5. ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "5. ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ"

Transcript

1 5. ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

2 5.1 ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Η ανάγκη ενέργειας του οργανισμού προκύπτει από το γεγονός ότι η ζωντανή ύλη είναι ένα θερμοδυναμικά ασταθές σύστημα, που θα εξαντληθεί αν δεν προστίθεται σ' αυτό διαρκώς ενέργεια. Επιπλέον ο οργανισμός εκτελεί συνεχώς διάφορα είδη έργου, όπως η κίνηση, η σύνθεση ουσιών, η παραγωγή θερμότητας, η μεταφορά ουσιών κτλ, που όλα απαιτούν συνεχή πρόσληψη και κατανάλωση ενέργειας. Η ενέργεια που χρειάζεται γι' αυτές τις λειτουργίες προέρχεται από τις τροφές. Εικ : Ενεργειακές ανάγκες και πηγές για άνδρα που εκτελεί ελαφρά εργασία. Οι ενεργειακές ανάγκες καλύπτονται κυρίως με τρεις βασικές θρεπτικές ουσίες: τους υδατάνθρακες, τα λίπη και τις πρωτεΐνες. Ως θρεπτικές ουσίες, παρά το γεγονός ότι δεν παρέχουν ενέργεια, μπορούν να χαρακτηριστούν και τα άλατα, οι βιταμίνες, τα ιχνοστοιχεία και το νερό, ουσίες που είναι απαραίτητες για την πραγματοποίηση των διαφόρων λειτουργιών του οργανισμού. Οι βασικές ημερήσιες ενεργειακές ανάγκες ενός άνδρα βάρους 70 kg (Εικ ) σε ηρεμία είναι περίπου 8400 kj ( ~ 2000 Kcal). Οι γυναίκες σε κατάσταση ηρεμίας απαιτούν λιγότερη ενέργεια (6700 kj) αλλά οι απαιτήσεις αυξάνουν κατά τη διάρκεια της κύησης και στη περίοδο μετά τον τοκετό. Τα παιδιά απαιτούν μικρότερη πρόσληψη θερμίδων (σε απόλυτες τιμές), αλλά αν αναχθούν αυτές οι τιμές σε σχέση με το βάρος τους, τότε η πρόσληψη θερμίδων είναι μεγαλύτερη, ώστε να προάγεται η αύξησή τους. Οι θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στις τροφές εισέρχονται στον οργανισμό μέσω του πεπτικού συστήματος όπου και υφίστανται μηχανική και χημική κατεργασία, έτσι ώστε να μπορούν να απορροφηθούν. Η μηχανική και χημική κατεργασία που τροποποιεί τις θρεπτικές ουσίες έτσι ώστε αυτές να μπορούν να απορροφηθούν ονομάζεται πέψη. Το πεπτικό σύστημα περιλαμβάνει τα ακόλουθα μέρη: τη στοματική κοιλότητα, το φάρυγγα, τον οισοφάγο, το στόμαχο, το λεπτό έντερο και το παχύ έντερο. Εικ : Το πεπτικό σύστημα.

3 5.2. ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΠΕΠΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Η στοματική κοιλότητα Η στοματική κοιλότητα (Εικ ) αποτελεί την αρχή του γαστρεντερικού σωλήνα. Η στοματική κοιλότητα ορίζεται από τα χείλη, τις παρειές, τη σκληρή και τη μαλακή υπερώα, ενώ περιέχει τη γλώσσα και τα δόντια. Η οροφή της στοματικής κοιλότητας σχηματίζεται από την υπερώα. Προς τα επάνω και εμπρός βρίσκεται η σκληρή υπερώα, ενώ προς τα επάνω και πίσω η μαλακή υπερώα. Στο πίσω ελεύθερο χείλος της μαλακής υπερώας παρατηρείται μια προεκβολή, η σταφυλή και στα πλάγια δύο πτυχές. Μεταξύ των πτυχών αυτών βρίσκεται λεμφικός ιστός και αποτελεί τις γνωστές μας αμυγδαλές. Στη βάση της στοματικής κοιλότητας βρίσκεται η γλώσσα. Η γλώσσα είναι ένα μυώδες ευκίνητο όργανο το οποίο χρησιμεύει στη μάσηση, στην κατάποση της τροφής, στην ομιλία, στην αφή και την αίσθηση της γεύσης. Εικ : Η στοματική κοιλότητα. Στη στοματική κοιλότητα βρίσκονται τα δόντια που είναι σφηνωμένα σε οστέινες θήκες, τα φατνία. Τα δόντια διακρίνονται: (Εικ ): στους τομείς και τους κυνόδοντες που τεμαχίζουν την τροφή, στους γομφίους και τους προγόμφιους που την αλέθουν. Τα μόνιμα δόντια στον άνθρωπο είναι 32, ενώ μέχρι την ηλικία των 6 ετών υπάρχουν τα 22 νεογιλά δόντια. Η μόνιμη οδοντοφυΐα αρχίζει να σχηματίζεται από το 6ο έτος και συμπληρώνεται μετά το 17ο έτος της ηλικίας. Στη στοματική κοιλότητα υπάρχουν οι σιελογόνοι αδένες που εκκρίνουν το σάλιο. Το σάλιο παράγεται από τρεις ομάδες σιελογόνων αδένων: τους υπογνάθιους, τους υπογλώσσιους και τους παρωτιδικούς. Σε ημερήσια βάση παράγονται περίπου 1000 με 1500 ml σάλιου. Το σάλιο είναι ένα ελαφρώς αλκαλικό υγρό και περιέχει νερό, βλέννα, τα ένζυμα πτυαλίνη και λυσοζύμη και μερικές άλλες ουσίες. Η πτυαλίνη (α-αμυλάση) υδρολύει το άμυλο, ενώ η λυσοζύμη είναι ένζυμο που καταστρέφει τα κυτταρικά Εικ : α. τομέας, β. κυνόδοντας, γ.προγόμφιος, δ. γομφίος.

4 Κάθε δόντι (Εικ ) αποτελείται από τη μύλη, τον αυχένα και τη ρίζα. Στη ρίζα παρατηρείται μια κοιλότητα, ο πολφός που είναι πλούσιος σε αγγεία και νεύρα. Σε κάθε δόντι ο πολφός περιβάλλεται από οδοντίνη η οποία με τη σειρά της περιβάλλεται στα όρια της ρίζας από την οστείνη και στα όρια της μύλης από την αδαμαντίνη. τοιχώματα των βακτηρίων και έτσι συμβάλλει στην άμυνα του οργανισμού απέναντι στα παθογόνα μικρόβια που βρίσκονται στη στοματική κοιλότητα. Τα μικρόβια αυτά προκαλούν βλάβες στα δόντια (τερηδόνα) και τα ούλα (ουλίτιδα). Στη στοματική κοιλότητα υπάρχει ένας φυσιολογικός πληθυσμός βακτηρίων (η φυσιολογική μικροβιακή χλωρίδα). Τα προϊόντα του μεταβολισμού αυτών των βακτηρίων αναστέλλουν την ανάπτυξη των παθογόνων μικροβίων, συμβάλλοντας έτσι στην άμυνα του οργανισμού Η πέψη στη στοματική κοιλότητα Α. Μηχανική πέψη: Στη στοματική κοιλότητα με τη βοήθεια της μάσησης στην οποία συμβάλλουν η γλώσσα και τα δόντια και με τη βοήθεια του σάλιου η τροφή μετατρέπεται σε βλωμό, ο οποίος εύκολα μπορεί να οδηγηθεί στον φάρυγγα και από εκεί στον οισοφάγο και στο στομάχι (κατάποση). Β. Χημική πέψη: Στη στοματική κοιλότητα γίνεται διάσπαση των υδατανθράκων με τη βοήθεια του ενζύμου πτυαλίνη (α-αμυλάση) που εκκρίνεται από τους παρωτιδικούς σιελογόνους αδένες. Κατά τη χημική αυτή διαδικασία οι μεγάλες αλυσίδες των πολυσακχαριτών (άμυλο) διασπώνται σε μικρότερες. Εικ : Τα μέρη τον δοντιού. Το σκληρό τμήμα του δοντιού αποτελείται από την οδοντίνη, την οστείνη και την αδαμαντίνη (Εικ ). Η οδοντίνη είναι ιστός παρόμοιος με τον οστίτη ιστό, εμπλουτισμένος με κρυστάλλους ασβεστίου. Τα άλατα ασβεστίου αποτελούν το 70% του ξηρού της βάρους. Παράγεται από κύτταρα που ονομάζονται οδοντινοβλάστες. Η αδαμαντίνη είναι το πιο σκληρό και το πιο πλούσιο σε ασβέστιο τμήμα του σώματος. Αποτελείται από 95% άλατα ασβεστίου, 0,5% οργανικές ουσίες και το υπόλοιπο από νερό. Παράγεται από κύτταρα που ονομάζονται αδαμαντινοβλάστες Ο φάρυγγας Ο φάρυγγας είναι ένας ινομυώδης σωλήνας μήκους 15 cm περίπου, ο οποίος καλύπτεται εσωτερικά από βλεννογόνο. Συνδέει την στοματική κοιλότητα με τον οισοφάγο αλλά επικοινωνεί και με τη ρινική κοιλότητα και με τον λάρυγγα και κατ' επέκταση με τη τραχεία (αναπνευστικό σύστημα) Ο οισοφάγος Ο οισοφάγος (Εικ.5.2.1) είναι ένας μυώδης σωλήνας που συνδέει τον φάρυγγα με το στομάχι. Έχει μήκος 25 cm περίπου. Εκκρίνει βλέννα που βοηθάει στην κίνηση του βλωμού προς το στομάχι.

5 5.2.5 Από τη στοματική κοιλότητα στο στομάχι (κατάποση). Η διαδρομή από τη στοματική κοιλότητα στο στομάχι (Εικ.5.2.6) απαιτεί περίπου εννέα δευτερόλεπτα για τον βλωμό και λιγότερο από ένα δευτερόλεπτο για τα υγρά. Η διαδικασία της κατάποσης αρχίζει εκούσια και ολοκληρώνεται ακούσια. Εξελίσσεται δε, σε τρία στάδια: Στο πρώτο στάδιο (στάδιο της οικειοθελούς κατάποσης) η γλώσσα, με κατάλληλες κινήσεις προωθεί το βλωμό προς τον φάρυγγα, ανακόπτοντας παράλληλα την επικοινωνία φάρυγγα - στοματικής κοιλότητας. Στο δεύτερο στάδιο (φαρυγγικό στάδιο) ο βλωμός προωθείται προς τον οισοφάγο με τη βοήθεια των μυών του φάρυγγα. Ταυτόχρονα, η μαλακή υπερώα μετακινείται προς τα επάνω και ανακόπτει την επικοινωνία με τη ρινική κοιλότητα. Ταυτόχρονα, ο λάρυγγας μετακινείται προς τα επάνω και με τη βοήθεια της επιγλωττίδας κλείνει το φαρυγγικό στόμιο του λάρυγγα, εμποδίζοντας την είσοδο του βλωμού στον λάρυγγα και από εκεί στην τραχεία. Στο τρίτο (επίσης ακούσιο) στάδιο, δημιουργούνται αντανακλαστικά περισταλτικές κινήσεις στον οισοφάγο που οδηγούν τον βλωμό στο στομάχι (Εικ.5.2.6) Ο στόμαχος Ο στόμαχος είναι ένας μυώδης σάκος με χωρητικότητα περίπου 2 λίτρα. Η μορφή του ποικίλλει ανάλογα με το άτομο και το βαθμό πλήρωσής του, καθώς παρουσιάζει ικανότητα διάτασης των τοιχωμάτων του. Στο στόμαχο διακρίνονται διάφορες περιοχές: ο πυθμένας, το σώμα, και η πυλωρική περιοχή (Εικ.5.2.7). Επικοινωνεί με τον οισοφάγο μέσω του καρδιακού στομίου και με το πρώτο τμήμα του λεπτού εντέρου, τον δωδεκαδάκτυλο μέσω του πυλωρικού στομίου. Οι λειτουργίες του στομάχου είναι η προσωρινή αποθήκευση της τροφής, ή έκκριση διαφόρων ουσιών και η ανάμειξή τους με τη τροφή έτσι ώστε να δημιουργηθεί ο χυλός, που στη συνέχεια προωθείται στο λεπτό έντερο. Στο στομάχι γίνεται, επίσης, μερική πέψη των πρωτεϊνών. Στο στομάχι εκκρίνονται γαστρικό υγρό και βλέννα, καθώς και διάφορες σημαντικές για την πέψη ουσίες (όπως η ορμόνη γαστρίνη). Εικ : Τα στάδια της κατάποσης: α. στάδιο οικειοθελούς κατάποσης, β. φαρυγγικό στάδιο, γ. οισοφαγικό στάδιο.

