Αναγεννητική Οδοντιατρική: Σύγχρονα ερευνητικά δεδομένα και προοπτικές κλινικής εφαρμογής

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Αναγεννητική Οδοντιατρική: Σύγχρονα ερευνητικά δεδομένα και προοπτικές κλινικής εφαρμογής"

Transcript

1 Ακίνητη Προσθετική ΣTOMA 2014; 42 : Βιβλιογραφική ανασκόπηση Αναγεννητική Οδοντιατρική: Σύγχρονα ερευνητικά δεδομένα και προοπτικές κλινικής εφαρμογής Ε. ΚΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ 1, Α. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΥ 2, Π. ΚΟΪΔΗΣ 3 Εργαστήριο Ακίνητης Προσθετικής και Προσθετικής Εμφυτευματολογίας, Οδοντιατρικό Τμήμα, Σχολή Επιστημών Υγείας Α.Π.Θ. Regenerative Dentistry: Current Research Advancements and Prospects for Clinical Application E. KONTOPOULOU 1, A. BAKOPOULOU 2, P. KOIDIS 3 Department of Fixed Prosthesis and Implant Prosthodontics, School of Dentistry, Faculty of Health SciencesAristotle University of Thessaloniki Περίληψη Η αναγεννητική οδοντιατρική αποτελεί ένα πολλά υποσχόμενο πεδίο που αναμένεται να αλλάξει σημαντικά τον τρόπο άσκησης της οδοντιατρικής επιστήμης. Η πρόοδος που έχει σημειωθεί τα τελευταία χρόνια στις διαδικασίες ιστικής αναγέννησης έχει ανοίξει νέους ορίζοντες στην ανάπτυξη εναλλακτικών θεραπευτικών πρωτοκόλλων αναγέννησης σκληρών και μαλακών οδοντικών ιστών. Για τον σκοπό αυτόν χρησιμοποιούνται μεσεγχυματικής προέλευσης βλαστικά κύτταρα τα οποία, σε συνδυασμό με βιομιμητικά ικριώματα και αυξητικούς παράγοντες αποτελούν την επονομαζόμενη «τριάδα ιστικής μηχανικής». Σκοπός της παρούσας συστηματικής ανασκόπησης αποτελεί η κριτική ανάλυση των σύγχρονων επιστημονικών δεδομένων στον τομέα της αναγέννησης των οδοντικών και περιοδοντικών ιστών με τη χρήση πρωτοκόλλων ιστικής μηχανικής, καθώς και των προοπτικών για την ευρεία εφαρμογή των νέων πειραματικών δεδομένων σε κλινικά εφαρμόσιμα θεραπευτικά πρωτόκολλα. Από την ανασκόπηση της βιβλιογραφίας φαίνεται ότι παραμένουν ακόμα σημαντικές δυσκολίες σχετικά με την αναγέννηση της αδαμαντίνης, κυρίως λόγω της απουσίας των υπεύθυνων κυττάρων (αδαμαντινοβλαστών) στον ενήλικα οργανισμό. Αντίθετα, ιδιαίτερα ενθαρρυντικά είναι τα αποτελέσματα των ερευνητικών πρωτοκόλλων αναγέννησης του συμπλέγματος οδοντίνης-πολφού, καθώς και των περιοδοντικών ιστών. Ωστόσο, η ολική αναγέννηση ενός πλήρως λειτουργικού δοντιού δεν έχει ακόμη επιτευχθεί, παρά τις αξιόλογες ερευνητικές προσπάθειες που έχουν πραγματοποιηθεί σε πειραματόζωα. Για την επίτευξη του συγκεκριμένου στόχου, απαραίτητη κρίνεται η ουσιαστική κατανόηση των μηχανισμών της μορφογένεσης και διάπλασης των ιστών και των οργάνων-στόχων. Εξασφαλίζοντας αυτήν την προϋπόθεση θα καταστεί δυνατή η αναπαραγωγή τους στα διάφορα ερευνητικά πρωτόκολλα, η βαθμιαία αντικατάσταση των μέχρι τώρα ευρέως χρησιμοποιούμενων (μη βιολογικών) προσεγγίσεων διαχείρισης των βλαβών και ελλειμμάτων και η ασφαλής εφαρμογή τους στον άνθρωπο, που αποτελεί και τον τελικό αποδέκτη αυτής της τεχνολογίας. AΛEΞEIΣ KΛEIΔIA: βλαστικά κύτταρα, βιομιμητικά ικριώματα, αυξητικοί/μορφογενετικοί παράγοντες, ιστική μηχανική, αναγεννητική ιατρική/οδοντιατρική. Στάλθηκε στις Εγκρίθηκε στις Φοιτήτρια 2 Λέκτορας 3 Καθηγητής Summary Regenerative Dentistry is a new, promising scientific field that has the potential to transform the way we practice dentistry in the near future. The progress that has been recently achieved in various tissue engineering techniques is indicative of the gradual introduction of alternative therapeutic protocols of hard and soft dental tissue regeneration. One of the most important and decisive evolutions towards this goal was the discovery and characterization of stem cells of dental origin. Therefore, the novel regenerative techniques are mainly based on the use of stem cells in combination with biomimetic scaffolds and growth/morphogenetic factors, which constitute the so-called "tissue engineering triad". A wide variety of experimental protocols, stem cell sources (dental and non-dental), biomimetic scaffold materials and growth factors that have been already used to achieve regeneration of dental and periodontal tissues. This review attempts to make a critical analysis of the state-of-the-science with respect to stem cellbased protocols of hard and soft dental tissue regeneration and prospectus of the translational possibilities of these research findings into clinical application. Based on existing research data, engineering of human enamel still remains a major challenge. This is mostly a result of the loss of the cells which are responsible for enamel development (ameloblasts) after tooth eruption. On the other hand, the results of tissue engineering approaches regarding the dentin-pulp complex or the periodontal tissue regeneration are very promising. Further, the successful regeneration of a whole, fully functional tooth still remains a highly challenging goal, despite the remarkable research advancements that have been made in a variety of animal models. To achieve this objective, a deep understanding of the biology of the cells used to regenerate dental tissues and the signaling molecules and growth factors supporting their function is needed, accompanied by the development of new biomimetic scaffold materials, which will provide the necessary microenvironment for targeted dental and periodontal tissue regeneration. After fulfillment of the above mentioned prerequisites, it could be possible to successfully translate the research findings into clini- KEY WORDS: stem cells, biomimetic scaffolds, growth/morphogenetic factors, tissue engineering, regenerative medicine/dentistry Receivet on 21 th June, Accepted on 14 th Jan., Dentist (DPS) 2 Lecturer 3 Professor

2 44 cally applicable treatment modalities in patients. This may allow the graduate replacement of widely used (non-biological) dental restorative approaches, showing compromised survival/success rates, with novel biomimetic tissue engineering techniques on a routine clinical basis. This approach will overall introduce a whole new concept for the treatment of tooth loss, caries, periodontitis, as well as a variety of different pathological conditions in the craniofacial area. Εισαγωγή Οι συνήθεις παθήσεις των δοντιών _ τερηδόνα, περιοδοντική νόσος, εσωτερική και εξωτερική απορρόφηση, γενετικές ανωμαλίες των σκληρών οδοντικών ιστών, κατάγματα ή και ολοκληρωτική απώλεια _ αποτελούν καταστάσεις που αντανακλούν άμεσα όχι μόνο στην υγεία της στοματικής κοιλότητας και τη γενικότερη σωματική και ψυχική υγεία των ασθενών, αλλά και στη συνολικότερη ποιότητα ζωής τους 1,2. Οι μέχρι σήμερα ευρέως χρησιμοποιούμενες μέθοδοι αποκατάστασης των απολεσθέντων οδοντικών ιστών (π.χ. εμφράξεις, προσθετικές αποκαταστάσεις επί δοντιών ή εμφυτευμάτων κ.α.) βασίζονται κυρίως στη χρήση μη βιολογικών υποκαταστάτων (βιοϋλικών) σε συνδυασμό ή όχι με μοσχεύματα (αυτομοσχεύματα, αλλογενή μοσχεύματα κτλ.) για την αποκατάσταση των σκληρών και μαλακών ιστών 3-5. Παρά την ευρεία καθιέρωση των ανωτέρω τεχνικών στην κλινική Οδοντιατρική παρατηρούνται και αρκετές επιπλοκές (βιολογικές ή τεχνικές), γεγονός που επηρεάζει σημαντικά τη μακροχρόνια κλινική τους αποτελεσματικότητα 6. Η πρόοδος που έχει συντελεστεί τα τελευταία χρόνια στις διαδικασίες ιστικής αναγέννησης έχει ανοίξει νέους ορίζοντες στην ανάπτυξη εναλλακτικών θεραπευτικών πρωτοκόλλων αναγέννησης σκληρών και μαλακών οδοντικών ιστών που στηρίζονται κατά κύριο λόγο σε βιολογικά μοντέλα 7. Γενικά, με τον όρο «ιστική αναγέννηση» (tissue engineering) περιγράφεται το σύνολο των θεραπευτικών τεχνικών που στοχεύουν στη διατήρηση, επανόρθωση και αποκατάσταση της μορφής ή της λειτουργίας του ιστού-στόχου 8. Τέτοιες αναγεννητικές διαδικασίες έχουν ήδη εφαρμοστεί με επιτυχία στην περιοδοντολογία και χειρουργική στόματος. Η κατευθυνόμενη ιστική αναγέννηση (guided tissue regeneration-gtr), η χρήση του πλούσιου σε αιμοπετάλια πλάσματος (plateletrich plasma-prp), η χρήση ανασυνδυασμένων οστικών μορφογενετικών πρωτεϊνών (Recombinant Bone Morphogenetic Proteins-rBMPs) και παραγόντων της θεμέλιας ουσίας της αδαμαντίνης (enamel matrix derivatives-emd) σε διαδικασίες οστικής αναγέννησης αποτελούν κάποια παραδείγματα διαδικασιών με πολλά υποσχόμενα μέχρι στιγμής κλινικά αποτελέσματα 9. Από την άλλη μεριά, η χρήση αναγεννητικών τεχνικών στην αποκαταστατική οδοντιατρική είναι προς το παρόν πολύ περιορισμένη. Παρόλα αυτά Κοντοπούλου και συν έχει παρατηρηθεί τα τελευταία χρόνια ένα αυξανόμενο ενδιαφέρον της επιστημονικής κοινότητας προς την κατεύθυνση αυτή εξαιτίας του υψηλού ακόμα αριθμού επιπλοκών στις συμβατικές θεραπείες, ιδιαίτερα σε βάθος χρόνου. Έτσι, χρησιμοποιείται πλέον ευρέως ο όρος «αναγεννητική ιατρική» και κατʼ επέκταση «αναγεννητική οδοντιατρική» (regenerative medicine/dentistry), για να περιγράψει τη διαδικασία αντικατάστασης ή αναγέννησης ανθρώπινων κυττάρων, ιστών ή ολόκληρων οργάνων και την αποκατάσταση της φυσιολογικής τους λειτουργίας 10,11. Η προοπτική αυτή αναμένεται να μειώσει σημαντικά την ανάγκη μεταμόσχευσης ή αποκατάστασης με τεχνητά μέλη στο σχετικά κοντινό μέλλον. Στο χώρο της Οδοντιατρικής, η προσέγγιση αυτή αναμένεται αντίστοιχα να μειώσει την ανάγκη αποκαταστατικής θεραπείας και τις επιπλοκές και περιορισμούς που συνοδεύουν την εφαρμογή της. Ειδικότερα, στον χώρο της αναγεννητικής οδοντιατρικής, η πλειοψηφία των τεχνικών που προτείνεται για την αναγέννηση οδοντικών/περιοδοντικών ιστών στηρίζεται κατά κύριο λόγο στη χρήση αδιαφοροποίητων κυττάρων οδοντικής προέλευσης, των αποκαλούμενων βλαστικών κυττάρων (stem cells), τα οποία σε συνδυασμό με κατάλληλα βιομιμητικά ικριώματα (scaffolds) και διάφορους αυξητικούς παράγοντες (growth factors), αποτελούν την επονομαζόμενη «τριάδα ιστικής μηχανικής» 12 (tissue engineering triad) (Εικόνα 1). Ένας σημαντικός αριθμός πηγών βλαστικών κυττάρων έχει προταθεί για χρήση στα πρωτόκολλα αναγέννησης των οδοντικών ιστών. Αυτά περιλαμβάνουν: μεσεγχυματικά βλαστικά κύτταρα του μυελού των οστών (Βone Μarrow Stem Cells-BMSCs) 13, BMPs Αμελογενίτες PDGF DMP-1 VEGF TGF-β RGF DPSCs SCAP DTSCs PLSCs DFPCs Αυξητικοί/ μορφογενετικοί παράγοντες Βλαστικά κύτταρα Ικριώματα Πολυμερή (π.χ. PGA, PLA ή τα συμπολυμερή τους π.χ. PLGA) Κεραμικά (β-tcp/ha) Φυσικά μόρια (δεξτράνη, ζελατίνη, κολλαγόνο κ.ά) Συνθετικά πεπτίδια (αυτοοργανωμένα πεπτίδια-saf, πολύαιθυλενο-γλυκόλη-peg κ.ά.) Εικόνα 1. Τύποι βλαστικών κυττάρων, βιομιμητικών ικριωμάτων και αυξητικών/μορφογενετικών παραγόντων που συνθέτουν την "τριάδα της ιστικής μηχανικής" στην Αναγεννητική Οδοντιατρική. (Μετασχεδίαση από Bakopoulou A et al. Dental tissue engineering research and translational approaches towards clinical application. in Medical Advancements in Aging and Regenerative Technologies: Clinical Tools and Applications, Medical Information Science reference, Hershey, New York 2012).

