Εργαστήριο Λόγου και Πολιτισµού του Πανεπιστηµίου Θεσσαλίας Anthony L. Manna - Janet Hill

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "http://keimena.ece.uth.gr Εργαστήριο Λόγου και Πολιτισµού του Πανεπιστηµίου Θεσσαλίας Anthony L. Manna - Janet Hill"

Transcript

1 Σελ. 1/15 H εφαρµογή της θεωρίας στην Aµερικανική Παιδική Λογοτεχνία Anthony L. Manna - Janet Hill (Anthony L. Manna, καθηγητής Παιδικής Λογοτεχνίας στο Kent State University, Ohio, USA, Janet Hill ερευνήτρια - Assistant Professor Ursuline College in Cleveland, Ohio) Mετάφραση-σχόλια: Mένη Kανατσούλη, Αν. Καθηγήτρια Τ.Ε.Α.Π.Η. Παν. Αθηνών Aπό τους συγγραφείς του άρθρου είχα ζητήσει, πριν από καιρό, να γράψουν, ειδικά για ένα νέο ελληνικό περιοδικό Παιδικής Λογοτεχνίας, µια επισκόπηση της πορείας της Παιδικής Λογοτεχνίας στις HΠA. H σκέψη για εκείνο το «νέο» περιοδικό δυστυχώς δεν ευοδώθηκε, αλλά ένα άλλο πράγµατι «νέο» -εφόσον είναι και ηλεκτρονικό- ξεκίνησε. Oι δύο συγγραφείς ανταποκρίθηκαν µε µεγάλη προθυµία τόσο στη µια περίπτωση όσο και στην άλλη και τους ευχαριστώ από καρδιάς γι αυτό. Kατά την άποψή µου, το άρθρο τους αποτελεί όχι µόνο µια καίρια και ουσιαστική επισκόπηση των τάσεων και αναζητήσεων της ΠΛ σε µια χώρα που έδειξε πρώιµα ένα σαφώς επιστηµονικό ενδιαφέρον για αυτό τον τοµέα σπουδών. Θα έλεγα ότι αποτελεί επιπλέον ένα υπόδειγµα επιστηµολογικής γραφής για την ΠΛ, µε το οποίο οι δύο συγγραφείς παρουσιάζουν ευκρινώς και αδροµερώς µε την εγκυρότητα της επιστηµονικής και χρονικής απόστασης τις διαφορετικές τάσεις που ανεπτύχθηκαν στους κόλπους της θεωρίας της ΠΛ στις HΠA, αλλά κυρίως τις σχολιάζουν κριτικά µε καίριες και ουσιαστικές παρατηρήσεις για την εξέλιξή τους. H αφαιρετική τους ικανότητα στην παρουσίαση των πολλών και διαφορετικών θεωρητικών ρευµάτων και κινηµάτων, συν τοις άλλοις, αποτελεί και ένα γοητευτικό ταξίδι στο πώς η υπόθεση της ΠΛ στις HΠA βασίσθηκε εν πολλοίς στη θέρµη, το πάθος, τη συναδέλφωση επιστηµόνων και ακαδηµαϊκών προερχόµενων από πολλά Πανεπιστηµιακά ιδρύµατα της χώρας. Aυτή η συνεχής αλληλεπίδρασή τους, η διαρκής αναζήτηση και θεωρητική διερεύνηση των ζητηµάτων της ΠΛ που τους οδήγησε σε γόνιµες επιστηµονικές και επιστηµολογικές συζητήσεις υπήρξε τελικά ο κινητήριος µοχλός της τόσο ανθηράς θεωρίας και κριτικής της Παιδικής Λογοτεχνίας στις HΠA µέχρι σήµερα. (Στην µετάφραση του κειµένου τους προσπάθησα να βρίσκοµαι όσο γίνεται πιο κοντά στο πρωτότυπο, αλλά την απόδοση των επιστηµονικών όρων διατυπώνω µε περισσότερη ελευθερία για την καλύτερη κατανόησή τους από τον Έλληνα αναγνώστη). Σε λιγότερο από σαράντα χρόνια, η παιδική λογοτεχνία στις HΠA και στη Bόρεια Aµερική έχει εξελιχθεί σε ένα πλούσιο και ποικίλο πεδίο λογοτεχνικής και παιδαγωγικής έρευνας. Σε αυτή τη σχετικά µικρή περίοδο, η έρευνα στην παιδική λογοτεχνία έχει πληροφορήσει και διαφωτίσει ποικίλες πληθυσµιακές οµάδες, η καθεµιά µε το δικό της εξειδικευµένο ενδιαφέρον για τα παιδιά και τη λογοτεχνία τους: το κοινό που κυρίως ενδιαφέρεται για τις καλές συνθήκες ζωής των παιδιών, παιδαγωγούς που αναζητούν βιώσιµες εναλλακτικές δυνατότητες για τα σχολικά εγχειρίδια, εκδότες µε ενδιαφέρον να φέρουν ποιοτικά βιβλία σε ένα δεκτικό κοινό και µελετητές που ανακάλυψαν µια καινούργια δίοδο λογοτεχνικής ανάλυσης. H ιστορική προοπτική των διαφόρων αναζητήσεων και κινηµάτων που οι θεωρητικοί της λογοτεχνίας και της παιδαγωγικής µεταφέρουν στο χώρο αυτό ανοίγουν ένα «αποκαλυπτικό» παράθυρο στις παράλληλες πορείες των αλλαγών που έχουν βαθιά επηρεάσει το κοινωνικό/πολιτισµικό κλίµα στις HΠA τις τελευταίες δεκαετίες και στην ανάδυση της παιδικής λογοτεχνίας ως βιώσιµου πεδίου σηµαντικής έρευνας. 1

2 Σελ. 2/15 H δεκαετία του 60 προοιώνιζε µια δραµατική στροφή και για τις HΠA και για την παιδική λογοτεχνία, καθώς στην κοινωνική και πολιτική σκηνή της αµερικανικής κοινωνίας συνέβαιναν ριζικές και δραµατικές αλλαγές. Aς κάνουµε µια αναδροµή στο Στις HΠA, µηχανοποιηµένα κορίτσια χόρευαν µέσα σε κρεµασµένα κλουβιά στις ντίσκο. Oι µίνι φούστες και οι ψηλές µπότες έγιναν ο τρόπος ένδυσης των κοριτσιών καταγγέλλοντας έτσι τις συµβάσεις της γυναικείας σεµνότητας, όπως άλλωστε και τα τζάκετ έδιναν την ευκαιρία στους άντρες να πετάξουν τις γραβάτες τους. Oι αλλαγές συγκλόνιζαν κάθε πλευρά της κοινωνίας. Mέσα σε 10 χρόνια, οι Aµερικανοί πέρασαν από τα κοντά κοµµένα µαλλιά και τα καπέλα σε ψυχεδελικά παντελόνια καµπάνα και ψηλοτάκουνα παπούτσια. Λαϊκά µουσικά παραληρήµατα που άρχισαν µε τον Έλβις Πρίσλεϋ, πέρασαν στους Mπήτλς και κατέληξαν µε τους Grateful Dead. Tην ίδια εποχή, τα ανθρώπινα δικαιώµατα αναδεικνύονται σε κυρίαρχο πολιτικό θέµα. O πρόεδρος Tζων Φ. Kέννεντυ δολοφονήθηκε και ο αιδεσιµότατος Mάρτιν Λούθερ Kίγκ, ηγέτης του κινήµατος πολιτικών δικαιωµάτων στην Oυάσιγκτον, εκφώνησε τον περίφηµο λόγο του «Έχω όνειρο». Eπίσης το 1963, η Προεδρική Eπιτροπή για την Kατάσταση των Γυναικών επισήµανε τα δεύτερης κατηγορίας πολιτικά δικαιώµατα των Aµερικανίδων και πυροδότησε εκ νέου την ήδη υπάρχουσα ριζοσπαστική ατζέντα για αλλαγές. Aργότερα, οι Aµερικανοί Iνδιάνοι και οι Iσπανόφωνοι πληθυσµοί, ενεργοποιήθηκαν από την επιτυχία του Kινήµατος Πολιτικών ικαιωµάτων και άρχισαν και αυτοί να προβάλλουν τα δικά τους αιτήµατα για ισότητα σε όλα τα µέτωπα. Eπίσης το 1963, στον κόσµο του παιδικού βιβλίου, ο Maurice Sendak βραβεύθηκε µε το Bραβείο Caldecott για το καλύτερο αµερικανικό εικονοβιβλίο, το Where the Wild Things Are, µια φανταστική ιστορία δραπέτευσης ενός παιδιού που δεν υπάγεται σε κανόνες και που έµελλε να αλλάξει για πάντα τις απόψεις µας για την παιδική ηλικία και τη λογοτεχνία της. Eνώ οµάδες ενηλίκων διεκδικούσαν τα δικαιώµατά τους ως πολίτες, άλλες άρχισαν να θέτουν υπό αµφισβήτηση τους αυταρχικούς περιορισµούς και προσδοκίες που πρόβαλλαν στα παιδιά, προκαλώντας προχωρηµένες απόψεις σχετικά µε τις ικανότητες των παιδιών και τις ευαισθησίες τους, οι οποίες, µε τη σειρά τους, αντανακλούνταν ολοένα και περισσότερο στην παιδική λογοτεχνία. H περίοδος της δεκαετίας του 60 µέχρι το τέλος της δεκαετίας του 80 ήταν πολύ καλή για την παιδική λογοτεχνία, στο σύνολό της. Στην πραγµατικότητα, η περίοδος αυτή γενικά θεωρείται ως «η χρυσή εποχή των εκδόσεων παιδικών βιβλίων» (Person, 2000). Σχολεία και βιβλιοθήκες, µολονότι υποστηρίζονταν από µια εµφανώς µικρή κρατική χρηµατοδότηση, αποτέλεσαν µια κερδοφόρα αγορά στην οποία οι εκδότες µε µεγάλη ευχαρίστηση στράφηκαν. Στα πανεπιστηµιακά ιδρύµατα, τα µαθήµατα παιδικής λογοτεχνίας ενισχύονται σε Παιδαγωγικά Tµήµατα και σε Tµήµατα Aγγλικής Φιλολογίας, βάζοντας τις σταθερές βάσεις για µια έρευνα µε ευρύτητα ενδιαφερόντων και ισχυροποιώντας τη θέση της παιδικής λογοτεχνίας ως ενός έγκυρου επιστηµονικού τοµέα µελέτης. Mελετητές από διάφορους επιστηµονικούς κλάδους όπως η ανθρωπολογία, η κοινωνιολογία, η ψυχανάλυση, η γλωσσολογία, η ιστορία, η ιατρική, η παιδαγωγική και, προφανώς, η λογοτεχνία άρχισαν να προσηλώνονται στα παιδικά βιβλία µε σκοπό να διερευνήσουν θέµατα για την παιδική ηλικία, την αισθητική ή την πολιτική µιας λογοτεχνίας εµφανώς επικεντρωµένης στην παιδική ψυχολογία και στη φύση της εµπειρίας των παιδιών µε τα λογοτεχνικά κείµενα. Όλη αυτή η δραστηριότητα συγκέντρωσε ένα τεράστιο σώµα µελετών που πρωτοεµφανίσθηκαν στη δεκαετία του 70. Πριν από αυτή τη «χρυσή εποχή», η έρευνα επικεντρωνόταν στη χρησιµοθηρική και διδακτική λειτουργία της παιδικής λογοτεχνίας, ένα ενδιαφέρον που έχει βαθιές ρίζες σε ένα δυσκίνητο πουριτανισµό που απέβλεπε να διαµορφώσει τις αµερικανικές αξίες (Epstein, 1996). Aπό τη στιγµή που το επιστηµονικό ενδιαφέρον για τα παιδικά βιβλία χάραξε µια θεωρία στην 2

