ΠΕΡΙΛΗΨΗ Αποτελέσματα: Συμπέρασμα: Μεθοδολογία:

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΕΡΙΛΗΨΗ Αποτελέσματα: Συμπέρασμα: Μεθοδολογία:"

Transcript

1 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η παρούσα εργασία αρχίζει με μια θεωρητική επεξεργασία των βασικών εννοιών που καθορίζουν τις αρχές και τα κριτήρια βάσει των οποίων γίνεται η κατανομή των πόρων στον τομέα της υγείας. Στη συνέχεια διακρίνονται τα επίπεδα όπου η κατανομή αυτή λαμβάνει χώρα με σκοπό την ικανοποίηση δύο θεμελιωδών αρχών, της ισότητας και της αποδοτικότητας, και ακολουθεί η παρουσίαση των πιο εμπεριστατωμένων μεθόδων κατανομής των πόρων, οι οποίες ως επί το πλείστον στηρίζονται σε μια στέρεα θεωρητική βάση και σε επιστημονική τεκμηρίωση. Αποτελέσματα:οι μέθοδοι αυτές και τα αποτελέσματα που έχουν στην κατανομή των πόρων, προκαλούν αντιπαραθέσεις ανάμεσα στους επιστήμονες του χώρου, στους εμπλεκόμενους παράγοντες αλλά κάποτε και σε ευρύτερο κοινωνικό επίπεδο. Συμπέρασμα: το θεωρητικό και ερευνητικό υπόβαθρο αυτών των μεθόδων, αν και απόλυτα απαραίτητο, δεν αρκεί για να επιλύσει προβλήματα δεοντολογίας, βιοηθικής, πολιτικών αποφάσεων και πολιτικοκοινωνικών παιγνίων. Μεθοδολογία: δευτερογενής βιβλιογραφική έρευνα: βιβλιογραφία, πληροφορίες (επιστημονικά άρθρα) από το internet, πρακτικά συνεδρίου, διδακτικές σημειώσεις. Η παρούσα μελέτη δεν ξεκίνησε από μια σαφώς διατυπωμένη υπόθεση εργασίας την οποία θα εξέταζε με βάση τα ερευνητικά δεδομένα ( hypothesis testing παραγωγική μέθοδος). Αυτό που έγινε πρώτα ήταν η επαφή με ένα αρχικό υλικό από το οποίο προέκυψαν κάποιες ιδέες (επαγωγική μέθο δος), οι οποίες στη συνέχεια δοκιμάστηκαν, επιβεβαιώθηκαν ή τροποποιήθηκαν με βάση τις πληροφορίες που εξακολουθούσαν να συλλέγονται (παραγωγική μέθοδος). Κατ ουσίαν λοιπόν η μέθοδος που χρησιμοποιήθηκε ήταν η διαλεκτική. 1

2 ABSTRACT The present dissertation starts with a theoretical elaboration of the basic ideas that define the principles and the criteria according to which resource allocation in the field of health takes place. Then there is a distinction among the several levels at which this allocation takes place with a view to fulfilling two fundamental principles, those of equality and efficiency; there follows the presentation of the most thorough methods of resource allocation that are founded on a solid theoretical base and on scientific evidence. Results: the above mentioned methods and the results they have with regard to resource allocation have caused much argument among the relevant scientists, economists, politicians and, sometimes, at a broader social level. Conclusions: the theoretical and the research foundation of these methods, although wholly indispensable, is not sufficient for the solving of problems having to do with ethics, financial issues, political decisions and socio-political games of power. Methodology: secondary data (desk research): bibliography, internet information, conference records. The present study did not begin with an explicitly formulated assumption which it would examine in the light of the scientific data (hypothesis test productive method). Rather, what first of all took place was an initial contact with some preliminary material from which certain ideas ensued (deductive m ethod) that were then tried, verified or altered according to information that kept being gathered (productive method). Therefore, the method used was in essence the dialectic one. 2

3 Λέξεις κλειδιά: θεσμός της αγοράς, αρχή της ισότητας, αρχή της αποδοτικότητας, ποιότητα, περιφερειακή κατανομή, οικονομική αξιολόγηση, αποτελεσματικότητα, ανάλυση κόστους οφέλους, οριακή ανάλυση, κόστος ευκαιρίας, ανάλυση κόστους χρησιμότητας, ανάλυση κόστους - αποτελεσματικότητας, θέση προτεραιοτήτων, επιλογές, rationing, ομάδες συμφερόντων και πίεσης. Συντομογραφίες: ΜΚΣ: Μητρόπουλος Ι, Α. Καρόκης, Α Σισσούρας 1994 Θέσπιση Κριτηρίων Ισότητας στην Περιφερειακή Κατανομή των Πόρων Υγείας Επιθεώρηση Υγείας Τομ. 5 Τεύχος 4(29): 58(258) 63(263) MPC: Medical Practices Committee NHS: National Health Authorities ΠΦΥ: Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας RAWP: Resource Allocation Working Party RHA: Regional Health Authorities SIFT: Special Increment for Teaching SMR: Standardised Mortality Ratios 3

4 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΚΑΤΑΝΟΜΗΣ ΤΩΝ ΠΟΡΩΝ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ 1 Η ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΩΝ ΠΟΡΩΝ α. Ο θεσμός της αγοράς και τα δημόσια αγαθά Οι ιδιαιτερότητες του αγαθού της υγείας και η δυνατότητα αντικειμενικών προσεγγίσεων στο χώρο αυτόν. Θα μπορούσε να διακρίνει κανείς πολλά είδη κατανομής στον τομέα της υγείας: κατανομή πόρων, κατανομή υγείας, κατανομή ιατρικής φροντίδας και κατανομή εισοδήματος των προμηθευτών υγείας. Στην παρούσα εργασία θα μας απασχολήσει η κατανομή των πόρων, η οποία άλλωστε αποτελεί και το κύριο θέμα των οικονομικών της υγείας. Βασικό αξίωμα της επιστήμης της οικονομίας είναι ότι στρέφει το ενδιαφέρον της προς εκείνα τα οικονομικά αγαθά που είναι διαθέσιμα σε περιορισμένη μόνον ποσότητα. Στον τομέα των οικονομικών της υγείας, η σπανιότητα των πόρων συνδυάζεται με αυξημένες απαιτήσεις οι οποίες αντιστοιχούν σε ένα πλήθος αναγκών. Συνεπώς δημιουργούνται προβλήματα όπως σε ποιους θα γίνει η κατανομή, με ποια σειρά προτεραιότητας και σε ποια ποσότητα. Προκύπτει επομένως θέμα επιλογών, οι οποίες σε τελική ανάλυση ανάγονται και νομιμοποιούνται με βάση τις θεωρίες που αποτελούν το δομικό τους υπόβαθρο. Οι θεωρίες αυτές είναι όχι απλώς οικονομικής αλλά ευρύτερα και φιλοσοφικής φύσεως, άπτονται δε γενικότερων θεμάτων κοινωνικής οργάνωσης αλλά και εμπλέκονται με έννοιες όπως η ηθική, οι αξίες και η κοινωνική δικαιοσύνη. Οι θεωρητικές φιλοσοφικές απαρχές μιας πρώτης, σημαντικής προσέγγισης ανάγονται στον ωφελιμισμό (και τους εκπροσώπους του J. Bentham, J.St. Mill και James Mill), ο οποίος επεδίωκε τη μεγαλύτερη δυνατή ευτυχία για τον μεγαλύτερο αριθμό ανθρώπων. Ο ωφελιμισμός (Utilitarianism) νοεί την κοινωνική ευημερία ως το άθροισμα της ευημερίας καθενός από τα μέλη 4

5 της κοινωνίας, συνδέει δε την εξασφάλισή της με τον θεσμό της αγοράς, στον οποίο προσφέρει θεωρητική στήριξη. Ο θεσμός αυτός, στον οποίο στήριξαν την όλη οργάνωσή τους οι δυτικές κοινωνίες, θεωρήθηκε ότι μπορεί να εξασφαλίσει την απρόσκοπτη οικονομική λειτουργία μέσω των ιδιαίτερων εξισορροπητικών μηχανισμών που διαθέτει (ζήτηση προσφορά). Στο πλαίσιο της αγοράς η παραγωγή και η κατανομή των αγαθών είναι αυτόματη και η πλέον ενδεδειγμένη. Για να είναι αποτελεσματικός ο θεσμός αυτός όμως, θα πρέπει να πληρούνται κάποιες προϋποθέσεις, όπως ελευθερία από κάθε κρατική παρέμβαση και άρση των μονοπωλίων ολιγοπωλίων. Μάλιστα θα πρέπει να υπάρχουν πολλοί παραγωγοί οι οποίοι να ανταγωνίζονται μεταξύ τους και καθένας από τους οποίους να είναι τόσο μικρός και ένας από τόσους πολλούς, ώστε ατομικά να μην μπορούν να ασκήσουν κανέναν έλεγχο σε καμιά πλευρά της αγοράς. Ακόμη τα προϊόντα της ίδιας κατηγορίας θα πρέπει να είναι ομοιογενή, οι καταναλωτές (αλλά και οι προμηθευτές) θα πρέπει να διαθέτουν πλήρη ενημέρωση, να καταλήγουν σε αποφάσεις ορθολογικά σκεπτόμενοι (να αγοράζουν λ.χ. μέχρις εκείνου του σημείου όπου το οριακό όφελός τους από την αγορά του κάθε προϊόντος υπερβαίνει το οριακό τους κόστος) και να μην παρατηρείται ιδιοτελής επηρεασμός των καταναλωτών από τους παραγωγούς. Επίσης θα πρέπει να ισχύουν κάποιοι άλλοι όροι, όπως το ότι τα πάντα έχουν μια τιμή και ότι θα πρέπει να υπάρχει η δυνατότητα αποκλεισμού από την απόλαυση των προϊόντων όσων δεν είναι σε θέση ή δεν είναι πρόθυμοι να καταβάλλουν την τιμή αυτή. Ωστόσο υπάρχουν κάποιες κατηγορίες αγαθών που παρουσιάζουν ιδιομορφία και δεν είναι συμβατά με τους μηχανισμούς της αγοράς: πρόκειται για τα δημόσια αγαθά στα οποία εντάσσεται και η υγεία. Τα χαρακτηριστικά που εντάσσουν την υγεία στα δημόσια αγαθά είναι τα ακόλουθα: Η απόλαυση του αγαθού αυτού από κάποιους δεν το στερεί ταυτόχρονα από κάποιους άλλους Δεν θεωρείται σκόπιμο να αποκλείονται από αυτό όσοι δεν είναι σε θέση να πληρώσουν ένα οικονομικό αντίτιμο Δεν ισχύει η ομοιογενοποίηση του προϊόντος 5

6 Υπάρχει ασύμμετρη πληροφόρηση του καταναλωτή σε σχέση με έναν άλλο παράγοντα του συστήματος, τον παραγωγό δηλαδή του προϊόντος, στην συγκεκριμένη περίπτωση τον γιατρό. Κατά συνέπεια, ο καταναλωτής δεν είναι σε θέση να αποφασίσει ο ίδιος για το προϊόν που πρέπει να επιλέξει. Τέλος, η αβεβαιότητα είναι πολύ έντονη, τόσο από την πλευρά του καταναλωτή (δεν ξέρει λ.χ. πότε και από τι ενδέχεται να αρρωστήσει, ενώ ενδεχομένως να μην είναι σε θέση να ανταποκριθεί στα έξοδα της ασθένειάς του) όσο και από την πλευρά του γιατρού (δεν είναι πάντοτε σίγουρος λ.χ. για το πώς θα πρέπει να αντιμετωπισθεί ιατρικά μια προβληματική κατάσταση υγείας), γεγονός που ανάμεσα στα άλλα καθιστά αναγκαία και την κοινωνική ασφάλιση. Συνεπώς, η κατανομή των πόρων στον τομέα της υγείας θα πρέπει να υπακούει σε κάποιες άλλες αρχές από αυτές της αγοράς, θεωρείται δε ότι θα πρέπει να λαμβάνονται υπ όψιν και αξίες ηθικές που στοχεύουν στη στήριξη των αδύναμων, όπως και αν ορίζονται οι τελευταίοι στον τομέα αυτόν. Επιπλέον σημειώνεται μετατόπιση του κέντρου βάρους από τον μηχανισμό της ζήτησης των υπηρεσιών (και συνεπώς την ικανοποίηση όσων είναι σε θέση να πληρώσουν) στην έννοια της ανάγκης, η οποία συνήθως δίνει την προτεραιότητα στους οικονομικά πιο ασθενείς, εφ όσον έχει διαπιστωθεί ότι οι τελευταίοι συνήθως περιέρχονται σε δεινότερη, και από πλευράς υγείας, θέση. Εντούτοις, η οπτική στην οποία μόλις αναφερθήκαμε, δημιουργεί και κάποια προβλήματα, όπως το κατά πόσο μπορούμε να υιοθετήσουμε μια αντικειμενική, επιστημονική προσέγγιση απαλλαγμένη από αξιολογικές κρίσεις και να απεμπλακούμε από την τριβή με κοινωνικές θεωρίες που σχετίζονται άμεσα με κοινωνικές διαμάχες και αντιπαλότητες. Αυτό κατ αρχήν είναι δύσκολο εξ αιτίας και της ιδιομορφίας του πεδίου της υγείας, της ιδιαίτερης φύσης του αγαθού αυτού και της ξεχωριστής αξίας που του αποδίδεται σε επίπεδο προσωπικό, συναισθηματικό και κοινωνικό αν και υπάρχουν και καθαρά πραγματιστικές προσεγγίσεις, όπως αυτή του M. Grossman, σύμφωνα με την οποία η υγεία είναι ένα από τα στοιχεία που συνθέτουν το ανθρώπινο κεφάλαιο, το οποίο ο άνθρωπος πρέπει να διατηρήσει και να αξιοποιήσει ώστε να 6