3 Αναγεννητική Οδοντιατρική: Σύγχρονα ερευνητικά δεδομένα και προοπτικές κλινικής εφαρμογής βλαστικά κύτταρα προερχόμενα από τον λιπώδη ιστό (Adipose Tissue Stem Cells-ATSC) 14, τον ομφάλιο λώρο 15 και κυρίως τους οδοντικούς/περιοδοντικούς ιστούς, οι οποίοι προσελκύουν και το μεγαλύτερο ενδιαφέρον 16. Τα πρώτα ανθρώπινα οδοντικής προέλευσης βλαστικά κύτταρα απομονώθηκαν από τον οδοντικό πολφό μόνιμων δοντιών και ονομάστηκαν βλαστικά κύτταρα οδοντικού πολφού (Dental Pulp Stem Cells- DPSCs) 17. Ακολούθησε η απομόνωση βλαστικών κυττάρων από τον πολφό νεογιλών δοντιών (Stem cells from Human Exfoliated Deciduous teeth-sηεd) από τον περιοδοντικό σύνδεσμο (Periodontal Ligament Stem Cells-PDLSCs) 19, την περιακρορριζική θηλή (Stem Cells from the Apical Papilla-SCAP) 20 και το οδοντοθυλάκιο (Dental Follicle Stem Cells- DFSCs) 21 μόνιμων δοντιών. Αυτές οι ομάδες βλαστικών κυττάρων χαρακτηρίζονται από την ικανότητά τους για αυτοανανέωση (self-renewal) και πολυδύναμη διαφοροποίηση σε διαφορετικούς κυτταρικούς τύπους, όπως οστεοβλάστες, οδοντινοβλάστες, χονδροκύτταρα, λιπώδη, νευρικά, μυϊκά κύτταρα κ.ά., όταν καλλιεργηθούν κάτω από κατάλληλες επαγωγικές συνθήκες (Εικόνα 2). Τα κύτταρα αυτά, έχει βρε- ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΗ ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΒΛΑΣΤΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ Οστεο/οδοντογενής Λιπογενής Νευρογενής Εικόνα 2. Πολυδύναμη διαφοροποίηση βλαστικών κυττάρων προερχόμενων από την περιακρορριζική θηλή σωφρονιστήρων της κάτω γνάθου (Stem Cells from the Apical Papilla-SCAP) προς οδοντο/οστεογενή, λιπογενή και νευρογενή κατεύθυνση. Εικόνα 3. Χαρακτηριστική έκφραση δεικτών βλαστικών κυττάρων προερχόμενων από τον οδοντικό πολφό μόνιμων δοντιών (Dental Pulp Stem Cells- DPSCs) υγιών δοτών ηλικίας ετών.

4 46 θεί ότι εκφράζουν χαρακτηριστικούς δείκτες μεσεγχυματικών βλαστικών κυττάρων, όπως STRO-1, CD146, CD105, CD106, CD117-c-kit, CD44, CD90 CD34, CD24 κ.ά., καθώς και εμβρυϊκούς δείκτες, όπως Oct 3/4, Nanog, SSEA-3, -4, TRA-1-60 και TRA (Εικόνα 3). Εκτός από τα βλαστικά κύτταρα, τα βιομιμητικά ικριώματα αποτελούν ένα σημαντικό στοιχείο της τριάδας ιστικής μηχανικής για την αναγέννηση των οδοντικών ιστών, αφού συνιστούν το προσωρινό τρισδιάστατο περιβάλλον στο οποίο τα βλαστικά κύτταρα ενσωματώνονται, πολλαπλασιάζονται, διαφοροποιούνται, μέχρι να συνθέσουν πλήρως το δικό τους μικροπεριβάλλον που θα υποστηρίξει τους νεοσχηματισθέντες ιστούς. Ένα ιδανικό ικρίωμα θα πρέπει να προσομοιάζει την εξωκυττάρια θεμέλια ουσία, ώστε να επιτρέπει την πραγματοποίηση των κυτταρικών λειτουργιών, να παρέχει φυσική και μηχανική αντοχή, καθώς και βιοχημική σταθερότητα, προσφέροντας παράλληλα ευκολία χειρισμών. Επίσης, απαραίτητη κρίνεται η δυνατότητα ανάπτυξης αγγειακού και νευρικού δικτύου στο εσωτερικό του μετά από κατάλληλη μοριακή σηματοδότηση 22. Τέλος, σημαντική είναι η ικανότητα αποδόμησης του ικριώματος, χωρίς τη δημιουργία τοξικών παραπροϊόντων και με ρυθμό που να συμπίπτει με τη δημιουργία των νέων ιστών 23. Στην αναγεννητική ιατρική/οδοντιατρική έχει μέχρι στιγμής προταθεί μια ποικιλία βιοϋλικών ως υποψήφια βιομιμητικά ικριώματα, όπως: μακράς διάρκειας πορώδη κεραμικά (π.χ. μείγμα υδροξυαπατίτη _ τριφωσφορικού ασβεστίου _ HA/TCP), φυσικά μόρια μέσης διάρκειας ζωής (π.χ. κολλαγόνο και χιτοζάνη), πολυμερή με σχετικά μικρό χρόνο ζωής [π.χ. πολυγλυκολικό οξύ (PGA), πολυγαλακτικό οξύ (PLA), μείγμα πολυγλυκολικού-πολυγαλακτικού οξέος (PGA-PLLA), πολυγαλακτικό-πολυγλυκολικό οξύ (PLGA) κα], ενώ πρόσφατα προτάθηκαν συνθετικές υδρογέλες (hydrogels), όπως η πολυαιθυλενογλυκόλη/peg καθώς και υδρογέλες που βασίζονται στην τεχνολογία των αυτοοργανούμενων πεπτιδίων (self-assembling peptides-sep) 24. Κάθε κατηγορία υλικών διαθέτει διαφορετικές ιδιότητες ως προς τη σύνθεση, τη χημική δομή και την ικανότητα αποδόμησης, γεγονός που τα καθιστά κατάλληλα για διαφορετικές περιπτώσεις εφαρμογών. Τέλος, το τρίτο μέλος της αναγεννητικής τριάδας, οι αυξητικοί παράγοντες, συνιστούν πρωτεΐνες που προσκολλώνται σε ειδικούς υποδοχείς της κυτταρικής μεμβράνης και ενεργοποιούν σηματοδοτικά μονοπάτια που συντονίζουν πλήθος κυτταρικών διαδικασιών 23. Μεταξύ αυτών, ιδιαίτερο ενδιαφέρον στην αναγεννητική οδοντιατρική παρουσιάζουν: η οικογένεια των οστικών μορφογενετικών πρωτεϊνών (BMPs), η οικογένεια των μετατρεπτικών αυξητικών παραγόντων-β (TGF-beta family), ο ινοβλαστικός αυξητικός παράγοντας -2 (β-fgf ή FGF-2), η πρωτεΐνη της οργανικής μήτρας της οδοντίνης-1 (DMP1), η οδοντινική σιαλοφωσφοροπρωτεΐνη (DSPP), ενώ τέλος χρησιμοποιούνται και αγγειογενετικοί παράγοντες (όπως ο αγγειακός ενδοθηλιακός αυξητικός παράγοντας-vegf) με σκοπό την επαγωγή της νεοαγγειογένεσης στους αναγεννώμενους οδοντικούς ιστούς (πολφός, περιοδόντιο κτλ) 22. Στόχος των πολυάριθμων επιστημονικών ομάδων που ασχολούνται με τη μελέτη των οδοντικής προέλευσης βλαστικών κυττάρων, είναι η "μετάφραση" των ερευνητικών δεδομένων σε επίπεδο καθημερινής κλινικής οδοντιατρικής εφαρμογής (translational dentistry), με άμεσο σκοπό την αναγέννηση μεμονωμένων οδοντικών ιστών και απώτερο την αναγέννηση ολόκληρου του οδοντικού οργάνου. Στην προσπάθειά τους αυτή, η επαναδημιουργία του συμπλέγματος οδοντίνης-πολφού και η αναγέννηση των περιοδοντικών ιστών έχουν ήδη να επιδείξουν σημαντικά αποτελέσματα. Με βάση τα ανωτέρω, σκοπό της παρούσας συστηματικής ανασκόπησης αποτελεί η κριτική ανάλυση των σύγχρονων επιστημονικών δεδομένων στον τομέα της αναγέννησης των οδοντικών και περιοδοντικών ιστών με τη χρήση σύγχρονων πρωτοκόλλων ιστικής μηχανικής, καθώς και των προοπτικών για τη «μετάφραση» των νέων πειραματικών δεδομένων σε κλινικά εφαρμόσιμα θεραπευτικά πρωτόκολλα. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΑΔΑΜΑΝΤΙΝΗΣ Κοντοπούλου και συν Μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της σύγχρονης αναγεννητικής οδοντιατρικής αποτελεί η αναγέννηση της αδαμαντίνης. Προκειμένου να γίνει αντιληπτή η πολυπλοκότητα του συγκεκριμένου ιστού και τα ειδικά προβλήματα που αφορούν την αναγέννησή του, προηγείται σύντομη αναφορά στην ιστολογική του δομή και διάπλαση. Στοιχεία ιστολογικής δομής της αδαμαντίνης H αδαμαντίνη, ως ιστός, έχει δύο χαρακτηριστικά γνωρίσματα μοναδικά σε όλον τον ανθρώπινο οργανισμό: αποτελεί το μόνο επιθηλιακής προέλευσης ενασβεστιωμένο ιστό, ενώ, στην τελική της μορφή, στερείται κυττάρων 25. Γιʼ αυτό και αποτελεί το σκληρότερο ενασβεστιωμένο ιστό, όχι μόνο του δοντιού, αλλά και ολόκληρου του ανθρώπινου οργανισμού, γεγονός που αντικατοπτρίζεται και στις μοναδικές μηχανικές της ιδιότητες. Η ιστολογική της σύνθεση περιλαμβάνει κυρίως ανόργανα (92-96%), ελάχιστα οργανικά συστατικά (1-2%) και νερό (2-4%) 26. Το κύριο ανόργανο συστατικό είναι το φωσφορικό ασβέστιο με τη μορφή κρυστάλ-

