6. Γαλαξίες 6.1 ΓΕΝΙΚΑ

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "6. Γαλαξίες 6.1 ΓΕΝΙΚΑ"

Transcript

1 6. Γαλαξίες 6.1 ΓΕΝΙΚΑ Η ύλη στο Σύμπαν δεν είναι τυχαία κατανεμημένη. Σε οποιαδήποτε κλίμακα και αν εξετάσουμε το χώρο γύρω μας, η ύλη παρουσιάζει τοπικές συγκεντρώσεις μάζας. Για παράδειγμα, στο μικρόκοσμο συναντάμε τα quarks, τα ηλεκτρόνια και τα άτομα. Στο μακρόκοσμο η ύλη είναι συγκεντρωμένη κυρίως στους αστέρες. Αλλά και αυτοί οι αστέρες δεν είναι μεμονωμένοι. Συνήθως αποτελούν ομάδες που ονομάζονται γαλαξίες (galaxies) Ανάλογα με το μέγεθός του, ένας γαλαξίας περιέχει μερικά δισεκατομμύρια ή τρισεκατομμύρια αστέρες. Οι περισσότεροι γαλαξίες έχουν σχήμα ελλειπτικό και ονομάζονται ελλειπτικοί (ellipticals). Σε Σχήμα 6.1. Ο κοντινός γαλαξίας Μ31 στον αστερισμό της Ανδρομέδας 24

2 άλλους η ύλη δεν είναι ομοιόμορφα κατανεμημένη, αλλά συγκεντρώνεται σε σπειροειδείς σχηματισμούς. Οι γαλαξίες αυτοί, στους οποίους ανήκει και ο δικός μας Γαλαξίας, ονομάζονται σπειροειδείς (spirals). Οι υπόλοιποι δεν έχουν καμμία εμφανή συμμετρία και ονομάζονται ανώμαλοι (irregulars). Ο Ήλιος μας είναι ένας κοινός αστέρας που βρίσκεται αρκετά μακριά (~ έτη φωτός) από το κέντρο του Γαλαξία (Milky Way). Εξαιτίας του δισκοειδούς σχήματος του Γαλαξία μας τον βλέπουμε (προφανώς «εκ των έσω») στο νυχτερινό ουρανό σαν μια γαλακτόχρωμη ταινία αποτελούμενη από μυριάδες αστέρες. Εδώ και χιλιάδες χρόνια είναι γνωστό ότι ανάμεσα στους αστέρες του ουρανού υπάρχουν και μερικά αμυδρά νεφελώματα. Το 1755 ο γνωστός Γερμανός φιλόσοφος Immanuel Kant είχε προτείνει ότι μερικά απ' αυτά τα νεφελώματα ίσως είναι «νησίδες-σύμπαντα» ή γαλαξίες (Kant: «Allgemeine Naturgeschichte und Theorie Des Himmels - Παγκόσμια Φυσική Ιστορία και Θεωρία των Ουρανών»). Η θεωρία αυτή ήταν τόσο επαναστατική, ώστε απορρίφθηκε αμέσως από τους αστρονόμους της εποχής του. Αργότερα, το 1787, ο C. Messier, ψάχνοντας για κομήτες, εντόπισε και κατέγραψε 103 νεφελώματα στον περίφημο κατάλογό του. Στα τέλη του 19ου αιώνα οι W. Herschel και J. L. Dreyer συνέταξαν έναν κατάλογο νεφελωμάτων, που δημοσιεύτηκε το 1888 από τον Dreyer, με την ονομασία New General Catalogue (NGC). Το 1895 και το 1898 ο Dreyer συμπλήρωσε τον κατάλογο αυτό με τα παραρτήματα Index Catalogue Ι (ICI) και Index Catalogue ΙI (ICII). Η τελική έκδοση του κατάλογου του Dreyer περιέχει 7840 «νεφελώματα». Για παράδειγμα, το νεφέλωμα του Καρκίνου (Crab Nebula) είναι το πρώτο νεφέλωμα στον κατάλογο του Messier (Μ1) και το 1952 ο στον New General Catalogue (NGC1952). Επίσης στον αστερισμό της Ανδρομέδας υπάρχει ένας αμυδρός νεφελοειδής σχηματισμός που ονομάζεται Μ31 ή NGC 224. Στις αρχές του αιώνα μας υπήρχε διάσταση απόψεων σχετικά με το ερώτημα αν τα «νεφελώματα» αυτά ήταν είτε σμήνη αστέρων είτε νέφη σκόνης και αερίων του Γαλαξία μας ή αν αποτελούσαν ιδιαίτερους εξωτερικούς γαλαξίες. Στις σχετικές συζητήσεις συμμετείχαν ενεργά δύο πολύ γνωστοί αστρονόμοι. Ο Harlow Shapley, Σχήμα 6.2 Το ζεύγος γαλαξιών Μ81 και Μ82 ερευνητής στο Αστεροσκοπείο του Mt. Wilson στην Καλιφόρνια, υποστήριζε ότι στο Σύμπαν υπήρχε μόνο ο (τεράστιος) Γαλαξίας μας, ότι ο Ήλιος βρισκόταν πολύ μακριά από το κέντρο του Γαλαξία και ότι όλα τα υπόλοιπα νεφελώματα ανήκαν στο Γαλαξία. Αντίθετα ο Heber D. Curtis, ερευνητής στο Αστεροσκοπείο Lick (επίσης στην Καλιφόρνια), υποστήριζε ότι ο Γαλαξίας ήταν μικρός, ότι ο Ήλιος βρισκόταν πολύ κοντά στο κέντρο του και ότι όλα τα υπόλοιπα νεφελώματα δεν ανήκαν στον Γαλαξία μας. Μερικά νεφελώματα, βέβαια, ανήκαν σίγουρα στο 25

3 Γαλαξία μας. Μορφολογικά δεν παρουσίαζαν καμιά συμμετρία, βρίσκονταν κοντά στο επίπεδο του Γαλαξία (στην γαλακτόχρωμη ζώνη που διασχίζει τον ουρανό) και στα φάσματά τους κυριαρχούσαν οι χαρακτηριστικές γραμμές εκπομπής ιονισμένου υδρογόνου (ΗΙΙ). Τα νεφελώματα αυτά ήταν προφανώς νέφη υδρογόνου στο Γαλαξία μας. Εκεί όμως που υπήρχαν πολλές αμφιβολίες, ήταν σε μερικά «νεφελώματα» που η κατανομή τους στο χώρο ήταν περίπου ισοτροπική, αν εξαιρέσει κανείς το γεγονός ότι δεν παρατηρούνταν κοντά στο επίπεδο του Γαλαξία. Τα σχήματα των «νεφελωμάτων» αυτών ήταν κατά το πλείστον συμμετρικά (ελλειπτικά ή σπειροειδή) και τα φάσματά τους ήταν τα τυπικά φάσματα απορρόφησης των αστέρων. Τα επιχειρήματα υπέρ της άποψης ότι επρόκειτο για εξωτερικούς γαλαξίες ήταν βασικά δύο: 1) Τα μορφολογικά συμμετρικά νεφελώματα είχαν τεράστιες ταχύτητες απομάκρυνσης (όπως προέκυπτε από φασματοσκοπικές παρατηρήσεις), μεγαλύτερες από την ταχύτητα διαφυγής του Γαλαξία μας. 2) Αν οι καινοφανείς αστέρες (novae), που είχαν παρατηρηθεί σε μερικά από τα νεφελώματα αυτά, είχαν το ίδιο απόλυτο μέγε0ος με τους καινοφανείς του Γαλαξία μας, τότε επειδή ήταν πολύ αμυδροί, θα έπρεπε να βρίσκονται σε απόσταση μεγαλύτερη από 10 6 έτη φωτός. Τελικά, το 1924, ο Ε. Hubble επιβεβαίωσε τα παραπάνω επιχειρήματα με την ανακάλυψη μεταβλητών αστέρων (κηφειδών) σε τρία συμμετρικά «νεφελώματα» (Μ31, Μ33 και NGC 6822). Ο νόμος περιόδου-φωτεινότητας, Μ pg = f(p), των κηφειδών ήταν ήδη γνωστός και έτσι, με μερικές απλές παρατηρήσεις της περιόδου και του φαινόμενου μεγέθους τους, μπόρεσε να υπολογίσει την απόστασή τους. Δεν υπήρχε πια αμφιβολία ότι πρόκειται για εξωτερικούς γαλαξίες και έτσι το «νεφέλωμα» Μ31 μετονομάστηκε σε «γαλαξία» Μ31. Σήμερα Σχήμα 6.3. Το αλληλοεπιδρών ζεύγος γαλαξιών Μ51 και NGC

4 γνωρίζουμε ότι η απόσταση του κοντινού αυτού γαλαξία είναι περίπου έτη φωτός. Μέσα σε λίγα χρόνια από την ανακάλυψη του Hubble, η απόσταση όλων των γαλαξιών που βρίσκονται πλησιέστερα από έτη φωτός είχε μετρηθεί με τη μέθοδο των κηφειδών. Πέρα απ' αυτήν την απόσταση όμως, οι κηφείδες είναι τόσο αμυδροί που δεν μπορούμε να τους παρατηρήσουμε πλέον. Για αποστάσεις μέχρι ετών φωτός χρησιμοποιούνται σήμερα λαμπροί αστέρες της κύριας ακολουθίας με γνωστό απόλυτο μέγεθος (αστέρες φασματικού τύπου Ο και Β), λαμπρά σφαιρωτά σμήνη ή καινοφανείς αστέρες. Για μεγαλύτερες αποστάσεις οι μετρήσεις είναι πολύ δύσκολες. Αφ' ενός οι γαλαξίες είναι πλέον πολύ αμυδροί, αφ' ετέρου η γωνιώδης διάμετρός τους είναι πολύ μικρή και δεν μπορούμε να διακρίνουμε τα χαρακτηριστικά τους. Πάντως ο αριθμός των γαλαξιών που μπορούμε να παρατηρήσουμε, πιστεύεται ότι υπερβαίνει τους Απ' αυτούς οι περισσότεροι είναι μικρότεροι από το Γαλαξία μας. Υπάρχουν όμως και αρκετοί που είναι πολύ μεγαλύτεροι. 6.2 ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΓΑΛΑΞΙΩΝ ΚΑΤΑ HUBBLE Παρά το μεγάλο αριθμό των γαλαξιών που υπάρχουν στο Σύμπαν, όλοι σχεδόν μπορούν να ταξινομηθούν ανάλογα με το μορφολογικό τους τύπο. Σήμερα οι γαλαξίες κατατάσσονται σε τέσσερις κατηγορίες: α) Σπειροειδείς (τύπου S spirals). Οι γαλαξίες αυτοί είναι οι πιο εντυπωσιακοί. Αποτελούνται συνήθως από ένα λαμπρό πυρήνα και δυο συνεπίπεδες αντιδιαμετρικές και συμμετρικές σπείρες. Ανάλογα με τη διάμετρο, τη φωτεινότητα του πυρήνα και τη μορφή των περιελίξεων των σπειρών τους, υποδιαιρούνται σε τρεις κατηγορίες: (Sa) με λαμπρούς πυρήνες και κλειστές σπείρες, (Sb) με κάπως αμυδρότερους πυρήνες και πιο ανοικτές σπείρες και (Sc) με αμυδρούς και μικρούc πυρήνες και πολύ ανοικτές σπείρες (Σχήμα 6.4). Ο Γαλαξίας μας και ο Μ31 (ο γαλαξίας της Ανδρομέδας Σχήμα 6.1) ανήκουν στην κατηγορία Sb. β) Ραβδωτοί σπειροειδείς (τύπου SB barred spirals). Στους γαλαξίες αυτούς, που αποτελούν το ένα τρίτο περίπου των σπειροειδών γαλαξιών, οι σπείρες δεν ξεκινούν εφαπτομενικά από τον πυρήνα αλλά από τα άκρα μιας «ράβδου» που αποτελείται από αστέρες, Σχήμα 6.4. Η ταξινόμηση γαλαξιών κατά Hubble 27