6 Το γαστρικό υγρό παράγεται από αδένες του σώματος του στομάχου και είναι πολύ όξινο αφού περιέχει υδροχλωρικό οξύ (pη 0,8-3). Το υδροχλωρικό οξύ μετατρέπει το ανενεργό προένζυμο πεψινογόνο σε ενεργό ένζυμο, την πεψίνη, που συμμετέχει στη διάσπαση πρωτεϊνών. των Η βλέννα, παράγεται από ειδικά κύτταρα του βλεννογόνου και προστατεύει τα τοιχώματα του στομάχου από τη δράση του γαστρικού υγρού. Η ορμόνη γαστρίνη του στομάχου καθώς και διάφορες ορμόνες του λεπτού εντέρου ελέγχουν την έκκριση του γαστρικού υγρού Η πέψη στο στομάχι Α. Μηχανική πέψη: Μερικά λεπτά αφότου η τροφή εισέλθει στο στομάχι αρχίζουν να δημιουργούνται περισταλτικά κύματα τα οποία προωθούν τη τροφή προς το λεπτό έντερο (δωδεκαδάκτυλο). Οι κινήσεις αυτές αναμιγνύουν την τροφή με τα υγρά που εκκρίνονται από τους αδένες του σώματος (κυρίως) του στομάχου και δημιουργούν το χυλό. Όταν η τροφή φθάσει στον πυλωρό, κάθε περισταλτικό κύμα προωθεί μια μικρή ποσότητα χυλού προς το λεπτό έντερο μέσω του πυλωρικού στομίου. Το μεγαλύτερο μέρος του χυλού ξαναγυρνάει στο σώμα του στομάχου για περαιτέρω ανάδευση. Το επόμενο κύμα θα προκαλέσει ακριβώς τα ίδια και έτσι η παραμονή της τροφής στο στομάχι διαρκεί αρκετή ώρα. Β. Χημική πέψη: Η βασική βιοχημική δραστηριότητα που παρατηρείται στο στομάχι είναι η μερική διάσπαση των πρωτεϊνών με τη βοήθεια του ενζύμου πεψίνη. Η πεψίνη παράγεται αρχικά με τη μορφή πεψινογόνου (προένζυμο) το ποίο ενεργοποιείται από το γαστρικό υγρό. Η πεψίνη διασπά τις μεγάλες πολυπεπτιδικές αλυσίδες σε μικρότερες. Στο στομάχι δεν γίνεται απορρόφηση των τροφών Το λεπτό έντερο Εικ : Ο στόμαχος, οι μυϊκές στοιβάδες και τα επιθηλιακά του κύτταρα. Το λεπτό έντερο (Εικ , 5.2.9) είναι ένας επιμήκης σωλήνας με μήκος περίπου 3 m αλλά με σχετική μικρή διάμετρο (2,5 cm). Αποτελείται από το δωδεκαδάκτυλο, τη νήστιδα και τον ειλεό. Επικοινωνεί με το στομάχι μέσω του πυλωρικού στομίου και με το παχύ έντερο μέσω της ειλεοκολικής βαλβίδας του ειλεού.

7 Οι λειτουργίες του λεπτού εντέρου συνίστανται στην ολοκλήρωση της πέψης των υδατανθράκων, των λιπών και των πρωτεϊνών, καθώς και στην απορρόφηση αυτών των συστατικών. Το πρώτο τμήμα του λεπτού εντέρου είναι το δωδεκαδάκτυλο (Εικ ), το οποίο δέχεται το παγκρεατικό υγρό από το πάγκρεας και τη χολή από το ήπαρ και τη χοληδόχο κύστη. Το παγκρεατικό υγρό περιέχει πάρα πολλά ένζυμα απαραίτητα στη πέψη, ενώ η χολή δεν περιέχει ένζυμα αλλά άλλους παράγοντες που συμβάλλουν στην πέψη. Στα τοιχώματα του λεπτού εντέρου υπάρχουν πολλές πτυχές. Σε καθεμιά από αυτές υπάρχουν πολλές λάχνες, το τοίχωμα των οποίων αποτελείται από επιθηλιακά κύτταρα. Κάθε κύτταρο έχει πολλές μικροσκοπικές προεκβολές, τις μικρολάχνες (Εικ ) φέρει προεκβολές, τις λάχνες. Τα επιθηλιακά κύτταρα των λαχνών φέρουν μικροσκοπικές προεκβολές τις μικρολάχνες (Εικ ). Με τις πτυχές, τις λάχνες και τις μικρολάχνες αυξάνεται κατά πολύ η επιφάνεια απορρόφησης του λεπτού εντέρου, η οποία φθάνει τα 200 με 250 m 2. Τα επιθηλιακά κύτταρα παράγουν και εκκρίνουν το εντερικό υγρό, περίπου 2 λίτρα ημερησίως, το οποίο δεν περιέχει ένζυμα. Το εντερικό υγρό συντελεί στη διατήρηση της ρευστότητας του εντερικού περιεχομένου. Στην επιφάνεια των μικρολαχνών βρίσκονται ένζυμα που συντελούν στην τελική αποικοδόμηση των συστατικών του χυλού. Η τελική απορρόφηση διευκολύνεται από τις κατάλληλες κινήσεις του λεπτού εντέρου, αλλά και των λαχνών. Ουσίες όπως η αλκοόλη διεγείρουν τα κύτταρα που παράγουν τη γαστρίνη, η οποία με τη σειρά της προκαλεί την έκκριση του γαστρικού υγρού. Γι αυτό άλλωστε και η χρήση του αλκοόλ έχει ενσωματωθεί στην παραδοσιακή κουζίνα όλων ανεξαιρέτως των πολιτισμών. Υπερβολές στη χρήση του αλκοόλ (ή επίσης και της καφεΐνης) προκαλεί υπερέκκριση γαστρικού υγρού, γεγονός που μπορεί να διαβρώσει το βλενογόννο και να προκαλέσει έλκος. Εικ : Το λεπτό έντερο σε εγκάρσια διατομή. Η πραγματική τον διάμετρος είναι περίπου 2,5 cm. Επίσης στο λεπτό έντερο (όπως και στο στόμαχο) παράγεται βλέννα. Η βλέννα αυτή προστατεύει τα τοιχώματα του λεπτού εντέρου από το πολύ όξινο γαστρικό υγρό που έρχεται από το στομάχι, κυρίως στη περιοχή του δωδεκαδάκτυλου. Οι εκκρίσεις του λεπτού εντέρου ελέγχονται από το αυτόνομο νευρικό σύστημα και από ορμόνες του λεπτού εντέρου όπως η εκκριματίνη Η πέψη στο λεπτό έντερο Α. Μηχανική: Με τις συστολές των λείων μυϊκών ινών του μυϊκού χιτώνα στο λεπτό έντερο, ο χυλός προωθείται στο λεπτό έντερο αλλά ταυτόχρονα τέμνεται σε μικρότερα τμήματα (Εικ.5.2.9). Αποτέλεσμα αυτών των κινήσεων είναι η ανάμιξη του περιεχομένου με τα πεπτικά Εικ : Οι περισταλτικές κινήσεις του εντέρου. Χάρη σε αυτές, ο χυλός όχι μόνο προωθείται αλλά και διασπάται.

8 υγρά και η προώθηση κατά μήκος του λεπτού εντέρου. Οι κινήσεις βοηθούν στην επαφή του εντερικού περιεχομένου με τον βλεννογόνο όπου και γίνεται η απορρόφηση των θρεπτικών συστατικών. Επιπλέον με τις κινήσεις αυτές προωθούνται τα άχρηστα προϊόντα της πέψης προς το παχύ έντερο μέσω της ειλεοκολικής βαλβίδας. Οι κινήσεις αυτές είναι αποτέλεσμα νευρικών αντανακλαστικών που δημιουργούνται κυρίως από την παρουσία του χυλού στο λεπτό έντερο. Επίσης ελέγχονται από το συμπαθητικό και το παρασυμπαθητικό. Β. Χημική: Η βασική διαδικασία της πέψης γίνεται στο λεπτό έντερο. Τα περισσότερα απαραίτητα για την πέψη ένζυμα βρίσκονται στο παγκρεατικό υγρό. Οι υδατάνθρακες άμυλο και γλυκογόνο, διασπώνται από την παγκρεατική α-αμυλάση σε δισακχαρίτες (όπως μαλτόζη, λακτόζη και σακχαρόζη), οι οποίοι στη συνέχεια διασπώνται σε μονοσακχαρίτες (γλυκόζη, φρουκτόζη, γαλακτόζη), μέσω ειδικών ενζύμων (μαλτάση, λακτάση, σακχαράση) που παράγουν τα κύτταρα του επιθηλίου των λαχνών. Τα λίπη, αφού πρώτα γαλακτοματοποιηθούν, διασπώνται από την παγκρεατική λιπάση σε γλυκερίνη και λιπαρά οξέα. Οι πολυπεπτιδικές αλυσίδες που έρχονται από το στόμαχο διασπώνται από τα διάφορα ένζυμα του παγκρεατικού υγρού (θρυψίνη, χυμοθρυψίνη, καρβοξυπεπτιδάση, αμινοπεπτιδάση) σε διπεπτίδια, ενώ τα ένζυμα του επιθηλίου των λαχνών (διπεπτιδάσες) διασπούν τα διπεπτίδια σε αμινοξέα. Στο λεπτό έντερο ολοκληρώνεται και η απορρόφηση των θρεπτικών συστατικών Το παχύ έντερο Εικ : Το λεπτό έντερο (δωδεκαδάκτυλο) και οι ιστολογία του. Το παχύ έντερο (Εικ ) έχει μήκος 1.6 m περίπου και μεγαλύτερη διάμετρο από το λεπτό έντερο. Αποτελείται από το τυφλό, το κόλον και το ορθό (απευθυσμένο). Το τυφλό συνδέεται με τον ειλεό μέσω της ειλεοκολικής βαλβίδας η οποία επιτρέπει τη διέλευση του περιεχομένου του λεπτού εντέρου προς το παχύ αλλά όχι αντίθετα. Πολύ κοντά στην ειλεοκολική βαλβίδα είναι και η σκωληκοειδής απόφυση. Το κόλον αποτελείται από τα ανιόν, το εγκάρσιο, το σιγμοειδές και το κατιόν κόλον. Το ορθό καταλήγει στο πρωκτό.

9 Ο πρωκτός περιβάλλεται από δύο σφιγκτήρες μύες, τον έσω και τον έσω. Ο έσω λειτουργεί ανεξάρτητα από τη θέλησή μας, ενώ ο έξω εξαρτάται. Έτσι εξηγείται το γεγονός ότι ενώ η αφόδευση είναι λειτουργία του αυτόνομου νευρικού συστήματος, στον ενήλικα ελέγχεται σε μεγάλο βαθμό. Η λειτουργία του παχέος εντέρου είναι η απορρόφηση κυρίως του νερού και των αλάτων ώστε να αποκατασταθεί το ποσό του νερού και των ηλεκτρολυτών και να συμπυκνωθεί το υλικό ώστε να δημιουργηθούν τα κόπρανα. Τα κόπρανα αποτελούνται (Εικ ) από άπεπτα υπολείμματα των τροφών, χολοχρωστικές και χολικά άλατα, εντερικές εκκρίσεις, νεκρωμένα επιθηλιακά κύτταρα του βλεννογόνου, λευκά αιμοσφαίρια, βακτήρια (το 1/3 των στερεών συστατικών των κοπράνων) και ανόργανα άλατα (κυρίως Ca και Ρ). Εικ : Το παχύ έντερο Στο παχύ έντερο παράγεται βλέννα, η οποία προστατεύει τα τοιχώματα από τα οξέα που παράγονται από τα βακτήρια του παχέος εντέρου. Παράλληλα, η βλέννα αυτή ουδετεροποιεί τα κόπρανα και τα κάνει ολισθηρά Προσαρτημένοι αδένες του γαστρεντερικού σωλήνα Εικ : Σύσταση των κοπράνων Το πάγκρεας Το πάγκρεας (Εικ ) είναι ένας μεγάλου μεγέθους και μαλακής υφής αδένας ο οποίος βρίσκεται πίσω από το στομάχι, στο πίσω κοιλιακό τοίχωμα. Είναι μεικτός αδένας, δηλαδή είναι και ενδοκρινής και εξωκρινής. Η ενδοκρινής μοίρα παράγει τις ορμόνες ινσουλίνη και γλυκαγόνη, οι οποίες δεν έχουν άμεση σχέση με την πέψη αλλά συμμετέχουν στη ρύθμιση του μεταβολισμού των υδατανθράκων από τα υπόλοιπα κύτταρα του οργανισμού. Η εξωκρινής μοίρα παράγει το παγκρεατικό υγρό, ml ημερησίως, που μέσω του παγκρεατικού πόρου καταλήγει στον δωδεκαδάκτυλο. Το παγκρεατικό υγρό περιέχει τα περισσότερα ένζυμα που συμμετέχουν στην πέψη. Ακόμη περιέχει NaHCΟ 3 που χρησιμεύει στην εξουδετέρωση του οξέος που έρχεται από το στομάχι στο λεπτό έντερο. Η έκκριση του παγκρεατικού υγρού ρυθμίζεται από νευρικά ερεθίσματα καθώς και από ορμόνες του λεπτού εντέρου.

