ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 ΕΤΕΡΟΤΡΟΦΙΚΗ ΙΑΤΡΟΦΗ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 ΕΤΕΡΟΤΡΟΦΙΚΗ ΙΑΤΡΟΦΗ"

Transcript

1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 ΕΤΕΡΟΤΡΟΦΙΚΗ ΙΑΤΡΟΦΗ 1

2 7.1 ΜΟΡΦΕΣ ΕΤΕΡΟΤΡΟΦΙΚΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ Οι οργανισµοί, για να µπορούν να επιβιώσουν χρειάζονται συνεχώς ενέργεια. Η ζωντανή ύλη είναι ένα θερµοδυναµικά ασταθές σύστηµα που θα εξαντληθεί και θα αποδιοργανωθεί, αν δεν παίρνει ενέργεια. Επιπλέον, οι οργανισµοί εκτελούν συνεχώς διάφορα είδη έργου, όπως η κίνηση, η σύνθεση ουσιών, η παραγωγή θερµότητας κτλ, που απαιτούν συνεχή πρόσληψη και κατανάλωση ενέργειας. Η ενέργεια που απαιτείται γι αυτές τις λειτουργίες προέρχεται από τις τροφές. Εικ. 7.1 Οι ενεργειακές ανάγκες καλύπτονται κυρίως από τρεις κατηγορίες οργανικών ενώσεων: τους υδατάνθρακες, τα λίπη και τις πρωτεΐνες. Στο πιο κάτω σχήµα φαίνονται οι ηµερήσιες ανάγκες σε οργανικές ουσίες και ενέργεια ενός άνδρα, που εκτελεί ελαφρά εργασία. Επί πλέον, οι οργανικές ουσίες δίνουν πρώτες ύλες για την αύξηση (ανάπτυξη) των οργανισµών, για παραγωγή συστατικών χρήσιµων για τις κυτταρικές λειτουργίες (π.χ. ένζυµα) και για επιδιορθώσεις βλαβών. Οι οργανισµοί που δε µπορούν να συνθέσουν τις οργανικές ουσίες, που χρειάζονται, από ανόργανες, ονοµάζονται ετερότροφοι (άνθρωπος, µύκητες κ.ά.). Ως γνωστόν, παραγωγοί των οργανικών ουσιών είναι οι αυτότροφοι οργανισµοί, όπως τα φωτοσυνθέτοντα φυτά. Όπως αναφέρθηκε σε άλλο κεφάλαιο, οι ετερότροφοι οργανισµοί εξασφαλίζουν τις οργανικές ουσίες µε τρεις τρόπους: Παρασιτική διατροφή: η πρόσληψη της τροφής γίνεται από άλλους ζωντανούς οργανισµούς, τους ξενιστές. Σαπροφυτική διατροφή: ορισµένα βακτήρια και µύκητες προσλαµβάνουν την τροφή τους από νεκρούς ιστούς. Ολοζωική διατροφή: η πρόσληψη στερεάς ή υγρής τροφής στο γαστρεντερικό σωλήνα (έντερο) και η µετέπειτα διάσπασή της, µε τη διαδικασία της πέψης, σε απλούστερες ουσίες. Τα ζώα µε ολοζωική διατροφή διακρίνονται σε φυτοφάγα, σαρκοφάγα και παµφάγα. Τα φυτοφάγα ζώα τρέφονται µόνο µε φυτικές οργανικές ουσίες, ενώ τα σαρκοφάγα µόνο µε ζωικές. Ο άνθρωπος ανήκει στα παµφάγα, γιατί τρέφεται µε ζωικές και φυτικές οργανικές ουσίες. Άλλα παµφάγα ζώα είναι τα γουρούνια, οι κατσαρίδες και τα κοράκια που στην πορεία της παρουσίας τους στη Γη εξελίχθηκαν ως κυνηγοί και τροφοσυλλέκτες. 2

3 Τα συστατικά και η επεξεργασία της τροφής Μετά την πρόσληψη της τροφής ακολουθεί η πέψη, κατά την οποία οι τροφές µε µηχανική και χηµική επεξεργασία διασπώνται σε µικρότερα µόρια τα οποία µπορούν να απορροφηθούν από τον οργανισµό. Το µεγαλύτερο µέρος της τροφής αποτελείται από πρωτεΐνες, λίπη και υδατάνθρακες. Τόσο οι πρωτεΐνες, όσο τα λίπη και οι υδατάνθρακες είναι µακροµοριακές ουσίες και αυτό εµποδίζει την είσοδό τους στα κύτταρα. Με τη διαδικασία της πέψης, τα µακροµόρια διασπώνται στα συστατικά από τα οποία είναι δοµηµένα, δηλαδή, τα µονοµερή. Οι πολυσακχαρίτες και οι δισακχαρίτες διασπώνται σε απλά σάκχαρα, τα λίπη διασπώνται σε γλυκερόλη και λιπαρά οξέα, οι πρωτεΐνες σε αµινοξέα και τα νουκλεϊνικά οξέα σε νουκλεοτίδια. Σε προηγούµενο κεφάλαιο έχει αναφερθεί πως τα πολυµερή δηµιουργούνται µε συµπύκνωση, δηλαδή την αποβολή ενός µορίου νερού για κάθε οµοιοπολικό δεσµό που δηµιουργείται. Ακριβώς το αντίθετο συµβαίνει µε την πέψη. Η πέψη προκαλεί διάσπαση των δεσµών µε ενζυµατική δράση και προσθήκη νερού. Η διαδικασία αυτή ονοµάζεται υδρόλυση. Η χηµική διάσπαση των πολυµερών γίνεται µετά τη µηχανική τους διάσπαση που συµβαίνει στο στόµα µε τη δράση των δοντιών αλλά και σε άλλα µέρη του γαστρεντερικού σωλήνα, όπως για παράδειγµα στο στοµάχι. Η µηχανική διάσπαση της τροφής έχει ως αποτέλεσµα να αυξηθεί η επιφάνεια των συστατικών για να διευκολυνθεί η δράση των υδρολυτικών ενζύµων. Μετά την πέψη, ακολουθεί η διαδικασία της απορρόφησης, όπου τα µονοµερή (απλά µόρια) µεταφέρονται στα κύτταρα, αφού πρώτα εισέλθουν στο αίµα. Ουσίες που παραµένουν άπεπτες αποβάλλονται από τον οργανισµό. 7.2 ΤΟ ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Εικ. 7.2 Η πέψη στον άνθρωπο και, γενικά, σε όλα τα θηλαστικά αλλά και σε άλλους οργανισµούς συντελείται σε ειδικό σωλήνα που ονοµάζεται γαστρεντερικός σωλήνας. Η τροφή κινείται προς µια κατεύθυνση και ο γαστρεντερικός σωλήνας αποτελείται από εξειδικευµένα τµήµατα, όπου η πέψη και η απορρόφηση γίνονται σταδιακά. 3

4 Γενικά, η τροφή προσλαµβάνεται από το στόµα και διαµέσου του φάρυγγα και του οισοφάγου καταλήγει στο στοµάχι. Στη συνέχεια η τροφή περνά στο λεπτό έντερο όπου οι χρήσιµες ουσίες θα απορροφηθούν. Άπεπτες ουσίες αποβάλλονται από τον πρωκτό. Εγκάρσια τοµή του γαστρεντερικού σωλήνα δείχνει ότι ο σωλήνας αποτελείται από τέσσερα είδη ιστών: ο αυλός επενδύεται από το βλεννογόνο και ακολουθούν, ο υποβλεννογόνιος, ο µυικός και ο ορογόνος ιστός. Περισταλτικές ρυθµικές κινήσεις των λείων µυών ωθούν την τροφή κατά µήκος του γαστρεντερικού σωλήνα. Το πεπτικό σύστηµα συνδέεται άµεσα µε προσαρτηµένους αδένες οι οποίοι εκκρίνουν διάφορα υγρά στο γαστρεντερικό σωλήνα µε τους εκφορητικούς τους πόρους. Οι προσαρτηµένοι αδένες είναι τα τρία ζεύγη των σιελογόνων αδένων, το πάγκρεας και το συκώτι στο οποίο βρίσκεται και η χοληδόχος κύστη. Στη συνέχεια, θα παρακολουθήσουµε την πορεία της τροφής κατά µήκος του ανθρώπινου γαστρεντερικού σωλήνα, για να εξακριβώσουµε ακριβώς τον τρόπο µε τον οποίο γίνεται η επεξεργασία της. Η στοµατική κοιλότητα Εικ. 7.3 Η στοµατική κοιλότητα αποτελεί την αρχή του γαστρεντερικού σωλήνα. Ορίζεται από τα χείλη, τις παρειές, τη σκληρή και τη µαλακή υπερώα, ενώ περιέχει τη γλώσσα και τα δόντια. Η οροφή της στοµατικής κοιλότητας σχηµατίζεται από την υπερώα. Προς τα επάνω και εµπρός βρίσκεται η σκληρή υπερώα, ενώ προς τα επάνω και πίσω η µαλακή υπερώα. Στο πίσω µέρος της µαλακής υπερώας παρατηρείται µια προεκβολή, η 4

5 σταφυλή και στα πλάγια δύο πτυχές. Μεταξύ των πτυχών αυτών βρίσκονται οι αµυγδαλές. Στη βάση της στοµατικής κοιλότητας βρίσκεται η γλώσσα. Η γλώσσα είναι ένα µυώδες ευκίνητο όργανο το οποίο χρησιµεύει στη µάσηση, στη διαδικασία δηµιουργίας του βλωµού, στην κατάποση της τροφής, στην οµιλία, στην αφή και στην αίσθηση της γεύσης. Η µηχανική και η χηµική πέψη της τροφής ξεκινά από το στόµα. Κατά τη διάρκεια της µάσησης της τροφής, διάφορα είδη δοντιών, κατατεµαχίζουν και αλέθουν την τροφή µε στόχο να αυξήσουν την επιφάνειά της αλλά και για να διευκολυνθεί η κατάποση. Εικ. 7.4 Η άνω και η κάτω γνάθος. ιακρίνονται τα µόνιµα δόντια, δηλαδή, 8 τοµείς ή κοπτήρες, 4 κυνόδοντες, 8 προγόµφιοι και 12 γοµφίοι. Τα δόντια διακρίνονται στους τοµείς, κυνόδοντες, προγόµφιους και γοµφίους. Οι τοµείς κόβουν την τροφή και οι κυνόδοντες τη σχίζουν. Οι προγόµφιοι και οι γοµφίοι την αλέθουν. Τα µόνιµα δόντια στον άνθρωπο είναι 32, ενώ µέχρι την ηλικία των 6 περίπου ετών υπάρχουν τα νεογιλά δόντια που είναι 20. Η µόνιµη οδοντοφυΐα αρχίζει να σχηµατίζεται από το 6 ο έτος και συµπληρώνεται µετά το 17 ο έτος της ηλικίας µε τους φρονιµίτες. Η παρουσία της τροφής στη στοµατική κοιλότητα διεγείρει τη δηµιουργία νευρικού αντανακλαστικού, µε αποτέλεσµα οι σιελογόνοι αδένες να ενεργοποιηθούν και να ελευθερώσουν ποσότητα σάλιου στη στοµατική κοιλότητα. Υπάρχουν τρία ζεύγη σιελογόνων αδένων. Οι υπογνάθιοι, οι υπογλώσσιοι και οι παρωτιδικοί. Έχει υπολογιστεί ότι περισσότερο από ένα λίτρο σάλιου ελευθερώνεται καθηµερινά στη στοµατική κοιλότητα. Το σάλιο περιέχει τη γλυκοπρωτεΐνη µουκίνη (mucin) η οποία προστατεύει το βλεννογόνο της στοµατικής κοιλότητας και λιπαίνει την τροφή για διευκόλυνση της κατάποσης. Το σάλιο περιέχει επίσης ρυθµιστικές ουσίες που εµποδίζουν την αποσύνθεση της τροφής που θα επισυνέβαινε στην παρουσία όξινου περιβάλλοντος, καθώς και αντιβακτηριακό ένζυµο, τη λυσοζύµη, που εξοντώνει τα περισσότερα βακτήρια που εισέρχονται µαζί µε την τροφή. Το σάλιο περιέχει και το πεπτικό ένζυµο α-αµυλάση (λέγεται και πτυαλίνη) το οποίο παράγεται από τους παρωτιδικούς αδένες και υδρολύει τα πολυµερή της γλυκόζης, δηλαδή το άµυλο και το γλυκογόνο. 5