5 αέρια και σκόνη. Aνάλογα με τη λαμπρότητα του πυρήνα και τη μορφή των περιελίξεων των σπειρών τους, διακρίνονται σε τρεις κατηγορίες, SBa, SBb και SBc, σε αναλογία με την προηγούμενη κατηγορία (Σχήμα 6.4). γ) Ελλειπτικοί (τύπου Ε ellipticals). Είναι ο πιο κοινός τύπος γαλαξία. Αξίζει να σημειωθεί ότι οι μεγαλύτεροι γαλαξίες που έχουν παρατηρηθεί μέχρι σήμερα είναι ελλειπτικοί. Ανάλογα με την ελλειπτικότητά τους (δηλαδή την πλάτυνση της έλλειψης, που παριστάνεται από το λόγο (a b)/α. όπου a και b είναι ο μεγάλος και ο μικρός αντίστοιχα ημιάξονας της έλλειψης) διακρίνονται σε 8 τύπους (ΕΟ, Ε1, Ε2,..., Ε7). Ο αριθμός που συνοδεύει το Ε είναι το δεκαπλάσιο της πλάτυνσης (Σχήμα 6.4). Παλαιότερα επικρατούσε η αντίληψη ότι το σχήμα των ελλειπτικών γαλαξιών είναι σφαιροειδές (ελλειψοειδές εκ περιστροφής) και ότι παρουσιάζονται σαν ελλειπτικοί λόγω προβολής τους πάνω στο επίπεδο του ουρανού. Τελευταία όμως διαπιστώθηκε ότι πολλοί ελλειπτικοί γαλαξίες έχουν σχήμα τριαξονικού ελλειψοειδούς, δηλαδή έχουν τρεις άνισους άξονες. Ανάλογα με τη μάζα τους διακρίνονται σε νάνους ελλειπτικούς (dwarf ellipticals) με μάζα περίπου 10 6 Μ! και γίγαντες ελλειπτικούς (giant ellipticals) με μάζα που φθάνει τις Μ!. δ) Ανώμαλοι (τύπου Irr irregulars). Ένα μικρό ποσοστό γαλαξιών (γύρω στο 3%) δεν παρουσιάζουν εμφανή συμμετρία. Η κατανομή της ύλης τους είναι ακανόνιστη. Χωρίζονται σε δύο κατηγορίες: Αυτοί που ανήκουν στον τύπο Ι (Irr Ι) περιέχουν πολύ λίγη σκόνη και αέρια και κατά συνέπεια οι αστέρες τους διακρίνονται εύκολα. Αυτοί που ανήκουν στον τύπο ΙΙ (Irr ΙΙ) περιέχουν ζώνες σκόνης που εμποδίζουν την παρατήρηση μεμονωμένων αστέρων. Γαλαξίες τύπου Irr Ι είναι τα Μαγγελανικά Νέφη (οι πλησιέστεροι συνοδοί γαλαξίες του Γαλαξία μας). Σχήμα 6.5 Πραγματικές φωτογραφίες γαλαξιών σύμφωνα με την ταξινόμηση του Hubble Ο Hubble ταξινόμησε τους τρεις πρώτους τύπους γαλαξιών (S, SB και Ε) σ' ένα διάγραμμα που ονομάζεται διαπασών του Hubble (Hubble s tuning fork Σχήματα 6.4 και 28

6 6.5). Οι γαλαξίες SO (SBO αντίστοιχα για τους ραβδωτούς) είναι πολύ σπάνιοι και δεν συμπεριλαμβάνονταν στην αρχική ταξινόμηση. Οι γαλαξίες αυτοί είναι ενδιάμεσοι τύποι μεταξύ σπειροειδών και ελλειπτικών και η ταξινόμησή τους είναι πολλές φορές προβληματική. 6.3 ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΜΕΤΑΞΥ ΣΠΕΙΡΟΕΙΔΩΝ ΚΑΙ ΕΛΛΕΙΠΤΙΚΩΝ ΓΑΛΑΞΙΩΝ Εκτός από τη βασική διαφορά της ύπαρξης (ή όχι) σπειρών, οι κυριότερες διαφορές μεταξύ σπειροειδών και ελλειπτικών γαλαξιών είναι οι εξής: α) Οι μεγαλύτεροι γαλαξίες που έχουν παρατηρηθεί (Μ ~10 13 Μ! ) είναι ελλειπτικοί. β) Ο λόγος της μέσης τιμής των τυχαίων ταχυτήτων των αστέρων προς την ταχύτητα περιστροφής του γαλαξία είναι πολύ μεγαλύτερος στους ελλειπτικούς. Στους γαλαξίες μάλιστα αυτούς υπάρχει συσχετισμός μεταξύ της ταχύτητας περιστροφής του γαλαξία και του μορφολογικού του τύπου, δηλαδή όσο πιο μεγάλη είναι η ταχύτητα περιστροφής, τόσο πιο μεγάλος είναι και ο δείκτης του Ε. Στους σπειροειδείς δεν υπάρχει ανάλογος συσχετισμός, όπως προκύπτει από παρατηρήσεις. γ) Οι ελλειπτικοί δεν περιέχουν αέρια και σκόνη. Αντίθετα, αυτό είναι ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά γνωρίσματα των σπειροειδών και των ανώμαλων γαλαξιών. Η ύπαρξη μάλιστα ζώνης σκόνης σ' ένα γαλαξία, τον κατατάσσει αυτόματα, με ελάχιστες εξαιρέσεις, στους σπειροειδείς. δ) Οι ελλειπτικοί δεν περιέχουν νεαρούς αστέρες, και αυτό οφείλεται στην έλλειψη αερίων και σκόνης που απαιτούνται για τη δημιουργία πρωτοαστέρων. ε) Οι σπειροειδείς έχουν ισχυρές γραμμές εκπομπής στο φάσμα τους, ενώ οι ελλειπτικοί λόγω της έλλειψης αερίων και σκόνης δεν παρουσιάζουν ούτε γραμμές εκπομπής, ούτε απορρόφησης. 6.4 ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΩΝ ΓΑΛΑΞΙΩΝ Όταν ο Hubble δημοσίευσε τις πρώτες παρατηρήσεις του, θεωρούσε ότι η ταξινόμησή του αντιπροσωπεύει την εξελικτική πορεία των γαλαξιών, δηλαδή ότι με την πάροδο του χρόνου οι ελλειπτικοί γαλαξίες «συμπιέζονται» παράλληλα προς τον άξονα περιστροφής και εξελίσσονται σε σπειροειδείς. Σήμερα γνωρίζουμε ότι η άποψη αυτή ήταν λανθασμένη. Οι γαλαξίες καταλήγουν σ' έναν τύπο, ανάλογα με την αρχική μάζα και στροφορμή των πρωτογαλαξιακών νεφών από τα οποία σχηματίστηκαν. Μετά τη δημιουργία τους οι γαλαξίες ελάχιστα εξελίσσονται, εκτός εάν συγκρουστούν με άλλους γαλαξίες, πράγμα όχι και τόσο σπάνιο. Υπό την έννοια αυτή δεν φαίνεται να υπάρχει άμεση εξελικτική σχέση μεταξύ σπειροειδών και ελλειπτικών γαλαξιών, όπως τουλάχιστον την είχε προτείνει αρχικά ο Hubble. Οι γνώσεις μας σχετικά με τη δημιουργία των γαλαξιών είναι ακόμα πολύ περιορισμένες. Ακόμα και το βασικό πρόβλημα, αν δηλαδή δημιουργήθηκαν πρώτα οι γαλαξίες και μετά οι αστέρες, δεν έχει ουσιαστικά λυθεί. Όπως είναι γνωστό από έμμεσες παρατηρήσεις, περίπου το 90% της ύλης του Σύμπαντος αποτελείται από σκοτεινή ύλη (dark matter), ύλη η 29

7 Σχήμα 6.6 Πρότυπο εξέλιξης γαλαξιών σύμφωνα με τον Sam Pascarelle (Πανεπιστήμιο Arizona State, ΗΠΑ) οποία δεν είναι ορατή με τις συμβατικές μεθόδους παρατήρησης. Η σκοτεινή ύλη μπορεί να χαρακτηρισθεί είτε από τη φύση της (βαρυονική baryonic, ή εξωτική exotic ) είτε από τη θερμοκρασία της (θερμή hot, ή ψυχρή cold dark matter ). (α) Βαρυονική σκοτεινή ύλη. Πρόκειται για κοινή ύλη που βρίσκεται αποθηκευμένη σε ψυχρά σώματα που δεν ακτινοβολούν σημαντικά ποσά θερμότητας, όπως π.χ. πλανητοειδείς, 30

8 πλανήτες, φαιούς νάνους (αστέρες που δεν έχουν αρκετή μάζα για να συντηρήσουν θερμοπυρηνικές αντιδράσεις στον πυρήνα τους), κλπ.. Η ύλη αυτή θεωρείται ψυχρή, επειδή η ταχύτητά της είναι πολύ μικρότερη από την ταχύτητα του φωτός) (β) Εξωτική σκοτεινή ύλη. Η ύλη αυτή αποκαλείται έτσι επειδή αποτελείται είτε από γνωστά στοιχειώδη σωματίδια, τα οποία όμως δεν έχουμε συνηθίσει να τα θεωρούμε ως δομικά στοιχεία του Σύμπαντος, είτε από σωματίδια η ύπαρξη τω οποίων έχει προταθεί από τους θεωρητικούς Φυσικούς αλλά δεν έχει ακόμη ανιχνευθεί πειραματικά. Στην πρώτη κατηγορία ανήκουν τα νετρίνα, τα οποία σχετικά πρόσφατα έχει αποδειχθεί ότι έχουν μικρή αλλά μη μηδενική μάζα ηρεμίας. Επειδή τα σωματίδια αυτά κινούνται με σχετικιστικές ταχύτητες (λόγω της μικρής μάζας τους), θεωρούνται ως θερμή σκοτεινή ύλη. Σύμφωνα με τις τελευταίες εκτιμήσεις, τα νετρίνα αποτελούν περίπου το 5% της μάζας-ενέργειας του Σύμπαντος. Στη δεύτερη κατηγορία ανήκουν τα αξιόνια (με μάζα ev, περίπου gr) και σωματίδια που προβλέπονται από τις σύγχρονες θεωρίες υπερσυμμετρίας, όπως τα φωτίνα (με μάζα 100 GeV, περίπου gr). Τα σωματίδια αυτά κατατάσσονται στην κατηγορία της ψυχρής σκοτεινής ύλης, επειδή κινούνται με μικρές ταχύτητες (είτε επειδή έτσι δημιουργούνται, όπως τα αξιόνια, είτε επειδή έχουν μεγάλη μάζα, όπως τα φωτίνα). Η βαρυτική επιρροή της σκοτεινής ύλης προφανώς έπαιξε (και παίζει) σημαντικό ρόλο στη δημιουργία και εξέλιξη των γαλαξιών και των αστέρων. Εάν αποτελείται από ψυχρή ύλη (είτε βαρυονική είτε εξωτική), η μέση ταχύτητά της είναι μικρή (πολύ μικρότερη από την ταχύτητα του φωτός) και ευνοείται η δημιουργία αστέρων. Εάν αποτελείται από θερμή εξωτική ύλη, η ταχύτητά της είναι πολύ μεγάλη (συγκρίσιμη με την ταχύτητα του φωτός) και δεν είναι δυνατή η δημιουργία μικρών μονάδων μάζας, δηλαδή αστέρων. Το γεγονός ότι έχουν παρατηρηθεί αστέρες, των οποίων η ηλικία είναι σχεδόν ίση με την ηλικία του Σύμπαντος, μας κάνει να πιστεύουμε ότι η σκοτεινή ύλη είναι ψυχρή. Σύμφωνα με τις νεώτερες θεωρίες, οι γαλαξίες δημιουργήθηκαν στην τελική μορφή τους 4-13 δισεκατομμύρια χρόνια μετά από τη Μεγάλη Έκρηξη, πιθανόν από συγκρούσεις ανώμαλων πρωτογαλαξιακών νεφών (Σχήμα 6.6). Η πιθανότητα σύγκρουσης αυτών των νεφών είναι σχετικά μεγάλη, δεδομένου ότι, σε αντιδιαστολή προς τους αστέρες, η μέση απόστασή τους είναι σχετικά μικρή, της τάξης των 20 γαλαξιακών διαμέτρων. Πρώτα δημιουργήθηκαν οι ελλειπτικοί γαλαξίες και οι πυρήνες των σπειροειδών γαλαξιών και αργότερα οι δίσκοι των σπειροειδών από ύλη που προερχόταν από το μεσογαλαξιακό χώρο. Έτσι δεν μας παραξενεύει πλέον το γεγονός ότι σε όσο μεγαλύτερες αποστάσεις παρατηρούμε, βλέπουμε ολοένα λιγότερους γαλαξίες με ομαλά σχήματα και περισσότερους γαλαξίες με ακανόνιαστα, ενώ παράλληλα αυξάνει και ο αριθμός των κουέϊζαρς (quasars βλ. 6.6), που χαρακτηρίζονται από πολύ λαμπρούς και μεταβλητούς πυρήνες. Τα quasars βρίσκονται σε πάρα πολύ μεγάλες αποστάσεις και επομένως τα παρατηρούμε όπως ήταν στο παρελθόν. Αυτό συμβαίνει διότι, λόγω της πεπερασμένης ταχύτητας του φωτός, τα φωτόνια που καταγράφονται στις φωτογραφικές πλάκες και τους άλλους ανιχνευτές ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας ταξιδεύουν πολλά δισεκατομμύρια χρόνια μέχρι να φτάσουν σ' εμάς. Ας σημειωθεί ότι τους γαλαξίες των οποίων η ακτινοβολία παρουσιάζει μετατόπιση Doppler προς το ερυθρό (βλ. 6.7) z = τους βλέπουμε όπως ήταν πριν από 3 5 δισεκατομμύρια έτη. Όταν το z = 1 2, τότε τους βλέπουμε όπως ήταν πριν από 7 10 δισεκατομμύρια έτη. Η ηλικία του Σύμπαντος, όπως αναφέρεται στο Κεφάλαιο 7, είναι δισεκατομμύρια έτη. 31