5 Αναγεννητική Οδοντιατρική: Σύγχρονα ερευνητικά δεδομένα και προοπτικές κλινικής εφαρμογής 47 λων υδροξυαπατίτη Ca 10 (PO4) 6 (OH) 2. Σε πολύ μικρότερη αναλογία εντοπίζονται μόρια ανθρακικού ασβεστίου και μαγνησίου 27. Οι κύριες δομικές πρωτεΐνες της οργανικής μήτρας του ιστού είναι οι αμελογενίνες (90% του συνόλου των πρωτεϊνών). Σε πολύ μικρότερες ποσότητες εντοπίζονται: εναμελίνες, ταφτελίνες, πρωτεάσες, πρωτεογλυκάνες και θειωμένες γλυκοζαμινογλυκάνες 25,28. Στοιχεία εμβρυϊκής διάπλασης της αδαμαντίνης Κυρίαρχο γεγονός στη μορφογένεση της αδαμαντίνης αποτελούν οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ επιθηλίου και μεσεγχύματος, οι οποίες είναι ο σημαντικότερος ρυθμιστικός μηχανισμός της ανάπτυξης των δοντιών και άλλων οργάνων του ανθρώπινου σώματος, αφού είναι απαραίτητος για τον κυτταρικό πολλαπλασιασμό και την επαγωγή ρυθμιστικών γονιδίων. Ήδη από τα πρώτα στάδια της διαδικασίας αυτής, το οδοντικής προέλευσης επιθήλιο κατευθύνει το μη οδοντικής προέλευσης μεσέγχυμα προκειμένου να σχηματιστεί το δόντι. Στα μετέπειτα στάδια της οδοντικής ανάπτυξης, το οδοντικής προέλευσης μεσέγχυμα αναλαμβάνει τον καθοδηγητικό ρόλο 29. Όπως είναι γνωστό, καθʼ όλη τη διάρκεια της αδαμαντινογένεσης οι αδαμαντινοβλάστες διέρχονται από μια σειρά σταδίων διαφοροποίησης. Συγκεκριμένα, οι προ-εκκριτικές αδαμαντινοβλάστες μετατρέπονται σε υψηλά κυλινδρικά εκκριτικά κύτταρα, τα οποία καθοδηγούν την αδαμαντίνη να ωριμάσει και τελικά να ενασβεστιωθεί 30. Μετά την οριστική διαμόρφωση του ιστού και τη σταδιακή αποδόμηση της οργανικής του μήτρας, η λειτουργία των κυττάρων διακόπτεται και τα ίδια συρρικνώνονται και εκφυλίζονται 31. Η ενασβεστίωση της αδαμαντίνης διακρίνεται στα ακόλουθα στάδια: α) στο εκκριτικό, όπου τα κύτταρα εκκρίνουν το μεγαλύτερο μέρος των πρωτεϊνών και πρωτεϊνασών που είναι αναγκαίες για την ενασβεστίωση, β) στο μεταβατικό, όπου παρατηρείται μείωση της πρωτεϊνικής έκκρισης και ταχύτερη ανάπτυξη κρυστάλλων και γ) στο στάδιο της ωρίμανσης, όπου πραγματοποιείται μαζική πρωτεϊνική αποδόμηση που επιτρέπει στους κρυστάλλους να καταλάβουν τον κενό χώρο που καταλείπεται από την απουσία των πρωτεϊνών. Αναγέννηση της αδαμαντίνης-σύγχρονα ερευνητικά δεδομένα Η ώριμη αδαμαντίνη είναι μια ακύτταρη ουσία που χάνει την ικανότητα αναγέννησης μετά την ολοκλήρωση της διάπλασης της μύλης. Το γεγονός αυτό δημιουργεί ιδιαίτερους περιορισμούς στα ερευνητικά πρωτόκολλα για την αναγέννηση της αδαμαντίνης, τα οποία βασίζονται σε δύο διαφορετικές προσεγγίσεις: α) στη χρήση βλαστοκυτταρικών πληθυσμών και β) τη χρήση βιομιμητικών συστημάτων. Αναλυτικότερα: α) Αναγέννηση αδαμαντίνης βασιζόμενη στη χρήση βλαστοκυτταρικών πληθυσμών Η μέθοδος αυτή αξιοποιεί αδιαφοροποίητα επιθηλιακά ή μεσεγχυματικά βλαστικά κύτταρα τα οποία συνδυάζονται καταρχήν in vitro με διάφορα ικριώματα και τα συμπλέγματα που προκύπτουν εμφυτεύονται κατόπιν σε πειραματόζωα. Το αποτέλεσμα είναι η σύνθεση συμπλεγμάτων οδοντικών ιστών, μεταξύ των οποίων και αδαμαντίνης 13, Μία σημαντική προσέγγιση πάνω στο θέμα προσφέρουν και τα επιθηλιακά κύτταρα του ελύτρου της ρίζας (επιθηλιακά υπολείμματα του Malassez- ERM). Αυτά τα εξωδερμικής προέλευσης κύτταρα αποτελούν συμπλέγματα αναπτυξιακών υπολειμμάτων του υμένα του Hertwig (HERS), τα οποία παραμένουν ανενεργά, στην περιοχή του περιρριζίου. Το γεγονός της προέλευσής τους από το όργανο της αδαμαντίνης οδήγησε στην υπόθεση και επιβεβαίωση της ικανότητάς τους να διαφοροποιούνται σε κύτταρα που προσομοιάζουν τις αδαμαντινοβλάστες και να συνθέτουν μήτρα που συμβάλλει στη δημιουργία της αδαμαντίνης 38. Συνδυαζόμενα με άωρα κύτταρα του οδοντικού πολφού τα ERM ήταν σε θέση να εκφράζουν πρωτεΐνες της μήτρας της αδαμαντίνης. Επιπλέον, μετά την τοποθέτησή τους σε κατάλληλα βιομιμητικά ικριώματα και την εμφύτευσή τους σε ποντίκια, παρατηρήθηκε αναπαραγωγή όλων των σταδίων της αδαμαντινογένεσης και αναγέννηση συμπλεγμάτων αδαμαντίνης-οδοντίνης 39. β) Αναγέννηση αδαμαντίνης με τη χρήση βιομιμητικών συστημάτων Η προσέγγιση αυτή περιλαμβάνει την προσομοίωση της λειτουργίας των αδαμαντινοβλαστών σε βιομιμητικά συστήματα στο εργαστήριο, χωρίς τη συμμετοχή των ίδιων των κυττάρων. Στα μοντέλα αυτά ενσωματώνονται επιλεγμένα πρωτεϊνικά στοιχεία (αμελογενίνη, εναμελίνη και αμελοβλαστίνη), που ελέγχουν διάφορα στάδια της οργάνωσης και ενασβεστίωσης της αδαμαντίνης 40, και αυξητικοί παράγοντες, που κινητοποιούν ενδογενείς πληθυσμούς κυττάρων προκειμένου να υποστηρίξουν τη σύνθεση του οργανικού υποστρώματος. Τα στάδια αυτά αναπαράγονται σε κατάλληλα διαμορφωμένες εργαστηριακές συνθήκες (θερμοκρασίας, ph) που επάγουν την αδαμαντινική αναγέννηση 41. Ωστόσο, θα πρέπει να σημειωθεί ότι η συγκεκριμένη προσέγγιση ενέχει δυσκολίες. Η κυριότερη από αυτές είναι ότι η παραγωγή τεχνητής αδαμαντίνης _