6 Τα κύρια προϊόντα της δράσης της αµυλάσης στο στόµα είναι µικρότεροι πολυσακχαρίτες, καθώς και ο δισακχαρίτης µαλτόζη. Εικ. 7.5 Τα µέρη του δοντιού Κάθε δόντι αποτελείται από τη µύλη, τον αυχένα και τη ρίζα. Ο πολφός είναι µια περιοχή πλούσια σε αγγεία και νεύρα. Ο πολφός περιβάλλεται από την οδοντίνη η οποία στη µύλη περιβάλλεται από την αδαµαντίνη και στη ρίζα από την οστεΐνη. Η αδαµαντίνη αποτελεί το πιο σκληρό τµήµα του σώµατος ενώ η οδοντίνη είναι περίπου τόσο σκληρή όσο τα οστά του σώµατος. Κύριο συστατικό και των δύο είναι το ασβέστιο, ενώ η αδαµαντίνη περιέχει και ελάχιστες οργανικές ουσίες και νερό. Υγιεινή των δοντιών Η τερηδόνα των δοντιών οφείλεται στα βακτήρια που ζουν στο στόµα. Τρέφονται µε υπολείµµατα τροφής και παράγουν οξέα που καταστρέφουν την αδαµαντίνη και την οδοντίνη. Η τερηδόνα προχωρεί στον πολφό όπου υπάρχουν νεύρα και προκαλεί πόνο. Η ουλίτιδα προκαλείται από βακτήρια που συγκεντρώνονται ανάµεσα στα δόντια και στα ούλα. Για πρόληψη των πιο πάνω παθήσεων τα δόντια πρέπει να βουρτσίζονται µετά από κάθε γεύµα και να γίνονται τακτικές επισκέψεις στον οδοντίατρο για έλεγχο και καθαρισµό. 6

7 Εικ. 7.7 Το ανθρώπινο πεπτικό σύστηµα: Μετά τη µάσηση και την κατάποση της τροφής, σε 5-10 περίπου δευτερόλεπτα, η τροφή εισέρχεται στο στοµάχι, µέσω του οισοφάγου. Στο στοµάχι, η τροφή παραµένει για 2 6 ώρες και εκεί υπόκειται σε µερική πέψη. Η πέψη ολοκληρώνεται στο λεπτό έντερο σε 5 6 ώρες. Άπεπτα υλικά Ο αποβάλλονται φάρυγγας ως κόπρανα από τον πρωκτό. Ο φάρυγγας, ένας ινοµυώδης σωλήνας µήκους 15 cm περίπου, βρίσκεται στο πίσω µέρος της στοµατικής κοιλότητας και οδηγεί στον οισοφάγο αλλά και στην τραχεία. Κατά την κατάποση, ο λάρυγγας και το άνω µέρος της τραχείας κινούνται προς τα πάνω µε αποτέλεσµα το στόµιο της τραχείας να «σκεπαστεί» από µια χόνδρινη βαλβίδα, την επιγλωττίδα. Η τροφή, κατά συνέπεια, θα προωθηθεί στον οισοφάγο και όχι στο αναπνευστικό σύστηµα. 7

8 Εικ. 7.8 Από το στόµα στο στοµάχι: το αντανακλαστικό της κατάποσης και η περίσταλση. (α) Το αντανακλαστικό της κατάποσης αρχίζει µε την είσοδο του βλωµού στο φάρυγγα. (β) Ο σφικτήρας του οισοφάγου χαλαρώνει και ο βλωµός εισέρχεται στον οισοφάγο. Ο λάρυγγας κινείται προς τα πάνω µε αποτέλεσµα η επιγλωττίδα να καλύψει την είσοδο της τραχείας. (γ) Με την είσοδο του βλωµού στον οισοφάγο, ο λάρυγγας κινείται προς τα κάτω και έτσι ανοίγουν οι αεροφόρες οδοί. Ένα περισταλτικό κύµα στη συνέχεια ωθεί το βλωµό προς το στοµάχι. Ο οισοφάγος Ο οισοφάγος µεταφέρει την τροφή από το στόµα στο στοµάχι. Είναι ένας µυώδης σωλήνας που έχει µήκος 25cm περίπου. Ο βλωµός προχωρεί προς το στοµάχι ωθούµενος από τις περισταλτικές κινήσεις του οισοφάγου. Οι µυς στο άνω τµήµα του οισοφάγου είναι γραµµωτοί και επιτρέπουν την εκούσια κίνηση, δηλαδή το ξεκίνηµα της διαδικασίας της κατάποσης. Στη συνέχεια την προώθηση της τροφής αναλαµβάνουν οι λείοι µυς στο υπόλοιπο τµήµα του οισοφάγου και η µεταφορά του βλωµού στο στοµάχι καθίσταται πλέον ακούσια. Καθώς ο βλωµός µεταφέρεται διαµέσου του οισοφάγου στο στοµάχι, η δράση της αµυλάσης συνεχίζεται. Το στοµάχι Το στοµάχι είναι ένας µυώδης σάκος που βρίσκεται στην αριστερή πλευρά της κοιλιακής κοιλότητας, ακριβώς κάτω από το διάφραγµα. Το µεγάλο µέγεθος του στοµαχιού επιτρέπει την αποθήκευση αρκετής ποσότητας τροφής, ώστε να µη χρειάζεται συνεχής πρόσληψή της. Συνολικά, µπορεί να χωρέσει µέχρι και δύο λίτρα στερεής και υγρής τροφής. Τα επιθηλιακά κύτταρα που επενδύουν το εσωτερικό του στοµάχου εκκρίνουν το γαστρικό υγρό, που έχει κυρίως πεπτική λειτουργία. Το γαστρικό υγρό περιέχει υδροχλωρικό οξύ µεγάλης συγκέντρωσης µε 8

9 Εικ. 7.9 Η έκκριση του γαστρικού υγρού στο στοµάχι. Ο βλεννογόνος του στοµάχου αποτελείται από απλά επιθηλιακά κύτταρα. Στην εσωτερική επιφάνεια του στοµάχου υπάρχουν µικρά ανοίγµατα που οδηγούν στους γαστρικούς αδένες. Στο πρώτο µέρος των αδένων υπάρχουν κύτταρα που εκκρίνουν βλέννα η οποία εµποδίζει την πέψη του ίδιου του στοµάχου. Πιο βαθιά βρίσκονται τα οξυντικά κύτταρα που εκκρίνουν υδροχλωρικό οξύ και πεπτιδικά κύτταρα που εκκρίνουν πεψινογόνο. Στον αυλό του στοµάχου το πεψινογόνο µετατρέπεται σε πεψίνη από το υδροχλωρικό οξύ. Η παρουσία της πεψίνης διεγείρει την παραγωγή περισσότερης πεψίνης και αυτή η διαδικασία αποτελεί παράδειγµα θετικής ανάδρασης. ph που κυµαίνεται γύρω στο 2. Το υδροχλωρικό οξύ χρησιµεύει και στην εξόντωση των περισσότερων βακτηρίων που εισέρχονται µε την τροφή. 9

10 Τα κύτταρα που παράγουν υδροχλωρικό οξύ (οξυντικά) παράγουν επίσης και τον «ενδογενή παράγοντα» που ρυθµίζει την απορρόφηση της βιταµίνης Β 12. Η έλλειψή του προκαλεί βαριά αναιµία. Στο γαστρικό υγρό απαντάται και το ένζυµο πεψίνη που βοηθά στην υδρόλυση (διάσπαση) των πρωτεϊνών. Με τη δράση της πεψίνης οι πρωτεΐνες διασπώνται σε µικρότερα πολυπεπτίδια. Η πεψίνη είναι από τα πολύ λίγα ένζυµα που λειτουργούν καλύτερα σε όξινο περιβάλλον. Η παρουσία της πεψίνης στο στοµάχι προκαλεί και τον τερµατισµό της δράσης της αµυλάσης που αναπόφευκτα εισέρχεται στο στοµάχι µαζί µε το βλωµό. Εφόσον η αµυλάση είναι και αυτή µια πρωτεϊνικής φύσης ουσία, στο στοµάχι δέχεται τη δράση της πεψίνης και διασπάται σε µικρότερα πολυπεπτίδια όπως συµβαίνει και στις υπόλοιπες πρωτεΐνες. Πώς, όµως, θα εµποδιστεί η πεψίνη, να διασπάσει τα τοιχώµατα του στοµάχου που αποτελούνται βέβαια από κύτταρα στα οποία δεσπόζουν οι πρωτεΐνες; Αρχικά, η πεψίνη παράγεται και εκκρίνεται σε ανενεργή µορφή, το πεψινογόνο που µόνο τότε µετατρέπεται σε πεψίνη, όταν έρθει σε επαφή µε το υδροχλωρικό οξύ. Αυτό συµβαίνει στον αυλό του στοµάχου. Η παρουσία της βλέννας που καλύπτει εξωτερικά το βλεννογόνο του στοµάχου, προστατεύει τα κύτταρα του βλεννογόνου και ουσιαστικά εµποδίζει την πέψη του ίδιου του στοµάχου. Παρ όλα τα µέτρα που λαµβάνονται, τα κύτταρα του βλεννογόνου διαβρώνονται σταδιακά, αλλά νέα κύτταρα παράγονται συνεχώς µιτωτικά και αναπληρώνουν τα κατεστραµµένα. Υπολογίζεται ότι τα κύτταρα του βλεννογόνου του στοµάχου αναπληρώνονται κάθε τρεις ηµέρες. Οι πληγές που ενίοτε εµφανίζονται στο βλεννογόνο του στοµάχου ονοµάζονται γαστρικά έλκη και προκαλούνται κυρίως από βακτήρια. Η εκκριτική δραστηριότητα του στοµάχου ελέγχεται από το νευρικό αλλά και το ενδοκρινικό σύστηµα. Η οπτική επαφή, η όσφρηση, ακόµη και η σκέψη της τροφής προκαλεί δηµιουργία ώσεων στον εγκέφαλο που προκαλούν την έκκριση γαστρικού υγρού στο στοµάχι. Επίσης, ορισµένες ουσίες στην τροφή (καφές, αλκοόλη) διεγείρουν το στοµάχι που παράγει την ορµόνη γαστρίνη. Η γαστρίνη µεταφέρεται µε το αίµα και προκαλεί αύξηση της έκκρισης του γαστρικού υγρού από το στοµάχι. Κάθε µέρα το στοµάχι εκκρίνει περί τα 5 λίτρα γαστρικού υγρού. Η τροφή στο στοµάχι µετατρέπεται σε χυλό από τις συνεχείς κινήσεις των λείων µυών του στοµάχου. Η ανάµειξη της τροφής και η δράση των ενζύµων µετατρέπουν το βλωµό σε χυµό. Από τον οισοφάγο, η τροφή εισέρχεται στο στοµάχι µέσω του καρδιακού στοµίου και ο χυλός εξέρχεται του στοµάχου από το πυλωρικό στόµιο. Το στοµάχι αδειάζει µετά από µια περίοδο 2 6 ωρών από τη στιγµή της πρόσληψης της τροφής. Το λεπτό έντερο Το λεπτό έντερο είναι ένας επιµήκης σωλήνας µήκους περίπου 6 µέτρων µε σχετικά µικρή διάµετρο. Αποτελείται από το δωδεκαδάκτυλο, τη νήστιδα και τον ειλεό. Επικοινωνεί µε το στοµάχι µέσω του πυλωρικού στοµίου και µε το παχύ έντερο µέσω της ειλεοκολικής βαλβίδας του ειλεού. Η πέψη των τροφών ξεκινά από το στόµα όπου γίνεται µερική διάσπαση του αµύλου, ενώ µερική διάσπαση των πρωτεϊνών γίνεται στο στοµάχι. Η υδρόλυση των 10