9 6.5 ΣΜΗΝΗ ΓΑΛΑΞΙΩΝ Σχήμα 6.7 Ο θέση όλων γαλαξιών με m B 14.5 σε γαλαξιακές συντεταγμένες. Η έλλειψη γαλαξιών κατά μήκος του γαλαξιακού επιπέδου οφείλεται στην ισχυρή απορρόφηση που υφίσταται το φως τους από τη σκόνη και τα αέρια του Γαλαξία μας. Σήμερα, με τα διαθέσιμα μέσα, είναι δυνατό να παρατηρηθούν τουλάχιστον γαλαξίες, οι περισσότεροι από τους οποίους ανήκουν σε σμήνη γαλαξιών. Στο Σχήμα 6.7 φαίνεται η θέση όλων των γνωστών γαλαξιών με φαινόμενο μέγεθος m B Είναι προφανές ότι, με ελάχιστες εξαιρέσεις, οι γαλαξίες είναι συγκεντρωμένοι σε ομάδες και σμήνη. Το 1958 ο Abell κατέγραψε 2712 σμήνη γαλαξιών (κυρίως του βόρειου ημισφαιρίου) στον περίφημο κατάλογό του από μετρήσεις που έκανε στον χάρτη του Πάλομαρ (Palomar Sky Survey Atlas). Το Τοπικό Σμήνος γαλαξιών (Local Cluster of galaxies) περιέχει γύρω στους 40 γαλαξίες και κινείται ως σύνολο με ταχύτητα ν = 220 km/sec προς το σμήνος γαλαξιών της Παρθένου (Virgo cluster), που βρίσκεται σε απόσταση 19 Mpc. Οι γνωστότεροι γαλαξίες του Τοπικού Σμήνους είναι ο γαλαξίας της Ανδρομέδας (Andromeda galaxy), ο οποίος είναι και ο μεγαλύτερος γαλαξίας του σμήνους, και τα δύο Μαγγελανικά Νέφη (Magellanic Clouds), το Μεγάλο (LMC) και το Μικρό (SMC). Όπως αναμένεται, οι περισσότεροι γαλαξίες του Τοπικού Σμήνους είναι ελλειπτικοί. Το ίδιο συμβαίνει και με το σμήνος της Παρθένου, που περιλαμβάνει τουλάχιστον 3000 γαλαξίες με συνολική μάζα 2-4x10 14 Μ! καθώς και με το σμήνος της Κόμης (Coma cluster στον αστερισμό της Κόμης Βερενίκης) που περιέχει πάνω από μέλη, σε μέση απόσταση 140 Mpc, και μάζα 2-3x10 15 Μ!. Ο χάρτης του Palomar, ο κλασικός αυτός χάρτης του ουρανού, περιέχει γύρω στα πολλαπλά συστήματα γαλαξιών. 6.6 ΑΛΛΟΙ ΤΥΠΟΙ ΓΑΛΑΞΙΩΝ ΚΑΙ QUASARS Παρ' όλο που στο Κεφάλαιο αυτό δεν θα ασχοληθούμε με άλλους τύπους γαλαξιών, θα θέλαμε να αναφέρουμε ότι, εκτός από τους κοινούς γαλαξίες, στους οποίους στηρίζεται το 32

10 σύστημα ταξινόμησης που ήδη αναφέραμε, υπάρχουν και άλλοι γαλαξίες με τελείως διαφορετικές ιδιότητες. Οι περισσότεροι από τους γαλαξίες αυτούς ανακαλύφθηκαν τα τελευταία 40 χρόνια και χαρακτηρίζονται από ιδιαιτέρως λαμπρούς και μεταβλητούς πυρήνες. Οι πυρήνες που παρουσιάζουν ισχυρές διακυμάνσεις λαμπρότητας, ονομάζονται ενεργοί γαλαξιακοί πυρήνες (active galactic nuclei, AGN) και αποτελούν αντικείμενο έντονης ερευνητικής δραστηριότητας. Μερικές κατηγορίες ιδιαιτέρων τύπων γαλαξιών είναι οι παρακάτω: α) Γαλαξίες τύπου Seyfert και BL Lac. Οι γαλαξίες αυτοί αποτελούν το 10% περίπου των φωτεινότερων γαλαξιών και χαρακτηρίζονται από πολύ λαμπρούς πυρήνες. Σε συνηθισμένες φωτογραφίες εμφανίζονται σαν αστέρες. Έχει παρατηρηθεί ότι η λαμπρότητά τους μεταβάλλεται σημαντικά μέσα σε μικρά χρονικά διαστήματα (μερικών ημερών έως και μερικών μηνών). Όταν, όμως, αυξηθεί ο χρόνος έκθεσης των φωτογραφιών, παρατηρείται ότι οι μεν τύπου Seyfert περιβάλλονται από ένα σπειροειδή δίσκο, οι δε τύπου BL Lac παρουσιάζουν χαρακτηριστικά ελλειπτικών γαλαξιών με πολύ λαμπρούς πυρήνες. Φασματοσκοπικές παρατηρήσεις επιβεβαίωσαν ότι οι γαλαξίες τύπου Seyfert έχουν ισχυρές γραμμές εκπομπής, ενώ οι τύπου BL Lac, όπως και οι ελλειπτικοί γαλαξίες, έχουν μόνο συνεχές φάσμα. Και οι δύο τύποι συνήθως εκπέμπουν σημαντική ενέργεια υπό μορφή ραδιοφωνικών κυμάτων. Σχήμα 6.8. Ο ραδιογαλαξίας Cygnus A. Η χαρτογράφηση έγινε με το ραδιοτηλεσκόπιο VLA β) Ραδιογαλαξίες (Radio galaxies): Οι γαλαξίες αυτοί, που συνήθως είναι ελλειπτικοί, εκπέμπουν ισχυρά σε ραδιοφωνικά μήκη κύματος. Τυπικό παράδειγμα ραδιογαλαξία είναι ο γαλαξίας Κύκνος Α (Cygnus Α - Σχήμα 6.8). Εντοπίστηκε το 1946 και η ένταση της ραδιοφωνικής ακτινοβολίας του είναι τουλάχιστον 10 6 φορές μεγαλύτερη από αυτήν που εκπέμπει ο Γαλαξίας. Ισχυρή πηγή ραδιοκυμάτων είναι επίσης ο λαμπρότερος γαλαξίας του σμήνους της Παρθένου, ο Μ87. Συνήθως η ραδιοφωνική ακτινοβολία των γαλαξιών αυτών εκπέμπεται από ένα πυρήνα θερμικής ακτινοβολίας, που συμπίπτει με τον οπτικό γαλαξία, και από δύο λοβούς μη θερμικής ακτινοβολίας (ακτινοβολίας σύγχροτρον), που βρίσκονται σε πολύ μεγάλη απόσταση από τον πυρήνα. Η διάδοση της ενέργειας από το συμπαγή πυρήνα (οπτικό γαλαξία) προς τους λοβούς οφείλεται στην ύπαρξη δύο πιδάκων (jets) ύλης, που ξεκινούν από τον πυρήνα του γαλαξία και εκτείνονται σε απόσταση μεγαλύτερη από τη διάμετρο του 33

11 γαλαξία. Η δημιουργία αυτών των πιδάκων πιστεύεται σήμερα ότι οφείλεται στην ύπαρξη μιας μελανής οπής στον πυρήνα του γαλαξία. Η ύλη που πέφτει προς τη μελανή οπή σχηματίζει έναν δίσκο προσαύξησης και ένα μέρος της διαφεύγει στο μεσογαλαξιακό χώρο κατά μήκος του άξονα περιστροφής του γαλαξία. γ) Εκρηκτικοί γαλαξίες: Στους πυρήνες των γαλαξιών αυτών συμβαίνουν σφοδρές εκρήξεις που συνοδεύονται από εκπομπή μεγάλων ποσοτήτων μάζας. Ο γαλαξίας Μ82 στον αστερισμό της Μεγάλης Άρκτου (Σχήμα 6.2) και ο Μ87 αποτελούν τυπικά παραδείγματα εκρηκτικών γαλαξιών. δ) Quasars και QSOs: Το 1963 ο Maarten Schmidt ανακάλυψε ότι όλες οι φασματικές γραμμές εκπομπής της ραδιοπηγής 3C 273, που είχε εν τω μεταξύ εντοπισθεί και οπτικά, ήταν μετατοπισμένες προς το ερυθρό κατά 16% (z = 0.158). Οπτικά το 3C 273 έμοιαζε με αστέρα, αλλά, σύμφωνα με το νόμο του Hubble (βλ. 6.7), η απόστασή του ήταν πολύ μεγαλύτερη από την απόσταση του πλέον απομακρυσμένου γαλαξία που ήταν γνωστός μέχρι τότε. Για το λόγο αυτό το του εδόθη η ονομασία quasar (quasi star). Λίγο αργότερα εντοπίσθηκε και το quasar 3C 48, με μετατόπιση προς το ερυθρό z = Το πλέον απομακρυσμένο quasar που έχει ανιχνευθεί μέχρι σήμερα (2000), είναι το PC , στο οποίο η φασματική γραμμή Lyman-α παρουσιάζεται μετατοπισμένη από τα 1216 Å (που εμπίπτει στα υπεριώδη μήκη κύματος) στα 6968 Å (στο ερυθρό χρώμα). Η μετατόπιση αυτή αντιστοιχεί σε z = 4.73, που ισοδυναμεί με ταχύτητα ίση προς το 94.4% της ταχύτητας του φωτός! Σήμερα είναι γνωστά πάνω από 4000 αντικείμενα με μεγάλη μετατόπιση προς το ερυθρό, το 90% των οποίων δεν εκπέμπει σε ραδιοφωνικά μήκη κύματος. Τα αντικείμενα αυτά ονομάζονται συλλήβδην QSOs (Quasi Stellar Objects), ενώ η ονομασία "quasar" έχει διατηρηθεί για όσα από αυτά εκπέμπουν ισχυρή ραδιοφωνική ακτινοβολία. Οι βασικές ιδιότητες των QSOs συνοψίζονται ως εξής:!"μεγάλη φασματική μετάθεση προς το ερυθρό (z 0.06, βλέπε 6.7)!"Το μεγαλύτερο ποσοστό της ακτινοβολίας τους προέρχεται από μια πολύ μικρή κεντρική περιοχή (τον πυρήνα), γωνιώδους διαμέτρου < 1, που αντιστοιχεί σε γραμμική διάμετρο < 1 kpc!"στα φάσματά τους κυριαρχούν γραμμές εκπομπής. Οι γραμμές απορρόφησης, όταν υπάρχουν, παρουσιάζουν πολύ μικρότερη μετατόπιση προς το ερυθρό και επομένως προέρχονται από απορρόφηση στο μεσογαλαξιακό ή μεσοαστρικό χώρο!"τα πλησιέστερα QSOs (z 2.5) εκπέμπουν έντονα τόσο στο υπεριώδες όσο και στο υπέρυθρο!"η ακτινοβολία τους είναι έντονα μεταβλητή σε χρονική κλίμακα μερικών ημέρών έως μερικών ετών!"η ραδιοφωνική ισχύς των quasars είναι της τάξης των Watt. Η ισχύς της ραδιοφωνικής ακτινοβολίας του 90% των QSO είναι κατά 100 έως 1000 φορές χαμηλότερη Ο σημαντικός ρόλος των QSO στην αστροφυσική επικεντρώνεται σε δύο πεδία: (α) στο μηχανισμό εκπομπής τους, κατά τον οποίο από μία πολύ μικρή περιοχή εκπέμπεται ένα τεράστιο ποσό ενέργειας, και (β) στο γεγονός ότι, με παρατηρήσεις των αντικειμένων 34