10 Το ήπαρ Εικ : Ήπαρ, χοληδόχος κύστη, πάγκρεας, δωδεακαδάκτυλο Το ήπαρ (Εικ ) είναι ο μεγαλύτερος αδένας του σώματος και βρίσκεται στην άνω κοιλία. Αποτελείται από ηπατικά κύτταρα, τα οποία παράγουν συνεχώς χολή. Η χολή είναι ένα υγρό που αποτελείται από νερό, χολικά και ανόργανα άλατα, χολοχρωστικές όπως η χολερυθρίνη, χοληστερόλη κ.ά. Η χολή χρησιμεύει στη γαλακτοματοποίηση των λιπών και κατ' επέκταση στη διάσπασή τους. Η χολή όταν δεν υπάρχει λίπος στο δωδεκαδάκτυλο αποθηκεύεται στη χοληδόχο κύστη. Η παρουσία λίπους στο δωδεκαδάκτυλο προκαλεί την έκκριση της ορμόνης χολοκυστοκινίνης, η οποία προκαλεί σύσπαση στη χοληδόχο κύστη άρα και μεταφορά της στο έντερο μέσω του χοληδόχου πόρου. Το ήπαρ έχει πολλές και σημαντικές λειτουργίες, όπως αποθήκευση του γλυκόζης με τη μορφή γλυκογόνου, η αποτοξίνωση του οργανισμού από φάρμακα ή τοξικές ουσίες, η δέσμευση της αμμωνίας και η παραγωγή ουρίας, η σύνθεση πολλών πρωτεϊνών του πλάσματος όπως το ινωδογόνο κ.ά. που το καθιστούν το ήπαρ "βιοχημικό εργαστήριο του οργανισμού" 5.3. ΠΕΨΗ ΚΑΙ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ Πέψη και απορρόφηση των υδατανθράκων Οι κύριοι υδατάνθρακες της διατροφής μας είναι οι πολυσακχαρίτες (άμυλο, γλυκογόνο, κυτταρίνη), οι δισακχαρίτες (μαλτόζη, λακτόζη) και οι μονοσακχαρίτες (γλυκόζη, φρουκτόζη και γαλακτόζη). Οι υδατάνθρακες θεωρούνται ως η πρωταρχική πηγή ενέργειας του οργανισμού, καθώς πέπτονται και χρησιμοποιούνται ευκολότερα

11 από τα λίπη. Περίπου το 50% των ενεργειακών μας αναγκών καλύπτεται από υδατάνθρακες. Η κυτταρίνη δεν αξιοποιείται από τον οργανισμό μας γιατί δεν υπάρχουν κατάλληλα ένζυμα για τη πέψη της. Μερική διάσπαση κυτταρίνης γίνεται στο παχύ έντερο από μικροοργανισμούς. Η διάσπαση των υδατανθράκων ξεκινά από τη στοματική κοιλότητα με τη βοήθεια της πτυαλίνης (α-αμυλάση), η οποία και διασπά το 50% του αμύλου. Το υπόλοιπο, όπως και οι μικρές αλυσίδες πολυσακχαριτών διασπώνται σε δισακχαρίτες στο λεπτό έντερο με τη βοήθεια της παγκρεατικής α-αμυλάσης. Οι δισακχαρίτες διασπώνται στο λεπτό έντερο από ένζυμα (μαλτάση, λακτάση, σακχαράση) που βρίσκονται στον εντερικό βλεννογόνο. Οι μονοσακχαρίτες γλυκόζη, φρουκτόζη και γαλακτόζη αποτελούν τελικά προϊόντα της πέψης των υδατανθράκων. Οι μονοσακχαρίτες απορροφώνται (Εικ ) με ενεργητική μεταφορά μέσω των επιθηλιακών κυττάρων του λεπτού εντέρου και μεταφέρονται (Εικ ) μέσω της πυλαίας φλέβας στο ήπαρ και από εκεί στην κυκλοφορία του αίματος. Ορισμένα από τα βακτήρια του παχέος εντέρου είναι χρήσιμα γιατί εκτός των άλλων, παράγουν βιταμίνες, όπως η βιταμίνη Κ. (Πιν ) Πέψη και απορρόφηση των λιπών Τα ουδέτερα λίπη, τα φωσφολιπίδια και η χοληστερόλη είναι τα κύρια λίπη της διατροφής μας. Τα ουδέτερα λίπη αποτελούν αποθήκες ενέργειας, ενώ τα φωσφολιπίδια αποτελούν βασικό συστατικό των βιολογικών μεμβρανών. Τα λίπη αποτελούν δευτερεύουσα πηγή ενέργειας. Σε περίπτωση έλλειψης υδατανθράκων ο οργανισμός διασπά τα λίπη και συνθέτει γλυκόζη, καλύπτοντας έτσι από τα λίπη τις ενεργειακές τους ανάγκες. Τα λίπη αποθηκεύονται σε μεγάλες ποσότητες στον λιπώδη ιστό και το ήπαρ. Εικ : Μηχανισμοί απορρόφησης θρεπτικών ουσιών, από τα επιθηλιακά κύτταρα των λαχνών.

12 Για τη διάσπαση των λιπών απαιτείται προηγούμενα η γαλακτομοτοποίησή τους δηλαδή η διάσπασή τους σε μικρά σταγονίδια. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα να μεγαλώσει η επιφάνεια δράσης της παγκρεατικής λιπάσης. Η γαλακτοματοποίηση επιτυγχάνεται με τη βοήθεια των χολικών αλάτων της χολής, της χοληστερόλης, του φωσφολιπιδίου λεκιθίνη κ.ά. Μετά τη γαλακτοματοποίηση η παγκρεατική λιπάση διασπά τα ουδέτερα λίπη σε μονογλυκερίδια, λιπαρά οξέα και γλυκερόλη. Τα λιπαρά οξέα και τα μονογλυκερίδια απορροφούνται παθητικά με διάχυση (Εικ ) μέσω της κυτταρικής μεμβράνης των επιθηλιακών κυττάρων του δωδεκαδάκτυλου. Εκεί επανασυντίθενται σε τριγλυκερίδια και αφού αναμιχθούν με άλλες ουσίες μετατρέπονται σε μικρά σφαιρίδια που ονομάζονται χυλομικρά. Τα χυλομικρά μέσω του λεμφικού (Εικ.5.3.2) συστήματος καταλήγουν στους διάφορους ιστούς. Εικ : Μεταφορά θρεπτικών ουσιών, μέσω του κυκλοφορικού και τον λεμφικού συστήματος. Η πλήρης οξείδωση των πρωτεϊνών αποδίδει περίπου 4 θερμίδες ανά γραμμάριο. Η πλήρης οξείδωση ενός γραμμαρίου λίπους αποδίδει 9 θερμίδες. Οι υδατάνθρακες αποδίδουν μετά από πλήρη οξείδωση κατά μέσο όρο 4 θερμίδες ανά γραμμάριο. Στον άνθρωπο απαραίτητα αμινοξέα είναι τα εξής: βαλίνη, θρεονίνη, ισολευκίνη, ιστιδίνη, λευκίνη, λυσίνη, μεθειονίνη, τρυπτοφάνη και φαινυλαλανίνη Πέψη και απορρόφηση των πρωτεϊνών Οι πρωτεΐνες είναι απαραίτητες στη διατροφή μας κυρίως ως πηγή αμινοξέων και αυτό γιατί ο οργανισμός δεν είναι σε θέση να συνθέσει και τα 20 αμινοξέα που του χρειάζονται για την οικοδόμηση των πρωτεϊνικών μορίων του και έτσι ορισμένα από αυτά χαρακτηρίζονται ως "απαραίτητα". Απαραίτητα αμινοξέα χαρακτηρίζονται αυτά τα οποία ο οργανισμός δεν μπορεί να συνθέσει σε επαρκείς ποσότητες ή δεν μπορεί να συνθέσει καθόλου. Η βιολογική αξία των πρωτεϊνών εξαρτάται από τη περιεκτικότητά τους σε απαραίτητα αμινοξέα. Οι ζωικής προέλευσης πρωτεΐνες, κατά κανόνα έχουν μεγαλύτερη βιολογική αξία γιατί εξασφαλίζουν στον οργανισμό τα απαραίτητα αμινοξέα. Αντίθετα οι φυτικής προέλευσης πρωτεΐνες έχουν μικρότερη βιολογική αξία γιατί από αυτές λείπουν ένα ή περισσότερα από τα απαραίτητα αμινοξέα.

13 Οι πρωτεΐνες χρησιμεύουν ως πηγή ενέργειας σε περιπτώσεις αυξημένων ενεργειακών αναγκών (π.χ. ασιτία) όταν δηλαδή υπάρχει έλλειψη υδατανθράκων και λιπών. Ένα μικρό ποσοστό των πρωτεϊνών διασπάται στο στομάχι με τη βοήθεια της πεψίνης. Το 90% των πρωτεϊνών ενός γεύματος πέπτονται στο δωδεκαδάκτυλο με την επίδραση των ενζύμων του παγκρεατικού υγρού. Η πέψη των πρωτεϊνών σε αμινοξέα ολοκληρώνεται από τις πεπτιδάσες που βρίσκονται στα επιθηλιακά κύτταρα του βλεννογόνου του λεπτού εντέρου. Τα αμινοξέα απορροφούνται (Εικ ) με ενεργητική μεταφορά από τα επιθηλιακά κύτταρα του λεπτού εντέρου και με την κυκλοφορία του αίματος (Εικ ) μεταφέρονται στους ιστούς Ανόργανα άλατα και ιχνοστοιχεία Ο οργανισμός μας χρειάζεται έναν αριθμό ανόργανων συστατικών που τα προσλαμβάνει από τις οργανικές τροφές (υπάρχουν ανόργανα μέταλλα σε αρκετές οργανικές ενώσεις) ή με τη μορφή ριζών ή απλών ιόντων των χημικών στοιχείων. Οι ανόργανες ουσίες (Πιν ) όπως το νάτριο, το χλώριο, το κάλιο, το ασβέστιο, ο φωσφόρος, το μαγνήσιο είναι απαραίτητα σε καθημερινή βάση σε σχετικά μεγάλη ποσότητα και είναι σχεδόν άφθονα στις τροφές. Στοιχεία όπως ο σίδηρος, το μαγγάνιο, ο χαλκός, ο ψευδάργυρος, το μολυβδαίνιο, το σελήνιο, το χρώμιο, το ιώδιο κ.ά. είναι απαραίτητα στον οργανισμό σε ελάχιστη ποσότητα και ονομάζονται ιχνοστοιχεία. Η χρησιμότητα αρκετών από τα στοιχεία αυτά φαίνεται στον πίνακα Βιταμίνες Οι βιταμίνες είναι οργανικές ουσίες που ο οργανισμός δεν μπορεί να συνθέσει ή τις συνθέτει σε ποσά μικρότερα από τα απαραίτητα και κατά συνέπεια τις προσλαμβάνει μέσω των τροφών. Αν εξαιρέσουμε τη βιταμίνη C, όλες οι άλλες βιταμίνες απαιτούνται σε πολύ μικρές ποσότητες. Οι βιταμίνες δρουν ως συστατικά ενζυμικών συστημάτων και μετέχουν σε βασικές μεταβολικές λειτουργίες. Οι βιταμίνες διακρίνονται σε λιποδιαλυτές (D, Ε, Κ, Α) και σε υδατοδιαλυτές. Οι λιποδιαλυτές βιταμίνες απορροφώνται διαλυμένες σε λίπη. Αυτές αποθηκεύονται στο ήπαρ και συνεπώς δεν είναι απαραίτητο να προσλαμβάνονται συνεχώς. Οι υδατοδιαλυτές βιταμίνες απορροφώνται διαλυμένες σε νερό και αποβάλλονται με τα ούρα για αυτό και πρέπει να προσλαμβάνονται τακτικά. Υπάρχουν βιταμίνες που συντίθενται στον οργανισμό όπως η βιταμίνη D και η βιταμίνη Κ. Η τελευταία είναι αποτέλεσμα παραγωγής των βακτηρίων του παχέος εντέρου. Η δράση των βιταμινών είναι εξειδικευμένη και ανεπάρκειά τους προκαλεί σοβαρές διαταραχές στον οργανισμό (Πιν ). Η κατάχρηση στη λήψη βιταμινών μπορεί να οδηγήσει σε ανάλογες δυσλειτουργίες στον οργανισμό. Ενδεικτικά αναφέρουμε τη "δηλητηρίαση" με βιταμίνη Α που οδηγεί σε παθήσεις του σκελετού (υπερπλασία του περιόστεου) ή σε διαταραχές στην ομοιόσταση του ασβεστίου (υπερασβεσταιμία) που προκαλείται από λήψη μεγάλων δόσεων βιταμίνης D. Είναι γνωστή η αδυναμία πολλών από εμάς στις λεγόμενες "πλαστικές τροφές", όπως οι τροφές που σερβίρονται σε αλυσίδες fast food. Προσπαθήστε να συλλέξετε στοιχεία από βιβλιοθήκες ή το διαδίκτυο για την θρεπτική αξία των προϊόντων που πωλούνται στα παραπάνω καταστήματα. Οργανώστε συζήτηση με τους συμμαθητές σας πάνω στο θέμα αυτό. Σχεδιάστε ένα φυλλάδιο που να περιέχει πληροφορίες σε σχέση με το παραπάνω θέμα και μοιράστε το στους μαθητές των μικρότερων τάξεων του σχολείου σας. Προσπαθήστε να κάνετε μια παρόμοια μελέτη στα προϊόντα που βρίσκονται στη καντίνα του σχολείου σας.