11 µακροµορίων της τροφής, γίνεται σε µεγάλο βαθµό στο λεπτό έντερο. Στον άνθρωπο το λεπτό έντερο ξεπερνά τα 6 µέτρα σε µήκος και είναι το βασικό όργανο τόσο της πέψης όσο και της απορρόφησης των θρεπτικών ουσιών που προκύπτουν από την πέψη. Το παχύ έντερο Το παχύ έντερο έχει µήκος 1,5 µέτρα και αρχίζει από την ειλεοκολική βαλβίδα και καταλήγει στον πρωκτό. Έχει µεγαλύτερη διάµετρο από το λεπτό έντερο. Αποτελείται από το τυφλό, το κόλον και το ορθό (απευθυσµένο). Το τυφλό συνδέεται µε τον ειλεό µέσω της ειλεοκολικής βαλβίδας η οποία επιτρέπει τη διέλευση του περιεχοµένου του λεπτού εντέρου προς το παχύ έντερο και όχι αντίθετα. Εικ Το παχύ έντερο Το κόλον αποτελείται από το ανιόν, το εγκάρσιο και το κατιόν κόλον. Λόγω του σχήµατός του, το τελευταίο µέρος του ονοµάζεται σιγµοειδές κόλον το οποίον καταλήγει στο ορθό. Το παχύ έντερο εκκρίνει βλέννα που προστατεύει το βλεννογόνο του από την ερεθιστική παρουσία των οξέων που παράγονται από βακτήρια που ζουν εκεί. Προσαρτηµένοι αδένες του πεπτικού συστήµατος Πέραν των σιελογόνων αδένων, που είναι προσαρτηµένοι αδένες στο πεπτικό σύστηµα (σελ...), άλλοι αδένες είναι: 1. Το πάγκρεας Το πάγκρεας είναι ένας µεγάλου µεγέθους και µαλακής υφής αδένας σε σχήµα σφύρας που βρίσκεται πίσω από το στοµάχι, στο πίσω κοιλιακό τοίχωµα. Είναι µεικτός αδένας (ενδοκρινής και εξωκρινής). 11

12 Η ενδοκρινής µοίρα παράγει τις ορµόνες ινσουλίνη και γλυκαγόνη, που δεν έχουν σχέση µε την πέψη, αλλά συµµετέχουν στη ρύθµιση του µεταβολισµού των υδατανθράκων από τα υπόλοιπα κύτταρα του οργανισµού. Η εξωκρινής µοίρα παράγει το παγκρεατικό υγρό, ml την ηµέρα, που µέσω του παγκρεατικού πόρου καταλήγει στο φύµα του Vater και στο δωδεκαδάκτυλο. Το παγκρεατικό υγρό περιέχει τα περισσότερα ένζυµα που συµµετέχουν στην πέψη (υδρολυτικά). Επίσης, περιέχει όξινα ανθρακικά άλατα (όπως το NaHCO 3 ) που δρουν ρυθµιστικά, ώστε να εξουδετερώνουν τον όξινο χυµό που έρχεται από το στοµάχι στο έντερο. Η έκκριση του παγκρεατικού υγρού ρυθµίζεται από νευρικά ερεθίσµατα, καθώς και από ορµόνες του λεπτού εντέρου (σεκρετίνη, χολοκυστοκινίνη). 2. Το ήπαρ (συκώτι) Το ήπαρ είναι ο µεγαλύτερος αδένας του σώµατος και βρίσκεται στην άνω κοιλία. Έχει µάζα 1,5 kg και η κατασκευή του είναι µαλακή και εύθρυπτη. Γι αυτό και εύκολα τραυµατίζεται σε κακώσεις της κοιλίας µε επακόλουθη σοβαρή εσωτερική αιµορραγία. Αποτελείται από ηπατικά κύτταρα που µεταξύ άλλων παράγουν συνεχώς χολή. Η χολή είναι υγρό µε αλκαλική αντίδραση (ph 7,8) που αποτελείται από νερό (97,5%), χολικά και ανόργανα άλατα, χολοχρωστικές, όπως η χολερυθρίνη, χοληστερόλη, λιπαρά οξέα, φωσφορολιπίδια κ.ά. Η χολερυθρίνη είναι προϊόν διάσπασης της αιµοσφαιρίνης από γερασµένα ή άχρηστα ερυθρά αιµοσφαίρια και αποβάλλεται µέσω της χολής. Αύξηση της ποσότητας της χολερυθρίνης στο αίµα πάνω από τα φυσιολογικά όρια, για οποιονδήποτε λόγο, δηµιουργεί τον ίκτερο. Η χολή αποθηκεύεται στη χοληδόχο κύστη. Η παρουσία λίπους στο δωδεκαδάκτυλο διεγείρει την έκκριση της ορµόνης χολοκυστοκινίνης η οποία προκαλεί σύσπαση της χοληδόχου κύστης και µεταφορά της χολής στο δωδεκαδάκτυλο µέσω του χοληδόχου πόρου. Λειτουργίες του ήπατος Το ήπαρ χαρακτηρίζεται ως το χηµικό εργαστήριο του οργανισµού, γιατί επιτελεί πολλές και σηµαντικές λειτουργίες, όπως: Παράγει τη χολή Ελέγχει το µεταβολισµό των υδατανθράκων και αποθηκεύει σάκχαρα µε τη µορφή γλυκογόνου (γλυκογονογένεση) Παράγει γλυκόζη από µη υδατανθρακικές ενώσεις π.χ από αµινοξέα (γλυκονεογένεση) Συνθέτει πολλές από τις πρωτεΐνες του πλάσµατος του αίµατος (ινωδογόνο, προθροµβίνη, λευκωµατίνες) Αποτοξινώνει τον οργανισµό από φάρµακα, αλκοόλ, τοξικές ουσίες 12

13 Σχηµατίζει ουρία δεσµεύοντας την αµµωνία, η οποία είναι δηλητήριο για τα κύτταρα Καταστρέφει νεκρά και γερασµένα ερυθρά αιµοσφαίρια Λειτουργεί ως αιµοποιητικό όργανο κατά την εµβρυϊκή ηλικία. Αποθηκεύει σίδηρο, βιταµίνη Α κ.ά. Η πέψη Το πάγκρεας, το συκώτι, η χοληδόχος κύστη και το ίδιο το λεπτό έντερο συµµετέχουν στη διαδικασία της πέψης. Το πάγκρεας παράγει διάφορα υδρολυτικά ένζυµα και ένα Εικ Η πέψη στο δωδεκαδάκτυλο αλκαλικό διάλυµα πλούσιο σε όξινα ανθρακικά άλατα τα οποία λειτουργούν ρυθµιστικά για να αντιµετωπιστεί ο όξινος χυµός του στοµάχου. Το συκώτι, όπως έχει ήδη αναφερθεί, είναι ένα όργανο µε πολλές και διαφορετικές λειτουργίες. Μεταξύ αυτών είναι και η παραγωγή χολής, που αποθηκεύεται προσωρινά στη χοληδόχο κύστη. Η χολή δεν περιέχει ένζυµα παρά µόνο ουσίες που παίζουν σηµαντικό ρόλο στην πέψη και απορρόφηση των λιπών. Η χολή περιέχει, επίσης, χρωστικές ουσίες που προκύπτουν από την καταστροφή ερυθρών αιµοσφαιρίων και οι οποίες αποβάλλονται µε τα κόπρανα. Τα πρώτα εκατοστά του λεπτού εντέρου αποτελούν το δωδεκαδάκτυλο. Εδώ, ο όξινος χυλός που εξέρχεται από το πυλωρικό στόµιο του στοµάχου αναµειγνύεται µε πεπτικά υγρά του παγκρέατος και του συκωτιού. Η εκκριτική δραστηριότητα των διαφόρων οργάνων ελέγχεται και από τέσσερις ορµόνες. Έχει ήδη αναφερθεί η γαστρίνη, η οποία εκκρίνεται ως αποτέλεσµα της εισόδου της τροφής στο στοµάχι. Η σεκρετίνη (λέγεται και εκκριµατίνη) εκκρίνεται από το βλεννογόνο του δωδεκαδάκτυλου, όταν διεγερθεί από την παρουσία του 13

14 όξινου χυλού του στοµάχου. Η ορµόνη αυτή διεγείρει την εξωκρινή µοίρα του παγκρέατος, η οποία εκκρίνει όξινο ανθρακικό νάτριο (NaHCO 3 ) στο παγκρεατικό υγρό που εξουδετερώνει τον όξινο χυλό του στοµάχου. Μια τρίτη ορµόνη, η χολοκυστοκινίνη (λέγεται και παγκρεοζυµίνη), η οποία παράγεται από το δωδεκαδάκτυλο, διεγείρει τη σύσπαση της χοληδόχου κύστης, µε αποτέλεσµα η χολή να µεταφερθεί στο δωδεκαδάκτυλο. Επίσης, διεγείρει την έκκριση ενζύµων από το πάγκρεας. Ο χυλός, ιδιαίτερα όταν είναι εµπλουτισµένος µε πολλά λίπη, διεγείρει το δωδεκαδάκτυλο προς παραγωγή µιας τέταρτης ορµόνης, της εντερογαστρίνης. Η ορµόνη αυτή αναστέλλει προσωρινά της περισταλτικές κινήσεις του στοµάχου, µε αποτέλεσµα να καθυστερήσει η είσοδος του χυλού στο δωδεκαδάκτυλο. (Μπορείτε να σκεφτείτε το λόγο;) Πίνακας 7.1 Συνοπτικά οι ορµόνες του πεπτικού συστήµατος ΟΡΜΟΝΗ ΜΕΡΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ Γαστρίνη Στοµάχι Ελέγχει την έκκριση του γαστρικού υγρού στο στοµάχι Σεκρετίνη ωδεκαδάκτυλο ιεγείρει το πάγκρεας για έκκριση όξινου ανθρακικού νατρίου Χολοκυστοκινίνη ωδεκαδάκτυλο Προκαλεί σύσπαση της χοληδόχου κύστης για να µεταφερθεί η χολή στο δωδεκαδάκτυλο. ιεγείρει το πάγκρεας για έκκριση παγκρεατικών ενζύµων Εντερογαστρίνη ωδεκαδάκτυλο Αναστέλλει προσωρινά τις περισταλτικές κινήσεις του στοµάχου Ας παρακολουθήσουµε τώρα τη δράση των ενζύµων στην πέψη των µακροµορίων. 1. Η πέψη των υδατανθράκων Η πέψη του αµύλου και γλυκογόνου αρχίζει στη στοµατική κοιλότητα και συνεχίζεται στο λεπτό έντερο. Στο στόµα, οι πολυσακχαρίτες αυτοί υδρολύονται (διασπώνται) σε µικρότερους πολυσακχαρίτες και µαλτόζη (δισακχαρίτης) λόγω της δράσης της α-αµυλάσης. Στο δωδεκαδάκτυλο, η παγκρεατική α-αµυλάση υδρολύει το άµυλο, το γλυκογόνο και τους µικρότερους πολυσακχαρίτες σε δισακχαρίτες. Το ένζυµο µαλτάση υδρολύει τη µαλτόζη σε γλυκόζη, η σακχαράση υδρολύει τη σακχαρόζη σε γλυκόζη και φρουκτόζη και η λακτάση υδρολύει τη λακτόζη σε γλυκόζη και γαλακτόζη. Τα τρία αυτά ένζυµα, καθώς και άλλα παρόµοια που δρουν πάνω σε δισακχαρίτες, ολοκληρώνουν την πέψη των υδατανθράκων στο λεπτό έντερο και τα µονοµερή (µονοσακχαρίτες) είναι τώρα έτοιµα να απορροφηθούν στο αίµα. Ο ανθρώπινος οργανισµός δεν µπορεί να διασπάσει την κυτταρίνη γιατί δεν διαθέτει τα απαραίτητα ένζυµα (κυτταρινάσες). Γενικά, οι υδατάνθρακες αποτελούν την πρωταρχική πηγή ενέργειας του οργανισµού, πρώτον γιατί πέπτονται σχετικά εύκολα και δεύτερον γιατί ο οργανισµός έχει ευκολότερη πρόσβαση στους υδατάνθρακες παρά στα αποθηκευµένα λίπη ή στις πρωτεΐνες. 14

