Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗΣ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗΣ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ"

Transcript

1 11 Φεβρουαρίου 2013 ΚΕΙΜΕΝΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 27 Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗΣ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ του Υπτγου ε.α Πολυχρόνη Ναλµπάντη Πρόλογος Η παρουσίαση και η ανάλυση ολόκληρης της εξελικτικής πορείας της Σοβιετικής επιχειρησιακής στρατιωτικής σκέψης και δράσης απαιτεί µια µεγάλης έκτασης γραφή, που σαφώς υπερβαίνει τα όρια της παρούσας ανάλυσης. Όµως είναι ουσιαστικό αυτή την περίοδο να «συγκρουστούµε» µε αυτή τη σηµαντική εννοιολογική ανακάλυψη, τη «Βαθιά Μάχη» / «Deep Battle», δεδοµένου ότι απετέλεσε τη γνωστική επανάσταση στη σύγχρονη στρατιωτική σκέψη και παρείχε τα θεµελιώδη εργαλεία για τις επιχειρησιακές θεωρίες που αργότερα αναπτύχθηκαν στη Ρωσία και σε όλο τον κόσµο γενικότερα. Η σηµασία της συγκεκριµένης επανάστασης στη στρατιωτική σκέψη έγκειται πρώτα απ' όλα στο γεγονός ότι απετέλεσε µετασχηµατισµό από ένα παράδειγµα βασισµένο στη συνείδηση του τακτικού επιπέδου στην αντίστοιχη του επιχειρησιακού. Επιπλέον, αυτή η επανάσταση παρήγαγε το θεωρητικό πλαίσιο για τη συγκρότηση και τον επιχειρησιακό προσανατολισµό του Κόκκινου Στρατού κατά τη διάρκεια των περιόδων των µεγάλων επιθέσεων στα έτη, που ακολούθησαν τον Εµφύλιο Πόλεµο, αλλά και το τέλος του 2 ου Παγκοσµίου Πολέµου. Μάλιστα, όταν οι αµερικανικές ένοπλες δυνάµεις βίωσαν την εννοιολογική κρίση της δεκαετίας του '70, απόρροια του Πολέµου στο Βιετνάµ -γεγονός που τις οδήγησε να προωθήσουν τη δική τους γνωστική επανάσταση- η σοβιετική επιχειρησιακή θεωρία απετέλεσε το παράδειγµα, το υπόδειγµα αλλά και την απειλή που έπρεπε να αντιµετωπιστεί.

2 Θα εξετάσουµε λοιπόν µια από τις πιό αξιοπρόσεκτες περιπτώσεις στην ιστορία της παγκόσµιας στρατιωτικής και επιστηµονικής σκέψης. Το διαχρονικό πλαίσιο που καθορίζεται εδώ, θα επιτρέψει την καλύτερη κατανόηση των γενικών πτυχών σχετικών µε την ανάπτυξη της συγκεκριµένης επιχειρησιακής θεωρίας. Τα φιλοσοφικά στοιχεία και τα ουσιαστικά της χαρακτηριστικά θα εξεταστούν σύµφωνα µε τα ακόλουθα κριτήρια: την ιδέα του επιχειρησιακού «κλονισµού» και του επιθετικού ελιγµού, την αρχή του βάθους και της κλιµάκωσης, την έννοια του επιχειρησιακού συντονισµού, τις αρχές των επιχειρησιακών διαταγών και του ελέγχου, αλλά και την αλληλεπίδραση ανάµεσα στην τριβή και τον ελιγµό. Από τις επιτυχηµένες επιχειρήσεις, στην Οµάδα του Επιχειρησιακού Σχεδιασµού Η διαδικασία, η οποία οδηγήσε στη δηµιουργία της θεωρίας των επιχειρήσεων σε βάθος [Operatsiia Glubokaia], σχετίζεται µε την έναρξη της γενικότερης εννοιολογικής επανάστασης, που συµπίπτει µε τη χρονική περίοδο έναρξης του ρωσικού Εµφυλίου Πολέµου. Κατά τη διάρκεια εκείνης της επανάστασης, το παράδειγµα της ολοκληρωτικής καταστροφής στη µάχη, που είχε εξουσιάσει τη στρατιωτική σκέψη για διάστηµα περισσότερο από έναν αιώνα, αντικαταστάθηκε από το στοιχείο του επιθετικού επιχειρησιακού ελιγµού! Κατά συνέπεια, εκτός από το εγγενές χαρακτηριστικό της ως µοναδικής καινοτόµας σκέψης, η θεωρία των επιχειρήσεων σε βάθος αντικατοπτρίζει τη σηµαντική εννοιολογική αλλαγή που έχει πραγµατοποιηθεί στη σύγχρονη µορφή αγώνα/πολέµου, δηλαδή - την αναγνώριση ενός ενδιάµεσου επιπέδου µεταξύ της στρατηγικής και της τακτικής στην εφαρµογή της σκέψης στο στρατιωτικό χώρο. Επιπλέον, µε τη διαµόρφωση της θεωρητικής βάσης της σοβιετικής στρατιωτικής σκέψης και των γνωστικών οδηγιών που την ακολούθησαν για περισσότερο από 60 έτη, τα συµπεράσµατα και τα επιτεύγµατα του Σχολείου της επιχειρησιακής σκέψης στη δεκαετία του '20 και τη δεκαετία του '30, διαδραµάτισαν κυρίαρχο ρόλο στη διαµόρφωση του επιχειρησιακού ελιγµού µεταξύ 1942 και Εποµένως, οποιαδήποτε προσπάθεια να ερµηνευθούν οι πρόσφατες παραλλαγές της σοβιετικής (ρωσικής) επιχειρησιακής θεωρίας χωρίς

3 λεπτοµερή κατανόηση της θα οδηγήσει σε λάθη. εννοιολογικής της προέλευσης, αναπόφευκτα Η στρατιωτική σκέψη κυρίως στο 19 ο αιώνα και στις αρχές του 20 ου διέκρινε δύο επίπεδα επιχειρήσεων, το στρατηγικό και το τακτικό. Σύµφωνα µε τον Baron de Jomini, το στρατηγικό επίπεδο είναι η τέχνη του πολέµου επάνω στο χάρτη και περιλαµβάνει ολόκληρο το θέατρο επιχειρήσεων, ενώ η υψηλή τακτική είναι η τέχνη της τοποθέτησης των στρατευµάτων στο πεδίο της µάχης ανάλογα µε τη µορφολογία του εδάφους, φέρνοντας αυτά σε δράση, και η τέχνη της µάχης στο έδαφος, σε αντιδιαστολή µε το σχεδιασµό επί χάρτου. Παράλληλα, ο Helmuth von Moltke τόνιζε ότι στο στρατηγικό επίπεδο γίνεται η εφαρµογή του κοινού νου για τη διεξαγωγή του πολέµου. Αυτό που χρειάζεται στην τακτική είναι να γίνονται οι πιο απλές και σταθερές κινήσεις στον κατάλληλο χρόνο. Έτσι, ο πόλεµος γίνεται τέχνη, µια τέχνη που υπηρετείται από πολλές επιστήµες. Στον πόλεµο, όπως και στην τέχνη, δεν υπάρχει γενικός κανόνας. Και στις δύο περιπτώσεις, το ταλέντο δεν αντικαθίσταται από τους κανόνες. Επίσης, ο Αρχιδούκας Κάρολος δήλωνε, ότι η στρατηγική είναι επιστήµη και η τακτική τέχνη. Πίστευε, ότι η «επιστήµη της υπέρτατης διοίκησης» θα «έκρινε την εξέλιξη των στρατιωτικών επιχειρήσεων», ενώ η τέχνη ήταν η εκτέλεση των στρατηγικών σχεδίων. Ο Clausewitz πάντως διακήρυττε ότι η «Στρατηγική είναι η χρήση της µάχης για τους σκοπούς του πολέµου». Και πράγµατι το στρατηγικό επίπεδο ήταν αυτό που έδινε στον τακτικό τα µέσα για να συγκρουσθεί και την πιθανότητα να νικήσει διαµέσου της ηγεσίας και της συγκέντρωσης του στρατού στο πεδίο της µάχης. Ωστόσο, ο σχεδιασµός στο στρατηγικό επίπεδο αφορούσε την τακτική επιτυχία κάθε µάχης και έχτιζε επάνω σε αυτή. Συνεπώς, η στρατηγική ελέγχει τα µέσα, που απαιτεί η τακτική, ώστε να είναι έτοιµη στο σωστό χρόνο και τόπο και ο στρατηγικός στόχος καθορίζει την προσχεδιασµένη απόφαση για εµπλοκή σε µάχη. Η µορφή εκτέλεσής της καθορίζεται από την τακτική. Η πρώτη δίνει τις κατευθυντήριες οδηγίες ενώ η δεύτερη δίνει τις διαταγές. Έτσι λοιπόν, αυτή η σηµαντική εννοιολογική ανακάλυψη, ως αποτέλεσµα της άρνησης των παραδοσιακών θεωριών του πολέµου, κατέληξε στα µέσα της δεκαετίας του 1930, στη θεωρία των Επιχειρήσεων σε Βάθος / Deep Operations - ένα δόγµα, που οδήγησε στην καθιέρωση των αεροµεταφερόµενων και µηχανοκίνητων επιχειρησιακών σχηµατισµών, στην υιοθέτηση σε µεγάλη κλίµακα του ελιγµού και την επιτάχυνση της τεχνολογικής ανάπτυξης.

4 υστυχώς τα θεωρητικά επιτεύγµατα τερµατίστηκαν απότοµα στα τέλη του 1937, µε τη φυσική εξολόθρευση των µελών του Επιχειρησιακού Σχολείου [περίπου αξιωµατικοί εκτελέσθηκαν από τον Stalin στο πλαίσιο των γνωστών εκκαθαρίσεων]. Παράλληλα, επιβλήθηκε η απαγόρευση οποιασδήποτε θεωρητικής δραστηριότητας, σχετικά µε τα επιχειρησιακά θέµατα, η διάλυση των επιχειρησιακών σχηµατισµών, αλλά και µια έµµονη και έντονη προσπάθεια ακύρωσης του σχετικού θεωρητικού υπόβαθρου. Ο εµφύλιος πόλεµος και η επώαση της σκέψης του στρατιωτικού συστήµατος Η σοβιετική στρατιωτική ιστοριογραφία, που καθοδηγείται κατά µεγάλο µέρος της από την επαγγελµατική προσέγγιση, έχει δει την εξέλιξη της επιχειρησιακής τέχνης ως συνεχή και δυναµική διαδικασία, που προήλθε από την πολιτική, τη διανοητική, τον κοινωνικό µετασχηµατισµό και τις στρατιωτικές αλλαγές, οι οποίες γεννήθηκαν από την επανάσταση των Μπολσεβίκων. Ο Εµφύλιος Πόλεµος ήταν κατά συνέπεια η ανάγκη µιας ιστορικής αλλαγής, µοναδικής αντιπροσωπευτικής εµπειρίας, η οποία όµως διαφοροποιήθηκε από τις δεκάδες δυτικές στρατιωτικές παραδόσεις. Η έννοια της αλλαγής και της κριτικής προσέγγισης «προκαλείται» από την επιχειρησιακή εµπειρία του Εµφυλίου Πολέµου, η οποία λειτούργησε ως βάση για την ανάπτυξη - οικοδόµηση ρυθµίσεων σε ένα επιστηµονικό πλαίσιο µέσα στο οποίο πλήθος γνώσεων και στρατιωτικών θεωριών διαµορφώθηκαν και εξελίχθηκαν. Σύµφωνα µε τη θεωρία της επιστηµονικής εξέλιξης, η επιχειρησιακή εµπειρία, που συσσωρεύτηκε από το 1917 µέχρι το 1921, υποκινούµενη από τη θεωρητική τάση, που αµφισβητούσε την εγκυρότητα των επικρατούντων θεωριών του Πολέµου, δηµιούργησε µία σηµαντική κρίση συνείδησης, που ήταν σηµαντική για το σχηµατισµό µιας νέας εναλλακτικής θεωρίας ή ιδεολογίας. Κατά τη διάρκεια του Εµφυλίου Πολέµου, η ευµετάβλητη και η δυναµική φύση των στρατιωτικών επιχειρήσεων προήλθε, σε µεγάλο βαθµό, από τη σχέση µεταξύ της δύναµης και του γεωγραφικού χώρου. Η σύρραξη, που εκδηλώθηκε ταυτόχρονα στην Ευρωπαϊκή Ρωσία, τον Καύκασο, την Ασιατική Ρωσία και τη Σιβηρία, επέβαλλε πολλαπλά µέτωπα επιχειρήσεων. Ο Ρωσικός Στρατός ήταν ο µεγαλύτερος στρατιωτικός οργανισµός, που διεξήγαγε επιχειρήσεις σε µέτωπα µήκους από 700 ως χιλιοµέτρων και µε αντικειµενικούς σκοπούς/ανσκ σε βάθη 600 ως χιλιοµέτρων.