14 Πίνακας Ανόργανα στοιχεία σημαντικά στον άνθρωπο. Στοιχείο Σημασία Ασβέστιο (Ca) Πηγές ασβεστίου αποτελούν το γάλα, τα αυγά και τα πράσινα λαχανικά. Φωσφόρος (Ρ) Θείο (S) Πηγές φωσφόρου αποτελούν τα γαλακτομικά προϊόντα, το κρέας, τα ψάρια κτλ. Πηγές θείου αποτελούν το κρέας, τα ψάρια, το γάλα, τα αυγά, τα τυριά και τα φασόλια. Νάτριο (Να) Η φυσιολογική πρόσληψη αλατιού (ΝaCl) εφοδιάζει τον οργανισμό με την απαραίτητη ποσότητα νατρίου. Εμφανίζεται συνήθως σε συνδυασμό με το φωσφόρο. Το 99% είναι συγκεντρωμένο στα οστά και τα δόντια καθώς επίσης και στους μύες και στο πλάσμα. Η απορρόφησή του είναι δυνατή μόνο παρουσία της βιταμίνης D. Το 80% βρίσκεται στα οστά και στα δόντια καθώς και στους μύες, στα εγκεφαλικά κύτταρα και στο αίμα. Παίζει σημαντικό ρόλο στη μυϊκή συστολή και στην λειτουργία των νευρικών κυττάρων. Αποτελεί συστατικό πολλών ενζύμων. Συμμετέχει στην μεταφορά και την αποθήκευση ενέργειας (ΑΤΡ). Αποτελεί συστατικό των DΝΑ και RNA Συστατικό πολλών πρωτεϊνών όπως η ινσουλίνη και το κολλαγόνο και μερικών βιταμινών όπως η βιοτίνη και η (θειαμίνη). Ως συστατικό πολλών ορμονών και βιταμινών, συμμετέχει στον έλεγχο πολλών οργανισμικών λειτουργιών. Βρίσκεται κυρίως στο μεσοκυττάριο υγρό. Συμμετέχει στη δημιουργία και μεταβίβαση των νευρικών ώσεων καθώς και στη μυϊκή συστολή. Συμμετέχει στην απορρόφηση αμινοξέων και σακχάρων μετά την πέψη. Κάλιο (Κ) Σε όλες τις τροφές (σχεδόν). Κύριο κατιόν του ενδοκυττάριου υγρού. Συμμετέχει στη δημιουργία και μεταβίβαση των νευρικών ώσεων καθώς και στη μυϊκή συστολή. Χλώριο (CI) Η φυσιολογική πρόσληψη αλατιού (NaCl) εφοδιάζει τον οργανισμό με την απαραίτητη ποσότητα χλωρίου. Σίδηρος (Fe) Πηγές σιδήρου αποτελούν το κρέας, το συκώτι, οι κρόκοι του αυγού, τα φασόλια κτλ. Ιώδιο (I) Πηγές ιωδίου αποτελούν το ιωδιούχο αλάτι, τα λαχανικά που αναπτύσσονται σε εδάφη πλούσια σε ιώδιο, το μουρουνέλαιο κτλ. Χαλκός (Cu) Πηγές χαλκού αποτελούν τα αυγά, τα φασόλια, τα ψάρια, το σπανάκι, το συκώτι κτλ. Ψευδάργυρος Πηγή ψευδαργύρου αποτελούν (ΖN) πολλές τροφές κυρίως το κρέας Φθόριο (F) Μαγνήσιο (Mg) Πηγή μαγνησίου αποτελεί το συκώτι και τα λαχανικά. Κοβάλτιο (Co) Πηγή κοβαλτίου αποτελεί το συκώτι, οι νεφροί και τα ψάρια. Χρώμιο (Cr) Πηγή χρωμίου αποτελεί η ζύμη, το κρασί κτλ. Σελήνιο (Se) Πηγή σεληνίου αποτελεί το κρέας, τα πουλερικά, ο κρόκος του αυγού, το γάλα, τα μανιτάρια κτλ. Κύριο ανιόν του μεσοκυττάριου υγρού. Σημαντικός ρόλος στην διατήρηση της οξεοβασικής ισορροπίας, και στο σχηματισμό HCl στο στομάχι. Περίπου το 66% βρίσκεται στην αιμοσφαιρίνη, μεταφέροντας το οξυγόνο στα κύτταρα. Συμμετέχει στο σχηματισμό του ATP από τον καταβολισμό Συστατικό της ορμόνης θυροξίνη που παράγεται στον θυρεοειδή αδένα και ελέγχει τον μεταβολισμό Αποθηκεύεται κυρίως στο ήπαρ και το σπλήνα. Απαραίτητο για τη σύνθεση της αιμοσφαιρίνης. Συστατικό ενζύμων που χρησιμεύουν στη σύνθεση της μελανίνης. Σημαντικό στο μεταβολισμό του διοξειδίου του άνθρακα. Απαραίτητο στη φυσιολογική λειτουργία του προστάτη, στο σχηματισμό των σπερματοζωαρίων στον άνδρα. Συμμετέχει στη διάσπαση των πρωτεϊνών ως συστατικό της πεπτιδάσης. Συστατικό των δοντιών, των οστών και άλλων ιστών. Ενεργοποιεί πολλά ένζυμα. Απαραίτητο στη σύνθεση της αιμοσφαιρίνης, στο σχηματισμό της ουρίας, στην ανάπτυξη, στην αναπαραγωγή και στο σχηματισμό των οστών. Συστατικό της βιταμίνης Β12. Απαραίτητο στο σχηματισμό των ερυθροκυττάρων. Συμβάλλει στην αύξηση των επιπέδων της ΗDL ΚΑΙ στη μείωση των επιπέδων LDL Εμπλέκεται στη ρύθμιση της παραγωγής ινσουλίνης και κατά συνέπεια στη ρύθμιση του μεταβολισμού των υδατανθράκων. Χρησιμεύει σαν αντιοξειδωτικό. Προλαμβάνει τις χρωμοσωμικές ανωμαλίες και παίζει ρόλο στην αποφυγή διαφόρων γενετικών ανωμαλιών καθώς και κάποιων μορφών καρκίνου.

15 Πίνακας Πίνακας των κυριοτέρων βιταμινών ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ D (Καλτσιφερόλη ) Ε (Τοκοφερόλη) Β 1 (Θειαμίνη) Β 2 (Ριβοφλαβίνη ) Β 6 Γάλα, Βούτυρο, Συκώτι Ξηροφθαλμία, ξηροδερμία, Α ψαριών, Ως προβιταμίνη Α: πράσινα και κίτρινα λαχανικά (καρότα) κ. ά. ευαισθησία στις μολύνσεις της μύτης, του λάρυγγα και του δέρματος ΛΙΠΟΔΙΑΛΥΤΕΣ Γάλα, αυγά, ιχθυέλαια. Ραχίτιδα, καχεξία κτλ. Συντίθενται στο δέρμα μας με την έκθεση στο ηλιακό φως Λαχανικά, κυρίως φύτρο Στειρότητα (στα ποντίκια και σιταριού και μαρούλι, κρέας πιθανώς στον άνθρωπο) κ. ά. Πράσινα φύλλα κ.ά., Αιμορραγία, διαταραχή της Κ Μικροβιακή χλωρίδα του πηκτικότητας του αίματος παχέος εντέρου Δημητριακά, μαγιά μπύρας, Σοβαρές διαταραχές του πεπτικού βοδινό και χοιρινό κρέας και νευρικού συστήματος (ασθένεια Beriberi) Γάλα, κρέας, πράσινα Στοματίτιδα, γενική αδυναμία κ. ά. λαχανικά, ψωμί ολικής αλέσεως Κρέας Σπασμοί, δερματίτιδα, (Πυριδοξίνη) γαστρεντερίτιδα Συκώτι ζώων, νεφροί, ψάρια Αναιμία, ΥΔΑΤΟΔΙΑΛΥΤΕΣ διαταραχές στη Β 12 λειτουργία του νευρικού συστήματος Φυλλικό οξύ Παντοθενικό Βιοτίνη Ρ-Ρ Νιασίνη C (Ασκορβικό οξύ οξύ) Φυτικής και ζωικής προέλευσης τροφές Παντού (απ' όπου και το όνομά του) Φυτικής και ζωικής προέλευσης τροφές Αφθονεί στις τροφές ζωικής προέλευσης, πράσινα φύλλα λαχανικών κ. ά. Εσπεριδοειδή, πράσινα λαχανικά, ντομάτες κ.ά. Ορισμένες μορφές αναιμίας Μειωμένη ανάπτυξη, διαταραχές στο ΚΝΣ Δερματίτιδα, γαστρεντερίτιδα, μυϊκοί πόνοι Πελάγρα Σκορβούτο (αιμορραγία στα ούλα, αδυναμία επούλωσης Τραυμάτων, αιματώματα κάτω από το δέρμα κ. ά.) Πολλές βιταμίνες είναι απαραίτητες σε πολύ μικρές ποσότητες για τον οργανισμό. Η ανεπάρκεια σε βιταμίνες οδηγεί σε σοβαρές δυσλειτουργίες. Η κατάχρηση στη λήψη βιταμινών οδηγεί σε παρόμοιες καταστάσεις. Συλλέξτε πληροφορίες από βιβλιοθήκες ή το διαδίκτυο καθώς και από την επαφή με ειδικούς επιστήμονες και οργανώστε διάλεξη με θέμα "Κατάχρηση στη λήψη βιταμινών - πιθανές συνέπειες".

16 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η ενέργεια που απαιτεί ο ανθρώπινος οργανισμός για να διατηρηθεί στη ζωή προέρχεται από συγκεκριμένες κατηγορίες οργανικών χημικών χημικών ενώσεων. Αυτές είναι οι υδατάνθρακες, οι πρωτεΐνες και τα λίπη. Η διάσπαση αυτών των ενώσεων και η μεταφορά τους στην κυκλοφορία γίνεται από το πεπτικό σύστημα. Απαραίτητα στοιχεία της διατροφής είναι επίσης και πολλά ανόργανα στοιχεία καθώς επίσης και οι βιταμίνες. Το πεπτικό σύστημα αποτελείται από τη στοματική κοιλότητα, τον φάρυγγα, τον οισοφάγο, το στόμαχο, το λεπτό έντερο και το παχύ έντερο. Σε κάθε τμήμα του πεπτικού συστήματος γίνεται μηχανική και χημική πέψη της τροφής. Η διάσπαση των υδατανθράκων ξεκινά από τη στοματική κοιλότητα, η πέψη των πρωτεϊνών από το στόμαχο και των λιπών από το δωδεκαδάκτυλο. Η πλήρης πέψη και απορρόφηση όλων των θρεπτικών συστατικών γίνεται στο λεπτό έντερο με τη βοήθεια ενζύμων του παγκρέατος και των χολικών αλάτων της χολής καθώς και διαφόρων ορμονών. Για να γίνει η πέψη είναι απαραίτητη η έκκριση μεγάλων ποσοτήτων υγρών στο εσωτερικό του εντερικού αυλού. Το νερό αυτών των υγρών επαναρροφάται στο παχύ έντερο. Το τελικό προϊόν της πέψης είναι τα κόπρανα που περιέχουν άπεπτες ουσίες. Στο γαστρεντερικό σωλήνα (στοματική κοιλότητα, παχύ έντερο) συμβιώνουν φυσιολογικά με τα κύτταρα του σώματος και βακτηριακοί πληθυσμοί μαζί, που χαρακτηρίζονται ως φυσιολοική βακτηριακή χλωρίδα. Όλα τα στάδια των λειτουργιών του πεπτικού ρυθμίζονται από το ενδοκρινικό και το νευρικό σύστημα.