15 2. Η πέψη των πρωτεϊνών Ήδη έχει αναφερθεί η δράση της πεψίνης στο στοµάχι. Τα µικρότερα πολυπεπτίδια (προϊόντα της δράσης της πεψίνης) µετατρέπονται σε αµινοξέα ή σε µικρότερες αλυσίδες των δύο ή τριών αµινοξέων. Η θρυψίνη και η χυµοθρυψίνη (παγκρεατικά πρωτεολυτικά ένζυµα) διασπούν µεγάλες πολυπεπτιδικές αλυσίδες σε µικρότερες αλυσίδες. Η καρβοξυπεπτιδάση αποκόπτει αµινοξέα από το άκρο της αλυσίδας µε την καρβοξυλοµάδα. Η αµινοπεπτιδάση αποκόπτει αµινοξέα από το άκρο µε την αµινοµάδα. Οι διπεπτιδάσες του λεπτού εντέρου διασπούν µικρές πεπτιδικές αλυσίδες σε αµινοξέα. Τρία από τα ένζυµα που εκκρίνει το πάγκρεας, δηλαδή, η θρυψίνη, η χυµοθρυψίνη και η καρβοξυπεπτιδάση, εκκρίνονται σε ανενεργό µορφή και ενεργοποιούνται µόνο στην παρουσία της εντεροκινάσης (λέγεται και εντεροπεπτιδάση), ενζύµου του λεπτού εντέρου. Οι πρωτεΐνες είναι απαραίτητες στη διατροφή, γιατί λειτουργούν ως σηµαντική πηγή αµινοξέων. Ορισµένα από τα 20 βασικά αµινοξέα συντίθενται από τον οργανισµό. Αλλά υπάρχουν ορισµένα, τα απαραίτητα αµινοξέα, που δε µπορεί ο οργανισµός να τα συνθέσει. Αυτά προσλαµβάνονται µε τις τροφές και κυρίως τις ζωικής προέλευσης πρωτεΐνες. Οι πρωτεΐνες τότε µόνο θα χρησιµοποιηθούν ως πηγή ενέργειας, όταν υπάρχει πλήρης έλλειψη υδατανθράκων και λιπών. 3. Η πέψη των νουκλεϊνικών οξέων Τα νουκλεϊνικά οξέα υδρολύονται από τις νουκλεάσες που διασπούν το DNA και το RNA στα νουκλεοτίδια από τα οποία αποτελούνται. Στη συνέχεια, άλλα ένζυµα διασπούν τα νουκλεοτίδια σε αζωτούχες βάσεις, σάκχαρα και φωσφορικές οµάδες. 4. Η πέψη των λιπών Τα λίπη εισέρχονται στο λεπτό έντερο σχεδόν ανέπαφα. Η υδρόλυσή τους αποτελεί ειδικό πρόβληµα µιας και τα λίπη είναι δυσδιάλυτα στο νερό. Τα χολικά άλατα που εκκρίνονται µε τη χολή στο δωδεκαδάκτυλο προκαλούν γαλακτοµατοποίηση των λιπών, δηλαδή, τα µετατρέπουν σε µικρά σφαιρίδια που αδυνατούν να συνενωθούν, προκαλώντας µε αυτό τον τρόπο αύξηση της επιφάνειας του λίπους που εκτίθεται στο ένζυµο παγκρεατική λιπάση. Το ένζυµο αυτό υδρολύει τα λίπη σε µονογλυκερίδια, λιπαρά οξέα και γλυκερόλη. Τα κύρια λίπη της διατροφής είναι τα ουδέτερα λίπη, τα φωσφορολιπίδια και η χοληστερόλη. Τα φωσφολιπίδια αποτελούν βασικό συστατικό των βιολογικών µεµβρανών, ενώ τα ουδέτερα λίπη αποτελούν τις αποταµιευτικές ουσίες του οργανισµού. Τα λίπη χρησιµοποιούνται από τον οργανισµό, για να καλύψει τις ενεργειακές του ανάγκες όπως στην περίπτωση έλλειψης υδατανθράκων. Αποθηκεύονται σε µεγάλες ποσότητες στο λιπώδη ιστό και στο ήπαρ. Με αυτό τον τρόπο, τα µακροµόρια των τροφών υδρολύονται στα συνιστώντα µονοµερή, καθώς ο χυλός και τα εντερικά υγρά κινούνται περισταλτικά στο γαστρεντερικό σωλήνα. Το µεγαλύτερο µέρος της πέψης συµπληρώνεται σχετικά νωρίς, στο δωδεκαδάκτυλο. Στο υπόλοιπο τµήµα του λεπτού εντέρου, στην νήστιδα 15

16 και στον ειλεό συντελείται η απορρόφηση των θρεπτικών ουσιών. (Η νήστιδα και ο ειλεός είναι µέρη του ελικώδους εντέρου). Πίνακας 7.2 Συνοπτικά η πέψη των θρεπτικών ουσιών στο γαστρεντερικό σωλήνα. ΜΕΡΟΣ ΠΕΠΤΙΚΟΥ ΕΝΖΥΜΟ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΣΤΟΜΑ α-αµυλάση (πτυαλίνη) (παράγεται από τους παρωτιδικούς αδένες) ιάσπαση αµύλου και γλυκογόνου σε µικρότερες αλυσίδες ΣΤΟΜΑΧΙ Ω ΕΚΑ ΑΚΤΥΛΟ Πεψίνη (παράγεται από ειδικά κύτταρα του βλεννογόνου) 1. Παγκρεατική α-αµυλάση (παράγεται από το πάγκρεας) ιάσπαση πρωτεϊνών σε µικρότερες πολυπεπτιδικές αλυσίδες 1. ιάσπαση των αλυσίδων αµύλου και γλυκογόνου σε µαλτόζη. ΛΕΠΤΟ ΕΝΤΕΡΟ 2. Παγκρεατική λιπάση (παράγεται από το πάγκρεας) 3. Θρυψίνη, χυµοθρυψίνη, καρβοξυπεπτιδάση, αµινοπεπτιδάση (παράγονται από το πάγκρεας. Η αµινοπεπτιδάση και από το λεπτό έντερο) 1. Μαλτάση, λακτάση, σακχαράση (παράγονται από τα κύτταρα του επιθηλίου των λαχνών) 2. ιάσπαση των λιπών σε µονογλυκερίδια, γλυκερόλη και λιπαρά οξέα. 3. ιάσπαση των πολυπεπτιδικών αλυσίδων σε διπεπτίδια και αµινοξέα. ιάσπαση δισακχαριτών σε γλυκόζη, γαλακτόζη και φρουκτόζη. ΠΑΧΥ ΕΝΤΕΡΟ 2. ιπεπτιδάσες ιάσπαση µικρών πεπτιδικών αλυσίδων σε αµινοξέα Επαναρρόφηση νερού και δηµιουργία κοπράνων Σηµείωση: Η χολή δεν περιέχει ένζυµα. Ο ρόλος της είναι να γαλακτοµατοποιεί τα λίπη, έτσι που να διευκολύνεται η δράση της παγκρεατικής λιπάσης. 16

17 ΠΕΨΗ Υ ΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ ΛΙΠΗ ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ ΑΜΥΛΟ, ΓΛΥΚΟΓΟΝΟ ΣΑΚΧΑΡΟΖΗ ΛΑΚΤΟΖΗ ΣΤΟΜΑ ΣΤΟΜΑ ΣΤΟΜΑ α-µυλάση Μικρότεροι πολυσακχαρίτες, µαλτόζη ΣΤΟΜΑ ΣΤΟΜΑΧΙ ΣΤΟΜΑ ΣΤΟΜΑΧΙ ΣΤΟΜΑΧΙ 12 ΑΚΤΥΛΟ ΣΤΟΜΑΧΙ θρυψίνη ΠΟΛΥΠΕΠΤΙ ΙΑ ΧΟΛΗ ΣΤΟΜΑΧΙ 12 ΑΚΤΥΛΟ, ΛΕΠΤΟ 12 ΑΚΤΥΛΟ, ΛΕΠΤΟ Γαλακτοµατοποιηµένα λίπη 12 ΑΚΤΥΛΟ 12 ΑΚΤΥΛΟ, ΛΕΠΤΟ 12 ΑΚΤΥΛΟ θρυψίνη, χυµοθρυψίνη θρυψίνη, χυµοθρυψίνη α-αµυλάση σακχαράση λακτάση ΜΙΚΡΟΤΕΡΑ ΠΟΛΥΠΕΠΤΙ ΙΑ ΙΠΕΠΤΙ ΙΑ Μαλτόζη παγκρεατική λιπάση 12 ΑΚΤΥΛΟ ΛΕΠΤΟ 12 ΑΚΤΥΛΟ, ΛΕΠΤΟ µαλτάση καρβοξυπεπτιδάση, αµινοπεπτιδάση διπεπτιδάσες Γλυκόζη Γλυκόζη, φρουκτόζη Γλυκόζη, Γαλακτόζη Γλυκερίνη, λιπαρά οξέα, µονογλυκερίδια Αµινοξέα Αµινοξέα Παραστατική απεικόνιση της πέψης Η απορρόφηση Το µεγαλύτερο ποσοστό των προϊόντων της πέψης απορροφάται στο αίµα, κυρίως στο λεπτό έντερο. Ένα µικρό ποσοστό απορροφάται στο στοµάχι και στο παχύ έντερο. Κατά µέσον όρο κάθε µέρα απορροφώνται από το λεπτό έντερο περίπου 9 λίτρα χυµού που περιέχει θρεπτικά συστατικά και διάφορες εκκρίσεις του πεπτικού συστήµατος. Για να ανταποκριθεί το λεπτό έντερο σ αυτό, έχει αναπτύξει µεγάλη επιφάνεια επαφής (περίπου 300m 2 ) µε τον εντερικό χυµό, ώστε να αυξήσει σηµαντικά την απορροφητικότητά του. Αυτό επιτυγχάνεται µε την παρουσία πολλών πτυχών οι 17

18 οποίες διαθέτουν τεράστιο αριθµό λαχνών, ενώ η κάθε λάχνη διαθέτει επιθηλιακά κύτταρα µε µικροσκοπικές µικρολάχνες οι οποίες είναι εκτεθειµένες στο εσωτερικό του λεπτού εντέρου. Αυτή η διαµόρφωση προσδίδει σπουδαία προσαρµοστική ικανότητα στο λεπτό έντερο και είναι εκεί που γίνεται ουσιαστικά η απορρόφηση των προϊόντων της πέψης. Εικόνα 7.12 Η δοµή του λεπτού εντέρου. Το λεπτό έντερο έχει πτυχωτή εσωτερική επιφάνεια και οι πτυχές προεκτείνονται προς το εσωτερικό του εντέρου (αυλό). Στις πτυχώσεις υπάρχουν πολυάριθµες λάχνες. Κάθε λάχνη περιέχει ένα µικρό λεµφαγγείο το οποίο περιβάλλεται από ένα πλέγµα τριχοειδών αγγείων. Στα επιθηλιακά κύτταρα των λάχνων βρίσκονται µικρολάχνες οι οποίες κυριολεκτικά «κολυµπούν» στο υγρό που βρίσκεται στον αυλό του λεπτού εντέρου και το οποίο είναι πλούσιο σε θρεπτικές ουσίες, προϊόντα της πέψης. Μετά την είσοδο των θρεπτικών ουσιών στο αίµα, αυτές µεταφέρονται στην πυλαία φλέβα και έπειτα στο συκώτι Μόλις δύο στρώµατα επιθηλιακών κυττάρων χωρίζουν τις θρεπτικές ουσίες από το αίµα στο λεπτό έντερο. Ένα πλέγµα µικροσκοπικών αγγείων (τριχοειδή) εισχωρεί στο εσωτερικό κάθε λάχνης µαζί µε ένα αγγείο του λεµφικού συστήµατος. Το λεµφαγγείο µεταφέρει υγρό που ονοµάζεται λέµφος. Οι θρεπτικές ουσίες απορροφώνται µε διάφορους µηχανισµούς, για να γίνει η διαδικασία όσο το δυνατό ποιο αποτελεσµατική και αποδοτική. Ορισµένες φορές είναι παθητική, όπως για παράδειγµα στην περίπτωση της φρουκτόζης. Ο µονοσακχαρίτης αυτός απορροφάται παθητικά πρώτα στα επιθηλιακά κύτταρα και µετά στα τριχοειδή. Ενεργητικοί µηχανισµοί επιστρατεύονται για την απορρόφηση άλλων θρεπτικών ουσιών, όπως αµινοξέων, µικρών πεπτιδίων, βιταµινών και γλυκόζης. Σε µερικές περιπτώσεις παρατηρείται σύζευξη της µεταφοράς της γλυκόζης µε ενεργητική µεταφορά νατρίου. Το νάτριο µεταφέρεται ενεργητικά στον αυλό του λεπτού εντέρου και µετά, καθώς αυξάνεται η συγκέντρωσή του στον αυλό, 18

19 αρχίζει η διάχυσή του πίσω στα επιθηλιακά κύτταρα. Μαζί του µεταφέρονται και ορισµένες θρεπτικές ουσίες. Εικ Σχηµατική παρουσίαση της πέψης και απορρόφησης των λιπών Μετά την είσοδό τους στα τριχοειδή αγγεία, τα αµινοξέα και τα σάκχαρα καταλήγουν στη γενική κυκλοφορία του αίµατος. Τα λιπαρά οξέα τα µονογλυκερίδια και η γλυκερόλη, µετά την απορρόφησή τους µε παθητική διάχυση, επανενώνονται στα επιθηλιακά κύτταρα, για να σχηµατίσουν ξανά λίπη. Τα λίπη αυτά αναµειγνύονται µε χοληστερόλη και επενδύονται µε ειδικές πρωτεΐνες σχηµατίζοντας µικρά σφαιρίδια που ονοµάζονται χυλοµικρά. Με εξωκυττάρωση, τα χυλοµικρά µεταφέρονται στα λεµφαγγεία και στη συνέχεια στη γενική κυκλοφορία του αίµατος. 19