6 48 Κοντοπούλου και συν μέχρι στιγμής υποδεέστερης δομής σε σχέση με τη φυσική _ πραγματοποιείται σε εργαστηριακές συνθήκες υψηλής θερμοκρασίας, πίεσης και χαμηλού ph, οι οποίες είναι δύσκολο να μεταφερθούν σε κλινικό επίπεδο. Επιπλέον, καθώς απουσιάζει η μοριακή σηματοδότηση από τις αδαμαντινοβλάστες, απαιτείται αυστηρός έλεγχος των συνθηκών ενσωμάτωσης στο σύστημα των γονιδιακών προϊόντων των αδαμαντινοβλαστών και των σταδίων ενασβεστίωσης της αδαμαντίνης. Στην κατεύθυνση αυτή διάφορα πειραματικά μοντέλα έχουν πραγματοποιηθεί. Ένα παράδειγμα 42 αφορούσε την αξιοποίηση μεμβρανώδους δομής, η οποία επέτρεπε μόνο στα ιόντα Ca να εισέλθουν στο εσωτερικό της. Στόχος της μεθόδου ήταν η προσομοίωση του περιβάλλοντος της κυτταρικής μεμβράνης των αδαμαντινοβλαστών, ο «εγκλωβισμός» συνθετικής αμελογενίνης στο εσωτερικό της και η χρησιμοποίηση του συμπλέγματος αυτού ως οργανικής μήτρας για την προώθηση της ενασβεστίωσης. Ορισμένες τεχνικές περιλαμβάνουν την απευθείας εισαγωγή αμελογενίνης σε υπόστρωμα πλούσιο σε κρυστάλλους υδροξυαπατίτη, με στόχο την προσανατολισμένη και ελεγχόμενη αύξησή τους 43. Όλες οι προαναφερθείσες μέθοδοι, ωστόσο, εξακολουθούν να βρίσκονται σε πειραματικό στάδιο. Επιπλέον, έχουν σχεδιαστεί διάφορα τεχνητά βιοενεργά υλικά (π.χ. πεπτιδικές αμφίφιλες νανοδομές ΒRGD -PA), τα οποία φέρουν στις επιφάνειές τους σηματοδοτικές αλληλουχίες και έχουν χρησιμοποιηθεί για την επαγωγή του πολλαπλασιασμού και της διαφοροποίησης των προ-αδαμαντινοβλαστών σε ώριμα εκκριτικά κύτταρα 44. Σε άλλες μελέτες επιδιώκεται ο μοριακός έλεγχος γονιδίων που ρυθμίζουν την ανάπτυξη και διαφοροποίηση των αδαμαντινοβλαστών, επιδιώκοντας τη στοχευμένη αναγέννηση του αδαμαντινικού ιστού. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα ρύθμισης του γονιδίου Tbx1 (που έχει συνδεθεί με εκδηλώσεις του συνδρόμου di George στην αδαμαντίνη των δοντιών των πασχόντων), του οποίου η ακύρωση της δράσης (knock-out) σε ποντίκια οδήγησε σε απώλεια λειτουργικότητας των αδαμαντινοβλαστών και δομικές αλλοιώσεις της αδαμαντίνης 45. Χαρακτηριστική είναι η σημασία της έλλειψης λειτουργικότητας και άλλων γονιδίων (Msx, Dlx), που σχετίζεται άμεσα με την απουσία αδαμαντίνης 46. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΟΔΟΝΤΙΝΗΣ-ΠΟΛΦΟΥ Το σύμπλεγμα οδοντίνης-πολφού επιδεικνύει, σε αντίθεση με την αδαμαντίνη, σημαντική επανορθωτική/αναγεννητική ικανότητα 47. Προκειμένου να γίνουν αντιληπτοί οι μηχανισμοί επανόρθωσής/αναγέννησής του και οι στόχοι της αναγεννητικής οδοντιατρικής αναφορικά με αυτό γίνεται σύντομη αναφορά στην ιστολογική δομή και διάπλαση της οδοντίνης. Στοιχεία ιστολογικής δομής του συμπλέγματος οδοντίνης/πολφού Η οδοντίνη αποτελεί έναν από τους ιστούς του ενασβεστιωμένου περιβλήματος του δοντιού, το οποίο στο εσωτερικό του περιέχει το κοίλο του πολφικού θαλάμου. Ο οδοντικός πολφός αποτελεί όργανο με σημαντική λειτουργική αποστολή (παραγωγή και διατήρηση ζωτικότητας της οδοντίνης) 47. Η σύνδεση οδοντίνης-πολφού πραγματοποιείται μέσω των οδοντινοβλαστικών αποφυάδων των οδοντινοβλαστών. Αναφορικά με τα οργανικά συστατικά της οδοντίνης, το 90% αποτελείται από κολλαγόνο (κυρίως τύπου Ι). Το υπόλοιπο 10% συνίσταται σε μη κολλαγονοειδή συστατικά, όπως: τις γλυκοζαμινογλυκάνες, τις φωσφοπρωτεΐνες, την οστεοκαλσίνη, την οστεοποντίνη, την οστεονεκτίνη κ.ά. 48. Στα συστατικά της οργανικής μήτρας της οδοντίνης ανήκουν επίσης μορφογενετικοί παράγοντες, όπως οι οστικές σιαλοπρωτεΐνες (π.χ. BMP-2), καθώς και η οδοντινική σιαλοφωσφοπρωτεΐνη (DSPP), η οποία συμμετέχει στη διαδικασία διάπλασης και ενασβεστίωσης των δοντιών 49. Τέλος, η οδοντίνη περιέχει και πλήθος αυξητικών και αγγειογενετικών παραγόντων (TGF-β, IGF-1 και -2, FGF-2, VEGF) 50,51, οι οποίοι διατηρούν την ομοιόσταση του συστήματος οδοντίνης-πολφού. Το κυριότερο ανόργανο συστατικό της ώριμης οδοντίνης είναι το φωσφορικό ασβέστιο (68-70% του βάρους της). Επιπλέον, περιέχει ανθρακικό ασβέστιο (3-4% του βάρους της), νερό (11-12% του βάρους της) 52 και ανόργανα στοιχεία (F, Pb, Mg, Fe, Sr, Zn κ.ά.) 48. Στοιχεία εμβρυϊκής διάπλασης του συμπλέγματος οδοντίνης/πολφού Κατά τη διάρκεια της οδοντικής διάπλασης, οι προοδοντινοβλάστες διαφοροποιούνται σε οδοντινοβλάστες, μετά από τη διαίρεση, τον προσανατολισμό και μια σειρά κυτταρικών μεταβολών των δομικών στοιχείων τους. Οι οδοντινοβλάστες συνθέτουν το πρώτο στρώμα της οδοντίνης (επενδυτική οδοντίνη), το οποίο περιέχει κολλαγόνες ίνες και κοκκία υλικού 25 και στη συνέχεια την περιπολφική οδοντίνη, η οποία περιέχει πιο λεπτές και σταθερότερου προσανατολισμού κολλαγόνες ίνες 53. Γενικά η παραγωγή της οδοντίνης διακρίνεται σε δύο φάσεις οι οποίες εξελίσσονται παράλληλα, αλλά σε διαφορετικές περιοχές: α) τη μεταβολική λειτουργία των οδοντινοβλαστών (παραγωγή πρωτε-