12 αυτών που βρίσκονται στις εσχατιές του Σύμπαντος, ελπίζουμε να κατανοήσουμε καλύτερα τις συνθήκες που επικρατούσαν κατά τις αρχικές στιγμές της δημιουργίας τους. 6.7 ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ HUBBLE - ΔΙΑΣΤΟΛΗ ΚΑΙ ΗΛΙΚΙΑ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ Η απόσταση των γαλαξιών είναι δυνατό να βρεθεί με φασματοσκοπικές παρατηρήσεις, με την παραδοχή ότι η μετατόπιση Doppler (προς το ερυθρό) που παρατηρούμε οφείλεται αποκλειστικά. στην απομάκρυνσή τους. Βέβαια σήμερα υπάρχουν μερικές διαφωνίες ως προς την ορθότητα αυτής της παραδοχής (ιδιαίτερα μετά την προσεκτική μελέτη ζευγών γαλαξιών και quasars από τον Arp) αλλά σε γενικές γραμμές πιστεύουμε ότι είναι σωστή, τουλάχιστον στατιστικά. Το 1929 ο Hubble ανακοίνωσε την ύπαρξη μιας γραμμικής σχέσης μεταξύ της ακτινικής ταχύτητας απομάκρυνσης (v) των γαλαξιών και της απόστασης τους (r). Η σχέση: v = H ο r, (6.1) όπου H ο είναι η σταθερά του Hubble (Hubble constant), είναι γνωστή ως σχέση του Hubble,. Η σχέση αυτή μας λέγει ότι όσο πιο μακριά βρίσκεται ένας γαλαξίας, τόσο πιο μεγάλη είναι η ταχύτητα απομάκρυνσής του (Σχήμα 6.9). Η τιμή της σταθεράς Ηο δεν είναι ακριβώς γνωστή, αλλά πιστεύουμε ότι βρίσκεται στο διάστημα μεταξύ 55 Σχήμα 6.9. Ο νόμος του Hubble km/sec/mpc και 75 km/sec/mpc. Η τιμή που συνήθως χρησιμοποιούμε σήμερα είναι H ο = 65 km/sec/mpc. Η σπουδαιότητα της σχέσης (6-1) είναι πολύ μεγάλη, διότι μας επιτρέπει να υπολογίζουμε κάθε φορά την απόσταση ενός γαλαξία ή quasar, όταν γνωρίζουμε την ταχύτητα απομάκρυνσής του. Όπως είναι γνωστό, η μετατόπιση του μήκους κύματος των φασματικών γραμμών εκπομπής ή απορρόφησης των διάφορων στοιχείων των αστέρων ή νεφελωμάτων είναι ανάλογη προς την ακτινική συνιστώσα της ταχύτητας της σχετικής κίνησης μεταξύ πηγής και δέκτη (φαινόμενο Doppler). Αν λο είναι το μήκος κύματος μιας φασματικής γραμμής στο τοπικό σύστημα αναφοράς (κατάσταση ηρεμίας), λ το μετατοπισμένο μήκος κύματος και c η ταχύτητα του φωτός τότε, σύμφωνα με την Ειδική Θεωρία της Σχετικότητας, ισχύει η σχέση 1 + z = [(1+v/c)/(1-v/c)] 1/2 (6.2) 35

13 όπου z είναι η μετατόπιση Doppler, z = (λ λο)/λο (6.3) Η μετατόπιση Doppler είναι προς το ερυθρό (redshift - θετική) αν η πηγή απομακρύνεται ή προς το κυανό (blueshift - αρνητική) αν η πηγή πλησιάζει τον παρατηρητή. Από τη σχέση (6.2) είναι προφανές ότι για μη σχετικιστικές ταχύτητες (v/c << 1), η μετατόπιση Doppler δίνεται από τη σχέση: z = v/c (6.4) Μετρώντας τη μετατόπιση Δλ = λ - λο των φασματικών γραμμών ενός γαλαξία ή ενός quasar, υπολογίζουμε την ταχύτητα απομάκρυνσής του v από τη σχέση (6.2) ή την (6.4) και, στη συνέχεια, την απόστασή του από τη σχέση (6.1). Ποία είναι, όμως, η φυσική σημασία της σταθεράς του Hubble; Αν υποθέσουμε ότι η ταχύτητα απομάκρυνσης των γαλαξιών δεν μεταβάλλεται με την πάροδο του χρόνου, τότε ένας γαλαξίας, από τη στιγμή της Μεγάλης Έκρηξης (Big Bang), θα έχει διανύσει απόσταση r = v Τ, όπου Τ είναι η ηλικία του Σύμπαντος. Η σχέση αυτή γράφεται: v = (1/Τ) r. (6.5) Από τις σχέσεις (6.1) και (6.5) προκύπτει ότι: Τ = H ο -1 (6.6) Επομένως η ηλικία του Σύμπαντος μπορεί να βρεθεί με τη μέτρηση της σταθεράς του Hubble. Για H ο = 65 km/sec/mpc βρίσκουμε ότι T = έτη. Από την παραπάνω ανάλυση γίνεται αμέσως φανερή η σημασία της σταθεράς του Hubble στην Κοσμολογία (βλ. Κεφ. 7) και γενικότερα στη μελέτη του Σύμπαντος. 36

Ινστιτούτο Αστρονομίας & Αστροφυσικής, ΕΑΑ

Ινστιτούτο Αστρονομίας & Αστροφυσικής, ΕΑΑ Παιχνίδια Προοπτικής στο Σύμπαν Ελένη Χατζηχρήστου Ινστιτούτο Αστρονομίας & Αστροφυσικής, ΕΑΑ Όταν δυο ουράνια αντικείμενα βρίσκονται στην ίδια περίπου οπτική γωνία αν και σε πολύ διαφορετικές αποστάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ενεργοί Γαλαξίες AGN Active Galactic Nuclei. Χριστοπούλου

Ενεργοί Γαλαξίες AGN Active Galactic Nuclei. Χριστοπούλου Ενεργοί Γαλαξίες AGN Active Galactic Nuclei Ε-Π Μη ενεργοί Γαλαξίες (α) ο σπειροειδής γαλαξίας Μ83 (Sc), (β) o ελλειπτικός γαλαξίας NGG205 (E6), (γ) ο ακανόνιστος γαλαξίας, Μικρό Νέφος του Μαγγελάνου Πότε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΑΚΡΟΤΑΤΑ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ

ΤΑ ΑΚΡΟΤΑΤΑ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ ΤΑ ΑΚΡΟΤΑΤΑ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ Το λαμπρότερο αστέρι στον νυχτερινό ουρανό είναι ο Σείριος Α του αστερισμού του Μεγάλου Κυνός (a Canis Majoris) και αποτελεί μέρος διπλού συστήματος αστέρων. Απέχει από το ηλιακό

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική Εργασία με θέμα: «Ερευνώντας τα χρονικά μυστικά του Σύμπαντος»

Ερευνητική Εργασία με θέμα: «Ερευνώντας τα χρονικά μυστικά του Σύμπαντος» Ερευνητική Εργασία με θέμα: «Ερευνώντας τα χρονικά μυστικά του Σύμπαντος» Σωτήρης Τσαντίλας (PhD, MSc), Μαθηματικός Αστροφυσικός Σύντομη περιγραφή: Χρησιμοποιώντας δεδομένα από το διαστημικό τηλεσκόπιο

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο 2008. Yπολογισμός της ταχύτητα διαστολής του Σύμπαντος, της ηλικίας του καθώς και της απόστασης μερικών κοντινών γαλαξιών.

Εργαστήριο 2008. Yπολογισμός της ταχύτητα διαστολής του Σύμπαντος, της ηλικίας του καθώς και της απόστασης μερικών κοντινών γαλαξιών. Υπολογισμός σταθεράς Hubble Εργαστήριο 2008 Yπολογισμός της ταχύτητα διαστολής του Σύμπαντος, της ηλικίας του καθώς και της απόστασης μερικών κοντινών γαλαξιών. Εισαγωγή Το 1929, ο Edwin Hubble (με βάση

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1: ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Κεφάλαιο 1: ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 130 Κεφάλαιο 1: ΕΙΣΑΓΩΓΗ Α. Απαντήσεις στις ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής 1. α, β 2. γ 3. ε 4. β, δ 5. γ 6. α, β, γ, ε Β. Απαντήσεις στις ερωτήσεις συµπλήρωσης κενού 1. η αρχαιότερη

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Μανώλης Ξυλούρης, Φεβρουάριος 2004

Δρ. Μανώλης Ξυλούρης, Φεβρουάριος 2004 Αστρονομία στο Υπέρυθρο - Ένας Αθέατος Κόσμος Δρ. Μανώλης Ξυλούρης, Φεβρουάριος 2004 ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΑΣΤΡΟΦΥΣΙΚΗΣ, ΕΑΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝA 1. ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΥΠΕΡΥΘΡΟ 2. ΤΡΟΠΟΙ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗΣ 3. ΤΟ ΣΥΜΠΑΝ

Διαβάστε περισσότερα

Αστροφυσική ΙΙ Tεστ II- 16 Ιανουαρίου 2009

Αστροφυσική ΙΙ Tεστ II- 16 Ιανουαρίου 2009 Αστροφυσική ΙΙ Tεστ II- 16 Ιανουαρίου 2009 1. Μία περιοχή στο μεσοαστρικό χώρο με ερυθρωπή απόχρωση είναι a. Ο ψυχρός πυρήνας ενός μοριακού νέφους b. Μία περιοχή θερμού ιονισμένου αερίου c. Μία περιοχή

Διαβάστε περισσότερα

1 Μονάδες - Τυπικά μεγέθη. 2 Η Διαστολή και η Ηλικία του Σύμπαντος ΚΟΣΜΟΓΡΑΦΙΑ. 2.1 Ο νόμος του Hubble. Διδάσκων: Θεόδωρος Ν.

1 Μονάδες - Τυπικά μεγέθη. 2 Η Διαστολή και η Ηλικία του Σύμπαντος ΚΟΣΜΟΓΡΑΦΙΑ. 2.1 Ο νόμος του Hubble. Διδάσκων: Θεόδωρος Ν. ΚΟΣΜΟΓΡΑΦΙΑ Διδάσκων: Θεόδωρος Ν. Τομαράς Α. ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ 1 Μονάδες - Τυπικά μεγέθη 1 light year = 0.951 10 16 m 1 AU = 1.50 10 11 m 1 = 4.85 10 6 rad 1pc 1 parsec 1AU/(1 in rad) = 3.1

Διαβάστε περισσότερα

Γαλαξίες και Νεφελώματα

Γαλαξίες και Νεφελώματα 13 ο ΓΕΛ ΑΘΗΝΩΝ Project Αστρονομίας Γαλαξίες και Νεφελώματα Γεράκη Αικατερίνη Γεράση Ειρήνη- Σάρα Γρηγοράκης Ιάσων Θεωδορακοπούλου Αικατερίνη Ιατρού Ελένη 17/3/2016 1 Νεφελώματα Νεφέλωμα με βάση την αστρονομία

Διαβάστε περισσότερα

Ενεργοί Γαλαξίες. Δρ Μάνος Δανέζης Επίκουρος Καθηγητής Αστροφυσικής

Ενεργοί Γαλαξίες. Δρ Μάνος Δανέζης Επίκουρος Καθηγητής Αστροφυσικής Ενεργοί Γαλαξίες Δρ Μάνος Δανέζης Επίκουρος Καθηγητής Αστροφυσικής Οι «ενεργοί γαλαξίες» είναι μια πολύ ενδιαφέρουσα κατηγορία γαλαξιών που ως χαρακτηριστικό τους γνώρισμα έχουν μια εξαιρετικά έντονη ενεργειακή

Διαβάστε περισσότερα

Aν τη νύχτα κοιτάξουμε τον ουρανό, μακριά από τα φώτα της πόλης, θα δούμε πολλά αστέρια να τρεμοσβήνουν. Αν τα παρατηρήσουμε όμως μ ένα ισχυρό

Aν τη νύχτα κοιτάξουμε τον ουρανό, μακριά από τα φώτα της πόλης, θα δούμε πολλά αστέρια να τρεμοσβήνουν. Αν τα παρατηρήσουμε όμως μ ένα ισχυρό ΓΑΛΑΞΙΕΣ Aν τη νύχτα κοιτάξουμε τον ουρανό, μακριά από τα φώτα της πόλης, θα δούμε πολλά αστέρια να τρεμοσβήνουν. Αν τα παρατηρήσουμε όμως μ ένα ισχυρό τηλεσκόπιο, θα δούμε ότι πολλά από αυτά δεν είναι

Διαβάστε περισσότερα

Κοσμολογία & Αστροσωματιδική Φυσική Μάγδα Λώλα CERN, 28/9/2010

Κοσμολογία & Αστροσωματιδική Φυσική Μάγδα Λώλα CERN, 28/9/2010 Κοσμολογία & Αστροσωματιδική Φυσική Μάγδα Λώλα CERN, 28/9/2010 Η φυσική υψηλών ενεργειών µελετά το µικρόκοσµο, αλλά συνδέεται άµεσα µε το µακρόκοσµο Κοσµολογία - Μελέτη της δηµιουργίας και εξέλιξης του

Διαβάστε περισσότερα

H ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΑ ΜΕΤΑ ΑΠΟ 100 ΧΡΟΝΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΗΣ ΣΧΕΤΙΚΟΤΗΤΟΣ

H ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΑ ΜΕΤΑ ΑΠΟ 100 ΧΡΟΝΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΗΣ ΣΧΕΤΙΚΟΤΗΤΟΣ H ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΑ ΜΕΤΑ ΑΠΟ 100 ΧΡΟΝΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΗΣ ΣΧΕΤΙΚΟΤΗΤΟΣ ΔΡ. ΣΠΥΡΟΣ ΒΑΣΙΛΑΚΟΣ ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΑΘΗΝΩΝ ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΑΘΗΝΩΝ 25/11/2015 Η ΧΡΥΣΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗΣ ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΑΣ 96% του Σύμπαντος

Διαβάστε περισσότερα

Ο κόσμος των Γαλαξιών

Ο κόσμος των Γαλαξιών Ο κόσμος των Γαλαξιών Δρ Μάνος Δανέζης Επίκουρος Καθηγητής Αστροφυσικής ΕΚΠΑ Aν κάποια έναστρη νύχτα παρατηρήσουμε τον ουρανό μ ένα ισχυρό τηλεσκόπιο, θα εντοπίσουμε πολλά φωτεινά αντικείμενα τα οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΓΑΛΗ ΑΡΚΤΟΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΠΑΛΑΣΗΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

ΜΕΓΑΛΗ ΑΡΚΤΟΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΠΑΛΑΣΗΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ RA DEC MAG ΕΙΔΟΣ ΑΠΟΣΤΑΣΗ ΣΕ Ε.Φ. ΜΕΓΑΛΗ ΑΡΚΤΟΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΠΑΛΑΣΗΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ Mizar / Alcor 13.23.9 +54.56 2.1/4.0 Τριπλό 78 ΣΗΜΕΙΩΣΗ 1. άστρο ξ UMa 11.18.2 +31.32 4.3/4.8 Διπλό 27

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΘΕΜΑΤΑ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ

Β. ΘΕΜΑΤΑ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ Α. Μια σύντοµη περιγραφή της εργασίας που εκπονήσατε στο πλαίσιο του µαθήµατος της Αστρονοµίας. Β. ΘΕΜΑΤΑ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ Για να απαντήσεις στις ερωτήσεις που ακολουθούν αρκεί να επιλέξεις την ή τις σωστές

Διαβάστε περισσότερα

ΓΑΛΑΞΙΕΣ, ΑΣΤΡΙΚΑ ΣΜΗΝΗ, ΝΕΦΕΛΩΜΑΤΑ.

ΓΑΛΑΞΙΕΣ, ΑΣΤΡΙΚΑ ΣΜΗΝΗ, ΝΕΦΕΛΩΜΑΤΑ. ΓΑΛΑΞΙΕΣ, ΑΣΤΡΙΚΑ ΣΜΗΝΗ, ΝΕΦΕΛΩΜΑΤΑ. Η δημιουργία και εξέλιξη του σύμπαντος υπήρξε αντικείμενο όλων των θρησκειών. Από τη δεκαετία όμως του 1930, το θέμα αυτό περιήλθε στην δικαιοδοσία της επιστήμης με

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΣΤΗ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΣΤΗ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΣΤΗ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ Πολυχρόνης Σ. Καραγκιοζίδης Site: www.polkarag.gr E-mail : info@polkarag.gr Η δημιουργία και εξέλιξη του σύμπαντος υπήρξε αντικείμενο όλων των θρησκειών. Από

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΕΓΑΛΗ ΑΡΚΤΟΣ. Τα κυριότερα αντικείμενα της Μ. Άρκτου ALIOTH. Μπλε γίγαντας ορατός με γυμνό μάτι. Απόσταση : 82 ε.φ. Διάμετρος : 6 εκ. χιλιόμετρα.

Η ΜΕΓΑΛΗ ΑΡΚΤΟΣ. Τα κυριότερα αντικείμενα της Μ. Άρκτου ALIOTH. Μπλε γίγαντας ορατός με γυμνό μάτι. Απόσταση : 82 ε.φ. Διάμετρος : 6 εκ. χιλιόμετρα. Αστρονομία Μπιρσιάνης Γιώργος Η ΜΕΓΑΛΗ ΑΡΚΤΟΣ Τα κυριότερα αντικείμενα της Μ. Άρκτου ALIOTH Μπλε γίγαντας ορατός με γυμνό μάτι. Απόσταση : 82 ε.φ. Διάμετρος : 6 εκ. χιλιόμετρα. Λαμπρότητα : 100 φορές τη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΧΑΝΕΣ ΣΥΜΠΑΝ. Απόσταση 0 1 1.52 5.2 9.54 30 55 50,000 267,000 Κλιμακούμενη 10 cm 1 mm 16.3 m 56 m 102 m 321 m 600 m 540 km 3,000 km

ΤΟ ΑΧΑΝΕΣ ΣΥΜΠΑΝ. Απόσταση 0 1 1.52 5.2 9.54 30 55 50,000 267,000 Κλιμακούμενη 10 cm 1 mm 16.3 m 56 m 102 m 321 m 600 m 540 km 3,000 km ΤΟ ΑΧΑΝΕΣ ΣΥΜΠΑΝ Αν υποθέσουμε ότι ο Ήλιος αναπαριστάται με σφαίρα (μεγέθους) διαμέτρου 10 cm, τότε η Γη τοποθετείται περίπου 11 μέτρα μακριά και έχει μέγεθος μόλις 1 mm (χιλιοστό). Ο Ερμής και η Αφροδίτη

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ 1 ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

ΟΜΙΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ 1 ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΟΜΙΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ 1 ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Αστρονομία τι θα κάνουμε δηλαδή??? Ήλιος, 8 πλανήτες και πάνω από 100 δορυφόροι τους. Το πλανητικό μας σύστημα Οι πλανήτες

Διαβάστε περισσότερα

Το Φως της Αστροφυσικής Αν. καθηγητής Στράτος Θεοδοσίου Πρόεδρος της Ένωσης Ελλήνων Φυσικών

Το Φως της Αστροφυσικής Αν. καθηγητής Στράτος Θεοδοσίου Πρόεδρος της Ένωσης Ελλήνων Φυσικών Το Φως της Αστροφυσικής Αν. καθηγητής Στράτος Θεοδοσίου Πρόεδρος της Ένωσης Ελλήνων Φυσικών Το φως που έρχεται από τα άστρα είναι σύνθετο και καλύπτει ολόκληρο το εύρος της ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΤΡΙΚΑ ΣΜΗΝΗ Τα ρολόγια του σύμπαντος. Δρ Μάνος Δανέζης Επίκουρος Καθηγητής Αστροφυσικής Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα Φυσικής

ΑΣΤΡΙΚΑ ΣΜΗΝΗ Τα ρολόγια του σύμπαντος. Δρ Μάνος Δανέζης Επίκουρος Καθηγητής Αστροφυσικής Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα Φυσικής ΑΣΤΡΙΚΑ ΣΜΗΝΗ Τα ρολόγια του σύμπαντος Δρ Μάνος Δανέζης Επίκουρος Καθηγητής Αστροφυσικής Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα Φυσικής Αστρικό σμήνος είναι 1 ομάδα από άστρα που Καταλαμβάνουν σχετικά μικρό χώρο στο

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις Γυμνασίου 22 ου Πανελλήνιου Διαγωνισμού Αστρονομίας Διαστημικής 2017

Ερωτήσεις Γυμνασίου 22 ου Πανελλήνιου Διαγωνισμού Αστρονομίας Διαστημικής 2017 ΠΡΟΣΟΧΗ: Δεν θα συμπληρώσετε τίποτα πάνω σε αυτό το έγγραφο, ούτε θα το αποστείλετε ηλεκτρονικά (μέσω e-mail). Απλά το αναρτήσαμε για την δική σας διευκόλυνση. Μόλις βρείτε τις απαντήσεις που γνωρίζετε,

Διαβάστε περισσότερα

Αστρονομία. Ενότητα # 4: Χαρακτηριστικά Μεγέθη Αστέρων. Νικόλαος Στεργιούλας Τμήμα Φυσικής ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

Αστρονομία. Ενότητα # 4: Χαρακτηριστικά Μεγέθη Αστέρων. Νικόλαος Στεργιούλας Τμήμα Φυσικής ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Αστρονομία Ενότητα # 4: Χαρακτηριστικά Μεγέθη Αστέρων Νικόλαος Στεργιούλας Τμήμα Φυσικής Αριστοτέιο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Λύσεις: Τελική Εξέταση 28 Αυγούστου 2015

Λύσεις: Τελική Εξέταση 28 Αυγούστου 2015 Φ230: Αστροφυσική Ι Λύσεις: Τελική Εξέταση 28 Αυγούστου 2015 1. Ο Σείριος Α, έχει φαινόμενο οπτικό μέγεθος mv - 1.47 και ακτίνα R1.7𝑅 και αποτελεί το κύριο αστέρι ενός διπλού συστήματος σε απόσταση 8.6

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις Λυκείου 21 ου Πανελλήνιου Διαγωνισμού Αστρονομίας Διαστημικής 2016

Ερωτήσεις Λυκείου 21 ου Πανελλήνιου Διαγωνισμού Αστρονομίας Διαστημικής 2016 ΠΡΟΣΟΧΗ: Αυτό το έγγραφο ΔΕΝ θα το αποστείλετε ηλεκτρονικά (μέσω e-mail). Απλά το αναρτήσαμε για την δική σας διευκόλυνση. Μόλις βρείτε τις απαντήσεις που γνωρίζετε και τις σημειώσετε σ αυτό το έντυπο,

Διαβάστε περισσότερα

ΩΡΙΩΝ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΑΤΡΑΣ

ΩΡΙΩΝ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΑΤΡΑΣ ΩΡΙΩΝ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΑΤΡΑΣ Κ. Ν. Γουργουλιάτος ΜΑΥΡΕΣ ΤΡΥΠΕΣ Η ΒΑΣΙΚΗ ΙΔΕΑ Αντικείμενα που εμποδίζουν την διάδοση φωτός από αυτά Πρωτοπροτάθηκε γύρω στα 1783 (John( John Michell) ως αντικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

Κοσµολογία. Το παρελθόν, το παρόν, και το µέλλον του Σύµπαντος.

Κοσµολογία. Το παρελθόν, το παρόν, και το µέλλον του Σύµπαντος. Κοσµολογία Το παρελθόν, το παρόν, και το µέλλον του Σύµπαντος. Τι είναι όµως η Κοσµολογία; Ηκοσµολογία είναι ο κλάδος της φυσικής που µελετά την δηµιουργία και την εξέλιξη του Σύµπαντος. Με τον όρο Σύµπαν

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 2: Υπέρφωτες κινήσεις σε πίδακες αερίων Φύλλο Φοιτητή

Ενότητα 2: Υπέρφωτες κινήσεις σε πίδακες αερίων Φύλλο Φοιτητή 1 Ενότητα 2: Υπέρφωτες κινήσεις σε πίδακες αερίων Φύλλο Φοιτητή Σκοπός της ενότητας αυτής: Πολλοί ενεργοί γαλαξιακές πυρήνες έχουν πίδακες αερίων οι οποίοι εκπεµπουν σε όλο ουσιαστικά το ηλεκτροµαγνητικό

Διαβάστε περισσότερα

7.2. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ (ΚΑΤΑ ΣΕΙΡΑ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ)

7.2. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ (ΚΑΤΑ ΣΕΙΡΑ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ) 7. Κοσμολογία 7.1 ΓΕΝΙΚΑ Έχει υποστηριχθεί ότι η πιο σπουδαία επιστημονική ανακάλυψη που έγινε ποτέ είναι ότι το Σύμπαν ολόκληρο, δηλαδή ο,τιδήποτε υπάρχει και είναι δυνατό να υποπέσει στην αντίληψη μας,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΟΙ ΑΣΤΕΡΕΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΟΙ ΑΣΤΕΡΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΟΙ ΑΣΤΕΡΕΣ Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Για να απαντήσεις στις ερωτήσεις που ακολουθούν αρκεί να επιλέξεις την ή τις σωστές από τις προτεινόµενες απαντήσεις. 1. Το φαινόµενο µέγεθος ενός

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΗΛΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

ΤΟ ΗΛΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟ ΗΛΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Το ηλιακό μας σύστημα απαρτίζεται από τον ήλιο (κεντρικός αστέρας) τους 8 πλανήτες, (4 εσωτερικούς ή πετρώδεις: Ερμής, Αφροδίτη, Γη και Άρης, και 4 εξωτερικούς: Δίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΑΠΟΣΤΑΣΕΩΝ ΣΤΟ ΣΥΜΠΑΝ

ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΑΠΟΣΤΑΣΕΩΝ ΣΤΟ ΣΥΜΠΑΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΑΠΟΣΤΑΣΕΩΝ ΣΤΟ ΣΥΜΠΑΝ Οι αποστάσεις στο γνωστό σύμπαν είναι πολύ μεγαλύτερες από ό,τι μπορεί να συλλάβει ο ανθρώπινος νους. Δε μετριούνται σε μέτρα ή χιλιόμετρα.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΑΣΤΕΡΙΑ;

ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΑΣΤΕΡΙΑ; ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΑΣΤΕΡΙΑ; Α) Ακτίνα αστέρων (Όγκος). Στον Ήλιο, και τον Betelgeuse, μπορούμε να μετρήσουμε απευθείας τη γωνιακή διαμέτρο, α, των αστεριών. Αν γνωρίζουμε αυτή τη γωνία, τότε: R ( ακτίνα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΙΑΚΗ ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΑ

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΙΑΚΗ ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΑ Ελένη Πετράκου - National Taiwan University ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΙΑΚΗ ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΑ Πρόγραμμα επιμόρφωσης ελλήνων εκπαιδευτικών CERN, 7 Νοεμβρίου 2014 You are here! 1929: απομάκρυνση γαλαξιών θεωρία της μεγάλης έκρηξης

Διαβάστε περισσότερα

Αστρονομία. Ενότητα # 6: Φασματική Ταξινόμηση Αστέρων. Νικόλαος Στεργιούλας Τμήμα Φυσικής ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

Αστρονομία. Ενότητα # 6: Φασματική Ταξινόμηση Αστέρων. Νικόλαος Στεργιούλας Τμήμα Φυσικής ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Αστρονομία Ενότητα # 6: Φασματική Ταξινόμηση Αστέρων Νικόλαος Στεργιούλας Τμήμα Φυσικής Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Η διαστολή του σύμπαντος

Η διαστολή του σύμπαντος Η διαστολή του σύμπαντος Δρ Μάνος Δανέζης Επίκουρος Καθηγητής Αστροφυσικής Οι γαλαξίες, από την εποχή της ανακάλυψης τους μέχρι σήμερα, αποτέλεσαν και αποτελούν ένα θελκτικό όσο και σημαντικό πεδίο έρευνας,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Σχολή Θετικών Επιστηµών και Τεχνολογίας. Πρόγραµµα Σπουδών ΠΡΟΧΩΡΗΜΕΝΕΣ ΣΠΟΥ ΕΣ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΗ.

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Σχολή Θετικών Επιστηµών και Τεχνολογίας. Πρόγραµµα Σπουδών ΠΡΟΧΩΡΗΜΕΝΕΣ ΣΠΟΥ ΕΣ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΗ. Σηµείωση: Οι εικόνες οι οποίες έχουν περιληφθεί στον παρόντα τόµο χρησιµοποιούνται για καθαρά εκπαιδευτικούς σκοπούς και υποκαθιστούν την προβολή εικαστικού υλικού στο πλαίσιο µιας διάλεξης. Παρατίθενται

Διαβάστε περισσότερα

Το φως διαδίδεται σε όλα τα οπτικά υλικά μέσα με ταχύτητα περίπου 3x10 8 m/s.

Το φως διαδίδεται σε όλα τα οπτικά υλικά μέσα με ταχύτητα περίπου 3x10 8 m/s. Κεφάλαιο 1 Το Φως Το φως διαδίδεται σε όλα τα οπτικά υλικά μέσα με ταχύτητα περίπου 3x10 8 m/s. Το φως διαδίδεται στο κενό με ταχύτητα περίπου 3x10 8 m/s. 3 Η ταχύτητα του φωτός μικραίνει, όταν το φως

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΝΗΣΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΘΑΝΑΤΟΣ ΑΣΤΕΡΩΝ

ΓΕΝΝΗΣΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΘΑΝΑΤΟΣ ΑΣΤΕΡΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΘΑΝΑΤΟΣ ΑΣΤΕΡΩΝ Πολυχρόνης Καραγκιοζίδης Mcs χημικός www.polkarag.gr Μετά τη δημιουργία του Σύμπαντος 380.000 έτη 6000 ο C Τα ηλεκτρόνια μπορούν να συνδεθούν με τα πρωτόνια ή τους άλλους

Διαβάστε περισσότερα

Τα παρατηρήσιμα μεγέθη των αστεριών (λαμπρότητα, L, επιφανειακή θερμοκρασία, T eff

Τα παρατηρήσιμα μεγέθη των αστεριών (λαμπρότητα, L, επιφανειακή θερμοκρασία, T eff ΚΥΡΙΑ ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ: oνομάζουμε το σύνολο των θέσεων που καταλαμβάνουν τα αστέρια σε διάγραμμα Λαμπρότητας Θερμοκρασίας όταν καίνε Η στο εσωτερικό τους και παράγουν He. Τα παρατηρήσιμα μεγέθη των αστεριών

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ελένη Χατζηχρήστου, Μάιος 2008 ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΑΣΤΡΟΦΥΣΙΚΗΣ, ΕΑΑ

Δρ. Ελένη Χατζηχρήστου, Μάιος 2008 ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΑΣΤΡΟΦΥΣΙΚΗΣ, ΕΑΑ Γαλαξιακές συγκρούσεις και αστρικά πυροτεχνήματα Δρ. Ελένη Χατζηχρήστου, Μάιος 2008 ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΑΣΤΡΟΦΥΣΙΚΗΣ, ΕΑΑ Download PDF Πρόσφατα, δόθηκε στη δημοσιότητα η μεγαλύτερη συλλογή εικόνων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο ΑΤΟΜΙΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ. 1 η Ατομική θεωρία 2.1. ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΟΥ ΣΤΟ ΑΤΟΜΟ ΤΟΥ ΥΔΡΟΓΟΝΟΥ. 2 η Ατομική θεωρία (Thomson)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο ΑΤΟΜΙΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ. 1 η Ατομική θεωρία 2.1. ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΟΥ ΣΤΟ ΑΤΟΜΟ ΤΟΥ ΥΔΡΟΓΟΝΟΥ. 2 η Ατομική θεωρία (Thomson) 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο ΑΤΟΜΙΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ 2.1. ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΟΥ ΣΤΟ ΑΤΟΜΟ ΤΟΥ ΥΔΡΟΓΟΝΟΥ 2 η Ατομική θεωρία (Thomson) Tο άτομο αποτελείται από μία σφαίρα ομοιόμορφα κατανεμημένου θετικού φορτίου μέσα στην

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΚΙΝΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΗΣ. www.meteo.gr - 1 -

ΟΙ ΚΙΝΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΗΣ. www.meteo.gr - 1 - ΟΙ ΚΙΝΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΗΣ H Γη είναι ένας πλανήτης από τους οκτώ συνολικά του ηλιακού μας συστήματος, το οποίο αποτελεί ένα από τα εκατοντάδες δισεκατομμύρια αστρικά συστήματα του Γαλαξία μας, ο οποίος με την

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση Ανάλυσης Δεδομένων: (Cosmological model via SNIa), Πτολεμαίος 2014

Άσκηση Ανάλυσης Δεδομένων: (Cosmological model via SNIa), Πτολεμαίος 2014 Άσκηση Ανάλυσης Δεδομένων: (Cosmological model via SNIa), Πτολεμαίος 2014 Ένας υπερκαινοφανής αστέρας τύπου Ια (Supernova type I, SN-Iα) προκαλείται απο τη θερμοπυρινική έκρηξη Λευκού Νάνου (ΛΝ), όταν

Διαβάστε περισσότερα

Συνοπτικό Εγχειρίδιο Αστρονομίας

Συνοπτικό Εγχειρίδιο Αστρονομίας Ελληνική Αστρονομική Ένωση (Ε.Α.Ε.) Συνοπτικό Εγχειρίδιο Αστρονομίας του Άρη Μυλωνά Εισαγωγή Έχετε βρεθεί ποτέ στην εξοχή; Έχετε βρεθεί σε σκοτεινό νυκτερινό ουρανό, μακριά από τα φώτα των πόλεων; Έχετε

Διαβάστε περισσότερα

Προλογοσ. Σε κάθε κεφάλαιο περιέχονται: Θεωρία με μορφή ερωτήσεων, ώστε ο μαθητής να επικεντρώνεται στο συγκεκριμένο

Προλογοσ. Σε κάθε κεφάλαιο περιέχονται: Θεωρία με μορφή ερωτήσεων, ώστε ο μαθητής να επικεντρώνεται στο συγκεκριμένο Προλογοσ Στο βιβλίο αυτό παρουσιάζονται με αναλυτικό τρόπο οι δύο τελευταίες ενότητες («Το φως» και «Ατομικά φαινόμενα») της διδακτέας ύλης της Φυσικής γενικής παιδείας της B Λυκείου. Σε κάθε κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΤΕΡΟΣΚΟΠΕΙΟ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΑΓΩΓΗ. Πρόγραμμα βραδιών παρατηρήσεων Μάιος 2009 7 Μαΐου 14 Μαΐου 21 Μαΐου 28 Μαΐου

ΑΣΤΕΡΟΣΚΟΠΕΙΟ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΑΓΩΓΗ. Πρόγραμμα βραδιών παρατηρήσεων Μάιος 2009 7 Μαΐου 14 Μαΐου 21 Μαΐου 28 Μαΐου ΑΣΤΕΡΟΣΚΟΠΕΙΟ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Πρόγραμμα βραδιών παρατηρήσεων Μάιος 2009 7 Μαΐου 14 Μαΐου 21 Μαΐου 28 Μαΐου www.ea.gr/ep/cosmos www.discoveryspace.net Οι βραδιές παρατήρησης υποστηρίζονται από τα

Διαβάστε περισσότερα

The 38 th International Physics Olympiad Iran Theory Competition Sunday, 15 July 2007

The 38 th International Physics Olympiad Iran Theory Competition Sunday, 15 July 2007 The 38 th International Physics Olympiad Iran Theory Competition Sunday, 5 July 007 Παρακαλώ διαβάστε πρώτα τις πιο κάτω οδηγίες:. Η εξέταση διαρκεί 5 h (πέντε ώρες). Υπάρχουν τρεις ερωτήσεις και κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Αστρικά Σµήνη: Απόσταση του Σµήνους των Υάδων

Αστρικά Σµήνη: Απόσταση του Σµήνους των Υάδων Αστρικά Σµήνη: Απόσταση του Σµήνους των Υάδων!1 Επειδή τα Αστρικά Σµήνη: (α) βρίσκονται στην ίδια απόσταση (άρα δm=δm) και διεύθυνση και εποµένως πάσχουν από την ίδια Γαλαξιακή και ατµοσφαιρική απορρόφηση,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΕΙΣ ΚΙ Ο ΚΟΣΜΟΣ. Λεονάρδος Γκουβέλης. Διημερίδα Αστροφυσικής 4-5 Απριλίου

ΕΜΕΙΣ ΚΙ Ο ΚΟΣΜΟΣ. Λεονάρδος Γκουβέλης. Διημερίδα Αστροφυσικής 4-5 Απριλίου ΕΜΕΙΣ ΚΙ Ο ΚΟΣΜΟΣ Λεονάρδος Γκουβέλης Διημερίδα Αστροφυσικής 4-5 Απριλίου Συνοπτικά: Κοσμολογικές θεωρίες ανά τους αιώνες Σύγχρονη κοσμολογική άποψη Αστρονομικές αποδείξεις της θεωρίας του Big Bang Μεγάλα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΤΕΡΟΣΚΟΠΕΙΟ ΣΚΙΝΑΚΑ ΜΙΑ ΣΥΝΤΟΜΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

ΑΣΤΕΡΟΣΚΟΠΕΙΟ ΣΚΙΝΑΚΑ ΜΙΑ ΣΥΝΤΟΜΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΑΣΤΕΡΟΣΚΟΠΕΙΟ ΣΚΙΝΑΚΑ ΜΙΑ ΣΥΝΤΟΜΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Το Αστεροσκοπείο του Σκίνακα βρίσκεται στην ομώνυμη κορυφή του ορεινού όγκου του Ψηλορείτη στην κεντρική Κρήτη, σε υψόμετρο 1750 μ., σε απευθείας απόσταση

Διαβάστε περισσότερα

Το Σύμπαν. (Δημιουργία, δομή και εξέλιξη) Λουκάς Βλάχος Τμήμα Φυσικής Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Το Σύμπαν. (Δημιουργία, δομή και εξέλιξη) Λουκάς Βλάχος Τμήμα Φυσικής Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Το Σύμπαν (Δημιουργία, δομή και εξέλιξη) Λουκάς Βλάχος Τμήμα Φυσικής Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Αφιέρωση Θα ήθελα να αφιερώσω αυτή την διάλεξη στο Νίκο Λαμπρόπουλο σαν ένα δείγμα ευγνωμοσύνης

Διαβάστε περισσότερα

Στέμμα. 2200 km Μεταβατική περιοχή 2100 km. Χρωμόσφαιρα. 500 km. Φωτόσφαιρα. τ500=1. -100 km. Δομή της ΗΛΙΑΚΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ

Στέμμα. 2200 km Μεταβατική περιοχή 2100 km. Χρωμόσφαιρα. 500 km. Φωτόσφαιρα. τ500=1. -100 km. Δομή της ΗΛΙΑΚΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ Στέμμα 2200 km Μεταβατική περιοχή 2100 km Χρωμόσφαιρα 500 km -100 km Φωτόσφαιρα τ500=1 Δομή της ΗΛΙΑΚΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ Η ΗΛΙΑΚΗ ΧΡΩΜΟΣΦΑΙΡΑ Περιοχή της ηλιακής ατμόσφαιρας πάνω από τη φωτόσφαιρα ( Πάχος της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΜΑΘΗΜΑ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ-ΑΣΤΡΟΦΥΣΙΚΗ. Μανώλης Πλειώνης

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΜΑΘΗΜΑ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ-ΑΣΤΡΟΦΥΣΙΚΗ. Μανώλης Πλειώνης ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΜΑΘΗΜΑ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ-ΑΣΤΡΟΦΥΣΙΚΗ Μανώλης Πλειώνης Η κατανοµή της ύλης στο Σύµπαν Γαλαξίες... Οι δομικοί λίθοι του Σύμπαντος (περιέχουν άστρα, σκόνη, αέρια, πλανήτες...) Σμήνη Γαλαξιών Ομάδες Γαλαξιών

Διαβάστε περισσότερα

Στέμμα. 2200 km Μεταβατική περιοχή 2100 km. Χρωμόσφαιρα. 500 km. Φωτόσφαιρα. τ500=1. -100 km. Δομή της ΗΛΙΑΚΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ

Στέμμα. 2200 km Μεταβατική περιοχή 2100 km. Χρωμόσφαιρα. 500 km. Φωτόσφαιρα. τ500=1. -100 km. Δομή της ΗΛΙΑΚΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ Στέμμα 2200 km Μεταβατική περιοχή 2100 km Χρωμόσφαιρα 500 km -100 km Φωτόσφαιρα τ500=1 Δομή της ΗΛΙΑΚΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ Η ΗΛΙΑΚΗ ΧΡΩΜΟΣΦΑΙΡΑ Περιοχή της ηλιακής ατμόσφαιρας πάνω από τη φωτόσφαιρα ( Πάχος της

Διαβάστε περισσότερα

Αστρονομία στις ακτίνες γ

Αστρονομία στις ακτίνες γ Αστρονομία στις ακτίνες γ Τηλεσκόπια Μελέτη αστρονομικών αντικειμένων Αστρονομία ακτίνων γ Φωτόνια με ενέργειες από 0.5 MeV ~200 TeV (τα πιο ενεργά φωτόνια που έχουν ανιχνευθεί μέχρι σήμερα) Αστρονομία

Διαβάστε περισσότερα

Εξέλιξη των Γαλαξιακών Δομών στον Κοσμικό Χρόνο

Εξέλιξη των Γαλαξιακών Δομών στον Κοσμικό Χρόνο Εξέλιξη των Γαλαξιακών Δομών στον Κοσμικό Χρόνο (Christofer J. Conselice) Ζαφειράκογλου Απόστολος ΠΜΣ Υπολ.Φυσικής Ζαφειράκογλου Απόστολος (ΠΜΣ Υπολ.Φυσικής) Εξέλιξη των Γαλαξιακών Δομών στον Κοσμικό Χρόνο

Διαβάστε περισσότερα

Μαραθώνιος Messier ΈΈνας Ουράνιος Αγώνας Ταχύτητας

Μαραθώνιος Messier ΈΈνας Ουράνιος Αγώνας Ταχύτητας Μαραθώνιος Messier ΈΈνας Ουράνιος Αγώνας Ταχύτητας 21/3/2012 Ανδρέας Παπαλάμπρου Αστρονομική Εταιρεία Πάτρας Ωρίων 1 Charles Messier O Charles Messier ήταν ένας Γάλλος αστρονόμος με πάθος το κυνήγι κομητών

Διαβάστε περισσότερα

Εκροή ύλης από μαύρες τρύπες

Εκροή ύλης από μαύρες τρύπες Εκροή ύλης από μαύρες τρύπες Νίκος Κυλάφης Πανεπιστήµιο Κρήτης Η µελέτη του θέµατος ξεκίνησε ως διδακτορική διατριβή του Δηµήτρη Γιαννίου (Princeton) και συνεχίζεται. Ιωάννινα, 8-9-11 Κατ αρχάς, πώς ξέρομε

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονη Φυσική 1, Διάλεξη 4, Τμήμα Φυσικής, Παν/μιο Ιωαννίνων Η Αρχές της Ειδικής Θεωρίας της Σχετικότητας και οι μετασχηματισμοί του Lorentz

Σύγχρονη Φυσική 1, Διάλεξη 4, Τμήμα Φυσικής, Παν/μιο Ιωαννίνων Η Αρχές της Ειδικής Θεωρίας της Σχετικότητας και οι μετασχηματισμοί του Lorentz 1 Η Αρχές της Ειδικής Θεωρίας της Σχετικότητας και οι μετασχηματισμοί του Lorentz Σκοποί της τέταρτης διάλεξης: 25.10.2011 Να κατανοηθούν οι αρχές με τις οποίες ο Albert Einstein θεμελίωσε την ειδική θεωρία

Διαβάστε περισσότερα

ΌΡΑΣΗ. Εργασία Β Τετράμηνου Τεχνολογία Επικοινωνιών Μαρία Κόντη

ΌΡΑΣΗ. Εργασία Β Τετράμηνου Τεχνολογία Επικοινωνιών Μαρία Κόντη ΌΡΑΣΗ Εργασία Β Τετράμηνου Τεχνολογία Επικοινωνιών Μαρία Κόντη Τι ονομάζουμε όραση; Ονομάζεται μία από τις πέντε αισθήσεις Όργανο αντίληψης είναι τα μάτια Αντικείμενο αντίληψης είναι το φως Θεωρείται η

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ. Διευκρινίσεις για την ύλη του μαθήματος ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΑ

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ. Διευκρινίσεις για την ύλη του μαθήματος ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ Διευκρινίσεις για την ύλη του μαθήματος ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΑ Η ύλη του μαθήματος «Κοσμολογία» περιέχεται στις νέες σημειώσεις του μαθήματος (ανάρτηση 2016) και στο βιβλίο γενικής σχετικότητας που έχετε

Διαβάστε περισσότερα

Μαραθώνιος Messier. η απόλυτη ολονύκτια παρατήρηση. Άγγελος Κιοσκλής Μάρτιος 2006 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΚΗ ΕΝΩΣΗ

Μαραθώνιος Messier. η απόλυτη ολονύκτια παρατήρηση. Άγγελος Κιοσκλής Μάρτιος 2006 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΚΗ ΕΝΩΣΗ Μαραθώνιος Messier η απόλυτη ολονύκτια παρατήρηση Άγγελος Κιοσκλής Μάρτιος 2006 ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ MESSIER? Μαραθώνιος Messier ονοµάζεται η προσπάθεια παρατήρησης µέσα σε µία µόνο νύχτα όλων των αντικειµένων

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 5 ΧΡΟΝΙΑ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Α Στις ερωτήσεις Α-Α να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΝΔΟΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 3 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ 1ο Α. Στις

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 30 ΜΑΪΟΥ 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ:

Διαβάστε περισσότερα

Μερικές αποστάσεις σε έτη φωτός: Το φως χρειάζεται 8,3 λεπτά να φτάσει από τον Ήλιο στη Γη (απόσταση που είναι περίπου δεκάξι εκατομμυριοστά του

Μερικές αποστάσεις σε έτη φωτός: Το φως χρειάζεται 8,3 λεπτά να φτάσει από τον Ήλιο στη Γη (απόσταση που είναι περίπου δεκάξι εκατομμυριοστά του ΦΩΣ Το έτος φωτός είναι μονάδα μέτρησης μήκους - απόστασης (και όχι χρόνου). Ορίζεται ως η απόσταση που θα ταξιδέψει ένα φωτόνιο, κινούμενο στο κενό, μακριά από μάζες και ηλεκτρομαγνητικά πεδία, σε ένα

Διαβάστε περισσότερα

Προλογοσ. Σε κάθε κεφάλαιο περιέχονται: Θεωρία με μορφή ερωτήσεων, ώστε ο μαθητής να επικεντρώνεται στο συγκεκριμένο

Προλογοσ. Σε κάθε κεφάλαιο περιέχονται: Θεωρία με μορφή ερωτήσεων, ώστε ο μαθητής να επικεντρώνεται στο συγκεκριμένο Προλογοσ Στο βιβλίο αυτό παρουσιάζονται με αναλυτικό τρόπο οι δύο τελευταίες ενότητες («Το φως» και «Ατομικά φαινόμενα») της διδακτέας ύλης της Φυσικής γενικής παιδείας της B Λυκείου. Σε κάθε κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός Παρατήρησης του καταλόγου Herschel 400

Οδηγός Παρατήρησης του καταλόγου Herschel 400 Οδηγός Παρατήρησης του καταλόγου Herschel 400 Σπάρτη, 10 Οκτωβρίου 2015 Ανδρέας Παπαλάμπρου - Αστρονομική Εταιρεία Πάτρας «Ωρίων» Τι θα παρατηρήσω απόψε; Οι νέοι παρατηρητές βαθέως ουρανού αρχίζουν την

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΟΧΗ: Διαβάστε προσεκτικά τις κάτωθι Οδηγίες για την συμμετοχή σας στην 1 η φάση «Εύδοξος»

ΠΡΟΣΟΧΗ: Διαβάστε προσεκτικά τις κάτωθι Οδηγίες για την συμμετοχή σας στην 1 η φάση «Εύδοξος» ΠΡΟΣΟΧΗ: Διαβάστε προσεκτικά τις κάτωθι Οδηγίες για την συμμετοχή σας στην 1 η φάση «Εύδοξος» Για να θεωρηθεί έγκυρη η συμμετοχή σας στην 1 η φάση, θα πρέπει απαραίτητα να έχετε συμπληρώσει τον πίνακα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ 1. Εισαγωγή. Η ενέργεια, όπως είναι γνωστό από τη φυσική, διαδίδεται με τρεις τρόπους: Α) δι' αγωγής Β) δια μεταφοράς Γ) δι'ακτινοβολίας Ο τελευταίος τρόπος διάδοσης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ-ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΦΥΣΙΚΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ-ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΦΥΣΙΚΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 1 Η υπέρυθρη ακτινοβολία α συμμετέχει στη μετατροπή του οξυγόνου της ατμόσφαιρας σε όζον β προκαλεί φωσφορισμό γ διέρχεται μέσα από την ομίχλη και τα σύννεφα δ έχει μικρότερο μήκος κύματος από την υπεριώδη

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 29 ΜΑΪΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης

Διαβάστε περισσότερα

1ο Σχέδιο Κριτηρίου Αξιολόγησης του Μαθητή

1ο Σχέδιο Κριτηρίου Αξιολόγησης του Μαθητή ΣΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ 102 1ο Σχέδιο Κριτηρίου Αξιολόγησης του Μαθητή ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΜΑΘΗΤΗ:... ΤΑΞΗ:... ΤΜΗΜΑ:... ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ: Αστρονοµικές Παρατηρήσεις και Όργανα ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:... ΙΑΡΚΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Το υπόβαθρο της Αστροφυσικής Υψηλών Ενεργειών

Το υπόβαθρο της Αστροφυσικής Υψηλών Ενεργειών Το υπόβαθρο της Αστροφυσικής Υψηλών Ενεργειών 2 Η Αστροφυσική Υψηλών Ενεργειών (από εδώ και πέρα θα αναφερόμαστε σε αυτή με το ακρωνύμιο ΑΥΕ) δημιουργήθηκε ως ένας ακόμα κλάδος της Αστροφυσικής μετά από

Διαβάστε περισσότερα

2.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΟΥ ΣΤΟ ΑΤΟΜΟ ΤΟΥ ΥΔΡΟΓΟΝΟΥ

2.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΟΥ ΣΤΟ ΑΤΟΜΟ ΤΟΥ ΥΔΡΟΓΟΝΟΥ 2-1 Ένας φύλακας του ατομικού ρολογιού καισίου στο Γραφείο Μέτρων και Σταθμών της Ουάσιγκτον. 2-2 Άτομα στην επιφάνεια μιας μύτης βελόνας όπως φαίνονται μεηλεκτρονικόμικροσκό 2.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2006 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΦΥΣΙΚΗ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2006 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΦΥΣΙΚΗ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 6 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1- να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα, που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Σύµφωνα µε την

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΣΜΟΓΡΑΦΙΑ. 1 Τα χαρακτηριστικά του Σύμπαντος. 1.1 Μονάδες - Τυπικά μεγέθη. 1.2 Η Διαστολή και η Ηλικία του Σύμπαντος. Διδάσκων: Θεόδωρος Ν.

ΚΟΣΜΟΓΡΑΦΙΑ. 1 Τα χαρακτηριστικά του Σύμπαντος. 1.1 Μονάδες - Τυπικά μεγέθη. 1.2 Η Διαστολή και η Ηλικία του Σύμπαντος. Διδάσκων: Θεόδωρος Ν. ΚΟΣΜΟΓΡΑΦΙΑ Διδάσκων: Θεόδωρος Ν. Τομαράς Τα χαρακτηριστικά του Σύμπαντος. Μονάδες - Τυπικά μεγέθη light year =.95 6 m AU =.5 m = 4.85 6 rad pc parsec AU/( in rad) = 3. 6 m = 3.26 light years Διαστάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ακτίνες επιτρεπόμενων τροχιών (2.6)

Ακτίνες επιτρεπόμενων τροχιών (2.6) Αντικαθιστώντας το r με r n, έχουμε: Ακτίνες επιτρεπόμενων τροχιών (2.6) Αντικαθιστώντας n=1, βρίσκουμε την τροχιά με τη μικρότερη ακτίνα n: Αντικαθιστώντας την τελευταία εξίσωση στη 2.6, παίρνουμε: Αν

Διαβάστε περισσότερα

O Θάνατος των άστρων

O Θάνατος των άστρων O Θάνατος των άστρων Μονοπάτια της αστρικής εξέλιξης Μικρής μάζας αστέρες περνούν από το στάδιο του Ερυθρού Γίγαντα Πότε; Ερυθρός γίγαντας όταν αρχίζει καύση Η σε κέλυφος αστέρας του οριζόντιου κλάδου(ηβ)

Διαβάστε περισσότερα

FOV 30 ` Άτομα 10-10 m (0.1 nm) Μόρια 10-9 m Δημιουργία γραμμών απορρόφησης-το αέριο ΔΕΝ εμποδίζει ακτινοβολία

FOV 30 ` Άτομα 10-10 m (0.1 nm) Μόρια 10-9 m Δημιουργία γραμμών απορρόφησης-το αέριο ΔΕΝ εμποδίζει ακτινοβολία Μεσοαστρική σκόνη FOV 30 ` Άτομα 10-10 m (0.1 nm) Μόρια 10-9 m Δημιουργία γραμμών απορρόφησης-το αέριο ΔΕΝ εμποδίζει ακτινοβολία Σκόνη = ατομα +μόρια σαν κιμωλία, αιθάλη, ομίχλη. Κόκκος 10-7 m=x1000 σωματίδια

Διαβάστε περισσότερα

http://www.discoveryspace.net/

http://www.discoveryspace.net/ Εργαστήριο DSpace http://www.discoveryspace.net/ Η υπηρεσία D-Space ενσωματώνει πολλά ρομποτικά τηλεσκόπια απρόσκοπτα σε ένα εικονικό παρατηρητήριο και παρέχει τις υπηρεσίες που απαιτούνται για τη λειτουργία

Διαβάστε περισσότερα

Ατομικές θεωρίες (πρότυπα)

Ατομικές θεωρίες (πρότυπα) Ατομικές θεωρίες (πρότυπα) 1. Αρχαίοι Έλληνες ατομικοί : η πρώτη θεωρία που διατυπώθηκε παγκοσμίως (καθαρά φιλοσοφική, αφού δεν στηριζόταν σε καμιά πειραματική παρατήρηση). Δημόκριτος (Λεύκιπος, Επίκουρος)

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΤΙΚΟΤΗΤΑ Μετασχηματισμοί Γαλιλαίου. (Κλασική θεώρηση) αφού σύμφωνα με τα πειράματα Mickelson-Morley είναι c =c.

ΣΧΕΤΙΚΟΤΗΤΑ Μετασχηματισμοί Γαλιλαίου. (Κλασική θεώρηση) αφού σύμφωνα με τα πειράματα Mickelson-Morley είναι c =c. ΣΧΕΤΙΚΟΤΗΤΑ Μετασχηματισμοί Γαλιλαίου. (Κλασική θεώρηση) y y z z t t Το οποίο οδηγεί στο ότι - υ.(άτοπο), αφού σύμφωνα με τα πειράματα Mikelson-Morley είναι. Επίσης y y, z z, t t Το οποίο ( t t ) είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΑΡΧΗ ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 0 ΜΑΪΟΥ 204 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ:

Διαβάστε περισσότερα

Α1. Πράσινο και κίτρινο φως προσπίπτουν ταυτόχρονα και µε την ίδια γωνία πρόσπτωσης σε γυάλινο πρίσµα. Ποιά από τις ακόλουθες προτάσεις είναι σωστή:

Α1. Πράσινο και κίτρινο φως προσπίπτουν ταυτόχρονα και µε την ίδια γωνία πρόσπτωσης σε γυάλινο πρίσµα. Ποιά από τις ακόλουθες προτάσεις είναι σωστή: 54 Χρόνια ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΑΒΒΑΪΔΗ-ΜΑΝΩΛΑΡΑΚΗ ΠΑΓΚΡΑΤΙ : Φιλολάου & Εκφαντίδου 26 : Τηλ.: 2107601470 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ : ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 2014 ΘΕΜΑ Α Α1. Πράσινο και κίτρινο φως

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΑΚΟΙ ΑΣΤΕΡΕΣ ΗΛΙΟΥ (Extreme He Stars) Ωρίων Αστρονομική Εταιρεία Πάτρας Φθινόπωρο 2005 Κ.Ν. Γουργουλιάτος

ΟΡΙΑΚΟΙ ΑΣΤΕΡΕΣ ΗΛΙΟΥ (Extreme He Stars) Ωρίων Αστρονομική Εταιρεία Πάτρας Φθινόπωρο 2005 Κ.Ν. Γουργουλιάτος ΟΡΙΑΚΟΙ ΑΣΤΕΡΕΣ ΗΛΙΟΥ (Extreme He Stars) Ωρίων Αστρονομική Εταιρεία Πάτρας Φθινόπωρο 2005 Κ.Ν. Γουργουλιάτος Η Σύσταση του Σύμπαντος Μετά από μακροχρόνιες μελέτες διαπιστώθηκε ότι τα ¾ του Σύμπαντος αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛ/Μ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΟΡΟΣΗΜΟ. Τεύχος 3ο: Φυσική Γενικής Παιδείας: Ατομικά Φαινόμενα

ΓΛ/Μ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΟΡΟΣΗΜΟ. Τεύχος 3ο: Φυσική Γενικής Παιδείας: Ατομικά Φαινόμενα ΓΛ/Μ3 05-06 ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΟΡΟΣΗΜΟ Τεύχος 3ο: Φυσική Γενικής Παιδείας: Ατομικά Φαινόμενα ΕΚΔΟΤΙΚΕΣ ΤΟΜΕΣ ΟΡΟΣΗΜΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΛΥΚΕΙΟ Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν Α Φυσική Γενικής Παιδείας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΧΥΤΗΤΕΣ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΕΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΑΧΥ- ΤΗΤΑ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ ΣΕ ΡΑΔΙΟΓΑΛΑΞΙΕΣ;

ΤΑΧΥΤΗΤΕΣ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΕΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΑΧΥ- ΤΗΤΑ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ ΣΕ ΡΑΔΙΟΓΑΛΑΞΙΕΣ; ΤΑΧΥΤΗΤΕΣ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΕΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΑΧΥ- ΤΗΤΑ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ ΣΕ ΡΑΔΙΟΓΑΛΑΞΙΕΣ; Αντώνιος Αναστ. Αντωνίου Αγγελέτου 4 3400 Χαλκίδα Τηλ.: (0) 885 e-mail: ananton@phys.uoa.gr Περίληψη Στην παρούσα εργασία αναπτύσσεται

Διαβάστε περισσότερα

Κοσμολογία: Ο κλάδος της Φυσικής που ασχολείται με τη μελέτη του Σύμπαντος ως σύνολο.

Κοσμολογία: Ο κλάδος της Φυσικής που ασχολείται με τη μελέτη του Σύμπαντος ως σύνολο. Κοσμολογία: Ο κλάδος της Φυσικής που ασχολείται με τη μελέτη του Σύμπαντος ως σύνολο. Ποια η σύνθεση του; Από τι αποτελείται; Ποια η δομή του; Πότε δημιουργήθηκε (τουλάχιστον το μέρος του Σύμπαντος που

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΓΝΗΤΙΚΟ ΠΕΔΙΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ DOPPLER

ΜΑΓΝΗΤΙΚΟ ΠΕΔΙΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ DOPPLER ΜΑΓΝΗΤΙΚΟ ΠΕΔΙΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ DOPPLER Μαγνητικό πεδίο γης Μετασχηματισμοί Λόρεντζ Φαινόμενο Doppler για τον ήχο Φαινόμενο Doppler για ηλεκτρομαγνητικά κύματα Κύριες εφαρμογές φαινομένου Doppler ΜΑΓΝΗΤΙΚΟ ΠΕΔΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία Φυσικής Τμήματος Πληροφορικής και Τεχνολογίας Υπολογιστών Τ.Ε.Ι. Λαμίας

Θεωρία Φυσικής Τμήματος Πληροφορικής και Τεχνολογίας Υπολογιστών Τ.Ε.Ι. Λαμίας Θεωρία Φυσικής Τμήματος Πληροφορικής και Τεχνολογίας Υπολογιστών Τ.Ε.Ι. Λαμίας Νόμος της Βαρύτητας επιτάχυνση της βαρύτητας Κίνηση δορυφόρου Νόμοι Keple Το σύμπαν και οι δυνάμεις βαρύτητας Ο λόγος που

Διαβάστε περισσότερα

Όλα τα θέματα των εξετάσεων έως και το 2014 σε συμβολή, στάσιμα, ηλεκτρομαγνητικά κύματα, ανάκλαση - διάθλαση Η/Μ ΚΥΜΑΤΑ. Ερωτήσεις Πολλαπλής επιλογής

Όλα τα θέματα των εξετάσεων έως και το 2014 σε συμβολή, στάσιμα, ηλεκτρομαγνητικά κύματα, ανάκλαση - διάθλαση Η/Μ ΚΥΜΑΤΑ. Ερωτήσεις Πολλαπλής επιλογής Η/Μ ΚΥΜΑΤΑ 1. Τα ηλεκτροµαγνητικά κύµατα: Ερωτήσεις Πολλαπλής επιλογής α. είναι διαµήκη. β. υπακούουν στην αρχή της επαλληλίας. γ. διαδίδονται σε όλα τα µέσα µε την ίδια ταχύτητα. δ. Δημιουργούνται από

Διαβάστε περισσότερα

AΣΤΡΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΑΡΑΝΟΗΣΕΙΣ ΙΙ: Ο ΗΛΙΟΣ

AΣΤΡΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΑΡΑΝΟΗΣΕΙΣ ΙΙ: Ο ΗΛΙΟΣ AΣΤΡΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΑΡΑΝΟΗΣΕΙΣ ΙΙ: Ο ΗΛΙΟΣ 1. Ο Ήλιος μας είναι ένας από τους μεγαλύτερους αστέρες της περιοχής μας, του Γαλαξία μας αλλά και του σύμπαντος (NASA Science, εικόνα 1), όντας ο μοναδικός στο ηλιακό

Διαβάστε περισσότερα

Γενική Θεωρία της Σχετικότητας

Γενική Θεωρία της Σχετικότητας Γενική Θεωρία της Σχετικότητας Αδρανειακή Βαρυτική Μάζα Σύμφωνα με τον Νεύτωνα η μάζα ενός σώματος ορίζεται με δύο τρόπους: Μέσω του δευτέρου νόμου F=ma. (Αδρανειακή Μάζα). Ζυγίζοντας το σώμα και εφαρμόζοντας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΟΣΗΜΟ ΓΛΥΦΑΔΑΣ. 7.1 Τι είναι το ταλαντούμενο ηλεκτρικό δίπολο; Πως παράγεται ένα ηλεκτρομαγνητικό

ΟΡΟΣΗΜΟ ΓΛΥΦΑΔΑΣ. 7.1 Τι είναι το ταλαντούμενο ηλεκτρικό δίπολο; Πως παράγεται ένα ηλεκτρομαγνητικό ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ηλεκτρομαγνητικά κύματα. Ηλεκτρομαγνητικά κύματα 7. Τι είναι το ταλαντούμενο ηλεκτρικό δίπολο; Πως παράγεται ένα ηλεκτρομαγνητικό κύμα; 7.2 Ποιες εξισώσεις περιγράφουν την ένταση του ηλεκτρικού

Διαβάστε περισσότερα