20 Τα τριχοειδή και οι φλέβες που µεταφέρουν τις θρεπτικές ουσίες (σάκχαρα, αµονοξέα) που έχουν απορροφηθεί καταλήγουν στην πυλαία φλέβα που οδηγεί στο συκώτι. Το συκώτι λειτουργεί ως προσωρινή αποθήκη των θρεπτικών ουσιών. Το αίµα, µε τη βοήθεια της καρδιάς, µεταφέρει τις θρεπτικές ουσίες σε όλα τα κύτταρα του οργανισµού. Τα κύτταρα, µε πολύπλοκη διαδικασία αναβολικών δραστηριοτήτων που λέγεται θρέψη (αφοµοίωση), θα χρησιµοποιήσουν τις θρεπτικές ουσίες (προϊόντα της πέψης) για να συνθέσουν, τις δικές τους µεγαλοµοριακές ενώσεις (πρωτεΐνες, DNA κ.ά.). Ταυτόχρονα, µε τη λειτουργία της κυτταρικής αναπνοής που γίνεται στα µιτοχόνδρια, θα χρησιµοποιήσουν τη γλυκόζη (τελικό προϊόν της πέψης των υδατανθράκων), για να συνθέσουν µόρια ΑΤΡ, τα οποία στη συνέχεια θα χρησιµοποιήσουν για τις ενεργειακές τους ανάγκες. Πίνακας 7.3 Συνοπτικά η απορρόφηση των προϊόντων της πέψης ΠΡΟΪΟΝΤΑ Μονοσακχαρίτες (γλυκόζη, γαλακτόζη) Λιπαρά οξέα, γλυκερόλη Αµινοξέα ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ Απορροφώνται µε ενεργητική µεταφορά (η φρουκτόζη µε παθητική) µέσω των επιθηλιακών κυττάρων του λεπτού εντέρου και µε διάχυση εισέρχονται στην πυλαία φλέβα η οποία τους µεταφέρει στο ήπαρ. Τα λιπαρά οξέα και η γλυκερόλη απορροφώνται µε διάχυση µέσω των επιθηλιακών κυττάρων του λεπτού εντέρου. Στη συνέχεια επανενώνονται στα επιθηλιακά κύτταρα για να σχηµατίσουν ξανά λίπη. Τα λίπη αυτά αναµειγνύονται µε χοληστερόλη και επενδύονται µε ειδικές πρωτεΐνες σχηµατίζοντας µικρά σφαιρίδια που ονοµάζονται χυλοµικρά. Τα χυλοµικρά, µε εξωκυττάρωση, περνούν στο λεµφικό σύστηµα που τα µεταφέρει µέσω του αίµατος στους ιστούς. Τα αµινοξέα απορροφώνται µε ενεργητική µεταφορά από τα επιθηλιακά κύτταρα του λεπτού εντέρου και στη συνέχεια µε το αίµα µεταφέρονται στους ιστούς. Λειτουργία του παχέος εντέρου Το παχύ έντερο αρχίζει από το τυφλό έντερο, όπου εισέρχεται το λεπτό έντερο. Η κίνηση του περιεχοµένου του εντέρου από το λεπτό στο παχύ έντερο ελέγχεται από την ειλεοκολική βαλβίδα που είναι στην ουσία ένας σφικτήρας µυς. Πάνω στο τυφλό έντερο βρίσκεται και η σκωληκοειδής απόφυση που στον άνθρωπο είναι υποτυπώδες όργανο. Η σηµαντικότερη λειτουργία του παχέος εντέρου είναι η επαναρρόφηση του νερού. Περίπου 7 λίτρα νερού εκκρίνονται καθηµερινά στον αυλό του γαστρεντερικού σωλήνα. Μεγάλη ποσότητα νερού απορροφάται από το λεπτό έντερο και το υπόλοιπο από το παχύ έντερο. Μαζί, το λεπτό και το παχύ έντερο απορροφούν το 90% του νερού που εισήλθε στο γαστρεντερικό σωλήνα. Καθώς τα κόπρανα κινούνται περισταλτικά κατά µήκος του παχέος εντέρου, γίνονται περισσότερο στερεά λόγω ακριβώς της απορρόφησης του νερού. Στο παχύ έντερο ζουν διάφορα αβλαβή βακτήρια (χλωρίδα του εντέρου) που τρέφονται από ουσίες που ο οργανισµός θα αποβάλει. Ως αποτέλεσµα του µεταβολισµού τους τα βακτήρια αυτά παράγουν αέρια όπως µεθάνιο και υδρόθειο, 20

ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ: ΕΝΟTHTA 7: Ετεροτροφική διατροφή. Σελ. 135-151 (Οι σελ. 135-136 απλή αναφορά)

ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ: ΕΝΟTHTA 7: Ετεροτροφική διατροφή. Σελ. 135-151 (Οι σελ. 135-136 απλή αναφορά) Ετεροτροφική Διατροφή ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ: ΕΝΟTHTA 7: Ετεροτροφική διατροφή. Σελ. 135-151 (Οι σελ. 135-136 απλή αναφορά) Τρεις κατηγορίες οργανικών ενώσεων με θρεπτική αξία: υδατάνθρακες, λίπη και πρωτεΐνες.

Διαβάστε περισσότερα

3. Το σχεδιάγραμμα παρουσιάζει τομή ανθρώπινου πεπτικού συστήματος.

3. Το σχεδιάγραμμα παρουσιάζει τομή ανθρώπινου πεπτικού συστήματος. ΠΕΠΤΙΚΟ 1. Α. Να γράψετε τα είδη των δοντιών Α, Β, Γ, Δ και τα μέρη του δοντιού Ε Μ. Β. Πόσα δόντια έχει ένα παιδί 3 χρόνων; Γ. Ποιοι αδένες αφήνουν το έκκριμά τους στη στοματική κοιλότητα και ποιο το

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΨΗ ΚΑΙ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΤΩΝ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ

ΠΕΨΗ ΚΑΙ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΤΩΝ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ 8. Σημειώστε με ποιους από τους παρακάτω τρόπους δρα το σάλιο: α. συμβάλλει στην πέψη των πρωτεϊνών β. συμμετέχει στη δημιουργία βλωμού (μπουκιάς) γ. συμβάλλει στην καθαριότητα των δοντιών δ. λειαίνει

Διαβάστε περισσότερα

www.cyprusbiology.com ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

www.cyprusbiology.com ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ 2011 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ Στο πεπτικό σύστημα γίνεται η επεξεργασία των τροφών καθώς η μετατροπή ς σε απλούστερες. Η λειργία πεπτικού συστήματος μπορεί να συνοψιστεί σε τρεις λέξεις: (α) πέψη,

Διαβάστε περισσότερα

Λουκάς Νικολάου ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

Λουκάς Νικολάου ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ 2007 ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Στο πεπτικό σύστηµα γίνεται η επεξεργασία των τροφών καθώς και η µετατροπή τους σε απλούστερες. Η λειτουργία του πεπτικού

Διαβάστε περισσότερα

www.cyprusbiology.com ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

www.cyprusbiology.com ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ 2013 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ Σ πεπτικό σύστημα γίνεται η επεξεργασία των τροφών καθώς η μετατροπή ς σε απλούστερες. Η λειργία πεπτικού συστήμας μπορεί να συνοψιστεί σε τρεις λέξεις: (α) πέψη,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΠΕΠΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΠΕΠΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Να προσλαμβάνουν με την τροφή τους ένα μικρό θερμιδικό πλεόνασμα, δηλαδή λίγο περισσότερες θερμίδες από αυτές που είναι απαραίτητες για τη συντήρηση του σωματικού τους βάρους. Να προτιμούν τα φυτικά (ακόρεστα)

Διαβάστε περισσότερα

1. Να αν τιστοιχίσετε τους όρους της στήλης Ι με τις προτάσεις της στήλης ΙΙ:

1. Να αν τιστοιχίσετε τους όρους της στήλης Ι με τις προτάσεις της στήλης ΙΙ: Ερωτήσεις Προβλήματα Δραστηριότητες 1. Να αν τιστοιχίσετε τους όρους της στήλης Ι με τις προτάσεις της στήλης ΙΙ: Ι Βιταμίνες Υδατάνθρακες Πρωτεΐνες Λίπη Βοηθούν κυρίως στη δόμηση νέων κυττάρων. Προσφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

5. ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

5. ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ 5. ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ 5.1 ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Η ανάγκη ενέργειας του οργανισμού προκύπτει από το γεγονός ότι η ζωντανή ύλη είναι ένα θερμοδυναμικά ασταθές σύστημα, που θα εξαντληθεί αν δεν προστίθεται

Διαβάστε περισσότερα

Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά.

Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά. Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά. Στον πεπτικό σωλήνα πραγματοποιείται ο τεμαχισμός της τροφής

Διαβάστε περισσότερα

Από το Κύτταρο στον Οργανισµό

Από το Κύτταρο στον Οργανισµό ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Από το Κύτταρο στον Οργανισµό Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ Να βάλετε σε κύκλο το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση ή στη φράση που συµπληρώνει σωστά την πρόταση: 1. Στον ανθρώπινο οργανισµό

Διαβάστε περισσότερα

Πεπτικό σύστημα και το κόστος της «καλοπέρασης»

Πεπτικό σύστημα και το κόστος της «καλοπέρασης» Πεπτικό σύστημα και το κόστος της «καλοπέρασης» Β. Στεργίου - Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Φυσιολογίας Της Ιατρικής Σχολής του Α.Π.Θ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Διευθυντής ο Καθηγητής Γ.Ανωγειανάκις

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΙΙ

ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΙΙ ΤΟΜΕΑΣ ΡΑΔΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΑΣ Β ΕΞΑΜΗΝΟ ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΙΙ 2 ΟΣΤΕΟΛΟΓΙΑ 3 4 5 ΒΑΣΗ ΚΡΑΝΙΟΥ 6 ΚΡΟΤΑΦΟΓΝΑΘΙΚΗ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ 7 ΠΑΡΑΡΡΙΝΙΟΙ ΚΟΛΠΟΙ 8 9 10 11 ΑΤΛΑΝΤΟΑΞΟΝΙΚΗ ΑΡΘΡΩΣΗ 12 13 14 15 ΑΡΘΡΩΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Κύριες υποδιαιρέσεις γαστρεντερικού σωλήνα. Επικουρικά όργανα

Κύριες υποδιαιρέσεις γαστρεντερικού σωλήνα. Επικουρικά όργανα Πεπτικό σύστημα Οι διαφάνειες προέρχονται από προηγούμενες διαλέξεις του Καθηγητή κ. Ταραβήρα (με μερικές τροποποιήσεις και προσθήκες όπου κρινόταν απαραίτητο). Η συμβολή σας είναι σημαντική για τη βελτίωση

Διαβάστε περισσότερα

2. ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΠΕΠΤΙΚΟΥ

2. ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΠΕΠΤΙΚΟΥ 2. ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Για να διατηρηθεί η ζωή, να εξασφαλιστούν δηλαδή οι δομές και οι λειτουργίες της, χρειάζεται ενέργεια. Ο άνθρωπος εξασφαλίζει την απαραίτητη γι' αυτόν ενέργεια με τη διάσπαση (οξείδωση)

Διαβάστε περισσότερα

2. ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΠΕΠΤΙΚΟΥ

2. ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΠΕΠΤΙΚΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 2. ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Για να διατηρηθεί η ζωή, να εξασφαλιστούν δηλαδή οι δομές και οι λειτουργίες της, χρειάζεται ενέργεια. Ο άνθρωπος εξασφαλίζει την απαραίτητη γι' αυτόν ενέργεια με τη διάσπαση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΣΤΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ. Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος C.D.A. College Limassol 2014/2015

ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΣΤΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ. Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος C.D.A. College Limassol 2014/2015 ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΣΤΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος C.D.A. College Limassol 2014/2015 Το πεπτικο συστημα είναι ομαδα οργανων που μετατρεπει ότι τρωμε σε ουσιες οι οποιες μπορει να χρησιμοποιηθουν από

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΙ Ως προς τη µορφή και τη λειτουργία τους. Κυτταρική διαφοροποίηση.