7 Αναγεννητική Οδοντιατρική: Σύγχρονα ερευνητικά δεδομένα και προοπτικές κλινικής εφαρμογής 49 ϊνών, γλυκοπρωτεϊνών, λιπιδίων και υδατανθράκων), και β) την ενασβεστίωση του οργανικού υποστρώματος της οδοντίνης 48. Η τελευταία πραγματοποιείται με τη μεσολάβηση πρωτεϊνών της εξωκυττάριας θεμέλιας ουσίας 49, που προκαλούν το σχηματισμό πυρήνων ενασβεστίωσης και τη σταδιακή αύξησή τους σε κρυστάλλους υδροξυαπατίτη. Κατά τη διάρκεια αυτής της διαδικασίας σημαντικός κρίνεται και ο ρόλος των φωσφοπρωτεϊνών και πρωτεογλυκανών, μορίων τα οποία εξαιτίας της χημικής τους συγγένειας με τα ιόντα ασβεστίου που προέρχονται από την αιματική κυκλοφορία αναπτύσσουν κρυστάλλους φωσφορικού και ανθρακικού ασβεστίου. Στη συνέχεια, και μετά την απορρόφηση των πρωτεογλυκανών στην περιοχή της ενασβεστίωσης, ξεκινάει η εναπόθεση ανόργανων αλάτων στο εξωκυττάριο υλικό. Αντιδραστικές-επανορθωτικές διαδικασίες του συμπλέγματος οδοντίνης/πολφού Η οδοντίνη που εναποτίθεται κατά την αναπτυξιακή ανατολή των δοντιών αποτελεί την πρωτογενή οδοντίνη. Ωστόσο, η εναπόθεσή της συνεχίζεται καθʼ όλη τη λειτουργική τους περίοδο, ως φυσιολογική ή αντιδραστική-επανορθωτική διαδικασία. Η οδοντίνη που σχηματίζεται στη φάση αυτή φυσιολογικά ονομάζεται δευτερογενής οδοντίνη, ενώ αυτή που σχηματίζεται ως αντίδραση σε εξωτερικά ερεθίσματα ονομάζεται τριτογενής οδοντίνη 25. Η τελευταία απαντάται ως: α) αντιδραστική οδοντίνη (reactionary dentin), η οποία εναποτίθεται από τις οδοντινοβλάστες και τα κύτταρα του Hoehl, ως απάντηση σε ήπια ερεθίσματα π.χ. μικρές τερηδονικές βλάβες, ήπια αποτριβή, μικρά κατάγματα στα όρια αδαμαντίνης-οδοντίνης κ.ά. τα οποία δεν προκαλούν καταστροφή της οδοντινοβλαστικής στιβάδας β) επανορθωτική οδοντίνη (reparative dentin), η οποία παράγεται ως απάντηση σε πιο σοβαρά ερεθίσματα, όπως π.χ. βαθιές τερηδονικές βλάβες και αποκαταστατικές διαδικασίες (π.χ. αδροποίηση με ορθοφωσφορικό οξύ κ.ά.) και έχουν ως συνέπεια να καταστραφεί μέρος ή ολόκληρη η οδοντινοβλαστική στιβάδα. Στην τελευταία περίπτωση παρατηρείται αντικατάσταση των οδοντινοβλαστών από άωρα πολφικά μεσεγχυματικά κύτταρα, τα οποία μεταναστεύουν από τις περιαγγειακές περιοχές και διαφοροποιούνται παράγοντας επανορθωτική οδοντίνη 54. Αναγέννηση του συμπλέγματος οδοντίνης/πολφούσύγχρονα ερευνητικά δεδομένα Ερευνητικά πρωτόκολλα αναγέννησης οδοντινοπολφικού συμπλέγματος Για την αναγέννηση του συμπλέγματος οδοντίνης-πολφού έχουν κυρίως προταθεί οι ακόλουθες αναγεννητικές προσεγγίσεις: (α) Επαναδημιουργία αγγειακού δικτύου μέσω του σχηματισμού θρόμβου Υπάρχουν ήδη δημοσιευμένες κλινικές περιπτώσεις 55-57, στις οποίες αναφέρεται η δυνατότητα επαναδημιουργίας αγγειακού δικτύου σε νεκρό πολφό ακολουθούμενη από ολοκλήρωση της διάπλασης της ρίζας σε μόνιμα δόντια με αδιάπλαστο ακρορρίζιο μετά από πρόκληση αιμορραγίας με έξοδο μικροεργαλείου στους περιακρορριζικούς ιστούς με αποτέλεσμα τη δημιουργία αιματικού θρόμβου μέσα στο ριζικό σωλήνα. Σημαντικό στοιχείο της τεχνικής είναι η προηγούμενη απολύμανση των ριζικών σωλήνων με υγρά διακλυσμών και η εφαρμογή τριπλού αντιβιοτικού σχήματος σιπροφλοξασίνης, μετρονιδαζόλης και μινοκυκλίνης) για 3 εβδομάδες 57. Ο αιματικός θρόμβος που σχηματίζεται λειτουργεί ως ικρίωμα για την μετανάστευση βλαστικών κυττάρων από τους περιακρορριζικούς ιστούς και περιέχει πλήθος αυξητικών παραγόντων που επάγουν την αναγέννηση ρίζας-πολφού. Σημαντική είναι επίσης η μυλική απόφραξη με αποκαταστατικό υλικό (π.χ. υαλοϊονομερή κονία) που θα εμποδίσει τη βακτηριακή μικροδιείσδυση κατά την αναγεννητική διαδικασία 23. Η τεχνική αυτή είναι απλή και εκμεταλλεύεται τις αναγεννητικές ικανότητες του ξενιστή χωρίς να απαιτεί την εξωγενή μεταμόσχευση κυττάρων. Ωστόσο, ερωτηματικά παραμένουν για την αποτελεσματική διοχέτευση οξυγόνου στο ριζικό σωλήνα για την πλήρη αναγέννηση του πολφικού ιστού, ενώ δεν υπάρχουν μέχρι στιγμής ιστολογικά δεδομένα για τα χαρακτηριστικά των αναγεννηθέντων ιστών σε αυτούς τους ασθενείς. (β) Δημιουργία και εμφύτευση πρόδρομων οδοντικών δομών ή πλήρως σχηματισμένου πολφού Η αναγέννηση του συμπλέγματος οδοντίνης/πολφού έχει μέχρι στιγμής βασιστεί σε μεγάλο βαθμό στη χρησιμοποίηση του τριπτύχου ιστικής μηχανικής, δηλαδή στο συνδυασμό κατάλληλων βλαστοκυτταρικών πληθυσμών με βιομιμητικά ικριώματα και αυξητικούς/ μορφογενετικούς παράγοντες που δίνουν τα απαραίτητα μοριακά σήματα 58. Αναλυτικότερα: Βλαστικά κύτταρα Μεταξύ των διάφορων κατηγοριών οδοντικής προέλευσης βλαστικών κυττάρων για την αναγέννηση του συμπλέγματος οδοντίνης-πολφού κυρίαρχη

Οδοντογένεση - Εµβρυολογία του δοντιού

Οδοντογένεση - Εµβρυολογία του δοντιού Οδοντογένεση - Εµβρυολογία του δοντιού Εισαγωγή Στον άνθρωπο, 20 νεογιλά και 32 µόνιµα δόντια αναπτύσσονται κατά την εµβρυϊκή περίοδο από την αλληλεπίδραση των στοµατικών επιθηλιακών κυττάρων και των υποκείµενων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟ + ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ = Α & Ω ΣΤΗΝ! ΑΠΛΕΣ ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΕΣ (Βασική απεικονιστική μέθοδος) ΠΡΟΣΘΙΟΠΙΣΘΙΑ ΠΛΑΓΙΑ ΛΟΞΗ ΕΙΔΙΚΗ ΑΠΛΕΣ ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΕΣ (Βασική

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΕΣΙΜΗ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΕΣΙΜΗ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΕΣΙΜΗ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Αυτό σημαίνει ότι χρησιμοποιούμε μόνο ενέσιμα φάρμακα και μόνο στο σημείο που πάσχει. ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Ξεκίνησε στη λογική του γιατί να μη χορηγήσω ένα αντιφλεγμονώδες

Διαβάστε περισσότερα

Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία. Κίττυ Παυλάκη

Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία. Κίττυ Παυλάκη Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία Κίττυ Παυλάκη Jeanne Calment Κάπνιζε µέχρι τα 117 Πέθανε στα 122 Η σωστή λειτουργία των οργανισµών απαιτεί τη δυνατότητα προσαρµογής των κυττάρων και κατά συνέπεια και των

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ. Σχηµατική απεικόνιση της µεγάλης και της µικρής κυκλοφορίας

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ. Σχηµατική απεικόνιση της µεγάλης και της µικρής κυκλοφορίας ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : Γεράσιµος Π. Βανδώρος ΑΙΜΟΦΟΡΑ ΑΓΓΕΙΑ ΑΡΤΗΡΙΕΣ - ΦΛΕΒΕΣ - ΤΡΙΧΟΕΙ Η 1 ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ Μεγάλη και µικρή κυκλοφορία Σχηµατική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS).

ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS). ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS). ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ Επικ. Καθηγητής Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΚΑΘ. Α. ΑΝΤΣΑΚΛΗΣ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΗ ΣΗ ΕΓΚΤΜΟΤΝΗ ΣΗΝ ΚΑΣΑΣΑΗ ΣΩΝ ΠΕΡΙΟΔΟΝΣΙΚΩΝ ΙΣΩΝ

Η ΕΠΙΔΡΑΗ ΣΗ ΕΓΚΤΜΟΤΝΗ ΣΗΝ ΚΑΣΑΣΑΗ ΣΩΝ ΠΕΡΙΟΔΟΝΣΙΚΩΝ ΙΣΩΝ 10 ο σνέδριο Φοιηηηών Οδονηιαηρικής τολής Πανεπιζηημίοσ Αθηνών ΓΝΩΣΙΚΟ ΑΝΣΙΚΕΙΜΕΝΟ ΠΕΡΙΟΔΟΝΣΟΛΟΓΙΑ Η ΕΠΙΔΡΑΗ ΣΗ ΕΓΚΤΜΟΤΝΗ ΣΗΝ ΚΑΣΑΣΑΗ ΣΩΝ ΠΕΡΙΟΔΟΝΣΙΚΩΝ ΙΣΩΝ σμμεηέτονηες: Λαμπροπούλοσ Ν. Οσρανία* Παπαγεωργίοσ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΥΛΙΚΑ (BIOMINERALS, BIOLOGICAL CERAMICS) -NACRE (μαργαρο, σεντεφι) -ΦΕΡΡΙΤΙΝΗ ΚΑΙ ΜΑΓΝΗΤΟΣΩΜΑΤΑ

ΣΥΝΘΕΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΥΛΙΚΑ (BIOMINERALS, BIOLOGICAL CERAMICS) -NACRE (μαργαρο, σεντεφι) -ΦΕΡΡΙΤΙΝΗ ΚΑΙ ΜΑΓΝΗΤΟΣΩΜΑΤΑ ΣΥΝΘΕΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΥΛΙΚΑ (BIOMINERALS, BIOLOGICAL CERAMICS) -NACRE (μαργαρο, σεντεφι) -OΣΤΑ -ΔΟΝΤΙΑ -ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΝΕΣ ΠΥΡΙΤΙΟΥ -ΦΕΡΡΙΤΙΝΗ ΚΑΙ ΜΑΓΝΗΤΟΣΩΜΑΤΑ Nacre (μαργαρο, σεντεφι) 95% Ανοργανη φαση=ανθρακικο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΑΣΣΙΚΗ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΑ: ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΑΞΗ

ΚΛΑΣΣΙΚΗ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΑ: ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΚΛΑΣΣΙΚΗ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΑ: ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΑΞΗ Υπεύθυνος δραστηριότητας: Μ. Γ. ΧΑΜΠΑΖ Σκοπός: Σκοπός αυτού του μετεκπαιδευτικού προγράμματος είναι η συνεχής επιμόρφωση των οδοντιάτρων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΔΥΣΠΛΑΣΙΕΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΔΥΣΠΛΑΣΙΕΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΔΥΣΠΛΑΣΙΕΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ...... Εισαγωγή. Μετωπορινογενείς δυσπλασίες (δυσπλασίες μέσης γραμμής)... Κρανιοσυνοστώσεις ή κρανιοσυνοστεώσεις.. Βραγχιακές

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

Dental Expert. Ο Εξειδικευµένος Συνεργάτης του Οδοντιατρείου σας

Dental Expert. Ο Εξειδικευµένος Συνεργάτης του Οδοντιατρείου σας Dental Expert Ο Εξειδικευµένος Συνεργάτης του Οδοντιατρείου σας Αεροαποτριβή Άννα Ελµάογλου Ε.Π.Ε. - Φειδιππίδου 30, 11527, Aθήνα Tηλ 210 7770739, 210 7770757 Φαξ 210 7770716 email: info@dental-expert.gr

Διαβάστε περισσότερα

94 95 96 97 98 Ο ρόλος της αγγειογένεσης στη μετάσταση Η νεοαγγείωση αποτελεί ένα απαραίτητο τμήμα της ογκογόνου διεργασίας που διασφαλίζει τη γρηγορότερη και ανεμπόδιστη ανάπτυξη του όγκου. Η λειτουργική

Διαβάστε περισσότερα

Σήμερα η hyaluronan αναφέρεται ως υαλουρονικό οξύ.