3 Σελ. 3/15 παιδική λογοτεχνία, ένα νέο είδος επαγγελµατισµού διαµορφώθηκε και ισχυροποιήθηκε µε την εµφάνιση επαγγελµατικών οργανισµών, επιστηµονικών περιοδικών, αλλά και της εξερεύνησης της εφαρµοσµένης λογοτεχνικής θεωρίας στα παιδικά βιβλία. Mέχρι το 1970, το περιοδικό Horn Book, τώρα στο 78ο έτος έκδοσης, αποτελούσε υπόδειγµα αναφοράς στην ποιοτική παιδική λογοτεχνία, µε κριτικές βιβλιοκρισίες και σχόλια από κριτικούς, συγγραφείς και εικονογράφους. Πάντως στις αρχές της δεκαετίας του 70, ένας αριθµός περιοδικών δικτυώθηκε µε το Horn Book Magazine τα οποία συνεχίζουν µέχρι σήµερα να αποτελούν βήµα αναλυτικών συζητήσεων. H Children s Literature in Education, ένα περιοδικό που, από το 1970 που ξεκίνησε, εκδίδεται ταυτόχρονα και στις HΠA και στη Mεγάλη Bρετανία, εµπεριέχει και λογοτεχνική κριτική και παιδαγωγικές εφαρµογές στη θεωρία και θεωρητικές εφαρµογές στην παιδαγωγική. Σχεδόν συγχρόνως, εγκαθιδρύθηκε η Children s Literature Association ως ο πρώτος επιστηµονικός χώρος κριτικής συζήτησης και σύντοµα συνετάχθη υπό την κινητήρια δύναµη που βρίσκεται πίσω από όλες τις λογοτεχνικές σπουδές στις HΠA, τη Modern Language Association. Tο 1972, αυτοί οι δύο οργανισµοί συνεργάσθηκαν για να δηµιουργήσουν το πιο επιφανές περιοδικό στο χώρο, το Children s Literature, που εκδίδεται µια φορά ετησίως. Aργότερα, το 1974, η Children s Literature Association ξεκίνησε ένα περιοδικό για ευρύτερο κοινό, το Children s Literature Association Quarterly. Eν είδει δελτίου µέχρι το 1980, το Quarterly επικεντρώθηκε κυρίως σε κριτικές αναλύσεις κειµένων. Aπό το 1982, το εκδοτικό τµήµα της Association παρήγαγε επίσης µια εντυπωσιακή σωρεία ερευνών. Tο The Lion and the Unicorn, άλλο ανθηρό περιοδικό, έχει µακρά ιστορία στη δηµοσίευση προχωρηµένων άρθρων µε έντονη επίδραση στον προβληµατισµό επί κοινωνικών ζητηµάτων, ενώ το The New Advocate, που η έκδοση του ξεκίνησε το 1981 ως The Advocate, εµβαθύνει σε λογοτεχνικά και παιδαγωγικά θέµατα και είναι γνωστό ότι καταπιάνεται µε ζητήµατα αναφορικά µε τις διαφορετικές κουλτούρες που συνθέτουν τον πληθυσµό των HΠA. Καθώς η παιδική λογοτεχνία αποκτούσε εγκυρότητα ως περιοχή έρευνας στα Aµερικανικά πανεπιστήµια στη δεκαετία του 70, ένας ερευνητικός προγραµµατισµός άρχισε να αναπτύσσεται στα µεταπτυχιακά προγράµµατα. H ανάλυση περιεχοµένου της έρευνας στην παιδική λογοτεχνία κωδικοποιήθηκε στην Digital Dissertations - Tράπεζα διατριβών, µια ηλεκτρονική τράπεζα δεδοµένων που περιέχει τίτλους και περιλήψεις της επί 100 χρόνια παραγωγής διατριβών, αλλά επιπλέον αποτελεί και µια ακόµη ένδειξη της τροµακτικής ανάπτυξης που είχε η παιδική λογοτεχνία στον ακαδηµαϊκό χώρο µέσα σε µια σχετικά σύντοµη περίοδο. Aπό τις 660 διατριβές που ολοκληρώθηκαν από το 1930 και εξής, το 85% γράφτηκε τα τελευταία είκοσι χρόνια. Mια τυχαία σταχυολόγηση καταδεικνύει την εικόνα των τάσεων στο χώρο. Kατά τη χρυσή εκδοτική περίοδο παιδικών βιβλίων της δεκαετίας του 70, οι µελετητές άρχισαν να εξετάζουν το µέγεθος και την ποιότητα της πολιτιστικής απεικόνισης και επιρροής που η πολυπολιτισµική λογοτεχνία είχε στα παιδιά. Έτσι στα 1970, η παιδική λογοτεχνία άρχισε να συγκλίνει µε την εκπαιδευτική πρακτική και αυτό απηχούν οι έρευνες της εποχής εκείνης. Tην περίοδο εκείνη, επί παραδείγµατι, οι ερευνητές ασχολούνται µε τη χρήση της παιδικής λογοτεχνίας για µια µεγαλύτερη ηθική ανάπτυξη και περιστρέφονται γύρω από τη διερεύνηση της διαντίδρασης των παιδιών µε τη λογοτεχνία µέσα στις σχολικές τάξεις. H δεκαετία παρήγαγε µια πολύ πιο εκλεκτική ποικιλία θεµάτων των διδακτορικών διατριβών. Eνώ οι πρώιµες πολιτιστικές σπουδές (cultural studies) είχαν εκτενώς ερευνήσει το λογοτεχνικό στάτους κοριτσιών και γυναικών, ήδη από το 1980, το πολιτισµικό όραµα διεύρυνε τις προοπτικές του για να συµπεριλάβει, ανάµεσα σε άλλα κοινωνικά θέµατα αιχµής, το είδος της φυλετικής αναπαράστασης στα παιδικά βιβλία, µε ειδικό ενδιαφέρον για τις σύνθετες εµπειρίες των Aφροαµερικανών. H πρόκληση ενός τέτοιου ενδιαφέροντος πηγάζει από το 3

4 Σελ. 4/15 δυναµικό και διαρκές κίνηµα των Aφροαµερικανών για τα πολιτικά δικαιώµατα, ήδη από τη δεκαετία του 60. Tην ίδια δεκαετία, ένα άλλο εθνικό ρεύµα που είχε ως αποτέλεσµα µια πλούσια παραγωγική δραστηριότητα διατριβών έκανε την εµφάνισή του στο εκπαιδευτικό σύστηµα. Γνωστή η προσέγγιση αυτή ως «ολική γλώσσα», από τους αρχιτέκτονες της σύλληψης της, αυτή η ανανεωτική προσπάθεια ενεθάρρυνε τους εκπαιδευτικούς να εµβάλλουν τη διδασκαλία της ανάγνωσης στα πλαίσια µιας αυθεντικής και λειτουργικής γλώσσας σε αντίθεση µε τις επιτηδευµένες τεχνητές γλωσσικές καταστάσεις των εµπορικών σχολικών εγχειριδίων. Mια βασική αρχή της διδασκαλίας της «ολικής γλώσσας» είναι η εµβάθυνση των παιδιών στη γλώσσα της λογοτεχνίας όπως περιγράφηκε από τους Mητακίδου και Mάννα 1. H δεκαετία του 80 ήταν επίσης µια εποχή όπου τα τµήµατα της Aγγλικής Φιλολογίας ενδιαφέρθηκαν για τον πλούτο των αναλυτικών δυνατοτήτων της παιδικής λογοτεχνίας. Tο πρώτο κύµα κριτικών αναλύσεων µεταξύ των ερευνητών των φιλολογικών τµηµάτων επικεντρώθηκε στην Bρετανική και Aµερικανική παιδική λογοτεχνία του 19ου αιώνα. Συνολικά, περίπου 200 διατριβές υποστηρίχθηκαν µεταξύ 1980 και 1990, ενώ έφτασαν τις 360 τη δεκαετία του 90. Eν γένει, οι παιδαγωγικές µελέτες κυριάρχησαν στην έρευνα της παιδικής λογοτεχνίας στη δεκαετία του 90. H παιδαγωγική έρευνα έγινε πολύ περισσότερο ανοικτή πολιτισµικά, καθώς οι µελετητές άρχισαν να αναγνωρίζουν τις φωνές των Kινέζων Aµερικανών, Iθαγενών Aµερικανών, ατόµων µε ειδικές ανάγκες και δίγλωσσων. Σε αυτή τη δεκαετία, η λογοτεχνία έγινε επίσης ένα αναγνωρισµένο κοµµάτι του αναλυτικού προγράµµατος και κατ αυτόν τον τρόπο άνοιξε ο δρόµος για την έρευνα που επικεντρωνόταν σε θέµατα όπως η αποκωδικοποίηση της διδασκαλίας των παιδικών βιβλίων και της κατανόησής τους, ανίχνευση των αποτελεσµάτων της µαθήµατος της ανάγνωσης βάσει της λογοτεχνίας στην γραπτή έκφραση των µαθητών και ανάλυση της ανταπόκρισης των µαθητών στα κείµενα, ειδικά της ανταπόκρισής τους στο πολιτισµικό περιεχόµενο. Όπως ακριβώς η ανάπτυξη της παιδικής λογοτεχνίας αντανακλούσε τις κοινωνικοπολιτικές διαθέσεις στις HΠA, έτσι οι αναδυόµενες θεωρίες της παιδικής λογοτεχνίας παραλληλίζονται µε τη λογοτεχνική θεωρία που καθόρισε τον κόσµο της ενήλικης λογοτεχνίας. Tην ίδια εποχή που οι παιδαγωγοί προσήλωναν το ενδιαφέρον τους στις επιστηµονικές ιχνηλατήσεις των εµπειριών των αναγνωστών µε τα διάφορα λογοτεχνικά είδη, άλλοι ερευνητές πολλοί εκ των οποίων εργάζονταν στα πανεπιστηµιακά φιλολογικά τµήµατα- προχωρούσαν σε εµβριθείς µελέτες κοινωνικών και αισθητικών ζητηµάτων της παιδικής λογοτεχνίας. Στη δεκαετία του 90, αυτές οι ερευνητικές κατευθύνσεις έστρωσαν το δρόµο για έρευνες εντυπωσιακής θεµατικής ποικιλίας, όπως φαίνεται από µια τυχαία επιλογή τίτλων διδακτορικών διατριβών της περιόδου αυτής: Kύκλος ιδιώτευσης: Oικογενειακή πολιτική στην εποχή του Mηδενισµού, Γυναίκες και παιδιά των µύλων: Σχολιασµένος οδηγός για την Aµερικανική Λογοτεχνία της Yφαντουργίας του 19ου αιώνα, Φυλικές τεχνολογίες: κοινωνικό φύλο (gender) και ηλεκτρονική παιδική λογοτεχνία, Ένας καλλιτέχνης του Tάι-τσι: Kριτική µελέτη της ζωής, της τέχνης και της πολιτισµικής φιλοσοφίας του καλλιτέχνη παιδικής λογοτεχνίας, Ed Young, Παθητική τελειότητα: Γυναίκες στην Aγγλική τέχνη και εικονογράφηση παιδικών βιβλίων του 19ου αιώνα. Πεδίο θεωρητικής αναζήτησης Όπως µε κάθε πεδίο έρευνας στο ξεκίνηµά του, είναι δύσκολο να προκαθορίσουµε ποιες ιδέες θα αναδυθούν τελικά ως διαρκείς και θεµελιώδεις, αυτό συνέβη και µε τη γένεση της έρευνας της παιδικής λογοτεχνίας στις HΠA. Tο κίνηµα που ανέπτυξε τη θεωρία της παιδικής λογοτεχνίας εγκαινιάσθηκε από µελετητές των φιλολογικών τµηµάτων οι οποίοι βρέθηκαν, συχνά τυχαία, να 4

5 Σελ. 5/15 διδάσκουν µαθήµατα παιδικής λογοτεχνίας. Aκολουθώντας το παράδειγµα της Francelia Butler, που ίδρυσε την Children s Literature Association, µελετητές όπως ο Perry Nodelman, ο Roderick McGillis, η Lois Kuznets και µια πλειάδα άλλων άρχισαν να στρέφουν την προσοχή τους στις λογοτεχνικές και εξωκειµενικές διαστάσεις της παιδικής λογοτεχνίας, προσδίδοντάς της τέτοια σοβαρότητα ώστε να αφυπνισθούµε ως προς το ότι τα παιδικά βιβλία συνιστούν ένα αξιοπρόσεκτο και εκλεπτυσµένο κοµµάτι της λογοτεχνίας που µπορεί µια χαρά να παραγάγει µια αυστηρά αναλυτική δραστηριότητα. Στην Aµερική, το ρεύµα αυτής της αναλυτικής δραστηριότητας έχει επηρεασθεί από δύο εξαιρετικά ανταγωνιστικές εκδοτικές αγορές που πατρονάρουν τα νεανικά βιβλία. Έτσι, ο ένας τοµέας ερευνητικής δραστηριότητας περιλαµβάνει τη λογοτεχνία για παιδιά κάτω των 12 ετών, ενώ ο άλλος επικεντρώνεται στην εφηβική λογοτεχνία. Στη χώρα µας, πάνω από 3000 βιβλία εκδίδονται κάθε χρόνο και περίπου το ένα τέταρτο από αυτά αποτελούν την αγορά της εφηβικής λογοτεχνίας. Στις HΠA, η εφηβική λογοτεχνία συνιστά µια εκλεκτική παραγωγή πολύ καλής λογοτεχνίας µε τη δική της ξεχωριστή ερευνητική παραγωγή, τα δικά της περιοδικά, τους δικούς της επαγγελµατικούς οργανισµούς, τα δικά της εκδοτικά τµήµατα. Aξίζει να αφιερωθεί στην εφηβική λογοτεχνία ξεχωριστό κεφάλαιο σε µια επιτοµή όπως αυτή σχετικά µε τη λογοτεχνία για τη νεότητα. Kαθώς η ανάπτυξη της κριτικής και παιδαγωγικής θεωρίας στην εφηβική λογοτεχνία από πολλές απόψεις ακολουθεί παράλληλους δρόµους µε αυτούς της εξέλιξης της έρευνας της παιδικής λογοτεχνίας, το άρθρο µας περιορίζεται µόνο στην παιδική λογοτεχνία. Για να σκιαγραφήσουµε την ιστορία της έρευνας της παιδικής λογοτεχνίας στις HΠA, χρειάζεται να παρακολουθήσουµε το πέρασµα από τις φορµαλιστικές προσεγγίσεις των κειµένων στις µεταµοντέρνες αποκλίσεις εντός και εκτός κειµένου. Oι φορµαλιστικές προσεγγίσεις δοµούν έναν αντικειµενικό αναγνώστη που βρίσκεται σε απόσταση από το κείµενο και ως εκ τούτου αντικειµενικά τοποθετηµένο για να αναλύσει και να αξιολογήσει τα κειµενικά στοιχεία. Oι µεταµοντέρνες προσεγγίσεις, από την άλλη, παρουσιάζουν το κείµενο ως ένα χώρο όπου ο αναγνώστης κατασκευάζει νόηµα. Στα 1950 και νωρίς στα 1960, η Nέα Kριτική, µε αφετηρία τον Aριστοτελικό φορµαλισµό, είχε µεγάλη ισχύ στη λογοτεχνική κριτική, άλλωστε συνεχίζει ακόµη σήµερα να κυριαρχεί στις σχολικές αίθουσες. Oι Nέοι Kριτικοί ισχυρίζονται ότι θα πρέπει να εξετάζουµε το κείµενο αντικειµενικά και να αναζητούµε ορθολογικά πώς συνυφαίνονται τα µέρη του σε ένα ενοποιηµένο όλον (McGillis 28). H Nέα Kριτική εστιάζει σε παραδοσιακά αισθητικά στοιχεία όπως η πλοκή, ο χαρακτήρας, το θέµα, το σκηνικό, η οπτική γωνία, το στυλ και ο τόνος. Kριτικοί και δάσκαλοι της παιδικής λογοτεχνίας υιοθέτησαν τα αναλυτικά εργαλεία της Nέας Kριτικής στη δεκαετία του 70. Ίσως το µόνο εγχειρίδιο που συνοψίζει τη σκέψη της Nέας Kριτικής µεταξύ των ερευνητών της παιδικής λογοτεχνίας είναι της Rebecca Lukens, A Critical Handbook of Children s Literature (1976), που βρίσκεται πια στην έκτη του έκδοση. Oυσιαστικά, αυτό το τόσο προβεβληµένο βιβλίο απεικονίζει µια περιορισµένης έκτασης τάση της λογοτεχνικής ανάλυσης, απηχώντας τις απόψεις του Nέου Kριτικού, Frank Kermode (1975). H Lukens υποστηρίζει ότι «είναι δουλειά του λογοτέχνη να εξαγάγει νοήµατα από τη ζωή, αλλά η δουλειά του κριτικού είναι να αξιολογεί τις προσπάθειες του συγγραφέα να εξαγάγει νοήµατα από τη ζωή» (4, η υπογράµµιση δική µας). Mένοντας κοντά στη συλλογιστική της Nέας Kριτικής, ο κανόνας της παιδικής λογοτεχνίας, τον οποίο έχει κατά νου η Lukens, αφορά έναν περιορισµένο αριθµό «µεγάλων έργων», αυτά που οι Nέοι Kριτικοί θεωρούσαν «κλασσικά» όχι µόνο λόγω της δοµής τους, αλλά επίσης και λόγω της µακροβιότητάς τους, απόδειξη της αντοχής τους στο χρόνο. 5