5 Το φαινόµενο αυτό αναίρεσε ολοκληρωτικά στα µάτια της σοβιετικής επαναστατικής διοίκησης τη γραµµική µορφή ως µοτίβο επιχειρησιακού ελιγµού και ενθάρρυνε τους διοικητές των θεάτρων επιχειρήσεων να αναζητήσουν το αποφασιστικό αποτέλεσµα/νίκη µέσω «έντονων» ελιγµών και σηµαντικών βαθιών (deep) δραστηριότητων/επιχειρήσεων. Όµως, στη υτική Ευρώπη, η υποταγή/συνθηκολόγηση της επιχειρησιακής κινητικότητας στις γραµµικές τακτικές και στην ισχύ πυρός των όπλων επέφεραν παράλυση στον ελιγµό, όπως χαρακτηριστικά εκφράστηκε στη διάρκεια του 1 ου Παγκοσµίου Πολέµου. Αντίθετα, οι Ρώσοι κατά τη διάρκεια του Εµφυλίου Πολέµου, αναγνώρισαν την επιχειρησιακή δυναµική µεγάλου αριθµού έφιππων στρατευµάτων, τα οποία συγκρότησαν και χρησιµοποίησαν. ηµιουργώντας µικρούς ηγήτορες και στρατιές ιππικού, µια ιδέα που ποτέ µέχρι τότε δεν είχε εµφανιστεί στη δυτικοευρωπαϊκή στρατιωτική σκέψη, κατάφεραν να εκτελέσουν «στιχοειδείς/κιονοειδής ελιγµούς», [columnar maneuver], διεισδύοντας σε βάθος και επιτυγχάνοντας σηµαντικά επιχειρησιακά και στρατηγικά επιτεύγµατα. Ο συνδυασµός µετώπων/τοµέων, που διεξήγαγαν επιχειρήσεις ως ανεξάρτητες διοικήσεις από τη µια µεριά και η συγκέντρωση του στρατηγικού ελέγχου στο πολιτικό πεδίο από την άλλη, εκπαίδευσε τους ανώτερους/ανώτατους αξιωµατικούς σε ένα δηµιουργικό συναγωνισµό στις επιχειρησιακές προκλήσεις και παράλληλα τόνισε την ύψιστη σηµασία του ενδιάµεσου επιπέδου ανάµεσα στη στρατηγική και την τακτική. Η απουσία του στρατιωτικού συντηρητισµού στα ανώτατα κλιµάκια της ηγεσίας του Κόκκινου Στρατού ήταν ακόµη ένα χαρακτηριστικό, που συνεισέφερε στη διαµόρφωση νέων επιχειρησιακών τρόπων δράσης στον Εµφύλιο Πόλεµο. Το παλιό στρατιωτικό κατεστηµένο είχε αλλάξει και οι νέοι διοικητές του κάθε Τοµέα, που ήταν υπεύθυνοι για τη διεξαγωγή των επιχειρήσεων, ενσάρκωναν την επαναστατική νοοτροπία που τότε σάρωνε τη Ρωσία. Σ αυτή την πραγµατικότητα, αξιωµατικοί όπως οι M.N. Tukhachevsky, και V.M. Primakov παρακινήθηκαν όχι µόνο να δουν τα παραδοσιακά τους στρατιωτικά µοτίβα σκέψης µε σκεπτικισµό, αλλά και να προχωρήσουν και να αναπτύξουν διαφορετικές λύσεις για να αντιµετωπίσουν τις προκλήσεις των επιχειρήσεων. Η κατεστηµένη στρατιωτική θεωρία εµφανιζόταν ανεπαρκής στις κρίσιµες συνθήκες του Εµφυλίου Πολέµου. Οι έντονες απειλές κατά αυτής καθ αυτής της ύπαρξης του κοµµουνιστικού καθεστώτος και η έλλειψη οικονοµικών και στρατιωτικών πηγών, ανάγκασε την ηγεσία των Μπολσεβίκων, να στρατιωτικοποιήσει ολόκληρο το σοβιετικό έθνος, για να

6 αντιµετωπίσει τη µια κρίση µετά την άλλη, να µετασχηµατίζει και αλλάζει άµεσα τη συγκέντρωση των προσπαθειών του. Αρχικά, οι επαναστατικές δυνάµεις του αναδυόµενου καθεστώτος αποτελούσαν έναν ετερογενή οργανισµό διοικούµενο από ερασιτέχνες. Μόνο η στρατολόγηση ειδικών στρατιωτικών [voin spets] µπορούσε να παρέχει άµεσες λύσεις στα πιο επείγοντα προβλήµατα που δηµιουργούνταν κατά τη διεξαγωγή της µάχης. Όµως, παρόλη την έλλειψη επίσηµης στρατιωτικής θεωρίας και επαγγελµατικής παράδοσης, η ανώτατη ηγεσία του Κόκκινου Στρατού κατάφερε να διαγνώσει τα πρωτεύοντα προβλήµατα σωστά και, χαλιναγωγώντας την επιχειρησιακή λογική και ακολουθώντας µια συστηµική προσέγγιση, να παράσχει τις κατάλληλες λύσεις. Παράλληλα, η µηχανιστική προσέγγιση του πολέµου, που επικρατούσε στη ύση, έκανε τους Ευρωπαίους στρατιωτικούς να αντιλαµβάνονται το στοιχείο του βάθους ως ένα επιφανειακό στοιχείο του περιορισµένου πεδίου µάχης. Από τον παραλογισµό αυτό αναπτύχθηκε µια τάση να αξιοποιηθεί το στοιχείο του βάθους, µόνο όταν µια στρατιωτική δύναµη απαιτούσε τον εγκλωβισµό ή τον υπερφαλαγγισµό µιας αντίπαλης τακτικής δύναµης αναπτυγµένης σε γραµµική διάταξη. Η προσέγγιση αυτή, µε τα άκαρπα αποτελέσµατά της, είχε εκδηλωθεί στις εναρκτήριες φάσεις του 1 ου Παγκοσµίου Πολέµου όπου όµως οι επιχειρησιακοί ελιγµοί σε βάθος παρέµεναν ξένοι στη δυτική στρατιωτική σκέψη για πολλά χρόνια. Από την άλλη πλευρά, η ρωσική στρατιωτική κουλτούρα, συνδυάζοντας ανατολικές και δυτικές ιδέες και επηρεασµένη από ολοκρατικές τάσεις, ανέπτυξε µια εντελώς διαφορετική προσέγγιση για το στοιχείο του βάθους. Η εµπειρία του 1812, από την εισβολή του Ναπολέοντα, υποκίνησε φιλοσόφους του πολέµου, όπως ο Tolstoy, να αντιληφθούν το βάθος ως µια ιδέα που περιλαµβάνει και την ολοκρατική φύση του πολιτικοστρατηγικού σκοπού και τις λογικές πλευρές του στρατιωτικού ελιγµού! Έτσι, η αυξανόµενη συναίσθηση της ιδέας του βάθους µεγάλωσε αλλά και έφερε στο προσκήνιο τις αρχικές αµφιβολίες που αφορούσαν την εγκυρότητα των παραδοσιακών σκέψεων, οι οποίες είχαν ως σκοπό να καταστρέψουν τον αντίπαλο στρατό σε µια µόνο γραµµική εµπλοκή. Η υπάρχουσα πολικότητα µεταξύ του «µηχανιστικού» επιπέδου του πολέµου και του αφηρηµένου τοµέα της τακτικής του διεξαγωγής, αποκάλυψε ολόκληρο το φάσµα της στρατιωτικής επιχείρησης. Αυτό επέφερε την ανάγκη δηµιουργίας ενός νέου επιπέδου, που θα συµπλήρωνε το κενό µεταξύ της στρατηγικής και τακτικής στην ιεραρχική δοµή του στρατιωτικού συστήµατος.

7 Το νέο επίπεδο είχε συλληφθεί εννοιολογικά αφενός ως µέσο για να γεφυρωθεί το χάσµα ανάµεσα στο θεωρητικό και το «µηχανιστικό» επίπεδο του πολέµου και αφετέρου για να δηµιουργηθούν οι συνθήκες για τη συγκέντρωση των πολυάριθµων στρατηγικών γεγονότων σε µια διευθυνόµενη λογική και συνεχόµενη αλληλουχία. Με άλλα λόγια, η κατανόηση του παράγοντα του βάθους στον πόλεµο, ο οποίος οξύνθηκε από τις στρατηγικές περιστάσεις του Εµφυλίου Πολέµου, επέφερε, για πρώτη φορά στην ιστορία του πολέµου, την εφαρµογή µιας προσέγγισής του ως «συστήµατος» και έτσι αποκαλύφθηκε το επιχειρησιακό επίπεδο του πολέµου. Επίσης, η ένταξη του µετώπου και των µετόπισθεν ως στοιχεία που αλληλεπιδρούν µέσα στο πλαίσιο ενός ενιαίου στρατηγικού σχεδιασµού, επέφερε τη θεωρία του βάθους που εφαρµόστηκε στην πορεία του Εµφυλίου Πολέµου. Παρόλα αυτά, η πλήρης αξιοποίηση της έννοιας του βάθους δεν έλαβε χώρα στο στάδιο αυτό, όπου οι Ρώσοι δεν είχαν συνειδητοποιήσει τα θετικά του στοιχεία στο πλαίσιο του επιχειρησιακού επιθετικού ελιγµού, αλλά και τη σηµασία του ως παράγοντα για την καταστροφή των εχθρικών δυνάµεων. Μια παράµετρος ήταν ότι το µέγεθος της δραστηριότητας και η πίεση χρόνου, άµεσα συνδυασµένη µε την επιβίωσή του, εµπόδισε το νεαρό Κόκκινο Στρατό να διεξάγει ενδελεχή έρευνα για το επιχειρησιακό επίπεδο των στρατιωτικών δυνάµεων. Ένας άλλος λόγος ήταν η δυσαναλογία µεταξύ των «γραµµικών» [κυρίως των δυνάµεων πεζικού] και των «στιχοειδών» [δυνάµεων ιππικού πυροβολικού και µηχανικού] στοιχείων, που συγκροτούσαν τον Κόκκινο Στρατό την εποχή εκείνη. Συνεπώς, η αρχική επιχειρησιακή ικανότητα του Κόκκινου Στρατού ήταν περιορισµένη και εστιαζόταν αποκλειστικά στους αµυντικούς ελιγµούς. Παράλληλα όµως, έχουµε µια καινοτόµο επινόηση από τους Ρώσους κατά τη διάρκεια του Εµφυλίου Πολέµου και αφορά στην εξακρίβωση της αλληλεπίδρασης ανάµεσα στην φθορά και τον ελιγµό. Κατάφεραν να αναπτύξουν τόσο ένα εννοιολογικό εργαλείο όσο και πρακτικές εφαρµογές που τους επέτρεψαν να αντεπεξέλθουν στο πρόβληµα της φθοράς/τριβής µέσα από µια συστηµατική προσέγγιση. Το ζήτηµα της «attritional» [φθοράς/τριβής] φύσης του πολέµου ήταν βαθιά ριζωµένο στην Ευρωπαϊκή στρατιωτική νοοτροπία πολλά χρόνια πριν τον 1 ο Παγκόσµιο Πόλεµο. Οι δυτικοί στρατοί απέτυχαν να αναπτύξουν λειτουργική και επιχειρησιακή µεθοδολογία, ικανή να χειριστεί το θέµα ορθολογικά. Εποµένως, παραδοσιακά, το φαινόµενο της φθοράς/τριβής είχε χαρακτηριστεί ως «διάταγµα από τον ουρανό» και ως «το άριστο µέσο» για να αντεπεξέλθουν στις συνέπειες του, ήταν η επικέντρωση στη «µαγική» φόρµουλα της αναλογίας του 3:1 µεταξύ των επιτιθέµενων δυνάµεων έναντι των αµυνόµενων.

8 Οι Ρώσοι αντιλήφθηκαν τον ελιγµό ως στοιχείο της αλληλεπίδρασης ανάµεσα στην άµυνα και την κρούση/διάρρηξη και όρισαν αυτή την καινοτοµία ως µια επιχειρησιακή απόφαση, λόγω του τεράστιου στιχοειδούς στοιχείου της κρούσης, συγκροτώντας κατάλληλες δυνάµεις µε σκοπό να χειριστούν αποτελεσµατικά το πρόβληµα της φθοράς/τριβής. Η ρωσική πρωτοτυπία της δοµής του στοιχείου της κρούσης [επίθεσης] ήταν µια τεράστια «στιχοειδής» [columnar] διάταξη που προσέδιδε διπλά πλεονεκτήµατα: από τη µια πλευρά µείωνε το ρυθµό της φθοράς που ο αµυνόµενος µπορούσε να προκαλέσει στον επιτιθέµενο και από την άλλη πλευρά δηµιουργούσε την ευκαιρία για αποφασιστική συγκέντρωση δυνάµεων και πόρων σε επιλεγµένο σηµείο. Μέσα από αυτή την εστιασµένη συγκέντρωση, οι Ρώσοι επιχείρησαν να διασπάσουν/διαρρήξουν την αµυντική διάταξη της εχθρικής δύναµης στο σηµείο της διείσδυσης και να περιορίσουν την ικανότητά της ώστε να επιφέρει φθορά στην επιτιθέµενη δύναµη. Επιπλέον, υιοθέτησαν έναν Ειδικό Σχηµατισµό, τη Στρατιά Κρούσης (Shock Army), µε την οποία σκόπευαν να εξισορροπήσουν εκ των προτέρων τη λογική φθορά, που προκαλούνταν από τον εχθρό, καθώς και να εκτελέσουν επιτυχηµένες τακτικές και επιχειρησιακές δράσεις. Η συγκέντρωση στρατευµάτων και µέσων εντός του πεδίου µάχης µε αιφνίδια οµαδοποίηση δυνάµεων [Udarnaia Gruppa] σχεδιάστηκε και ενεργοποιήθηκε µε συγκεκριµένες παραµέτρους. Αυτές εκφράζονταν µε σαφείς αριθµητικούς όρους και σχέσεις µεταξύ των ποσοτικών και ποιοτικών χαρακτηριστικών των µέσων και του εδάφους και οι οποίοι διατυπώθηκαν µετά από συστηµατικές αναλύσεις δεδοµένων που συλλέχτηκαν από διάφορες συµπλοκές και µάχες. Έτσι λοιπόν, εφαρµόζοντας αυτόν τον σχεδιασµό, οι Ρώσοι ανακάλυψαν ένα επιστηµονικό εργαλείο για τη διεξαγωγή των επιχειρήσεων ώστε να τους βοηθήσει στις προσπάθειες τους να ξεπεράσουν τον παραλογισµό του τακτικού παράγοντα της φθοράς/τριβής. Πριν από τη «Βαθιά Μάχη» Η «Βαθιά Mάχη» / «Deep Battle» είναι µια στρατιωτική θεωρία, που αναπτύχθηκε στη Σοβιετική Ένωση κατά τη διάρκεια του 1920 και Η ρωσική στρατιωτική σκέψη και νοοτροπία λίγο είχε αλλάξει κατά τη διάρκεια των τριών αιώνων, πριν από τη δεκαετία του Η Ρωσική Αυτοκρατορία είχε συµβαδίσει θεωρητικά µε τους εχθρούς και τους συµµάχους της και απέδωσε ικανοποιητικά στις µεγάλες συγκρούσεις, που είχε εµπλακεί στην πορεία της προς τον 19 ο αιώνα.