ΙΣΤΟΙ Ως προς τη µορφή και τη λειτουργία τους. Κυτταρική διαφοροποίηση. ΙΣΤΟΙ 1. Τα κύτταρα που αποτελούν τον οργανισµό µας, διακρίνονται σε διάφορους τύπους, παρά το γεγονός ότι όλα, τελικώς, προέρχονται από το ζυγωτό, δηλαδή το πρώτο κύτταρο µε το οποίο ξεκίνησε η ζωή µας.

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ οι χημικές αντιδράσεις που συμβαίνουν στον οργανισμό για την παραγωγή ενέργειας και τη διατήρηση της ζωής αναβολισμός

Διαβάστε περισσότερα

Βλέννα, υδαρές υγρό. ή τοιχωματικό ή οξυπαραγωγικό = HCl + ενδογενή παράγοντα. βλέννα. ή ζυμογόνο ή πεπτικό = πεψινογόνο

Βλέννα, υδαρές υγρό. ή τοιχωματικό ή οξυπαραγωγικό = HCl + ενδογενή παράγοντα. βλέννα. ή ζυμογόνο ή πεπτικό = πεψινογόνο Στόμαχος Δομή βλεννογόνου στομάχου - Γαστρικοί αδένες Βλέννα, υδαρές υγρό ή τοιχωματικό ή οξυπαραγωγικό = HCl + ενδογενή παράγοντα βλέννα ή ζυμογόνο ή πεπτικό = πεψινογόνο Κύτταρα G = γαστρίνη Διάσπαρτα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ. 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R;

ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ. 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R; ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R; (γ) Ποιο μέρος του μορίου προσδίδει σε αυτό όξινες ιδιότητες; (δ) Ποιο μέρος του μορίου προσδίδει

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ. Τι είναι οι υδατάνθρακες;

ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ. Τι είναι οι υδατάνθρακες; ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ Τι είναι οι υδατάνθρακες; Οι υδατάνθρακες είναι τα νομίσματα ενέργειας του σώματός μας. Τα περισσότερα τρόφιμα που τρώμε καθημερινά αποτελούνται από υδατάνθρακες. Ο οργανισμός μας, σπα τους

Διαβάστε περισσότερα

Λιποδιαλυτές: Βιταμίνη Α (ρετινόλη, καροτινοειδή) Επιδρά στην όραση & το δέρμα. Αποθηκεύεται στο συκώτι μας.

Λιποδιαλυτές: Βιταμίνη Α (ρετινόλη, καροτινοειδή) Επιδρά στην όραση & το δέρμα. Αποθηκεύεται στο συκώτι μας. Είναι οργανικές ενώσεις απαραίτητες για την λειτουργία του οργανισμού μας, που είτε δεν μπορεί να τις συνθέσει μόνος του, είτε τις συνθέτει αλλα σε μικρότερες από τις αναγκαίες ποσότητες. Ταξινομούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Ανατομία

ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Ανατομία ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ 28-11-05 Μάθημα 8ο ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Ανατομία Στόμα Φάρυγγας Επιγλωττίδα Οισοφάγος Στομάχι Ήπαρ Πάγκρεας Λεπτό Έντερο Παχύ Έντερο Ορθό Απευθυσμένο 1 ΟΙΣΟΦΑΓΟΣ Σωλήνας 22 25 εκ. & διάμετρο

Διαβάστε περισσότερα

Σκελετικό σύστημα. Λειτουργίες: 1. Στηρικτικό πλαίσιο του σώματος των ζώων 2. Κινητική ποικιλομορφία. 2. Σκληροί σκελετοί

Σκελετικό σύστημα. Λειτουργίες: 1. Στηρικτικό πλαίσιο του σώματος των ζώων 2. Κινητική ποικιλομορφία. 2. Σκληροί σκελετοί Σκελετικό σύστημα Λειτουργίες: 1. Στηρικτικό πλαίσιο του σώματος των ζώων 2. Κινητική ποικιλομορφία Τύποι: 1. Υδροστατικοί σκελετοί 2. Σκληροί σκελετοί Ενδοσκελετός Εξωσκελετός Σκελετικό σύστημα υδροστατικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΕΡΟΣ Α

ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΕΡΟΣ Α ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΕΡΟΣ Α 01/42 Χαρακτηριστικά του τοιχώµατος του γαστρεντερικού σωλήνα Το τοίχωµα του ΓΕΣ από έξω προς τα µέσα αποτελείται από τις εξής στιβάδες: 1. Ορογόνος υµένας 2. Επιµήκης Μυϊκή στιβάδα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Πεπτικό σύστημα Β. Στεργίου - Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Φυσιολογίας Της Ιατρικής Σχολής του Α.Π.Θ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Φυσιολογία του στομάχου Η φυσιολογία του στομάχου εξετάζει τα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

Πεπτικό σύστημα Περιγραφή

Πεπτικό σύστημα Περιγραφή Πεπτικό Σύστημα Πεπτικό σύστημα Περιγραφή Το γαστρεντερικό σύστημα (ΓΕΣ) αποτελείται από τα κοίλα όργανα που εκτείνονται από το στόμα έως τον πρωκτό και τους επικουρικούς αδένες που ευθύνονται για την

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΜΟΡΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Τι γνωρίζετε για τους υδατάνθρακες;

ΤΑ ΜΟΡΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Τι γνωρίζετε για τους υδατάνθρακες; 1 ΤΑ ΜΟΡΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Το κύτταρο αποτελείται από χηµικές ενώσεις, στις οποίες περιλαµβάνονται τα µικρά βιολογικά µόρια και τα βιολογικά µακροµόρια. Στα µικρά βιολογικά µόρια ανήκουν, τα ανόργανα στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΜΑΘΗΜΑ:ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:3.6.2014 ΤΑΞΗ: Γ ΧΡΟΝΟΣ:1.30 ΑΡΙΘΜΟΣ ΣΕΛΙΔΩΝ:10 ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:. ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:... ΒΑΘΜΟΣ:...

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Τα λίπη αποτελούν μια συμπυκνωμένη πηγή ενέργειας Ενεργούν σαν διαλύτες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. Κων/νος Ε. Κεραμάρης Δρ. Βιολόγος Κλινικός Βιοχημικός

ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. Κων/νος Ε. Κεραμάρης Δρ. Βιολόγος Κλινικός Βιοχημικός ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Κων/νος Ε. Κεραμάρης Δρ. Βιολόγος Κλινικός Βιοχημικός Πεπτικό Σύστημα Στοματική κοιλότητα Φάρυγγας Οισοφάγος Στόμαχος Λεπτό έντερο Παχύ έντερο Ήπαρ Πάγκρεας Σπλήνας Σιελογόνοι αδένες ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΙΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών;

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών; ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Τι είναι οι πρωτεϊνες; Η ονομασία πρωτεϊνες προέρχεται από το ρήμα πρωτεύω και σημαίνει την εξαιρετική σημασία που έχουν οι πρωτεϊνες για την υγεία του ανθρώπινου σώματος. Από την εποχή των Ολυμπιακών

Διαβάστε περισσότερα

BITAMINEΣ Ένας σημαντικός σταθμός στη διαιτολογία ήταν η ανακάλυψη, στις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα, των βιταμινών και του σημαντικού ρόλου

BITAMINEΣ Ένας σημαντικός σταθμός στη διαιτολογία ήταν η ανακάλυψη, στις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα, των βιταμινών και του σημαντικού ρόλου BITAMINEΣ Ένας σημαντικός σταθμός στη διαιτολογία ήταν η ανακάλυψη, στις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα, των βιταμινών και του σημαντικού ρόλου αυτών στον οργανισμό. Οι βιταμίνες κατατάσσονται στην

Διαβάστε περισσότερα

(dietary fiber, nonnutritive fiber)

(dietary fiber, nonnutritive fiber) KΥΤΤΑΡΙΝΗ - ΦΥΤΙΚΕΣ ΙΝΕΣ Στα τρόφιμα, παράλληλα με τους υδατάνθρακες που πέπτονται στον ανθρώπινο οργανισμό (δηλαδή που υδρολύονται, απορροφώνται και μεταβολίζονται κατά τα γνωστά), υπάρχουν και υδατάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΝΗΣΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΡΑΦΕΝΤΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ Tον ανθρώπινο µεταβολισµό το χαρακτηρίζουν δύο στάδια. Tοπρώτοείναιηκατάστασητουοργανισµούµετά

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΝΗΣΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΡΑΦΕΝΤΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ Tον ανθρώπινο µεταβολισµό το χαρακτηρίζουν δύο στάδια. Tοπρώτοείναιηκατάστασητουοργανισµούµετά ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΝΗΣΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΡΑΦΕΝΤΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ Tον ανθρώπινο µεταβολισµό το χαρακτηρίζουν δύο στάδια. Tοπρώτοείναιηκατάστασητουοργανισµούµετά απόκάποιογεύµα, οπότετοαίµαείναιπλούσιοσε θρεπτικές ύλες από

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3 Κυκλοφορικό Σύστημα Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Η μεταφορά των θρεπτικών ουσιών στα κύτταρα και των ιστών και η απομάκρυνση από αυτά των άχρηστων γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ Η τροφή αποτελείται και από ουσίες μεγάλου μοριακού βάρους (πρωτεΐνες, υδατάνθρακες, λιπίδια, νουκλεϊνικά οξέα). Οι ουσίες αυτές διασπώνται (πέψη) σε απλούστερες (αμινοξέα, απλά σάκχαρα,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος ΔΙΑΤΡΟΦH Η διατροφή στην ζωή του ανθρώπου παίζει τον μεγαλύτερο ρόλο. Για

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015

ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΧ. ΜΑΚΑΡΙΟΥ Γ - ΠΛΑΤΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ-ΧΗΜΕΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/6/2015 ΒΑΘΜΟΣ ΒΑΘΜΟΣ:... ΤΑΞΗ: Γ Αριθμητικά.. ΧΡΟΝΟΣ: 2 ώρες Ολογράφως:...

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ 10-0133.indb 55 25/2/2013 3:34:10

ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ 10-0133.indb 55 25/2/2013 3:34:10 ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ 10-0133.indb 55 25/2/2013 3:34:10 56 ΦΕ1: ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Η τροφή είναι απαραίτητη για όλους μας. Πρέπει όμως να προσέχουμε τι τρώμε! Παρατήρησε τις εικόνες. Ποιο παιδί τρώει υγιεινά

Διαβάστε περισσότερα

Ρύθμιση της λειτουργίας

Ρύθμιση της λειτουργίας Ρύθμιση της λειτουργίας Ρύθμιση λειτουργίας ΓΕΣ Νευρική Υποβλεννογόνιο πλέγμα (πλέγμα Meissner) ΛΕ, ΠΕ Μυεντερικό πλέγμα (πλέγμα Auerbach) Από τον οισοφάγο μέχρι το ορθό Ορμονική Ρύθμιση της λειτουργίας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΕΦΗΒΕΙΑ- ΑΝΑΓΚΕΣ v Επιτάχυνση ρυθμού ανάπτυξης v Ωρίμανση και αύξηση ιστών v Αποκτά το 20% του ύψους και το 50% του βάρους του ενήλικα, ενώ οι μύες, ο όγκος του αίματος και γενικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ» ΘΕΜΑ : «Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ»

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ» ΘΕΜΑ : «Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ» - 1 - ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ» ΘΕΜΑ : «Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ» Ο άνθρωπος προσλαμβάνει από το περιβάλλον του τροφές σε στερεά και υγρή μορφή. Τις επεξεργάζεται και ένα μέρος αυτών το παρακρατεί ενώ το υπόλοιπο

Διαβάστε περισσότερα

Μέχρι σήµερα γνωρίζατε ότι η κατανάλωση ψωµιού είναι µία απολαυστική και θρεπτική συνήθεια. Από σήµερα η αγαπηµένη σας αυτή καθηµερινή συνήθεια µπορεί να παρέχει στον οργανισµό ακόµη περισσότερα θρεπτικά

Διαβάστε περισσότερα

Είναι σημαντικές επειδή: Αποτελούν βασικά δοµικά συστατικά του σώµατος Εξυπηρετούν ενεργειακές ανάγκες Ασκούν έλεγχο σε όλες τις βιοχηµικές διεργασίες

Είναι σημαντικές επειδή: Αποτελούν βασικά δοµικά συστατικά του σώµατος Εξυπηρετούν ενεργειακές ανάγκες Ασκούν έλεγχο σε όλες τις βιοχηµικές διεργασίες ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 2: Η ΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ 2.1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ, 5 9 (απλή αναφορά) 2.2 ΤΟ ΝΕΡΟ ΚΑΙ Η ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΤΟΥ ΣΗΜΑΣΙΑ, 9 14 (απλή αναφορά), 2.4 ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ, σελ. 20 36 Οργανικές Ουσίες

Διαβάστε περισσότερα

Με την κλίμακα ph μετράμε το πόσο όξινο ή βασικό είναι ένα διάλυμα.