Σήμερα η hyaluronan αναφέρεται ως υαλουρονικό οξύ. Μαρία Καρδάση Το 1934 ο Κάρλ Μάγιερ απομόνωσε από το υαλώδες υγρό του βόειου οφθαλμού μια άγνωστη μέχρι τότε μη θεϊκή γλυκοζαμινογλυκάνη και την ονόμασε hyaluronan. Σήμερα η hyaluronan αναφέρεται ως υαλουρονικό

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Χαβάκη Λέκτορας Εργαστήριο Ιστολογίας-Εμβρυολογίας

Σοφία Χαβάκη Λέκτορας Εργαστήριο Ιστολογίας-Εμβρυολογίας Οστίτης Ιστός Σοφία Χαβάκη Λέκτορας Εργαστήριο Ιστολογίας-Εμβρυολογίας λ ί Οστά εξειδικευμένος στηρικτικός-συνδετικός ιστός χαρακτηριστικά: σκληρή σύσταση και ακαμψία, λόγω παρουσίας αλάτων ασβεστίου στην

Διαβάστε περισσότερα

Στηρικτικά Κύτταρα και Εξωκυττάρια Ουσία. Κοτσίνας Αθανάσιος Επικ. Καθηγητής Εργ. Ιστολογίας-Εμβρυολογίας Ιατρική Σχολή - ΕΚΠΑ

Στηρικτικά Κύτταρα και Εξωκυττάρια Ουσία. Κοτσίνας Αθανάσιος Επικ. Καθηγητής Εργ. Ιστολογίας-Εμβρυολογίας Ιατρική Σχολή - ΕΚΠΑ Στηρικτικά Κύτταρα και Εξωκυττάρια Ουσία Κοτσίνας Αθανάσιος Επικ. Καθηγητής Εργ. Ιστολογίας-Εμβρυολογίας Ιατρική Σχολή - ΕΚΠΑ Συνδετικός Ιστός - Ορισμός Παρέχει το: Υποστηρικτικό και Συνδετικό πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

IΣTOΛOΓIA. Tα δείγµατα του βιολογικού υλικού λαµβάνονται µε > βελόνες ενδοσκοπικούς σωλήνες εύκαµπτους καθετήρες

IΣTOΛOΓIA. Tα δείγµατα του βιολογικού υλικού λαµβάνονται µε > βελόνες ενδοσκοπικούς σωλήνες εύκαµπτους καθετήρες IΣTOΛOΓIA H ιστολογία κλάδος της ιατρικής που µελετά > υφή βιολογικού υλικού και τους τρόπους που τα επιµέρους συστατικά στοιχεία σχετίζονται µεταξύ τους δοµικά & λειτουργικά Tα δείγµατα του βιολογικού

Διαβάστε περισσότερα

Οστίτης Ιστός Dr. med. Λουκάς Κωνσταντίνου Ορθοπεδικός Χειρουργός Στήριξη Κίνηση Οστά εξειδικευµένος στηρικτικός-συνδετικός ιστός χαρακτηριστικά: σκληρήσύστασηκαι ακαµψία, λόγω παρουσίαςαλάτων ασβεστίουστην

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι τα αιμοποιητικά βλαστικά κύτταρα. Τι είναι τα μεσεγχυματικά βλαστικά κύτταρα ΦΥΛΑΞΗ ΜΕΣΕΓΧΥΜΑΤΙΚΩΝ ΒΛΑΣΤΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ

Τι είναι τα αιμοποιητικά βλαστικά κύτταρα. Τι είναι τα μεσεγχυματικά βλαστικά κύτταρα ΦΥΛΑΞΗ ΜΕΣΕΓΧΥΜΑΤΙΚΩΝ ΒΛΑΣΤΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΦΥΛΑΞΗ ΑΙΜΟΠΟΙΗΤΙΚΩΝ ΒΛΑΣΤΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΟΜΦΑΛΙΟΥ ΛΩΡΟΥ ΦΥΛΑΞΗ ΜΕΣΕΓΧΥΜΑΤΙΚΩΝ ΒΛΑΣΤΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ 1 Τι είναι τα αιμοποιητικά βλαστικά κύτταρα Τα αιμοποιητικά βλαστικά κύτταρα αποτελούν την πηγή δημιουργίας

Διαβάστε περισσότερα

Οδοντιατρική Επιστήμη

Οδοντιατρική Επιστήμη Οδοντιατρική Επιστήμη Επιστήμη της Yγείας του Στόματος & των Δοντιών «Επιστήμη των Mεταμορφώσεων» Ανδρεάδης Δημήτριος Οδοντίατρος-Στοματολόγος Λέκτορας Εργαστηρίου Στοματολογίας Οδοντιατρικής Σχολής ΑΠΘ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΘΕΟΦΙΛΟΣ ΚΩΛΕΤΤΗΣ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΠΑΛΟΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΠΑΛΤΟΓΙΑΝΝΗΣ ΗΜΗΤΡΙΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙ ΗΣ ΜΑΡΙΑ ΑΓΓΕΛΑΚΗ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΒΛΑΧΟΣ ΑΓΑΘΟΚΛΕΙΑ ΜΗΤΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

Ενημέρωση και συγκατάθεση για χειρουργική τοποθέτηση οδοντικών εμφυτευμάτων

Ενημέρωση και συγκατάθεση για χειρουργική τοποθέτηση οδοντικών εμφυτευμάτων Ενημέρωση και συγκατάθεση για χειρουργική τοποθέτηση οδοντικών εμφυτευμάτων Προτεινόμενη θεραπεία: Μετά από προσεκτική κλινική και ακτινογραφική εξέταση του στόματος και εκτίμηση της κατάστασης μου, ο

Διαβάστε περισσότερα

AYΞΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ

AYΞΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ AYΞΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ Χ.Κ. ΚΙΤΣΑΚΗ 2008 1 Αντικείμενα της ενότητας Ορισμοί και έννοιες Σκοπός των διεργασιών της ανάπτυξης Πού και πώς πραγματοποιούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΣTHPIKTIKA KYTTAPA - EΞΩKYTTAPIA ΘEMEΛIA OYΣIA

ΣTHPIKTIKA KYTTAPA - EΞΩKYTTAPIA ΘEMEΛIA OYΣIA ΣTHPIKTIKA KYTTAPA - EΞΩKYTTAPIA ΘEMEΛIA OYΣIA µηχανική στήριξη Στηρικτικά κυτ. > παράγουν συστατικά εξωκυτ. θεµέλιας ουσίας για & οργάνωση τους χαρακτηριστικά τους > προέρχονται από το µεσέγχυµα παράγουν

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΑΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ

ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΑΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΑΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗΣ Ε. ΚΟΥΤΣΟΝΙΚΟΛΑΣ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ(ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΠΑΙΔΩΝ) ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α.Π.Θ ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστημιο Θεσσαλιας Ιατρικη Σχολη

Πανεπιστημιο Θεσσαλιας Ιατρικη Σχολη Εισαγωγη στην Ορθοπαιδικη Κωνσταντινος Ν. ΜΑΛΙΖΟΣ Πανεπιστημιο Θεσσαλιας Ιατρικη Σχολη Εισαγωγη στην Ορθοπαιδικη Ορθοπαιδικη ή Ορθοπεδικη «παιδο-ορθωτικη» (Γ. Μπαμπινιωτης) Πανεπιστημιο Θεσσαλιας Ιατρικη

Διαβάστε περισσότερα

ξεχάστε αυτά που ξέρατε παλιά για τα δόντια. οδοντιατρείο αισθητικής αποκατάστασης dental art institute

ξεχάστε αυτά που ξέρατε παλιά για τα δόντια. οδοντιατρείο αισθητικής αποκατάστασης dental art institute Project1 25/1/11 13:55 Page 1 ξεχάστε αυτά που ξέρατε παλιά για τα δόντια. οδοντιατρείο αισθητικής αποκατάστασης dental art institute Project1 25/1/11 13:55 Page 2 Project1 25/1/11 13:55 Page 3 τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Βλαστοκύτταρο. Χοτζάι Αθηνά, Στέργιο Χάιδω Τμήμα Γ5

Βλαστοκύτταρο. Χοτζάι Αθηνά, Στέργιο Χάιδω Τμήμα Γ5 Βλαστοκύτταρο Χοτζάι Αθηνά, Στέργιο Χάιδω Τμήμα Γ5 Τα βλαστοκύτταρα είναι κύτταρα που αναπαράγονται διαρκώς και έχουν την ικανότητα να μετατραπούν (να διαφοροποιηθούν) σε οποιοδήποτε άλλο είδος κυττάρου

Διαβάστε περισσότερα

Κεφαλαίο 3 ο. Μεταβολισμός. Ενέργεια και οργανισμοί

Κεφαλαίο 3 ο. Μεταβολισμός. Ενέργεια και οργανισμοί Κεφαλαίο 3 ο Μεταβολισμός Ενέργεια και οργανισμοί Η ενέργεια είναι απαρέτητη σε όλους τους οργανισμούς και την εξασφαλίζουν από το περιβάλλον τους.παρόλα αυτά, συνήθως δεν μπορούν να την χρησιμοποιήσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΣ ΑΣΘΕΝΗΣ

ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΣ ΑΣΘΕΝΗΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΣ ΑΣΘΕΝΗΣ ISBN 978-960-372-099-7 ΘΕΣΣΑΛΙΑ ΑΘΑΝΑΣΟΥΛΗ Ομότιμη Καθηγήτρια Προληπτικής και Κοινωνικής Οδοντιατρικής Πανεπιστημίου Αθηνών ΟΥΡΑΝΙΑ ΝΙΚΟΛΑΤΟΥ - ΓΑΛΙΤΗ Αναπληρώτρια