17 1. Ποιες εκκρίσεις παρατηρούνται στη στοματική κοιλότητα, στο στομάχι και στο λεπτό έντερο; Ποια η χρησιμότητά τους; 2. Πως το πάγκρεας και το ήπαρ συμβάλλουν στη διαδικασία της πέψης; 3. Με ποιους τρόπους επιτυγχάνεται η αύξηση της απορροφητικής επιφάνειας του λεπτού εντέρου; 4. Να αναφέρεται μια διαφορά μεταξύ της απορρόφησης των αμινοξέων και των λιπών. 5. Ποια υγρά συμμετέχουν στην πέψη; Αιτιολογήστε με μια πρόταση τη συμβολή του καθενός από αυτά στην πέψη. 6. Στο πεπτικό σύστημα υπάρχουν διάφοροι προστατευτικοί μηχανισμοί έναντι των παθογόνων μικροβίων. Αναφέρατε τρία παραδείγματα τέτοιων μηχανισμών. 7. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση ή στη φράση που συμπληρώνει σωστά τη πρόταση: Η τροφή δεν εισέρχεται στην τραχεία κατά την κατάποση με τη βοήθεια: α. του οισοφάγου β. του λάρυγγα γ. της επιγλωττίδας δ. της γλώσσας Η διάσπαση των πρωτεϊνών γίνεται αρχικά: α. Στη στοματική κοιλότητα β. Στον οισοφάγο γ. Στο λεπτό έντερο δ. Στο στομάχι Ποιο από τα παρακάτω δεν παράγεται στο στομάχι: α. NaHCO 3 β. HCI γ. γαστρίνη δ. ενδογενής παράγοντας Η κύρια χημική πέψη γίνεται: α. στο στομάχι β. στο λεπτό έντερο γ. στο ήπαρ δ. στο πάγκρεας Η βασική ουσία που περιέχει το σάλιο είναι: α, η αμυλάση. β. η βλέννα, γ. η λεκιθίνη. δ. η πεψίνη Η χολή περιέχει: α. ένζυμα για τη διάσπαση των λιπών. β. γλυκογόνο για τις ενεργειακές ανάγκες του οργανισμού. γ. πρωτεΐνες. δ. χρωστικές όπως η χολερυθρίνη. Η ορμόνη ινσουλίνη που παράγεται στο πάγκρεας ρυθμίζει α. την διάσπαση των αμινοξέων. β. την διάσπαση των λιπών, γ. τον καταβολισμό των πρωτεϊνών, δ. τον μεταβολισμό των σακχάρων

18 8. Να χαρακτηρίσετε με σωστό (Σ) ή λάθος (Λ) τις παρακάτω προτάσεις. α. Το πεψινογόνο ενεργοποιείται και μετατρέπεται σε ενεργό πεψίνη σε αλκαλικό περιβάλλον. β. Στη χοληδόχο κύστη γίνεται η γαλακτοματοποίηση των λιπών. γ. Οι εκκρίσεις του στομάχου ελέγχονται από το νευρικό σύστημα και από ορμόνες δ. Τα τρία μέρη του λεπτού εντέρου είναι το δωδεκαδάκτυλο, το τυφλό και ο ειλεός ε. Στο πάγκρεας γίνεται διάσπαση πρωτεϊνών. στ. Η χολή περιέχει ένζυμα για τη διάσπαση των λιπών ζ. Πριν τη διάσπαση των λιπών γίνεται η γαλακτοματοποίησή τους στο δωδεκαδάκτυλο. 9. Να συμπληρώσετε με τους κατάλληλους όρους τα κενά στις παρακάτω προτάσεις: Το τοίχωμα του σωλήνα αποτελείται από τέσσερις ιστών., οι οποίες από έξω προς τα μέσα είναι ο, ο, ο και Ο Στη στοματική κοιλότητα βρίσκονται τα που είναι σφηνωμένα σε οστέϊνες θήκες που λέγονται Τα δόντια διακρίνονται σε και που τεμαχίζουν τις τροφές και σε Και που αλέθουν τις τροφές. Στο στομάχι εκκρίνονται διάφορα υγρά όπως που περιέχει HCI η οποία προστατεύει από το HCI, που ρυθμίζει την απορρόφηση της βιταμίνης και η ορμόνη Ο του λεπτού εντέρου αφενός πτυχώνεται και αφετέρου φέρει προεκβολές τις Τα επιθηλιακά κύτταρα των φέρουν μικροσκοπικές προεκβολές τις Η χολή όταν δεν υπάρχει στο δωδεκαδάκτυλο αποθηκεύεται στη 10. Αντιστοιχίστε τους όρους της στήλης I με τις διαδικασίες που περιγράφονται στη στήλη II. Στήλη I Στήλη II 1. Ενδογενής παράγοντας α. Συμβάλλει στη διάσπαση των λιπών 2. Χολή β. Χρησιμεύει στην διάσπαση των υδατανθράκων 3. Παγκρεατικό υγρό γ. Παράγεται στο στομάχι και συμβάλλει στην απορρόφηση της βιταμίνης Β Αμυλάση δ. Απαραίτητο για την απορρόφηση των υδατανθράκων ε. Περιέχει ένζυμα για τη διάσπαση των πρωτεϊνών

3. Το σχεδιάγραμμα παρουσιάζει τομή ανθρώπινου πεπτικού συστήματος.

3. Το σχεδιάγραμμα παρουσιάζει τομή ανθρώπινου πεπτικού συστήματος. ΠΕΠΤΙΚΟ 1. Α. Να γράψετε τα είδη των δοντιών Α, Β, Γ, Δ και τα μέρη του δοντιού Ε Μ. Β. Πόσα δόντια έχει ένα παιδί 3 χρόνων; Γ. Ποιοι αδένες αφήνουν το έκκριμά τους στη στοματική κοιλότητα και ποιο το

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΨΗ ΚΑΙ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΤΩΝ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ

ΠΕΨΗ ΚΑΙ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΤΩΝ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ 8. Σημειώστε με ποιους από τους παρακάτω τρόπους δρα το σάλιο: α. συμβάλλει στην πέψη των πρωτεϊνών β. συμμετέχει στη δημιουργία βλωμού (μπουκιάς) γ. συμβάλλει στην καθαριότητα των δοντιών δ. λειαίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΠΕΠΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΠΕΠΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Να προσλαμβάνουν με την τροφή τους ένα μικρό θερμιδικό πλεόνασμα, δηλαδή λίγο περισσότερες θερμίδες από αυτές που είναι απαραίτητες για τη συντήρηση του σωματικού τους βάρους. Να προτιμούν τα φυτικά (ακόρεστα)

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ 2016 2 ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Πέψη Μηχανική πέψη Χημική πέψη Απορρόφηση Γαστρεντερικός σωλήνας Όργανα του πεπτικού συστήματος: 1. 2. 3. 4. 5. 6. Τέσσερα είδη ιστών

Διαβάστε περισσότερα

Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά.

Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά. Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά. Στον πεπτικό σωλήνα πραγματοποιείται ο τεμαχισμός της τροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ: ΕΝΟTHTA 7: Ετεροτροφική διατροφή. Σελ. 135-151 (Οι σελ. 135-136 απλή αναφορά)

ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ: ΕΝΟTHTA 7: Ετεροτροφική διατροφή. Σελ. 135-151 (Οι σελ. 135-136 απλή αναφορά) Ετεροτροφική Διατροφή ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ: ΕΝΟTHTA 7: Ετεροτροφική διατροφή. Σελ. 135-151 (Οι σελ. 135-136 απλή αναφορά) Τρεις κατηγορίες οργανικών ενώσεων με θρεπτική αξία: υδατάνθρακες, λίπη και πρωτεΐνες.

Διαβάστε περισσότερα

1. Να αν τιστοιχίσετε τους όρους της στήλης Ι με τις προτάσεις της στήλης ΙΙ:

1. Να αν τιστοιχίσετε τους όρους της στήλης Ι με τις προτάσεις της στήλης ΙΙ: Ερωτήσεις Προβλήματα Δραστηριότητες 1. Να αν τιστοιχίσετε τους όρους της στήλης Ι με τις προτάσεις της στήλης ΙΙ: Ι Βιταμίνες Υδατάνθρακες Πρωτεΐνες Λίπη Βοηθούν κυρίως στη δόμηση νέων κυττάρων. Προσφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

www.cyprusbiology.com ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

www.cyprusbiology.com ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ 2011 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ Στο πεπτικό σύστημα γίνεται η επεξεργασία των τροφών καθώς η μετατροπή ς σε απλούστερες. Η λειργία πεπτικού συστήματος μπορεί να συνοψιστεί σε τρεις λέξεις: (α) πέψη,

Διαβάστε περισσότερα

www.cyprusbiology.com ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

www.cyprusbiology.com ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ 2013 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ Σ πεπτικό σύστημα γίνεται η επεξεργασία των τροφών καθώς η μετατροπή ς σε απλούστερες. Η λειργία πεπτικού συστήμας μπορεί να συνοψιστεί σε τρεις λέξεις: (α) πέψη,

Διαβάστε περισσότερα

Λουκάς Νικολάου ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

Λουκάς Νικολάου ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ 2007 ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Στο πεπτικό σύστηµα γίνεται η επεξεργασία των τροφών καθώς και η µετατροπή τους σε απλούστερες. Η λειτουργία του πεπτικού

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ οι χημικές αντιδράσεις που συμβαίνουν στον οργανισμό για την παραγωγή ενέργειας και τη διατήρηση της ζωής αναβολισμός

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5 ο ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΑΡΙΑ Κ. ΣΗΦΑΚΗ ΑΝΑΤΟΜΙΑ - ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΙΙ 1

Κεφάλαιο 5 ο ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΑΡΙΑ Κ. ΣΗΦΑΚΗ ΑΝΑΤΟΜΙΑ - ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΙΙ 1 Κεφάλαιο 5 ο ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΑΡΙΑ Κ. ΣΗΦΑΚΗ ΑΝΑΤΟΜΙΑ - ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΙΙ 1 Το πεπτικό σύστημα αποτελείται Από όργανα (Γαστρεντερικός σωλήνας) Αρχίζει από το σώμα και καταλήγει στον πρωκτό Χωρίζεται σε: Στοματική

Διαβάστε περισσότερα

Πεπτικό σύστημα και το κόστος της «καλοπέρασης»

Πεπτικό σύστημα και το κόστος της «καλοπέρασης» Πεπτικό σύστημα και το κόστος της «καλοπέρασης» Β. Στεργίου - Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Φυσιολογίας Της Ιατρικής Σχολής του Α.Π.Θ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Διευθυντής ο Καθηγητής Γ.Ανωγειανάκις

Διαβάστε περισσότερα

Από το Κύτταρο στον Οργανισµό

Από το Κύτταρο στον Οργανισµό ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Από το Κύτταρο στον Οργανισµό Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ Να βάλετε σε κύκλο το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση ή στη φράση που συµπληρώνει σωστά την πρόταση: 1. Στον ανθρώπινο οργανισµό

Διαβάστε περισσότερα

Λιποδιαλυτές: Βιταμίνη Α (ρετινόλη, καροτινοειδή) Επιδρά στην όραση & το δέρμα. Αποθηκεύεται στο συκώτι μας.