Με την κλίμακα ph μετράμε το πόσο όξινο ή βασικό είναι ένα διάλυμα. Ουδέτερα Οξέα Με την κλίμακα ph μετράμε το πόσο όξινο ή βασικό είναι ένα διάλυμα. Βάσεις Για να δείτε περίπου πως μετριέται η ποσότητα οξέος ή βάσης στα διαλύματα, σε σχέση με το ph, δείτε αυτό τον πινάκα!!!

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΝΟΥ Τόσο η εμπειρία όσο και τα επιστημονικά δεδομένα συνεχώς επιβεβαιώνουν την άποψη ότι η

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΝΟΥ Τόσο η εμπειρία όσο και τα επιστημονικά δεδομένα συνεχώς επιβεβαιώνουν την άποψη ότι η ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΝΟΥ Τόσο η εμπειρία όσο και τα επιστημονικά δεδομένα συνεχώς επιβεβαιώνουν την άποψη ότι η διατροφή σχετίζεται άμεσα ή έμμεσα με την εμφάνιση ή/και

Διαβάστε περισσότερα

4.4 Η αναπνοή στον άνθρωπο

4.4 Η αναπνοή στον άνθρωπο 4.4 Η αναπνοή στον άνθρωπο Στον άνθρωπο οι θρεπτικές ουσίες της τροφής απορροφώνται από το λεπτό έντερο. Με την κυκλοφορία του αίματος φτάνουν σε όλα τα κύτταρα του σώματος. Εκεί, ορισμένες από αυτές,

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΜΕΡΟΣ Α' ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΩΤΕΡΑ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΙΔΡΥΜΑΤΑ Μάθημα: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Από βιολογικής άποψης, μας ενδιαφέρουν τα σάκχαρα που χωρίζονται στους:

Από βιολογικής άποψης, μας ενδιαφέρουν τα σάκχαρα που χωρίζονται στους: Από βιολογικής άποψης, μας ενδιαφέρουν τα σάκχαρα που χωρίζονται στους: Μονοσακχαρίτες γλυκόζη, φρουκτόζη Δισακχαρίτες σακχαρόζη, μαλτόζη, λακτόζη Ολιγοσακχαρίτες καλαμοσάκχαρο Πολυσακχαρίτες άμυλο, κυτταρίνη,

Διαβάστε περισσότερα

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία.

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Παχυσαρκία είναι η παθολογική αύξηση του βάρους του σώματος, που οφείλεται σε υπερβολική συσσώρευση λίπους στον οργανισμό. Παρατηρείται γενικά

Διαβάστε περισσότερα

Πεπτικό σύστημα. Στοματική κοιλότητα Φάρυγγας Οισοφάγος Στόμαχος Λεπτό έντερο Παχύ έντερο Ήπαρ Πάγκρεας

Πεπτικό σύστημα. Στοματική κοιλότητα Φάρυγγας Οισοφάγος Στόμαχος Λεπτό έντερο Παχύ έντερο Ήπαρ Πάγκρεας ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Πεπτικό σύστημα Στοματική κοιλότητα Φάρυγγας Οισοφάγος Στόμαχος Λεπτό έντερο Παχύ έντερο Ήπαρ Πάγκρεας Πεπτικοί αδένες Μικροί πεπτικοί αδένες που βρίσκονται διάσπαρτοι σε όλο το τοίχωμα

Διαβάστε περισσότερα

σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου επί τουλάχιστον 3

σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου επί τουλάχιστον 3 Το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (ΣΕΕ) ανήκει σε μια ομάδα λειτουργικών διαταραχών του πεπτικού σωλήνα. Το κοιλιακό άλγος, ο μετεωρισμός και η εναλλαγή των συνηθειών του εντέρου αποτελούν τυπικά συμπτώματα.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΠΕΡΔΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΟΣ (MSc) 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΣΕΛΙΔΑ Ενότητα 2 : Χημεία της ζωής 4 Ενότητα 3: Ενέργεια και οργανισμοί 13 Ενότητα 4: κυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΚΑΙ ΑΝΟΡΓΑΝΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΚΑΙ ΑΝΟΡΓΑΝΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΚΑΙ ΑΝΟΡΓΑΝΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ Θρεπτικά Συστατικά Η ποιοτική διαφορά µεταξύ των τροφών, έγκειται στη περιεκτικότητα τους σε Θρεπτικά Συστατικά. Για να καταλάβει κανείς, αρκεί να συνειδητοποιήσει

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχεία Μεταβολισμού

Στοιχεία Μεταβολισμού Στοιχεία Μεταβολισμού Δημ. Καραμήτσος Ομ. Καθηγητής ΑΠΘ Είναι μεικτός αδένας Εκκρίνει ορμόνες στο αίμα και πεπτικά υγρά στο 12δάκτυλο Πάγκρεας Ήπαρ Ηπαρ Χημικό εργοστάσιο Μεταβολικός κόμβος - φίλτρο Δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Έλεγχος της λειτουργίας της εξωκρινούς μοίρας του παγκρέατος

Έλεγχος της λειτουργίας της εξωκρινούς μοίρας του παγκρέατος Έλεγχος της λειτουργίας της εξωκρινούς μοίρας του παγκρέατος Φλεγμονή Ανεπάρκεια ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ ΦΛΕΓΜΟΝΗ ΤΟΥ ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ Φλεγμονή που συνοδεύεται από διάφορα συμπτώματα στο σκύλο και

Διαβάστε περισσότερα

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ 11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ Στον ανθρώπινο οργανισμό υπάρχουν δύο είδη αδένων, οι εξωκρινείς και οι ενδοκρινείς. Οι εξωκρινείς (ιδρωτοποιοί αδένες, σμηγματογόνοι αδένες κ.ά.) εκκρίνουν το προϊόν τους στην επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Εύα Ζιώζιου, Διατροφολόγος - Διαιτολόγος - Επιστήμων Τροφίμων ΑΥΓΟ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ

Γράφει: Εύα Ζιώζιου, Διατροφολόγος - Διαιτολόγος - Επιστήμων Τροφίμων ΑΥΓΟ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ ΑΥΓΟ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Εδώ και χρόνια υπάρχει ένας βομβαρδισμός από πληροφορίες οτι το αυγό, που είναι πλούσιο σε χοληστερόλη, μπορεί να αυξήσει τα επίπεδα χοληστερόλης στο αίμα, τον κίνδυνο δημιουργίας αρτηριοσκλήρωσης

Διαβάστε περισσότερα

Από το Κύτταρο στον Οργανισµό

Από το Κύτταρο στον Οργανισµό ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Από το Κύτταρο στον Οργανισµό Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ Να βάλετε σε κύκλο το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση ή στη φράση που συµπληρώνει σωστά την πρόταση: 1. Στον ανθρώπινο οργανισµό

Διαβάστε περισσότερα

Μηδενική Δίαιτα: Η πιο αυστηρή Δεν γίνεται πρόσληψη ενέργειας Οργανισμός καταφεύγει σε αποθήκες του: Λίπος Πρωτεΐνες Γλυκογόνο

Μηδενική Δίαιτα: Η πιο αυστηρή Δεν γίνεται πρόσληψη ενέργειας Οργανισμός καταφεύγει σε αποθήκες του: Λίπος Πρωτεΐνες Γλυκογόνο Μηδενική Δίαιτα: Η πιο αυστηρή Δεν γίνεται πρόσληψη ενέργειας Οργανισμός καταφεύγει σε αποθήκες του: Λίπος Πρωτεΐνες Γλυκογόνο 1 Γλυκογόνο: επαρκεί για μια ημέρα για ανάγκες εγκεφάλου -> Πρωτεΐνη: για

Διαβάστε περισσότερα

οµή και λειτουργία των µεγάλων βιολογικών µορίων

οµή και λειτουργία των µεγάλων βιολογικών µορίων οµή και λειτουργία των µεγάλων βιολογικών µορίων οµή και λειτουργία των µεγάλων βιολογικών µορίων κατηγορίες υδατάνθρακες πρωτεΐνες νουκλεϊνικά οξέα λιπίδια Οι πρωτεΐνες, υδατάνθρακες, νουκλεϊνικά οξέα

Διαβάστε περισσότερα

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί:

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί: ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το λεμφικό σύστημα αποτελείται από τα λεμφαγγεία, τη λέμφο και τους λεμφαδένες. Οι λεμφαδένες είναι δομές που αποτελούνται από εξειδικευμένη μορφή συνδετικού ιστού, το λεμφικό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ «Το Πεπτικό σύστημα του ανθρώπου Διατροφή & Υγεία»

ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ «Το Πεπτικό σύστημα του ανθρώπου Διατροφή & Υγεία» ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ «Το Πεπτικό σύστημα του ανθρώπου Διατροφή & Υγεία» ΕΝΤΥΠΟ Β : ΟΔΗΓΟΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΕΝΤΥΠΟ Α : ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ Καλογερά Αγγελική (3ο Γυμνάσιο

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική αναπνοή.

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική αναπνοή. 5ο ΓΕΛ ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ Μ. ΚΡΥΣΤΑΛΛΙΑ 2/4/2014 Β 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Υγιεινή Διατροφή Ισορροπία Ποικιλία Μέτρο Ομάδες τροφίμων Γάλα-γαλακτοκομικά προϊόντα (γιαούρτι) Φρούτα-απλοί υδατάνθρακες Λαχανικά (κυρίως πράσινα φυλλώδη) Ψωμί-αμυλώδη τρόφιμα

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 2. Copyright The McGraw-Hill Companies, Inc. 2011 Utopia Publishing, All rights reserved

Κεφάλαιο 2. Copyright The McGraw-Hill Companies, Inc. 2011 Utopia Publishing, All rights reserved Κεφάλαιο 2 1 Copyright The McGraw-Hill Companies, Inc. 2011 Utopia Publishing, All rights reserved ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΜΟΡΙΑΚΗ ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΖΩΝΤΑΝΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ «Οργανική» ένωση αναφέρεται σε ενώσεις του C Συμμετέχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΥΠΡΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΥΠΡΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΥΠΡΟΥ ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Α' ΦΑΣΗ ΚΥΡΙΑΚΗ 8 Φεβρουαρίου 2009 Διάρκεια: 3 ώρες.... Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από εκατό (100) ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. Για κάθε

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1.1. Τα χαρακτηριστικά των οργανισμών 1. Ποια τα κοινά χαρακτηριστικά των ζωντανών οργανισμών; Οι οργανισμοί τρέφονται Αναπνέουν Απεκκρίνουν Αναπαράγονται Αναπτύσσονται

Διαβάστε περισσότερα

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ Ασβέστιο Συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη ασβεστίου Βρέφη 0-12 μηνών Παιδιά 1-3 ετών Παιδιά 4-8 ετών Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών Ενήλικες 19-50 ετών Ενήλικες > 50 ετών Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Διαβάστε περισσότερα

Πεπτικό Σύστημα. Ioannis Lazarettos. MD PhD Orthopaedic Surgeon

Πεπτικό Σύστημα. Ioannis Lazarettos. MD PhD Orthopaedic Surgeon Πεπτικό Σύστημα Ioannis Lazarettos MD PhD Πεπτικό Σύστημα Πρόσληψη τροφών Πέψη τροφών Αφομοίωση τροφών 2 Πεπτικό Σύστημα Καταλαμβάνει το μεγαλύτερο τμήμα στην περιτοναϊκή κοιλότητα Πεπτικός σωλήνας Ξεκινά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. 3. Πώς ονομάζεται η βιοχημική αντίδραση της συνένωσης των δύο μορίων; Συμπύκνωση

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. 3. Πώς ονομάζεται η βιοχημική αντίδραση της συνένωσης των δύο μορίων; Συμπύκνωση ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΖΗΤΗΜΑ: 1. Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; Γλυκόζη 2. Εάν δύο τέτοια μόρια ενωθούν μαζί τι θα προκύψει; Μαλτόζη 3. Πώς ονομάζεται η