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΝΤΟΛΟΓΙΑ

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΝΤΟΛΟΓΙΑ Ζ.Σ. ΜΑΝΤΖΑΒΙΝΟΣ Οδοντίατρος Ιατρός Ειδικευθείς στην Περιοδοντολογία στο Πανεπιστήμιο Pennsylvania ΗΠΑ Καθηγητής Διευθυντής Εργαστηρίου Περιοδοντολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών Fellow

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΤΙΟΥ. Καλύβα Μαρία. Ε νδοδοντική θεραπεία Από την διάγνωση έως την έμφραξη Ε Ν Δ Ο Δ Ο Ν Τ Ι Σ Τ Ε Σ ΧΟΡΗΓΟΙ

ΜΑΡΤΙΟΥ. Καλύβα Μαρία. Ε νδοδοντική θεραπεία Από την διάγνωση έως την έμφραξη Ε Ν Δ Ο Δ Ο Ν Τ Ι Σ Τ Ε Σ ΧΟΡΗΓΟΙ Ε Ν Δ Ο Δ Ο Ν Τ Ι Σ Τ Ε Σ Καλύβα Μαρία 5-6 ΜΑΡΤΙΟΥ 2016 Ε νδοδοντική θεραπεία Από την διάγνωση έως την έμφραξη ΧΟΡΗΓΟΙ Χρήστος Δανδάκης Γεννήθηκε στην Αλεξανδρούπολη το 1965. Πτυχίο Οδοντιατρικής το 1991.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΟΥΣΙΩΝ ΚΑΙ ΠΕΨΗ. Φύλλο Εργασίας 7 Διατροφή & υγεία. Βιολογία A Γυμνασίου Ονοματεπώνυμο Τμήμα Ημερομηνία.

ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΟΥΣΙΩΝ ΚΑΙ ΠΕΨΗ. Φύλλο Εργασίας 7 Διατροφή & υγεία. Βιολογία A Γυμνασίου Ονοματεπώνυμο Τμήμα Ημερομηνία. ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΟΥΣΙΩΝ ΚΑΙ ΠΕΨΗ Ενότητα λογισμικού Τροφή Θρέψη Φύλλο Εργασίας 7 Διατροφή & υγεία Βιολογία A Γυμνασίου Ονοματεπώνυμο Τμήμα Ημερομηνία. Στις αρχές του 20ου αιώνα ένας νομπελίστας ιατροφιλόσοφος,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ ΑΘΗΝΑΣ ΓΙΑΓΚΙΝΗ ΧΗΜΙΚΟΥ Μελέτη των ιστολογικών και βιοχημικών αλλοιώσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ - ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ - ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑ I ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : Γεράσιμος Π. Βανδώρος ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ - ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ Οι βασικές δομές που εξετάζουμε στην ανατομία μπορούν ιεραρχικά να ταξινομηθούν ως εξής:

Διαβάστε περισσότερα

Τα αποτελέσματά μας δεν αποτελούν ελεγχόμενη μελέτη ή κλινική δοκιμή, αλλά στοιχεία μητρώου των ασθενών μας.

Τα αποτελέσματά μας δεν αποτελούν ελεγχόμενη μελέτη ή κλινική δοκιμή, αλλά στοιχεία μητρώου των ασθενών μας. CUMMULATINE SUCCESS SCORE % ΙΣΧΙΟ CUMMULATINE SUCCESS RATE % YΛΙΚΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟΥ ΑΣΘΕΝΕΙΣ 42 ΑΝΔΡΕΣ 16 ΓΥΝΑΙΚΕΣ 26 ΗΛΙΚΙΑ 63.1 (42-92) ΥΨΟΣ 171 (162-191) Δ.Μ.Σ 36 (22-47) Το ποσοστό των ασθενών που αναφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

Βιοπληροψορική, συσιημική βιολογία και εξατομικευμένη θεραπεία

Βιοπληροψορική, συσιημική βιολογία και εξατομικευμένη θεραπεία Βιοπληροψορική, συσιημική βιολογία και εξατομικευμένη θεραπεία Φραγκίσκος Κολίσης Καθηγητής Βιοτεχνολογίας, Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ, Διευθυντής Ινστιτούτου Βιολογικών Ερευνών και Βιοτεχνολογίας, EIE

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της ΕΘΟ. στην αναγέννηση. & την επανόρθωση

Ο ρόλος της ΕΘΟ. στην αναγέννηση. & την επανόρθωση Ο ρόλος της ΕΘΟ στην αναγέννηση & την επανόρθωση Νοvo E & Parola M. Fibrogenesis & Tissue Repair 2008, 1:5 Χρόνια παγκρεατίτιδα Ιστολογία παγκρεατικού καρκινώµατος Αδενοκαρκίνωµα εξ εκφορητικών

Διαβάστε περισσότερα

7 ο ετήσιο συνέδριο αθηροσκλήρωσης. Θεσσαλονίκη 10-12 Μαρτίου 2011

7 ο ετήσιο συνέδριο αθηροσκλήρωσης. Θεσσαλονίκη 10-12 Μαρτίου 2011 7 ο ετήσιο συνέδριο αθηροσκλήρωσης Θεσσαλονίκη 10-12 Μαρτίου 2011 Κάπνισμα, περιοδοντική νόσος και υγιεινή του στόματος Νίκος Α. Ευθυμιάδης, D.D.S., M.Sc. Οδοντίατρος-Περιοδοντολόγος Τι είναι η περιοδοντίτιδα

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ

ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΥ ΑΘΗΝΑ 2010 1 ΣΚΟΠΟΣ Η ανάλυση και μελέτη της μοριακής δομής των καρωτίδων αρτηριών με υπέρυθρη φασματοσκοπία. Η εξαγωγή συμπερασμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Οδοντιατρικός Σύλλογος Πειραιά

Οδοντιατρικός Σύλλογος Πειραιά Οδοντιατρικός Σύλλογος Πειραιά Οδηγίες προς τους εθελοντές οδοντιάτρους, για τη συμπλήρωση του δελτίου οδοντιατρικής εξέτασης των παιδιών των νηπιαγωγείων, δημοτικών και γυμνασίων. Σκοπός αυτής της παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΝΟΙΞΗ ΓΙΑ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ. ΣΤΟΧΟΙ, ΜΕΣΑ ΚΑΙ ΣΥΜΒΑΜΑΤΑ.

ΔΙΑΝΟΙΞΗ ΓΙΑ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ. ΣΤΟΧΟΙ, ΜΕΣΑ ΚΑΙ ΣΥΜΒΑΜΑΤΑ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΑΣ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ 3 Ο ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΑΣ 5 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΔΙΑΝΟΙΞΗ ΓΙΑ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ. ΣΤΟΧΟΙ, ΜΕΣΑ ΚΑΙ ΣΥΜΒΑΜΑΤΑ. ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Συμβόλαιο Οδοντιατρικής Φροντίδας και Υποστήριξης Dental Care. Πίνακας Οδοντιατρικών Πράξεων

Συμβόλαιο Οδοντιατρικής Φροντίδας και Υποστήριξης Dental Care. Πίνακας Οδοντιατρικών Πράξεων Συμβόλαιο Οδοντιατρικής Φροντίδας και Υποστήριξης Dental Care Πίνακας Οδοντιατρικών Πράξεων Κόστος συμμετοχής Ασφαλισμένου (Ποσό σε ) 1. ΓΕΝΙΚΑ Οδοντιατρική εξέταση 6 Καθαρισμός οδόντων μέχρι δύο (2) φορές

Διαβάστε περισσότερα

Χειρουργική Θεραπεία της Οστεοαρθρίτιδας

Χειρουργική Θεραπεία της Οστεοαρθρίτιδας Χειρουργική Θεραπεία της Οστεοαρθρίτιδας Η οστεοαρθρίτιδα αντιμετωπίζεται χειρουργικά όταν: α) η καταστροφή του αρθρικού χόνδρου είναι ολοκληρωτική, β) όταν υπάρχουν σημαντικά συμπτώματα, όπως πόνος ή

Διαβάστε περισσότερα

3. Το σχεδιάγραμμα παρουσιάζει τομή ανθρώπινου πεπτικού συστήματος.

3. Το σχεδιάγραμμα παρουσιάζει τομή ανθρώπινου πεπτικού συστήματος. ΠΕΠΤΙΚΟ 1. Α. Να γράψετε τα είδη των δοντιών Α, Β, Γ, Δ και τα μέρη του δοντιού Ε Μ. Β. Πόσα δόντια έχει ένα παιδί 3 χρόνων; Γ. Ποιοι αδένες αφήνουν το έκκριμά τους στη στοματική κοιλότητα και ποιο το

Διαβάστε περισσότερα

Osteogenesis Imperfecta (Ατελής Οστεογένεση ) Ομάδα: Πατρασκάκη Μυρτώ Τσιτσικλή Μαγδαληνή

Osteogenesis Imperfecta (Ατελής Οστεογένεση ) Ομάδα: Πατρασκάκη Μυρτώ Τσιτσικλή Μαγδαληνή Osteogenesis Imperfecta (Ατελής Οστεογένεση ) Ομάδα: Πατρασκάκη Μυρτώ Τσιτσικλή Μαγδαληνή Osteogenesis imperfecta Μενδελικό Νόσημα Συχνότητα στον πληθυσμό: 1:20.000 80-95% αυτοσωμικό επικρατές 10-15% αυτοσωμικό

Διαβάστε περισσότερα

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ 11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ Στον ανθρώπινο οργανισμό υπάρχουν δύο είδη αδένων, οι εξωκρινείς και οι ενδοκρινείς. Οι εξωκρινείς (ιδρωτοποιοί αδένες, σμηγματογόνοι αδένες κ.ά.) εκκρίνουν το προϊόν τους στην επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

Βλάβες του Αρθρικού Χόνδρου του Γόνατος: Διάγνωση και Αντιμετώπιση

Βλάβες του Αρθρικού Χόνδρου του Γόνατος: Διάγνωση και Αντιμετώπιση Βλάβες του Αρθρικού Χόνδρου του Γόνατος: Διάγνωση και Αντιμετώπιση Τι είναι ο αρθρικός χόνδρος; Ο αρθρικός χόνδρος είναι ένας στιλπνός, ομαλός, λείος και ανάγγειος ιστός που καλύπτει τις αρθρικές επιφάνειες

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική αναπνοή.