7 συντηρήσει την παραγωγική του ικανότητα και κατά συνέπεια να εξασφαλίσει την επαγγελματική του εξέλιξη (Γ. Κυριόπουλος, Δ. Νιάκας, 1994, G. H. Mooney, 1986). Άρα η υγεία έχει τελικά χρηστική αξία. Εντούτοις και ερμηνείες όπως η προαναφερθείσα, κάθε άλλο παρά στερούνται υποκειμενικών κρίσεων, υποκρύπτουν τις θεωρητικές φιλοσοφικές προτιμήσεις των υποστηρικτών τους και είναι εκφράσεις μιας συγκεκριμένης κοσμοθεωρίας. Εξ άλλου σύμφωνα με τις σύγχρονες αρχές της επιστημολογίας, καμία επιστημονική προσέγγιση, ακόμη και στον χώρο των σκληρών φυσικών επιστημών, δεν είναι απαλλαγμένη από την υποκειμενική ματιά του ερευνητή, ο οποίος κουβαλά μαζί του κάθε είδους επιρροές από το ευρύτερο περιβάλλον του: φιλοσοφικές, πολιτικές και ιδεολογικές επιρροές, μια συγκεκριμένη κοινωνική θεώρηση και ένα πλήθος ασύνειδων προκαταλήψεων. Όλα αυτά καθορίζουν το που και με ποιόν τρόπο θα εστιάσει την προσοχή του ο ερευνητής, τι θα επιλέξει να μελετήσει και πώς, καθώς και τι είδος αλληλεπίδραση και ανατροφοδότηση θα υπάρξει με το υπό έρευνα αντικείμενό του. Ως εκ τούτου και παρά τις επιστημονικές, αμερόληπτες επιφάσεις με τις οποίες κάποιοι θα ένιωθαν τον πειρασμό να παρουσιάσουν τις τελικές αποφάσεις σχετικά με την κατανομή των πόρων στον τομέα της υγείας, η αλήθεια είναι ότι η κατανομή αυτή προσαρμόζεται προς κάποιους στόχους που εντάσσονται στο πλαίσιο των πολιτικών υγείας και τίθενται στη βάση διαφόρων κριτηρίων. Οι στόχοι δηλαδή που θέτουμε, είναι αποτέλεσμα επιλογών συνδεδεμένων με ηθικές και κοινωνικές αξίες και αρχές, με το συγκεκριμένο πρίσμα μέσα από το οποίο ο καθένας βλέπει την έννοια της κοινωνικής δικαιοσύνης, με τις κοινωνικές αντιπαλότητες, τους κοινωνικούς συσχετισμούς και τα ιδιαίτερα συμφέροντα των επιμέρους κοινωνικών ομάδων. Επίσης οι προαναφερθέντες στόχοι εξαρτώνται από το επίπεδο ανάπτυξης του συγκεκριμένου τομέα αλλά και από τα κοινωνικά συμφραζόμενα με τα οποία αυτή η ανάπτυξη σχετίζεται, όπως οι απαιτήσεις που κάθε εποχή δημιουργεί στους ανθρώπους ως προς την παροχή φροντίδας υγείας και το εύρος των δικαιωμάτων τους που αναφέρονται σε αυτήν. Οι στόχοι που θέτουμε με τον παραπάνω τρόπο, έστω και απομυθοποιώντας τους σε σχέση με την 7

8 επιστημονική τους θεμελίωση, μπορούν παρ όλα αυτά να δομηθούν ορθολογικά και να καταστούν λιγότερο αυθαίρετοι με τη χρήση κάποιων επιστημονικών εργαλείων. β. ο ορισμός της αποδοτικότητας Σε θεωρητικό επίπεδο, η επικρατούσα σήμερα στοχοθεσία ως προς την κατανομή των πόρων αφορά στην πραγμάτωση δύο αρχών: i) της ισότητας και ii) της αποδοτικότητας. Η αρχή της αποδοτικότητας, η οποία στηρίζεται στην οικονομική επιστήμη και μάλιστα, σύμφωνα με μια άποψη (T.E. Getzen, 1997), έχει τις ρίζες της στην θεωρία της αγοράς, ενέχει την προβληματική της σπανιότητας των πόρων η οποία μας περιορίζει ως προς τα επιδιωκόμενα αποτελέσματα, δίδει δε κατά συνέπεια βαρύτητα στον τρόπο χρησιμοποίησης αυτών των πόρων. Συγκεκριμένα, η αρχή αυτή έχει δύο εκφάνσεις: από τη μια πλευρά αναφέρεται στο πώς με δεδομένους πόρους που έχουμε στη διάθεσή μας θα καταλήξουμε στο μέγιστο αποτέλεσμα, ενώ από την άλλη πλευρά αφορά στο πώς, προσανατολιζόμενοι προς την επίτευξη ενός συγκεκριμένου αποτελέσματος, θα κάνουμε την καλύτερη δυνατή χρήση των πόρων (optimum resource allocation). Στην τέλεια αγορά, υπό μία κοινωνική οπτική, αποδοτική συμπεριφορά σημαίνει τη μέγιστη ικανοποίηση του καταναλωτή με το λιγότερο δυνατό κόστος για την κοινωνία. Όπως είδαμε όμως, η αγορά της υγείας περιέχει κάποιες σοβαρές ατέλειες, οπότε τίθεται έντονα το ερώτημα πόση κοινωνική αποδοτικότητα μπορεί να επιτευχθεί από ένα δεδομένο σύστημα υγείας. Σκοπός βέβαια παραμένει πάντοτε η μέγιστη βελτίωση στην υγεία μέσω των διαθέσιμων πόρων, κάτι δηλαδή που στην ουσία σημαίνει την ελαχιστοποίηση του κόστους ευκαιρίας ( opportunity cost) 1, με άλλα λόγια το κόστος για την κοινωνία στην προσπάθειά της να επιτύχει αυτές τις ωφέλειες στην υγεία. Εξακολουθούμε λοιπόν και εδώ να διακρίνουμε τη σύνδεση με τη σπανιότητα των πόρων και την ανάγκη για επιλογές. 1 κόστος ευκαιρίας: αυτό που θυσιάζουμε επιλέγοντας κάτι άλλο 8

9 Η αποδοτικότητα δηλαδή εμπεριέχει τη σύγκριση ανάμεσα στα κόστη (ή τους δαπανηθέντες πόρους) και τα οφέλη (ή την ευημερία που παράγεται) ανάμεσα σε ανταγωνιστικές επιλογές, προσπαθούμε δε να διασφαλίσουμε ότι οι πόροι κατανέμονται με τέτοιο τρόπο, ώστε να μεγιστοποιούνται τα οφέλη υγείας για την κοινωνία. Οι Donaldson και Gerard διακρίνουν δύο είδη αποδοτικότητας, την λειτουργική (operational) και την κατανεμητική (allocative - C. Donaldson και K. Gerard, 1993). Και τα δύο αυτά είδη βασίζονται στην έννοια της αποτελεσματικότητας, η οποία σε σχέση με την αποδοτικότητα αντιπροσωπεύει διαφορετικό μέγεθος προοπτικής τη στενότερη προοπτική σε ένα συνεχές (continuum) το οποίο δημιουργεί μαζί με τα δύο είδη αποδοτικότητας και όπου η κατανεμητική αποδοτικότητα παρουσιάζει την ευρύτερη προοπτική. Η ίδια η αποτελεσματικότητα δεν συνεπάγεται οπωσδήποτε την αποδοτικότητα: συνήθως σημαίνει την επίτευξη των στόχων που έχουμε θέσει ενώ, με όρους προερχόμενους από τη θεωρεία της αγοράς, σημαίνει ότι η παραγωγή ή η κατανάλωση κάποιου πράγματος προκαλεί ικανοποίηση ή αλλιώς ωφελιμότητα (utility). Συγκεκριμένα, στο θέμα που μας ενδιαφέρει, αποτελεσματική φροντίδα υγείας νοείται αυτή που επιφέρει βελτίωση της κατάστασης υγείας. Και τα δύο είδη αποδοτικότητας ωστόσο προϋποθέτουν την αποτελεσματικότητα (επειδή η δημιουργία ικανοποίησης ή ωφελιμότητας παραμένει το πρώτο ζητούμενο λ.χ. η αποδοτικότητα στον τομέα της υγείας έχει ως δομικό της υπόβαθρο τη βελτίωση της κατάστασης υγείας). Όσον αφορά στα δυο είδη αποδοτικότητας, η λειτουργική αποδοτικότητα κατ αρχήν θέτει το εξής ερώτημα: με δεδομένο ότι μια δραστηριότητα αξίζει να λάβει χώρα, ποιος είναι ο κατάλληλος τρόπος για να την φέρουμε εις πέρας; Αναφέρεται λοιπόν στην επιλογή ανάμεσα σε εναλλακτικούς τρόπους για να επιτύχουμε τον ίδιο στόχο, με βάση το ποιος από αυτούς κρίνεται ο πιο συμφέρων. Επομένως εισάγει και την έννοια του κόστους μαζί με την αποτελεσματικότητα, επιδιώκει δε το μέγιστο αποτέλεσμα για ένα δεδομένο επίπεδο πόρων ή το ελάχιστο κόστος για ένα δεδομένο επίπεδο αποτελέσματος. 9

10 Η κατανεμητική αποδοτικότητα πάλι κρίνει εάν μια δραστηριότητα αξίζει να λάβει χώρα. Επίσης, δεδομένου ότι μεγάλο μέρος της πολιτικής υγείας αφορά, όπως θα δούμε, στην κλίμακα στην οποία τα προγράμματα θα πρέπει να εφαρμοστούν, η κατανεμητική αποδοτικότητα μπορεί επίσης να απαντήσει στο ερώτημα της κλίμακας ή, με οικονομικούς όρους, της οριακής ανάλυσης. Γενικά η κατανεμητική αποδοτικότητα μπορεί να έχει εφαρμογή σε κάθε επίπεδο λήψης αποφάσεων και κατανομής των πόρων. Σύμφωνα λοιπόν με όσα εκθέσαμε μέχρι τώρα, η κατανεμητική αποδοτικότητα προηγείται, για να ακολουθήσει η λειτουργική αποδοτικότητα με τελικό πυρηνικό - στόχο την επίτευξη της αποτελεσματικότητας. Δηλαδή: Κατανεμητική αποδοτικότητα λειτουργική αποδοτικότητα αποτελεσματική φροντίδα υγείας. Η παραπάνω σχέση σημαίνει ότι, αν κάτι θεωρηθεί ότι αξίζει να γίνει (αυτό σημαίνει ότι τα οφέλη υπερβαίνουν τα κόστη), τότε θα πρέπει να διεξαχθεί με έναν τρόπο που εξασφαλίζει τη βέλτιστη χρήση των σπάνιων πόρων. Συγκεκριμένα: Πρωταρχικό βήμα αποτελεί το να διαπιστωθεί ποια προγράμματα υγείας αξίζει να πραγματοποιηθούν (υπό την έννοια βέβαια πάντοτε ότι τα οφέλη που θα προκύψουν υπερβαίνουν τα συνεπαγόμενα κόστη), ενώ στη συνέχεια η εφαρμογή των προγραμμάτων που επιλέγονται εκτείνεται, στο πλαίσιο του προγραμματικού προϋπολογισμού που θα δούμε παρακάτω, μέχρι το σημείο όπου το οριακό όφελός τους ισούται με το οριακό κόστος τους (κατανεμητική αποδοτικότητα). Για τα επιλεγμένα προγράμματα εξασφαλίζεται ότι, για να επιτευχθεί ο στόχος τους, γίνεται η καλύτερη χρήση των σπάνιων πόρων (λειτουργική αποδοτικότητα). Με ενδιαφέροντα τρόπο πραγματεύονται την έννοια της αποδοτικότητας οι Mc Guire, Henderson και Mooney, σύμφωνα με τους οποίους η αποδοτικότητα διακρίνεται στην τεχνική, την κατανεμητική και την κοινωνική (A. Mc Guire, J. Henderson και G. Mooney, 1995). 10

11 Στην τεχνική αποδοτικότητα το κόστος για την παραγωγή ενός δεδομένου αποτελέσματος ελαχιστοποιείται ή τα αποτελέσματα για ένα δεδομένο κόστος μεγιστοποιούνται. Για τον ορισμό της κατανεμητικής αποδοτικότητας πάλι χρησιμοποιείται το κριτήριο του Pareto. Έτσι η κατανεμητική αποδοτικότητα έχει επικρατήσει, όταν έχει γίνει τέτοια κατανομή, ώστε δεν είναι πια δυνατόν να βελτιώσουμε την κατάσταση ενός ατόμου χωρίς να χειροτερεύσουμε αυτήν κάποιου άλλου ατόμου (αριστοποίηση κατά Pareto). Κατά συνέπεια, φτάνουμε στο σημείο να θεωρούμε καλό το να βελτιώσουμε τουλάχιστον την κατάσταση ενός ατόμου χωρίς να επιδεινώσουμε την κατάσταση κανενός άλλου ( ο ι κατά Pareto βελτιώσεις ). Επειδή όμως κάτι τέτοιο δεν είναι δυνατό σε κανέναν δημόσιο σχεδιασμό, το κριτήριο αυτό έχει μεταβληθεί στην κατά Pareto δυνάμει βελτίωση (η οποία αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της ανάλυσης κόστος οφέλους). Σύμφωνα με την κατά Pareto δυνάμει βελτίωση, ένα σχέδιο υιοθετείται εάν μπορεί να βελτιώσει την κατάσταση τουλάχιστον ενός ατόμου και να μην επιδεινώσει αυτήν κανενός, εάν οι χαμένοι αποζημιώνονται από τα κέρδη των ωφελημένων. Έτσι το κριτήριο ικανοποιείται, εάν το ποσό κέρδους των ωφελημένων υπερβαίνει το ποσό απώλειας των χαμένων. Προφανώς οι προαναφερθέντες μελετητές έχουν στο νου τους τα διάχυτα σε όλους αποτελέσματα από τις εξωτερικότητες αγαθών όπως η υγεία, αλλά και το γεγονός ότι, με μια μακροπρόθεσμη προοπτική, αξίζει να θυσιάζει κανείς μέρος του οφέλους του υπέρ των άλλων (ένα παράδειγμα από έναν άλλο χώρο είναι το ότι οι πλούσιοι ωφελούνται από μια μείωση των αγαθών τους για μια κοινωνική ανακατανομή του εισοδήματος, διότι έτσι μειώνεται η εγκληματικότητα και οι κοινωνικές αναταραχές που μπορεί να αποβούν σε βάρος τους). Επανερχόμενοι στην ανάλυση των Mc Guire, Henderson και Mooney, η ικανοποίηση του κριτηρίου που αναφέρουν στοχεύει στη μεγιστοποίηση της συνολικής αξίας των παραγόμενων αποτελεσμάτων, της οποίας η επίτευξη αποτελεί την κοινωνική αποδοτικότητα. 11