Διαβάστε περισσότερα

Ανίχνευση Λιπών Πρωτεϊνών Αμύλου στα τρόφιμα

Ανίχνευση Λιπών Πρωτεϊνών Αμύλου στα τρόφιμα Ανίχνευση Λιπών Πρωτεϊνών Αμύλου στα τρόφιμα Τρόφιμα με λιπίδια Τρόφιμα με πρωτεΐνες Τρόφιμα με υδατάνθρακες Α Γυμνασίου Κεφάλαιο 2 Ενότητα 2.4 Σελ. 45-47 1 Εισαγωγή Πρωτεΐνες Η ονομασία πρωτεΐνες προέρχεται

Διαβάστε περισσότερα

Η ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΠΕΠΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

Η ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΠΕΠΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Η ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΠΕΠΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Ευάγγελος Κωλέττας Επίκουρος Καθηγητής Φυσιολογίας με έμφαση στη Μοριακή Φυσιολογία Εργαστήριο Φυσιολογίας, Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων και Συμβεβλημένο Μέλος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2012-2013

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2012-2013 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 0-03. ΕΝΟΤΗΤΑ : Χαρακτηριστικά των ζωντανών οργανισμών (απλή αναφορά). ΕΝΟΤΗΤΑ : Η Χημεία της ζωής. ΒΑΣΙΚΕΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ, 5 9 (απλή αναφορά). ΤΟ ΝΕΡΟ ΚΑΙ Η ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΣΤΟΜΑΧΟΣ ΤΩΝ ΜΗΡΥΚΑΣΤΙΚΩΝ

Ο ΣΤΟΜΑΧΟΣ ΤΩΝ ΜΗΡΥΚΑΣΤΙΚΩΝ Ο ΣΤΟΜΑΧΟΣ ΤΩΝ ΜΗΡΥΚΑΣΤΙΚΩΝ 1 κεφάλαιο 1.1 Γενικά Τα μηρυκαστικά (Σχήμα 1.1), σε αντίθεση με τα μονογαστρικά ζώα (Σχήματα 1.2 και 1.3), έχουν τη δυνατότητα διεξαγωγής της μικροβιακής ζύμωσης εντός του

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα πριν τις εξετάσεις. Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία

Θέματα πριν τις εξετάσεις. Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία Θέματα πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία 2013-2014 Θέματα πολλαπλής επιλογής Μετουσίωση είναι το φαινόμενο α. κατά το οποίο συνδέονται δύο αμινοξέα για τον σχηματισμό μιας πρωτεΐνης β. κατά

Διαβάστε περισσότερα

Για τον άνθρωπο π.χ. το 85% περίπου των στερεών συστατικών του σώματός του αποτελείται από πρωτεΐνες. Έτσι οι πρωτεΐνες της τροφής χρησιμοποιούνται :

Για τον άνθρωπο π.χ. το 85% περίπου των στερεών συστατικών του σώματός του αποτελείται από πρωτεΐνες. Έτσι οι πρωτεΐνες της τροφής χρησιμοποιούνται : PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Oι πρωτεΐνες είναι τάξη θρεπτικών υλών με ιδιαίτερη σημασία για τους ζωντανούς οργανισμούς, γιατί αποτελούν την κύρια δομική ύλη τους. Περιεκτηκότητα μερικών τροφίμων σε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΛΙΑ ΚΟΙΛΙΑ. Ροβίθης Μιχαήλ Καθηγητής Εφαρμογών ΤΕΙ 2006

ΚΟΙΛΙΑ ΚΟΙΛΙΑ. Ροβίθης Μιχαήλ Καθηγητής Εφαρμογών ΤΕΙ 2006 ΚΟΙΛΙΑ Ροβίθης Μιχαήλ Καθηγητής Εφαρμογών ΤΕΙ 2006 ΚΟΙΛΙΑ Η κοιλιά είναι το τμήμα του κορμού που βρίσκεται μεταξύ του θώρακα & της πυέλου & πιο συγκεκριμένα μεταξύ του διαφράγματος & του άνω στομίου της

Διαβάστε περισσότερα

PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Oι υδατάνθρακες αποτελούν την τάξη των θρεπτικών υλών που βρίσκεται σε μεγάλες ποσότητες στη φύση και στα

PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Oι υδατάνθρακες αποτελούν την τάξη των θρεπτικών υλών που βρίσκεται σε μεγάλες ποσότητες στη φύση και στα PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Oι υδατάνθρακες αποτελούν την τάξη των θρεπτικών υλών που βρίσκεται σε μεγάλες ποσότητες στη φύση και στα περισσότερα τρόφιμα. Ζάχαρη Κρέμες, σοκολάτες Αλεύρι, δημητριακά

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 2: Εξερευνώντας το Πεπτικό μας Σύστημα

ΕΝΟΤΗΤΑ 2: Εξερευνώντας το Πεπτικό μας Σύστημα ΕΝΟΤΗΤΑ 2: Εξερευνώντας το Πεπτικό μας Σύστημα Α. Διδακτικό πλαίσιο Τίτλος ενότητας: Εξερευνώντας το Πεπτικό μας Σύστημα Παιδαγωγική Προσέγγιση: Προβληματοκεντρική μάθηση με προκαθορισμένη πορεία δραστηριοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

Τα εικοσανοειδή και η σχέση τους µε την υγεία

Τα εικοσανοειδή και η σχέση τους µε την υγεία Τα εικοσανοειδή και η σχέση τους µε την υγεία ρ. Αγγελική Τριανταφύλλου - Πιτίδη Ιατρός Μικροβιολόγος Αν. Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστηµίου Αθηνών Κύριο µέληµα του ανθρώπου ήταν και είναι, η διατήρηση

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο τρίτο. 3.1: Ενέργεια και οργανισμοί

Κεφάλαιο τρίτο. 3.1: Ενέργεια και οργανισμοί Κεφάλαιο τρίτο 3.1: Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί εξασφαλίζουν την ενέργεια που χρειάζονται με την διάσπαση των θρεπτικών ουσιών της τροφής τους. Οι οργανισμοί που έχουν την ικανότητα να φωτοσυνθέτουν

Διαβάστε περισσότερα

4. Ως αυτότροφοι οργανισμοί χαρακτηρίζονται α. οι καταναλωτές Α τάξης. β. οι παραγωγοί. γ. οι αποικοδομητές. δ. οι καταναλωτές Β τάξης.

4. Ως αυτότροφοι οργανισμοί χαρακτηρίζονται α. οι καταναλωτές Α τάξης. β. οι παραγωγοί. γ. οι αποικοδομητές. δ. οι καταναλωτές Β τάξης. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος. 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη

Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος. 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη «Το κόκκινο κρασί κάνει καλό στην καρδιά» «ΓΑΛΛΙΚΟ ΠΑΡΑΔΟΞΟ»

Διαβάστε περισσότερα

Α ΤΑΞΗ Τ.Ε.Ε. ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ

Α ΤΑΞΗ Τ.Ε.Ε. ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Α ΤΑΞΗ Τ... ΜΑΘΗΜΑ: ΑΝΑΤΟΜΙΑ - ΦΥΙΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΟΓΑΜΜΑ ΠΟΥΔΝ ΚΦΑΛΑΙΟ 1: ΚΥΤΤΑΟ ΚΦΑΛΑΙΟ 2: ΙΤΙΚΟ ΥΤΗΜΑ ΚΦΑΛΑΙΟ 3: ΜΥΙΚΟ ΥΤΗΜΑ ΚΦΑΛΑΙΟ 4: ΚΥΚΛΟΦΟΙΚΟ ΥΤΗΜΑ ΚΦΑΛΑΙΟ 5: ΑΙΜΑ ΚΦΑΛΑΙΟ 6: ΠΠΤΙΚΟ ΥΤΗΜΑ ΚΦΑΛΑΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

PROJECT. Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας. Ελαιόλαδο και υγεία

PROJECT. Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας. Ελαιόλαδο και υγεία ΜΕΛΗ ΟΜΑΔΑΣ: Γιώργος Δερμιτζάκης Δημήτρης Δημητρουλόπουλος Έλενα Ξενάκη Μαργαρίτα Χατζοπούλου PROJECT Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας Ελαιόλαδο και υγεία ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ: Λαγουτάρη Ελένη Σούσου

Διαβάστε περισσότερα

Κεφαλαίο 3 ο. Μεταβολισμός. Ενέργεια και οργανισμοί

Κεφαλαίο 3 ο. Μεταβολισμός. Ενέργεια και οργανισμοί Κεφαλαίο 3 ο Μεταβολισμός Ενέργεια και οργανισμοί Η ενέργεια είναι απαρέτητη σε όλους τους οργανισμούς και την εξασφαλίζουν από το περιβάλλον τους.παρόλα αυτά, συνήθως δεν μπορούν να την χρησιμοποιήσουν

Διαβάστε περισσότερα

Oι αλληλεπιδράσεις φαρμάκων - θρεπτικών ουσιών διακρίνονται σε δύο είδη : Tις άμεσεις ή/και έμμεσες επιδράσεις της τροφής στο ρυθμό απορρόφησης ή

Oι αλληλεπιδράσεις φαρμάκων - θρεπτικών ουσιών διακρίνονται σε δύο είδη : Tις άμεσεις ή/και έμμεσες επιδράσεις της τροφής στο ρυθμό απορρόφησης ή AΛΛHΛEΠIΔPAΣEIΣ ΦAPMAKΩN - ΘPEΠTIKΩN OYΣIΩN Oι αλληλεπιδράσεις φαρμάκων - θρεπτικών ουσιών διακρίνονται σε δύο είδη : Tις άμεσεις ή/και έμμεσες επιδράσεις της τροφής στο ρυθμό απορρόφησης ή μεταβολισμού

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλοφορικό σύστημα και υγεία

Κυκλοφορικό σύστημα και υγεία ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΡΔΙΑ ΑΙΜΟΦΟΡΑ ΑΓΓΕΙΑ ΑΙΜΑ ΑΡΤΗΡΙΕΣ ΠΛΑΣΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ ΦΛΕΒΕΣ ΕΡΥΘΡΑ ΑΙΜΟΣΦΑΙΡΙΑ ΤΡΙΧΟΕΙΔΗ ΛΕΥΚΑ ΑΙΜΟΣΦΑΙΡΙΑ ΑΙΜΟΠΕΤΑΛΙΑ Κυκλοφορικό σύστημα και υγεία Το κυκλοφορικό σύστημα τροφοδοτεί

Διαβάστε περισσότερα

1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Από το κύτταρο στον οργανισμό

1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Από το κύτταρο στον οργανισμό 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ Από το κύτταρο στον οργανισμό ΚΥΤΤΑΡΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΙ Τα κύτταρα του ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ είναι μερικά τρισεκατομμύρια (περίπου 10 13 ) ΚΥΤΤΑΡΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΙ Τα κύτταρα του ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

συκώτι (ήπαρ) στομάχι χοληδόχος κύστη πάγκρεας δωδεκαδάκτυλο έντερο

συκώτι (ήπαρ) στομάχι χοληδόχος κύστη πάγκρεας δωδεκαδάκτυλο έντερο Αλκοόλ και ασθένειες του Συκωτιού (Πηγή: http://www.patient.co.uk/health/alcohol-and-liver-disease) Απόδοση στα ελληνικά: Αθανάσιος Μπάκας (υπεύθυνος του προγράμματος) Η κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων αλκοόλ

Διαβάστε περισσότερα

Η νηστεία κάνει θαύματα

Η νηστεία κάνει θαύματα Η νηστεία κάνει θαύματα Έρευνα του Πανεπιστημίου Κρήτης δείχνει ότι οι διατροφικές επιταγές της Ορθόδοξης Εκκλησίας είναι άκρως ευεργετικές για την υγεία των παιδιών Οι ειδικοί λένε ότι η αποχή από τις

Διαβάστε περισσότερα

Σημειώσεις στη. Εργαστήριο Φυσιολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων. Ευάγγελος Κωλέττας Επικουρος Καθηγητής Ιούνιος 2010 Ιωάννινα

Σημειώσεις στη. Εργαστήριο Φυσιολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων. Ευάγγελος Κωλέττας Επικουρος Καθηγητής Ιούνιος 2010 Ιωάννινα Σημειώσεις στη ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΠΕΠΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Εργαστήριο Φυσιολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Ευάγγελος Κωλέττας Επικουρος Καθηγητής Ιούνιος 2010 Ιωάννινα 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΠΕΠΤΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα