλημα φωνής. Από τις παραμέτρους που εξετάστηκαν, τα αποτελέσματα της ανάλυσης στο δρδδ έδειξαν ότι υπάρχει συσχέτιση μεταξύ: α) ομάδας και εμφάνισης βραχνάδας, β) ομάδας και εμφάνισης κουρασμένης φωνής, γ) ομάδας και εμφάνισης αδύναμης φωνής, δ) ομάδας και εμφάνισης ζορισμένης φωνής, ε) ομάδας και ύπαρξης ζορίσματος στο λαιμό και στ) ομάδας και βοήθειας από επαγγελματία για το πρόβλημα φωνής. 71

72 Α. Ομάδα και εμφάνιση βραχνάδας Πίνακας 14. Αποτελέσματα Chi-Square Test για Ομάδα * Βραχνάδα Chi-Square Tests Value df Asymp. Sig. (2- sided) Pearson Chi-Square 11,141* 1,001 Continuity Correction 1 8,826 1,003 Likelihood Ratio 10,526 1,001 Exact Sig. (2-sided) Exact Sig (1-sided) Fisher's Exact Test,002,002 N of Valid Cases 51 a. 1 cells (25,0%) have expected count less than 5. The minimum expected count is 3,45. b. Computed only for a 2x2 table Αφού ρ=0,002 (<0,05) υπάρχει στατιστικά σημαντική συσχέτιση μεταξύ των μεταβλητών ομάδας και ύπαρξης βραχνάδας (Πίνακας 14). Πίνακας 15. Crosstabulation για Ομάδα * Βραχνάδα Ομάδα * Βραχνάδα Crosstabulation Bpavνάδα Total Οχι Ναι Count Δηλώνουν ότι δεν έχει παρουσιαστεί πρόβλημα Expected Count 3,5 12,5 16,0 % within Ομάδα 50,0% 50,0% 100,0% Ομάδα % of Total 15,7% 15,7% 31,4% Count Δηλώνουν ότι έχει παρουσιαστεί πρόβλημα Expected Count 7,5 27,5 35,0 % within Ομάδα 8,6% 91,4% 100,0% % of Total 5,9% 62,7% 68,6% Count Total Expected Count 11,0 40,0 51,0 % within Ομάδα 21,6% 78,4% 100,0% % of Total 21,6% 78,4% 100,0% 72

73 4 0 - Bar Chart Β ρ α χνάδα Όχι Ν α ι 3O O Δ η λ ώ ν ο υ ν ό τ ι δ ε ν έ χ ε ι π α ρ ο υ σ ι α σ τ ε ί Δ η λ ώ ν ο υ ν ό τ ι έ χ ε ι π α ρ ο υ σ ι α σ τ ε ί π ρ ό β λ η μ α π ρ ό β λ η μ α Ο μ ά δ α Γρόφημα 7. Ομάδα * Βραχνάδα Από τον Πίνακα 15 και το Γράφημα 7 φαίνεται ότι υπάρχει αύξηση του ποσοστού ύπαρξης βραχνάδας γι αυτούς που δηλώνουν ότι έχει παρουσιαστεί κάποιο πρόβλημα στη φωνή τους. Β. Ο μ ά δ α κ α ι εμ φ ά ν ισ η κ ο υ ρ α σ μ ένη ς φ ω νή ς Πίνακας 16. Αποτελέσματα Chi-Square Test για Ομάδα * Κουρασμένη Φωνή Chi-Squart Tests Value df Asymp. Sig. (2- sided) Pearson Chi-Square 4,338 1,037 Continuity Correctionb 2,781 1,095 Likelihood Ratio 6,684 1 T010 Exact Sig (2-sided) Exact Sig. (1-sided) Fisher's Exact Test,045,037 N of Valid Cases 51 a. 1 cells (25,0%) have expected count less than 5. The minimum expected count is 2,51. b Computed only for a 2x2 table 73

74 Αφού /?=0,045 (<0,05) υπάρχει στατιστικά σημαντική συσχέτιση μεταξύ των μεταβλητών ομάδας και ύπαρξης κουρασμένης φωνής (Πίνακας 16). Πίνακας 17. Crosstabulation για Ομάδα * Κουρασμένη Φωνή Ομάδα * Κουρασμένη Φωνή Crosstabulalion Κουρασμένη Φωνή Total Οχι Ναι Count Δηλώνουν ότι δεν έχει παρουσιαστεί πρόβλημα Expected Count 13,5 2,5 16,0 % within Ομάδα 100,0% 0,0% 100,0% Ομάδα % of Total 31,4% 0,0% 31,4% Count Δηλώνουν ότι έχει παρουσιαστεί πρόβλημα Expected Count 29,5 5,5 35,0 % within Ομάδα 77,1% 22,9% 100,0% % of Total 52,9% 15,7% 68,6% Count Total Expected Count 43,0 8,0 51,0 % within Ομάδα % 15,7% 100,0% % of Total % 15,7% 100,0% Bar Chart Έ 3Ο Ο Ο μάδα Γράφημα 8. Ομάδα * Κουρασμένη Φωνή 74

75 Από τον Πίνακα 17 και το Γράφημα 8 φαίνεται ότι υπάρχει αύξηση του ποσοστού ύπαρξης κουρασμένης φωνής στα άτομα που αναφέρουν ότι έχει παρουσιαστεί κάποιο πρόβλημα στη φωνή τους. Γ. Ο μ ά δ α κ α ι εμ φ ά ν ισ η α δ ύ ν α μ η ς φ ω νή ς Πίνακας 18. Αποτελέσματα Chi-Square Test για Ομάδα * Αδύναμη φωνή Chi-Square Tests Value df Asymp. Sig. (2- sided) Pearson Chi-Square 4,338 1,037 Continuity Correctionh 2,781 1,095 Likelihood Ratio 6,684 1,010 Exact Sig (2-sided) Exact Sig (1-sided) Fisher's Exact Test,045,037 N of Valid Cases 51 a. 1 cells (25,0%) have expected count less than 5. The minimum expected count is 2,51. b. Computed only for a 2x2 table Αφού /?=0,045 (<0,05) υπάρχει στατιστικά σημαντική συσχέτιση μεταξύ των μεταβλητών ομάδας και ύπαρξης αδύναμης φωνής (Πίνακας 18). Πίνακας 19. Crosstabulation για Ομάδα * Αδύναμη Φωνή Ομάδα * Αδύναμη Φωνή Crosstabulation Αδύναμη Φωνή Total Οχι Ναι Count Ομάδα Total Δηλώνουν ότι δεν έχει παρουσιαστεί πρόβλημα Δηλώνουν ότι έχει παρουσιαστεί πρόβλημα Expected Count 13,5 2,5 16,0 % within Ομάδα 100,0% 0,0% 100,0% % of Total 31,4% 0,0% 31,4% Count Expected Count 29,5 5,5 35,0 % within Ομάδα 77,1% 22,9% 100,0% % of Total 52,9% 15,7% 68,6% Count Expected Count 43,0 8,0 51,0 % within Ομάδα 84,3% 15,7% 100,0% % of Total 84,3% 15,7% 100,0% 75

76 30 - Bar Chart Αδύναμη_Φ ωνή Όχι Ναι c 3o O Δ η λ ώ ν ο υ ν ότι ό ε ν έ χ ε ι π α ρ ο υ σ ι α σ τ ε ί Δ η λ ώ ν ο υ ν ότι έ χ ε ι π α ρ ο υ σ ι α σ τ ε ί π ρ ό β λ η μ α π ρ ό β λ η μ α Ομάδα Γράφημα 9. Ομάδα * Αδύναμη Φωνή Από τον Πίνακα 19 καν το Γράφημα 9 φαίνεται ότι υπάρχει αύξηση του ποσοστού ύπαρξης αδύναμης φωνής στους συμμετέχοντες που δήλωσαν ότι έχει παρουσιαστεί κάποιο πρόβλημα στη φωνή τους. Λ. Ο μ ά δ α κ α ι εμ φ ά ν ισ η ζ ο ρ ισ μ έν η ς φ ω νή ς Πίνακας 20. Αποτελέσματα Chi-Square Test για Ομάδα * Ζορισμένη Φωνή Chi-Square Tests Value df Asymp. Sig. (2- sided) Pearson Chi-Square 5,304* 1,021 Continuity Correction1 3,950 1,047 Likelihood Ratio 5,904 1,015 Exact Sig. (2-sided) Exact Sig. (1-sided) Fisher's Exact Test,028,020 N of Valid Cases 51 a. 0 cells (.0%) have expected count less than 5. The minimum expected count is 5,65. b Computed only for a 2x2 table 76

77 Αφού χ(7)=5,304 καν ρ=0,021 (<0,05) υπάρχει στατιστικά σημαντική συσχέτιση μεταξύ ομάδας και ύπαρξης ζορισμένης φωνής (Πίνακας 20). Πίνακας 21. Crosstabulation για Ομάδα * Ζορισμένη Φωνή Ομάδα * Ζορισμένη Φωνή Crosstabulation Ζορισμένη Φωνή Total Όχι Ναι Count Ομάδα Total Δηλώνουν ότι δεν έχει παρουσιαστεί πρόβλημα Δηλώνουν άτι έχει παρουσιαστεί πρόβλημα Expected Count 10,4 5,6 16,0 % within Ομάδα 87,5% 12,5% 100,0% % of Total 27,5% 3,9% 31,4% Count Expected Count 22,6 12,4 35,0 % within Ομάδα 54,3% 45,7% 100,0% % of Total 37,3% 31,4% 68,6% Count Expected Count 33,0 18,0 51,0 % within Ομάδα 64,7% 35,3% 100,0% % of Total 64,7% 35,3% 100,0% Bar Chart Ζορισμένη_Φωνή Ό χ ι Ναι Έ 3Ο Ο Ο μάδα Γράφημα 10. Ομάδα * Ζορισμένη Φωνή 77