Λιποδιαλυτές: Βιταμίνη Α (ρετινόλη, καροτινοειδή) Επιδρά στην όραση & το δέρμα. Αποθηκεύεται στο συκώτι μας. Είναι οργανικές ενώσεις απαραίτητες για την λειτουργία του οργανισμού μας, που είτε δεν μπορεί να τις συνθέσει μόνος του, είτε τις συνθέτει αλλα σε μικρότερες από τις αναγκαίες ποσότητες. Ταξινομούνται

Διαβάστε περισσότερα

2. ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΠΕΠΤΙΚΟΥ

2. ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΠΕΠΤΙΚΟΥ 2. ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Για να διατηρηθεί η ζωή, να εξασφαλιστούν δηλαδή οι δομές και οι λειτουργίες της, χρειάζεται ενέργεια. Ο άνθρωπος εξασφαλίζει την απαραίτητη γι' αυτόν ενέργεια με τη διάσπαση (οξείδωση)

Διαβάστε περισσότερα

2. ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΠΕΠΤΙΚΟΥ

2. ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΠΕΠΤΙΚΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 2. ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Για να διατηρηθεί η ζωή, να εξασφαλιστούν δηλαδή οι δομές και οι λειτουργίες της, χρειάζεται ενέργεια. Ο άνθρωπος εξασφαλίζει την απαραίτητη γι' αυτόν ενέργεια με τη διάσπαση

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΙΑ Κ. ΣΗΦΑΚΗ ΑΝΑΤΟΜΙΑ - ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΙΙ 1

ΜΑΡΙΑ Κ. ΣΗΦΑΚΗ ΑΝΑΤΟΜΙΑ - ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΙΙ 1 Η νήστιδα Ξεκινά από την νηστιδοδωδεκαδακτυλική καμπή Στο εσωτερικό της παρουσιάζει : κυκλικές πτυχές λεπτές προσεκβολές του βλεννογόνου - τις λάχνες Λεμφοζίδια (αθροίσματα λεμφοκυττάρων) και Πλάκες Payer,

Διαβάστε περισσότερα

Κύριες υποδιαιρέσεις γαστρεντερικού σωλήνα. Επικουρικά όργανα

Κύριες υποδιαιρέσεις γαστρεντερικού σωλήνα. Επικουρικά όργανα Πεπτικό σύστημα Οι διαφάνειες προέρχονται από προηγούμενες διαλέξεις του Καθηγητή κ. Ταραβήρα (με μερικές τροποποιήσεις και προσθήκες όπου κρινόταν απαραίτητο). Η συμβολή σας είναι σημαντική για τη βελτίωση

Διαβάστε περισσότερα

1. ΑΠΟ ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ ΣΤΟΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟ

1. ΑΠΟ ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ ΣΤΟΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 1. ΑΠΟ ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ ΣΤΟΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟ ΚΥΤΤΑΡΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΙ Ο ανθρώπινος οργανισμός συνίσταται α- πό τρισεκατομμύρια κύτταρα. Τα κύτταρα αυτά εμφανίζουν σημαντική ποικιλομορφία, που αφορά το μέγεθος,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΙΙ

ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΙΙ ΤΟΜΕΑΣ ΡΑΔΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΑΣ Β ΕΞΑΜΗΝΟ ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΙΙ 2 ΟΣΤΕΟΛΟΓΙΑ 3 4 5 ΒΑΣΗ ΚΡΑΝΙΟΥ 6 ΚΡΟΤΑΦΟΓΝΑΘΙΚΗ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ 7 ΠΑΡΑΡΡΙΝΙΟΙ ΚΟΛΠΟΙ 8 9 10 11 ΑΤΛΑΝΤΟΑΞΟΝΙΚΗ ΑΡΘΡΩΣΗ 12 13 14 15 ΑΡΘΡΩΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 ΕΤΕΡΟΤΡΟΦΙΚΗ ΙΑΤΡΟΦΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 ΕΤΕΡΟΤΡΟΦΙΚΗ ΙΑΤΡΟΦΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 ΕΤΕΡΟΤΡΟΦΙΚΗ ΙΑΤΡΟΦΗ 1 7.1 ΜΟΡΦΕΣ ΕΤΕΡΟΤΡΟΦΙΚΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ Οι οργανισµοί, για να µπορούν να επιβιώσουν χρειάζονται συνεχώς ενέργεια. Η ζωντανή ύλη είναι ένα θερµοδυναµικά ασταθές σύστηµα που θα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ. Τι είναι οι υδατάνθρακες;

ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ. Τι είναι οι υδατάνθρακες; ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ Τι είναι οι υδατάνθρακες; Οι υδατάνθρακες είναι τα νομίσματα ενέργειας του σώματός μας. Τα περισσότερα τρόφιμα που τρώμε καθημερινά αποτελούνται από υδατάνθρακες. Ο οργανισμός μας, σπα τους

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Πεπτικό σύστημα Β. Στεργίου - Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Φυσιολογίας Της Ιατρικής Σχολής του Α.Π.Θ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Φυσιολογία του στομάχου Η φυσιολογία του στομάχου εξετάζει τα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΣΤΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ. Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος C.D.A. College Limassol 2014/2015

ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΣΤΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ. Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος C.D.A. College Limassol 2014/2015 ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΣΤΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος C.D.A. College Limassol 2014/2015 Το πεπτικο συστημα είναι ομαδα οργανων που μετατρεπει ότι τρωμε σε ουσιες οι οποιες μπορει να χρησιμοποιηθουν από

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΦΟΓΝΩΣΙΑ. Υπεύθυνος Καθηγητής: Παπαμιχάλης Αναστάσιος

ΤΡΟΦΟΓΝΩΣΙΑ. Υπεύθυνος Καθηγητής: Παπαμιχάλης Αναστάσιος ΤΡΟΦΟΓΝΩΣΙΑ Υπεύθυνος Καθηγητής: Παπαμιχάλης Αναστάσιος ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΥΛΩΝ Υδατάνθρακες Λίπη Πρωτεΐνες Νερό Ανόργανα συστατικά Βιταμίνες Υπευθ. Καθηγητής: Παπαμιχάλης Αναστάσιος ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ Οι

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΙ Ως προς τη µορφή και τη λειτουργία τους. Κυτταρική διαφοροποίηση.

ΙΣΤΟΙ Ως προς τη µορφή και τη λειτουργία τους. Κυτταρική διαφοροποίηση. ΙΣΤΟΙ 1. Τα κύτταρα που αποτελούν τον οργανισµό µας, διακρίνονται σε διάφορους τύπους, παρά το γεγονός ότι όλα, τελικώς, προέρχονται από το ζυγωτό, δηλαδή το πρώτο κύτταρο µε το οποίο ξεκίνησε η ζωή µας.

Διαβάστε περισσότερα

Σκελετικό σύστημα. Λειτουργίες: 1. Στηρικτικό πλαίσιο του σώματος των ζώων 2. Κινητική ποικιλομορφία. 2. Σκληροί σκελετοί

Σκελετικό σύστημα. Λειτουργίες: 1. Στηρικτικό πλαίσιο του σώματος των ζώων 2. Κινητική ποικιλομορφία. 2. Σκληροί σκελετοί Σκελετικό σύστημα Λειτουργίες: 1. Στηρικτικό πλαίσιο του σώματος των ζώων 2. Κινητική ποικιλομορφία Τύποι: 1. Υδροστατικοί σκελετοί 2. Σκληροί σκελετοί Ενδοσκελετός Εξωσκελετός Σκελετικό σύστημα υδροστατικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ A ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ A ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ A ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Tόμος 1ος 22-0010_l_a_biology_bm 1-89 18b.indd 1 5/12/2016 1:17:22 µµ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΡΧΙΚΗΣ ΕΚΔΟΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΣΥΓΓΡΑΦΗΣ Δρ. ΚΑΣΤΟΡΙΝΗΣ ΑΝΤΩΝΗΣ, Βιολόγος, Εκπαιδευτικός Δ/θμιας Εκπαίδευσης.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΕΦΗΒΕΙΑ- ΑΝΑΓΚΕΣ v Επιτάχυνση ρυθμού ανάπτυξης v Ωρίμανση και αύξηση ιστών v Αποκτά το 20% του ύψους και το 50% του βάρους του ενήλικα, ενώ οι μύες, ο όγκος του αίματος και γενικά

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ:

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014-2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΒΑΘ.:... ΟΛΟΓΡ.:... ΥΠΟΓΡ.:... ΤΑΞΗ: Γ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12-06-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΝΟΛΙΚΟΣ ΧΡΟΝΟΣ: 2 ΩΡΕΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:...

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Ανατομία

ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Ανατομία ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ 28-11-05 Μάθημα 8ο ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Ανατομία Στόμα Φάρυγγας Επιγλωττίδα Οισοφάγος Στομάχι Ήπαρ Πάγκρεας Λεπτό Έντερο Παχύ Έντερο Ορθό Απευθυσμένο 1 ΟΙΣΟΦΑΓΟΣ Σωλήνας 22 25 εκ. & διάμετρο

Διαβάστε περισσότερα

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ Ασβέστιο Συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη ασβεστίου Βρέφη 0-12 μηνών Παιδιά 1-3 ετών Παιδιά 4-8 ετών Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών Ενήλικες 19-50 ετών Ενήλικες > 50 ετών Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Διατροφή

Εισαγωγή στη Διατροφή Εισαγωγή στη Διατροφή Ενότητα 6 η ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ Όνομα καθηγητή: Μ. ΚΑΨΟΚΕΦΑΛΟΥ Όνομα καθηγητή: Α. ΖΑΜΠΕΛΑΣ Τμήμα: Επιστήμης τροφίμων και διατροφής του ανθρώπου ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Η δομή των υδατανθράκων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΚΑΙ ΑΝΟΡΓΑΝΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΚΑΙ ΑΝΟΡΓΑΝΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΚΑΙ ΑΝΟΡΓΑΝΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ Θρεπτικά Συστατικά Η ποιοτική διαφορά µεταξύ των τροφών, έγκειται στη περιεκτικότητα τους σε Θρεπτικά Συστατικά. Για να καταλάβει κανείς, αρκεί να συνειδητοποιήσει

Διαβάστε περισσότερα

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών;

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών; ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Τι είναι οι πρωτεϊνες; Η ονομασία πρωτεϊνες προέρχεται από το ρήμα πρωτεύω και σημαίνει την εξαιρετική σημασία που έχουν οι πρωτεϊνες για την υγεία του ανθρώπινου σώματος. Από την εποχή των Ολυμπιακών

Διαβάστε περισσότερα

Πεπτικό σύστημα Περιγραφή

Πεπτικό σύστημα Περιγραφή Πεπτικό Σύστημα Πεπτικό σύστημα Περιγραφή Το γαστρεντερικό σύστημα (ΓΕΣ) αποτελείται από τα κοίλα όργανα που εκτείνονται από το στόμα έως τον πρωκτό και τους επικουρικούς αδένες που ευθύνονται για την

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΜΟΡΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Τι γνωρίζετε για τους υδατάνθρακες;

ΤΑ ΜΟΡΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Τι γνωρίζετε για τους υδατάνθρακες; 1 ΤΑ ΜΟΡΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Το κύτταρο αποτελείται από χηµικές ενώσεις, στις οποίες περιλαµβάνονται τα µικρά βιολογικά µόρια και τα βιολογικά µακροµόρια. Στα µικρά βιολογικά µόρια ανήκουν, τα ανόργανα στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΝΟΥ Τόσο η εμπειρία όσο και τα επιστημονικά δεδομένα συνεχώς επιβεβαιώνουν την άποψη ότι η

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΝΟΥ Τόσο η εμπειρία όσο και τα επιστημονικά δεδομένα συνεχώς επιβεβαιώνουν την άποψη ότι η ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΝΟΥ Τόσο η εμπειρία όσο και τα επιστημονικά δεδομένα συνεχώς επιβεβαιώνουν την άποψη ότι η διατροφή σχετίζεται άμεσα ή έμμεσα με την εμφάνιση ή/και

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΜΑΘΗΜΑ:ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:3.6.2014 ΤΑΞΗ: Γ ΧΡΟΝΟΣ:1.30 ΑΡΙΘΜΟΣ ΣΕΛΙΔΩΝ:10 ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:. ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:... ΒΑΘΜΟΣ:...

Διαβάστε περισσότερα

Ευαίσθητη στη ζέστη το οξυγόνο το αλκαλικό περιβάλλον και τις λάμπες UV. Μερικές τροφές πλούσιες σε Βιταμίνη Β1 (100g τροφής /mg Βιταμίνης)

Ευαίσθητη στη ζέστη το οξυγόνο το αλκαλικό περιβάλλον και τις λάμπες UV. Μερικές τροφές πλούσιες σε Βιταμίνη Β1 (100g τροφής /mg Βιταμίνης) Τις Βιταμίνες τις χωρίζουμε σε δυο κατηγορίες α) Υδατοδιαλυτές Βιταμίνες (B ομάδα και C) β) Λιποδιαλυτές Βιταμίνες (A, D, E, K) α) Υδατοδιαλυτές Βιταμίνες (B ομάδα και C) Βιταμίνη Β1 (Θιαμίνη) Απαραίτητη

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΔΟΜΕΤΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΔΟΜΕΤΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΔΟΜΕΤΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014-2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 Μάθημα: Βιολογία - Χημεία Τάξη: Γ Ημερομηνία: 05/06/2015 Διάρκεια: 2 ώρες Ονοματεπώνυμο: Τμήμα:.. Αρ:. Βαθμός:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΕΡΟΣ Α

ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΕΡΟΣ Α ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΕΡΟΣ Α 01/42 Χαρακτηριστικά του τοιχώµατος του γαστρεντερικού σωλήνα Το τοίχωµα του ΓΕΣ από έξω προς τα µέσα αποτελείται από τις εξής στιβάδες: 1. Ορογόνος υµένας 2. Επιµήκης Μυϊκή στιβάδα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Από το κύτταρο στον οργανισμό

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Από το κύτταρο στον οργανισμό ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Από το κύτταρο στον οργανισμό 1o ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ - ΓΗ_Α_ΒΙΟ_0_11207, 2o ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ - ΓΗ_Α_ΒΙΟ_0_11208 ΘΕΜΑ Δ Το ανθρώπινο σώμα, όπως και το σώμα κάθε πολυκύτταρου οργανισμού αποτελείται από πολλά

Διαβάστε περισσότερα

Βλέννα, υδαρές υγρό. ή τοιχωματικό ή οξυπαραγωγικό = HCl + ενδογενή παράγοντα. βλέννα. ή ζυμογόνο ή πεπτικό = πεψινογόνο

Βλέννα, υδαρές υγρό. ή τοιχωματικό ή οξυπαραγωγικό = HCl + ενδογενή παράγοντα. βλέννα. ή ζυμογόνο ή πεπτικό = πεψινογόνο Στόμαχος Δομή βλεννογόνου στομάχου - Γαστρικοί αδένες Βλέννα, υδαρές υγρό ή τοιχωματικό ή οξυπαραγωγικό = HCl + ενδογενή παράγοντα βλέννα ή ζυμογόνο ή πεπτικό = πεψινογόνο Κύτταρα G = γαστρίνη Διάσπαρτα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΑΣΜΕΙΟΣ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ

ΕΡΑΣΜΕΙΟΣ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΑΣΜΕΙΟΣ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Ιδιωτικό Γενικό Λύκειο Όνομα: Ημερομηνία:././2014 ΤΑΞΗ : A Λυκείου ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Από το κύτταρο στον οργανισμό ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ. Οι ρυθμιστές του οργανισμού

ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ. Οι ρυθμιστές του οργανισμού ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ Οι ρυθμιστές του οργανισμού Είδη αδένων στον άνθρωπο o Εξωκρινείς αδένες: εκκρίνουν το προϊόν τους μέσω εκφορητικού πόρου είτε στην επιφάνεια του σώματος (π.χ. ιδρωτοποιοί και σμηγματογόνοι

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία. Απαντήσεις Κριτηρίων Αξιολόγησης. A Λυκείου. Θάνος Καψάλης Σοφία Πλατανιστιώτη ΕΛΛΗΝΟΕΚΔΟΤΙΚΗ. Κεφάλαιο 2ο: ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

Βιολογία. Απαντήσεις Κριτηρίων Αξιολόγησης. A Λυκείου. Θάνος Καψάλης Σοφία Πλατανιστιώτη ΕΛΛΗΝΟΕΚΔΟΤΙΚΗ. Κεφάλαιο 2ο: ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Θάνος Καψάλης Σοφία Πλατανιστιώτη Βιολογία A Λυκείου Απαντήσεις Κριτηρίων Αξιολόγησης Κεφάλαιο 2ο: ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Κεφάλαιο 3ο: ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Κεφάλαιο 4ο: ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Κεφάλαιο 5ο: ΑΝΑΠΝΟΗ Κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο

ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Συµβολή του γάλακτος και των

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Εύα Ζιώζιου, Διατροφολόγος - Διαιτολόγος - Επιστήμων Τροφίμων ΑΥΓΟ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ

Γράφει: Εύα Ζιώζιου, Διατροφολόγος - Διαιτολόγος - Επιστήμων Τροφίμων ΑΥΓΟ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ ΑΥΓΟ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Εδώ και χρόνια υπάρχει ένας βομβαρδισμός από πληροφορίες οτι το αυγό, που είναι πλούσιο σε χοληστερόλη, μπορεί να αυξήσει τα επίπεδα χοληστερόλης στο αίμα, τον κίνδυνο δημιουργίας αρτηριοσκλήρωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ

ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ 1 Τα χημικά συστατικά των τροφίμων που μας κρατάνε ζωντανούς και υγιείς και μας εξασφαλίζουν την απαραίτητη ενέργεια για τις εργασίες μας ονομάζονται: Θρεπτικά Συστατικά Οργανικά

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3 Κυκλοφορικό Σύστημα Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Η μεταφορά των θρεπτικών ουσιών στα κύτταρα και των ιστών και η απομάκρυνση από αυτά των άχρηστων γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ» ΘΕΜΑ : «Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ»

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ» ΘΕΜΑ : «Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ» - 1 - ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ» ΘΕΜΑ : «Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ» Ο άνθρωπος προσλαμβάνει από το περιβάλλον του τροφές σε στερεά και υγρή μορφή. Τις επεξεργάζεται και ένα μέρος αυτών το παρακρατεί ενώ το υπόλοιπο

Διαβάστε περισσότερα

Γνωρίστε όλες τις βιταμίνες και πού σας ωφελούν

Γνωρίστε όλες τις βιταμίνες και πού σας ωφελούν Γνωρίστε όλες τις βιταμίνες και πού σας ωφελούν Όλοι γνωρίζουμε ότι οι βιταμίνες και τα μεταλλικά στοιχεία είναι σημαντικά για τη διατροφή και την ευεξία μας. Πράγματι, το σώμα δεν μπορεί να λειτουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ:

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2013-2014 ΒΑΘ.:... ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΟΛΟΓΡ.:... ΥΠΟΓΡ.:... ΤΑΞΗ: Γ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 10-06-2014 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ - ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΙΚΟΣ ΧΡΟΝΟΣ: 2 ΩΡΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΑΣΜΕΙΟΣ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ

ΕΡΑΣΜΕΙΟΣ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΑΣΜΕΙΟΣ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Ιδιωτικό Γενικό Λύκειο Όνομα: Ημερομηνία:./04/2014 ΤΑΞΗ : A Λυκείου ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ 1 ο ΘΕΜΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11: Ενδοκρινείς αδένες ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ.. ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2015/2016

ΓΥΜΝΑΣΙΟ.. ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2015/2016 ΓΥΜΝΑΣΙΟ.. ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2015/2016 ΒΑΘ.:... / 40 ΟΛΟΓΡ.:... ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2016 ΥΠΟΓΡ.:... ΤΑΞΗ: Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: dd/mm/yyyy ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΑ ( ΦΥΣΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ/ΒΙΟΛΟΓΙΑ ) ΣΥΝΟΛΙΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ 11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ Στον ανθρώπινο οργανισμό υπάρχουν δύο είδη αδένων, οι εξωκρινείς και οι ενδοκρινείς. Οι εξωκρινείς (ιδρωτοποιοί αδένες, σμηγματογόνοι αδένες κ.ά.) εκκρίνουν το προϊόν τους στην επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. Κων/νος Ε. Κεραμάρης Δρ. Βιολόγος Κλινικός Βιοχημικός

ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. Κων/νος Ε. Κεραμάρης Δρ. Βιολόγος Κλινικός Βιοχημικός ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Κων/νος Ε. Κεραμάρης Δρ. Βιολόγος Κλινικός Βιοχημικός Πεπτικό Σύστημα Στοματική κοιλότητα Φάρυγγας Οισοφάγος Στόμαχος Λεπτό έντερο Παχύ έντερο Ήπαρ Πάγκρεας Σπλήνας Σιελογόνοι αδένες ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΙΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΣΗΣ ΜΚ 0501, Διάλεξη 13η Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΣΤΩΝ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Ζιώζιου Εύα, Διατροφολόγος - Διαιτολόγος - Επιστήμων τροφίμων

Γράφει: Ζιώζιου Εύα, Διατροφολόγος - Διαιτολόγος - Επιστήμων τροφίμων Γράφει: Ζιώζιου Εύα, Διατροφολόγος - Διαιτολόγος - Επιστήμων τροφίμων Εδώ και χρόνια υπάρχει ένας βομβαρδισμός από πληροφορίες ότι το αυγό, που είναι πλούσιο σε χοληστερόλη, μπορεί να αυξήσει τα επίπεδα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ Η τροφή αποτελείται και από ουσίες μεγάλου μοριακού βάρους (πρωτεΐνες, υδατάνθρακες, λιπίδια, νουκλεϊνικά οξέα). Οι ουσίες αυτές διασπώνται (πέψη) σε απλούστερες (αμινοξέα, απλά σάκχαρα,

Διαβάστε περισσότερα

(dietary fiber, nonnutritive fiber)

(dietary fiber, nonnutritive fiber) KΥΤΤΑΡΙΝΗ - ΦΥΤΙΚΕΣ ΙΝΕΣ Στα τρόφιμα, παράλληλα με τους υδατάνθρακες που πέπτονται στον ανθρώπινο οργανισμό (δηλαδή που υδρολύονται, απορροφώνται και μεταβολίζονται κατά τα γνωστά), υπάρχουν και υδατάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ.. ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2015/2016

ΓΥΜΝΑΣΙΟ.. ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2015/2016 ΓΥΜΝΑΣΙΟ.. ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2015/2016 ΒΑΘ.:... / 25 ΟΛΟΓΡ.:... ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2016 ΥΠΟΓΡ.:... ΤΑΞΗ: Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: dd/mm/yyyy ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΑ ( ΦΥΣΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ/ΒΙΟΛΟΓΙΑ ) ΣΥΝΟΛΙΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Τα λίπη αποτελούν μια συμπυκνωμένη πηγή ενέργειας Ενεργούν σαν διαλύτες

Διαβάστε περισσότερα

Με την κλίμακα ph μετράμε το πόσο όξινο ή βασικό είναι ένα διάλυμα.

Με την κλίμακα ph μετράμε το πόσο όξινο ή βασικό είναι ένα διάλυμα. Ουδέτερα Οξέα Με την κλίμακα ph μετράμε το πόσο όξινο ή βασικό είναι ένα διάλυμα. Βάσεις Για να δείτε περίπου πως μετριέται η ποσότητα οξέος ή βάσης στα διαλύματα, σε σχέση με το ph, δείτε αυτό τον πινάκα!!!

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΣΤΟ 11 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΘΕΜΑ Β

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΣΤΟ 11 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΘΕΜΑ Β ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΣΤΟ 11 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΘΕΜΑ Β 1. Το σύστημα των ενδοκρινών αδένων είναι το ένα από τα δύο συστήματα του οργανισμού μας που συντονίζουν και

Διαβάστε περισσότερα

Γνωρίστε τα νηστίσιμα - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Τρίτη, 14 Φεβρουάριος :44

Γνωρίστε τα νηστίσιμα - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Τρίτη, 14 Φεβρουάριος :44 Γράφει: Κωνσταντίνου Κρήνη, Κλινικός Διαιτολόγος Διατροφολόγος Τα λαχανικά, τα όσπρια, οι πατάτες, τα δημητριακά, τα ζυμαρικά, οι ξηροί καρποί, οι ελιές, τα φρούτα, τα θαλασσινά, ο ταραμάς, τα τουρσί ανήκουν

Διαβάστε περισσότερα

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί:

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί: ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το λεμφικό σύστημα αποτελείται από τα λεμφαγγεία, τη λέμφο και τους λεμφαδένες. Οι λεμφαδένες είναι δομές που αποτελούνται από εξειδικευμένη μορφή συνδετικού ιστού, το λεμφικό

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015

ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΧ. ΜΑΚΑΡΙΟΥ Γ - ΠΛΑΤΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ-ΧΗΜΕΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/6/2015 ΒΑΘΜΟΣ ΒΑΘΜΟΣ:... ΤΑΞΗ: Γ Αριθμητικά.. ΧΡΟΝΟΣ: 2 ώρες Ολογράφως:...