12 Η διαφορά ανάμεσα στην κατανεμητική και την κοινωνική αποδοτικότητα είναι ότι η πρώτη αποκλείει την ύπαρξη χαμένων, ενώ η επιδίωξη της δεύτερης ενδεχομένως συνεπάγεται και χαμένους. Ωστόσο το κέρδος κάποιων και η απώλεια κάποιων άλλων, καθώς και το κατά πόσο αυτοί οι τελευταίοι αποζημιώνονται, εμπεριέχει και αξιολογικές κρίσεις. Κατά τον Getzen τέλος υπάρχουν πέντε είδη αποδοτικότητας: Η κατανεμητική, σύμφωνα με την οποία κατανέμουμε τους πόρους εκεί όπου έχουμε το μεγαλύτερο οριακό όφελος. Κάτι τέτοιο, όπως θα δούμε στη συνέχεια, εισάγει στην όλη προβληματική το ερώτημα του πόσο (επιπλέον) πρέπει να παραχθεί. Η τεχνική αποδοτικότητα, η οποία αφορά στο πώς χρησιμοποιούμε τους πόρους για να επιτύχουμε το μεγαλύτερο αποτέλεσμα. Συνεπώς σε αυτήν την περίπτωση ενδιαφέρουν οι διαδικασίες που πρέπει να ακολουθηθούν. Η αποδοτικότητα κόστους η οποία αναφέρεται στην επιλογή εισροών κατά τέτοιο τρόπο ώστε να ελαχιστοποιείται το κόστος παραγωγής, στοχεύει δηλαδή στον καλύτερο συνδυασμό επιλογών. Η αποδοτικότητα που αποβλέπει στη μείωση του κόστους συναλλαγών και συνεπώς στον καλύτερο συντονισμό των πολύπλοκων ανταλλαγών που είναι μεν απαραίτητες σε μια σύγχρονη οικονομία αλλά συχνά είναι εξαιρετικά δαπανηρές και στην κατά το δυνατόν καλύτερη σύνταξη συμβολαίων με τους πελάτες και τους προμηθευτές. Η δυναμική αποδοτικότητα που αποσκοπεί στην δημιουργία εκείνης της τεχνολογικής και οργανωτικής υποδομής η οποία θα δρομολογήσει εξελίξεις που θα εξασφαλίσουν και τη μελλοντική οικονομική αποδοτικότητα. (T. E. Getzen, 1997) 12

13 ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ Επίτευξη των στόχων που έχουμε θέσει Άντληση ικανοποίησης ΑΠΟΔΟΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Μέγιστη ικανοποίηση του καταναλωτή με το μικρότερο δυνατό κόστος για την κοινωνία Σκοπός: μέγιστη βελτίωση της υγείας μέσω των διαθέσιμων πόρων ελαχιστοποίηση του κόστους ευκαιρίας ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗ ΑΠΟΔΟΤΙΚΟΤΗΤΑ Με δεδομένο ότι μια δραστηριότητα αξίζει να λάβει χώρα, ποιος είναι ο κατάλληλος τρόπος για να την φέρουμε εις πέρας; ΚΑΤΑΝΕΜΗΤΙΚΗ ΑΠΟΔΟΤΙΚΟΤΗΤΑ Αξίζει μια δραστηριότητα να λάβει χώρα; (C. Donaldson, K. Gerard) ΣΧΕΣΗ Κατανεμητική αποδοτικότητα λειτουργική αποδοτικότητα αποτελεσματική φροντίδα υγείας ΤΕΧΝΙΚΗ ΑΠΟΔΟΤΙΚΟΤΗΤΑ Το κόστος για την παραγωγή ενός δεδομένου αποτελέσματος ελαχιστοποιείται ή τα αποτελέσματα για ένα δεδομένο κόστος μεγιστοποιούνται ΚΑΤΑΝΕΜΗΤΙΚΗ ΑΠΟΔΟΤΙΚΟΤΗΤΑ δεν είναι δυνατόν να βελτιώσουμε την κατάσταση ενός ατόμου χωρίς να χειροτερεύσουμε αυτήν κάποιου άλλου ατόμου (κριτήριο του Pareto) ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΠΟΔΟΤΙΚΟΤΗΤΑ το κριτήριο κατά Pareto μπορεί να ικανοποιηθεί, εάν έστω το ποσό κέρδους των ωφελημένων υπερβαίνει το ποσό απώλειας των χαμένων (κατά Pareto δυνάμει βελτίωση) (A. Mc Guire, J. Henderson και G. Mooney) 13

14 γ. ο ορισμός της ισότητας Παρά τη χρήση εννοιών όπως κόστη και οφέλη, η κοινωνική προοπτική θεωρείται ότι (θα πρέπει να) είναι θεμελιώδης για την κατανεμητική αποδοτικότητα. Αυτό συμβαίνει επειδή η υπερβολή στη χρήση της κατανεμητικής αποδοτικότητας ως αναλυτικής μεθόδου με οικονομική μόνον προοπτική, μπορεί να οδηγήσει σε ένα πρότυπο κατανομής των πόρων και των προκυπτόντων οφελών, το οποίο κάνει διακρίσεις σε βάρος ορισμένων μελών της κοινωνίας. Εξ άλλου η μεγιστοποίηση της υγείας ή η ωφελιμότητα που προέρχεται από τους πόρους για τη φροντίδα υγείας μπορεί να μην συνεπάγεται μια δίκαιη (μια έννοια που ορίζεται κοινωνικά) κατανομή υγείας. Άρα υπεισέρχονται στο σημείο αυτό έννοιες όπως η δικαιοσύνη και η ισότητα. Οι δύο αυτές ιδέες εμπλέκονται με την υγεία λόγω της εξωτερικότητας του αγαθού αυτού, δηλαδή της διάχυτης επίδρασης επάνω στα άτομα από το γεγονός ότι κάποιοι παράγουν ή καταναλώνουν το αγαθό αυτό (C. Donaldson, K. Gerard, 1993). Αυτό συνεπάγεται ότι τα άτομα ενδιαφέρονται να λαμβάνουν οι άλλοι μέσα στην κοινωνία τους την έγκαιρη και απαραίτητα φροντίδα υγείας. Ένα από τα αποτελέσματα αυτού του ενδιαφέροντος ήταν η ισότητα στην κατανομή της υγείας να ενσωματωθεί στις κοινωνικές απαιτήσεις της εποχής μας προκαλώντας όμως μια μεγάλη συζήτηση γύρω από το νοηματικό της περιεχόμενο και τη διασφάλισή της. Ως επί το πλείστον όμως η ισότητα έχει να κάνει με την κοινωνικώς οριζόμενη δικαιοσύνη: μπορεί για παράδειγμα να κριθεί δίκαιη η ύπαρξη της ανισότητας: λ.χ. στη υγεία μπορεί να κριθεί ως καθεστώς ισότητας η ύπαρξη άνισης πρόσβασης στις υπηρεσίες υγείας, δεδομένου ότι κάποιες ομάδες με μεγαλύτερη πιθανότητα να ασθενήσουν θα πρέπει να έχουν μεγαλύτερη πρόσβαση στη φροντίδα υγείας (έτσι η ισότητα [equity] διαφέρει από την ισοτιμία [equality] στο ότι η τελευταία σημαίνει το να έχει κανείς ίσο status με κάποιον άλλον). Θα πρέπει να σημειωθεί ακόμη ότι η κατανομή των πόρων σύμφωνα με την αρχή της ισότητας αποτελεί μια προσπάθεια επέμβασης και μείωσης των ανισοτήτων στην υγεία, οι οποίες ωστόσο οφείλονται σε μια ποικιλία αιτιακών 14

15 παραμέτρων, όπως το φύλο, η ηλικία, η εγγενής προδιάθεση, κοινωνικοοικονομικοί λόγοι, λόγοι γεωγραφικοί και περιφερειακής (υπο)ανάπτυξης, ενώ η υγεία δεν παύει να εξαρτάται και από την ατομική στάση και συμπεριφορά. Είναι φυσικό λοιπόν αυτή η προσπάθεια, περιοριζόμενη εντός του συστήματος παροχής φροντίδων υγείας και μη εντασσόμενη σε μια πιο περιεκτική και συνολική πολιτική, να μην αντιμετωπίζει το πρόβλημα στην ολότητά του και ως προς τα γενεσιουργά του αίτια και συνεπώς να μην δρα θεραπευτικά ως προς την ύπαρξη ανισοτήτων. Η αρχή της ισότητας διέπεται από δύο άξονες, έναν οριζόντιο και έναν κάθετο. Η οριζόντια ισότητα συνεπάγεται την παροχή ίσης και όμοιας φροντίδας για ίδιες ανάγκες, ενώ κριτήρια γι αυτήν είναι τα ακόλουθα: Ίση δαπάνη (δηλαδή ίσοι παρεχόμενοι πόροι) για ίση πάντοτε ανάγκη : λ.χ. ίσο κόστος νοσοκόμας ανά αναλογία κρεβατιών. Ίση χρήση υπηρεσιών υγείας: λ.χ. ίδιος βαθμός διαμονής. Ίση πρόσβαση: για παράδειγμα, ίση ώρα αναμονής. Ίση υγεία (επίτευξη ίδιου επιπέδου υγείας), δηλαδή μειωμένες ανισότητες στην υγεία. Τα κριτήριο αυτό εκφράζεται από τα προτυποποιημένα πηλίκα θνησιμότητας. Για όλα τα παραπάνω κριτήρια θα γίνει αναλυτικά λόγος σε επόμενο κεφάλαιο. Όσον αφορά στα κριτήρια κάθετης ισότητας, αυτά είναι: Άνιση φροντίδα για άνιση ανάγκη. Προοδευτική χρηματοδότηση των υπηρεσιών υγείας βασιζόμενη στην ικανότητα προς πληρωμή και όχι στη θέληση κάποιου να πληρώσει (οπότε οι πιο εύποροι πληρώνουν και απολαμβάνουν καλύτερες και περισσότερες υπηρεσίες υγείας) λ.χ. προοδευτική φορολόγηση εισοδήματος, καθώς και άμεση φορολόγηση εισοδήματος. Η οικονομική ισότητα λοιπόν αποτιμάται σύμφωνα με το βάρος των οικονομικών συνεισφορών που πέφτει επάνω στις διαφορετικές κοινωνικο-οικονομικές ομάδες. Σύμφωνα λοιπόν με την κάθετη ισότητα, διαφορετικές ανάγκες οφείλεται να αντιμετωπίζονται με διαφορετικό τρόπο. Επομένως σε διαφορετικά επίπεδα υγειονομικών αναγκών θα παρέχεται η φροντίδα που 15

16 αναλογεί στο καθένα από αυτά. Η αρχή αυτή υποκρύπτει την ιεράρχηση (η έννοια εδώ χρησιμοποιείται με τα θετικά της συμφραζόμενα) και την επιλογή προτεραιοτήτων. Ωστόσο στην περίπτωση αυτή τίθενται κάποια ερωτήματα, όπως: πώς αποτιμούμε πόσο άνισα δυο διαφορετικές καταστάσεις υγείας θα πρέπει να αντιμετωπιστούν με σκοπό την επίτευξη της ισότητας; Θα πρέπει η μια κατάσταση να λάβει μεγαλύτερη φροντίδα γιατί κρίνεται πιο σημαντική; και, εάν ναι, πόσο μεγαλύτερη θα πρέπει να είναι αυτή η φροντίδα; Γενικά, καταλήγοντας, θα μπορούσε να πει κανείς τα εξής: δεν υπάρχει ένα καθολικό μέτρο ισότητας, αλλά το κάθε σύστημα υγείας οφείλει να αποφασίσει για τους δικούς του στόχους ισότητας ( equity objectives) και να αποφασίσει για το πώς θα τους πραγματοποιήσει υπάρχει μια σειρά λειτουργικών ορισμών ισότητας αλλά, όπως θα δούμε, οι οικονομολόγοι της υγείας συγκλίνουν στην έννοια της ίσης πρόσβασης για ίση ανάγκη άλλος κοινός στόχος στο πλαίσιο της επίτευξης της ισότητας είναι το να βασίζονται οι οικονομικές συνεισφορές στην ικανότητα για πληρωμή δεδομένων των πρακτικών προβλημάτων που σχετίζονται με την μέτρηση της πρόσβασης, αναγκαστικά επικεντρώνουμε περισσότερο στις έννοιες της ισότητας στην χρήση και στις εισροές σύμφωνα με την σχετική επιχειρηματολογία, η ισότητα στην υγεία είναι εγγενώς λανθασμένη ως στόχος για την ισότητα στην φροντίδα υγείας 1. Στο 1 Κατ αρχήν διότι η ισότητα στην υγεία δεν μπορεί να διεκδικηθεί ως βασικό ανθρώπινο δικαίωμα, δεδομένων των κληρονομικών χαρακτηριστικών ή των φυσικών ανισοτήτων ως προς αυτήν. Επίσης πρόβλημα δημιουργεί το ότι δεν έχει αποσαφηνιστεί ακόμη τι εννοούμε με τον όρο καλή υγεία. Ακόμη η επιδίωξη επίτευξης καλής υγείας μπορεί να θεωρηθεί ως πατερναλιστική, υπό την έννοια ότι πληροφορημένα σχετικά άτομα ενδεχομένως να παρεμποδιστούν από την επιλογή του δικού τους επιπέδου υγείας που μπορεί να είναι κάτω από το επίπεδο θεωρούμενης καλής υγείας (λ.χ. κάποιος μπορεί να επιλέξει να μην κόψει το κάπνισμα). Επομένως, στόχος θα πρέπει να είναι η παροχή της δυνατότητας για φροντίδα υγείας παρά της ίδιας της υγείας. Τέλος, σύμφωνα με τον Mooney, η επιδίωξη της ισότητας στην υγεία θα οδηγήσει αναπόφευκτα σε μια ισότητα υγείας σε ένα επίπεδο όμως που βρίσκεται κάτω από το ισχύον σήμερα ως καλύτερο επίπεδο υγείας. Αυτό θα συνέβαινε, διότι θα ήταν αδύνατον να υψωθεί η υγεία στο σύνολο της κοινωνίας στο υψηλότερο επίπεδο, εφ όσον κάτι τέτοιο θα ήταν υπερβολικά δαπανηρό, με αποτέλεσμα να παραμένει μόνο η δυνατότητα της ισότητας προς τα 16 κάτω (C. Donaldson, K. Gerard, 1993)

17 πλαίσιο όμως μιας περιορισμένης ερμηνείας της μείωσης των ανισοτήτων υγείας, θεωρείται επιθυμητός ο στόχος της επίτευξης ίσων εκροών αποτελεσμάτων με δεδομένη την προσφορά αποτελεσματικών υπηρεσιών σε εκείνους που έχουν ίση ανάγκη. Πάντως μια ικανοποιητική διασαφήνιση της ισότητας και των ανισοτήτων στην υγεία δίνονται από τον Δ. Νιάκα. Κατ αυτόν, ο όρος υγειονομική ανισότητα αναφέρεται σε διαφοροποιήσεις στην υγεία ομάδων πληθυσμών που μπορούν να αποφευχθούν και δεν οφείλονται σε βιολογικούς παράγοντες που είναι δυνατόν να επηρεάζουν τα μεμονωμένα άτομα και να τα διαφοροποιούν σε ατομικό επίπεδο. Έτσι με την έννοια υγειονομικές ανισότητες υποδηλώνονται οι σχετικές διαφορές ή αποκλίσεις που προκύπτουν όταν συγκρίνονται οι δείκτες υγείας οι οποίοι χρησιμοποιούνται για τη μέτρηση, την εκτίμηση και την αξιολόγηση του επιπέδου υγείας των πληθυσμών οι διαφορετικοί δείκτες υγείας και ο βαθμός της μεταξύ τους απόκλισης προσδιορίζει το εύρος των υγειονομικών ανισοτήτων. Με την έννοια πάλι ισότητα στο τελικό αποτέλεσμα (στο επίπεδο υγείας ενός πληθυσμού) νοείται η άρση των υγειονομικών ανισοτήτων των ομάδων του πληθυσμού και όχι των ατόμων χωριστά, διότι η επιδίωξη αυτή είναι ανέφικτη (λόγω βιολογικών και ατομικών παραγόντων) (Δ. Νιάκας 1993). ΙΣΟΤΗΤΑ οριζόντια ισότητα παροχή ίσης και όμοιας φροντίδας για ίδιες ανάγκες κάθετη ισότητα διαφορετικές ανάγκες οφείλεται να αντιμετωπίζονται με διαφορετικό τρόπο ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΙΣΟΤΗΤΑ ο όρος υγειονομική ανισότητα αναφέρεται σε διαφοροποιήσεις στην υγεία ομάδων πληθυσμών που μπορούν να αποφευχθούν και δεν οφείλονται σε βιολογικούς παράγοντες που είναι δυνατόν να επηρεάζουν τα μεμονωμένα άτομα και να τα διαφοροποιούν σε ατομικό επίπεδο (Δ. Νιάκας) 17