78 Από τον Πίνακα 21 και το Γράφημα 10 φαίνεται ότι υπάρχει αύξηση του ποσοστού ύπαρξης ζορισμένης φωνής γι αυτούς που δηλώνουν ότι έχει παρουσιαστεί κάποιο πρόβλημα στη φωνή τους. Ε. Ο μ ά δ α κ α ι ύ π α ρ ξη ζ ο ρ ίσ μ α το ς σ το λ α ιμ ό Πίνακας 22. Αποτελέσματα Chi-Square Test για Ομάδα * Ζόρισμα στο λαιμό Chi-Square Tests Value df Asymp. Sig. (2- sided) Pearson Chi-Square 5,686* 1,017 Continuity Correctionb 4,018 1,045 Likelihood Ratio 8,603 1,003 Exact Sig. (2-sided) Exact Sig. (1-sided) Fisher's Exact Test,021,014 N of Valid Cases 51 a. 1 cells (25,0%) have expected count less than 5. The minimum expected count is 3,14. b. Computed only for a 2x2 table Αφού ρ = 0,021 (<0,05) υπάρχει στατιστικά σημαντική συσχέτιση μεταξύ των μεταβλητών ομάδας και ύπαρξης ζορίσματος στο λαιμό (Πίνακας 22). Πίνακας 23. Crosstabulation για Ομάδα * Ζόρισμα στο λαιμό Ομάδα * Ζόρισμα Crosstabulation Ζόρισμα Total Οχι Ναι Count Δηλώνουν ότι δεν έχει παρουσιαστεί πρόβλημα Expected Count 12,9 3,1 16,0 % within Ομάδα 100,0% 0,0% 100,0% Ομάδα % of Total 31,4% 0,0% 31,4% Count Δηλώνουν ότι έχει παρουσιαστεί πρόβλημα Expected Count 28,1 6,9 35,0 % within Ομάδα 71,4% 28,6% 100,0% % of Total 49,0% 19,6% 68,6% Count Total Expected Count 41,0 10,0 51,0 % within Ομάδα 80,4% 19,6% 100,0% % of Total 80,4% 19,6% 100,0% 78

79 Bar Chart Ο μάδα Γράφημα 11. Ομάδα * Ζόρισμα στο λαιμό Από τον Πίνακα 23 και το Γράφημα 11 φαίνεται ότι υπάρχει αύξηση του ποσοστού ύπαρξης ζορίσματος στο λαιμό στα άτομα που αναφέρουν ότι έχει παρουσιαστεί κάποιο πρόβλημα στη φωνή τους. Σ Τ. Ο μ ά δ α κ α ι β ο ή θ ε ια α π ό επ α γγελμ α τία Πίνακας 24. Αποτελέσματα Chi-Square Test για Ομάδα * Βοήθεια από επαγγελματία Chi-Square Tests Value df Asymp. Sig. (2- sided) Pearson Chi-Square 5,686 1,017 Continuity Correction 1 4,018 1,045 Likelihood Ratio 8,603 1,003 Exact Sig. (2-sided) Exact Sig (1-sided) Fisher s Exact Test,021,014 N of Valid Cases 51 a. 1 cells (25,0%) have expected count less than 5. The minimum expected count is 3,14 b. Computed only for a 2x2 table 79

80 Αφού ρ= 0,021 (<0,05) υπάρχει στατιστικά σημαντική συσχέτιση μεταξύ των μεταβλητών ομάδας και βοήθειας από επαγγελματία για το πρόβλημα φωνής (Πίνακας 24). Πίνακας 25. Crosstabulation για Ομάδα * Βοήθεια από επαγγελματία Ομάδα * Βοήθεια από επαγγελματία Crosstabulation Βοήθεια από επαγγελματία Total Ναι Όχι Count Δηλώνουν ότι δεν έχει παρουσιαστεί πρόβλημα Expected Count 3,1 12,9 16,0 % within Ομάδα 0,0% 100,0% 100,0% Ομάδα % of Total 0,0% 31,4% 31,4% Count Δηλώνουν ότι έχει παρουσιαστεί πρόβλημα Expected Count 6,9 28,1 35,0 % within Ομάδα 28,6% 71,4% 100,0% % of Total 19,6% 49,0% 68,6% Count Total Expected Count 10,0 41,0 51,0 % within Ομάδα 19,6% 80,4% 100,0% % of Total 19,6% 80,4% 100,0% Bar Chart Β ο η θ έ ι α _ α τ Γ 0 _ ε τ τ σ γ γ ε λ μ α τ ία Ν α ι Ό χ ι Ο Ο Δ η λ ώ ν ο υ ν ό τι δ ε ν έ χ ε ι τ τ α ρ ο υ σ ι α σ τ ε ί Δ η λ ώ ν ο υ ν ό τ ι έ χ ε ι π α ρ ο υ σ ι α σ τ ε ί π ρ ό β λ η μ α π ρ ό β λ η μ α Ο μάδα Γράφημα 12. Ομάδα * Βοήθεια από επαγγελματία 80

81 Από τον Πίνακα 25 και το Γράφημα 12 φαίνεται ότι υπάρχει αύξηση του ποσοστού αυτών που ζητούν βοήθεια από κάποιον ειδικό στους συμμετέχοντες που δήλωσαν ότι έχει παρουσιαστεί κάποιο πρόβλημα στη φωνή τους. Στατιστικά σημαντική συσχέτιση δε βρέθηκε να υπάρχει μεταξύ των μεταβλητών ομάδας-εμφάνισης αναπνευστικής φωνής (καμία θετική απάντηση για εμφάνιση αναπνευστικής φωνής ανάμεσα στους ερωτηθέντες), ομάδας-δυσκολίας στις χαμηλές νότες (ρ=1,000>0,05), ομάδας-δυσκολίας στις υψηλές νότες (ρ=0,543>0,05), ομάδας-χαμηλής έντασης στη φωνή (/? 1,000>0,05), ομάδας-υψηλής έντασης στη φωνή (ρ=0,533>0,05), ομάδας-περιορισμένου εύρους στο τραγούδι (ρ=1,000>0,05), ομάδας-ύπαρξης ξηρότητας στο λαιμό (χ(7>=0,544, ρ=0,461>0,05), ομάδας-ύπαρξης πόνου στο λαιμό (ρ=0,296>0,05), ομάδας-ύπαρξης φαγούρας στο λαιμό (ρ=0,466>0,05) και ομάδας-δυσκολίας στην κατάποση (ρ=1,000>0,05) Φωνητικές διαταραχές και επιδράσεις των προβλημάτων φωνής Εξετάστηκε η συσχέτιση μεταξύ των μεταβλητών ομάδας-χρήσης άδειας από την υπηρεσία, ομάδας-διδασκαλίας λιγότερων ωρών, ομάδας-μείωσης του χρόνου ομιλίας μέσα στην τάξη, ομάδας-αλλαγής του τρόπου διεξαγωγής του μαθήματος, ομάδας-παράδοσης μικρότερης ύλης στους μαθητές, ομάδας-αλλαγής άποψης για το συγκεκριμένο επάγγελμα, ομάδας-επίδρασης στην επικοινωνία, ομάδας-επίδρασης στην κοινωνική συμπεριφορά και ομάδας-επίδρασης στη συναισθηματική κατάσταση. Από τις παραμέτρους που εξετάστηκαν, τα αποτελέσματα της ανάλυσης στο δρδδ έδειξαν ότι υπάρχει συσχέτιση μεταξύ: α) ομάδας και χρήσης άδειας από την υπηρεσία και β) ομάδας και μείωσης του χρόνου ομιλίας μέσα στην τάξη. 81

82 Α. Ομάδα και χρήση άδειας από την υπηρεσία Πίνακας 26. Αποτελέσματα Chi-Square Test για Ομάδα * Χρήση άδειας από την υπηρεσία Chi-Squarc Tests Value df Asymp. Sig. (2- sided) Pearson Chi-Square 7,696* 1,006 Continuity Correctionb 6,022 1,014 Likelihood Ratio 9,180 1,002 Exact Sig (2-sided) Exact Sig. (1-sided) Fisher s Exact Test,009,005 N of Valid Cases 51 a. 0 cells (.0%) have expected count less than 5. The minimum expected count is 5,33. b. Computed only for a 2x2 table Αφού χ (1 )= 7,696 και ρ=0,006 (<0,05) υπάρχει στατιστικά σημαντική συσχέτιση μεταξύ των μεταβλητών ομάδας και χρήσης άδειας από την υπηρεσία (Πίνακας 26). Πίνακας 27. Οκ^ΐαδυΐαίιοη για Ομάδα * Χρήση άδειας από την υπηρεσία Ομάδα * Χρήση Άδειας Από Υπηρεσία Crosstabulation Χρήση Άδειας Από Υπηρεσία Total Όχι Ναι Count Δηλώνουν ότι δεν έχει παρουσιαστεί πρόβλημα Expected Count 10,7 5,3 16,0 % within Ομάδα 93,8% 6 3 % 100,0% Ομάδα % of Total 29,4% 2,0% 31,4% Count Δηλώνουν ότι έχει παρουσιαστεί πρόβλημα Expected Count 23, ,0 % within Ομάδα % 45,7% 100,0% % of Total % 31,4% 68,6% Count Total Expected Count 34,0 17,0 51,0 % within Ομάδα 66,7% % 100,0% % of Total 66,7% 3 33% 100,0% 82

83 3O O 20- Bar Chart Χρήαη _W5t w ς_α»τό _ Υττηρι σί «Ό χ ι H I Ν αι Δ η λ ώ ν ο υ ν ό τ ι δ ε ν έ χ ε ι π α ρ ο υ σ ι α σ τ ε ί Δ η λ ώ ν ο υ ν ό τι έ χ ε ι π α ρ ο υ σ ι α σ τ ε ί π ρ ό β λ η μ α π ρ ό β λ η μ α Ο μ ά δ α Γράφημα 13. Ομάδα * Χρήση άδειας από την υπηρεσία Από τον Πίνακα 27 και το Γράφημα 13 φαίνεται ότι υπάρχει αύξηση του ποσοστού αυτών που έχουν κάνει χρήση άδειας από την υπηρεσία γι αυτούς που δηλώνουν ότι έχει παρουσιαστεί κάποιο πρόβλημα στη φωνή τους. Β. Ο μ ά δ α κ α ι μ ε ίω σ η του χρ ό ν ο υ ο μ ιλ ία ς μ έ σ α σ τ η ν τάξη Πίνακας 28. Αποτελέσματα Chi-Square Test για Ομάδα * Μείωση του χρόνου ομιλίας μέσα στην τάξη Chi-S<ju*re Ttsts Value df Asymp Sig. (2- sided) Pearson Chi-Square 6, Continuity Correction 1 5,443 1,020 Likelihood Ratio 7,761 1,005 Exact Sig. (2-sided) Exact Sig. (1-sided) Fisher's Exact Test,012,008 N of Valid Cases 51 a. 0 cells (,0%) have expected count less than 5. The minimum expected count is b. Computed only for a 2x2 table 83

84 Αφού χ(1)=β,9%\ και /?=0,008 (<0,05) υπάρχει στατιστικά σημαντική συσχέτιση μεταξύ των μεταβλητών ομάδας και μείωσης του χρόνου ομιλίας μέσα στην τάξη (Πίνακας 28). Πίνακας 29. Οοεείαύιιίαίΐοη για Ομάδα * Μείωση του χρόνου ομιλίας μέσα στην τάξη Ομάδα * Μείωση Χρόνου Ομιλίας Crosstabulation Μείωση Χρόνου Ομιλίας Total Όχι Ναι Count Δηλώνουν ότι δεν έχει παρουσιαστεί πρόβλημα Expected Count 9,7 6,3 16,0 % within Ομάδα 87,5% 12,5% 100,0% Ομάδα % of Total 27,5% 3,9% 31,4% Count Δηλώνουν ότι έχει παρουσιαστεί πρόβλημα Expected Count 21,3 13,7 35,0 % within Ομάδα 48,6% 51,4% 100,0% % of Total 333% 353% 68,6% Count Total Expected Count 31,0 20,0 51,0 % within Ομάδα 60,8% 39,2% 100,0% % of Total 60,8% 39,2% 100,0% Bar Chart Μ ίίω σ τ ι_ Χ ρ ό ν ο υ _ Ο μ ιλ ία ς Ό χ ι Η Ν αι Ο Ο Δ η λ ώ ν ο υ ν ό τ ι δ ε ν έ χ ε ι π α ρ ο υ σ ι α σ τ ώ Δ η λ ώ ν ο υ ν ό τ ι έ χ ε ι π α ρ ο υ σ ι α σ τ ε ί π ρ ό β λ η μ α π ρ ό β λ η μ α Ο μάδα Γράφημα 14. Ομάδα * Μείωση του χρόνου ομιλίας μέσα στην τάξη 84

Καλοήθεις Καταστάσεις Φωνητικών Χορδών

Καλοήθεις Καταστάσεις Φωνητικών Χορδών Καλοήθεις Καταστάσεις Φωνητικών Χορδών Oξύ τραύμα ή χρόνιος ερεθισμός προκαλεί αλλαγές στον βλεννογόνο των φωνητικών χορδών που μπορεί να οδηγήσει σε πολύποδες, όζους, κοκκιώματα ή κύστες. Ο ασθενής παραπονιέται

Διαβάστε περισσότερα

Αναπνευστικό Σύστημα. Ioannis Lazarettos. MD PhD Orthopaedic Surgeon

Αναπνευστικό Σύστημα. Ioannis Lazarettos. MD PhD Orthopaedic Surgeon Αναπνευστικό Σύστημα Ioannis Lazarettos MD PhD Αναπνευστικό Σύστημα Το αναπνευστικό σύστημα εξυπηρετεί τη λειτουργία της αναπνοής, δηλαδή της ανταλλαγής αερίων στον οργανισμό 2 Όργανα Αναπνευστικού Λάρυγγας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Σπουδάστριες: Δημοσθένους Ανδρονίκη Σάββα Στέλλα. Εποπτεύων Καθηγητής: κ. Πέσχος Δημήτριος

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Σπουδάστριες: Δημοσθένους Ανδρονίκη Σάββα Στέλλα. Εποπτεύων Καθηγητής: κ. Πέσχος Δημήτριος ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Σπουδάστριες: Δημοσθένους Ανδρονίκη Σάββα Στέλλα Εποπτεύων Καθηγητής: κ. Πέσχος Δημήτριος Ο Λάρυγγας αποτελείται από : i. ένα χόνδρινο σκελετό ii. αρθρώσεις iii. μύες iv. συνδέσμους

Διαβάστε περισσότερα

ΑνατομίαΑναπνευστικούγια αναισθησιολόγους. Τηλέμαχος Παρασκευόπουλος

ΑνατομίαΑναπνευστικούγια αναισθησιολόγους. Τηλέμαχος Παρασκευόπουλος ΑνατομίαΑναπνευστικούγια αναισθησιολόγους Τηλέμαχος Παρασκευόπουλος Τιπεριλαμβάνει; Ρινική κοιλότητα Φάρυγγας Λάρυγγας Τραχεία Βρογχιόλια Βρόγχοι Κυψελίδες Όριοανώτερου κατώτερουασ Φωνητικές χορδές Λάρυγγας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΡΙΝΙΚΗ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑ ΦΑΡΥΓΓΑΣ ΛΑΡΥΓΓΑΣ ΤΡΑΧΕΙΑ ΒΡΟΓΧΟΙ ΠΝΕΥΜΟΝΕΣ ΠΛΕΥΡΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Θυρεοειδής χόνδρος Κρικοθυρεοειδής σύνδεσμος ΤΡΑΧΕΙΑ Κρικοειδής χόνδρος

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Επικοινωνίας οφειλόμενες στην παθολογίας του Λάρυγγα και της Φώνησης ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

Διαταραχές Επικοινωνίας οφειλόμενες στην παθολογίας του Λάρυγγα και της Φώνησης ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Διαταραχές Επικοινωνίας οφειλόμενες στην παθολογίας του Λάρυγγα και της Φώνησης ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Εποπτεύων καθηγητής: κ. Πέσχος Δημήτριος Σπουδάστριες: Δημοσθένους Ανδρονίκη (Α.Μ. 13052) Σάββα Στέλλα (Α.Μ.

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ & ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΦΩΝΗΣ

Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ & ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΦΩΝΗΣ Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ & ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΦΩΝΗΣ ΝΤΟΚΟΥ ΓΛΥΚΕΡΙΑ: Α.Μ 566 ΕΠΟΠΤΡΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: Dr ΖΙΑΒΡΑ ΝΑΥΣΙΚΑ ΙΩΑΝΝΙΝΑ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2009 .στους γονείς

Διαβάστε περισσότερα

Α Μέρος (από 2) Οστά του Κορμού (Σπονδυλική Στήλης, Θώρακα, Κρανίου)

Α Μέρος (από 2) Οστά του Κορμού (Σπονδυλική Στήλης, Θώρακα, Κρανίου) Α Μέρος (από 2) Οστά του Κορμού (Σπονδυλική Στήλης, Θώρακα, Κρανίου) 01/35 Το Ερειστικό Σύστημα αποτελείται από: 1. Τα Οστά 2. Τις Αρθρώσεις 3. Τους Συνδέσμους 02/35 ΟΣΤΑ ΤΟΥ ΣΚΕΛΕΤΟΥ Σύνολο: 285 οστά

Διαβάστε περισσότερα

Πεπτικό σύστημα. Στοματική κοιλότητα Φάρυγγας Οισοφάγος Στόμαχος Λεπτό έντερο Παχύ έντερο Ήπαρ Πάγκρεας

Πεπτικό σύστημα. Στοματική κοιλότητα Φάρυγγας Οισοφάγος Στόμαχος Λεπτό έντερο Παχύ έντερο Ήπαρ Πάγκρεας ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Πεπτικό σύστημα Στοματική κοιλότητα Φάρυγγας Οισοφάγος Στόμαχος Λεπτό έντερο Παχύ έντερο Ήπαρ Πάγκρεας Πεπτικοί αδένες Μικροί πεπτικοί αδένες που βρίσκονται διάσπαρτοι σε όλο το τοίχωμα

Διαβάστε περισσότερα

Α.Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ

Α.Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Α.Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΙΩΑΝΝΙΝΑ ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2011 Α.Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΦΩΝΗΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΛΙΚΗ ΛΑΡΥΓΓΕΚΤΟΜΗ Συγραφή - Επιμέλια: Καλαϊτζίδης Σταύρος Υπεύθυνη Καθηγήτρια:

Διαβάστε περισσότερα

Αρθρωτικές-Φωνολογικές διαταραχές Αποκατάσταση φωνημάτων /f/ - /v/

Αρθρωτικές-Φωνολογικές διαταραχές Αποκατάσταση φωνημάτων /f/ - /v/ Αρθρωτικές-Φωνολογικές διαταραχές Αποκατάσταση φωνημάτων /f/ - /v/ Φοιτήτρια : Τεκτονίδου Βαρβάρα (12871) Καθηγήτρια: Παίλα Νικολέτα T.E.I Ηπείρου, 2014 Ταξινόμηση φωνολογικών/αρθρωτικών διαταραχών Αναπτυξιαξή

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Επιβλέπουσα: Ζακοπούλου Βικτωρία.

Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Επιβλέπουσα: Ζακοπούλου Βικτωρία. Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: «Εγκεφαλική Παράλυση στην παιδική ηλικία». Εκπόνηση εργασίας: Παπαδοπούλου Ειρήνη Α.Μ. 12148 Επιβλέπουσα:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΤΟΜΗ ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ ΤΟΥ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟΥ THE VOICE AND ITS DISORDERS ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΩΝ ΜΕ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΦΩΝΗΣΗΣ

ΕΠΙΤΟΜΗ ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ ΤΟΥ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟΥ THE VOICE AND ITS DISORDERS ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΩΝ ΜΕ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΦΩΝΗΣΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΗΠΕΙΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΕΠΙΤΟΜΗ ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ ΤΟΥ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟΥ THE VOICE AND ITS DISORDERS ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΩΝ ΜΕ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΦΩΝΗΣΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ ΤΣΑΓΚΑΛΙΔΟΥ ΜΑΡΙΑΣ ΧΡΥΣΟΥΛΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

παθησεισ ΤΟΥ ΦΑΡΥΓΓΑ 2.1 ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΥΓΓΑ Στοματοφάρυγγας Ρινοφάρυγγας κεφαλαιο Σέγγας Ιωάννης, Χαντζάκος Αναστάσιος

παθησεισ ΤΟΥ ΦΑΡΥΓΓΑ 2.1 ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΥΓΓΑ Στοματοφάρυγγας Ρινοφάρυγγας κεφαλαιο Σέγγας Ιωάννης, Χαντζάκος Αναστάσιος κεφαλαιο 2 παθησεισ ΤΟΥ ΦΑΡΥΓΓΑ 2.1 ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΥΓΓΑ Σέγγας Ιωάννης, Χαντζάκος Αναστάσιος Ανατομία φάρυγγα Ο φάρυγγας κατά το μεγαλύτερο μέρος του αποτελεί κοινή οδό τόσο του ανώτερου

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α Μύες: 1. Της Κεφαλής, 2. του Τραχήλου, 3. του Θώρακα, 4. της Κοιλίας.

ΜΕΡΟΣ Α Μύες: 1. Της Κεφαλής, 2. του Τραχήλου, 3. του Θώρακα, 4. της Κοιλίας. ΜΕΡΟΣ Α Μύες: 1. Της Κεφαλής, 2. του Τραχήλου, 3. του Θώρακα, 4. της Κοιλίας. 01/37 Σκελετικός Μύς: Το ένα άκρο, προσφύεται στο οστό που ο µυς αυτός κινεί, η κατάφυση, ενώ το άλλο, προσφύεται στο οστό

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΚΗΛΗ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ

ΥΔΡΟΚΗΛΗ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ ΥΔΡΟΚΗΛΗ Είναι η συλλογή υγρού μεταξύ των πετάλων του ιδίως ελυτροειδούς χιτώνα

Διαβάστε περισσότερα

Η δημιουργία και η πιλοτική εφαρμογή ενός πρωτοκόλλου αξιολόγησης νευρογενών διαταραχών κατάποσης.

Η δημιουργία και η πιλοτική εφαρμογή ενός πρωτοκόλλου αξιολόγησης νευρογενών διαταραχών κατάποσης. Α.Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Η δημιουργία και η πιλοτική εφαρμογή ενός πρωτοκόλλου αξιολόγησης νευρογενών διαταραχών κατάποσης. Σπουδαστές: Κάτανα Ελευθερία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΡΟΑΣΗ ΤΩΝ ΠΝΕΥΜΟΝΩΝ M. Sion

ΑΚΡΟΑΣΗ ΤΩΝ ΠΝΕΥΜΟΝΩΝ M. Sion ΑΚΡΟΑΣΗ ΤΩΝ ΠΝΕΥΜΟΝΩΝ Λοβοί του πνεύμονα ΠΡΟΣΘΙΑ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ ΑΚΡΟΑΣΗ ΤΟΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ Σχήμα ακρόασης των πνευμόνων Με την ακρόαση του αναπνευστικού συστήματος εξετάζονται: 1. Το φυσιολογικό αναπνευστικό

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗΣ ΝΙΚΟΣ. ΖΩΗΣ ΤΗΣ (ενηλίκων) Συστάσεις του ERC για την Αναζωογόνηση - 2005

ΒΑΣΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗΣ ΝΙΚΟΣ. ΖΩΗΣ ΤΗΣ (ενηλίκων) Συστάσεις του ERC για την Αναζωογόνηση - 2005 ΒΑΣΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΖΩΗΣ ΤΗΣ (ενηλίκων) Συστάσεις του ERC για την Αναζωογόνηση - 2005 ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗΣ ΝΙΚΟΣ Τι είναι αναζωογόνηση ; Για τη διατήρηση της ζωής χρειάζεται συνεχής τροφοδοσία όλων των οργάνων με

Διαβάστε περισσότερα

ΜΥΟΛΟΓΙΑ. 1. Σκελετικοί µύες

ΜΥΟΛΟΓΙΑ. 1. Σκελετικοί µύες ΜΥΟΛΟΓΙΑ Μυϊκός ιστός και Μυϊκό σύστηµα Ι. Γενικά Α. Μύες = όργανα µαλακά συσταλτά 1. οι συσπάσεις των µυϊκών ινών κινούν τα µέρη του σώµατος 2. προσδίδει το σχήµα του σώµατος 3. τρία είδη µυών α. Σκελετικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΠΟΣΗΣ ΣΕ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΜΕ ΤΡΑΧΕΙΟΣΤΟΜΙΑ. Μπάρδης Παναγιώτης 10522

ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΠΟΣΗΣ ΣΕ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΜΕ ΤΡΑΧΕΙΟΣΤΟΜΙΑ. Μπάρδης Παναγιώτης 10522 ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΠΟΣΗΣ ΣΕ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΜΕ ΤΡΑΧΕΙΟΣΤΟΜΙΑ Μπάρδης Παναγιώτης 10522 ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΤΩΝ ΑΕΡΑΓΩΓΩΝ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΤΩΝ ΑΕΡΑΓΩΓΩΝ Οι Τεχνικές Διαχείρισης των

Διαβάστε περισσότερα

Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα. Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια

Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα. Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια Τα συστήματα του ανθρώπινου σώματος Αναπνευστικό σύστημα (αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

ΓΑΣΤΡΟ-ΟΙΣΟΦΑΓΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Η ΜΙΖΕΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑΣ

ΓΑΣΤΡΟ-ΟΙΣΟΦΑΓΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Η ΜΙΖΕΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΑΣΤΡΟ-ΟΙΣΟΦΑΓΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Η ΜΙΖΕΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΑΣΤΡΟ-ΟΙΣΟΦΑΓΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Αίτιο Χαλάρωση σφιγκτήρα κατώτερου οισοφάγου Συχνή παλινδρόμηση (μετακίνηση προς τα πάνω) υγρών του

Διαβάστε περισσότερα

Τράχηλος. Ι. Γενικά. οισοφάγο τραχεία θυρεοειδής αδένας παραθυρεοειδής αδένες

Τράχηλος. Ι. Γενικά. οισοφάγο τραχεία θυρεοειδής αδένας παραθυρεοειδής αδένες Τράχηλος Ι. Γενικά Α. Ο τράχηλος περιλαµβάνει πολλά & σηµαντικά µορφώµατα (όπως αγγεία, νεύρα, κλπ) που συνδέουν την κεφαλή µε τον κορµό & άνω άκρο τις καρωτίδες αρτηρίες τις σφαγίτιδες φλέβες τα πνευµονογαστρικά

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗΣ ΑΠΝΟΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΥΠΝΟ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗΣ ΑΠΝΟΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΥΠΝΟ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗΣ ΑΠΝΟΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΥΠΝΟ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ Αποφρακτική άπνοια είναι οι συνεχείς και επαναλαμβανόμενες διακοπές της αναπνοής λόγω αποφράξεως των ανώτερων αναπνευστικών οδών

Διαβάστε περισσότερα

Ρήξη του Τενοντίου Πετάλου του Ώμου: Γενικές Πληροφορίες

Ρήξη του Τενοντίου Πετάλου του Ώμου: Γενικές Πληροφορίες Ρήξη του Τενοντίου Πετάλου του Ώμου: Γενικές Πληροφορίες Ποιά είναι η ανατομική κατασκευή του ώμου; Η άρθρωση του ώμου σχηματίζεται από την σύνδεση τριών οστών: του βραχιονίου, της ωμοπλάτης και της κλείδας.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΧΝΕΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΙΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ. Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015

ΣΥΧΝΕΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΙΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ. Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015 ΣΥΧΝΕΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΙΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015 ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ Περιεχόμενα προηγούμενης διάλεξης Περιγραφή παθολογιών

Διαβάστε περισσότερα

Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική

Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική Μύες Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική κινητικότητα, την σπλαχνική κινητικότητα και τη κυκλοφορία

Διαβάστε περισσότερα

5 ΛΥΚΕΙΟ ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. H άρθρωση του ώμου

5 ΛΥΚΕΙΟ ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. H άρθρωση του ώμου 5 ΛΥΚΕΙΟ ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ H άρθρωση του ώμου Μαθητής Μ. Γεώργιος Ανατομία ώμου Τα κύρια οστά του ώμου είναι το βραχιόνιο και η ωμοπλάτη.η αρθρική κοιλότητα προστατεύεται

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΕΞΕΛΙΞΗΣ ΤΗΣ ΦΩΝΗΤΙΚΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΠΑΡΑΛΥΣΗ ΤΩΝ ΦΩΝΗΤΙΚΩΝ ΧΟΡΔΩΝ

ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΕΞΕΛΙΞΗΣ ΤΗΣ ΦΩΝΗΤΙΚΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΠΑΡΑΛΥΣΗ ΤΩΝ ΦΩΝΗΤΙΚΩΝ ΧΟΡΔΩΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ- ΤΟΜΕΑΣ ΑΙΣΘΗΤΗΡΙΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ Β ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ ΩΤΟΡΙΝΟΛΑΡΥΓΓΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ ΠΑΝΕΠ.

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση και Θεραπεία της Δυσφαγίας στα πλαίσια της Αφασίας

Αξιολόγηση και Θεραπεία της Δυσφαγίας στα πλαίσια της Αφασίας Τμήμα Λογοθεραπείας Τ.Ε.Ι. Ηπείρου-Σ.Ε.Υ.Π. Ιωάννινα Αξιολόγηση και Θεραπεία της Δυσφαγίας στα πλαίσια της Αφασίας Επόπτης: Χριστοδουλίδης Παύλος Σπουδαστές: Γώρου Ουρανία Καπουνάς Δημήτριος Φυσιολογική

Διαβάστε περισσότερα

Ο Πρόσθιος Χιαστός Σύνδεσμος του Γόνατος και η Συνδεσμοπλαστική

Ο Πρόσθιος Χιαστός Σύνδεσμος του Γόνατος και η Συνδεσμοπλαστική Ο Πρόσθιος Χιαστός Σύνδεσμος του Γόνατος και η Συνδεσμοπλαστική Ποιά είναι η ανατομική κατασκευή του γόνατος; Η άρθρωση του γόνατος σχηματίζεται από το μηριαίο οστό και από την κνήμη. Τα άκρα των οστών

Διαβάστε περισσότερα

Ακουστική φωνητική μελέτη της παραγωγής και αναγνώρισης των φωνηέντων σε βαρήκοα άτομα

Ακουστική φωνητική μελέτη της παραγωγής και αναγνώρισης των φωνηέντων σε βαρήκοα άτομα Ωτορινολαρυγγολογία - Χειρουργική Κεφαλής & Τραχήλου: τεύχος 35, Ιανουάριος - Φεβρουάριος - Μάρτιος 2009, σελίδες 42-47 ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Ακουστική φωνητική μελέτη

Διαβάστε περισσότερα

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές...

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές... ΠΕΔΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Εκφυλιστικές αλλοιώσεις Αγγειακές παθήσεις Παθολογίες των πνευμόνων Ουρο-γυναικολογικές διαταραχές Καρδιακές παθήσεις Παθολογίες σπονδυλικής στήλης Παθολογίες αρθρώσεων Παθολογίες συνδέσμων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΑΥΛΙΣΜΟΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

ΤΡΑΥΛΙΣΜΟΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΤΡΑΥΛΙΣΜΟΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Σύμφωνα με το DSM-IV ο τραυλισμός ορίζεται ως διαταραχή της φυσιολογικής ροής και της ρυθμικής διαμόρφωσης της ομιλίας, η οποία είναι δυσανάλογη

Διαβάστε περισσότερα

Μαθήματα Ανατομίας 2011-2012

Μαθήματα Ανατομίας 2011-2012 Μαθήματα Ανατομίας 2011-2012 Θωρακικό τοίχωμα Κ. Αλπαντάκη Θώρακας Γενική επισκόπηση Σχετικοί όροι Θώρακας Θωρακικός κλωβός Θωρακικό τοίχωμα Θωρακική κοιλότητα Σχετικοί όροι Θώρακας Περιοχή του σώματος

Διαβάστε περισσότερα

Τράχηλος ΙΙ. E Johnson Αν. Καθηγήτρια Εργαστήριο Ανατοµίας Ε. Τζόνσον, Αν. Καθηγήτρια

Τράχηλος ΙΙ. E Johnson Αν. Καθηγήτρια Εργαστήριο Ανατοµίας Ε. Τζόνσον, Αν. Καθηγήτρια Τράχηλος ΙΙ E Johnson Αν. Καθηγήτρια Εργαστήριο Ανατοµίας Όρια του πρόσθιου τραχηλικού τριγωνου Κάτω χείλος της κάτω γνάθου Πρόσθια µέση γραµµή του τραχήλου Στερνοκλειδοµαστοειδής Υπογενείδιο τρίγωνο Υοειδές

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Μέρος Α Δρ. Ανδρέας Φλουρής Ερευνητής Περιβαλλοντικής Φυσιολογίας Κέντρο Έρευνας, Τεχνολογίας και Ανάπτυξης Θεσσαλίας ΑΝΑΠΝΟΗ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Ο όρος αναπνοήαναφέρεται

Διαβάστε περισσότερα

ΟΠΙΣΘΙΟ ΚΟΙΛΙΑΚΟ ΤΟΙΧΩΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΟΠΙΣΘΙΟ ΚΟΙΛΙΑΚΟ ΤΟΙΧΩΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΟΠΙΣΘΙΟ ΚΟΙΛΙΑΚΟ ΤΟΙΧΩΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΟΣΤΑ (ΟΣΦΥΙΚΟΙ ΣΠΟΝΔΥΛΟΙ ΙΕΡΟ) ΟΣΦΥΙΚΟΙ ΣΠΟΝΔΥΛΟΙ Μεγαλύτεροι σε μέγεθος και όγκο, με κοντούς και παχείς αυχένες, ευρύτερες

Διαβάστε περισσότερα

Δυσκοίλιο, θεωρούμε ένα άτομο όταν εμφανίζει δύο τουλάχιστον από τα παρακάτω προβλήματα για 3 ή περισσότερους μήνες:

Δυσκοίλιο, θεωρούμε ένα άτομο όταν εμφανίζει δύο τουλάχιστον από τα παρακάτω προβλήματα για 3 ή περισσότερους μήνες: Δυσκοιλιότητα. Η δυσκοιλιότητα αποτελεί ένα από τα πιο συχνά συμπτώματα του κατώτερου πεπτικού σωλήνα, επηρεάζοντας κάθε χρόνο ένα μεγάλο αριθμό ασθενών, κυρίως των χωρών του δυτικού κόσμου. Εικόνα 1.

Διαβάστε περισσότερα

Οσφυϊκό Πλέγµα και Νεύρα

Οσφυϊκό Πλέγµα και Νεύρα Οσφυϊκό Πλέγµα και Νεύρα Εισαγωγή Σχηµατισµός Κλάδοι του Οσφυϊκού Πλέγµατος Μηριαίο Νεύρο (Ο2-Ο4) Εισαγωγή Η κινητικότητα και η γενική αισθητικότητα του κάτω άκρου εξυπηρετούνται από τους τελικούς κλάδους

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΥΠΝΟΥ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΠΟΥ ΡΟΧΑΛΙΖΕΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗΣ ΑΠΝΟΙΑΣ -ΥΠΟΠΝΟΙΑΣ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ (ΣΑΑΥ - OSAS) ΡΟΧΑΛΗΤΟ Ή ΡΕΓΧΩ ΗΣ ΑΝΑΠΝΟΗ Ή ΡΕΓΧΑΣΜΟΣ: Ορισμός

ΜΕΛΕΤΗ ΥΠΝΟΥ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΠΟΥ ΡΟΧΑΛΙΖΕΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗΣ ΑΠΝΟΙΑΣ -ΥΠΟΠΝΟΙΑΣ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ (ΣΑΑΥ - OSAS) ΡΟΧΑΛΗΤΟ Ή ΡΕΓΧΩ ΗΣ ΑΝΑΠΝΟΗ Ή ΡΕΓΧΑΣΜΟΣ: Ορισμός ΜΕΛΕΤΗ ΥΠΝΟΥ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΠΟΥ ΡΟΧΑΛΙΖΕΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗΣ ΑΠΝΟΙΑΣ -ΥΠΟΠΝΟΙΑΣ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ (ΣΑΑΥ - OSAS) ΡΟΧΑΛΗΤΟ Ή ΡΕΓΧΩ ΗΣ ΑΝΑΠΝΟΗ Ή ΡΕΓΧΑΣΜΟΣ: Ορισμός Ένας ήχος ή θορυβώδης αναπνοή (διαταραχή αναπνοής)

Διαβάστε περισσότερα

Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες. Μαγδαληνή Γκέιτς Α Τάξη Γυμνάσιο Αμυγδαλεώνα

Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες. Μαγδαληνή Γκέιτς Α Τάξη Γυμνάσιο Αμυγδαλεώνα Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες O εγκέφαλος Ο εγκέφαλος είναι το κέντρο ελέγχου του σώματος μας και ελέγχει όλες τις ακούσιες και εκούσιες δραστηριότητες που γίνονται μέσα σε αυτό. Αποτελεί το

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ

ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ Οι όζοι του θυρεοειδούς είναι συχνοί και αποτελούν το συχνότερο ενδοκρινολογικό πρόβλημα σε πολλές χώρες. Οι πιθανότητες ότι κάποιος θα ανακαλύψει έναν τουλάχιστον όζο θυρεοειδούς είναι 1 στις 10 ενώ σε

Διαβάστε περισσότερα

ΘΩΡΑΚΑΣ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΘΩΡΑΚΑΣ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΘΩΡΑΚΑΣ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΜΕΣΟΠΛΕΥΡΙΑ ΔΙΑΣΤΗΜΑΤΑ Σχηματίζονται μεταξύ παρακείμενων πλευρών και καταλαμβάνονται από τους μεσοπλεύριους μύες. Έσω θωρακική

Διαβάστε περισσότερα

Ανατομία - Φυσιολογία του αναπνευστικού συστήματος

Ανατομία - Φυσιολογία του αναπνευστικού συστήματος Φροντίδα τραχειοστομίας Βασική Νοσηλευτική Ι Εργαστήριο (Βασιλική Καρρά ΠΕ Νοσηλεύτρια MSc, PhD(c), ΓΝΑ ΣιΣμανόγλειο) Ανατομία - Φυσιολογία του αναπνευστικού συστήματος Δομές αναπνευστικού συστήματος 1

Διαβάστε περισσότερα

11/6/2015 TA KATAΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ. Στοιχεία ανατομίας και φυσιολογίας της σπονδυλικής στήλης και του νωτιαίου μυελού. Εισαγωγικά στοιχεία

11/6/2015 TA KATAΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ. Στοιχεία ανατομίας και φυσιολογίας της σπονδυλικής στήλης και του νωτιαίου μυελού. Εισαγωγικά στοιχεία TA KATAΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ Στοιχεία ανατομίας και φυσιολογίας της σπονδυλικής στήλης και του νωτιαίου μυελού Σπονδυλική στήλη: 7 αυχενικοί, 12 θωρακικοί, 5 οσφυϊκοί, 5 ιεροί και 4-5 κοκκυγικοί

Διαβάστε περισσότερα

Πρόσθιο Κοιλιακό Τοίχωµα & Πύελος

Πρόσθιο Κοιλιακό Τοίχωµα & Πύελος Πρόσθιο Κοιλιακό Τοίχωµα & Πύελος Ι. Γενικά Α. Η κοιλία είναι το τµήµα του κόρµου που βρίσκεται µεταξύ του θώρακα (διάφραγµα) προς τα πάνω και της πυέλου (είσοδο της µικρής πυέλου) προς τα κάτω. Η πύελος

Διαβάστε περισσότερα

Η Αρθροσκόπηση της Ποδοκνημικής Άρθρωσης

Η Αρθροσκόπηση της Ποδοκνημικής Άρθρωσης Η Αρθροσκόπηση της Ποδοκνημικής Άρθρωσης Ανατομική της Ποδοκνημικής Άρθρωσης Η ποδοκνημική άρθρωση είναι η άρθρωση που σχηματίζεται στη θέση σύνδεσης τριών οστών: του κάτω άκρου της περόνης προς τα έξω

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΙΚΗ ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΙΣΧΊΟΥ ΤΥΠΟΥ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΑΡΘΡΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΙΣΧΙΟΥ

ΟΛΙΚΗ ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΙΣΧΊΟΥ ΤΥΠΟΥ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΑΡΘΡΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΙΣΧΙΟΥ ΟΛΙΚΗ ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΙΣΧΊΟΥ ΤΥΠΟΥ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΑΡΘΡΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΙΣΧΙΟΥ Του Δρ. Κωνσταντίνου Δ. Στρατηγού Δ/ντού Ορθοπαιδικής Επανορθωτικής Χειρουργικής

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητήρια όργανα Αισθήσεις

Αισθητήρια όργανα Αισθήσεις Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 10 Αισθητήρια όργανα Αισθήσεις Ειδικές Αισθήσεις Όραση Ακοή Δομή του οφθαλμικού βολβού Οφθαλμικός βολβός Σκληρός χιτώνας Χοριοειδής χιτώνας Αμφιβληστροειδής χιτώνας Μ.Ντάνος Σκληρός

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΟΥ ΣΑΥΥ

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΟΥ ΣΑΥΥ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΟΥ ΣΑΥΥ Λάμπρου Καλλιρρόη Πνευμονολόγος Πανεπιστημιακή Υπότροφος Α Κλινική Εντατικής Θεραπείας ΕΚΠΑ 13 Ο Πνευμονολογικό Συνέδριο Ιωάννινα O Το Σύνδρομο Άπνοιας στον Ύπνο (ΣΑΥ)

Διαβάστε περισσότερα

Θοδωρής Μπεχλιβάνης Αναστασία Συμεωνίδου Κατερίνα Παπά

Θοδωρής Μπεχλιβάνης Αναστασία Συμεωνίδου Κατερίνα Παπά Θοδωρής Μπεχλιβάνης Αναστασία Συμεωνίδου Κατερίνα Παπά έχει σχήμα πεπλατυσμένης σφαίρας Η διάμετρος, στον ενήλικα, είναι περίπου 2,5 cm Αποτελείται από τρεις χιτώνες, το σκληρό, το χοριοειδή και τον αμφιβληστροειδή.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΓΟΝΑΤΟΣ

ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΓΟΝΑΤΟΣ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΓΟΝΑΤΟΣ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΤΟΥ ΓΟΝΑΤΟΣ 1.Τροχογίγλυμη άρθρωση 2.Αποτελείται από την κνημομηριαία και την επιγονατιδομηριαία διάρθρωση 3.Η περόνη δεν συμμετέχει στην άρθρωση Αρθρικός θύλακος Αρθρικός

Διαβάστε περισσότερα

Aξιολόγηση κινητικότητας αρθρώσεων

Aξιολόγηση κινητικότητας αρθρώσεων ΓΝΑ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ» ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ, ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΥΤΩΝ Aξιολόγηση κινητικότητας αρθρώσεων Μανώλης Παπαδόπουλος Διδάκτωρ ΕΚΠΑ, MSc Φυσικοθεραπευτής ΜΑΦ ΓΝΑ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ»

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές του στομάχου.

Διαταραχές του στομάχου. Διαταραχές του στομάχου. Δυσπεψία Η δυσπεψία δεν είναι μια ασθένεια αλλά ένα σύνολο συμπτωμάτων. Πρόκειται για κατάσταση κακής λειτουργίας του πεπτικού συστήματος που δημιουργεί δυσχέρειες κατά την πέψη.

Διαβάστε περισσότερα

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας.

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. ΤΟ ΠΑΙΔΙΚΟ ΑΣΘΜΑ Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. Αν από το τρέξιμο, τη γυμναστική ή άλλη εργασία, δυσκολεύεται η αναπνοή, αυτό λέγεται άσθμα. Αρεταίος Καππαδόκης, 100 μχ Οι γυναίκες ήταν

Διαβάστε περισσότερα

Παγκόσμια Ημέρα. Τα 5 λεπτά που μπορούν να σώσουν τη ζωή σου! κατά του. Δωρεάν εξέταση για καρκίνο Κεφαλής και Τραχήλου

Παγκόσμια Ημέρα. Τα 5 λεπτά που μπορούν να σώσουν τη ζωή σου! κατά του. Δωρεάν εξέταση για καρκίνο Κεφαλής και Τραχήλου Παγκόσμια Ημέρα κατά του Τα 5 λεπτά που μπορούν να σώσουν τη ζωή σου! Δωρεάν εξέταση για καρκίνο Κεφαλής και Τραχήλου http://www.ifhnos.org/world- cancer- day Σύλλογος Καρκινοπαθών Μακεδονίας- Θράκης 27η

Διαβάστε περισσότερα

NeuroBloc Αλλαντική τοξίνη τύπου Β ενέσιμο διάλυμα 5.000 U/ml

NeuroBloc Αλλαντική τοξίνη τύπου Β ενέσιμο διάλυμα 5.000 U/ml NeuroBloc Αλλαντική τοξίνη τύπου Β ενέσιμο διάλυμα 5.000 U/ml Σημαντικές πληροφορίες ασφάλειας για γιατρούς Σκοπός αυτού του εγχειριδίου είναι να παρέχει σε γιατρούς με δικαίωμα συνταγογράφησης και χορήγησης

Διαβάστε περισσότερα

Αναπνοή και ήχος Ομιλία και τραγούδι

Αναπνοή και ήχος Ομιλία και τραγούδι Αναπνοή και ήχος Ομιλία και τραγούδι Σχέδιο εργασίας της Α τάξης Γελ. Πελοπίου Υπεύθυνος καθηγητής: Παπαδημητρίου Νικόλαος Αναπνοή Μέλη : Αγγελόπουλος Γιάννης Τσιπολίτης Γιώργος Η αναπνοή σε επίπεδο οργανισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΧΗ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΡΑΧΗ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΡΑΧΗ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΡΑΧΗ Αποτελεί τον μυοσκελετικό άξονα στήριξης του κορμού με κύριο οστικό στοιχείο τους σπονδύλους και την παράλληλη συμβολή

Διαβάστε περισσότερα

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση )

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Συντηρητική ή Χειρουργική Αντιµετώπιση Γ. Στράντζαλης Νευροχειρουργική Κλινική, Πανεπιστήµιο Αθηνών, Θεραπευτήριο Ευαγγελισµός ΓΕΝΙΚΑ Η οσφυo-ισχιαλγία ή ο «πόνος

Διαβάστε περισσότερα

Μυϊκές θλάσεις και αποκατάσταση ΠΗΔΟΥΛΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΕΦΑΑ ΚΟΜΟΤΙΝΗΣ

Μυϊκές θλάσεις και αποκατάσταση ΠΗΔΟΥΛΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΕΦΑΑ ΚΟΜΟΤΙΝΗΣ Μυϊκές θλάσεις και αποκατάσταση ΠΗΔΟΥΛΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΕΦΑΑ ΚΟΜΟΤΙΝΗΣ Ορισμός : Οξεία μυϊκή θλάση ορίζεται η ρήξη των μυϊκών ινών στο μυ η οποία είναι αποτέλεσμα εφαρμογής υπέρμετρης ξαφνικής δύναμης στο μυ

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΧΗ. 3. Μύες (ανάλογα µε την εµβρυολογική προέλευση και την νεύρωσή τους διαχωρίζονται σε: α. Εξωγενείς (ετερόχθονες) β. Ενδογενείς (αυτόχθονες)

ΡΑΧΗ. 3. Μύες (ανάλογα µε την εµβρυολογική προέλευση και την νεύρωσή τους διαχωρίζονται σε: α. Εξωγενείς (ετερόχθονες) β. Ενδογενείς (αυτόχθονες) ΡΑΧΗ Ι. Γενικά Α. Η ράχη αποτελείται από την οπίσθια επιφάνεια του σώµατος 1. Αποτελεί µυοσκελετικό άξονα στήριξης του κορµού 2. Οστικά στοιχεία α. Σπόνδυλοι β. Κεντρικά τµήµατα των πλευρών γ. Άνω επιφάνειες

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΛΙΩΣΗ ΡΙΝΙΚΟΥ ΔΙΑΦΡΑΓΜΑΤΟΣ

ΣΚΟΛΙΩΣΗ ΡΙΝΙΚΟΥ ΔΙΑΦΡΑΓΜΑΤΟΣ ΣΚΟΛΙΩΣΗ ΡΙΝΙΚΟΥ ΔΙΑΦΡΑΓΜΑΤΟΣ Γενικά Η κεντρική θέση και ο σημαντικότατος ρόλος που κατέχει η μύτη στην ανατομία και την λειτουργία του ανώτερου αναπνευστικού και συνολικά του ΩΡΛ συστήματος είναι αδιαμφισβήτητος

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI)

Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI) Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI) Τι είναι το σύνδροµο µηροκοτυλιαίας πρόσκρουσης; Φυσιολογικά, η κεφαλή του ισχίου δεν προσκρούει στο χείλος της κοτύλης κατά

Διαβάστε περισσότερα

Συχνότητα. Άντρες Γυναίκες 5 1. Νεαρής και μέσης ηλικίας

Συχνότητα. Άντρες Γυναίκες 5 1. Νεαρής και μέσης ηλικίας Η αιτιολογία της πάθησης είναι άγνωστη, αν και έχει μεγάλη σχέση με το κάπνισμα καθώς το 90% των ασθενών είναι ενεργείς καπνιστές Συχνότητα Άντρες Γυναίκες 5 1 Νεαρής και μέσης ηλικίας Στο 60% των περιπτώσεων

Διαβάστε περισσότερα

4.4 Η αναπνοή στον άνθρωπο

4.4 Η αναπνοή στον άνθρωπο 4.4 Η αναπνοή στον άνθρωπο Στον άνθρωπο οι θρεπτικές ουσίες της τροφής απορροφώνται από το λεπτό έντερο. Με την κυκλοφορία του αίματος φτάνουν σε όλα τα κύτταρα του σώματος. Εκεί, ορισμένες από αυτές,

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδροµο Καρπιαίου Σωλήνα

Σύνδροµο Καρπιαίου Σωλήνα Σύνδροµο Καρπιαίου Σωλήνα Το σύνδροµο του καρπιαίου σωλήνα είναι µία συνήθης αιτία πόνου και διαταραχής της αισθητικότητας στα χέρια. Οφείλεται σε πίεση του µέσου νεύρου στην περιοχή του καρπού. Στην περιοχή

Διαβάστε περισσότερα

Α ΤΑΞΗ Τ.Ε.Ε. ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ

Α ΤΑΞΗ Τ.Ε.Ε. ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Α ΤΑΞΗ Τ... ΜΑΘΗΜΑ: ΑΝΑΤΟΜΙΑ - ΦΥΙΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΟΓΑΜΜΑ ΠΟΥΔΝ ΚΦΑΛΑΙΟ 1: ΚΥΤΤΑΟ ΚΦΑΛΑΙΟ 2: ΙΤΙΚΟ ΥΤΗΜΑ ΚΦΑΛΑΙΟ 3: ΜΥΙΚΟ ΥΤΗΜΑ ΚΦΑΛΑΙΟ 4: ΚΥΚΛΟΦΟΙΚΟ ΥΤΗΜΑ ΚΦΑΛΑΙΟ 5: ΑΙΜΑ ΚΦΑΛΑΙΟ 6: ΠΠΤΙΚΟ ΥΤΗΜΑ ΚΦΑΛΑΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΑΛΟΗΘΩΝ ΟΓΚΩΝ ΤΟΥ ΛΑΡΥΓΓΑ»

ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΑΛΟΗΘΩΝ ΟΓΚΩΝ ΤΟΥ ΛΑΡΥΓΓΑ» ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΑΛΟΗΘΩΝ ΟΓΚΩΝ ΤΟΥ ΛΑΡΥΓΓΑ» ΣΠΟΥΔΑΣΤΡΙΑ: ΚΑΡΚΑΤΣΕΛΑ ΧΡΙΣΤΙΝΑ, Α.Μ:12588 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ:

Διαβάστε περισσότερα

Κάτω Άκρο Οι Χώρες του Μηρού

Κάτω Άκρο Οι Χώρες του Μηρού Κάτω Άκρο Οι Χώρες του Μηρού Ι. Γενικά Α. 3εις σηµαντικές ζώνες των κάτω άκρων 1. Μηριαίο τρίγωνο 2. Ο πόρος των προσαγωγών 3. Ο ιγνυακός βόθρος Β. Μηριαίο οστό 1. Είναι το επιµηκέστερο, το ισχυρότερο

Διαβάστε περισσότερα

Χρόνια βρογχίτιδα στην τρίτη ηλικία. Χρυσόστομος Αρβανιτάκης 7ο εξάμηνο

Χρόνια βρογχίτιδα στην τρίτη ηλικία. Χρυσόστομος Αρβανιτάκης 7ο εξάμηνο Χρόνια βρογχίτιδα στην τρίτη ηλικία Χρυσόστομος Αρβανιτάκης 7ο εξάμηνο Τι είναι η χρόνια βρογχίτιδα? Βρογχίτιδα είναι μια φλεγμονή των βρογχικών σωλήνων, που μεταφέρουν τον αέρα στους πνεύμονες. Χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 11η Αποκλίσεις Σπονδυλικής Στήλης

Διάλεξη 11η Αποκλίσεις Σπονδυλικής Στήλης ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Διάλεξη 11η Αποκλίσεις Σπονδυλικής Στήλης Κοκαρίδας Δημήτριος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Στάση Σώματος Ο όρος σωστή στάση

Διαβάστε περισσότερα

Πλαστική Χειρουργική

Πλαστική Χειρουργική Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας Θέμα: Πλαστική Χειρουργική Τμήμα: ΗΥ: Ομάδα: Β2 pc25 Μιχαήλου

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Ανατοµίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Αθηνών

Εργαστήριο Ανατοµίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Αθηνών Εργαστήριο Ανατοµίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Αθηνών ΣΥΝΟΠΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΏΣΕΙΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ Το Μυοσκελετικό Σύστηµα Δρ. Ε. Τζόνσον Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Αθήνα 2012 2 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι. Α. Τα µέρη και

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Β. Α. Παπαγεωργίου MD, Med, Δρ. Α.Π.Θ. Παιδοψυχίατρος - TEACCH Consultant τ. Επίκουρος Καθηγήτρια Παιδοψυχιατρικής Οι Δ.Π.Τ. Δεν είναι απλώς αποκλίνουσες διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ:

Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ: Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ: ΓΝΩΡΙΖΩ-ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ-ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΩ 2 Ιουνίου 2014 / 14 O Δημοτικό Σχολείο Ιλίου ΒΡΟΧΙΚΟ ΑΣΜΑ & ΠΑΙΔΙΑ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Π. ΚΩΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η Λευκή Ουσία του Νωτιαίου Μυελού

Η Λευκή Ουσία του Νωτιαίου Μυελού Η Λευκή Ουσία του Νωτιαίου Μυελού λκλλκλκλλκκκκ Εισαγωγή Ανιόντα Δεµάτια του Νωτιαίου Μυελού Ανιόντα Δεµάτια της Πρόσθιας Δέσµης Ανιόντα Δεµάτια της Πλάγιας Δέσµης Ανιόντα Δεµάτια της Οπίσθιας Δέσµης Κατιόντα

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΛΑΡΥΓΓΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ

Ο ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΛΑΡΥΓΓΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΑΛΕΞΑΝ ΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ : Σ.Ε.Υ.Π. ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΘΕΜΑ: Ο ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΛΑΡΥΓΓΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ: κ. Μ. ΤΖΟΥΜΠΑΡΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ ΙΣΤΟΛΟΓΙΑΣ ΕΜΒΡΥΟΛΟΓΙΑΣ Διευθυντής : Καθηγητής Ιωάννης Ν.

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ ΙΣΤΟΛΟΓΙΑΣ ΕΜΒΡΥΟΛΟΓΙΑΣ Διευθυντής : Καθηγητής Ιωάννης Ν. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ ΙΣΤΟΛΟΓΙΑΣ ΕΜΒΡΥΟΛΟΓΙΑΣ Διευθυντής : Καθηγητής Ιωάννης Ν. Βαράκης ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΙΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟ Α ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ 1. Γαστροοισοφαγική παλινδρόµηση (ΓΟΠ) Η συχνότητα της ΓΟΠ σε παιδιά µε ΕΠ αναφέρεται από 26% - 75%, ενώ σε φυσιολογικά παιδιά και βρέφη εκτιµάται περίπου στο 7-8% (Cadman και συν. 1978,

Διαβάστε περισσότερα

Βουβωνική Χώρα. Ι. Βουβωνικός Χώρα

Βουβωνική Χώρα. Ι. Βουβωνικός Χώρα Βουβωνική Χώρα Ι. Βουβωνικός Χώρα Α. Βουβωνικός Σύνδεσµος (του Poupart) Δεν είναι πραγµατικός σύνδεσµος Είναι η αναδίπλωση προς τα έσω του ελευθέρου κάτω χείλους του έξω λοξού µυός από την εκφυσή του από

Διαβάστε περισσότερα

Από το βιβλίο του Δρ. Πέτρου Α. Πουλμέντη

Από το βιβλίο του Δρ. Πέτρου Α. Πουλμέντη Από το βιβλίο του Δρ. Πέτρου Α. Πουλμέντη Κεφάλαιο 1 Εισαγωγή στη βιολογική μηχανική Κεφάλαιο 2 Εκβιομηχανική των οστών Οι διαφάνειες που ακολουθούν Η ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ ΘΕΣΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Για να περιγράψουμε τα

Διαβάστε περισσότερα

Το θωρακικό άλγος, όχι σπάνιο

Το θωρακικό άλγος, όχι σπάνιο Προσέγγιση του παιδιού με θωρακικό άλγος Steven M. Selbst, MD Pediatr Clin N Am 57 (2010) 1221 1234 Παρουσίαση : Νίκος Α. Καρανταγλής Επιστημονικός Συνεργάτης Γ ΠΔ Α.Π.Θ. 10/01/2011 www.pd3.gr Το θωρακικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΑΝΣ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΝΕΥΡΑ (λείοι μύες, καρδιακός μυς, αδένες) (Σπλαχνικά Νεύρα)

Διαβάστε περισσότερα

Άλλο κονδυλώματα κι άλλο HPV;

Άλλο κονδυλώματα κι άλλο HPV; Άλλο κονδυλώματα κι άλλο HPV; Στην ουσία πρόκειται για το ίδιο πράγμα. Κονδυλώματα είναι η αρχαία ονομασία και HPV είναι η σύγχρονη ιατρική ορολογία και σημαίνει Human Pappiloma Virus ή στα ελληνικά Ιός

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση στάσης. Τυπικές στάσεις & βασικά χαρακτηριστικά αυτών

Αξιολόγηση στάσης. Τυπικές στάσεις & βασικά χαρακτηριστικά αυτών Αξιολόγηση στάσης Τυπικές στάσεις & βασικά χαρακτηριστικά αυτών Εικόνα 1. Τυπικές όρθιες στάσεις. Τέλια όρθια στάση (Α), κυφω-λορφωτική στάση (Β), στάση επίπεδης ράχης (C) & χαλαρή στάση (D). Τέλεια όρθια

Διαβάστε περισσότερα

15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων.

15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων. 15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων. Η ουροδόχος κύστη δεν είναι απλά μία κοιλότητα η οποία γεμίζει απλά

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Τμήμα Λογοθεραπείας

Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Τμήμα Λογοθεραπείας Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Τμήμα Λογοθεραπείας ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: «Αποκατάσταση ιαταραχών Επικοινωνίας και Κατάποσης σε Ενήλικες με Τραχειοστομία» Σπουδαστής: Μπάρδης Παναγιώτης Α.Μ. : 10522

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ.

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. Η στυτική δυσλειτουργία είναι ένα από τα συχνότερα νοσήματα των ανδρών στην σημερινή εποχή.σε νεαρότερες ηλικίες το 30% οφείλεται σε οργανικές αιτίες και το 70 % σε ψυχολογικά αίτια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ. «Καούρα» «Ξινίλες» ΑΘΗΝΑΙ 2008

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ. «Καούρα» «Ξινίλες» ΑΘΗΝΑΙ 2008 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ & «Καούρα» «Ξινίλες» ΑΘΗΝΑΙ 2008 Γαστροοισοφαγική Παλινδρομική Νόσος Απλό κάψιμο στο στήθος και ξινίλα ή κάτι περισσότερο; Τι είναι και πως εκδηλώνεται η

Διαβάστε περισσότερα

Βλάβες του Αρθρικού Χόνδρου του Γόνατος: Διάγνωση και Αντιμετώπιση

Βλάβες του Αρθρικού Χόνδρου του Γόνατος: Διάγνωση και Αντιμετώπιση Βλάβες του Αρθρικού Χόνδρου του Γόνατος: Διάγνωση και Αντιμετώπιση Τι είναι ο αρθρικός χόνδρος; Ο αρθρικός χόνδρος είναι ένας στιλπνός, ομαλός, λείος και ανάγγειος ιστός που καλύπτει τις αρθρικές επιφάνειες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑ - ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΠΝΕΥΜΟΝΕΣ ΠΛΕΥΡΑ ΡΙΝΙΚΗ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑ ΦΑΡΥΓΓΑΣ ΛΑΡΥΓΓΑΣ ΤΡΑΧΕΙΑ ΒΡΟΓΧΟΙ

ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑ - ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΠΝΕΥΜΟΝΕΣ ΠΛΕΥΡΑ ΡΙΝΙΚΗ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑ ΦΑΡΥΓΓΑΣ ΛΑΡΥΓΓΑΣ ΤΡΑΧΕΙΑ ΒΡΟΓΧΟΙ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑ - ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΡΙΝΙΚΗ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑ ΦΑΡΥΓΓΑΣ ΛΑΡΥΓΓΑΣ ΤΡΑΧΕΙΑ ΒΡΟΓΧΟΙ ΠΝΕΥΜΟΝΕΣ ΠΛΕΥΡΑ 1 ΑΕΡΙΣΜΟΣ Ατμοσφαιρικός αέρας= 78,6% άζωτο 20,5%

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Τραχειοοισοφαγικό συρίγγιο σε παιδιά: Η προσέγγιση του ακτινολόγου

Τραχειοοισοφαγικό συρίγγιο σε παιδιά: Η προσέγγιση του ακτινολόγου Τραχειοοισοφαγικό συρίγγιο σε παιδιά: Η προσέγγιση του ακτινολόγου Παστρωμά Αγγελική, Κελέσης Χρήστος, Σιδέρη Ναταλί, Μπιζίμη Βασιλική, Παπαϊωάννου Ασημίνα, Αλεξοπούλου Ευθυμία. B Εργαστήριο Ακτινολογίας

Διαβάστε περισσότερα

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής.

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής. ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΙΤΛΟΣ : ΟΙ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΠΟΥ ΤΙΣ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ! Εισαγωγή : Τα οστά είναι το σπίτι για να μείνουμε, είναι η στέγη που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογή του λογισμικού προγράμματος Video Voice 3.0 για την αξιολόγηση και θεραπεία παιδιών με αρθρωτικές διαταραχές και διαταραχές φώνησης.

Εφαρμογή του λογισμικού προγράμματος Video Voice 3.0 για την αξιολόγηση και θεραπεία παιδιών με αρθρωτικές διαταραχές και διαταραχές φώνησης. This image cannot currently be displayed. Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία με Θέμα: Εφαρμογή του λογισμικού προγράμματος Video Voice 3.0 για την

Διαβάστε περισσότερα

Παθήσεις & παραµορφώσεις θωρακικής µοίρας σπονδυλικής στήλης Ευδ. Μπίλλη Υπεύθυνη Μαθήµατος Κλινική Μυοσκελετική Φυσικοθεραπεία ΙΙ

Παθήσεις & παραµορφώσεις θωρακικής µοίρας σπονδυλικής στήλης Ευδ. Μπίλλη Υπεύθυνη Μαθήµατος Κλινική Μυοσκελετική Φυσικοθεραπεία ΙΙ Παθήσεις & παραµορφώσειςθωρακικής µοίραςσπονδυλικήςστήλης Ευδ. Μπίλλη Υπεύθυνη Μαθήµατος Κλινική Μυοσκελετική Φυσικοθεραπεία ΙΙ Παθήσεις & παραµορφώσεις θωρακικήςµοίρας Σκολίωση Νόσο Scheuermann Αγκυλοποιητική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΛΑΧΝΙΚΟ ΚΡΑΝΙΟ ΜΕΤΩΠΙΑΙΟΣ ΚΟΛΠΟΣ ΚΟΓΧΟΣ ΑΝΩ ΟΦΘΑΛΜΙΚΗ ΣΧΙΣΜΗ ΙΓΜΟΡΙΟ ΑΝΤΡΟ ΗΘΜΟΕΙΔΕΙΣ ΚΑΤΩ ΡΙΝΙΚΗ ΚΟΓΧΗ. ΜΑΣΤΟΕΙΔΕΙς ΚΥΨΕΛΕΣ ΣΚΛΗΡΑ ΥΠΕΡΩΑ ΓΝΑΘΟΣ

ΣΠΛΑΧΝΙΚΟ ΚΡΑΝΙΟ ΜΕΤΩΠΙΑΙΟΣ ΚΟΛΠΟΣ ΚΟΓΧΟΣ ΑΝΩ ΟΦΘΑΛΜΙΚΗ ΣΧΙΣΜΗ ΙΓΜΟΡΙΟ ΑΝΤΡΟ ΗΘΜΟΕΙΔΕΙΣ ΚΑΤΩ ΡΙΝΙΚΗ ΚΟΓΧΗ. ΜΑΣΤΟΕΙΔΕΙς ΚΥΨΕΛΕΣ ΣΚΛΗΡΑ ΥΠΕΡΩΑ ΓΝΑΘΟΣ 1 ΣΠΛΑΧΝΙΚΟ ΚΡΑΝΙΟ ΜΕΤΩΠΙΑΙΟΣ ΚΟΛΠΟΣ ΚΟΓΧΟΣ ΑΝΩ ΟΦΘΑΛΜΙΚΗ ΣΧΙΣΜΗ ΗΘΜΟΕΙΔΕΙΣ ΙΓΜΟΡΙΟ ΑΝΤΡΟ ΜΑΣΤΟΕΙΔΕΙς ΚΥΨΕΛΕΣ ΚΑΤΩ ΡΙΝΙΚΗ ΚΟΓΧΗ ΣΚΛΗΡΑ ΥΠΕΡΩΑ ΓΝΑΘΟΣ 2 ΠΛΑΓΙΑ ΛΗΨΗ ΜΕΤΩΠΙΑΙΟΣ ΚΟΛΠΟΣ ΠΡΟΣΘΙΕΣ & ΟΠΙΣΘΙΕΣ

Διαβάστε περισσότερα