Διαβάστε περισσότερα

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ 11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ Στον ανθρώπινο οργανισμό υπάρχουν δύο είδη αδένων, οι εξωκρινείς και οι ενδοκρινείς. Οι εξωκρινείς (ιδρωτοποιοί αδένες, σμηγματογόνοι αδένες κ.ά.) εκκρίνουν το προϊόν τους στην επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Διατροφή

Εισαγωγή στη Διατροφή Εισαγωγή στη Διατροφή Ενότητα 6 η ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ Όνομα καθηγητή: Μ. ΚΑΨΟΚΕΦΑΛΟΥ Όνομα καθηγητή: Α. ΖΑΜΠΕΛΑΣ Τμήμα: Επιστήμης τροφίμων και διατροφής του ανθρώπου ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Η δομή των υδατανθράκων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11 ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11 ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11 ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ 1o ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ - ΓΗ_Α_ΒΙΟ_0_11207, 96ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ - ΓΗ_Α_ΒΙΟ_0_11303 Ι. Το σύστημα των ενδοκρινών αδένων είναι το ένα από τα δύο συστήματα του οργανισμού μας που συντονίζουν

Διαβάστε περισσότερα

Πεπτικό σύστημα. Στοματική κοιλότητα Φάρυγγας Οισοφάγος Στόμαχος Λεπτό έντερο Παχύ έντερο Ήπαρ Πάγκρεας

Πεπτικό σύστημα. Στοματική κοιλότητα Φάρυγγας Οισοφάγος Στόμαχος Λεπτό έντερο Παχύ έντερο Ήπαρ Πάγκρεας ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Πεπτικό σύστημα Στοματική κοιλότητα Φάρυγγας Οισοφάγος Στόμαχος Λεπτό έντερο Παχύ έντερο Ήπαρ Πάγκρεας Πεπτικοί αδένες Μικροί πεπτικοί αδένες που βρίσκονται διάσπαρτοι σε όλο το τοίχωμα

Διαβάστε περισσότερα

Διαφάνειες Παραδόσεων Χημείας Τροφίμων 2014-15. Ιωάννης Ρούσσης

Διαφάνειες Παραδόσεων Χημείας Τροφίμων 2014-15. Ιωάννης Ρούσσης Διαφάνειες Παραδόσεων Χημείας Τροφίμων 2014-15 Ενότητα Α Εισαγωγή στη Χημεία Τροφίμων, Εισαγωγή στη Διατροφή Ενότητα Β Συστατικά των Τροφίμων Ενότητα Γ Χημεία των διαφόρων Τροφίμων Ενότητα Δ Εισαγωγή στην

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. 1.1 Εισαγωγή...27 1.2 Νερό...29 1.3 Ξηρή Ουσία...30 1.4 Ανάλυση του Σώματος των Ζώων και των Ζωοτροφών...32

Περιεχόμενα. 1.1 Εισαγωγή...27 1.2 Νερό...29 1.3 Ξηρή Ουσία...30 1.4 Ανάλυση του Σώματος των Ζώων και των Ζωοτροφών...32 Πρόλογος...7 Αρκτικόλεξα και σύμβολα...21 1 Συστατικά του Σώματος των Ζώων και των Ζωοτροφών 1.1 Εισαγωγή...27 1.2 Νερό...29 1.3 Ξηρή Ουσία...30 1.4 Ανάλυση του Σώματος των Ζώων και των Ζωοτροφών...32

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ 10-0133.indb 55 25/2/2013 3:34:10

ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ 10-0133.indb 55 25/2/2013 3:34:10 ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ 10-0133.indb 55 25/2/2013 3:34:10 56 ΦΕ1: ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Η τροφή είναι απαραίτητη για όλους μας. Πρέπει όμως να προσέχουμε τι τρώμε! Παρατήρησε τις εικόνες. Ποιο παιδί τρώει υγιεινά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Θέμα: ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΚΗ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΜΟΝΙΜΩΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΚΑΙ ΙΣΤΩΝ Μέσος χρόνος πειράματος: 45 λεπτά Α. ΑΝΑΛΩΣΙΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

BITAMINEΣ Ένας σημαντικός σταθμός στη διαιτολογία ήταν η ανακάλυψη, στις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα, των βιταμινών και του σημαντικού ρόλου

BITAMINEΣ Ένας σημαντικός σταθμός στη διαιτολογία ήταν η ανακάλυψη, στις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα, των βιταμινών και του σημαντικού ρόλου BITAMINEΣ Ένας σημαντικός σταθμός στη διαιτολογία ήταν η ανακάλυψη, στις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα, των βιταμινών και του σημαντικού ρόλου αυτών στον οργανισμό. Οι βιταμίνες κατατάσσονται στην

Διαβάστε περισσότερα

της Κλεοπάτρας Ζουμπουρλή, μοριακή βιολόγος, medlabnews.gr Τα κολοκυθάκια αποτελούν πολύτιμο σύμμαχο της καθημερινής μας διατροφής.

της Κλεοπάτρας Ζουμπουρλή, μοριακή βιολόγος, medlabnews.gr Τα κολοκυθάκια αποτελούν πολύτιμο σύμμαχο της καθημερινής μας διατροφής. της Κλεοπάτρας Ζουμπουρλή, μοριακή βιολόγος, medlabnews.gr Τα κολοκυθάκια αποτελούν πολύτιμο σύμμαχο της καθημερινής μας διατροφής. Μπορεί να μην έχουν πληθώρα θρεπτικών συστατικών όπως άλλα λαχανικά,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΠΕΠΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

Η ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΠΕΠΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Η ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΠΕΠΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Ευάγγελος Κωλέττας Επίκουρος Καθηγητής Φυσιολογίας με έμφαση στη Μοριακή Φυσιολογία Εργαστήριο Φυσιολογίας, Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων και Συμβεβλημένο Μέλος

Διαβάστε περισσότερα

Στη Χημεία Τροφίμων με την ευρεία θεώρηση περιλαμβάνονται η Ανάλυση Τροφίμων, η Βιοχημεία Τροφίμων και η Φυσικοχημεία Τροφίμων.

Στη Χημεία Τροφίμων με την ευρεία θεώρηση περιλαμβάνονται η Ανάλυση Τροφίμων, η Βιοχημεία Τροφίμων και η Φυσικοχημεία Τροφίμων. ΠΡΟΛΟΓΟΣ Στοιχεία παραδόσεων Τα παρόντα είναι στοιχεία παραδόσεων για το μάθημα Χημεία Τροφίμων, 2013-14. Δεν συνιστούν σημειώσεις, αλλά απλά είναι αποτέλεσμα πρώτης επεξεργασίας. Αφορούν την ύλη της πρώτης

Διαβάστε περισσότερα

Μέχρι σήµερα γνωρίζατε ότι η κατανάλωση ψωµιού είναι µία απολαυστική και θρεπτική συνήθεια. Από σήµερα η αγαπηµένη σας αυτή καθηµερινή συνήθεια µπορεί να παρέχει στον οργανισµό ακόµη περισσότερα θρεπτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ: ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΟ ΤΡΟΠΟ ΖΩΗΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ: ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΟ ΤΡΟΠΟ ΖΩΗΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ: ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΟ ΤΡΟΠΟ ΖΩΗΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Τι είναι ο καρκίνος; Ο καρκίνος περιλαμβάνει μια ομάδα ασθενειών που χαρακτηρίζονται από ανεξέλεγκτο πολλαπλασιασμό μη υγιών κυττάρων σε

Διαβάστε περισσότερα

PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Oι υδατάνθρακες αποτελούν την τάξη των θρεπτικών υλών που βρίσκεται σε μεγάλες ποσότητες στη φύση και στα

PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Oι υδατάνθρακες αποτελούν την τάξη των θρεπτικών υλών που βρίσκεται σε μεγάλες ποσότητες στη φύση και στα PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Oι υδατάνθρακες αποτελούν την τάξη των θρεπτικών υλών που βρίσκεται σε μεγάλες ποσότητες στη φύση και στα περισσότερα τρόφιμα. Ζάχαρη Κρέμες, σοκολάτες Αλεύρι, δημητριακά

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

Ρύθμιση της λειτουργίας

Ρύθμιση της λειτουργίας Ρύθμιση της λειτουργίας Ρύθμιση λειτουργίας ΓΕΣ Νευρική Υποβλεννογόνιο πλέγμα (πλέγμα Meissner) ΛΕ, ΠΕ Μυεντερικό πλέγμα (πλέγμα Auerbach) Από τον οισοφάγο μέχρι το ορθό Ορμονική Ρύθμιση της λειτουργίας

Διαβάστε περισσότερα

Από βιολογικής άποψης, μας ενδιαφέρουν τα σάκχαρα που χωρίζονται στους:

Από βιολογικής άποψης, μας ενδιαφέρουν τα σάκχαρα που χωρίζονται στους: Από βιολογικής άποψης, μας ενδιαφέρουν τα σάκχαρα που χωρίζονται στους: Μονοσακχαρίτες γλυκόζη, φρουκτόζη Δισακχαρίτες σακχαρόζη, μαλτόζη, λακτόζη Ολιγοσακχαρίτες καλαμοσάκχαρο Πολυσακχαρίτες άμυλο, κυτταρίνη,

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας, Ιατρική Σχολή ΑΠΘ, Διευθυντής: Καθηγητής κ. Γεώργιος Ανωγειανάκις

Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας, Ιατρική Σχολή ΑΠΘ, Διευθυντής: Καθηγητής κ. Γεώργιος Ανωγειανάκις 1 Πόσα λίτρα πρόουρο σχηματίζονται ημερησίως; α) 15-18 L β) 1,5-1,7 L γ) 170-180 L δ) 1700-1800 L ε) 100-120 L 2. Ποιο τμήμα του νεφρού ανήκει στον μυελό του νεφρού; α) Τα νεφρικά σωμάτια β) Η κάψα του

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχεία Μεταβολισμού

Στοιχεία Μεταβολισμού Στοιχεία Μεταβολισμού Δημ. Καραμήτσος Ομ. Καθηγητής ΑΠΘ Είναι μεικτός αδένας Εκκρίνει ορμόνες στο αίμα και πεπτικά υγρά στο 12δάκτυλο Πάγκρεας Ήπαρ Ηπαρ Χημικό εργοστάσιο Μεταβολικός κόμβος - φίλτρο Δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3 ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Κεφάλαιο 3 ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Κεφάλαιο 3 ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί, εκτός από αυτούς από αυτούς που έχουν την ικανότητα να φωτοσυνθέτουν, εξασφαλίζουν ενέργεια διασπώντας τις θρεπτικές ουσιές που περιέχονται

Διαβάστε περισσότερα

Από το Κύτταρο στον Οργανισµό

Από το Κύτταρο στον Οργανισµό ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Από το Κύτταρο στον Οργανισµό Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ Να βάλετε σε κύκλο το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση ή στη φράση που συµπληρώνει σωστά την πρόταση: 1. Στον ανθρώπινο οργανισµό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ: ΠΑΓΚΡΕΑΤΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΠΑΓΚΡΕΑΤΙΤΙΔΑ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών αναγκών Πρόληψη/ αντιμετώπιση κακής θρέψης Πρόληψη της απώλειας βάρους Αντιμετώπιση της

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος ΔΙΑΤΡΟΦH Η διατροφή στην ζωή του ανθρώπου παίζει τον μεγαλύτερο ρόλο. Για

Διαβάστε περισσότερα

Πρωτεΐνες (proteins) Υδατάνθρακες (carbohydrates) 13/7/2015. Ομάδες Τροφίμων (food groups) Θρεπτικά συστατικά (nutrients)

Πρωτεΐνες (proteins) Υδατάνθρακες (carbohydrates) 13/7/2015. Ομάδες Τροφίμων (food groups) Θρεπτικά συστατικά (nutrients) Ομάδες Τροφίμων (food groups) Προληπτική Ιατρική και Δημόσια Υγεία 8 η Υποχρεωτική Άσκηση Επιλογής Διατροφή στη Δημόσια Υγεία Ανδρονίκη Νάσκα, Αναπλ. Καθηγήτρια Υγιεινής και Επιδημιολογίας Δημητριακά και

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΝΗΣΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΡΑΦΕΝΤΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ Tον ανθρώπινο µεταβολισµό το χαρακτηρίζουν δύο στάδια. Tοπρώτοείναιηκατάστασητουοργανισµούµετά

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΝΗΣΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΡΑΦΕΝΤΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ Tον ανθρώπινο µεταβολισµό το χαρακτηρίζουν δύο στάδια. Tοπρώτοείναιηκατάστασητουοργανισµούµετά ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΝΗΣΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΡΑΦΕΝΤΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ Tον ανθρώπινο µεταβολισµό το χαρακτηρίζουν δύο στάδια. Tοπρώτοείναιηκατάστασητουοργανισµούµετά απόκάποιογεύµα, οπότετοαίµαείναιπλούσιοσε θρεπτικές ύλες από

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές πληροφορίες στην επισήμανση και διαφήμιση των τροφίμων Νομοθετική προσέγγιση

Διατροφικές πληροφορίες στην επισήμανση και διαφήμιση των τροφίμων Νομοθετική προσέγγιση ΕΦΕΤ/Δνση Αξιολόγησης - Εγκρίσεων Διατροφικές πληροφορίες στην επισήμανση και διαφήμιση των τροφίμων Νομοθετική προσέγγιση Δρ.Αγγελική Καρπούζα Προϊσταμένη Δ/νσης Αξιολόγησης-Εγκρίσεων Κανονισμός (ΕΕ)

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ. 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R;

ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ. 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R; ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R; (γ) Ποιο μέρος του μορίου προσδίδει σε αυτό όξινες ιδιότητες; (δ) Ποιο μέρος του μορίου προσδίδει

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV 1 V ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV 1 V ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV 1 V ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ I. Γενικότητες Αναλόγως των τροφικών τους απαιτήσεων τα µικρόβια διαιρούνται σε κατηγορίες: - αυτότροφα που χρησιµοποιούν

Διαβάστε περισσότερα