18 δ. η σχέση ανάμεσα στην αποδοτικότητα και την ισότητα Όσον αφορά στη σχέση ανάμεσα στην αποδοτικότητα και την ισότητα, ένας περιεκτικός ορισμός σύγκρισης δίνεται από τους Mc Guire, Henderson και Mooney. Σύμφωνα με αυτούς, η αρχή του Pareto για την οικονομική αποδοτικότητα αναφέρεται στην ωφελιμότητα που υπάρχει για μια ομάδα ατόμων τα οποία αντιμετωπίζουν μια ομάδα συνθηκών, συγκρινόμενη με την ωφελιμότητα για αυτά τα ίδια άτομα κάτω από μια άλλη ομάδα συνθηκών. Η ισότητα πάλι αφορά στη σύγκριση διαφορετικών ατόμων μεταξύ τους στις ίδιες ή σε διαφορετικές συνθήκες ( A. Mc Guire, J. Henderson, G. Mooney, 1995). Κατά πολλούς, οι δύο έννοιες (ισότητα αποδοτικότητα) αντιστρατεύονται η μία την άλλη, δεδομένου ότι λ.χ. η πρώτη, μετατοπίζοντας αλλού το βάρος, δεν επιτρέπει τη χρησιμοποίηση των πόρων με τον βέλτιστο δυνατό τρόπο από πλευράς οικονομικής εκτίμησης και σε οικονομικούς όρους. Έτσι ένα νοσοκομείο σε μια αραιοκατοικημένη, φτωχή περιφέρεια, εξασφαλίζει μεν την εφαρμογή της αρχής της ισότητας, κρίνεται όμως οικονομικά ασύμφορο. Συνεπώς κάποιες φορές θα πρέπει να θυσιάζεται σε κάποιον βαθμό η επίτευξη του ενός στόχου, λ. χ. της αποδοτικότητας, για να εξασφαλιστεί και η μερική ικανοποίηση του άλλου που αφορά στην επίτευξη της ισότητας (trade off I. Μητρόπουλος, A. Καρόκης, A. Σισσούρας, 1994) αυτό το καθιστά αναγκαίο η έννοια της σπανιότητας των πόρων. Εάν δεν υπήρχε εξ άλλου αυτή η σπανιότητα, δεν θα ήταν αναγκαίο να εξετάζουμε ούτε την ισότητα (ποιος παίρνει και ποιος πληρώνει τι και πόσο) ούτε την αποδοτικότητα (ποια είναι τα κόστη και τα οφέλη από τις διαφορετικές επιλογές). Υπάρχει ωστόσο και η δυνατότητα συμβατότητας των δύο αρχών, αν λάβουμε υπ όψιν ότι η εξέταση του οριακού κόστους (χρησιμοποιείται στην ανάλυση κόστους οφέλους για τη μέτρηση της αποδοτικότητας) τονίζει τη σκοπιμότητα της παροχής φροντίδας κατά προτεραιότητα σε εκείνους που έχουν τη μεγαλύτερη ανάγκη, κάτι που συμβάλλει στην εξασφάλιση της κάθετης ισότητας ( T.E. Getzen, 1997) ενώ και σύμφωνα με τους Καρόκη, Σισσούρα και Μητρόπουλο ο ορισμός της ισότητας στην υγεία ταυτίζεται με τον ορισμό της αποδοτικότητας στο ότι επιδίωξή τους αποτελεί να χρησιμοποιούν τις υπηρεσίες 18

19 υγείας μόνον τα άτομα που πραγματικά μπορούν να ωφεληθούν από αυτές, ανεξάρτητα από τα κοινωνικά ή δημογραφικά χαρακτηριστικά τους (Α. Καρόκης, Α. Σισσούρας και Ι. Μητρόπουλος, 1994). Ένα άλλο επιχείρημα που συνηγορεί υπέρ της συμπληρωματικότητας των δυο εννοιών προέρχεται από τη θεωρία του Cochrane σύμφωνα με την οποία το κριτήριο της αποτελεσματικότητας στις ιατρικές δραστηριότητες δεν επαρκεί αν δεν εξασφαλίζει το μικτότερο δυνατό κόστος και συνεπώς αν δεν συνδυαστεί με τη μέγιστη δυνατή αποδοτικότητα. Συμπληρώνοντας ωστόσο ταυτόχρονα ότι κάθε αποτελεσματική θεραπεία οφείλει να παρέχεται σε μηδενικές τιμές, επιχειρεί τη σύζευξη της αποτελεσματικότητας και της αποδοτικότητας με το κριτήριο της ισότητας (Γ. Κυριόπουλος, 2000), Στηριζόμενοι στη θεωρία τ ου Cochrane και αποδεχόμενοι ότι η αποδοτικότητα με την ελαχιστοποίηση του κόστους ενός παραγόμενου αγαθού/ υπηρεσίας συμβάλλει και στην ιατρική αποτελεσματικότητα, οι Μ. Γείτονα και Γ. Κυριόπουλος υποστηρίζουν ότι κατ αυτόν τον τρόπο η αποδοτικότητα συμβάλλει τελικά και στη μεγιστοποίηση της ωφελιμότητας (λαμβανομένων υπ όψιν και των σχετικών προτιμήσεων των ατόμων). Συνεπώς η ορθολογική κατανομή των πόρων αποσκοπεί στην απόδοση της μέγιστης χρησιμότητας/ ωφελιμότητας στο κοινωνικό σύνολο, στην οποία εγγράφεται και η έννοια της ισότητας (Μ. Γείτονα, Γ. Κυριόπουλος, 2000). Βέβαια, σε πρακτικό επίπεδο ανακύπτουν δυσκολίες, διότι η ισότητα θέτει το ζήτημα της ισότιμης κατανομής της ωφελιμότητας στο κοινωνικό σύνολο. Για να επιτευχθεί λοιπόν η τελευταία χρησιμοποιούνται διάφορες μετρήσεις των ανισοτήτων στην υγεία όπου ως εξεταζόμενα μεγέθη λαμβάνονται η ταξινόμηση του πληθυσμού κατά εισοδηματικές κατηγορίες και η κατάσταση της υγείας τους (Μ. Γείτονα, Γ. Κυριόπουλος, 2000). Γενικά παρατηρείται αλληλοεπικάλυψη των δύο εννοιών ενώ για την οριοθέτησή τους τελικά θα πρέπει να γίνει αναφορά στο πολυθετικό κριτήριο: ενώ οι δύο έννοιες φαίνεται ότι είναι πολωτικές, στην πραγματικότητα έχουν ως τομή τους ένα ευρύ πεδίο όπου τα όρια ανάμεσά τους καθίστανται συγκεχυμένα καθώς σταδιακά η μία παρεισφρέει και διαχέεται μέσα στην άλλη. 19

20 ε. η έννοια της ποιότητας στο χώρο της υγείας Στο σημείο αυτό θα πρέπει να αναφερθούμε συμπληρωματικά σε μια ακόμη έννοια, αυτήν της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών υγείας και πώς η ποιότητα αυτή εξασφαλίζεται κατά τον καλύτερο και δικαιότερο τρόπο μέσω της κατανομής των πόρων. Πρώτα από όλα βέβαια είναι αναγκαίο να οριοθετηθεί η έννοια αυτή, μια έννοια που εξελίσσεται διαχρονικά σε συνάρτηση και με τη βελτίωση των δεδομένων και συνθηκών στον τομέα παροχής υγειονομικές φροντίδας η οποία έχει ως επακόλουθο το να δημιουργούνται στα άτομα όλο και μεγαλύτερες προσδοκίες και συνεπώς απαιτήσεις. Αυτά τα τελευταία καθορίζουν κάθε φορά την εκτατότητα και το περιεχόμενο της έννοιας της ποιότητας, δεδομένου ότι κατά τον Σιγάλα: Το καλύτερο αποτέλεσμα, που καλύπτει την προσδοκία της κάθε εποχής, συνδέεται με το αίσθημα της ποιότητας των υπηρεσιών, έννοια που σημαίνει συχνά κάτι διαφορετικό σε διάφορα άτομα ή κοινωνίες (Ι. Σιγάλας, 2000, σ.131). Μέχρι σήμερα λοιπόν έχουν διαμορφωθεί κάποιες βασικές προσδοκίες στον τομέα της υγείας, των οποίων η ικανοποίηση θεωρείται πλέον εκ των ουκ άνευ για τον χώρο αυτό (λ.χ. πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας χωρίς γραφειοκρατικούς ενδιάμεσους ή απαγορεύσεις, αποτελεσματική ανταπόκριση διαγνωστική, θεραπευτική ή συμβουλευτική από τις μονάδες παροχής υπηρεσιών υγείας, επαρκής πληροφόρηση, δικαίωμα επιλογής και ρυθμισμένο για τους ασθενείς κόστος). Οι προσδοκίες αυτές σήμερα, λόγω και της παράλληλης αύξησης του βιοτικού, του μορφωτικού και του πολιτισμικού επιπέδου, έχουν εκταθεί περισσότερο με αποτέλεσμα να αναμένονται πλέον ανθρώπινες συνθήκες μεταχείρισης των ασθενών στο επίπεδο των διαπροσωπικών σχέσεών τους με τους επαγγελματίες της υγείας, σεβασμός των ατομικών τους δικαιωμάτων και της προσωπικότητάς τους καθώς και πολιτισμένες και άνετες συνθήκες διαβίωσης στους χώρους διαμονής, διατροφής και στο γενικότερο περιβάλλον των μονάδων παροχής υπηρεσιών υγείας (Ι. Σιγάλας, 2000). 20

21 Σημαντική παράμετρος για την ποιότητα στην υγεία είναι η έννοια της αποτελεσματικότητας, εφ όσον η κύρια προσδοκία απαίτηση του ασθενή είναι να έχει αποτελεσματική αντιμετώπιση αν και σήμερα πλέον αναμένει η ποιότητα που θα εμπεριέχεται και θα χαρακτηρίζει την αντιμετώπισή του και την φροντίδα την οποία λαμβάνει, να είναι πολύπτυχη. Ωστόσο η αποτελεσματικότητα κατισχύει και αναδεικνύεται σε κέντρο βάρους στους ορισμούς που κατά καιρούς έχουν δοθεί στην ποιότητα στις υπηρεσίες υγείας. Χαρακτηριστικά, σύμφωνα με κάποιους από τους ορισμούς αυτούς, ποιότητα είναι: Η μεγιστοποίηση της ικανοποίησης του ασθενούς, λαμβάνοντας υπ όψιν τα κέρδη και τις ζημίες που υπάρχουν σε μια διαδικασία περίθαλψης. Το μέγιστο επιδιωκόμενο αποτέλεσμα για τον κάθε ασθενή που εμπλέκει την ευαισθητοποίηση και την προσοχή των επαγγελματιών υγείας στις ανάγκες του (όπως και στις ανάγκες της οικογένειάς του) κατά τρόπο που ενσωματώνει τόσο την αποτελεσματικότητα όσο και το κόστος υπηρεσιών. Ο βαθμός κατά τον οποίο οι υπηρεσίες υγείας για άτομα και ολόκληρους πληθυσμούς αυξάνουν την πιθανότητα των επιθυμητών αποτελεσμάτων στην υγεία και είναι αποδεκτές με την υπάρχουσα επαγγελματική γνώση. Σύμφωνα λοιπόν με όσα προαναφέρθηκαν, μια τεχνοκρατική μέθοδος που εντάσσεται στην σφαίρα της οικονομικής αξιολόγησης και μας προσανατολίζει ως προς την κατανομή των πόρων, δηλαδή η ανάλυση κόστους αποτελεσματικότητας, με το να ελέγχει, όπως θα δούμε, τα αποτελέσματα που επιτυγχάνουμε με μια δεδομένη κατανομή δαπανών και αποβλέποντας στη μεγιστοποίηση των προκυπτόντων αποτελεσμάτων, συνδέεται άμεσα με την ποιότητα χωρίς βέβαια και να αποτελεί επαρκή συνθήκη για την εξασφάλισή της. Αυτό συμβαίνει επειδή η ποιότητα είναι μια έννοια περιεκτικότατη, πολυδιάστατη και πολυεπίπεδη 1. Συνεπώς η επίτευξή της είναι θέμα ευρύτερου 1 λ.χ. εκτός των άλλων, μπορούμε να διακρίνουμε την τεχνική διάσταση της ποιότητας στην φροντίδα υγείας η οποία αναφέρεται στην επάρκεια της προληπτικής, διαγνωστικής και θεραπευτικής διαδικασίας και την ποιότητα ως προς την τέχνη της φροντίδας που αναφέρεται κυρίως στο περιβάλλον των μονάδων παροχής υπηρεσιών υγείας καθώς και στη συμπεριφορά αυτών που παρέχουν τις υπηρεσίες. Επίσης η ποιότητα μπορεί να αφορά σε ένα γενικό επίπεδο, όπως και σε ένα πολύ πιο περιορισμένο. 21

22 σχεδιασμού και πολύπλευρών πολιτικών. Οι πολιτικές αυτές, οι οποίες αφορούν όχι μόνον στη χρηματοδότηση αλλά και στην αλλαγή της νοοτροπίας του προσωπικού, στην αποτελεσματικότερη οργάνωσή του και στην παροχή κινήτρων σ αυτό, θα πρέπει να χαραχθούν επάνω στους άξονες τους οποίους διαμορφώνουν κάποια κριτήρια για την αξιολόγηση της ποιότητας που θα πρέπει να χαρακτηρίζει τις παρεχόμενες υπηρεσίες υγείας. Τα κριτήρια αυτά είναι: Κριτήρια δομικά: χρησιμοποιούνται για την αξιολόγηση της δομής της υγειονομικής φροντίδας. Με αυτά κρίνεται η επάρκεια και η ποιότητα της υλικοτεχνικής υποδομής και των ανθρώπινων πόρων που διαθέτει η μονάδα παροχής υπηρεσιών υγείας (λ.χ. επάρκεια κλινών, εγκαταστάσεις και εξοπλισμός, ανθρώπινο δυναμικό και κατανομή του, τρόπος και μέγεθος χρηματοδότησης και τρόπος άσκησης της διοίκησης). Κριτήρια διαδικασιών: αναφέρονται στις διαδικασίες παραγωγής και παροχής της υγειονομικής φροντίδας και συγκεκριμένα στην αντιμετώπιση που θα έχει ο ασθενής από τη στιγμή που θα έρθει σε επαφή με το σύστημα υγειονομικής φροντίδας μέχρι την έξοδό του από αυτό. Κριτήρια αποτελεσμάτων, τα οποία χρησιμοποιούνται για την αξιολόγηση του αποτελέσματος της υγειονομικής φροντίδας. Με τα κριτήρια αυτά κρίνονται οι ίδιες οι ιατρικές φροντίδες που παρασχέθηκαν σε έναν ασθενή και οι οποίες είχαν ως αποτέλεσμα, άμεσα ή μεταγενέστερα, τη βελτίωση, τη σταθεροποίηση ή την επιδείνωση της κατάστασης υγείας του. Εν τέλει, οι επιχειρούμενες πολιτικές θα πρέπει να θέτουν ως στόχο το να έχει η ποιότητα στην υγεία μια δυναμική τάση προβαλλόμενη και στο μέλλον. ΠΟΙΟΤΗΤΑ Το καλύτερο αποτέλεσμα, που καλύπτει την προσδοκία της κάθε εποχής, συνδέεται με το αίσθημα της ποιότητας των υπηρεσιών, έννοια που σημαίνει συχνά κάτι διαφορετικό σε διάφορα άτομα ή κοινωνίες (Ι. Σιγάλας) 22

23 2 ΕΠΙΠΕΔΑ ΚΑΤΑΝΟΜΗΣ ΤΩΝ ΠΟΡΩΝ Η διαδικασία της επιλογής και η επακόλουθη κατανομή των πόρων λαμβάνει χώρα σε διαφορετικά επίπεδα. Στο ανώτερο απ αυτά αποφασίζεται το πόσοι πόροι θα διοχετευθούν στον τομέα της υγείας σε σχέση με τους άλλους τομείς που εμπίπτουν στην κρατική αρμοδιότητα και εντάσσονται στον κρατικό προϋπολογισμό. Δεύτερη σ αυτό το σύστημα διαστρωμάτωσης έρχεται η κατανομή των πόρων σε περιφερειακό επίπεδο και σε υπηρεσίες υγείας. Ακολουθεί η κατανομή των πόρων ανά βαθμίδες θεραπείας στο πλαίσιο των προαναφερθέντων υπηρεσιών καθώς και ανάμεσα στα διάφορα προγράμματα, έπεται η επιλογή ως προς τη σειρά προτεραιότητας με βάση την ανάγκη που παρουσιάζουν συγκεκριμένες περιπτώσεις ασθενών, ενώ τελευταίες κατατάσσονται οι αποφάσεις που λαμβάνονται ως προς την επιλογή της ιατρικής αντιμετώπισης ή θεραπείας (και βέβαια του αντίστοιχου κόστους) που θα πρέπει να ακολουθηθεί για έναν συγκεκριμένο ασθενή (European Health Care Reforms, 1996). ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΚΑΤΑΝΟΜΗΣ ΤΩΝ ΠΟΡΩΝ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ Περιφέρειες υπηρεσίες υγείας (νοσοκομεία, ΠΦΥ) ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ Προγράμματα θεραπείες ΑΣΘΕΝΕΙΣ Κατηγορίες ασθενών Ατομικές περιπτώσεις ασθενών 23

24 Στην παρούσα μελέτη θα ασχοληθούμε με τα δύο μεσοεπίπεδα, αυτό της περιφερειακής κατανομής και της κατανομής ανά βαθμίδες θεραπείας και ανά προγράμματα. Όσον αφορά στην πρώτη, το ιδιαίτερο ενδιαφέρον της αλλά και η βαρύνουσα σημασία που παρουσιάζει έγκεινται στο ότι άπτεται σχέσεων ανισότητας που έχουν ως επακόλουθο τη διαφοροποίηση ολόκληρων γεωγραφικών περιοχών, ενώ αναπόφευκτα εμπλέκεται και με επίσημες κρατικές πολιτικές οι οποίες έχουν ως στόχο την πολυθρύλητη περιφερειακή ανάπτυξη και αποκέντρωση. Είναι γνωστό ότι για λόγους ιστορικούς, πολιτικών επιλογών, εμπλοκής τοπικών παραγόντων με τους μηχανισμούς της κρατικής εξουσίας και κυρίως για λόγους σχετιζόμενους με τους γενικότερους οικονομικούς προσανατολισμούς και την οικονομική ανάπτυξη, παρουσιάζονται διαφοροποιήσεις κάποτε μάλιστα αρκετά έντονες ως προς τον βαθμό οικονομικής προόδου και ευρύτερης εξέλιξης των επιμέρους γεωγραφικών περιοχών. Οι συνακόλουθες οικονομικές και κοινωνικές ανισότητες που παρατηρούνται ανάμεσα στις διάφορες περιφέρειες έχουν, σύμφωνα με επιδημιολογικές αναλύσεις καθώς και με επιστημονική και ερευνητική τεκμηρίωση, επίπτωση και στο επίπεδο υγείας των διαφόρων τοπικών πληθυσμών όπου γίνονται εμφανείς οι υγειονομικές ανισότητες. Είναι δε χαρακτηριστικό ότι και οι υγειονομικές μονάδες τείνουν να επιμερίζονται άνισα και αναλόγως με το γενικότερο επίπεδο ανάπτυξης μιας περιοχής, γεγονός που αντανακλάται και στις αποκλίσεις ανάμεσα στο υγειονομικό επίπεδο κάθε περιοχής και επιτείνει το χάσμα ανάμεσά τους. Τίθεται λοιπόν το θέμα αν η σχεδιασμένη παρέμβαση μόνον στον υγειονομικό τομέα, ακόμη και η επίτευξη εντός αυτού του ιδανικού της ισότιμης παροχής φροντίδας και κάλυψης των υγειονομικών αναγκών (αν καθίστατο δυνατόν αυτές να εξακριβωθούν επ ακριβώς), θα αρκούσε για να επιφέρει πραγματική ισότητα στην υγειονομική φροντίδα που τελικά θα δεχτούν όσοι χρήζουν αυτής. Αυτό συμβαίνει επειδή ο κρατικός προγραμματισμός στον τομέα της υγείας και οι συντονισμένες κεντρικές παρεμβάσεις σε περιφερειακό επίπεδο 24

25 αποτελούν μια μόνον παράμετρο ανάμεσα σε όλες τις άλλες που επηρεάζουν το πρόβλημα της ισότητας στην υγειονομική φροντίδα. Οι λοιποί παράγοντες άπτονται, όπως προαναφέρθηκε, σύνθετων πολιτικών και κοινωνικοοικονομικών θεμάτων εξωγενών ως προς τον τομέα της υγείας, τα οποία βέβαια απαιτούν ιδιαίτερη, πολύπλευρη και διαφορετικής υφής αντιμετώπιση. Ωστόσο έχει διαπιστωθεί (Δ. Νιάκας 1993) ότι η ενίσχυση των περιφερειών έστω και μόνον ως προς τον υγειονομικό τομέα, κυρίως μέσω του μηχανισμού της χρηματοδότησης αλλά και της επέμβασης στον τομέα της προσφοράς, επιφέρει όντως βελτίωση σε μια προϋπάρχουσα κατάσταση ανισότητας. Επομένως μένει να διαπιστωθεί ποιο είναι εκείνο το σύστημα υγείας μέσω του οποίου θα επιτευχθεί με τον βέλτιστο τρόπο η συγκρότηση περιφερειακών δικτύων παροχής φροντίδων υγείας. Κατ αρχήν ο μηχανισμός της ελεύθερης αγοράς αφήνει έξω από τη σφαίρα δραστηριότητάς του εκείνες τις περιφέρειες που παρουσιάζουν ιδιαίτερη ανάγκη υγειονομικής ενίσχυσης, δεδομένου ότι στις περιφέρειες αυτές οι οικονομικοκοινωνικές συνθήκες είναι υποβαθμισμένες, το υγειονομικό σύστημα είναι σχεδόν εξ ορισμού προβληματικό και χωρίς περιθώρια κέρδους, οπότε η όλη προσπάθεια κρίνεται οικονομικά ασύμφορη. Συνεπώς εκλείπει κάθε κίνητρο από την πλευρά των παροχέων φροντίδας υγείας για επιλογή των συγκεκριμένων περιοχών, γεγονός που καθιστά τα φιλελεύθερα συστήματα υγείας μη ενδεδειγμένα για την εφαρμογή περιφερειακής πολιτικής υγείας. Στα συστήματα υγείας που κατά κύριο λόγο αντλούν οικονομικώς από τα ταμεία υγείας/ ασθενείας, τα οποία λειτουργούν υπό την εποπτεία του κράτους και στο πλαίσιο του θεσμού της κοινωνικής ασφάλισης, η κρατική παρέμβαση εισέρχεται στο προσκήνιο. Η τελευταία λαμβάνει τη μορφή επέμβασης στον καθορισμό του τρόπου αποζημίωσης των γιατρών και στον καθορισμό του τύπου ιδιοκτησίας των νοσοκομείων, στη χρηματοδότηση των διαφόρων προμηθευτών του χώρου, στον έλεγχο του κόστους και στην έγκριση για τη δημιουργία των κάθε είδους υγειονομικών ιδρυμάτων. Κυρίως όμως το κράτος μέσω της χρηματοδότησης των νοσοκομείων έχει τη δυνατότητα επιλεκτικής κατανομής των πόρων και ως εκ τούτου υπάρχει η δυνατότητα να ευνοηθούν εκείνες οι 25

26 περιφέρειες οι οποίες θα αγνοούνταν με βάση τη λογική της αγοράς. Τα συστήματα αυτά συνεπώς επιτρέπουν την ύπαρξη κεντρικού σχεδιασμού σε σχέση με την περιφερειοποίηση των υπηρεσιών υγείας. Τα κατ εξοχήν συστήματα όμως όπου η κρατική παρέμβαση αποκτά πλέον τον κύριο λόγο στην περιφερειακή κατανομή των υπηρεσιών υγείας είναι τα εθνικά συστήματα υγείας. Αυτό συμβαίνει επειδή το κράτος (κάνοντας βέβαια χρήση κονδυλίων προερχομένων από τον κρατικό προϋπολογισμό, ο οποίος στηρίζεται στα φορολογικά έσοδα) είναι θεωρητικά τουλάχιστον ο μοναδικός χρηματοδότης και συνεπώς έχει την αποκλειστική ευθύνη για την παραγωγή των υπηρεσιών υγείας και για την χωρική ανάπτυξή τους 1. Η περιφερειοποίηση των υπηρεσιών υγείας λοιπόν ως πολιτική επιλογή υπάγεται σε μια ευρύτερη κεντρική υγειονομική στρατηγική και καθίσταται αντικείμενο κεντρικού προγραμματισμού. 1 Το σύστημα αυτό κρίνεται αρκετά αποτελεσματικό, ωστόσο η κρατική παρέμβαση είναι έντονη. Αυτή η μονόπλευρη προσέγγιση όμως η οποία προέρχεται από έναν μόνο κέντρο και αγνοεί τις κατά τόπους ιδιαιτερότητες, είναι πολύ πιθανόν να οδηγήσει σε ένα σύστημα μονολιθικό, εξαιρετικά γραφειοκρατικό και άκαμπτο, το οποίο δεν έχει τη δυνατότητα προσαρμογής στις συνθήκες και τα δεδομένα της κάθε γεωγραφικής περιοχής και ενδεχομένως να καταλήξει σε αποτελμάτωση. Εξ άλλου καταπνίγει κάθε προσπάθεια για την ανάπτυξη πρωτοβουλιών, δραστηριοτήτων και γενικότερα συμμετοχής των τοπικών φορέων και των τοπικών πληθυσμών, συνθήκες απαραίτητες για μια ουσιαστική περιφερειακή ανάπτυξη. Για τον λόγο αυτό, στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες είναι πλέον μακροχρόνια η πρακτική της ανάπτυξης των συστημάτων υγείας σε περισσότερα του ενός επίπεδα (κεντρικό και περιφερειακό), έτσι ώστε να διατηρείται μεν ο κεντρικός σχεδιασμός και να τίθεται ένα ενιαίο οργανωτικό πλαίσιο, από την άλλη πλευρά όμως να επιτρέπεται η κατά τόπους ανάπτυξη πολιτικών υγείας. Η επιλογή αυτή βέβαια δεν είναι χωρίς προβλήματα, εφ όσον συχνά οι περιφέρειες ή οι τοπικές υποδιαιρέσεις τους δεν διαθέτουν ικανά διοικητικά επιτελεία, γνωστικό εξοπλισμό, οικονομική επάρκεια (όταν δεν χρηματοδοτούνται από το κράτος η κρατική οικονομική στήριξή τους πάλι έχει ως αποτέλεσμα τον περιορισμό της αυτάρκειας και της αυτονομίας τους ) και γενικά τις δυνατότητες να αντεπεξέλθουν στους στόχους και στους γενικούς όρους και προϋποθέσεις που τίθενται από την κεντρική διοίκηση σε σχέση με την παροχή υγειονομικής φροντίδας. 26

27 Αναλυτικότερα, στο πλαίσιο άσκησης μιας εθνικής πολιτικής υγείας, η επέμβαση στην ανάπτυξη των υγειονομικών υπηρεσιών γίνεται κατ αρχήν με την επίδραση που ασκείται στην πλευρά της (μονοψωνιακής κρατικής) ζήτησης και της χρηματοδότησης. Πρόκειται για μια παρέμβαση έμμεση η οποία διαμορφώνει την προσφορά των υπηρεσιών υγείας μέσω της κατεύθυνσης διοχέτευσης των οικονομικών πόρων. Όσον αφορά πάλι στην επίδραση ως προς την προσφορά παροχή, επιχειρείται άμεσα με οργανωτικές ρυθμίσεις και παρεμβάσεις της κρατικής πολιτικής η εξισορρόπηση των συντελεστών υγείας στον χώρο και η περιφερειοποίηση των υπηρεσιών υγείας. Ως η πλέον αποδεκτή μέθοδος για την άσκηση περιφερειακής πολιτικής υγείας έχει επικρατήσει πλέον να θεωρείται σε όλα τα συστήματα υγείας η επέμβαση στη χρηματοδότηση (Δ. Νιάκας, 1993), η οποία αποτελεί και τον κύριο θεματικό άξονα της παρούσης εργασίας. Κατανομή των πόρων λαμβάνει χώρα και σε ένα δεύτερο επίπεδο, αυτό των βαθμίδων θεραπείας και των διαφόρων προγραμμάτων. Και σε αυτήν την περίπτωση κατανομής, οι στόχοι παραμένουν οι ίδιοι (εξασφάλιση ισότητας αποδοτικότητας). Και σε αυτήν την περίπτωση επίσης, οι επιλογές που τελικά θα γίνουν, υποκρύπτουν την εμπλοκή πολλών παραγόντων. Ένα θέμα λ. χ. συνίσταται στις προτεραιότητες που πρέπει να δοθούν αναφορικά με το ποιες (κοινωνικές) ομάδες θα αποτελέσουν το σημείο εστίασης των προγραμμάτων. Ως εκ τούτου τίθενται διάφορα ερωτήματα, του είδους αν θα προσπαθήσουμε να μειώσουμε συνολικά τις υγειονομικές ανισότητες που παρατηρούνται ανάμεσα στις κοινωνικές τάξεις 1 ή θα στραφούμε προς τις ομάδες ανθρώπων που αντιμετωπίζουν συγκεκριμένους υγειονομικούς κινδύνους. Επίσης παρουσιάζονται διλήμματα, όπως αν θα επενδύσουμε υγειονομικά σε όσους θα 1 όπως και αν ορίζονται οι τελευταίες. Κατά τον R. Klein, αφ ενός μεν οι διαχωριστικές γραμμές ανάμεσά τους συνεχώς μετατοπίζονται, αφ ετέρου δε, και λόγω της προσπάθειας προσαρμογής σ αυτήν την αλλαγή, συνεχώς διαφοροποιούνται οι μέθοδοι με τις οποίες κατατάσσουμε τον γενικό πληθυσμό σε κοινωνικές τάξεις (T. E. Getzen, 1997) 27

1. Με βάση τον κανόνα της ψηφοφορίας με απλή πλειοψηφία, η ποσότητα του δημόσιου αγαθού που θα παρασχεθεί είναι η κοινωνικά αποτελεσματική ποσότητα.

1. Με βάση τον κανόνα της ψηφοφορίας με απλή πλειοψηφία, η ποσότητα του δημόσιου αγαθού που θα παρασχεθεί είναι η κοινωνικά αποτελεσματική ποσότητα. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Ακαδημαϊκό έτος 2013-2014 Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Εξεταστική περίοδος Ιουλίου Εξέταση στο μάθημα: Δημόσια Οικονομική Διδασκαλία: Γεωργία Καπλάνογλου Η εξέταση αποτελείται από δύο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ. 2. Τι περιλαμβάνει ο στενός και τι ο ευρύτερος δημόσιος τομέας και με βάση ποια λογική γίνεται ο διαχωρισμός μεταξύ τους;

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ. 2. Τι περιλαμβάνει ο στενός και τι ο ευρύτερος δημόσιος τομέας και με βάση ποια λογική γίνεται ο διαχωρισμός μεταξύ τους; Μάθημα: Εισαγωγή στα δημόσια οικονομικά Διδάσκουσα: Καθηγήτρια Μαρία Καραμεσίνη Οι παρακάτω ερωτήσεις είναι οργανωτικές του διαβάσματος. Τα θέματα των εξετάσεων δεν εξαντλούνται σε αυτές, αλλά περιλαμβάνουν

Διαβάστε περισσότερα

Άριστες κατά Pareto Κατανομές

Άριστες κατά Pareto Κατανομές Άριστες κατά Pareto Κατανομές - Ορισμός. Μια κατανομή x = (x, x ) = (( 1, )( 1, )) ονομάζεται άριστη κατά Pareto αν δεν υπάρχει άλλη κατανομή x = ( x, x ) τέτοια ώστε: U j( x j) U j( xj) για κάθε καταναλωτή

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ

Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΕΠΙΜΕΕΙΑ: ΝΙΚΟΑΟ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΟΟΓΟ ΠΡΟΟΜΟΙΩΗ ΔΙΑΓΩΝΙΜΑΤΩΝ 1 Κεφάλαιο 1 ο Επιχειρήσεις και Οργανισμοί Ομάδα Α Ερωτήσεις ωστού άθους Α1) Η έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

www.onlineclassroom.gr

www.onlineclassroom.gr ΜΕΡΟΣ Β Ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών Στις παρακάτω 10 ερωτήσεις, να γράψετε τον αριθμό της κάθε ερώτησης στην εργασία σας και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. Η κάθε σωστή απάντηση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 Μάθημα: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Δευτέρα, 3 Ιουνίου 2013

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

ΚΑΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΕΣ, ΠΑΡΑΓΩΓΟΙ ΚΑΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΑΓΟΡΩΝ Κεφάλαιο 7 Οικονοµικά της ευηµερίας! Τα οικονοµικά της ευηµερίας εξετάζουν τους τρόπους µε τους οποίους η κατανοµή των πόρων επηρεάζει την ευηµερία

Διαβάστε περισσότερα

Management. Facility. Η εύρυθμη λειτουργία στο επίκεντρο. Special Report: Facility Management. HR Professional

Management. Facility. Η εύρυθμη λειτουργία στο επίκεντρο. Special Report: Facility Management. HR Professional HR Professional Special Report: Facility Management Facility Management Η εύρυθμη λειτουργία στο επίκεντρο Η υποστήριξη και συντήρηση των «πάγιων στοιχείων» μιας επιχείρησης αποτελεί τη δεύτερη μεγαλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

«Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών»

«Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών» Πέμπτη 4 Δεκεμβρίου 2014 «Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών» Αποτελεσματική Παρακολούθηση και Αξιολόγηση της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών Νίκος Παπαδάτος, Μέλος & τ. Πρόεδρος

Διαβάστε περισσότερα

Πλεόνασμα του Καταναλωτή, Πλεόνασμα του Παραγωγού και η Αποτελεσματικότητα της Ανταγωνιστικής Αγοράς - Η αλληλεπίδραση της συνολικής ζήτησης και της

Πλεόνασμα του Καταναλωτή, Πλεόνασμα του Παραγωγού και η Αποτελεσματικότητα της Ανταγωνιστικής Αγοράς - Η αλληλεπίδραση της συνολικής ζήτησης και της Πλεόνασμα του Καταναλωτή, Πλεόνασμα του Παραγωγού και η Αποτελεσματικότητα της Ανταγωνιστικής Αγοράς - Η αλληλεπίδραση της συνολικής ζήτησης και της προσφοράς προσδιορίζει την τιμή και την ποσότητα ισορροπίας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 3 ο Διεύθυνση-Παρακίνηση 3.1. Ηγεσία-Βασικές έννοιες Η επιτυχία των επιχειρήσεων ή των οργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

2. Σε ένα κλάδο που υπάρχει μονοπώλιο, το βάρος από την επιβολή ενός φόρου μετακυλύεται ολόκληρο στους καταναλωτές.

2. Σε ένα κλάδο που υπάρχει μονοπώλιο, το βάρος από την επιβολή ενός φόρου μετακυλύεται ολόκληρο στους καταναλωτές. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Ακαδημαϊκό έτος 2011-2012 Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Εξεταστική περίοδος Ιουλίου Εξέταση στο μάθημα: Δημόσια Οικονομική Διδασκαλία: Γεωργία Καπλάνογλου Βασίλης Θ. Ράπανος Η εξέταση

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Ένα πρόβλημα που μας αφορά όλους Το φαινόμενο της φτώχειας παραμένει κυρίαρχο στις σύγχρονες κοινωνίες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΤΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΨΥΧΙΚΑ ΥΓΙΕΣ-ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ 7 ΒΗΜΑΤΩΝ

ΠΩΣ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΤΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΨΥΧΙΚΑ ΥΓΙΕΣ-ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ 7 ΒΗΜΑΤΩΝ ΠΩΣ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΤΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΨΥΧΙΚΑ ΥΓΙΕΣ-ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ 7 ΒΗΜΑΤΩΝ Το φυλλάδιο «Ένας οδηγός για την προαγωγή της ψυχικής υγείας στο χώρο εργασίας- πηγή βοήθειας για τους εργοδότες» απευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Ακαδημαϊκό έτος 2012-2013 Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Εξέταση στο μάθημα: Δημόσια Οικονομική Διδασκαλία: Γεωργία Καπλάνογλου

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Ακαδημαϊκό έτος 2012-2013 Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Εξέταση στο μάθημα: Δημόσια Οικονομική Διδασκαλία: Γεωργία Καπλάνογλου ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Ακαδημαϊκό έτος 2012-2013 Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Εξέταση στο μάθημα: Δημόσια Οικονομική Διδασκαλία: Γεωργία Καπλάνογλου Εξεταστική περίοδος Φεβρουαρίου Η εξέταση αποτελείται από

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Δια βίου Εκπαίδευση και διάγνωση επιμορφωτικών αναγκών: Μια σχεδιασμένη παρέμβαση για την ενίσχυση των δυνάμεων της εργασίας H ΔΒΜ προϋποθέτειτοστρατηγικόσχεδιασμό,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΙΣ ΧΑΜΕΝΕΣ ΜΑΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ!!

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΙΣ ΧΑΜΕΝΕΣ ΜΑΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ!! ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΙΣ ΧΑΜΕΝΕΣ ΜΑΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ!! Μάτα Χαροκόπου Ανδρέας Καλλιβωκάς ΤΟ ΟΛΟΝ ΕΙΝΑΙ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟ ΑΠΟ ΤΟ ΑΘΡΟΙΣΜΑ ΤΩΝ ΜΕΡΩΝ ΤΟΥ Οι συνεργασίες αποτελούν την πεμπτουσία της ανάπτυξης, του διαχρονικού

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ-ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ-ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ-ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ-ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ 1.1 Τι είναι η κοινωνικο-οικονομική αξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

Case 12: Προγραμματισμός Παραγωγής της «Tires CO» ΣΕΝΑΡΙΟ (1)

Case 12: Προγραμματισμός Παραγωγής της «Tires CO» ΣΕΝΑΡΙΟ (1) Case 12: Προγραμματισμός Παραγωγής της «Tires CO» ΣΕΝΑΡΙΟ (1) Ένα πολυσταδιακό πρόβλημα που αφορά στον τριμηνιαίο προγραμματισμό για μία βιομηχανική επιχείρηση παραγωγής ελαστικών (οχημάτων) Γενικός προγραμματισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Π.Ι.Ε.)

Διαβάστε περισσότερα

2. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ

2. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ 2. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ Περιβαλλοντικές πολιτικές Μηχανισμόςό Ταξινόμηση Οικονομικά εργαλεία Τιμολογιακές πολιτικές Φόροι Εμπορεύσιμα δικαιώματα Πλεονεκτήματα - μειονεκτήματα 1 Οι εξωτερικές οικονομίες

Διαβάστε περισσότερα

η αποδοτική κατανοµή των πόρων αποδοτική κατανοµή των πόρων Οικονοµική αποδοτικότητα Οικονοµία των µεταφορών Η ανεπάρκεια των πόρων &

η αποδοτική κατανοµή των πόρων αποδοτική κατανοµή των πόρων Οικονοµική αποδοτικότητα Οικονοµία των µεταφορών Η ανεπάρκεια των πόρων & 5 η αποδοτική κατανοµή των πόρων Οικονοµική αποδοτικότητα: Η αποτελεί θεµελιώδες πρόβληµα σε κάθε σύγχρονη οικονοµία. Το πρόβληµα της αποδοτικής κατανοµής των πόρων µπορεί να εκφρασθεί µε 4 βασικά ερωτήµατα

Διαβάστε περισσότερα

εργαλείο αξιολόγησης για τη μέτρηση της επιβάρυνσης των μυοσκελετικών παθήσεων πρότυπα περίθαλψης που θα πρέπει να αναμένουν οι πολίτες

εργαλείο αξιολόγησης για τη μέτρηση της επιβάρυνσης των μυοσκελετικών παθήσεων πρότυπα περίθαλψης που θα πρέπει να αναμένουν οι πολίτες Πώς μπορεί να διασφαλιστεί ότι οι άνθρωποι με οστεοαρθρίτιδα και ρευματοειδή αρθρίτιδα λαμβάνουν τη βέλτιστη δυνατή περίθαλψη σε ολόκληρη την Ευρώπη: συστάσεις του EUMUSC.NET Σε συνεργασία με τον EULAR

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές αρχές διοίκησης. μιας μικρής επιχείρησης

Γενικές αρχές διοίκησης. μιας μικρής επιχείρησης Γενικές αρχές διοίκησης μιας μικρής επιχείρησης Η επιχείρηση αποτελεί μια παραγωγική - οικονομική μονάδα, με την έννοια ότι συνδυάζει και αξιοποιεί τους συντελεστές παραγωγής (εργασία, κεφάλαιο, γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

Εάν το ποσοστό υποχρεωτικών καταθέσεων είναι 25% και υπάρξει μια αρχική κατάθεση όψεως 2.000 σε μια εμπορική Τράπεζα, τότε η μέγιστη ρευστότητα που μπορεί να δημιουργηθεί από αυτή την κατάθεση είναι: Α.

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΜΟΡΦΕΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ

ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΜΟΡΦΕΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ Η κατάσταση έλλειψης εργασίας, κατά την οποία υπάρχει δυσαρμονία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης, προσφέρονται λίγες θέσεις εργασίας, ενώ υπάρχουν πάρα πολλοί ενδ9ιαφερόμενοι. Είναι έννοια

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση βελτίωσης επαγγελματικών συνθηκών, αύξησης των πωλήσεων και αποφυγής προστίμων

Πρόταση βελτίωσης επαγγελματικών συνθηκών, αύξησης των πωλήσεων και αποφυγής προστίμων Χριστίνα Καλογεροπούλου Χημικός Μηχανικός ΕΜΠ Μέλος ΤΕΕ Αρ Μητρώου: 127929 Τηλ.: 2710-2790 Κιν.: 699-3996226 E-mail: christy_jour@yahoo.gr Πρόταση βελτίωσης επαγγελματικών συνθηκών, αύξησης των πωλήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΟ 34 ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ

ΔΕΟ 34 ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΔΕΟ 34 ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ 100 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΠΡΟΣ ΕΠΙΛΥΣΗ Vol. 1 ΑΘΗΝΑ ΜΑΪΟΣ 2013 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ - ΣΥΝΤΑΞΗ 1 ΤΟΜΟΣ 1 ΜIΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗ 1) Εάν ο οριακός λόγος υποκατάστασης

Διαβάστε περισσότερα

Εγκύκλιος Οδηγίες εφαρμογής των διατάξεων του νόμου 3299/2004 σχετικά με την έναρξη υλοποίησης των επενδυτικών σχεδίων.

Εγκύκλιος Οδηγίες εφαρμογής των διατάξεων του νόμου 3299/2004 σχετικά με την έναρξη υλοποίησης των επενδυτικών σχεδίων. ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΙΔΙΩΤΙΚΩΝ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΓΚΡΙΣΗΣ & ΕΛΕΓΧΟΥ ΙΔΙΩΤΙΚΩΝ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ Αθήνα 22-10 - 2008 Αριθμ. Πρωτ. 48175 Ταχ. Δ/νση : Νίκης 5-7, Αθήνα Ταχ. Κώδικας

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΔΗΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΘΥΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΠΟΙΝΙΚΗ ΔΙΚΗ

Η ΟΔΗΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΘΥΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΠΟΙΝΙΚΗ ΔΙΚΗ CENTRE FOR EUROPEAN CONSTITUTIONAL LAW THEMISTOKLES AND DIMITRIS TSATSOS FOUNDATION Victims Protection eu Protecting Victims Rights in the EU: The theory and practice of diversity of treatment during the

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΑΞΙΟΛΟΓΗΤΗ Α. Σ

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΑΞΙΟΛΟΓΗΤΗ Α. Σ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΑΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΧΕΠΑ, ΑΠΘ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΜΕ ΤΗ ΛΗΞΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Αν και η πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας εθεωρείτο στο παρελθόν, ως κοινωνικό αγαθό, σήµερα βασίζεται σε ιδιωτικοοικονοµικά κριτήρια και στην ύπαρξη ασφάλισης. Είναι λοιπόν φυσικό

Διαβάστε περισσότερα

Καταγραφή αναγκών στελεχών της δημόσιας διοίκησης

Καταγραφή αναγκών στελεχών της δημόσιας διοίκησης Καταγραφή αναγκών στελεχών της δημόσιας διοίκησης Ειρήνη Ρήγου Εισαγωγή Για να επιτευχθεί μια Διοικητική Μεταρρύθμιση στην Ελλάδα, δεν αρκεί μόνο το να σχεδιάζονται πολιτικές σε εθνική κλίμακα παρακολουθώντας

Διαβάστε περισσότερα

Κίνηση σε φθηνότερη διαδροµή µε µη γραµµικό κόστος

Κίνηση σε φθηνότερη διαδροµή µε µη γραµµικό κόστος υποδο?ών?εταφράζεταισε?ίαγενικότερηεξοικονό?ησηπαραγωγικώνπόρωνγιατηκοινωνία. τεχνικέςυποδο?ές,όπωςείναιαυτοκινητόδρο?οι,γέφυρεςκ.λ.π.ηκατασκευήτέτοιων Μιααπ τιςβασικέςλειτουργίεςτουκράτουςείναιοεφοδιασ?όςτηςκοινωνίας?εβασικές

Διαβάστε περισσότερα

1 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ

1 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ 1 ο Κ Ε Φ Α Α Ι Ο ΕΠΙΧΕΙΡΗΕΙ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΜΟΙ Α. ΕΡΩΤΗΕΙ ΚΕΙΤΟΥ ΤΥΠΟΥ Ερωτήσεις της µορφής «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε µε (σωστό) ή µε (λάθος) καθεµιά από τις παρακάτω προτάσεις. 1. Κάθε σύνολο ανθρώπων

Διαβάστε περισσότερα

Management. Νικόλαος Μυλωνίδης Μάθημα 3 1 24/2/2010

Management. Νικόλαος Μυλωνίδης Μάθημα 3 1 24/2/2010 Management Νικόλαος Μυλωνίδης Μάθημα 3 1 Εισαγωγή Έννοια και Περιεχόμενο του Μάνατζμεντ Ποια είναι τα διοικητικά στελέχη και ποιος ο ρόλος τους στα διάφορα επίπεδα της ιεραρχίας Βάσικες δραστηριότητες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΟΔΕ Γ ΕΠΑ.Λ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ

ΑΟΔΕ Γ ΕΠΑ.Λ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ ΑΟ Ε-ΕΠΑΛ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ ΟΜΑ Α Α Στις παρακάτω προτάσεις, από Α.1. µέχρι και Α.10, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της καθεµιάς και δίπλα του την ένδειξη Σωστό, αν η πρόταση είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : Διεύθυνση (Ηγεσία)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : Διεύθυνση (Ηγεσία) ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : Οργάνωση & Διοίκηση ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : Διεύθυνση (Ηγεσία) ΟΜΑΔΑ Α Για τις προτάσεις Α.1 μέχρι και Α.6, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της καθεμιάς και δίπλα σε κάθε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Τουριστική Εκπαίδευση και Κατάρτιση

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Τουριστική Εκπαίδευση και Κατάρτιση ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΕΨΕΩΝ Σταδίου 24, 105 33 Τηλ. 331 2253, 331 0022 Fax: 33 120 33 Email: itep@otenet.gr URL: http://www.itep.gr Αθήνα, 26 Μαΐου 2004 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Τουριστική Εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ

ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ (Transportation Problems) Βασίλης Κώστογλου E-mail: vkostogl@it.teithe.gr URL: www.it.teithe.gr/~vkostogl Περιγραφή Ένα πρόβλημα μεταφοράς ασχολείται με το πρόβλημα του προσδιορισμού του καλύτερου δυνατού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΤΑ και άλλες βιομηχανικές δραστηριότητες

ΕΤΑ και άλλες βιομηχανικές δραστηριότητες Το παρακάτω κείμενο περιέχει οδηγίες, παραδείγματα και διευκρινήσεις σχετικά με το τι θεωρείται Έρευνα και Τεχνολογική Ανάπτυξη, με έμφαση σε βιομηχανικές δραστηριότητες. Βασίζεται στο εγχειρίδιο Frascati

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΟ 33 ΤΟΜΟΣ Α «ΜΚΤ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ» ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

ΔΕΟ 33 ΤΟΜΟΣ Α «ΜΚΤ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ» ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΔΕΟ 33 ΤΟΜΟΣ Α «ΜΚΤ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ» ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2013-2014 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΤΟΥΣ. ΟΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΚΑΙ ΤΑ ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ Ορισμοί Υπηρεσιών. Κάθε δραστηριότητα ή ωφέλεια που κάποιος μπορεί να δώσει

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Σπουδών: Διοίκηση Επιχειρήσεων & Οργανισμών Θεματική Ενότητα: ΔΕΟ 34 Οικονομική Ανάλυση & Πολιτική

Πρόγραμμα Σπουδών: Διοίκηση Επιχειρήσεων & Οργανισμών Θεματική Ενότητα: ΔΕΟ 34 Οικονομική Ανάλυση & Πολιτική ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Πρόγραμμα Σπουδών: Διοίκηση Επιχειρήσεων & Οργανισμών Θεματική Ενότητα: ΔΕΟ 34 Οικονομική Ανάλυση & Πολιτική Γραπτή Εργασία # 4 (Δημόσια Οικονομική) Ακαδ. Έτος: 2006-7 Οδηγίες

Διαβάστε περισσότερα

Μακροοικονομική. Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική. Αναπτύχθηκε ως ξεχωριστός κλάδος: Γιατί μελετάμε ακόμη την. Μακροοικονομική Θεωρία και

Μακροοικονομική. Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική. Αναπτύχθηκε ως ξεχωριστός κλάδος: Γιατί μελετάμε ακόμη την. Μακροοικονομική Θεωρία και Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική Εισαγωγή: με τι ασχολείται Ποια είναι η θέση της μακροοικονομικής σήμερα; Χρησιμότητα - γιατί μελετάμε την μακροοικονομική θεωρία; Εξέλιξη θεωρίας και σχέση με την πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων 2.1. Εισαγωγικές έννοιες Ο επιστημονικός κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου. Μικροοικονομική. Ενότητα 2:Οικονομική σκέψη Καραμάνης Κωνσταντίνος

Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου. Μικροοικονομική. Ενότητα 2:Οικονομική σκέψη Καραμάνης Κωνσταντίνος Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Μικροοικονομική Ενότητα 2:Οικονομική σκέψη Καραμάνης Κωνσταντίνος 1 Ανοιχτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ηπείρου Λογιστικής και χρηματοοικονομικής

Διαβάστε περισσότερα

1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ

1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ 1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ Το διάγραμμα κυκλικής ροής της οικονομίας (κεφ. 3, σελ. 100 Mankiw) Εισόδημα Υ Ιδιωτική αποταμίευση S Αγορά συντελεστών Αγορά χρήματος Πληρωμές συντελεστών

Διαβάστε περισσότερα

Τα Οικονομικά. 6.1 Θεωρητικό πλαίσιο

Τα Οικονομικά. 6.1 Θεωρητικό πλαίσιο 6 Τα Οικονομικά 6.1 Θεωρητικό πλαίσιο Τα οικονομικά του Δημόσιου Τομέα ρυθμίζονται από τον Κρατικό Προϋπολογισμό κάθε έτους, στον οποίο προβλέπονται τα έσοδα από την φορολογία και υπολογίζονται τα ποσά

Διαβάστε περισσότερα

15 ΜΟΝΟΠΩΛΙΟ ΜΟΝΟΠΩΛΙΟ Ενώ µια ανταγωνιστική επιχείρηση παίρνει ως δεδοµένες τις τιµές,δηλαδή είναι λήπτης τιµών, το µονοπώλιο αντίθετα είναι διαµορφωτής τιµών. ΜΟΝΟΠΩΛΙΟ Μια επιχείρηση θεωρείται µονοπώλιο

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ & ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ Ε.ΜΙΧΑΗΛΙΔΟΥ - 1 ΤΟΜΟΣ Β ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ & ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ

ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ & ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ Ε.ΜΙΧΑΗΛΙΔΟΥ - 1 ΤΟΜΟΣ Β ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ & ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ & ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ Ε.ΜΙΧΑΗΛΙΔΟΥ - 1 ΤΟΜΟΣ Β ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ & ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ Κεφάλαιο 1 Η ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΗ ΑΞΙΑ ΤΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΣ Επιτόκιο: είναι η αμοιβή του κεφαλαίου για κάθε μονάδα χρόνου

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ ΣΕ ΟΛΗ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ

ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ ΣΕ ΟΛΗ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ Ευρωπαϊκή Επιτροπή European Commission Enterprise publication ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ ΣΕ ΟΛΗ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την εφαρμογή των

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμοσμένη Μίκρο 3. Market Failures. Καθηγητής Μιχαήλ Ζουμπουλάκης. Εφαρμοσμένη Μικρο 3 - Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας- Μ. Ζουμπουλάκης

Εφαρμοσμένη Μίκρο 3. Market Failures. Καθηγητής Μιχαήλ Ζουμπουλάκης. Εφαρμοσμένη Μικρο 3 - Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας- Μ. Ζουμπουλάκης Εφαρμοσμένη Μίκρο 3 Market Failures Καθηγητής Μιχαήλ Ζουμπουλάκης 1 Εφαρμοσμένη Μικρο 3 - Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας- Μ. Ζουμπουλάκης Προβλήματα με το αόρατο χέρι (αποτυχίες της αγοράς) Οδηγούν οι ατομικές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ 1 Η ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ... 23 2 Η ΕΠΙΛΟΓΗ ΘΕΜΑΤΟΣ... 25 2.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 25 2.2 ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ... 26 2.2.1 ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΕΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ... 26 2.2.2

Διαβάστε περισσότερα

Ν.1850 / 1989. Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας

Ν.1850 / 1989. Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας Ν.1850 / 1989 Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας ΑΡΘΡΟ 1 (Πρώτο) Κυρώνεται και έχει την ισχύ που ορίζει το άρθρο 28 παράγραφος 1 του Συντάγµατος ο Ευρωπαϊκός Χάρτης της Τοπικής Αυτονοµίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΔΙΑΣΥΝΔΕΣΗΣ ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ

ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΔΙΑΣΥΝΔΕΣΗΣ ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ 2011 ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΔΙΑΣΥΝΔΕΣΗΣ ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ 1 Κώδικας Δεοντολογίας Γραφείου Διασύνδεσης ΤΕΙ Λάρισας Περιεχόμενα Εισαγωγή... 2 Κώδικας δεοντολογίας με φοιτητές και αποφοίτους προπτυχιακών

Διαβάστε περισσότερα

Επιδράσεις εκροών ΑΞΕ στις χώρες προέλευσης 1

Επιδράσεις εκροών ΑΞΕ στις χώρες προέλευσης 1 Copyright 2014 Ελληνικό Ίδρυμα Ευρωπαϊκής & Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ) Λεωφ. Βασιλ. Σοφίας 49, 106 76 Αθήνα Τηλ.: +30 210 7257 110 Fax: +30 210 7257 114 www.eliamep.gr eliamep@eliamep.gr ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ Περιγραφή Συμβουλευτικής ανήκει στην ευρύτερη κατηγορία των Συμβουλευτικών Κέντρων. Τα Συμβουλευτικά Κέντρα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Κεφάλαιο 2 ο : Η Ζήτηση των Αγαθών ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής 1. Η ελαστικότητα ζήτησης για το αγαθό "Κ" είναι ίση με 2. Αυτό σημαίνει

Διαβάστε περισσότερα

7 Καταναλωτές, παραγωγοί και αποτελεσµατικότητα των αγορών Επανεξετάζοντας την Ισορροπία Η τιµή ισορροπίας και η ποσότητα ισορροπίας µεγιστοποιούν την συνολική ευηµερία των αγοραστών και πωλητών; Η ισορροπία

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Με τον όρο «υπηρεσίες υγείας», προσδιορίζονται όχι µόνο οι παρεχόµενες φροντίδες υγείας και ιατρικής περίθαλψης αλλά γενικότερα το πλέγµα των δοµών µε τις

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΡΑΣΗ ΓΙΑ ΤΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΥΓΕΙΑΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΡΑΣΗ ΓΙΑ ΤΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΥΓΕΙΑΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΡΑΣΗ ΓΙΑ ΤΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΥΓΕΙΑΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Εισαγωγή: Το κοινωνικό σύστηµα και οι παρεχόµενες προς τον πολίτη

Διαβάστε περισσότερα

Επιτροπή Συντονισμού της Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης

Επιτροπή Συντονισμού της Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Επιτροπή Συντονισμού της Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Σχέδιο Κειμένου Βασικών Αρχών και Κατευθύνσεων Εθνική Στρατηγική για την Ηλεκτρονική Διακυβέρνηση 22 Μαΐου 2013 1 "Δεν μπορεί να υπάρξει διοικητική μεταρρύθμιση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΕΘΝΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΕΘΝΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΟΦΟΚΛΕΟΥΣ 15 ΑΘΗΝΑ Τ.Κ. 105 51 ΤΗΛ. ΚΕΝΤΡΟ: 210 3349999 FAX: 210 3212944, 3215988 Web site: www.syete.gr Email: syete@otenet.gr ΛΕΣΧΗ: ΑΚΑΔΗΜΙΑΣ 60 ΤΗΛ. 210 3640420 ΑΡ.ΠΡΩΤ. 140135 Αθήνα, 24.6.2014 Συνάδελφοι,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στην έρευνα χρησιµοποίησης υπηρεσιών υγείας χρησιµοποιούνται επιδηµιολογικές, κοινωνιολογικές, οικονοµετρικές, καθώς και καθαρά

Διαβάστε περισσότερα

Συμπαράγωγα προϊόντα ή υποπροϊόντα είναι τα προϊόντα που παράγονται από την ίδια παραγωγική διαδικασία.

Συμπαράγωγα προϊόντα ή υποπροϊόντα είναι τα προϊόντα που παράγονται από την ίδια παραγωγική διαδικασία. Διοικητική Λογιστική Κοστολόγηση ων προϊόντων και υπο-προϊόντων προϊόντων Ορισμοί Συμπαράγωγα προϊόντα ή υποπροϊόντα είναι τα προϊόντα που παράγονται από την ίδια παραγωγική διαδικασία. Εάν τα προϊόντα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΕΑΠ ΔΕΟ 31 www.frontistiria-eap.gr ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΔΕΟ 31 ΤΟΜΟΣ Β ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΕΑΠ ΔΕΟ 31 www.frontistiria-eap.gr ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΔΕΟ 31 ΤΟΜΟΣ Β ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΔΕΟ 31 ΤΟΜΟΣ Β ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΑΘΗΝΑ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 01 1 ΤΟΜΟΣ ΚΑΘΑΡΑ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΞΙΑ Η καθαρή Παρούσα Αξία ισούται με το άθροισμα προεξοφλημένων καθαρών ταμειακών

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis)

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 23 ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΕΙΣΑΓΩΓΗ Έχοντας παρουσιάσει τις βασικές έννοιες των ελέγχων υποθέσεων, θα ήταν, ίσως, χρήσιμο να αναφερθούμε σε μια άλλη περιοχή στατιστικής συμπερασματολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ

ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (συνέχεια) ΤΟ ΜΕΣΟΝ ΜΕ ΤΟ ΟΠΟΙΟ Η ΓΝΩΣΗ, Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΟΙ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΖΟΝΤΑΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΑΓΑΘΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. (ΕΙΡΜΑ-EUROPEAN INDUSTRIAL RESEARCH MANAGEMENT

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΔΡΩΝΤΕΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΣΤΗ ΛΗΨΗ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ

ΕΠΙΔΡΩΝΤΕΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΣΤΗ ΛΗΨΗ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Το Μάρκετινγκ αποτελεί μια βασική επιχειρηματική λειτουργία που έχει στόχο την ανάπτυξη, την οργάνωση και των έλεγχο ανταλλακτικών διαδικασιών μεταξύ της επιχείρησης και των

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνής Οικονομική. Paul Krugman Maurice Obsfeld

Διεθνής Οικονομική. Paul Krugman Maurice Obsfeld Paul Krugman Maurice Obsfeld Διεθνής Οικονομική Κεφάλαιο 21 Η Διεθνής Αγορά Κεφαλαίου και τα κέρδη από το Εμπόριο Διεθνής Τραπεζική Λειτουργία και Διεθνής Κεφαλαιαγορά Φιλίππου Ευαγγελία Α.Μ. 1207 Μ069

Διαβάστε περισσότερα

Στις παρακάτω προτάσεις να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της πρότασης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Στις παρακάτω προτάσεις να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της πρότασης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1 Ομάδα Α Στις παρακάτω προτάσεις να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της πρότασης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Η συνολική παραγωγή µιας χώρας µελετάται από τη µικροοικονοµία.

Διαβάστε περισσότερα

Εξωτερικές αλληλεπιδράσεις

Εξωτερικές αλληλεπιδράσεις η αποτυχία των νόµων της αγοράς Εξωτερικές αλληλεπιδράσεις Εξαιρέσεις και η αποτυχία των νόµων της αγοράς στον τοµέα των µεταφορών 1. Ο ανταγωνισµός είναι αρκετά ισχυρός έτσι ώστε να ωθήσει την τιµή στο

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες

Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες ΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ, ΒΑΣΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΠΕΛΑΓΙΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά. Διάλεξη 12. Υπερβάλλον βάρος: Ορισμός. Ορισμός. Ορισμός. Ορισμός

Γενικά. Διάλεξη 12. Υπερβάλλον βάρος: Ορισμός. Ορισμός. Ορισμός. Ορισμός Γενικά Διάλεξη Φορολογία και αποτελεσματικότητα ν η φορολογία από μηδέν που είναι τώρα αυξηθεί στο 0% π.χ., αυτό πως επηρεάζει την ευημερία του καταναλωτή; Σίγουρα η κατανάλωση θα μεταβληθεί λόγω της αύξησης

Διαβάστε περισσότερα

Προτάσεις για την Ανάπτυξη της Ηλεκτρονικής Τιμολόγησης στην Ελλάδα

Προτάσεις για την Ανάπτυξη της Ηλεκτρονικής Τιμολόγησης στην Ελλάδα Προτάσεις για την Ανάπτυξη της Ηλεκτρονικής Τιμολόγησης στην Ελλάδα I. ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ Στο πλαίσιο των νομοθετημάτων της Πολιτείας ( ν. 3842/2010, ν. 3943/2011, ν. 4093/2012) και των Υπουργικών Αποφάσεων (ΑΥΟ

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία του Έργου. Διαχείριση Έργου Κύκλος Ζωής. Μαρίνα Α.Τσιρώνη Πολιτικός Μηχανικός, MSc ΕΔΑ Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας.

Θεωρία του Έργου. Διαχείριση Έργου Κύκλος Ζωής. Μαρίνα Α.Τσιρώνη Πολιτικός Μηχανικός, MSc ΕΔΑ Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας. Θεωρία του Έργου Διαχείριση Έργου Κύκλος Ζωής Μαρίνα Α.Τσιρώνη Πολιτικός Μηχανικός, MSc ΕΔΑ Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας Οκτώβριος 2009 Διαχείριση του Έργου (Project Management) Ορισμοί Κάθε μιά όχι

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακες Εισροών-Εκροών της Ελληνικής Οικονοµίας για τον Τουρισµό. Σύνοψη Μελέτης

Πίνακες Εισροών-Εκροών της Ελληνικής Οικονοµίας για τον Τουρισµό. Σύνοψη Μελέτης Πίνακες Εισροών-Εκροών της Ελληνικής Οικονοµίας για τον Τουρισµό Σύνοψη Μελέτης Η παρούσα µελέτη των Πινάκων Εισροών-Εκροών µε επίκεντρο τους τοµείς τουρισµού του έτους 1992 εκπονήθηκε µε χρηµατοδότηση

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Χρηματοοικονομική ΛΟΓΙΣΤΙΚΗ Ι. 2. Αντικείμενο της μελέτης & Σκοπός του μαθήματος. Απαιτήσεις του μαθήματος ΛΟΓΙΣΤΙΚΗ = 卷 卹 卼 厲 ΜΥΘΟΣ

Εισαγωγή στη Χρηματοοικονομική ΛΟΓΙΣΤΙΚΗ Ι. 2. Αντικείμενο της μελέτης & Σκοπός του μαθήματος. Απαιτήσεις του μαθήματος ΛΟΓΙΣΤΙΚΗ = 卷 卹 卼 厲 ΜΥΘΟΣ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗ Ι Εισαγωγή στη Χρηματοοικονομική Λογιστική T.E.I Κρήτης, Σχολή Διοίκησης & Οικονομίας Μεταπτυχιακό Δίπλωμα Ειδίκευσης στη Λογιστική και στην Ελεγκτική Χειμερινό Εξάμηνο 2012-2013 ΖΗΣΗΣ Β., Ph.

Διαβάστε περισσότερα

Ερώτηση Α.1 (α) (β) www.arnos.gr info@arnos.co.gr

Ερώτηση Α.1 (α) (β) www.arnos.gr info@arnos.co.gr Ερώτηση Α.1 Σε μια κλειστή οικονομία οι αγορές αγαθών και χρήματος βρίσκονται σε ταυτόχρονη ισορροπία (υπόδειγμα IS-LM). Να περιγράψετε και να δείξετε διαγραμματικά το πώς θα επηρεάσει την ισορροπία των

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ. και το Κόστος

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ. και το Κόστος ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Κεφάλαιο 3 ο : Η Παραγωγή της Επιχείρησης και το Κόστος ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Παραγωγή: είναι η διαδικασία με την οποία οι διάφοροι παραγωγικοί συντελεστές

Διαβάστε περισσότερα

Μεταφορές Μεταφορές Καταναλωτής Ε

Μεταφορές Μεταφορές Καταναλωτής Ε ΚΕΦ. 1 ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σκοπός του μαθήματος των Οικονομικών είναι να προσφέρει τις αναγκαίες οικονομικές γνώσεις, ώστε να αντιλαμβανόμαστε σωστά τον τρόπο λειτουργίας της Οικονομίας,

Διαβάστε περισσότερα

Ανθρώπινη Συµπεριφορά & Εργασιακό Περιβάλλον:

Ανθρώπινη Συµπεριφορά & Εργασιακό Περιβάλλον: EXECUTIVE MBA Προπαρασκευαστικό Μάθηµα στις Επιστήµες Συµπεριφοράς Ανθρώπινη Συµπεριφορά & Εργασιακό Περιβάλλον: Προσδιοριστικοί Παράγοντες, Αίτια, Αποτελέσµατα Ζωή Σ. ηµητριάδη, Ph.D. 1 Ανθρώπινη Συµπεριφορά

Διαβάστε περισσότερα

Satisfaction, Quality and Value

Satisfaction, Quality and Value Το marketing στη σύγχρονη εποχή ικανοποίηση, ποιότητα και αξία Satisfaction, Quality and Value Οικονομία, κοινωνία και Marketing Τι θα παραχθεί Πως θα παραχθεί Ποιός θα το παράγει Που θα παραχθεί Πότε

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ.

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ. 2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες Έχει παρατηρηθεί ότι δεν υπάρχει σαφής αντίληψη της σηµασίας του όρου "διοίκηση ή management επιχειρήσεων", ακόµη κι από άτοµα που

Διαβάστε περισσότερα

Ζήτηση, Προσφορά και Ισορροπία στην Ανταγωνιστική Αγορά

Ζήτηση, Προσφορά και Ισορροπία στην Ανταγωνιστική Αγορά Ζήτηση, Προσφορά και Ισορροπία στην Ανταγωνιστική Αγορά - Ορισμός: Η αγορά ενός αγαθού είναι η διαδικασία (θεσμικό πλαίσιο) μέσω της οποίας έρχονται σε επικοινωνία οι αγοραστές και οι πωλητές του συγκεκριμένου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ο ΟΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΗ ΕΛΛΑ Α

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ο ΟΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΗ ΕΛΛΑ Α ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ο ΟΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΗ ΕΛΛΑ Α Ο όρος «προσφορά υπηρεσιών υγείας» εκφράζει την παροχή υπηρεσιών που προέρχονται από προµηθευτές υγείας (γιατρούς, νοσοκοµεία κ.τ.λ). Οι παράγοντες που προσδιορίζουν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΩΝ ΝΑΡΚΩΤΙΚΩΝ. 5.1 Εισαγωγή

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΩΝ ΝΑΡΚΩΤΙΚΩΝ. 5.1 Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΩΝ ΝΑΡΚΩΤΙΚΩΝ 5.1 Εισαγωγή Στην ενότητα αυτήν θα παρουσιάσουµε µία αναλυτική περιγραφή της γνώµης των Ευρωπαίων πολιτών σχετικά µε τα ναρκωτικά. Καθώς είναι γνωστό, στις µέρες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΤΙΜΩΝ ΤΙΜΟΛΟΓΗΣΗ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΥΔΡΕΥΣΗΣ - ΑΠΟΧΕΤΕΥΣΗΣ

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΤΙΜΩΝ ΤΙΜΟΛΟΓΗΣΗ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΥΔΡΕΥΣΗΣ - ΑΠΟΧΕΤΕΥΣΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΤΙΜΩΝ ΤΙΜΟΛΟΓΗΣΗ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΥΔΡΕΥΣΗΣ - ΑΠΟΧΕΤΕΥΣΗΣ Νικόλαος Γ. Σαφαρίκας Οικονομολόγος Διευθυντής Διοικητικών & Οικονομικών Υπηρεσιών ΔΕΥΑ Σερρών 1. Τιμολόγηση Τιμολογιακή Πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

Βιομηχανικά απόβλητα και το Εθνικό Σχέδιο Διαχείρισης Αποβλήτων

Βιομηχανικά απόβλητα και το Εθνικό Σχέδιο Διαχείρισης Αποβλήτων Βιομηχανικά απόβλητα και το Εθνικό Σχέδιο Διαχείρισης Αποβλήτων Δ. Καλλιδρομίτου 1, Κ. Κορυζή 1, Κ. Αραβώσης 2 1 Εψιλον ΑΕ, Μονεμβασίας 27, 15125, Μαρούσι 2 Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Σχολή Μηχανολόγων

Διαβάστε περισσότερα

Οι προοπτικές της φωτοβολταϊκής τεχνολογίας

Οι προοπτικές της φωτοβολταϊκής τεχνολογίας Οι προοπτικές της φωτοβολταϊκής τεχνολογίας Έκθεση της ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΕΠΙ ΤΗΣ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ (Photovoltaic Technology Research Advisory Council, PV-TRAC). ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ Leonardo da Vinci A EUROPEAN OBSERVATORY OF THE USE OF ICT-SUPPORTED LIFELONG LEARNING BY SMES, MICRO-ENTERPRISES & THE SELF-EMPLOYED IN RURAL AREAS ΠΑΚΕΤΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 3: ΕΡΕΥΝΑ ΦΟΡΕΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ, ΑΠΟ ΕΚΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης Παράλληλα Κείµενα Θεσμοί, όργανα και της ευρωπαϊκής πολιτικής Hεκπαιδευτικήπολιτικήκαιτασυστήματαδιαβίου εκπαίδευσης στη σύγχρονη Ευρώπη σε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΚΟΣΤΟΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ. Κεφάλαιο 10. Το κόστος παραγωγής. ! Οι επιχειρήσεις επιθυµούν να παράγουν µεγαλύτερη ποσότητα, όσο υψηλότερη είναι η τιµή

ΤΟ ΚΟΣΤΟΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ. Κεφάλαιο 10. Το κόστος παραγωγής. ! Οι επιχειρήσεις επιθυµούν να παράγουν µεγαλύτερη ποσότητα, όσο υψηλότερη είναι η τιµή ΤΟ ΚΟΣΤΟΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Κεφάλαιο 10 Το παραγωγής! Ο Νόµος της προσφοράς:! Οι επιχειρήσεις επιθυµούν να παράγουν µεγαλύτερη ποσότητα, όσο υψηλότερη είναι η τιµή! Ως εκ τούτου, η καµπύλη προσφοράς έχει αρνητική

Διαβάστε περισσότερα

Ποσοτική Εκτίμηση του Μέγιστου Εφικτού Λόγου Μη Εργαζομένων προς Εργαζόμενους στην Ελληνική Οικονομία

Ποσοτική Εκτίμηση του Μέγιστου Εφικτού Λόγου Μη Εργαζομένων προς Εργαζόμενους στην Ελληνική Οικονομία Ποσοτική Εκτίμηση του Μέγιστου Εφικτού Λόγου Μη Εργαζομένων προς Εργαζόμενους στην Ελληνική Οικονομία Θεόδωρος Μαριόλης * 1. Εισαγωγή Ο λεγόμενος Λόγος Οικονομικής Εξάρτησης (Economic Dependency Ratio),

Διαβάστε περισσότερα