9 Ωστόσο, παρά µερικές αξιοσηµείωτες νίκες στους Ναπολεόντειους και Ρωσο-Τουρκικούς πολέµους, οι σηµαντικές της ήττες στον Πόλεµο της Κριµαίας, τον Ρωσο-Ιαπωνικό πόλεµο, τον Α Παγκόσµιο Πόλεµο, αλλά και µια σειρά από ήττες κατά τον Σοβιετικό-Πολωνικό πόλεµο, υπογράµµισαν την κατωτερότητα των ρωσικών µεθοδολογιών στην οργάνωση και τη στρατιωτική εκπαίδευση. Μετά τη Ρωσική Επανάσταση, το νέο καθεστώς των Μπολσεβίκων προσπάθησε να δηµιουργήσει ένα εντελώς νέο στρατιωτικό σύστηµα, το οποίο αντανακλούσε το επαναστατικό τους πνεύµα. Ο νέος Κόκκινος Στρατός [Red Army] ήταν ένα µείγµα παλαιών και νέων µεθόδων τακτικής, που επαναπαύονταν στα τεράστια αποθέµατα του ανθρώπινου δυναµικού της χώρας. Ωστόσο, το 1929 άρχισε το σοβιετικό πρόγραµµα για την ανάπτυξη της βαριάς βιοµηχανίας, το οποίο αναβάθµισε το τεχνολογικό επίπεδο των σοβιετικών βιοµηχανιών όπλων σε αντίστοιχο των άλλων ευρωπαϊκών εθνών. Μόλις αυτό επιτεύχθηκε, οι Σοβιετικοί έστρεψαν την προσοχή τους στην επίλυση του προβλήµατος της στρατιωτικής επιχειρησιακής κινητικότητας. Οι κύριοι υποστηρικτές αυτής της εξέλιξης ήταν οι Alexander Andreyevich Svechin, Mikhail Frunze και Mikhail Nikolayevich Tukhachevsky. Προωθούσαν την ανάπτυξη στρατιωτικών επιστηµονικών κοινωνιών και επέλεγαν ταλαντούχους αξιωµατικούς, για να συγκροτήσουν οµάδες εργασίας, για την ανάπτυξη της νέας στρατιωτικής σκέψης. Πολλοί από αυτούς τους αξιωµατικούς εισήλθαν στη Σοβιετική Στρατιωτική Ακαδηµία κατά τη διάρκεια της θητείας του Tukhachevsky ως ιοικητή αυτής, την περίοδο Άλλοι, που εµφανίστηκαν αργότερα, συµπεριλαµβανοµένων του Nikolai Efimovich Varfolomeev αλλά και του Vladimir Triandafillov, συνέβαλαν εξαιρετικά σηµαντικά στην αξιοποίηση της τεχνολογίας στις επιθετικές επιχειρήσεις βάθους. Οι ρίζες της Βαθιάς Μάχης Ως επακόλουθο των πολέµων µε την Ιαπωνία και Πολωνία, αρκετοί ανώτεροι Σοβιετικοί ιοικητές έκαναν έκκληση για τη σχεδίαση ενός νέου ενιαίου στρατιωτικού δόγµατος. Μεταξύ αυτών προεξέχων ήταν ο Mikhail Frunze. Το κάλεσµα αυτό προκάλεσε και τελικά οδήγησε στην εκδήλωση της αντίθεσης του Leon Trotsky. Οι απόψεις όµως του Frunze βρήκαν «ευήκοον ους» στους αξιωµατικούς, που είχαν βιώσει την κακή διοίκηση και έλεγχο των σοβιετικών δυνάµεων στη σύγκρουση µε την Πολωνία. Η εξέλιξη των γεγονότων εκείνων προκάλεσε και την αντικατάσταση του Trotsky από τον Frunze, τον Ιανουάριο του 1925, αλλά και προσδιόρισε ότι η φύση του νέου δόγµατος θα ήταν πολιτική. Η Σοβιετική Ένωση ήταν η

10 συγχώνευση των στρατιωτικών µε το πολιτικό ιδεατό των Μπολσεβίκων. Αυτό, τελικά, θα καθόριζε και τη φύση του πολέµου για τη Σοβιετική Ένωση. Θεωρούσαν τα καπιταλιστικά κράτη της ύσης ως τον πιο πιθανό εχθρό τους και συνεπώς έπρεπε να αµυνθούν εναντίον τους, όπως και στο παρελθόν, και εκτιµούσαν ότι µια τέτοια σύγκρουση θα ήταν αναπόφευκτη. Η φύση του πολέµου αυτού έθεσε τέσσερα βασικά ζητήµατα/ερωτήµατα: Ο επόµενος πόλεµος θα κερδίζονταν µε µία αποφασιστική εκστρατεία ή θα ήταν ένας µακροχρόνιος αγώνας τριβής; Ο Κόκκινος Στρατός θα ήταν κυρίως επιθετικός ή αµυντικός; Η φύση της µάχης θα είναι ρευστή ή στατική; Οι µηχανοκίνητες δυνάµεις ή το πεζικό θα ήταν το πιο σηµαντικό στοιχείο; Η «Βαθιά Μάχη» / «Deep Battle» αναπτύχθηκε ως θεωρητικό σχήµα από σειρά σηµαντικών και διακεκριµένων στρατιωτικών θεωρητικών-συγγραφέων, όπως οι Vladimir Triandafillov και Mikhail Tukhachevsky που προσπάθησαν να δηµιουργήσουν µια νέα στρατιωτική στρατηγική µε τη δική της εξειδικευµένη επιχειρησιακή τέχνη και τακτική. Η έννοια των επιχειρήσεων βάθους ήταν µια εθνική σοβιετική στρατηγική, προσαρµοσµένη στην οικονοµική, πολιτιστική και γεωπολιτική θέση της Σοβιετικής Ένωσης. Στον απόηχο αρκετών αποτυχιών ή ηττών στο Ρωσο-Ιαπωνικό πόλεµο, τον 1 ο Παγκόσµιο Πόλεµο και τον Σοβιετικο - Πολωνικό πόλεµο, το Σοβιετικό Γενικό Αρχηγείο [Stavka], επικεντρώθηκε στην ανάπτυξη νέων µεθόδων για τη διεξαγωγή του πολέµου. Η νέα αυτή προσέγγιση στην στρατιωτική στρατηγική και τακτική εισήγαγε ένα νέο ενδιάµεσο επίπεδο στη στρατιωτική τέχνη: το επιχειρησιακό. Η Σοβιετική Ένωση ήταν η πρώτη χώρα που επισήµως διέκρινε το συγκεκριµένο τρίτο επίπεδο της στρατιωτικής σκέψης, το επιχειρησιακό, και το οποίο κατέλαβε τη θέση του µεταξύ της στρατηγικής και τακτικής. Χρησιµοποιώντας τα πρότυπα αυτά, οι Σοβιετικοί ανέπτυξαν την έννοια της Βαθιάς µάχης, η οποία από το 1936 είχε γίνει µέρος των Κανονισµών Εκστρατείας του Κόκκινου Στρατού. Οι Επιχειρήσεις Βάθους είχαν δύο φάσεις: την τακτική µάχη, ακολουθούµενη από την εκµετάλλευση της τακτικής επιτυχίας, που είναι γνωστή ως διεξαγωγή επιχειρήσεων βάθους. Η Βαθιά µάχη προέβλεπε τη διάρρηξη/διάσπαση της προωθηµένης άµυνας του εχθρού ή των τακτικών ζωνών, µε σκοπό την εκµετάλλευση από

11 φρέσκιες, αδιάθετες, επιχειρησιακές εφεδρικές δυνάµεις για να αξιοποιήσουν µε τη διάρρηξη/διάσπαση, το στρατηγικό βάθος του µετώπου του εχθρού. Ο στόχος της επιχείρησης βάθους ήταν να επιβάλει µια αποφασιστική στρατηγική ήττα στον εχθρό και να καταστήσει την άµυνα των έµπροσθέν του δυσχερέστερη ή και αδύνατη. Σε αντίθεση µε άλλα δόγµατα, η βαθιά µάχη τόνισε τη χρήση των συνδυασµένων όπλων (πεζικό- µηχανοποιηµένο πεζικό-τεθωρακισµένα-πυροβολικό-αεροπορία) σε όλα τα επίπεδα: το στρατηγικό, επιχειρησιακό και τακτικό. Η συζήτηση αυτή εξελίχθηκε σε δηµόσια διαφωνία µεταξύ αυτών, όπως ο Alexander Svechin, ο οποίος υποστήριζε µια στρατηγική της τριβής, και των διαφωνούντων, όπως ο Tukhachevsky, που πίστευαν ότι µια στρατηγική µε ελιγµό ήταν απαραίτητη για την αποφασιστική καταστροφή των δυνάµεων του εχθρού. Η δεύτερη άποψη υποκινήθηκε εν µέρει και από την κατάσταση της οικονοµίας της Σοβιετικής Ένωσης: η χώρα δεν ήταν ακόµη βιοµηχανική και, συνεπώς, ήταν οικονοµικά πολύ αδύναµη για να πολεµήσει έναν µακράς χρονικής διάρκειας πόλεµο φθοράς/τριβής. Τελικά ο Svechin αποδέχθηκε τη θέση αυτή και υιοθέτησε την εκτίµηση ότι οι πρώτες επιθετικές επιχειρήσεις θα έπρεπε να είναι ταχείες και ισχυρές, αλλά αποφάσισε ότι τελικά αυτό θα κατέληγε σε έναν πόλεµο θέσεων και φθοράς/τριβής. Θα απαιτούσε, συνεπώς, µια ισχυρή οικονοµία και ένα πολιτικώς κατηχηµένο πληθυσµό, προκειµένου να υπερνικηθεί ο εχθρός. Το δόγµα, που σχεδιάζονταν από τους Σοβιετικούς, ήταν προσανατολισµένο στην επίθεση. Η παραµέληση της άµυνας από τον Tukhachevsky, ώθησε τον Κόκκινο Στρατό να στραφεί προς την αποφασιστική µάχη και τη λατρεία της επιθετικής νοοτροπίας, τάσεις, που σε συνδυασµό µε άλλους παράγοντες, προκάλεσαν τεράστια προβλήµατα το Σε αντίθεση µε τον Tukhachevsky, ο Svechin καθόριζε ότι ο επόµενος πόλεµος θα µπορούσε να κερδηθεί µόνο µε την τριβή κι όχι από µια ή περισσότερες αποφασιστικές µάχες. Επίσης, ισχυρίστηκε ότι απαιτούνταν µια θεωρία εναλλασσόµενων αµυντικών και επιθετικών ενεργειών. Στο πλαίσιο αυτό αναγνώρισε τη θεωρητική διάκριση της επιχειρησιακής τέχνης που βρίσκεται µεταξύ τακτικής και στρατηγικής. Κατά την άποψή του, οι άµεσες τακτικές µάχες (τακτικό επίπεδο) για την επίτευξη αντικειµενικών σκοπών σε όλο το εύρος του θεάτρου επιχειρήσεων, έπρεπε να είναι είτε άµεσα ή έµµεσα συντονισµένες και ολοκληρωµένες (επιχειρησιακό επίπεδο), προκειµένου να

12 επιτευχθεί ο τελικός στρατηγικός σκοπός (στρατηγικό επίπεδο) της Stavka. Αυτή η αντίληψη απετέλεσε το λεπτοµερές προσχέδιο για τη Σοβιετική Βαθιά µάχη. Το 1929, ο Vladimir Triandafillov και Tukhachevsky συνεργάστηκαν για να δηµιουργηθεί ένα συνεκτικό σύστηµα αρχών, σύµφωνα µε την σκέψη του Svechin. Ο Tukhachevsky ανέλαβε να επεξεργαστεί τις αρχές της τακτικής και τις επιχειρησιακές φάσεις της Βαθιάς Μάχης. Ως αποτέλεσµα των προσπαθειών του και αποδοχής της µεθοδολογίας του, ο Κόκκινος Στρατός συνέταξε το 1933 το εγχειρίδιο Προσωρινών Οδηγιών Οργάνωσης της Βαθιάς Μάχης. Ήταν η πρώτη φορά που η «Βαθιά Μάχη» αναφερόταν στην επίσηµη βιβλιογραφία του Κόκκινου Στρατού. Η θεωρία της Βαθιάς Μάχης του Tukhachevsky έχει πέντε στοιχεία: α. Οι τακτικές Μονάδες είναι τα µέσα για την υποστήριξη των επιχειρησιακών ελιγµών. β. Η εφαρµογή της πίεσης κατά µήκος όλου του µετώπου απαγορεύει στον εχθρό να έχει την ικανότητα ελιγµού ως απάντηση σε µια διείσδυση. γ. Όσο επιτυγχάνεται µεγαλύτερο βάθος και ταχύτητα µε τις επιχειρησιακές δυνάµεις, τόσο αυξάνεται η φονικότητα και το σοκ στα οποία υπόκεινται οι εχθρικές δυνάµεις. δ. Η ισχύς πυρός και οι ελιγµοί στο έδαφος µπορούν να χρησιµοποιηθούν εναλλακτικά, για να αυξηθεί το βάθος κρούσης, καθώς αναπτύσσεται η οπλική τεχνολογία. ε. Το βάθος του πεδίου της µάχης πρέπει να θεωρείται ως ένα συνεχές. Ο διοικητής πρέπει να σχεδιάζει, σε συνάρτηση µε τον χώρο και τον χρόνο, όχι µόνο την πρώτη του µάχη, αλλά και την επίτευξη του τελικού αντικειµενικού σκοπού [«τελική µάχη»]. Τα υποµνήµατα του 1927 και 1930, γραµµένα από τον Tukhachevsky, οδήγησαν σε ένα γενικό εκσυγχρονισµό µέσω µιας συστηµατικής διαδικασίας επανεξοπλισµού και αναδιοργάνωσης. Τον Ιανουάριο 1930 εκπονήθηκε από αυτόν µια µελέτη σχετικά µε την αναδιοργάνωση των ενόπλων δυνάµεων µε βάση την ανάπτυξη της τεχνολογίας και τις δυνατότητες της στρατιωτικής βιοµηχανικής παραγωγής. Η κεντρική ιδέα της µελέτης ήταν µια ποσοτική και ποιοτική αύξηση των επιχειρησιακών δυνατοτήτων των διαφόρων Κλάδων και Υπηρεσιών οι οποίες θα επηρέαζαν µε τη συγκρότησή τους την εµφάνιση των νέων µορφών επιχειρησιακής τέχνης. Πρότεινε την ανάπτυξη και την αύξηση των

13 µεγεθών του µηχανοποιηµένου πεζικού, του πυροβολικού, των τεθωρακισµένων, των αεροµεταφερόµενων δυνάµεων και της αεροπορίας. Ωστόσο, ο Στάλιν και Voroshilov δεν υποστήριξαν το πρόγραµµα και αντιστάθηκαν σθεναρά στις µεταρρυθµίσεις. Ο Στάλιν δήλωνε ότι η έγκριση του προγράµµατος θα µπορούσε να προκαλέσει τη µετάβαση από τη «σοσιαλιστική ανάπτυξη» στον «Κόκκινο Μιλιταρισµό». Αυτός είναι ο κύριος λόγος, που η πρόσφατη ιστοριογραφία έχει αποδώσει υπερβολική έµφαση στις τεχνολογικές πτυχές της διαφωνίας. Ωστόσο, µια εξέταση των αντιρρήσεων του Stalin για τις απόψεις του Tukhachevsky και ειδικότερα για τα υποµνήµατά του, αποκαλύπτει ότι στην καρδιά της διαφωνίας υπάρχουν κίνητρα πολύ βαθύτερα από αυτά που προτείνονται από το τεχνολογικό ή το οργανωτικό επιχείρηµα. Καλά εξοικειωµένος µε τον Tukhachevsky και τη Σχολή του, ο Stalin εκτίµησε ότι τα θεωρητικά και οργανωτικά τους κριτήρια δεν ήταν τίποτα άλλο παρά µία προσχηµατική κάλυψη («πρόσοψη») για την ανάπτυξη µιας Κόκκινης στρατιωτικής ελίτ. Ήταν εµφανές σε αυτόν ότι οι προτάσεις του 1927 αντανακλούσαν σχεδόν µια πλήρως αποκρυσταλλωµένη επιχειρησιακή αντίληψη, σχηµατισµένη από µια ελίτ στρατιωτικών διανοουµένων. Επίσης, διαισθάνθηκε ότι οι εντατικές προσπάθειες, που καταβάλλονταν από τον Tukhachevsky και τους συναδέλφους του για τη δηµιουργία µιας νέας στρατιωτικής θεωρίας, θα µπορούσαν εύκολα να οδηγήσουν και στην εµφάνιση θεµελίωση της υπεροχής των στρατιωτικών, την οποία θεώρησε ως πιθανή πολιτική απειλή. Για αυτό ο Stalin απαγόρευσε τις διαλέξεις σχετικά µε τη στρατηγική και τον επιχειρησιακό σχεδιασµό, ενώ τα µέλη των στρατιωτικών σχολών έκαναν πολλές προσπάθειες για να αποτρέψουν τον Tukhachevsky να παρουσιάσει τις ιδέες του δηµοσίως. Όλα αυτά υποδεικνύουν ότι οι αληθινές ρίζες της διαφωνίας ανάµεσα στην οµάδα του Voroshilov και τη σχολή του Tukhachevsky, που επικεντρώνονταν στην ανάπτυξη των νέων επιχειρησιακών ιδεών και τα δήθεν επιχειρήµατα σχετικά µε την προτίµηση της µηχανοποίησης ή της διατήρησης του ιππικού, λειτουργούσαν ως πρόσχηµα, που όµως «πυροδοτούνταν» από τους αντιπροσώπους του Stalin. Έτσι ακόµη και µετά την αναγνώριση από τον Stalin των επιχειρησιακών πλεονεκτηµάτων της µηχανοποίησης και της επίσηµης έγκρισης συγκρότησης τεσσάρων ανεξαρτήτων Σωµάτων Στρατού, ούτε ο Voroshilov, αλλά και ούτε ο Biennia έπαψαν να ραδιουργούν εναντίον του Tukhachevsky, αλλά και ούτε άλλαξαν τον τρόπο και το περιεχόµενο των επιθέσεων τους εναντίον του, µέχρι που αυτός εκτελέστηκε το 1937.

14 Κατά τη διάρκεια του 1930, η «αναγέννηση» της Γερµανίας, στην εποχή του Τρίτου Ράιχ, είδε τις γερµανικές καινοτοµίες στο τακτικό πεδίο. Η µεθοδολογία, που χρησιµοποιήθηκε από τους Γερµανούς κατά τον Β Παγκόσµιο Πόλεµο, είναι ευρύτερα γνωστή ως «Blitzkrieg». Υπάρχει µια διαδεδοµένη παρερµηνεία, ότι ο Αστραπιαίος Πόλεµος/Blitzkrieg, ο οποίος για ορισµένους δεν είναι αποδεκτός ως ένα συνεκτικό στρατιωτικό δόγµα, ήταν παρόµοιος µε το σοβιετικό δόγµα των επιχειρήσεων βάθους. Ωστόσο, οι ιστορικοί συναινούν στο ότι η σοβιετική µέθοδος αντιπροσώπευε µια ολοκληρωµένη στρατιωτική στρατηγική, που βασίζεται σε σαφές σύνολο αρχών και συνεπώς δεν έχει οµοιότητα µε το «Blitzkrieg». Μερικοί δε, επισηµαίνουν ότι το Σοβιετικό δόγµα είχε επίσης «αποκρυσταλλωθεί» πολύ νωρίτερα από το αντίστοιχο γερµανικό, που όµως εστίαζε σε τακτικές-επιχειρησιακές µεθόδους. Οι αρχές της Βαθιάς Μάχης και η Επιχειρησιακή Σκέψη έως το 1985 Η έννοια των Eπιχειρήσεων Bάθους [Glubokaya Operatsiya] αναδύθηκε το 1936 και περιγράφεται στο πλαίσιο των κανονισµών του ιδίου έτους, σχετικά µε τη «Βαθιά Μάχη», όπου οι εµπλεκόµενοι σχηµατισµοί δεν ήταν µεγαλύτεροι του Σώµατος Στρατού. Η Βαθιά Μάχη περιλάµβανε ταυτόχρονους ελιγµούς πολλών σχηµατισµών του Μετώπου (Οµάδας Στρατιών), του Σοβιετικού Στρατού. Η νίκη δεν θα εξασφαλιζόταν µε µια µοναδική επιχείρηση αλλά από πολλαπλές επιχειρήσεις οι οποίες θα µπορούσαν να διεξάγονται παράλληλα ή διαδοχικά και θα προκαλούσαν µια καταστροφική αποτυχία στο αµυντικό σύστηµα του εχθρού. Κάθε επιχείρηση αποσκοπεί στο να αποσπάσει την προσοχή του εχθρού και να κρατήσει τον αµυνόµενο σε εικασία σχετικά µε το πού είναι η κύρια προσπάθεια και ο κύριος στόχος [ΑΝΣΚ] που έχει προσδιοριστεί. Με αυτό τον τρόπο, εµποδίζει τον εχθρό στην αποστολή ισχυρών κινητών εφεδρειών που αυτός διατηρεί στον τοµέα. Έτσι ο Κόκκινος στρατός θα µπορούσε να υπερβεί τεράστιες περιοχές πριν ο αµυνόµενος αποκτήσει την ικανότητα ανάκαµψης, ενώ η διεξαγωγή των επιχειρήσεων ήταν απογοητευτική για έναν αντίπαλο που προσπαθούσε να διεξάγει µια κινητή άµυνα. Ο ΑΝΣΚ των Μονάδων/Σχηµατισµών ήταν η διεξαγωγή επιθετικών ενεργειών, έως ότου αυτοί ήταν σε θέση να προχωρήσουν. Ωστόσο, εξαρτιόνταν από τον κύριο και αποφασιστικό στρατηγικό στόχο που καθορίζονταν από τη Stavka.

15 Κάθε µία από τις επιχειρήσεις κατά µήκος του µετώπου θα είχε δευτερεύοντες στρατηγικούς ΑΝΣΚ και κάθε µία επιχείρηση θα είχε µια κυρία κατεύθυνση προς τον ΑΝΣΚ. Ο στρατηγικός στόχος, ή η αποστολή, ήταν να εξασφαλιστεί ο πρωταρχικός στρατηγικός ΑΝΣΚ. Συνήθως, απετελούντο από ένα γεωγραφικό στόχο και από την καταστροφή ενός ποσοστού των εχθρικών ενόπλων δυνάµεων. Επίσης, οι στρατηγικές αποστολές της κάθε επιχείρησης εκτελούνταν σε ένα θέατρο επιχειρήσεων. Συνήθως, διέθετε αρκετές Στρατιές Κρούσης που προσκολούνταν σε αυτό και οι οποίες συνέκλιναν προς στο στόχο, τον περικύκλωναν και επετίθεντο σε αυτόν. Η έννοια της Βαθιάς µάχης δεν ήταν µόνο επιθετική. Η θεωρία έλαβε υπόψη της όλες τις µορφές του πολέµου και αποφάσισε ότι τόσο η επίθεση όσο και η άµυνα θα έπρεπε να µελετηθούν και να ενσωµατωθούν σε αυτήν. Η αµυντική της φάση εµπλέκεται στον εντοπισµό των κρίσιµων στρατηγικών στόχων και στην εξασφάλισή τους από επιθέσεις από όλες τις κατευθύνσεις. Όπως και µε τις επιθετικές επιχειρήσεις, η περιοχή στόχος έπρεπε να εντοπιστεί και να διαιρεθεί σε επιχειρησιακές και τακτικές ζώνες. Στην άµυνα, οι τακτικές ζώνες, µπροστά από τον ΑΝΣΚ θα ήταν οχυρωµένες, αλλά και υποστηριζόµενες µε ισχυρό πυροβολικό και µε δυνάµεις πεζικού. Το εξωτερικό και προωθηµένο Πρόσθιο Όριο Τοποθεσία/ΠΟΤ της αµυντικής τοποθεσίας θα ήταν ισχυρά ναρκοθετηµένο ώστε να δηµιουργεί µια πολύ ισχυρή στατική αµυντική ζώνη/περιοχή. Οι τακτικές ζώνες είχαν διάφορες διαδοχικές γραµµές άµυνας, συνήθως 12 χιλιόµετρα από τον κύριο ΑΝΣΚ. Τέλος, στη ζώνη, από 1 έως 3 χιλιόµετρα από τον κύριο ΑΝΣΚ, οι Στρατιές Κρούσης, οι οποίες περιέχουν και το µεγαλύτερο µέρος των σοβιετικών σχηµατισµών µάχης, έπρεπε να τοποθετούνταν. Ο στόχος της άµυνας στην έννοια του βάθους ήταν να απορροφήσει την µαχητική ισχύ της ελίτ των εχθρικών δυνάµεων, προκαλώντας τους εξάντληση και εξουθένωση. Μόλις ο εχθρός είχε βαλτώσει στη σοβιετική άµυνα, οι εφεδρείες χρησιµοποιούνταν. Όντας τοποθετηµένες πίσω από τις τακτικές ζώνες, οι φρέσκιες κινητές δυνάµεις αποτελούµενες από µηχανοκίνητο πεζικό, πεζικό, τεθωρακισµένες δυνάµεις, ισχυρό πυροβολικό και τακτική αεροπορική υποστήριξη, θα ξεκινούσαν την καταστροφή του εχθρού µε µια αντεπίθεση, είτε καταστρέφοντας αυτόν στο πλευρό του ή οδηγώντας τον έξω από τη σοβιετική τακτική ζώνη ή και σε εχθρό που κατέχει έδαφος, στο µέτρο του δυνατού. Στις αρχές της δεκαετίας του 1930, νέα σοβιετικά όπλα είχαν εφευρεθεί και κατασκευασθεί. Βελτιώσεις στην ταχύτητα και το εύρος της επίθεσης των όπλων συµπίπτουν µε εκείνες των αµυντικών τους οµολόγων. Νέα άρµατα µάχης (Τ-34), πυροβολικό, αεροσκάφη και µηχανοκίνητα οχήµατα

16 διατίθενται σε µεγάλες ποσότητες για να συγκροτήσουν Μεραρχίες και Σώµατα Στρατού, καθώς και µηχανοποιηµένες και µηχανοκίνητες Μεραρχίες. Οι εξελίξεις αυτές οδήγησαν τους σχεδιαστές του Κόκκινου Στρατού στην προσπάθεια επίλυσης του προβλήµατος της διατήρησης του επιχειρησιακού τους ρυθµού µε τη χρησιµοποίηση των νέων τεχνολογιών. Οι δυνάµεις, που χρησιµοποιούνται κατά την επιχειρησιακή φάση της επίθεσης/διάρρηξης-διάσπασης, ήταν πολύ µεγαλύτερες. Ο Κόκκινος Στρατός πρότεινε το συνδυασµό των προσπαθειών των δυνάµεων του στρατού ξηράς, της αεροπορίας, των αεροµεταφερόµενων και αεροποβατικών δυνάµεων, ώστε να ξεκινήσει ένα "ταυτόχρονο χτύπηµα σε όλο το βάθος της άµυνας του εχθρού", [δηλαδή είχαµε την εφαρµογή µιας άτυπης διακλαδικότητας], και τέλος να περικυκλώσουν και να καταστρέψουν τις εχθρικές Μονάδες-Σχηµατισµούς του µετώπου (στην τακτική έµπροσθεν ζώνη, µε την κατάληψη του επιχειρησιακού βάθους στο πίσω µέρος της), και να συνεχίσουν την εκµετάλλευση στο επιχειρησιακό και στρατηγικό βάθος του αµυνόµενου εχθρού. Η κεντρική δύναµη των επιχειρήσεων βάθους ήταν η Στρατιά Κρούσης, ενεργώντας είτε σε συνεργασία µε κάποια άλλη ή ανεξάρτητα ως µέρος της επιχείρησης του Τοµέα. Ο Triandafilov δηµιούργησε το σχεδιάγραµµα της κατανοµής ισχύος για τις επιχειρήσεις βάθους στο βιβλίο του «Character of Operations of Modern Armies», το οποίο διατηρήθηκε σε χρήση καθόλη τη δεκαετία του Επίσης, στον Triandafilov αποδίδεται η σύνθεση της Στρατιάς Κρούσης, περίπου 12 έως 18 µεραρχίες τυφεκιοφόρων, σε 4-5 Σώµατα Στρατού. Οι σχηµατισµοί αυτοί συµπληρώθηκαν µε συντάγµατα πυροβολικού και 8-12 επιλαρχίες αρµάτων. Μέχρι το θάνατό του το 1931, σε αεροπορικό δυστύχηµα, ο Triandafilov είχε υποβάλει διάφορες προτάσεις για τη δύναµη, η οποία συµπεριελάµβανε και την κατανοµή των αεροπορικών µονάδων στους σχηµατισµούς του µετώπου. Αυτές αποτελούντο από 2-3 σµηναρχίες βοµβαρδιστικών αεροσκαφών και 6-8 µοίρες µαχητικών αεροσκαφών.

17 Σχεδιάγραµµα: Deep Battle

18 Ο διάδοχος του Triandafilov, ο Nikolai Efimovich Varfolomeev, ασχολείτο λιγότερο µε την ανάπτυξη των ποσοτικών δεικτών της βαθιάς µάχης, αλλά περισσότερο µε τη µηχανική της αποστολής της Στρατιάς Κρούσης. Ο Varfolomeev θεωρεί αυτή ως «την έναρξη ενός συνεχούς, βαθύ και καταστροφικού πλήγµατος» κατά µήκος του κεντρικού άξονα της επίθεσης. Πίστευε ότι η Στρατιά Κρούσης χρειάζεται τέτοια ισχύ πυρός και κινητικότητα για να καταστρέψει τον εχθρό, µαζί µε την τακτική εχθρική άµυνα, τις επιχειρησιακές του εφεδρείες, όσο και να καταστρέψει και να καταλάβει γεωγραφικούς στόχους ή θέσεις σε αρµονία µε άλλους επιχειρησιακώς ανεξάρτητους σχηµατισµούς, αλλά στρατηγικά συνεργαζόµενους, στις επιθέσεις. Ο Varfolomeev επεδίωξε να οργανώσει τις Στρατιές Κρούσης σε δύο κλιµάκια. Το πρώτο ήταν το τακτικό κλιµάκιο, που θα επέφερε τη διάσπαση και το ρήγµα, αποτελούµενο από µερικά Σώµατα Στρατού τυφεκιοφόρων. Επίσης, θα υποστηρίζονταν από σειρά εφεδρικών µεραρχιών δεύτερης γραµµής, ώστε να διατηρηθεί αµείωτος ο ρυθµός της επίθεσης, καθώς και η πίεση της ορµής των στον εχθρό. Οι δυνάµεις αυτές θα προσέβαλλαν σε εύρος 15 ως 20 χιλιόµετρων εντός της εχθρικής τακτικής άµυνας µε σκοπό την εµπλοκή των προωθηµένων και των εφεδρικών του δυνάµεων. Μόλις αυτές είχαν ηττηθεί, ο Κόκκινος Στρατός του Τοµέα ήταν έτοιµος να απελευθερώσει φρέσκιες, και µη εµπλεκόµενες εφεδρικές επιχειρησιακές δυνάµεις, για να περάσει µέσα από τις κατακτηµένες τακτικές ζώνες και να εκµεταλλευτεί σε βάθος τις εχθρικές επιχειρησιακές ζώνες. Το πρώτο κλιµάκιο, χρησιµοποιούσε µεγάλη ισχύ πυρός (πυροβολικούαεροπορίας) και µάζα για να διαρρήξει το πλέγµα της εχθρικής αµυντικής γραµµής, το δε δεύτερο κλιµάκιο των επιχειρησιακών εφεδρειών χρησιµοποιούσε σε συνδυασµό τη δύναµη πυρός, την κινητικότητα και τον ελιγµό, κάτι που απουσίαζε από το πρώτο. Οι επιχειρησιακές µονάδες ήταν σε µεγάλο βαθµό βαρείς, µηχανοκίνητες, αυτοκινούµενες δυνάµεις πεζικού, ιππικού, τεθωρακισµένων και αεροπορίας. Οι δυνάµεις αυτές επιδίωκαν να περικυκλώσουν τις εχθρικές τακτικές δυνάµεις, καθώς αυτές δεν ήταν εµπεπλεγµένες κατά µήκος των πλευρών του σηµείου διάρρηξης. Άλλες, πίεζαν για να καταλάβουν τις επιχειρησιακές ζώνες και να καταστρέψουν τις εχθρικές εφεδρείες, καθώς αυτές µετακινούνταν δια µέσω των νώτων των µε σκοπό τη δηµιουργία µιας νέας γραµµής άµυνας, ενώ παράλληλα οι επικοινωνίες, οι αποθήκες ανεφοδιασµού και η περιοχή διοικητικής µέριµνας του εχθρού ήταν οι αρχικοί στόχοι (ΑΝΣΚ) για τις σοβιετικές δυνάµεις. Η τακτική των επιχειρησιακών ζωνών αποµόνωνε και απαγόρευε τις εχθρικές ενισχύσεις να κινηθούν και να ενισχύσουν το εχθρικό µέτωπο άµυνας και τελικά αυτό ήταν ανυπεράσπιστο. Μια τέτοια µέθοδος προκαλούσε επιχειρησιακή παράλυση στον αµυνόµενο.

19 Στην επίσηµη βιβλιογραφία, ο Varfolomeev δήλωσε ότι οι δυνάµεις πίεσης προς το εχθρικό επιχειρησιακό βάθος πρέπει να προελαύνουν µε ρυθµό χιλιόµετρα την ηµέρα. Όµως οι δυνάµεις, που επιχειρούν εναντίον των πλευρών των εχθρικών τακτικών δυνάµεων θα έπρεπε να προελαύνουν χιλιόµετρα την ηµέρα, µε την τεχνολογία εκείνης της εποχής, για να αποτρέψουν τη διαφυγή του εχθρού! Τέλος, επισηµαίνουµε πάλι, ότι η µόνη οµοιότητα µεταξύ των δύο δογµάτων Blitzkrieg και Deep Battle ήταν η έµφασή τους στον πόλεµο κινήσεων και την επιθετική στάση, ενώ τα δύο δόγµατα είναι αισθητά διαφορετικά µεταξύ τους. Το Γερµανικό δόγµα Blitzkrieg υπογράµµιζε τη σηµασία του µοναδικού κέντρου βαρύτητας ως ένα από τα µέσα για την ταχεία ήττα του εχθρού, το Σοβιετικό της Deep Battle τόνιζε την ανάγκη πολλαπλών σηµείων διάρρηξης και στη συνέχεια ταχύτατα την εκµετάλλευση αυτών µε τις εφεδρείες. Η διαφορά στο δόγµα µπορεί να εξηγηθεί από τις στρατηγικές συνθήκες που ίσχυαν για την ΕΣΣ και τη Γερµανία στο χρόνο. Η Γερµανία είχε µικρό πληθυσµό αλλά καλά εκπαιδευµένο στρατό, οι δε Σοβιετικοί είχαν µεγάλο πληθυσµό αλλά ο στρατός τους ήταν ανεπαρκώς εκπαιδευµένος και εξοπλισµένος. Ως εκ τούτου, ο Blitzkrieg εστίαζε τη δράση σε επιθέσεις εναντίον στενού µετώπου 1-4 χιλιοµέτρων, όπου η ποιότητα θα µπορούσε να είναι αποφασιστική και η Deep Battle τόνισε το ευρύτερο µέτωπο όπου οι επιθέσεις ήταν ποσοτικές και θα µπορούσαν να επιφέρουν αποτελέσµατα. Υπάρχουν όµως και ορισµένοι στρατιωτικοί αναλυτές, που επισηµαίνουν ότι το δόγµα Blitzkrieg αναπτύχθηκε από τη Σοβιετική θεωρεία της Deep Battle, όταν το Γερµανικό Γενικό Επιτελείο επεξεργάστηκε τις παρατηρήσεις των επιτελών του κατά τη διάρκεια επισκέψεών τους στην τότε ΕΣΣ, στη δεκαετία του '20 και '30. Μεταγενέστερα, υπό την ηγεσία του Stalin, η Σοβιετική Ένωση οραµατιζόταν τον επόµενο πόλεµο ως µια επανάληψη του 2 ου Παγκοσµίου Πολέµου, µε παρατεταµένες χερσαίες εκστρατείες κατά τις οποίες οι δυνάµεις ξηράς και τα συµβατικά όπλα θα κυριαρχούσαν. Από πολλές απόψεις, η θέση αυτή αντανακλά τη στασιµότητα και ακινησία της σοβιετικής πολιτικής κατά τα τελευταία χρόνια ενός γερασµένου ηγέτη της. Το καλοκαίρι του 1942, στη µέση των τροµερών ηττών και των δυσκολιών του πολέµου, ο Κόκκινος Στρατός επανέκτησε την επιχειρησιακή του συνείδηση. Η βαθιά επιχειρησιακή θεωρία αναβιώθηκε και η γρήγορη εφαρµογή υπό µορφή επιχειρησιακών και οργανωτικών σχεδίων συνέπεσε

20 µε τις ανάγκες της Σοβιετικής Ένωσης. Παρείχε σ αυτόν το πλεονέκτηµα για την ήττα της Wehrmacht και κατέστρεψε όλες τις έννοιες του αστραπιαίου πολέµου. Ενώ η καταστολή της επιχειρησιακής σκέψης της δεκαετίας του '30 παρακινήθηκε από τις προσωπικές ιδεοληψίες του Stalin, η θεωρητική της ανάπτυξη οργανώθηκε ορθολογικά από τον Khrushchev κατά τη διάρκεια των ετών Υπό την ηγεσία του Krushchev, όπως και σε πολλούς άλλους τοµείς, µια ριζική αλλαγή συνέβη, σχετικά µε το νέο πόλεµο, που πλέον γινόταν αντιληπτός ως ένας µεγάλος πυρηνικός πόλεµος, µε την κυριαρχία των Στρατηγικών Πυραυλικών υνάµεων/ Strategic Rocket Forces. Ο Georgii Malenkov (1954) και ο Nikita Khrushchev (1956) δήλωσαν ότι ο πόλεµος δεν ήταν πλέον αναπόφευκτος ανάµεσα στον Καπιταλισµό και το Σοσιαλισµό. Και ο πόλεµος, εάν ξεσπούσε, δεν θα ήταν πλέον µια παρατεταµένη συµβατική σύγκρουση µεταξύ των χερσαίων δυνάµεων στην Ευρώπη. Αντ αυτού, ο πόλεµος θα ήταν το αποτέλεσµα της αναπόφευκτης κλιµάκωσης ενός συµβατικού πολέµου σε πυρηνικό και ο οποίος θα κυριαρχείτο από µια σύντοµη, έντονη µαζική ανταλλαγή πυρηνικών όπλων, εκτοξευόµενα από πυραύλους, υποβρύχια και αεροσκάφη. Η διάρκεια της συµβατικής φάσης ήταν αβέβαιη, ανάλογα µε τις συγκεκριµένες συνθήκες, που ίσχυαν κατά την εποχή του πολέµου. Όπως διεκήρυττε ο Μαρξισµός- Λενινισµός «ο πόλεµος µπορεί να ξεκινήσει ως συµβατικός και το µόνο, που σταδιακά µπορεί να εξελιχθεί, είναι σε πυρηνικό». Ήταν δηλαδή, η εποχή της υιοθέτησης του αµερικανικού δόγµατος της αµοιβαία επιβεβαιωµένης καταστροφής - «Mutual Assured Destruction [M.A.D.]», τη δεκαετία του Στη συνέχεια, ο Στρατάρχης V. D. Sokolovskii, [The Sokolovskii Era, ], τόνιζε ότι η εµφάνιση πυραύλων µε πυρηνικές κεφαλές άλλαξε ραγδαία τη φύση του πολέµου. Το καταστρεπτικό δυναµικό του σύγχρονου πολέµου µε πυρηνικούς πυραύλους δεν συγκρίνεται µε τους προηγούµενους πολέµους. Η µαζική χρήση των πυρηνικών πυραυλικών συστηµάτων κάνει δυνατή την αχρήστευση, µέσα σε λίγο χρονικό διάστηµα, µιας χώρας ή και πολλών, ακόµα και αυτών µε σχετικά µεγάλη έκταση, καλά αναπτυγµένων οικονοµιών και πληθυσµών πολλών δεκάδων εκατοµµυρίων ανθρώπων. Συνεπώς υπάρχει µια τεράστια «χωρική» αύξηση του σύγχρονου πολέµου. Μια σχεδόν απεριόριστη δυνατότητα χρήσης πυρηνικών όπλων δίνει στον πόλεµο απεριόριστη έκταση, έτσι ώστε τα όρια µεταξύ του µετώπου και των νώτων να έχουν σβηστεί, προκαλώντας αλλαγές στα δόγµατα του θεάτρου επιχειρήσεων.

21 «Η στρατιωτική στρατηγική κάτω από τις συνθήκες του σύγχρονου πολέµου έγινε η στρατηγική των πυρηνικών προσβολών σε συνδυασµό µε επιχειρήσεις των άλλων Κλάδων των Ενόπλων υνάµεων, έτσι ώστε να επιτευχθεί ταυτόχρονη νίκη και καταστροφή του εχθρικού οικονοµικού δυναµικού και των δυνάµεων σε όλο το βάθος της εχθρικής επικράτειας, για την επίτευξη των ΑΝΣΚ του πολέµου µέσα σε ελάχιστο χρονικό διάστηµα». Οι στρατηγικοί ελιγµοί στον 1 ο και τον 2 ο Παγκόσµιο Πόλεµο πραγµατοποιούνταν µε τη µετακίνηση µεγάλων Σχηµατισµών/Μονάδων µέσω του σιδηροδρόµου και οχηµάτων από το ένα µέτωπο στο άλλο. Η υψηλή τρωτότητα των επικοινωνιών και η έλλειψη του αναγκαίου χρόνου για τέτοιες αλλαγές καθιστούσε αυτούς τους ελιγµούς δύσκολους στην πραγµατοποίησή τους και σε µερικές περιπτώσεις µη σκόπιµους. Συνεπώς, οι στρατηγικοί ελιγµοί υπό συνθήκες πυρηνικού πολέµου περιγράφονται ως η µεταφορά της κυρίας/δευτερεύουσας προσπάθειας από τη µια στρατηγική κατεύθυνση σε άλλον ΑΝΣΚ µέσω της χρήσης πυρηνικών όπλων. Οι ελιγµοί, µε την παλιά έννοια, µπορούν να εκτελεστούν από τους υπόλοιπους Κλάδους των Ενόπλων υνάµεων, και κυρίως στο επιχειρησιακό επίπεδο. Οι πυρηνικοί πύραυλοι επέφεραν ουσιαστικές αλλαγές στην αντίληψη της στρατηγικής ανάπτυξης των Ενόπλων υνάµεων, δηλαδή τον έλεγχο, την επιστράτευση, τη συγκέντρωση και την ανάπτυξη των δυνάµεων στο πεδίο της µάχης σύµφωνα µε ένα προκαθορισµένο σχέδιο. Σήµερα, τα περισσότερα από αυτά τα µέτρα λαµβάνονται από πριν και εποµένως σηµαντικό ρόλο παίζει η αυξηµένη στρατιωτική προετοιµασία των Ενόπλων υνάµεων. Η τελειότητα των µέσων µετακίνησης-εκτόξευσης των πυρηνικών όπλων, το µεγάλο βεληνεκές τους και η ικανότητά τους να αλλάζουν ταχύτατα την κατεύθυνση της πυρηνικής επίθεσης από τον ένα στόχο στον άλλον έχουν αλλάξει δραστικά την έννοια του στρατηγικού / επιχειρησιακού ελιγµού. Έχουµε λοιπόν την εµφάνιση µιας νέας Σχολής µε στρατιωτική σκέψη, προσανατολισµένης στον ελιγµό, που αναπαρήγαγε την ανάπτυξη της επιχειρησιακής θεωρίας, η οποία εµφανίστηκε εκ πρώτης όψεως ως αποκατάσταση του Tukhachevsky και των συναδέλφων του, και η οποία διήρκησε σε ολόκληρη τη δεκαετία του '80. Από την αρχή χαρακτηρίστηκε από µια εµφατική προσπάθεια να αναζωογονηθεί η θεωρία των επιχειρήσεων σε βάθος µε την πραγµατική τους µορφή, γιατί ήταν κάπως «κρυµµένη» από τις τροποποιήσεις, που εισήχθησαν σε αυτήν κατά τη διάρκεια του 2 ου Παγκοσµίου Πολέµου. Ενώ ο µεγάλος αριθµός σκέψεων που προκλήθηκε από αυτήν την αναγέννηση πρόσφερε ποικίλους νέους όρους και εννοιολογικές παραλλαγές, η ουσία της ενέµεινε στις αρχές που

22 καθορίστηκαν στην αρχική θεωρία. Κατά συνέπεια, µπορεί νόµιµα να υποστηριχτεί ότι η διαδικασία ήταν εξελικτική. Υπό την ηγεσία του συντηρητικού Brezhnev, η αντίληψη περί του πολέµου απεικονίζεται ως µια πιθανή συµβατική σύγκρουση είτε κατά την έναρξή του ή προς στο τέλος του. Η άποψη αυτή, επίσης, εξέφραζε τον ευρύ γραφειοκρατικό πλουραλισµό, ο οποίος χαρακτηρίζει την εποχή του. Και, κατά τα τελευταία του δύο χρόνια, υπήρξαν δειλά ενδείξεις για µια ανανεωµένη έµφαση στον πυρηνικό χαρακτήρα ενός µελλοντικού πολέµου. Συνολικά, λοιπόν, φαίνεται ότι η σοβιετική στρατιωτική θεωρία έχει υποστεί σηµαντικές αλλαγές κατά την άποψη του µείζονος πολέµου ως απάντηση σε µια ποικιλία εσωτερικών και εξωτερικών πιέσεων. Παράλληλα, οι αλλαγές στα στρατιωτικά δόγµατα της ύσης είχαν αντίκτυπο στη Σοβιετική σκέψη. Ξεκινώντας από το 1961, οι Ηνωµένες Πολιτείες είχαν αρχίσει να αποµακρύνονται από τη µαζική ανταπόδοση [Massive Retaliation] πυρηνικών προσβολών και να υιοθετούν την ευέλικτη αντίδραση [Flexible Response]. Αναπόφευκτα, η ύση αποµακρύνθηκε από την αποκλειστική και µαζική χρήση πυρηνικών όπλων προς µια επιλεκτική τους χρήση, και αυτό είχε σηµαντικό αντίκτυπο στη στρατηγική και επιχειρησιακή σκέψη της Σοβιετικής Ένωσης, µε το ενδιαφέρον να επικεντρώνεται σε µια συµβατική λύση. Στις πιο πρόσφατες περιόδους, µια πιθανή νέα τάση στη σοβιετική σκέψη, ήταν στην έµφαση της αναπόφευκτης και αναγκαίας χρήσης πυρηνικών όπλων, ώστε να εξασφαλιστεί η επιτυχία των σοβιετικών δυνάµεων, που είχαν εµπλακεί στο θέατρο πολέµου. Οι σοβιετικοί στρατιωτικοί εµπειρογνώµονες φαίνεται να αναγνώριζαν ότι οι αµυντικές ικανότητες είχαν αναπτυχθεί σε τέτοια επίπεδα, ώστε τα καθαρά συµβατικά µέσα, πιθανά να ήταν ανεπαρκή για να επιτευχθεί νίκη. Όµως, ο Αρχηγός του Σοβιετικού Επιτελείου, Nikolai Ogarkov, δήλωνε το 1982: «Αυτή τη στιγµή, όπως είναι γνωστό, υπάρχει ραγδαία ανάπτυξη διαφοροποιηµένων µέσων αντιµετώπισης των αρµάτων µάχης, συµπεριλαµβανοµένων των αεροµεταφερόµενων αντιαρµατικών όπλων. Επιπλέον, [τα όπλα αυτά] έχουν ήδη επιτύχει τέτοια ποιοτικά και ποσοτικά επίπεδα, που αυτό απαιτεί επειγόντως προσεκτική µελέτη των τάσεων και τις συνέπειες της ανάπτυξής τους. Είναι επικίνδυνο να αγνοούµε αυτή την τάση». Ο Ogarkov διαδραµάτισε σηµαντικό ρόλο στην ενίσχυση των σοβιετικών συµβατικών δυνάµεων, και κυρίως ήταν ο υποστηρικτής των προηγµένων τεχνολογιών του συµβατικού υλικού. Τέλος, διακήρυξε τον όρο της «Military Technical Revolution», [MTR], τη δεκαετία του 1970, ο οποίος αργότερα αναφέρεται πλέον από τις ΗΠΑ ως «Revolution in Military Affairs», [RMA].

23 Επίσης, η διατύπωση της έννοιας Επιχειρησιακή Οµάδα Ελιγµών [Gruppa Manevrennaia Operativnaia / ή Группа Маневренная Оперативная], στις αρχές της δεκαετίας του '80 από τον Ogarkov, προήλθε από την πραγµατοποίηση των στρατηγικών αλλαγών στην αµυντική στάση του ΝΑΤΟ και την αναγνώριση της σηµασίας της εφαρµογής µιας νέας στρατηγικης/επιχειρησιακής προσέγγισης στον τοµέα των επιχειρήσεων από τον αµερικανικό Στρατό [Air-Land Battle]. Επιπλέον, η ανάγκη να εφαρµοσθεί µια συνολική λύση, που να ταιριάζει και µε τους δύο περιορισµούς, που επιβλήθηκαν από την επιχειρησιακή διάταξη του ΝΑΤΟ και των επιχειρησιακών ευκαιριών, που παρουσιάστηκαν στην έµπροσθεν και αδύναµη άµυνά του, προέτρεψε τους Ρώσους να καλλιεργήσουν µια διαφορετική µέθοδο, για να πετύχουν το επιχειρησιακό σοκ. Εκτιµώντας ότι η παραδοσιακή σοβιετική µέθοδος του επιχειρησιακού ελιγµού επιδίωκε να εξουδετερώσει τον αντίπαλο µέσω του επιχειρησιακού σχεδιασµού των επιχειρήσεων µε διαδοχικές προσβολές/κρούσεις, µε διάσπαση-διάρρηξη-διείσδυση και µε συνδυσµό της εκµετάλλευσης σε βάθος, η Σχολή σκέψης του Ogarkov σκόπευε να φθάσει στο ίδιο αποτέλεσµα µε την υιοθέτηση µιας προσέγγισης αποκλεισµού. Με άλλα λόγια, µε γρήγορη διείσδυση, µε οµάδες τεθωρακισµένων µεραρχιών στο εσωτερικό του ΝΑΤΟ, πριν αυτό ολοκληρώσει την αναδιάταξη των δυνάµεών του, ο Ogarkov προορίστηκε να µελετά ένα βαθύ και δυναµικό κέντρο βάρους του εχθρού, που θα επέφερε και αµυντικές αλλαγές, παράλληλα µε τη µετωπική δράση της εκµετάλλευσης, που θα ασκούνταν από την κύρια δύναµη και θα δηµιουργούσε έτσι τις προϋποθέσεις για την ολοκλήρωση της επίδρασης κλονισµού, στο αρχικό στάδιο της εκστρατείας/επιχείρησης.

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ ΘΕΜΑ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ ΘΕΜΑ ΑΝΩΤΑΤΗ ΔΙΑΚΛΑΔΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΟΛΕΜΟΥ 6 η ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΣΕΙΡΑ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ ΘΕΜΑ Επιχειρησιακή Λογική και Επιλογή Κέντρου Βάρους Πλωτάρχης Αθανάσιος Σπανός ΠΝ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2009 ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗ ΛΟΓΙΚΗ ΚΑΙ ΕΠΙΛΟΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Τα κυριότερα χαρακτηριστικά της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας είναι η συνέχεια στόχων και στρατηγικών επιλογών στη βάση των πολιτικών αντιλήψεων

Διαβάστε περισσότερα

Ποδόσφαιρο, τι είναι?

Ποδόσφαιρο, τι είναι? ΟΜΑΔΙΚΗ ΤΑΚΤΙΚΗ Ποδόσφαιρο, τι είναι? επίθεση Κύκλος τεσσάρων φάσεων σκοράρισμα εναλλαγή + - παρεμπόδιση ανάπτυξης άμυνα ανάπτυξη + - εναλλαγή αποσόβηση σκοραρίσματος Στόχος του παιχνιδιού: Νίκη Ομαδικές

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Η σύγχρονη εποχή χαρακτηρίζεται από την ένταξη της επιστημονικής γνώσης στη διαδικασία ανάπτυξης προϊόντων. Η έρευνα ενσωματώνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΓ Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΩΣ ΤΟ 1941 100 Α. ΚΛΕΙΣΤΕΣ Ή ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις διαζευκτικής απάντησης ή του τύπου

Διαβάστε περισσότερα

3. Να εξηγήσετε γιατί η αστική επανάσταση δεν κατόρθωσε να επιβληθεί και να οδηγήσει τη Ρωσία σ ένα φιλελεύθερο δηµοκρατικό πολίτευµα.

3. Να εξηγήσετε γιατί η αστική επανάσταση δεν κατόρθωσε να επιβληθεί και να οδηγήσει τη Ρωσία σ ένα φιλελεύθερο δηµοκρατικό πολίτευµα. Β. ΑΝΟΙΚΤΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις ανάπτυξης 1. Λαµβάνοντας υπόψη σας τα εθνικά, κοινωνικά, οικονοµικά και πολιτικά χαρακτηριστικά της τσαρικής Ρωσίας καθώς και τις ιδιαίτερες συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΤΗΣ ΕΞΥΠΝΗΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ (SMART SPECIALIZATION)

ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΤΗΣ ΕΞΥΠΝΗΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ (SMART SPECIALIZATION) ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΤΗΣ ΕΞΥΠΝΗΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ (SMART SPECIALIZATION) Κοκκινοπλίτης Κωνσταντίνος Kokkinoplitis Konstantinos is Expert to DG Regio, European Commission in Innovation

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ)

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ) ΕΠΙ ΧΕΙΡ Η ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ) ΜΑΤΙ ΚΟ ΤΗ ΤΑ Το έργο υλοποιείται στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράµµατος «Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση»

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α1 ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΗ Να δώσετε το περιεχόµενο των παρακάτω διεθνών συµφωνιών: α. Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου (1878) β. Σύµφωνο Μολότοφ Ρίµπεντροπ (1939) γ. Συνθήκη

Διαβάστε περισσότερα

Οι προοπτικές της φωτοβολταϊκής τεχνολογίας

Οι προοπτικές της φωτοβολταϊκής τεχνολογίας Οι προοπτικές της φωτοβολταϊκής τεχνολογίας Έκθεση της ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΕΠΙ ΤΗΣ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ (Photovoltaic Technology Research Advisory Council, PV-TRAC). ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Πέρα από την τυπολογία της χρηματοδότησης, των εμπλεκόμενων ομάδων-στόχων και την διάρκεια, κάθε project διακρατικής κινητικότητας αποτελεί μια

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ.

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ. 2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες Έχει παρατηρηθεί ότι δεν υπάρχει σαφής αντίληψη της σηµασίας του όρου "διοίκηση ή management επιχειρήσεων", ακόµη κι από άτοµα που

Διαβάστε περισσότερα

Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920. ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος

Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920. ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920 ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος 1. Ο κοινοβουλευτισµός είναι η µορφή πολιτικής εκπροσώπησης

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Tο ανθρώπινο στοιχείο είναι μοναδικής σημασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Αναδημοσίευση από τις παρουσιάσεις Α) Η ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΜΕΘΟΛΟΓΙΚΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ T SWOT ANALYSIS - Μάθημα: Πολεοδομική και Οικιστική Ανάπτυξη και Πολιτική Β) Βαγής Σαμαθρακής

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Ενδογενής ανάπτυξη αξιοποίηση των τοπικών πόρων τοπικός προσδιορισμός των αναπτυξιακών προοπτικών - στόχων τοπικός

Διαβάστε περισσότερα

Ο στόχος αυτός είναι σε άμεση συνάρτηση με τη στρατηγική της Λισαβόνας, και συγκεκριμένα την ενίσχυση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής μέσω:

Ο στόχος αυτός είναι σε άμεση συνάρτηση με τη στρατηγική της Λισαβόνας, και συγκεκριμένα την ενίσχυση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής μέσω: ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ Δελτίο Τύπου Ομιλία Γενικού Γραμματέα Διαχείρισης Κοινοτικών & Άλλων Πόρων Του Υπουργείου Απασχόλησης και Κοινωνικής Προστασίας Κυρίου Κωνσταντίνου

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Γ. ΕΡΓΑΣΙΕΣ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Με βάση τα στοιχεία που παρέχει το κεφάλαιο ΚΒ του σχολικού σας βιβλίου (σσ. 73-119) να συντάξετε έναν χρονολογικό πίνακα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗΣ 2014-2020

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗΣ 2014-2020 ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗΣ 2014-2020 Οι νέοι κανόνες και η νομοθεσία που διέπουν τον επόμενο γύρο επένδυσης από την πολιτική συνοχής της ΕΕ για την περίοδο 2014-2020 υιοθετήθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

Η Έρευνα στα Ελληνικά Πανεπιστήµια και η Ευρωπαϊκή Πραγµατικότητα

Η Έρευνα στα Ελληνικά Πανεπιστήµια και η Ευρωπαϊκή Πραγµατικότητα Η Έρευνα στα Ελληνικά Πανεπιστήµια και η Ευρωπαϊκή Πραγµατικότητα Ιωάννης Π. Γεροθανάσης Καθηγητής Πανεπιστηµίου Ιωαννίνων Πρώην Πρύτανης Πανεπιστηµίου Ιωαννίνων Μέλος της Α ΙΠ Η ανώτατη εκπαίδευση, η

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ: Κ. ΚΟΛΙΟΠΟΥΛΟΣ «Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΣΚΕΨΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ» ΚΕΦ. 10 ΚΛΑΟΥΖΕΒΙΤΣ

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ: Κ. ΚΟΛΙΟΠΟΥΛΟΣ «Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΣΚΕΨΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ» ΚΕΦ. 10 ΚΛΑΟΥΖΕΒΙΤΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ: Κ. ΚΟΛΙΟΠΟΥΛΟΣ «Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΣΚΕΨΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ» ΚΕΦ. 10 ΚΛΑΟΥΖΕΒΙΤΣ ΜΙΧΑΛΗΣ ΑΡΑΜΠΑΤΖΟΓΛΟΥ Ο Καρλ Φον Κλαούζεβιτς (1780-1831) ήταν αξιωματικός του Πρωσικού Στρατού κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

ιοίκηση Παραγωγής και Υπηρεσιών

ιοίκηση Παραγωγής και Υπηρεσιών ιοίκηση Παραγωγής και Υπηρεσιών Η φιλοσοφία Just-in-Time Γιώργος Ιωάννου, Ph.D. Αναπληρωτής Καθηγητής Σύνοψη διάλεξης Ορισµός Προέλευση JIT Το παράδειγµα τηςtoyota Βασικές αρχές JIT Στόχοι JIT Τεχνικές

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΕΙΦΟΡΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΕΙΦΟΡΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ S P R I N G S C H O O L ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΕΙΦΟΡΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 3-8 Μαΐου 2015 Ξενοδοχείο Caravia Beach, Κως Οργάνωση: Μονάδα Ευρωπαϊκού Τουρισμού/ Ευρωπαϊκό Κέντρο Αριστείας Jean Monnet (Πανεπιστήμιο Αθηνών) Υποστηρικτές:

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Βιογραφικό σημείωμα Ο Πολυμέρης Βόγλης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1964. Σπούδασε στο Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και εκπόνησε τη διατριβή του στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός Αυτοαξιολόγησης EFQM Ο ΗΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑΣ ΑΥΤΟΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ EFQM ΣΤΙΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ

Οδηγός Αυτοαξιολόγησης EFQM Ο ΗΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑΣ ΑΥΤΟΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ EFQM ΣΤΙΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ Ο ΗΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑΣ ΑΥΤΟΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ EFQM ΣΤΙΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 3 2. Η ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ EFQM ΚΑΙ ΤΟ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΑΥΤΟΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ... 4 3. Η ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΣΤΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΜΥΝΑΣ ΑΡΧΗΓΟΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΡΕΙΑ ΤΩΝ ΕΔ ΣΕ ΜΙΑ ΕΠΟΧΗ ΠΡΟΚΛΗΣΕΩΝ

ΓΕΝΙΚΟ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΜΥΝΑΣ ΑΡΧΗΓΟΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΡΕΙΑ ΤΩΝ ΕΔ ΣΕ ΜΙΑ ΕΠΟΧΗ ΠΡΟΚΛΗΣΕΩΝ ΓΕΝΙΚΟ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΜΥΝΑΣ ΑΡΧΗΓΟΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΡΕΙΑ ΤΩΝ ΕΔ ΣΕ ΜΙΑ ΕΠΟΧΗ ΠΡΟΚΛΗΣΕΩΝ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2012 Ένας στρατηγός είναι τόσο καλός ή τόσο κακός όσο τον κάνουν τα στρατιωτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ ΔΕΠΠΣ ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών ΔΕΠΠΣ Φ.Ε.Κ., 303/13-03-03, τεύχος Β Φ.Ε.Κ., 304/13-03-03, τεύχος Β Ποιοι λόγοι οδήγησαν στην σύνταξη των ΔΕΠΠΣ Γενικότερες ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014 θεμα: Ιστορικη Εξελιξη Αγωγης και Προαγωγης Υγειας. Η προαγωγη υγειας είναι συνδεδεμενη με τις αλλαγες που

Διαβάστε περισσότερα

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους του Σταύρου Κοκκαλίδη Μαθηματικού Διευθυντή του Γυμνασίου Αρχαγγέλου Ρόδου-Εκπαιδευτή Στα προγράμματα Β Επιπέδου στις ΤΠΕ Ορισμός της έννοιας του σεναρίου.

Διαβάστε περισσότερα

European Year of Citizens 2013 Alliance

European Year of Citizens 2013 Alliance European Year of Citizens 2013 Alliance MANIFESTO Η ενεργός συμμετοχή του ευρωπαίου πολίτη είναι άμεσα συνδεδεμένη με την επιδίωξη των Ευρωπαϊκών συλλογικών στόχων και αξιών που προβλέπονται στις Συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

Μάθηµα 6. Οργανωσιακή Κουλτούρα και Ποικιλοµορφία. Copyright 2012 by The McGraw-Hill Companies, Inc. All Rights Reserved.

Μάθηµα 6. Οργανωσιακή Κουλτούρα και Ποικιλοµορφία. Copyright 2012 by The McGraw-Hill Companies, Inc. All Rights Reserved. Μάθηµα 6 Οργανωσιακή Κουλτούρα και Ποικιλοµορφία McGraw-Hill/Irwin Copyright 2012 by The McGraw-Hill Companies, Inc. All Rights Reserved. Οργανωσιακή Κουλτούρα και Ποικιλοµορφία v Οι ειδικοί στόχοι του

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργία Συνεργατικών Δικτύων Ανοιχτής Καινοτομίας Coopetitive Open Innovation Networks - COINs

Δημιουργία Συνεργατικών Δικτύων Ανοιχτής Καινοτομίας Coopetitive Open Innovation Networks - COINs Δημιουργία Συνεργατικών Δικτύων Ανοιχτής Καινοτομίας Coopetitive Open Innovation Networks - COINs «Στρατηγικές Ανάπτυξης Συνεργατικών Σχηματισμών στις Ελληνικές Περιφέρειες» Κωνσταντίνος Μπουρλετίδης Οικονομολόγος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ. Public Relations Management

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ. Public Relations Management ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ Public Relations Management Στόχος του Προγράμματος Το πρόγραμμα Διοίκηση Επικοινωνίας Δημοσίων Σχέσεων είναι ένα πλήρες και ολοκληρωμένο εκπαιδευτικό πρόγραμμα με

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ 02 ΤΟ ΠΟΛΕΜΙΚΟ ΝΑΥΤΙΚΟ

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ 02 ΤΟ ΠΟΛΕΜΙΚΟ ΝΑΥΤΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ 02 ΤΟ ΠΟΛΕΜΙΚΟ ΝΑΥΤΙΚΟ Άρθρο 0201: Ορισµός του Πολεµικού Ναυτικού 1. Ο όρος "Πολεµικό Ναυτικό", όπως χρησιµοποιείται στο κείµενο των ιατάξεων, δηλώνει το σύνολο των Ναυτικών και Αεροναυτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ S.W.O.T. (STRENGTHS WEAKNESS - OPPORTUNITIES THREATS)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ S.W.O.T. (STRENGTHS WEAKNESS - OPPORTUNITIES THREATS) 137 4 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ S.W.O.T. (STRENGTHS WEAKNESS - OPPORTUNITIES THREATS) Στα προηγούµενα κεφάλαια πραγµατοποιήθηκε αναλυτική παρουσίαση και ανάλυση του εσωτερικού

Διαβάστε περισσότερα

Η στρατηγική πολύ µικρής κρατικής δύναµης: Η περίπτωση της Κύπρου

Η στρατηγική πολύ µικρής κρατικής δύναµης: Η περίπτωση της Κύπρου 1 Η στρατηγική πολύ µικρής κρατικής δύναµης: Η περίπτωση της Κύπρου Στο διεθνές σύστηµα δεν υπάρχουν µόνο οι µεγάλες δυνάµεις αλλά επίσης υπάρχουν µεσαίες, µικρές ή και πολύ µικρές δυνάµεις. Βέβαια η διαµόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

Balanced Scorecard ως σύστημα μέτρησης απόδοσης

Balanced Scorecard ως σύστημα μέτρησης απόδοσης Balanced Scorecard Η ΜΕΘΟΔΟΣ BALANCED SCORECARD Όπως είναι γνωστό οι εταιρείες αντιµετωπίζουν πολλά εµπόδια στην ανάπτυξη συστηµάτων µέτρησης επίδοσης τα οποία πραγµατικά µετρούν τα κατάλληλα µεγέθη. Αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΡΡΗΤΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΤΟΥΡΚΙΑ

ΑΠΟΡΡΗΤΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΤΟΥΡΚΙΑ ΑΠΟΡΡΗΤΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΤΟΥΡΚΙΑ Η ΕΘΝΙΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΙΑΣ Του Χρήστου Μηνάγια minagias@gmail.com, τηλ. 6948260485 Κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις ΚΑ ΜΟΣ (τηλ. 2310252320, Ερµού 48 Θεσσαλονίκη, Τ.Κ. 54623)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων 2.1. Εισαγωγικές έννοιες Ο επιστημονικός κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού: Θεωρητικό πλαίσιο για την κατανόηση των κοινών θεσμικών χαρακτηριστικών, αλλά και των θεσμικών

Διαβάστε περισσότερα

ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ

ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Το ίκτυο Οινοποιών Νοµού Ηρακλείου ιδρύθηκε ως αστική µη κερδοσκοπική εταιρεία τον Νοέµβριο του 2006 και αποτελεί την κύρια συλλογική, συγκροτηµένη και συντονισµένη έκφραση

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ο Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ 2.1 Εισαγωγή Η έρευνα διεξήχθη κατά την χρονική περίοδο Φεβρουαρίου έως και Ιουνίου του 2003. Ο συνολικός αριθµός των ευρωπαίων πολιτών που απάντησε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ Ενότητα 5η: ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚZ Η ΕΛΛΑ Α ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟ Ο 1940-1949. ο θρίαµβος της εθνικής αντίστασης και η τραγωδία του εµφυλίου πολέµου

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚZ Η ΕΛΛΑ Α ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟ Ο 1940-1949. ο θρίαµβος της εθνικής αντίστασης και η τραγωδία του εµφυλίου πολέµου ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚZ Η ΕΛΛΑ Α ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟ Ο 1940-1949 ο θρίαµβος της εθνικής αντίστασης και η τραγωδία του εµφυλίου πολέµου 180 Α. ΚΛΕΙΣΤΕΣ Ή ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Βασικά θέματα προς συζήτηση:

Βασικά θέματα προς συζήτηση: ΕΝΟΤΗΤΑ 8. ΚΟΙΝΗ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ, ΚΟΙΝΗ ΑΜΥΝΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ Βασικά θέματα προς συζήτηση: Η ανάπτυξη της Κοινής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας Η λήψη των αποφάσεων

Διαβάστε περισσότερα

The energy market in Europe-«The role of the Greek DSO- HEDNO» Nikolaos Chatziargyriou, President and CEO of HEDNO

The energy market in Europe-«The role of the Greek DSO- HEDNO» Nikolaos Chatziargyriou, President and CEO of HEDNO The energy market in Europe-«The role of the Greek DSO- HEDNO» Nikolaos Chatziargyriou, President and CEO of HEDNO 19thRoundtable with the Government of Greece-The Economist Kυρίες και Κύριοι Πριν ξεκινήσω

Διαβάστε περισσότερα

Τουρκικά σχέδια καταστροφής ελληνικών αεροπορικών βάσεων

Τουρκικά σχέδια καταστροφής ελληνικών αεροπορικών βάσεων 1 17 Απριλίου 2012 www.geostrategy.gr Τουρκικά σχέδια καταστροφής ελληνικών αεροπορικών βάσεων Του Χρήστου Μηνάγια Στις 13 Απριλίου 2012, η ιοίκηση των Εικονικών Τουρκικών Αεροπορικών υνάµεων [Türk Sanal

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΕΣ Α Γενική Γραµµατεία ηµόσιας ιοίκησης & Ηλεκτρονικής ιακυβέρνησης ΕΥΡΥΖΩΝΙΚΑ ΙΚΤΥΑ

ΥΠΕΣ Α Γενική Γραµµατεία ηµόσιας ιοίκησης & Ηλεκτρονικής ιακυβέρνησης ΕΥΡΥΖΩΝΙΚΑ ΙΚΤΥΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ Γενική Γραµµατεία ηµόσιας ιοίκησης& Ηλεκτρονικής ιακυβέρνησης ΕΥΡΥΖΩΝΙΚΑ ΙΚΤΥΑ Ο ΠΥΛΩΝΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΗΣ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΣΤΗΝ ΨΗΦΙΑΚΗ ΕΠΟΧΗ & ΤΗΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΚΑΙ ΑΝΟΙΚΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΑΘΗΝΑ 2000 12 Η συγγραφική

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Μονάδα 8.1: Επαγγελματικοί ρόλοι και προφίλ για την παρακολούθηση και την εποπτεία.

Εκπαιδευτική Μονάδα 8.1: Επαγγελματικοί ρόλοι και προφίλ για την παρακολούθηση και την εποπτεία. Εκπαιδευτική Μονάδα 8.1: Επαγγελματικοί ρόλοι και προφίλ για την παρακολούθηση και την εποπτεία. Η παρακολούθηση ενός project κινητικότητας. Η διαδικασία παρακολούθησης ενός διακρατικού project κινητικότητας

Διαβάστε περισσότερα

Η νέα «Κόκκινη Βίβλος» και η αναβάθµιση της τουρκικής στρατιωτικής απειλής

Η νέα «Κόκκινη Βίβλος» και η αναβάθµιση της τουρκικής στρατιωτικής απειλής 1 28 Οκτωβρίου 2010 www.geostrategy.gr Του Χρήστου Μηνάγια Η νέα «Κόκκινη Βίβλος» και η αναβάθµιση της τουρκικής στρατιωτικής απειλής Οι Τούρκοι στρατηγοί ζητούν από τον Ερντογάν αύξηση της δύναµης των

Διαβάστε περισσότερα

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Μέχρι πριν λίγα χρόνια ηαντίληψη που επικρατούσε ήταν ότι ημαθηματική γνώση είναι ένα αγαθό που έχει παραχθεί και καλούνται οι μαθητές να το καταναλώσουν αποστηθίζοντάς

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες

Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες ΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ, ΒΑΣΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΠΕΛΑΓΙΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες

Διαβάστε περισσότερα

Επιχειρησιακό Πρότυπο Κατευθύνσεων Α/ΓΕΕΘΑ

Επιχειρησιακό Πρότυπο Κατευθύνσεων Α/ΓΕΕΘΑ Επιχειρησιακό Πρότυπο Κατευθύνσεων Α/ΓΕΕΘΑ Τελική Επιθυμητή Κατάσταση Κυριαρχία της Διακλαδικής Δύναμης στο Σύγχρονο Επιχειρησιακό Περιβάλλον μέσω της Αποφασιστικής Υπεροχής Έναντι κάθε Ενδεχόμενης Απειλής.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ (µικρές τάξεις ηµοτικού) Σχεδιασµός σεναρίου µε θέµα «Ο καιρός» µε τη χρήση λογισµικών γενικής χρήσης, οπτικοποίησης, διαδικτύου και λογισµικών εννοιολογικής χαρτογράφησης. ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της. Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς

Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της. Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς εκδόθηκε η ακόλουθη ανακοίνωση µε αφορµή την τροπολογία που κατέθεσε ο ευρωβουλευτής της

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΝΟΥΜΕ ΔΥΝΑΜΗ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΣ ΔΥΝΑΤΟ

ΔΙΝΟΥΜΕ ΔΥΝΑΜΗ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΣ ΔΥΝΑΤΟ ΔΙΝΟΥΜΕ ΔΥΝΑΜΗ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΣ ΔΥΝΑΤΟ 2 Ο κόσμος της εργασίας αλλάζει πιο γρήγορα από ποτέ ενώ οι παλιοί επιχειρηματικοί κανόνες δεν ανταποκρίνονται στο νέο περιβάλλον. Ούτε τα χρήματα

Διαβάστε περισσότερα

Στο Δημήτρη και στο Χάρη που με στηρίζουν

Στο Δημήτρη και στο Χάρη που με στηρίζουν 2 Στο Δημήτρη και στο Χάρη που με στηρίζουν Στους φοιτητές μου που αποτελούν την πηγή και το κίνητρο για: «συνεχή βελτίωση» «συνεχή μάθηση» «συνεχή ανανέωση» και προβληματισμό 3 ανάπτυξη, αξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Τι είναι Οικολογικά Σχολεία Εγγραφή Εφαρμογή του Προγράμματος Αίτηση Αυτοαξιολόγησης Βράβευση Η Περιβαλλοντική Επισκόπηση των Οικολογικών Σχολείων ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Έννοιες. Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση.

Έννοιες. Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση. Womens Business Gerasimos Tzamarelos, PhD 27 November 2014 Έννοιες Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΤΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΨΥΧΙΚΑ ΥΓΙΕΣ-ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ 7 ΒΗΜΑΤΩΝ

ΠΩΣ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΤΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΨΥΧΙΚΑ ΥΓΙΕΣ-ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ 7 ΒΗΜΑΤΩΝ ΠΩΣ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΤΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΨΥΧΙΚΑ ΥΓΙΕΣ-ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ 7 ΒΗΜΑΤΩΝ Το φυλλάδιο «Ένας οδηγός για την προαγωγή της ψυχικής υγείας στο χώρο εργασίας- πηγή βοήθειας για τους εργοδότες» απευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος των πανεπιστημίων στην Ευρώπη της Γνώσης

Ο ρόλος των πανεπιστημίων στην Ευρώπη της Γνώσης Ο ρόλος των πανεπιστημίων στην Ευρώπη της Γνώσης 1) ΣΤΟΧΟΣ Να αρχίσει συζήτηση σχετικά με το ρόλο που διαδραματίζουν τα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια στην κοινωνία και στην οικονομία της γνώσης. 2) ΠΡΑΞΗ Ανακοίνωση

Διαβάστε περισσότερα

Εισήγηση της ΓΓΠΠ Αγγέλας Αβούρη στην ενημερωτική συνάντηση για τη δημιουργία Οργανισμού Τουριστικής Ανάπτυξης (23-11-06)

Εισήγηση της ΓΓΠΠ Αγγέλας Αβούρη στην ενημερωτική συνάντηση για τη δημιουργία Οργανισμού Τουριστικής Ανάπτυξης (23-11-06) Εισήγηση της ΓΓΠΠ Αγγέλας Αβούρη στην ενημερωτική συνάντηση για τη δημιουργία Οργανισμού Τουριστικής Ανάπτυξης (23-11-06) Η χώρα μας είναι ένας από τους πλέον δημοφιλείς τουριστικούς προορισμούς παγκοσμίως.

Διαβάστε περισσότερα

Το ευρωπαϊκό οικονοµικό και κοινωνικό µοντέλο

Το ευρωπαϊκό οικονοµικό και κοινωνικό µοντέλο SPEECH/04/224 Σταύρος δήµας Επίτροπος υπεύθυνος για θέµατα Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων Το ευρωπαϊκό οικονοµικό και κοινωνικό µοντέλο Ευρωπαϊκο κοινοβουλιο συνοδος Στρασβουργο, 4 µαïου 2004 Εισαγωγική

Διαβάστε περισσότερα

Παρασκηνιακά παιχνίδια της Άγκυρας

Παρασκηνιακά παιχνίδια της Άγκυρας 1 Του Χρήστου Μηνάγια Παρασκηνιακά παιχνίδια της Άγκυρας 04 Απριλίου 2012 www.geostrategy.gr Στο άρθρο του συντάκτη του παρόντος, µε τίτλο «Εκβιασµοί, απειλές και αυθαιρεσίες από την Άγκυρα στην Ανατολική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ Ενότητα 6η: ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Τα GIS στην Πρόληψη και ιαχείριση των Φυσικών Καταστροφών

Τα GIS στην Πρόληψη και ιαχείριση των Φυσικών Καταστροφών Ηµερίδα: Πρόληψη - ιαχείριση των Φυσικών Καταστροφών. Ο ρόλος του Αγρονόµου Τοπογράφου Μηχανικού Τα GIS στην Πρόληψη και ιαχείριση των Φυσικών Καταστροφών Γεώργιος Ν.Φώτης Αναπληρωτής Καθηγητής ΠΘ Kωστής

Διαβάστε περισσότερα

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs)

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Τελική έκθεση Ιούλιος 2014 ΣΥΝΟΨΗ Σκοπός της μελέτης αυτής είναι να παρουσιάσει ορισμένα από τα κυριότερα ζητήματα που αφορούν τα δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

Μήνυμα από τη Φουκουσίμα: Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι το μέλλον!

Μήνυμα από τη Φουκουσίμα: Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι το μέλλον! Μήνυμα από τη Φουκουσίμα: Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι το μέλλον! Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι μία βιώσιμη λύση για να αντικατασταθούν οι επικίνδυνοι και πανάκριβοι πυρηνικοί και ανθρακικοί

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελεσματικές Διαπραγματεύσεις

Αποτελεσματικές Διαπραγματεύσεις Αποτελεσματικές Διαπραγματεύσεις NDI Training & Consulting 1 ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ Στον σημερινό πολύπλοκο και γεμάτο προκλήσεις κόσμο στον οποίο ζούμε, οι εταιρίες δεν έχουν πλέον την πολυτέλεια να

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Νανοτεχνολογίες: Οφέλη και Κίνδυνοι για τις Ανεπτυγµένες και Αναπτυσσόµενες Χώρες 1 1 Ο Μεγάλος ιάλογος για τη Νανοτεχνολογία: Γίνεται µεγάλη συζήτηση για το πώς η Νανοτεχνολογία διαθέτει τεράστιο τεχνολογικόκαι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞ ΑΠΟΣΤΑΣΕΩΣ ΜΒΑ. Επίπεδο Μαθήματος Γνωστική Περιοχή Γλώσσα Διδασκαλίας Μεταπτυχιακό Διοίκηση Διαδικασιών Ελληνικά

ΕΞ ΑΠΟΣΤΑΣΕΩΣ ΜΒΑ. Επίπεδο Μαθήματος Γνωστική Περιοχή Γλώσσα Διδασκαλίας Μεταπτυχιακό Διοίκηση Διαδικασιών Ελληνικά ΕΞ ΑΠΟΣΤΑΣΕΩΣ ΜΒΑ Κωδικός Μαθήματος Τίτλος Μαθήματος Πιστωτικές Μονάδες (ECTS) MΒΑN-670DG Διοίκηση Παραγωγής και 7.5 Έλεγχος Ποιότητας (Operations and Quality Management) Τμήμα Εξάμηνα Σχολή Διοίκησης

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ Η Μάχη της Κρήτης έχει µια ξεχωριστή θέση στη ροή των γεγονότων του Β' Παγκοσµίου Πολέµου. Ο Ελληνικός λαός στη Κρήτη, εγκαταλελειµµένος

Διαβάστε περισσότερα

1. Τι γνωρίζετε για το θεσμό της ιδιωτικής ασφάλισης στη χώρα μας; Τι γνωρίζετε παγκοσμίως;

1. Τι γνωρίζετε για το θεσμό της ιδιωτικής ασφάλισης στη χώρα μας; Τι γνωρίζετε παγκοσμίως; 1. Τι γνωρίζετε για το θεσμό της ιδιωτικής ασφάλισης στη χώρα μας; Τι γνωρίζετε παγκοσμίως; Η ιδιωτική ασφάλιση βρίσκεται μπροστά σε μια νέα πραγματικότητα, διεκδικώντας ισχυρότερη θέση στο χρηματοπιστωτικό

Διαβάστε περισσότερα

Ασφάλεια Εγκαταστάσεων - Διαχείριση της ασφάλειας & αντίδραση σε κρίσιμο περιστατικό

Ασφάλεια Εγκαταστάσεων - Διαχείριση της ασφάλειας & αντίδραση σε κρίσιμο περιστατικό Venue Security Plan Security Management & critical incident response Ασφάλεια Εγκαταστάσεων - Διαχείριση της ασφάλειας & αντίδραση σε κρίσιμο περιστατικό ΔΗΜΗΤΡΗΣ Σ. ΛΟΓΟΣ Ταξίαρχος ΕΛ.ΑΣ. ε.α. Πιστοποιημένος

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

Η ασφάλεια των πολιτικών αερομεταφορών στην Ελλάδα του 21 ου αιώνα

Η ασφάλεια των πολιτικών αερομεταφορών στην Ελλάδα του 21 ου αιώνα Η ασφάλεια των πολιτικών αερομεταφορών στην Ελλάδα του 21 ου αιώνα Γεώργιος Παπασπύρου Διευθυντής Διεύθυνσης Ασφαλείας Αερολιμένων Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας Κυρίες και κύριοι, Επιθυμώ να ευχαριστήσω

Διαβάστε περισσότερα

Πρωτοβουλία για την Καινοτομία

Πρωτοβουλία για την Καινοτομία Πρωτοβουλία για την Καινοτομία Ολοκληρωµένα Προγράµµατα, Πρωτοβουλίες και Δικτυώσεις για την ανάπτυξη δεξιοτήτων και ικανοτήτων Καινοτομίας Το έργο υλοποιείται στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ & ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΧΕΔΙΑΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ Εργασία 1 η Ενεργή παρακολούθηση της ημερίδας με θέμα «Technology

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

στη Βουλγαρία και µετά την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση την 1 η Ιανουαρίου 2007, κάτω από τον πιο εύγλωττο τίτλο Σύγχρονη

στη Βουλγαρία και µετά την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση την 1 η Ιανουαρίου 2007, κάτω από τον πιο εύγλωττο τίτλο Σύγχρονη Σύγχρονη Βουλγαρία: Από το Ανατολικό Μπλοκ στην Ευρωπαϊκή Ένωση Πρόλογος Το παρόν βιβλίο προέκυψε µέσα από συζητήσεις που ξεκίνησαν στα τέλη του 2008 στη Σόφια γύρω από την αναγκαιότητα πρόσβασης του ελληνικού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ρόλος και το έργο των Διπλωματούχων Μηχανικών Δημοσίων Υπαλλήλων» Πέμπτη 09.06.2005

«Ο ρόλος και το έργο των Διπλωματούχων Μηχανικών Δημοσίων Υπαλλήλων» Πέμπτη 09.06.2005 Καθ. Bασίλης Ασημακόπουλος Ειδικός Γραμματέας για την Κοινωνία της Πληροφορίας Χαιρετισμός στο πλαίσιο της Ημερίδας της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ενώσεων Μηχανικών Δημοσίων Υπαλλήλων Διπλωματούχων Ανωτάτων

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση Θέσεων ΣΕΣ για την Οδική Ασφάλεια

Παρουσίαση Θέσεων ΣΕΣ για την Οδική Ασφάλεια Ημερίδα για την Εβδομάδα Οδικής Ασφάλειας Αθήνα, 19 Μαρτίου 2013 Παρουσίαση Θέσεων ΣΕΣ για την Οδική Ασφάλεια Γιώργος Γιαννής, Κώστας Αντωνίου, Ματθαίος Καρλαύτης Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Η Οδική Ασφάλεια

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΓΕΝΕΤΙΚΗ Ένας επιστημονικός κλάδος που με τα επιτεύγματά του προκάλεσε έντονες συζήσεις στο τέλος του 20 ου αιώνα και αναμένεται να απασχολήσει εξίσου έντονα, αν όχι να μονοπωλήσει το

Διαβάστε περισσότερα

Το ISIS καταρρέει. Λύση του δράματος ή εξάπλωση. της κρίση ;

Το ISIS καταρρέει. Λύση του δράματος ή εξάπλωση. της κρίση ; Το ISIS καταρρέει. Λύση του δράματος ή εξάπλωση Τετάρτη 30 Δεκεμβρίου 2015 της κρίση ; Του Γεωργίου Κ. Φίλη Ph.D.* Τη στιγμή αυτή οι τύχες του πολέμου τόσο στο Ιράκ όσο και στη Συρία φαίνεται να έχουν

Διαβάστε περισσότερα

Δελτίο Τύπου. Ενώ οι υπόλοιπες εκθέσεις ασχολούνται μόνο με επιμέρους τομείς της. No. 020/2015 101-HvS/Breu 1/6

Δελτίο Τύπου. Ενώ οι υπόλοιπες εκθέσεις ασχολούνται μόνο με επιμέρους τομείς της. No. 020/2015 101-HvS/Breu 1/6 Δελτίο Τύπου 28 Σεπτεμβρίου 2015 CeBIT 2016 (14 18 Μαρτίου, Δευτ. Παρ.): Η CeBIT προωθεί την ψηφιοποίηση στην επιχειρηματική δραστηριότητα, την δημόσια διοίκηση και την κοινωνία - Ισχυρή ώθηση για την

Διαβάστε περισσότερα

ΗΕΠΑΝΑΘΕΜΕΛΙΩΣΗΤΗΣΔΗΜΟΣΙΑΣΔΙΟΙΚΗΣΗΣ 2012? Α. Μανιτάκης. Ανοιχτή συζήτηση «Διοικητική μεταρρύθμιση εν μέσω κρίσης» ΕΛΙΑΜΕΠ 28/1/2014

ΗΕΠΑΝΑΘΕΜΕΛΙΩΣΗΤΗΣΔΗΜΟΣΙΑΣΔΙΟΙΚΗΣΗΣ 2012? Α. Μανιτάκης. Ανοιχτή συζήτηση «Διοικητική μεταρρύθμιση εν μέσω κρίσης» ΕΛΙΑΜΕΠ 28/1/2014 ΗΕΠΑΝΑΘΕΜΕΛΙΩΣΗΤΗΣΔΗΜΟΣΙΑΣΔΙΟΙΚΗΣΗΣ 2012? Α. Μανιτάκης Ανοιχτή συζήτηση «Διοικητική μεταρρύθμιση εν μέσω κρίσης» ΕΛΙΑΜΕΠ 28/1/2014 ΓΙΑ ΕΝΑ ΙΣΧΥΡΟ, ΔΙΚΑΙΟ, ΕΠΙΤΕΛΙΚΟ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΟ ΚΑΙ ΑΚΟΜΜΑΤΙΣΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;»

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;» ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάμη Καρατάσου 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.: 210 92 11 200-10, Fax: 210 92 33 977, www.iobe.gr 11 Tsami Karatassou, 117

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Χαλκίδας Σχολή Διοίκησης και Οικονομίας Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων

ΤΕΙ Χαλκίδας Σχολή Διοίκησης και Οικονομίας Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων ΤΕΙ Χαλκίδας Σχολή Διοίκησης και Οικονομίας Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Επιχειρησιακή Έρευνα Τυπικό Εξάμηνο: Δ Αλέξιος Πρελορέντζος Εισαγωγή Ορισμός 1 Η συστηματική εφαρμογή ποσοτικών μεθόδων, τεχνικών

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Στρατηγικού Σχεδίου για τη βελτίωση της Οδικής Ασφάλειας στην Ελλάδα Παιδεία Οδικής Ασφάλειας

Ανάπτυξη Στρατηγικού Σχεδίου για τη βελτίωση της Οδικής Ασφάλειας στην Ελλάδα Παιδεία Οδικής Ασφάλειας Εσπερίδα «Προτάσεις για τη βελτίωση της οδικής ασφάλειας στην Ελλάδα» Ρόδος, 22 Μαρτίου 2012 Ανάπτυξη Στρατηγικού Σχεδίου για τη βελτίωση της Οδικής Ασφάλειας στην Ελλάδα Παιδεία Οδικής Ασφάλειας Γ. Κανελλαΐδης,

Διαβάστε περισσότερα

Με ιδιαίτερη χαρά και συγκίνηση διοργανώνουμε τη σημερινή εκδήλωση, για να τιμήσουμε τα 100 χρόνια ζωής της Αεροπορίας Στρατού.

Με ιδιαίτερη χαρά και συγκίνηση διοργανώνουμε τη σημερινή εκδήλωση, για να τιμήσουμε τα 100 χρόνια ζωής της Αεροπορίας Στρατού. Κυρίες και Κύριοι, Με ιδιαίτερη χαρά και συγκίνηση διοργανώνουμε τη σημερινή εκδήλωση, για να τιμήσουμε τα 100 χρόνια ζωής της Αεροπορίας Στρατού. Όταν το 1912 δειλά συγκροτείτο ο πρώτος αεροπορικός στόλος

Διαβάστε περισσότερα

Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής.

Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής. Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής. Τρεις κατηγορίες κοινωνικών καταστάσεων είναι για τον Tajfel

Διαβάστε περισσότερα

Δηλώσεις επίσημων προσκεκλημένων

Δηλώσεις επίσημων προσκεκλημένων Δηλώσεις επίσημων προσκεκλημένων Δήλωση κ. Peter Bakker, President, World Business Council for Sustainable Development (WBCSD) «Το Action2020 είναι η πλατφόρμα, βάση της οποίας το WBCSD και τα μέλη του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΑ ΓΝΩΣΤΙΚΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ ΤΟΥ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΥ ΠΕΔΙΟΥ: ΦΥΣΙΚΏΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΑ ΓΝΩΣΤΙΚΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ ΤΟΥ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΥ ΠΕΔΙΟΥ: ΦΥΣΙΚΏΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΑ ΓΝΩΣΤΙΚΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ ΤΟΥ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΥ ΠΕΔΙΟΥ: ΦΥΣΙΚΏΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Ανανέωση του αντικειµένου Η καλύτερη προσέγγιση θα πρέπει να επιτρέπει τον πειραµατισµό.

Διαβάστε περισσότερα