6 Σελ. 6/15 O Northrop Frye, ο σπουδαίος Kαναδός θεωρητικός, ήταν ο πρώτος κριτικός που άνοιξε την πόρτα στην κριτική µελέτη της παιδικής λογοτεχνίας (Vandergrift 13). Aν και βασικά ήταν φορµαλιστής µε την επιµονή του στο κείµενο αυτόνοµα, κοίταζε και προς τη µεριά των στρουκτουραλιστών, καθώς αναζητούσε µοντέλα και διακειµενικές συνδέσεις. Για τον Frye, όλη η λογοτεχνία σχηµατοποιείται δια του µύθου και όλη η λογοτεχνία αποτελεί µια δοµηµένη µεταφορά. Στην καρδιά της θεωρίας του βρίσκεται η έννοια του πρωταρχικού µύθου που συνίσταται στην απώλεια της αθωότητας και την επίτευξη πνευµατικής επαν-αφύπνισης. H πιο σηµαντική συµβολή του στην παιδική λογοτεχνία ήταν η δηµιουργία ενός οργανωµένου λογοτεχνικού συστήµατος που, κατά τον McGillis, παρέχει «µια γραµµατική της φαντασίας, των συµβόλων της, των φορµών και των δοµών της» (51). Eκείνη την εποχή, η προσβασιµότητα των εννοιών του Frye σχετικά µε τον τρόπο που οι ιστορίες συνδέονται, προκάλεσε έντονη κινητικότητα στις σχολικές τάξεις λογοτεχνίας. Oι θεωρίες του Frye βοηθούσαν δασκάλους και µαθητές, ειδικά και κατ αρχήν αυτούς της δευτεροβάθµιας και τριτοβάθµιας εκπαίδευσης, για να ξανά ανακαλύψουν το µύθο και να αναρωτηθούν για τη διεπικοινωνία όλης της παγκόσµιας λογοτεχνίας. Για τον Frye δεν υπάρχει ο ελιτίστικος κανόνας που συµπεριλαµβάνει µόνο τα «υψηλά έργα», διότι όλη η λογοτεχνία προσφέρεται για αναλύσεις. Στο The Child as Critic, η Glenna Davis Sloan έχει µεταφέρει τη θεωρία του Frye σε σχολική πρακτική. Γραµµένο για δασκάλους του δηµοτικού σχολείου, το βιβλίο της Sloan περιγράφει τη θεωρία του Frye και δείχνει τρόπους για να εξετασθούν οι αρχετυπικές εικόνες σε όλα τα είδη κειµένων και µαζικών µέσων, συµπεριλαµβανοµένων των περιοδικών, των κόµικς, των ταινιών, των παιχνιδιών, των διαφηµίσεων και της µουσικής. Προσπαθώντας να εναρµονίσει τις λογοτεχνικές εµπειρίες στην τάξη µε την πεποίθηση ότι «η λογοτεχνία -λεκτικές δοµές οργανωµένες από τη δύναµη της φαντασίας- µας παρέχει τα µέσα να κατανοήσουµε και να αξιολογήσουµε όλες τις λεκτικές δοµές που συναντούµε» (15, υπογράµµιση στο πρωτότυπο), η Sloan προκάλεσε ένα κίνηµα στα δηµοτικά σχολεία που ενεθάρρυνε τους δασκάλους να εστιάζουν στην αισθητική της λογοτεχνίας παρά να αντιµετωπίζουν το λογοτεχνικό κείµενο απλά ως εργαλείο εκµάθησης της γλώσσας. Tο έργο της Sloan γεφύρωνε θεωρία και πράξη και είχε πίσω του µια µακρά ερευνητική προσπάθεια η οποία ανεµείγνυε κριτικές προσεγγίσεις κειµένων και εµπειρίες των σχολικών τάξεων µε τη λογοτεχνία. Tην εποχή που ο Frye ανέπτυσσε µια συστηµατική κατανόηση της λογοτεχνίας µέσα από αυτό που θεωρούσε παγκόσµιο µύθο, οι στρουκτουραλιστές κριτικοί κατέστρωναν ένα σχήµα βάσει του οποίου τµήµατα ή παράγραφοι ενός λογοτεχνικού κειµένου διασυνδέονται µεταξύ τους και µε τη διεξάρτησή τους δηµιουργούν µια δοµή. Aν και η αναζήτηση της δοµής είναι το κοινό σηµείο µεταξύ του Frye και των στρουκτουραλιστών, το ενδιαφέρον του Frye ήταν για τις διακριτές νοηµατικές ενότητες, ενώ οι στρουκτουραλιστές απέβλεπαν στο να εστιάσουν στις σχέσεις µεταξύ κειµένων. O ρόλος του αναγνώστη και κριτικού είναι να ανακαλύψει αντικειµενικά και να αναλύσει τις δοµές που ενοποιούν τη λογοτεχνία και παράγουν νόηµα. H αντίληψη ότι «η λογοτεχνία προκαλεί το ενδιαφέρον για τη δική της µορφή και ως εκ τούτου αποδυναµώνει την έµφαση στο νόηµα» αποτέλεσε ένα είδος σλόγκαν µεταξύ των στρουκτουραλιστών, µε τον στρουκτουραλιστή γλωσσολόγο, Roman Jakobson, να έχει τον πρώτο λόγο (Cowles 93). O στρουκτουραλισµός βρήκε το δρόµο του στον κόσµο της παιδικής λογοτεχνίας κυρίως µε το έργο του Jon Scott, ενός άλλου Kαναδού και των συναδέλφων του. Mε δηµοσιεύσεις όπως «Literary Criticism and Teaching Children» («Λογοτεχνική Kριτική και ιδασκαλία για παιδιά»), ένα ειδικό αφιέρωµα του Children s Literature Association Quarterly, και «Spiraled Sequence Story Curriculum: A Structuralist Approach to Teaching Fiction in the Elementary Schools» 6

7 Σελ. 7/15 («Πρόγραµµα λογοτεχνικών ιστοριών µε ελικοειδή ακολουθία: Mια στρουκτουραλιστική προσέγγιση στη διδασκαλία της µυθοπλασίας στο δηµοτικό σχολείο»), ο Scott ενορχήστρωσε την προσπάθεια να γεφυρωθεί το χάσµα µεταξύ στρουκτουραλισµού ως λογοτεχνικής θεωρίας και των εκφάνσεών του ως παιδαγωγικού σχεδιασµού. Mε την έλευση των µεταµοντέρνων θεωριών της κριτικής, µετακινήθηκαν σε µεγάλο βαθµό οι απόψεις για τη σχέση αναγνώστη, κειµένου και πλαισίου/συγκειµένου (context). H Nέα Kριτική τοποθετεί τον αναγνώστη ως έναν αποµακρυσµένο αξιολογητή του αισθητικού κειµένου και οι στρουκτουραλιστικές θεωρίες, περισσότερο από κάθε άλλη κριτική τάση, αντικειµενοποιούν εξ ολοκλήρου τη λογοτεχνική εµπειρία ως προς το ότι, υπό την επίδρασή της, το ατοµικό νόηµα θυσιάζεται στο όνοµα µια συνολικής δοµικής ανάλυσης. Oι µεταµοντέρνες θεωρίες, από την άλλη, δίνουν στον αναγνώστη κεντρική θέση στη σχέση του µε το κείµενο. Στη συνέχεια, ακολουθεί µια συζήτηση για τις διάφορες µεταµοντέρνες θεωρίες: της Aναγνωστικής ανταπόκρισης (Reader Response), του Mεταστρουκτουραλισµού συµπεριλαµβανοµένων των πολιτισµικών σπουδών και της φεµινιστικής θεωρίας και της Θεωρίας της ριζικής αλλαγής (Radical Change Theory) (Dresang, 1999). Aναγνωστική ανταπόκριση Tο ρεύµα λογοτεχνικής κριτικής που είχε τεράστια επίδραση στη λογοτεχνική έρευνα και παιδαγωγική στην Aµερική, είναι η συναλλακτική θεωρία της αναγνωστικής ανταπόκρισης. Για τους θεωρητικούς της αναγνωστικής ανταπόκρισης, ο αναγνώστης είναι ένας σηµαντικός παίκτης στην ανάπτυξη του κειµενικού νοήµατος στο βαθµό που το κειµενικό νόηµα µετριάζεται από τις εµπειρίες και προσδοκίες του αναγνώστη. H ανάλυση και η εµπειρία είναι έτσι εξαιρετικά υποκειµενικές και καθορίζονται µοναδικά από κάθε αναγνώστη σε κάθε µία ανάγνωση κάθε ξεχωριστού κειµένου. Σύµφωνα µε τη Louise Rosenblatt 2, Aµερικανίδα πρωτοπόρο στη θεωρία της αναγνωστικής ανταπόκρισης, η ερµηνευτική πράξη εµπλέκει αναγνώστη και κείµενο σε µια συµπληρωµατική συναλλαγή, ένα είδος ερµηνευτικού χορού στον οποίο αναγνώστης και κείµενο συµπληρώνουν ο ένας τον άλλο, επηρεάζοντας ο ένας τον άλλο σε µια συναρπαστική εµπειρία δηµιουργίας νοήµατος. «Aντί να κοιτάζει προς τα έξω κυρίως τις δηµόσιες αναφορές», επιχειρηµατολογεί η Rosenblatt στο «Evocation and Response», ο αναγνώστης πρέπει να συµπεριλάβει το προσωπικό, το ποιοτικό, το κιναισθητικό, το αισθησιακό, τις βαθύτερες απηχήσεις των λέξεων. Έτσι η προσοχή κατευθύνεται προς το άµεσο βίωµα, µέσω της συναλλαγής µε το κείµενο, προς αυτό που µορφοποιείται ως λογοτεχνική ιστορία ή ποίηµα (12). Σε φανερή αντίθεση µε την αντιµετώπιση του κειµένου από τους Nέους κριτικούς ως της µοναδικής δυνατότητας λογοτεχνικού νοήµατος, αποδίδοντας µικρό βάρος στη συµβολή του αναγνώστη στα κειµενικά θέµατα, οι κριτικοί της αναγνωστικής ανταπόκρισης έχουν κοινό το ενδιαφέρον τους για τις σύνθετες στρατηγικές που οι αναγνώστες ακολουθούν στην πράξη κατά τη διαδικασία προσέγγισης ενός κειµένου. Oι κριτικοί της αναγνωστικής ανταπόκρισης όπως οι Fish, Holland, Iser, Purves, Rippere και φυσικά η Rosenblatt έχουν εξαγάγει τις ποικίλες και πειραµατικές θεωρίες και µοντέλα τους για την αναγνωστική διαδικασία από τον τρόπο που κατανοούν πώς οι αναγνώστες συλλαµβάνουν, αισθάνονται και σκέφτονται, καθώς διέρχονται µέσα από το λογοτεχνικό κείµενο και το περιβάλλουν µε τις δικές τους µοναδικές κοινωνικές και προσωπικές πραγµατικότητες. Kάτω από τη δική τους προσπάθεια να αποκοµίσουν αυτό που οι πραγµατικοί αναγνώστες κάνουν και να εκδηµοκρατήσουν τη λογοτεχνική εµπειρία (Vandergrift), οι κριτικοί και θεωρητικοί της αναγνωστικής ανταπόκρισης όπως οι Louise Rosenblatt, David Bleich, Michael Benton και οι 7

8 Σελ. 8/15 Many και Cox, στο τέλος της δεκαετίας του 70, προσέλκυσαν ένα σεβαστό και ολοένα αυξανόµενο αριθµό ερευνητών οι θεωρίες τους προήλθαν σε µεγάλο βαθµό από την έρευνα στη σχολική τάξη και από εκπαιδευτικούς που χρησιµοποιούσαν αυτές τις θεωρίες για να µετασχηµατίσουν τις τάξεις τους σε αυτό που ο Fish αποκαλούσε «ερµηνευτικές κοινότητες». Στα Aµερικανικά σχολεία, η παιδαγωγική της αναγνωστικής ανταπόκρισης υποστήριξε µια σηµαντική αναµόρφωση του τρόπου που η λογοτεχνία διδάσκεται, διαβάζεται και συζητιέται. H Janet Hickman πρώτη ερεύνησε εφαρµογές στην τάξη της αναγνωστικής ανταπόκρισης, εξετάζοντας την αυθόρµητη συναλλαγή των παιδιών µε τη λογοτεχνία. Tο έργο της είναι σηµαντικό για πολλούς λόγους: H Hickman αποκάλυψε ότι τα µικρά παιδιά είναι ικανά για µια ποικιλία προχωρηµένης λογοτεχνικής πρόσληψης και ότι χρησιµοποιούν µια ποικιλία γνωστικών και αισθηµατικών στρατηγικών ερµηνείας των κειµένων, συµπεριλαµβανοµένης της λεκτικής, γραπτής, εικαστικής, δραµατικής και κιναισθητικής έκφρασης. εύτερον, η Hickman έθεσε ένα προηγούµενο για τη χρήση ποιοτικών µεθόδων έρευνας στην περιγραφή των µικρών αναγνωστών κατά τη διαδικασία της ανεξάρτητης παραγωγής νοήµατος από τα λογοτεχνικά κείµενα. H Hickman επίσης αποκάλυψε ότι η λογοτεχνική θεωρία ήταν η σταθερή βάση για τη σχολική πρακτική και την ανάπτυξη ενός πλούσιου αναλυτικού λογοτεχνικού προγράµµατος. Aυτή η πρωτοποριακή έρευνα ενεργοποίησε µια σειρά ερευνών αναφορικά µε την ανταπόκριση των παιδιών στη λογοτεχνία και τα πολιτισµικά πλαίσια που επηρεάζουν τη διαντίδραση των παιδιών µε τη λογοτεχνία. Oι µελέτες των Hepler, Kiefer, McClure, Sipe και Ennis εξερεύνησαν µια γκάµα λογοτεχνικών ειδών σε µια µεγάλη ποικιλία σχολικών τάξεων από το νηπιαγωγείο έως το λύκειο. Άλλοι ερευνητές Moore, MacCann και Sims- ασχολήθηκαν µε τα πολιτισµικά συγκείµενα (context) που επηρεάζουν τη διαντίδραση των παιδιών µε τη λογοτεχνία. Mεταστρουκτουραλισµός Tην ίδια εποχή που η αναγνωστική ανταπόκριση αναδυόταν ως θεωρητική δυνατότητα, οι µεταστρουκτουραλιστικές ιδέες ταρακουνούσαν τα θεµέλια του µοντερνισµού σε όλες τις πλευρές της κοινωνίας. Γρήγορα, αυτές οι ιδέες άρχισαν να κατευθύνουν τις ευαισθησίες των κριτικών που ανέπτυσσαν θεωρητικά µοντέλα περί της αισθητικής εµπειρίας µε τα παιδικά βιβλία. Στην καρδιά του µεταστρουκτουραλιστικού κινήµατος βρίσκεται το ερώτηµα πώς το λογοτεχνικό έργο εγγράφει το υποκείµενο και τον αναγνώστη. O µεταστρουκτουραλισµός θεωρεί τον αναγνώστη πολυπρόσωπο, η σχέση του οποίου µε ένα κείµενο αλλάζει συνεχώς και επαναδιαµορφώνεται από µόνη της. H µεταστρουκτουραλιστική θεωρία είχε µεγάλη επίδραση στην κριτική πολιτισµικής κατεύθυνσης που θεωρεί ότι τα λογοτεχνικά κείµενα ανταποκρίνονται «στα σύνθετα δίκτυα των πολυπαιδαγωγικών διακειµένων και πλαισίων» (Moore 161). Mέσα από την οπτική των πολιτισµικών σπουδών (cultural studies), ο αναγνώστης, κατά τη διαδικασία της ανάγνωσης, θα κινηθεί µεταξύ κειµένου και κάθε είδους κοινωνικών, πολιτικών και πολιτισµικών πλαισίων διαπερνώντας τα όριά τους. Στην έρευνα της παιδικής λογοτεχνίας, αυτά τα πολιτισµικά όρια έχουν διευρυνθεί τόσο πολύ που να εµπεριέχουν το µέγιστο βαθµό ποικιλίας πολιτισµικών ταυτοτήτων συµπεριλαµβανοµένων των εθνικών, φυλετικών, γλωσσικών, θρησκευτικών, οικονοµικών και φυλικών απόψεων. Kάτι τέτοιο γίνεται εύκολα κατανοητό. Zούµε στις HΠA, σε µια εποχή που η γοργά µεταβαλλόµενη δηµογραφική κατάσταση απεικονίζει την υφή της κουλτούρας και τον επανακαθορισµό των ορίων. Tώρα, οι έγχρωµοι αποτελούν το 25% του Aµερικανικού πληθυσµού. Tο 2010, η αύξηση του πληθυσµού θα φθάσει το 9% για τους λευκούς και το 29% για τους µαύρους. Σύµφωνα µε όλες τις µετρήσεις, ο ταχύτερα αυξανόµενος πληθυσµός της Aµερικής είναι οι Iσπανόφωνοι µε έναν προβλεπόµενο ρυθµό αύξησης 80% το Tο κοινό που διαµορφώνεται 8

9 Σελ. 9/15 από µια τέτοια αύξηση πληθυσµού δείχνει ότι η λογοτεχνική κριτική χρειάζεται να διευρύνει τους ορίζοντές της και να κοιτάξει από κοντά πώς αυτές οι φωνές ερµηνεύονται µέσα στα λογοτεχνικά κείµενα. H παιδική λογοτεχνία έχει ανταποκριθεί στο µεταβαλλόµενο χαρακτήρα της Aµερικανικής κοινωνίας επί τριάντα χρόνια και περισσότερο. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, ολοένα και περισσότεροι συγγραφείς και εικονογράφοι κοινωνικά περιθωριοποιηµένοι βρήκαν τρόπο έκφρασης των φωνών τους στα παιδικά βιβλία. Tο πρώτο κάλεσµα πολιτισµικής αφύπνισης στον κόσµο του παιδικού βιβλίου προήλθε στα 1965, όταν η Nancy Larrick αναφώνησε ότι «αυτός ο πέρα για πέρα λευκός κόσµος των παιδικών βιβλίων» απέτυχε παταγωδώς να απεικονίσει τον πολυπολιτισµικό χαρακτήρα της Aµερικανικής κοινωνίας. H έρευνα της Larrick ενίσχυε την άποψη ότι ενόσω οι HΠA πάλευαν ανέκαθεν κοινωνικά µε την διαφορετικότητά τους, οι εκδότες που είχαν υπό τον έλεγχό τους την αγορά του παιδικού βιβλίου έπρεπε να κάνουν πολλή δουλιά, όπως και άλλοι κοινωνικοί φορείς, για να παραδεχθούν τις ευθύνες τους απέναντι στις τόσο πολλές κουλτούρες που συνθέτουν τον πληθυσµό. εν ισχύει το ίδιο µε τους θεωρητικούς της παιδικής λογοτεχνίας. Eπί σειρά ετών, επέµεναν να καθοδηγούν την αγορά προς µια ολοένα και µεγαλύτερη συνειδητοποίηση της πολιτισµικής διαφορετικότητας. Aρκετοί θεωρητικοί είχαν µπει επικεφαλής αυτού του κινήµατος για χρόνια. Στις αρχές της δεκαετίας του 70, επί παραδείγµατι, οι πρώτοι θεωρητικοί που διαµόρφωσαν κριτήρια για την αξιολόγηση της Aφροαµερικανικής παιδικής λογοτεχνίας υπήρξαν οι Donnarae MacCann και Gloria Woodard, ενώ η πρώτη θεωρητικός που ανέπτυξε ένα παράδειγµα ανάλυσης βιβλίων πολιτισµικά ευαισθητοποιηµένων ήταν η Rudine Sims. Eνώ η Sims επικεντρωνόταν στα Aφροαµερικανικά µυθιστορήµατα που εκδόθηκαν µεταξύ , το σύστηµά της ταξινόµησης παιδικών βιβλίων που περιείχαν τις συγγραφικές απόψεις για το πολιτισµικό περιεχόµενο αποτέλεσε υπόδειγµα ανάλυσης όλων των βιβλίων µε πολιτισµική ταυτότητα. H πολιτισµική λογοτεχνία εµπίπτει, σύµφωνα µε τη Sims, σε τρεις κατηγορίες: πολιτισµικά ουδέτερα βιβλία, γενικά πολιτισµικά βιβλία και εξειδικευµένα πολιτισµικά βιβλία (πρτθ. στο Temple, Martinez, Yokota, and Naylor 85). Στα 1980, άλλες κουλτούρες όπως οι Iθαγενείς Aµερικανοί, Iσπανοαµερικανοί και Aσιαµερικανοί άρχισαν να αναπαρασταίνονται στην κριτική λογοτεχνία και σήµερα το πεδίο έχει διευρυνθεί ακόµη περισσότερο, καθώς ολοένα και περισσότερα πολυπολιτισµικά παιδικά βιβλία κάνουν την εµφάνισή τους στην αγορά και τα ρευστά πολιτισµικά όρια αλλάζουν και υπερκαλύπτονται για να συµπεριλάβουν τους φυσικά και νοητικά αµφιλεγόµενους, τους οµοφυλόφιλους και τις λεσβίες και την τρίτη ηλικία, µεταξύ άλλων. Oι πολιτισµικές σπουδές επίσης έχουν εξελιχθεί σε έναν από τους τοµείς µε την πιο µεγάλη κινητικότητα στην παραγωγή γνώσης γύρω από την παιδική λογοτεχνία, σχετικά µε την εφαρµογή της θεωρίας στην πράξη. Σύµφωνα µε τον Rick Duerden, οι πολιτισµικές σπουδές επιδιώκουν να θεωρήσουν ξανά τα κείµενα ως µορφές δράσης µέσα από ένα πλέγµα ανταγωνιστικών και οριοθετηµένων δυνάµεων, διατυπώσεων, πρακτικών. Προβληµατίζονται επί ζητηµάτων αισθητικής και ερµηνείας, χωρίς να εξαιρούνται θέµατα ηθών, κοινωνικά ή πολιτικά. Στην πραγµατικότητα, επιστρέφει η αισθητική στο πολιτισµικό της πλαίσιο. Tα λογοτεχνικά κείµενα δεν είναι αισθητικά αποκοµµένα από την ιστορία ούτε είναι µόνο προϊόντα των ιστορικών δυνάµεων. ρουν µέσα στο ιστορικό και κοινωνικό δράµα ( ) Φεµινισµός Ένα από τα επίκαιρα µεταστρουκτουραλιστικά κινήµατα που ευθέως επηρεάζει τους αναγνώστες παιδιά και τη λογοτεχνία τους είναι η φεµινιστική θεωρία. Στα 1970, στον πυρετό ενός 9

10 Σελ. 10/15 εκρηκτικού κύµατος φεµινιστικής προβληµατικής, ο τόνος της επιχειρηµατολογίας ήταν εριστικός και αντιδραστικός. Kαι σωστά, διότι επρόκειτο για µια εποχή όπου η διαµαρτυρία και η αποξένωση ήταν εγγενές κοµµάτι της Aµερικανικής κοινωνίας. Mεταξύ των φεµινιστριών, αυτή η κρίσιµη φάση του θυµού και της µαταίωσης συνετέλεσε στο να θεµελιωθεί η διαµαρτυρία που οδηγούσε στη συνεχή αλλαγή. Πολύ αργότερα, το µεταστρουκτουραλιστικό παράδειγµα έδωσε στις φεµινίστριες µια ανανεωµένη αίσθηση δικαίου και, κατά συνέπεια, ένα πολύ λιγότερο ανταγωνιστικό και διαχωριστικό πνεύµα αναφορικά µε το κοινωνικό φύλο (gender). Σύµφωνα µε την µεταστρουκτουραλιστική εκδοχή του, ο φεµινισµός επιζητά να δώσει φωνή σε όλους τους περιθωριοποιηµένους. Oι ιδέες αυτές προβλήθηκαν πρόσφατα από τη Roberta Seelinger Trites και υπήρξαν καταλυτικές στην εκ νέου θεώρηση των θέσεων ισχύος µέσα στα κείµενα της παιδικής λογοτεχνίας. H Trites έχει προτείνει την έννοια του φεµινιστικού παιδικού µυθιστορήµατος στο οποίο τα παιδιά πρωταγωνιστές, ουσιαστικά µε τις επιλογές τους και την κριτική ενηµέρωση, παίρνουν τη ζωή τους στα χέρια τους. Σε ένα φεµινιστικό παιδικό µυθιστόρηµα, υποστηρίζει η Trites, ο κεντρικός ήρωας είναι ισχυροποιηµένος και ξεπερνά τις πιέσεις που του ασκούνται λόγω του φύλου του. Tο µυθιστόρηµα στηρίζεται στην ευελιξία του πρωταγωνιστή να διατηρήσει τη δική του ξεχωριστή προσωπική φωνή, να συνειδητοποιήσει τις κρίσιµες επιλογές ζωής και να ενεργήσει επάνω σ αυτές. Γνωρίσµατα όπως η µεγαλοψυχία, η αλληλεγγύη και η επικοινωνία, τα οποία συνήθως θεωρούνται ως γυναικεία, εκθειάζονται και θεωρούνται ότι αξίζουν. «Tελικά, το αποτέλεσµα του φεµινισµού στην παιδική λογοτεχνία είναι η δηµιουργία ενός λογοτεχνικού corpus που µπορεί και µιλά στους αναγνώστες όλων των φυλών και των δύο φύλων για θέµατα εξουσίας και ελέγχου» (Trites 9). H φεµινιστική κριτική ελπίζει να καλλιεργήσει µια συνείδηση για τις υποκειµενικές τοποθετήσεις των παιδιών µέσω των κειµένων και να κάνει τα παιδιά ενήµερα για το πώς και πότε ελέγχονται από τα κείµενα. Pιζική αλλαγή Kαθώς προχωρούµε στη νέα χιλιετία, βρισκόµαστε στο µέσο µιας µεγάλης κινητικότητας σχετικά µε την αποδοχή και διαδοση πληροφοριών και µηνυµάτων κάθε είδους, συνέπεια µιας αξιοζήλευτα γοργής προόδου που επιτεύχθηκε µε τη µοντέρνα τεχνολογία. Tο κυρίαρχο µέσο είναι µη γραµµικό, διαδραστικό, πολυαισθητηριακό και άµεσο και δηµιουργεί µια «διασυνδεδεµένη» γενιά που περνά ένα µεγάλο µέρος του χρόνου της διαδρώντας µε και δια των ηλεκτρονικών ευρηµάτων. Ως εκ τούτου, ένα νέο είδος αναγνώστη αναφαίνεται. O χώρος παιχνιδιού του αναγνώστη είναι ένας σύνθετος διαδικτυακός χώρος όπου µπορεί να έχει πρόσβαση σε έναν εντυπωσιακό αριθµό πληροφοριών σχεδόν µέσα σε µια στιγµή. Mια πολύ εµφανής συνέπεια της διαδικτυακής δραστηριότητας επάνω σε παιδιά εγγράµµατα στους ηλεκτρονικούς υπολογιστές είναι η εξοικείωσή τους µε ένα περιβάλλον που βασίζεται στο «υπερκείµενο», ένας όρος που αναφέρεται σε σύντοµα τµήµατα ενός µη γραµµικού κειµένου τα οποία σχετίζονται µεταξύ τους, αλλά, την ίδια στιγµή, συνδέονται µεταξύ τους µόνο χάρη στην επινοητικότητα και τις ανάγκες του χρήστη. Tο Ίντερνετ είναι γρήγορο εµπλέκει αυτόν που µετέχει σε πολλαπλές δράσεις και ανοίγει στα παιδιά τον κόσµο µε έναν τρόπο που ήταν ασύλληπτος δέκα χρόνια πριν. O κόσµος του παιδικού βιβλίου έχει πια ανταποκριθεί σ αυτή την καινοτοµία κάτι που η Eliza Dresang έχει θεωρητικοποιήσει υπό τον όρο Pιζική Aλλαγή. Eφαρµοσµένο στην παιδική λογοτεχνία, το νέο αυτό παράδειγµα Pιζικής Aλλαγής µορφοποιείται, κατά την Dresang, µε τρεις τρόπους: συνεκτικότητα, διαδραστικότητα και πρόσβαση. H συνεκτικότητα είναι ο όρος για τη διασύνδεση νοηµάτων και πληροφοριών στη 10

11 Σελ. 11/15 λογοτεχνία µε τρόπους παρόµοιους της υπερκειµενικής (hypertext) διαχείρισης. H διαδραστικότητα αναφέρεται στη διαδραστική διαδικασία µε βιβλία που προϋποθέτουν µια πολυδιάστατη εµπειρία. H πρόσβαση σε πολλές διαφορετικές οπτικές εκθέτει τους αναγνώστες σε νέους κόσµους, που µέχρι προ τινος δεν ήταν προσβάσιµοι. H πρόσβαση σε πολλαπλές οπτικές γωνίες, πολλαπλές κουλτούρες, πολλαπλά γλωσσικά ύφη και φόρµες έχει ανοίξει δυνατότητες σε πολύ πιο εκλεπτυσµένες έννοιες της λογοτεχνίας και του κόσµου. Tο Mαύρο και άσπρο του David Macaulay ξεχωρίζει ως η κολοφώνα των παιδικών βιβλίων που καλύπτει τα κριτήρια της Dresang για τη Λογοτεχνία Pιζικής Aλλαγής. Tο βιβλίο ταρακουνά τους αναγνώστες από το βόλεµά τους στις αφηγηµατικές συµβάσεις και θέτει υπό αµφισβήτηση τις αντιλήψεις τους για το χρόνο, το χώρο και την εικόνα ορίζοντας πολλαπλές και εµφανώς αντιτιθέµενες λεκτικές και εικονιστικές γραµµές λογοτεχνικών ιστοριών. Στο βιβλίο, τέσσερις αλληλοσυνδεόµενες αλλά εµφανώς ταυτόχρονες ιστορίες ξετυλίγονται µε παιγνιώδη τρόπο σε διπλανές σελίδες ακολουθώντας διαφορετικά γλωσσικά και εικαστικά στυλ. Tο πιο εντυπωσιακό είναι ότι και οι τέσσερις αφηγήσεις σχετίζονται χρονικά και χωρικά, όµως δεν απλώνονται στον ίδιο χρόνο και τόπο. Oι τέσσερις ιστορίες, «Bλέποντας πράγµατα», «Tο αναµενόµενο παιχνίδι», «Προβληµατικοί γονείς» και «udder chaos 3» καταλαµβάνουν η καθεµιά το ένα τέταρτο του κάθε δισέλιδου. Eάν θεωρήσουµε την ιστορία για τραίνα «Bλέποντας πράγµατα» ως την αφετηρία, διαπιστώνουµε ότι το «udder χάος» λαµβάνει χώρα λίγο πριν από τα γεγονότα του «Bλέποντας πράγµατα». H ιστορία για το σιδηροδροµικό σταθµό, «Tο αναµενόµενο παιχνίδι», συµβαίνει ταυτόχρονα µε την ιστορία για τα τραίνα, ενώ τα παιδιά στο «Προβληµατικοί γονείς» περιµένουν τους γονείς τους αµέσως µετά τα γεγονότα των δύο ιστοριών σχετικά µε τα τραίνα. Mια τρίτη διάσταση υπεισέρχεται στην τελευταία σελίδα. Eκεί, ο σιδηροδροµικός σταθµός που εικονίζεται στο «Tο αναµενόµενο παιχνίδι» αποσύρεται από το εικονογραφικό κάδρο από ένα χέρι, ένα γεγονός που στέλνει τον αναγνώστη πίσω στο βιβλίο για να αναρωτηθεί για την πραγµατικότητα της συνολικής αυτής εµπειρίας µε τα τραίνα. Kαι συνεχίζει έτσι! Για να βιώσει κανείς το βιβλίο, πρέπει να συµµετάσχει σε ένα οπτικό και γλωσσικό σταυρόλεξο. Aναγνώστης και θεατής επιδιώκεται να παρατηρούν προσεκτικά, να αµφισβητούν αυτά που βλέπουν, να συµφιλιώνουν ποικίλες αφηγήσεις και να αποδέχονται το γεγονός ότι δεν υπάρχουν τελικές απαντήσεις σχετικά µε το πώς ξετυλίγεται το εσώτερο σχέδιο του βιβλίου και ότι δεν υπάρχει σωστή ερµηνεία του τι µπορεί να εννοεί όλο αυτό το αίνιγµα. Συµπέρασµα Στις τελευταίες δεκαετίες του 20ου αιώνα, οι µεταµοντέρνες αντιλήψεις για µια προβληµατική διασύνδεση των πολιτισµικών όψεων των κειµένων και των κοινωνικών και πολιτικών επιρροών στη διαµόρφωση αναγνωστών και συγγραφέων απόκτησαν µεγάλη ισχύ στο πεδίο έρευνας της παιδικής λογοτεχνίας. O αιώνας έφτασε στο τέλος του ανοίγοντας το δρόµο σε ερωτήµατα σχετικά µε το πού και πώς αναδύεται το νόηµα, σχετικά µε το πώς τα κείµενα ερµηνεύουν τους αναγνώστες αλλά και πώς οι αναγνώστες ερµηνεύουν τα κείµενα, σχετικά µε τους τρόπους µε τους οποίους κείµενα και αναγνώστες κατασκευάζονται πολιτισµικά και κοινωνικά και σχετικά µε το µεγάλο αριθµό παιδικών βιβλίων που, υπό το φως ριζοσπαστικών πειραµατισµών µε τη φόρµα, τη δοµή και το περιεχόµενο, ανθίστανται στην εύκολη κατηγοριοποίησή τους. Eκτός από αυτές τις αποφασιστικά µεταµοντέρνες κριτικές θεωρίες που εκθέσαµε εδώ, άλλες ερµηνευτικές τάσεις εξερευνούν στην πράξη την µεταµοντέρνα κατάσταση της παιδικής λογοτεχνίας και τα προκλητικά θέµατα που θέτει ο µεταµοντερνισµός αναφορικά µε το γοητευτικό παιχνίδι µεταξύ 11

12 Σελ. 12/15 αναγνώστη, κειµένου και πλαισίου (context). Aυτό που συνιστά την κυρίαρχη τωρινή θεωρία είναι η επιθυµία να εγκυροποιήσουµε και να κάνουµε περισσότερο ουσιαστική την κατάνοησή µας της φύσης αυτής της τριάδας. Eίναι η καλύτερη στιγµή για να αναλογιστούµε πώς τα κείµενα δοµούν την ανάγνωση στα παιδιά και πώς οι αναγνώστες κάνουν τα κείµενα να αποκτούν νόηµα βάσει του ποιοι είναι, τι γνωρίζουν και τι πρόκειται να γνωρίσουν. Θεωρητικοί της ψυχανάλυσης όπως οι Ellen Handler Spitz και Hamida Bosmajian, της σηµειωτικής όπως οι Lawrence Sipe, William Moebius και Perry Nodelman, της πολιτικής κριτικής όπως οι Jack Zipes και Lissa Paul και θεωρητικοί όπως οι Bette Goldstone, Anita Moss και Deborah Stevenson που αναλύουν µεταµυθοπλαστικά χαρακτηριστικά µας διαφωτίζουν και για άλλους τρόπους µε τους οποίους λειτουργούν τα παιδικά βιβλία. Πράγµατι, οι Aµερικανοί θεωρητικοί της παιδικής λογοτεχνίας εξακολουθούν να διατρυπούν τα κειµενικά σύνορα και να κινούνται πέραν των ορίων στην προσπάθειά τους να εξορύξουν τους θησαυρούς ενός όλο και πιο εκλεκτικού και νεοτερικού σώµατος παιδικής λογοτεχνίας. Aυτό που ξεχωρίζει τους Aµερικανούς θεωρητικούς της παιδικής λογοτεχνίας είναι το διαρκές ενδιαφέρον τους για την ανθρώπινη διαφορετικότητα, η προσοχή τους στις διαστάσεις των αναγνωστικών αντιδράσεων, οι µέθοδοί τους για να εφαρµόσουν τη λογοτεχνική κριτική στην παιδαγωγική πρακτική και η αίσθησή τους για τις ριζικές αλλαγές που θα καθορίσουν το µέλλον των κειµένων για παιδιά και που θα διαµορφώσουν µια νέα γενιά αναγνωστών. Bιβλιογραφία Benton, Michael (1996). Reader Response Criticism. International Companion Encyclopedia of Children's Literature. Eπιµέλεια P. Hunt. London, Routledge: Bleich, David (1978). Subjective Criticism. Baltimore, Maryland, Johns Hopkins University Press. Dresang, Eliza (1999). Radical Change: Books for Youth in a Digital Age. New York, H. W. Wilson. Duerden, Rick (1994). Cultural Poetics: The New Historicism. Eπιµέλεια David Cowles. The Critical Experience: Literary Reading, Writing, and Criticism. 2nd ed. Dubuque, Iowa, Kendall/ Hunt: Ennis, Harriet (1986). Learning to Respond to Literature (Part I): A Theoretical Framework for Investigation. Children's Literature Association Quarterly 11.2 : (1987). Learning to Respond to Literature (Part II): A Theoretical Framework for Investigation. Children's Literature Association Quarterly 12.2 : Epstein, Connie C (1996). Children's Book Publishing in America, International Companion Encyclopedia of Children's Literature. Eπιµέλεια Peter Hunt. London, Routledge: Fish, Stanley (1980). Is There a Text in This Class? The Authority of Interpretive Communities. Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press. Frye, Northrop (1957/1996). Anatomy of Criticism. New York, Atheneum. Goldstone, Bette P. (1998) Ordering the Chaos: Teaching Metafictive Characteristics of Children's Books. Journal of Children's Literature 24.2 : Hepler, Susan I. (1982). Patterns of Response to Literature: One-Year Study of a Fifth and Sixth Grade Classroom. Diss. The Ohio State University. Hickman, Janet (1979). Response to Literature in a School Environment, Grades K-5. Diss. The Ohio State University. 12

13 Σελ. 13/15 Holland, Norman (1968/1975). Dynamics of Literary Response. New York, Norton. Iser, Wolfgang (1978). The Act of Reading: A Theory of Aesthetic Response. Baltimore, Maryland, Johns Hopkins University Press. Johnson, Dianne (1990). Telling Tales: The Pedagogy and Promise of African-American Literature for Youth. New York, Greenwood Press. Kermode, Frank (1975). The Classic: Literary Images of Permanence and Change. New York, Viking. Kiefer, Barbara, Z. (1982). The Response of Primary Children to Picture Books. Diss.The Ohio State University. Larrick, Nancy (1965). The All-White World of Children's Books. Saturday Review (Sept. 11, 1965): Lukens, Rebecca, J. (1976). A Critical Handbook of Children's Literature. Glenview, Illinois, Scott Foresman. Macaulay, David (1990). Black and White. Boston, Massachusetts, Houghton Mifflin. MacCann, Donnarae, and Gloria Woodard (1985). The Black American in Books for Children: Readings in Racism. Metuchen, New Jersey, Scarecrow. Many, Joyce, and Carol Cox (1992). Reader Stance and Literary Understanding: Exploring the Theories, Research, and Practice. Norwood, New Jersey, Ablex. McClure, Amy A. (1985). Children's Responses to Poetry in a Supportive Literary Context. Diss. The Ohio State University. McGillis, Roderick (1996). The Nimble Reader: Literary Theory and Children's Literature. New York, Twayne. Manna, Anthony, και Xριστοδούλα Mητακίδου-Kοκκώνη (1994). H γλώσσα ως όλο. Aνοιχτό σχολείο 49 (Oκτώβριος): (1994). H γλώσσα ως όλο. Aνοιχτό σχολείο 50 (Nοέµβριος/ εκέµβριος): Moebius, William (1986). Introduction to Picturebook Codes. Word and Image 2.2: Modern Language Association Division of Children s Literature and the Children s Literature Association. Children s Literature. New Haven, Connecticut, Yale University Press. Moore, Opal, and Donnarae MacCann (1988). The Ignoble Savage: Amerind Images in the Mainstream Mind. Children's Literature Association Quarterly 13.1 (Spring): Moore, John Noell (1997). Interpreting Young Adult Literature: Literary Theory in the Secondary Classroom. Portsmouth, New Hampshire, Boynton/Cook. Person, Diane G. (2000). Library Issues: Looking Back, Looking Ahead. Journal of Children s Literature 26.1 (Spring): Propp, Vladimir (1975/1979). Morphology of a Folktale. Trans. Lawrence Scott. Austin, Texas, University of Texas Press. Rosenblatt, Louise M. (1978). The Reader, the Text, and the Poem. Carbondale, Illinois, Southern Illinois University Press. -- (1938/1995). Literature as Exploration. New York, The Modern Language Association. Sendak, Maurice (1963). Where the Wild Things Are. New York, Harper and Row. Sims, Rudine (1982). Shadow and Substance: Afro-American Experience in Contemporary Children's Fiction. Urbana, Illinois, National Council of Teachers of English. 13

14 Σελ. 14/15 -- (1992). Multicultural Literature Children: Making Informed Choices. Teaching Multicultural Literature in Grades K-8. Eπιµέλεια Violet Harris. Norwood, Massachusetts, Christopher-Gordon: Sipe, Lawrence (1996). The Construction of Literary Understanding by First and Second Graders in Response to Picture Storybook Readalouds. Diss. The Ohio State University. -- (1998). How Picture Books Work: A Semiotically Framed Theory of Text-Picture Relationships. Children's Literature in Education, 29.1: (1999). Children s Response to Literature: Author, Text, Reader, Context. Theory into Practice 38.3 (Summer): Sloan, Glenna, D. (1984). The Child as Critic: Teaching Literature in the Elementary and Middle Grades. New York, Teachers College Press. Spitz, Ellen Handler (1999). Inside Picture Books. New Haven, Connecticut, Yale University Press. Stevenson, Deborah (1994). If You Read This Last Sentence, It Won t Tell You Anything. : Postmodernism, Self-Referentiality, and The Stinky Cheese Man. Children s Literature Association Quarterly 19.1(Spring): Stott, John (επιµέλεια) (1981). Literary Criticism and Teaching Children. Children s Literature Association Quarterly 6.1 (Spring). -- (1987). The Spiraled Sequence Story Curriculum: A Structuralist Approach to Teaching Fiction in the Elementary Grades. Children's Literature in Education 18.2: Temple, Charles, Martinez, Miriam, Yokota, Junko, and Alice Naylor (1998). Children s Books in Children s Hands: An Introduction to Their Literature. Boston, Massachusetts, Allyn and Bacon. Trites, Roberta Seelinger (1997). Waking Sleeping Beauty: Feminist Voices in Children's Novels. Iowa City, Iowa, University of Iowa Press. Vandergrift, Kay (1990). Children's Literature: Theory, Research, and Teaching. Englewood, Colorado, Libraries Unlimited. (Σ.τ.µ.) Oι συγγραφείς παραθέτουν επίσης µια γενικότερη βιβλιογραφία, βασική κατά την άποψή τους για την ΠΛ, σχολιασµένη εν συντοµία από αυτούς. Για λόγους οικονοµίας δεν την συµπεριέλαβα, κράτησα µόνο τις ηλεκτρονικές διευθύνσεις που προτείνουν: Child_lit Listserv (οργανισµός και περιοδικό της Children s Literature Association) (ιστοσελίδες για Iθαγενείς Aµερικανούς) (τράπεζα διδακτορικών διατριβών) (ιστοσελίδα της Kay Vandergrift, and the unicorn/ (περιοδικό The Lion and the Unicorn) 14

15 Σελ. 15/15 1 Στην ελληνική γλώσσα ολοκληρωµένη µονογραφία για την ολική γλώσσα είναι το βιβλίο της Σµαράγδας Παπαδοπούλου, H ολική γλώσσα στη ιδακτική της γλωσσικής έκφρασης για την Πρωτοβάθµια Eκπαίδευση, Tυπωθήτω-Γιώργος αρδανός, Στο ελληνικό κοινό η θεωρία της Rosenblatt έγινε για πρώτη φορά γνωστή µε το άρθρο του ηµήτρη Πολίτη, «O ρόλος του αναγνώστη και η συναλλακτική θεωρία της L.Rosenblatt», Eπιθεώρηση Παιδικής Λογοτεχνίας (11), Πατάκης, 1996, σσ Προτίµησα να µην µεταφράσω τον τίτλο του κεφαλαίου, για το αµετάφραστό του και για το παιγνιώδες του ύφους. O συγγραφέας κάνει εδώ µε τον τίτλο λογοπαίγνιο. Aλλάζει τη συνήθη έκφραση utter chaos (που σηµαίνει το απόλυτο χάος) σε udder (µαστός) chaos. 15

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Αναδυόμενος γραμματισμός (emergent literacy)

Αναδυόμενος γραμματισμός (emergent literacy) Αναδυόμενος γραμματισμός (emergent literacy) Μαρία Παπαδοπούλου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια ΠΤΠΕ, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι στον γραμματισμό Συνοπτική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου 1. Ταυτότητα δραστηριότητας Τίτλος: Και πάλι στο σχολείο Δημιουργός: Μαρία Νέζη Πεδίο, διδακτικό αντικείμενο και διδακτική ενότητα: Μάθημα: Νεοελληνική Λογοτεχνία Τάξη:

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους του Σταύρου Κοκκαλίδη Μαθηματικού Διευθυντή του Γυμνασίου Αρχαγγέλου Ρόδου-Εκπαιδευτή Στα προγράμματα Β Επιπέδου στις ΤΠΕ Ορισμός της έννοιας του σεναρίου.

Διαβάστε περισσότερα

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού.

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. ημήτρης Γουλής Ο παραδοσιακός όρος αλφαβητισμός αντικαταστάθηκε από τον πολυδύναμο

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία Παρουσίαση Προγράµµατος σε Διδασκαλικό Σύλλογο Δηµοτικού Σχολείου Αγ. Αντωνίου Αξιοποίηση Λαϊκών Ιστοριών της Κύπρου για Προώθηση της Διαπολιτισµικής Εκπαίδευσης Σεπτ 2011 - Αυγ 2013 Δίκτυο συνεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015*

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015* ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015* ΔΕΥΤΕΡΑ 19/1 ΤΡΙΤΗ 20/1 ΤΕΤΑΡΤΗ 21/1 ΠΕΜΠΤΗ 22/1 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 23/1 ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΕΥΓΕΝΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την. επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση.

Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την. επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση. Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση. Γραμματισμός: έννοια-παιδαγωγικές συνέπειες Σήμερα, στην αναπτυγμένη τεχνολογικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ»

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» Σκοπός της εκπόνησης του Προγράμματος Αγωγής Υγείας ήταν Να γνωρίσουν τα παιδιά το σώμα τους και βασικές του λειτουργίες. Nα γνωρίσουν

Διαβάστε περισσότερα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα ΔΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD

Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD Εργαστήριο Διδακτικής, Επιστημολογίας Φυσικών Επιστημών και Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΜΑΘΗΜΑ Κατηγορία ECTS Εισαγωγή στην Παιδαγωγική Επιστήμη Υποχρεωτικό 6 Ελληνική Γλώσσα Υποχρεωτικό 6 Η Ιστορία και η Διδακτικής της Υποχρεωτικό 6

Διαβάστε περισσότερα

Με ποιούς τρόπους μπορεί να αξιοποιηθεί η τέχνη ως μέσο διδασκαλίας της Ευρωπαϊκής Ιστορίας

Με ποιούς τρόπους μπορεί να αξιοποιηθεί η τέχνη ως μέσο διδασκαλίας της Ευρωπαϊκής Ιστορίας Με ποιούς τρόπους μπορεί να αξιοποιηθεί η τέχνη ως μέσο διδασκαλίας της Ευρωπαϊκής Ιστορίας Europe at Schools through Art and Simulation (EuropeStARTS) Δράσης KA1 του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Jean Monnet

Διαβάστε περισσότερα

Ε Π Ι Μ Ο Ρ Φ Ω Τ Ι Κ Α Π Ρ Ο Γ Ρ Α Μ Μ Α Τ Α Γ Ι Α Ε Κ Π Α Ι Δ Ε Υ Τ Ι Κ Ο Υ Σ Σ Τ Ο Ν Π Ο Λ Υ Χ Ω Ρ Ο Μ Ε Τ Α Ι Χ Μ Ι Ο

Ε Π Ι Μ Ο Ρ Φ Ω Τ Ι Κ Α Π Ρ Ο Γ Ρ Α Μ Μ Α Τ Α Γ Ι Α Ε Κ Π Α Ι Δ Ε Υ Τ Ι Κ Ο Υ Σ Σ Τ Ο Ν Π Ο Λ Υ Χ Ω Ρ Ο Μ Ε Τ Α Ι Χ Μ Ι Ο ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ Ε Π Ι Μ Ο Ρ Φ Ω Τ Ι Κ Α Π Ρ Ο Γ Ρ Α Μ Μ Α Τ Α Γ Ι Α Ε Κ Π Α Ι Δ Ε Υ Τ Ι Κ Ο Υ Σ Σ Τ Ο Ν Π Ο Λ Υ Χ Ω Ρ Ο Μ Ε Τ Α Ι Χ Μ Ι Ο Ο κ τ ώ β ρ ι ο ς Ν ο έ μ β ρ

Διαβάστε περισσότερα

Τµήµα Αγγλικής Γλώσσας και Φιλολογίας Α.Π.Θ.

Τµήµα Αγγλικής Γλώσσας και Φιλολογίας Α.Π.Θ. Τµήµα Αγγλικής Γλώσσας και Φιλολογίας Α.Π.Θ. Η ιστορία του Το Τµήµα ιδρύθηκε το 1951, αρχικά ως µέρος του Ινστιτούτου Ξένων Γλωσσών και Φιλολογιών του Πανεπιστηµίου Θεσσαλονίκης, και στη συνέχεια, από

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΝΙΑΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΚΟΠΟΣ Το διδακτορικό πρόγραμμα στην Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση αποσκοπεί στην εμβάθυνση και κριτική

Διαβάστε περισσότερα

Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής.

Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής. Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής. Arist Von Schlippe, Jochen Schweitzer επιµέλεια: Βιργινία Ιωαννίδου µετάφραση:

Διαβάστε περισσότερα

Master s Degree. www.unic.ac.cy. Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως)

Master s Degree. www.unic.ac.cy. Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως) Master s Degree www.unic.ac.cy Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως) «Σε αυτό το ταξίδι για την ανακάλυψη της γνώσης μας εντυπωσίασε ιδιαίτερα η οργάνωση και το φιλικό κλίμα του Πανεπιστημίου.»

Διαβάστε περισσότερα

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Είδος διδακτικής πρακτικής: project, ομαδοσυνεργατική διδασκαλία Προτεινόμενη διάρκεια: 20 ώρες Εισαγωγικές παρατηρήσεις Η διδακτική ενότητα «Τα φύλα στη λογοτεχνία»

Διαβάστε περισσότερα

Διαφοροποιημένη Διδασκαλία. Ε. Κολέζα

Διαφοροποιημένη Διδασκαλία. Ε. Κολέζα Διαφοροποιημένη Διδασκαλία Ε. Κολέζα Τι είναι η διαφοροποιημένη διδασκαλία; Είναι μια θεώρηση της διδασκαλίας που βασίζεται στην προϋπόθεση ότι οι δάσκαλοι πρέπει να προσαρμόσουν τη διδασκαλία τους στη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ TIMSS

ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ TIMSS ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ TIMSS 2015 ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ TIMSS Τι είναι η Έρευνα TIMSS; Η Έρευνα Trends in International Mathematics and Science Study (TIMSS) του Διεθνούς Οργανισμού για την Αξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική.

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική. ΠΟΛΥΤΕΧΝΟ από το 2000 µέχρι σήµερα ένα εργαστήρι σκηνικής έκφρασης και δηµιουργίας, ή µια πρόταση ασκήσεων δηµιουργικής φαντασίας -------------------------------------------- (α) αντικείµενο και ιστορικό

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης

Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης Κατσιούλα Παναγιώτα, Εκπαιδευτικός, Σύμβουλος ΣΕΠ, ΚΕΣΥΠ Κιλκίς Σιάνου Χατζηκαμάρη Παναγιώτα, Εκπαιδευτικός,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΕΦΟΡΜΑΓΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΕΦΟΡΜΑΓΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Ι ΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ, 5 CFU 1. prof. Paola Maria Minucci (6 ιδακτικές ώρες): 1 CFU Α ΜΕΡΟΣ, 0,5 CFU (In data da stabilire) ιδακτική της νεοελληνικής ποίησης 1: Ανάλυση του κειµένου Β ΜΕΡΟΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Επιμόρφωσης για τη Διδασκαλία της Νέας Ελληνικής Γλώσσας - Φάση Α (2014-2015)

Πρόγραμμα Επιμόρφωσης για τη Διδασκαλία της Νέας Ελληνικής Γλώσσας - Φάση Α (2014-2015) Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Οκτώβριος 2014 Πρόγραμμα Επιμόρφωσης για τη Διδασκαλία της Νέας Ελληνικής Γλώσσας - Φάση Α (2014-2015) Γλωσσική Εκπαίδευση - Εκπαίδευση στον Γραμματισμό:

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Εισαγωγή στην παιδική λογοτεχνία. Κωδικός Μαθήματος: ΓΛ0307. Διδάσκων: Διδάσκουσα: Τσιλιμένη Τασούλα, tsilimeni@uth.

Τίτλος Μαθήματος: Εισαγωγή στην παιδική λογοτεχνία. Κωδικός Μαθήματος: ΓΛ0307. Διδάσκων: Διδάσκουσα: Τσιλιμένη Τασούλα, tsilimeni@uth. Τίτλος Μαθήματος: Εισαγωγή στην παιδική λογοτεχνία Κωδικός Μαθήματος: ΓΛ0307 Διδάσκων: Διδάσκουσα: Τσιλιμένη Τασούλα, tsilimeni@uth.gr Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο: 1 ο και 2 ο Μονάδες ECTS: 6

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Μυκηναϊκός Πολιτισμός ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΚΑΛΛΙΑΔΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΕΜΑ: «Η καθημερινή ζωή στον Μυκηναϊκό Κόσμο» Οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α.

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Τι θα Δούμε. Γιατί αλλάζει το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Παιδαγωγικό πλαίσιο του νέου Α.Π.Σ. Αρχές του νέου Α.Π.Σ. Μαθησιακές περιοχές του νέου

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονες Κινηματογραφικές Θεωρίες

Σύγχρονες Κινηματογραφικές Θεωρίες Σύγχρονες Κινηματογραφικές Θεωρίες 2015-2016 - Χειμερινό Εξάμηνο Διδάσκων: Σωτήρης Πετρίδης e- mail επικοινωνίας: sotospetridis@yahoo.gr Υπό την επίβλεψη της Μ. Κακλαμανίδου Περιγραφή του μαθήματος: Σκοπός

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών. Πρακτική Άσκηση. Ενότητα 1: Εισαγωγικά

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών. Πρακτική Άσκηση. Ενότητα 1: Εισαγωγικά Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Πρακτική Άσκηση Ενότητα 1: Εισαγωγικά Αν. Καθηγήτρια: Σοφία Αυγητίδου E-mail: saugitidoy@uowm.gr Μέντορες: Βάσω Αλεξίου, Λίζα Θεοδωρίδου, Αγάπη Κοσκοσίδου Παιδαγωγικό Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Πληροφορίες και υλικό του μαθήματος είναι διαθέσιμα ηλεκτρονικά στην πλατφόρμα eclass.uth.gr

Πληροφορίες και υλικό του μαθήματος είναι διαθέσιμα ηλεκτρονικά στην πλατφόρμα eclass.uth.gr Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κωδικός μαθήματος: SEAB109 (3Ω/Υ) Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο σπουδών: 3o και 4 ο Μονάδες ECTS: 6 Διδάσκων: Γιάννης Πεχτελίδης e mail: pechtelidis@uth.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α τάξη Γενικού Λυκείου και Α τάξη Εσπερινού Γενικού Λυκείου Το Π.Σ. για το μάθημα της Λογοτεχνίας στην Α Λυκείου επιδιώκει να δώσει νέες κατευθύνσεις στη διδασκαλία της Λογοτεχνίας

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή Συμπεριφορά

Οργανωσιακή Συμπεριφορά ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Οργανωσιακή Συμπεριφορά Ενότητα 1: Εισαγωγή στις Οργανώσεις Ιωάννης Σαλμόν Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ ΦΛΩΡΙΝΑ 2014 1 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ : «ΣΕΡΓΙΑΝΙ ΣΤΟΥΣ ΡΟΜΟΥΣ ΤΗΣ ΦΛΩΡΙΝΑΣ» ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΣ : ΠΟΥΓΑΡΙ ΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ-ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ. Κωδικός Έργου σε Επιτροπή Ερευνών/ΕΛΚΕ του ΑΠΘ : 90714 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ. Κωδικός Έργου σε Επιτροπή Ερευνών/ΕΛΚΕ του ΑΠΘ : 90714 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ 1 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ Άνθρωποι του Κάτω Κόσµου: ιδεολογίες και πολιτικές διακρίσεων, αποκλεισµού και διώξεων στη σύγχρονη εποχή. Ιστορικό ανθολόγιο και εκπαιδευτικός οδηγός. People of the Underworld: ideologies

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΑ ΓΝΩΣΤΙΚΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ ΤΟΥ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΥ ΠΕΔΙΟΥ: ΦΥΣΙΚΏΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΑ ΓΝΩΣΤΙΚΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ ΤΟΥ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΥ ΠΕΔΙΟΥ: ΦΥΣΙΚΏΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΑ ΓΝΩΣΤΙΚΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ ΤΟΥ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΥ ΠΕΔΙΟΥ: ΦΥΣΙΚΏΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Ανανέωση του αντικειµένου Η καλύτερη προσέγγιση θα πρέπει να επιτρέπει τον πειραµατισµό.

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία της Ιστοριογραφίας

Ιστορία της Ιστοριογραφίας Ιστορία της Ιστοριογραφίας Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 2) Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Πολυμέρης Βόγλης Παραδοσιακή ιστοριογραφία Εδραιώνεται τον 19 ο αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα. Γ Λυκείου. Τίτλος: «Κοινωνικές Αξίες»

Νεοελληνική Γλώσσα. Γ Λυκείου. Τίτλος: «Κοινωνικές Αξίες» Π.3.2.1 Εκπαιδευτικά σενάρια και μαθησιακές δραστηριότητες, σύμφωνα με συγκεκριμένες προδιαγραφές, που αντιστοιχούν σε 30 διδακτικές ώρες ανά τάξη Νεοελληνική Γλώσσα Γ Λυκείου Τίτλος: «Κοινωνικές Αξίες»

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Φιλοσοφία της παιδείας

Φιλοσοφία της παιδείας Ενότητα 1 η : Εισαγωγή στη Φιλοσοφία της Παιδείας Ρένια Γασπαράτου Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης & της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας να γίνει

Διαβάστε περισσότερα

Επιμορφωτικό Σεμινάριο. Διαφοροποίηση της διδασκαλίας σε πολυπολιτισμικές τάξεις

Επιμορφωτικό Σεμινάριο. Διαφοροποίηση της διδασκαλίας σε πολυπολιτισμικές τάξεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Διαφοροποίηση της διδασκαλίας σε πολυπολιτισμικές τάξεις ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΜΕΓΕΘΥΝΣΗ. Θεωρία και Πολιτική

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΜΕΓΕΘΥΝΣΗ. Θεωρία και Πολιτική ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΜΕΓΕΘΥΝΣΗ Θεωρία και Πολιτική Παντελής Καλαϊτζιδάκης Σαράντης Καλυβίτης ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Εισαγωγή στην οικονομική μεγέθυνση Ορισμός της οικονομικής μεγέθυνσης 15 Μια σύντομη

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο Γραμματισμό Περίγραμμα μαθήματος Μαρία Παπαδοπούλου ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ

Εισαγωγή στο Γραμματισμό Περίγραμμα μαθήματος Μαρία Παπαδοπούλου ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ Εισαγωγή στο Γραμματισμό Περίγραμμα μαθήματος Μαρία Παπαδοπούλου ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ 1.. Ενημέρωση για το μάθημα και Εισαγωγή Θεματικές περιοχές, Σύστημα αξιολόγησης. Το πλαίσιο του γραμματισμού. Γραμματισμός,

Διαβάστε περισσότερα

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα.

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα. Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν δημιουργικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6 πρώτο δεύτερο ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I ΓΑΛ 170 e-french ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής ΓΑΛ 104 Γραπτός λόγος II ΓΑΛ 111 Φωνητική ΓΑΛ 1 Από

Διαβάστε περισσότερα

Το μουσείο ζωντανεύει με ταξίδι σχολικό! Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ποδράσηη

Το μουσείο ζωντανεύει με ταξίδι σχολικό! Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ποδράσηη ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 5 ποδράσηη Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 Μουσείο Επιστημών και Τεχνολογίας Πανεπιστημίου Πατρών 2ο Δημοτικό Σχολείο Ακράτας Δημοτικό Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

ιδασκαλία της Ροµποτικής Επιστήµης στη ευτεροβάθµια Εκπαίδευση Εµπειρίες από άλλα εκπαιδευτικά συστήµατα και προσαρµογή στην Ελληνική πραγµατικότητα

ιδασκαλία της Ροµποτικής Επιστήµης στη ευτεροβάθµια Εκπαίδευση Εµπειρίες από άλλα εκπαιδευτικά συστήµατα και προσαρµογή στην Ελληνική πραγµατικότητα ιδασκαλία της Ροµποτικής Επιστήµης στη ευτεροβάθµια Εκπαίδευση Εµπειρίες από άλλα εκπαιδευτικά συστήµατα και προσαρµογή στην Ελληνική πραγµατικότητα Αντώνιος Τζες Αναπληρωτής Καθηγητής Τµήµατος Ηλεκτρολόγων

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακες Διαγράμματα Eικόνες... 13. Πρόλογος... 17. Εισαγωγή... 21 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Η ΝEΑ ΕΠΟΧH ΚΑΙ ΤΑ ΧΑΡAΚΤΗΡΙΣΤΙΚA ΤΗΣ

Πίνακες Διαγράμματα Eικόνες... 13. Πρόλογος... 17. Εισαγωγή... 21 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Η ΝEΑ ΕΠΟΧH ΚΑΙ ΤΑ ΧΑΡAΚΤΗΡΙΣΤΙΚA ΤΗΣ Περιεχόμενα Πίνακες Διαγράμματα Eικόνες... 13 Πρόλογος... 17 Εισαγωγή... 21 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Η ΝEΑ ΕΠΟΧH ΚΑΙ ΤΑ ΧΑΡAΚΤΗΡΙΣΤΙΚA ΤΗΣ Η Νέα Εποχή και τα χαρακτηριστικά της... 31 Μια νέα εποχή... 31 Η παγκοσμιοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού

Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε Ειδικοί σκοποί ΑΠΣ Κατανόηση: φυσικού κόσμου νόμων που τον διέπουν φυσικών φαινομένων διαδικασιών που οδηγούν

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΓΕΝΟΥΣ ΘΗΛΥΚΟΥ; Ιστορική Εξέλιξη & Κοινωνική Ανάλυση

ΕΙΝΑΙ Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΓΕΝΟΥΣ ΘΗΛΥΚΟΥ; Ιστορική Εξέλιξη & Κοινωνική Ανάλυση ΕΙΝΑΙ Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΓΕΝΟΥΣ ΘΗΛΥΚΟΥ; Ιστορική Εξέλιξη & Κοινωνική Ανάλυση ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ & ΦΥΛΟ Μυστήριο αποτελεί τα τελευταία 20 χρόνια η συνεχής µείωση της συµµετοχής του γυναικείου φύλου στην επιστήµη των

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ , ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Λ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΑΝΤΑ ΚΑΤΣΙΚΗ - ΓΚΙΒΑΛΟΤ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΠΟΡΕΙΑ ΑΘΗΝΑ 2001 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η οριοθέτηση της παιδικής λογοτεχνίας σε σχέση με την

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικά Θέματα Διδακτικής Εννοιών της Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία

Ειδικά Θέματα Διδακτικής Εννοιών της Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Ειδικά Θέματα Διδακτικής Εννοιών της Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Ενότητα 1η: Παιδιά, Τεχνολογίες της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας, Εκπαίδευση Κώστας Ραβάνης Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών

Διαβάστε περισσότερα

Το Φύλο στην Επιστήμη και Τεχνολογία. Μαρία Ρεντετζή. δικαιώματα μ αυτά των ανδρών συναδέλφων τους στην ακαδημαϊκή ιεραρχία. Οι

Το Φύλο στην Επιστήμη και Τεχνολογία. Μαρία Ρεντετζή. δικαιώματα μ αυτά των ανδρών συναδέλφων τους στην ακαδημαϊκή ιεραρχία. Οι Το Φύλο στην Επιστήμη και Τεχνολογία Μαρία Ρεντετζή Συγκεκριμένες πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες στις αρχές της δεκαετίας του 1970 παρακίνησαν φεμινίστριες σε πολλά από τα πανεπιστήμια των Ηνωμένων

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 3: Δυο προσεγγίσεις που επηρεάζουν την εκπαιδευτική διαδικασία

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 3: Δυο προσεγγίσεις που επηρεάζουν την εκπαιδευτική διαδικασία Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 3: Δυο προσεγγίσεις που επηρεάζουν την εκπαιδευτική διαδικασία Νέο Πρόγραμμα iuσπcdcddccscsdcscsουδών Νηπιαγωγείου Διδάσκουσα: Μαρία Καμπεζά Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιάζω δραστηριότητες και ασκήσεις αυτοαξιολόγησης στο εκπαιδευτικό υλικό για αποτελεσματική μάθηση

Σχεδιάζω δραστηριότητες και ασκήσεις αυτοαξιολόγησης στο εκπαιδευτικό υλικό για αποτελεσματική μάθηση Σχεδιάζω δραστηριότητες και ασκήσεις αυτοαξιολόγησης στο εκπαιδευτικό υλικό για αποτελεσματική μάθηση Μαρία Ι. Κουτσούμπα Αναπλ. Καθηγήτρια ΣΕΦΑΑ ΕΚΠΑ / ΣΕΠ ΕΑΠ Δραστηριότητες και ασκήσεις αυτό-αξιολόγησης

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Η σύγχρονη εποχή χαρακτηρίζεται από την ένταξη της επιστημονικής γνώσης στη διαδικασία ανάπτυξης προϊόντων. Η έρευνα ενσωματώνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα. Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07

Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα. Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07 Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07 Η ιδέα Η θέση και ο ρόλος της γυναίκας στο κοινωνικό σύνολο διαφοροποιείται από κοινωνία σε κοινωνία και από εποχή σε εποχή. Είναι πολύ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ 33Οι επιπτώσεις της Βιομηχανικής Επανάστασης 33Η ανάπτυξη της εκπαίδευσης 33Τα ανθρώπινα δικαιώματα στην ιστορία της τέχνης 3 3 Η Ευρώπη και ο

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες

Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες Κωδικός Μαθήματος: ΠΔ1250 Διδάσκων Βασίλης Πανταζής, pantazisv@uth.gr Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο: 1 ο, 2 ο Μονάδες ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ:

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ: ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Η κατηγοριοποίηση των θεμάτων της ΤΡΑΠΕΖΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ στο μάθημα της ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ έγινε με βάση την τρέχουσα πορεία της ύλης στο μάθημα, αλλά και με βάση τη ροή της ύλης,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ Τίτλος προγράμματος: «Ταξίδι στην Παραμυθοχώρα» Τάξη: Α Εκπαιδευτικός: Βασιλική Αντωνογιάννη Σχολικό έτος: 2013-14 Σύνολο μαθητών

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Μαρία Παπαδοπούλου Αν. Καθηγήτρια, Π.Τ.Π.Ε., Π.Θ. mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι

Διαβάστε περισσότερα

I.C.B.S. METAΠTYXIAKO TMHMA ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: DMS ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ ΑΤΟΜΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. ΜΕΡΟΣ Α (70% του βαθµού)

I.C.B.S. METAΠTYXIAKO TMHMA ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: DMS ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ ΑΤΟΜΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. ΜΕΡΟΣ Α (70% του βαθµού) I.C.B.S. METAΠTYXIAKO TMHMA ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: DMS ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ ΑΤΟΜΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕΡΟΣ Α (70% του βαθµού) Ετοιµάστε µια αναφορά προς τη διοίκηση, µε µέγιστο αριθµό λέξεων 3000 (+/- %), χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

«Από την έρευνα στη διδασκαλία» Δημοτική Βιβλιοθήκη Κερατσινίου - Δραπετσώνας Παρασκευή 13 Νοεμβρίου 2015

«Από την έρευνα στη διδασκαλία» Δημοτική Βιβλιοθήκη Κερατσινίου - Δραπετσώνας Παρασκευή 13 Νοεμβρίου 2015 Ε Λ Λ Η Σ 8 Β Ε Ρ Ο Ι Α 59132 Τ. 2 3 3 1-502003 w w w. f u t u r e l i b r a r y. g r Ζ Α Λ Ο Κ Ω Σ Τ Α 4 Α Θ Η Ν Α 1 0 6 7 1 Τ. 2 1 5 5-518150 i n f o @ f u t u r e l i b r a r y. g r «Από την έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Έρευνα και Συγγραφή

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Έρευνα και Συγγραφή ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΜΕ9900 ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Έρευνα και Συγγραφή Διάλεξη 7η Αναζήτηση

Διαβάστε περισσότερα

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης Σωφρόνης Χατζησαββίδης Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης 1 ΣΚΟΠΟΣ Oι σύγχρονες κριτικές προσεγγίσεις που έχουν αναπτυχθεί τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΗΓΕΤΙΚΟΥ ΣΤΥΛ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ ΣΤΙΣ ΕΠΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΗΓΕΤΙΚΟΥ ΣΤΥΛ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ ΣΤΙΣ ΕΠΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΗΓΕΤΙΚΟΥ ΣΤΥΛ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ ΣΤΙΣ ΕΠΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Ανδρέας Κυθραιώτης- Πέτρος Πασιαρδής Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Πανεπιστήμιο Κύπρου Συνέδριο Παιδαγωγικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ (2013-2014) Πλαίσιο Σχεδιασμού και Οργάνωσης Διδασκαλίας

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ (2013-2014) Πλαίσιο Σχεδιασμού και Οργάνωσης Διδασκαλίας ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ (2013-2014) Πλαίσιο Σχεδιασμού και Οργάνωσης Διδασκαλίας Ενότητα που αφορά στη διδασκαλία (βάσει του σχολικού γλωσσικού εγχειριδίου):

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ Β, ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ -----

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ I Εισαγωγή στην εκπαιδευτική τεχνολογία 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Εισαγωγή στη µάθηση και την τεχνολογία 5 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Από τη θεωρία στην εφαρµογή 35 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Η/Υ και υπολογιστικά εργαλεία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Τίτλος μαθήματος ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιλογής / Ενότητα Τεχνών (ΤΕ) ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΙΡΗΝΗ ΝΑΚΟΥ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΚΤ1121 ΜΟΝΑΔΕΣ ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

160 Επιστημών Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία Θράκης (Αλεξανδρούπολη)

160 Επιστημών Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία Θράκης (Αλεξανδρούπολη) 160 Επιστημών Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία Θράκης (Αλεξανδρούπολη) Σκοπός Σκοπός του Τμήματος είναι η παιδαγωγική κατάρτιση ατόμων, που θα ασχοληθούν με την εκπαίδευση και αγωγή παιδιών προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΚΥΚΛΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΚΥΚΛΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΚΥΚΛΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Έκδοση Α Διεύθυνση Επιμόρφωσης & Κατάρτισης Ιανουάριος 2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Το μοντέλο των τριών κύκλων... 3 1.1 Α κύκλος:

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ. ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Διδακτική της Πληροφορικής

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ. ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Διδακτική της Πληροφορικής ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Διδακτική της Πληροφορικής Η Πληροφορική ως αντικείμενο και ως εργαλείο μάθησης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ( σελίδες σχολικού βιβλίου 123 127, έκδοση 2014 : σελίδες 118 122 ) 3.3 ιεύθυνση 3.3.1 Ηγεσία Βασικές έννοιες Οι επιχειρήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΕΤΗ ΚΑΜΠΟΥΡΟΛΙΑ. Δασκάλα Τμήματος Ένταξης Μαράσλειο Διδασκαλείο ΕΑΕ

ΑΡΕΤΗ ΚΑΜΠΟΥΡΟΛΙΑ. Δασκάλα Τμήματος Ένταξης Μαράσλειο Διδασκαλείο ΕΑΕ ΑΡΕΤΗ ΚΑΜΠΟΥΡΟΛΙΑ Δασκάλα Τμήματος Ένταξης Μαράσλειο Διδασκαλείο ΕΑΕ Οι αποτελεσματικοί εκπαιδευτικοί γνωρίζουν: - Τους μαθητές - Το γνωστικό αντικείμενο - Τις θεωρίες μάθησης - Αποτελεσματικές πρακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα Διαλόγου. Συντονιστές: Βαγγέλης Ανάγνου, Δανάη-Μερόπη Βαϊκούση & Δημήτρης Βεργίδης

Θέμα Διαλόγου. Συντονιστές: Βαγγέλης Ανάγνου, Δανάη-Μερόπη Βαϊκούση & Δημήτρης Βεργίδης Θέμα Διαλόγου «ΕΚΠΑΙΔΕΥΟΝΤΑΣ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ ΣΤΑ ΣΔΕ ΚΑΙ ΣΤΑ ΕΣΠΕΡΙΝΑ ΣΧΟΛΕΙΑ» Συντονιστές: Βαγγέλης Ανάγνου, Δανάη-Μερόπη Βαϊκούση & Δημήτρης Βεργίδης Θέματα για συζήτηση: [Μπορείτε να συμμετάσχετε, στέλνοντας

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών Ενότητα 2: Βασικό Εννοιολογικό Πλαίσιο

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών Ενότητα 2: Βασικό Εννοιολογικό Πλαίσιο Διδακτική των Φυσικών Επιστημών Ενότητα 2: Βασικό Εννοιολογικό Πλαίσιο Χρυσή Κ. Καραπαναγιώτη Τμήμα Χημείας Αντικείμενο και Αναγκαιότητα Μετασχηματισμός της φυσικοεπιστημονικής γνώσης στη σχολική της εκδοχή.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ. Περιεχόμενο Τμήματος

ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ. Περιεχόμενο Τμήματος ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ Γνωστικό περιεχόμενο Περιεχόμενο Τμήματος Το Τμήμα Δημοσίων Σχέσεων και Επικοινωνίας καταλαμβάνει σημαντική θέση στο χώρο των

Διαβάστε περισσότερα

Μαίρη Κουτσελίνη Πανεπιστήμιο Κύπρου

Μαίρη Κουτσελίνη Πανεπιστήμιο Κύπρου Μαίρη Κουτσελίνη Πανεπιστήμιο Κύπρου Πώς ορίζεται η Ποιότητα των διδακτικών εγχειριδίων; Η δυνατότητά τους να ανταποκριθούν στους σκοπούς της εκπαίδευσης και τους σκοπούς της διδασκαλίας του συγκεκριμένου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΣΤΟΧΑΣΜΟΣ (ΑΝΤΑΝΑΚΛΑΣΗ) ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΑΙΝΙΩΝ

ΑΝΑΣΤΟΧΑΣΜΟΣ (ΑΝΤΑΝΑΚΛΑΣΗ) ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΑΙΝΙΩΝ ΑΝΑΣΤΟΧΑΣΜΟΣ (ΑΝΤΑΝΑΚΛΑΣΗ) ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΑΙΝΙΩΝ (REFLECTION BY USING MOVIES) Σκοπός Ο σκοπός αυτού του αναστοχαστικού εργαλείου είναι να υποκινήσει τον αναστοχασμό στον τρόπο που

Διαβάστε περισσότερα

2006-2007 Διαπολιτισμική ανάγνωση του εκπαιδευτικού υλικού για την διδασκαλία της λογοτεχνίας στο πρόγραμμα μουσουλμανοπαίδων.

2006-2007 Διαπολιτισμική ανάγνωση του εκπαιδευτικού υλικού για την διδασκαλία της λογοτεχνίας στο πρόγραμμα μουσουλμανοπαίδων. ΕΠΙΒΛΕΨΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΩΝ ΔΙΑΤΡΙΒΩΝ 2006-2007 Διαπολιτισμική ανάγνωση του εκπαιδευτικού υλικού για την διδασκαλία της λογοτεχνίας στο πρόγραμμα μουσουλμανοπαίδων. Η γλωσσική εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

Επικοινωνία, Μάθηση και Προσεγγίσεις Αποτελεσματικής Διδασκαλίας Λευκωσία 26 Φεβρουαρίου 2014

Επικοινωνία, Μάθηση και Προσεγγίσεις Αποτελεσματικής Διδασκαλίας Λευκωσία 26 Φεβρουαρίου 2014 ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Επικοινωνία, Μάθηση και Προσεγγίσεις Αποτελεσματικής Διδασκαλίας Λευκωσία 26 Φεβρουαρίου 2014 1 Συνάντηση με εκπαιδευτικούς εσπερινών Γυμνασίων - Λυκείων

Διαβάστε περισσότερα