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική αναπνοή. 5ο ΓΕΛ ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ Μ. ΚΡΥΣΤΑΛΛΙΑ 2/4/2014 Β 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουμε Αιμίλιος Τίγκος Χειρουργός Οδοντίατρος - Ενδοδοντολόγος Κάθε δόντι αποτελείται από τη «μύλη», το τμήμα δηλαδή που βρίσκεται έξω από τα ούλα και είναι ορατό

Διαβάστε περισσότερα

Αποκαθιστώντας την αυτοπεποίθηση του φυσικού σας χαμόγελου. Αντικαθιστώντας χαμένα δόντια με εμφυτεύματα

Αποκαθιστώντας την αυτοπεποίθηση του φυσικού σας χαμόγελου. Αντικαθιστώντας χαμένα δόντια με εμφυτεύματα Αποκαθιστώντας την αυτοπεποίθηση του φυσικού σας χαμόγελου Αντικαθιστώντας χαμένα δόντια με εμφυτεύματα Τι είναι τα οδοντικά εμφυτεύματα; Τα οδοντικά εμφυτεύματα είναι μικρές βίδες τιτανίου που εκτελούν

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Α ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ

ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Α ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Α ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ ΚΑΙ ΦΡΑΓΜΟΣ ΑΙΜΑΤΟΣΕΓΚΕΦΑΛΟΝΩΤΙΑΙΟΥ ΥΓΡΟΥ Το ΚΝΣ για να λειτουργεί φυσιολογικά χρειάζεται πολύ σταθερό περιβάλλον Η σταθερότητα αυτή

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές επούλωσης διαβητικών ελκών Αυξητικοί παράγοντες ερµατικά ανάλογα Παναγιώτης Β. Τσακλής PhD Καθηγητής Εργαστήριο Εµβιοµηχανικής Τµ Φυσικοθεραπείας - ΑΤΕΙΘ Dept Mechanical Engineering Fibers & Polymers

Διαβάστε περισσότερα

12:00-12:30 coffee break 12:30-14:00 Συλβέστρος Σπύρος - Αργυρόπουλος Νικόλαος Α) ΣΧΕΔΙΟ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ - ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΔΙΑΤΗΡΗΣΗΣ Ή ΑΥΞΗΣΗΣ

12:00-12:30 coffee break 12:30-14:00 Συλβέστρος Σπύρος - Αργυρόπουλος Νικόλαος Α) ΣΧΕΔΙΟ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ - ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΔΙΑΤΗΡΗΣΗΣ Ή ΑΥΞΗΣΗΣ Η Οργανωτική Επιτροπή και ο φιλοξενών Οδοντιατρικός Σύλλογος Κοζάνης, σας προσκαλούν στην 7η Επιστημονική Σύνοδο Δυτικής Μακεδονίας που τελείται στην Κοζάνη 10 & 11 Δεκεμβρίου 2011. Για κάθε συμμετέχοντα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 23 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 23 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 1 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 23 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. β Α3. γ Α4. δ Α5. α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Β Β1. Σχολικό

Διαβάστε περισσότερα

Τα ορμονικά μόρια και η διαχείριση τους μέσα στο φυτό

Τα ορμονικά μόρια και η διαχείριση τους μέσα στο φυτό Φυσιολογία Φυτών Διαχείριση ορμονικών μορίων Τα ορμονικά μόρια και η διαχείριση τους μέσα στο φυτό Φυσιολογία Φυτών 3 ου Εξαμήνου Δ. Μπουράνης, Σ. Χωριανοπούλου 1 Φυσιολογία Φυτών Διαχείριση ορμονικών

Διαβάστε περισσότερα

Επίκτητη Ανοσιακή Απάντηση (χυμικό σκέλος) Β λεμφοκύτταρα

Επίκτητη Ανοσιακή Απάντηση (χυμικό σκέλος) Β λεμφοκύτταρα Επίκτητη Ανοσιακή Απάντηση (χυμικό σκέλος) Β λεμφοκύτταρα φυσική ή μη ειδική ανοσία δεν απαιτεί προηγούμενη έκθεση στο παθογόνο και δεν διαθέτει μνήμη. σε επίκτητη ή ειδική ανοσία χυμική ανοσία με παραγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΑΣ. ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ 5 Ο ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΑΣ 5 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΜΗΚΟΥΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΑΣ. ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ 5 Ο ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΑΣ 5 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΜΗΚΟΥΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΑΣ. ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ 5 Ο ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΑΣ 5 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΜΗΚΟΥΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Είναι να αποκτήσουν οι φοιτητές

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Χημεία της ζωής 1 2.1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Η Βιολογία μπορεί να μελετηθεί μέσα από πολλά και διαφορετικά επίπεδα. Οι βιοχημικοί, για παράδειγμα, ενδιαφέρονται περισσότερο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Θέµα 1 ο 1. Τα άτοµα που είναι ετερόζυγα για τη β-θαλασσαιµία: α. Εµφανίζουν ήπια αναιµία β. Έχουν ευαισθησία στην ελονοσία γ. Συνθέτουν µεγάλη ποσότητα HbF δ.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΡΘΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΩΣ ΜΙΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΑ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΔΡ. ΜΙΧΑΛΗΣ ΚΑΛΑΒΡΥΤΙΝΟΣ, ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ, ΟΡΘΟΔΟΝΤΙΚΟΣ, ΟΕΕ

Η ΟΡΘΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΩΣ ΜΙΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΑ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΔΡ. ΜΙΧΑΛΗΣ ΚΑΛΑΒΡΥΤΙΝΟΣ, ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ, ΟΡΘΟΔΟΝΤΙΚΟΣ, ΟΕΕ Η ΟΡΘΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΩΣ ΜΙΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΑ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΔΡ. ΜΙΧΑΛΗΣ ΚΑΛΑΒΡΥΤΙΝΟΣ, ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ, ΟΡΘΟΔΟΝΤΙΚΟΣ, ΟΕΕ Το πρόγραμμα εντάσσεται στο Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Ανάπτυξης Ανθρώπινου Δυναμικού

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Μαντώ Κυριακού 2015

ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Μαντώ Κυριακού 2015 ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Μαντώ Κυριακού 2015 Ενεργειακό Στα βιολογικά συστήματα η διατήρηση της ενέργειας συμπεριλαμβάνει οξειδοαναγωγικές αντιδράσεις παραγωγή ATP Οξείδωση: απομάκρυνση e από ένα υπόστρωμα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΔΟΝΤΙΟΥ ΓΙΑ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ.

ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΔΟΝΤΙΟΥ ΓΙΑ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΑΣ. ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ 2 ο ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΑΣ 5 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΔΟΝΤΙΟΥ ΓΙΑ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ. ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Είναι να αποκτήσουν

Διαβάστε περισσότερα

Πεπτικό σύστημα Περιγραφή

Πεπτικό σύστημα Περιγραφή Πεπτικό Σύστημα Πεπτικό σύστημα Περιγραφή Το γαστρεντερικό σύστημα (ΓΕΣ) αποτελείται από τα κοίλα όργανα που εκτείνονται από το στόμα έως τον πρωκτό και τους επικουρικούς αδένες που ευθύνονται για την

Διαβάστε περισσότερα

Διορθωμένη Στοματογναθοπροσωπική Χειρουργική

Διορθωμένη Στοματογναθοπροσωπική Χειρουργική Διορθωμένη Στοματογναθοπροσωπική Χειρουργική ΣTOMA 2010; 38 : 289-296 Bιβλιογραφική ανασκόπηση Η σημασία της διατήρησης της οστικής μάζας σε φατνία εξαχθέντων δοντιών. Τεχνική ατραυματικής εξαγωγής και

Διαβάστε περισσότερα

οµή Ανοσιακού Συστήµατος Ελένη Φωτιάδου-Παππά Τµήµα Ανοσολογίας Γ.Ν. Νίκαιας-Πειραιά

οµή Ανοσιακού Συστήµατος Ελένη Φωτιάδου-Παππά Τµήµα Ανοσολογίας Γ.Ν. Νίκαιας-Πειραιά οµή Ανοσιακού Συστήµατος Ελένη Φωτιάδου-Παππά Τµήµα Ανοσολογίας Γ.Ν. Νίκαιας-Πειραιά Ανοσολογικό σύστηµα Βασικό σύστηµα του οργανισµού Λειτουργικές µονάδες του ανοσολογικού συστήµατος Οργανωµένος λεµφικός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΕΡΙΟ ΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ Κατά την επούλωση των περιοδοντικών ιστών «νέα πρόσφυση» επιτυγχάνεται όταν υπάρχει: ηµιουργία νέας οστεΐνης, νέων λειτουργικά προσανατολισµένων ινών περιρριζίου

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΔΑ ΓΟΝΑΤΟΣ: ΜΥΘΟΙ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΔΑ ΓΟΝΑΤΟΣ: ΜΥΘΟΙ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΔΑ ΓΟΝΑΤΟΣ: ΜΥΘΟΙ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΑΘΑΝΑΣΑΚΗΣ Γ. ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΘΕΙΣ ΣΤΗΝ ΖΥΡΙΧΗ ΕΛΒΕΤΙΑΣ ΚΝΩΣΣΟΥ 236 -ΚΑΣΤΕΛΛΙ ΠΕΔΙΑΔΟΣ ΤΗΛ 2810 327988 6937 363 880 Η αρθρίτιδα

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Εργασία Βιολογίας Καθηγητής: Πιτσιλαδής Β. Μαθητής: Μ. Νεκτάριος Τάξη: Β'2 Υλικό: Κεφάλαιο 3 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Την ενέργεια και τα υλικά που οι οργανισμοί εξασφαλίζουν από το περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΕΓΚΑΥΜΑΤΩΝ ΚΕΡΑΤΟΕΙΔΟΥΣ/ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ. Dr ΒΑΪΚΟΥΣΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ. Οφθαλμολογικής Κλινικής Γ.Κ.Ν. Νίκαιας-Πειραιά «ΑΓΙΟΣ

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΕΓΚΑΥΜΑΤΩΝ ΚΕΡΑΤΟΕΙΔΟΥΣ/ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ. Dr ΒΑΪΚΟΥΣΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ. Οφθαλμολογικής Κλινικής Γ.Κ.Ν. Νίκαιας-Πειραιά «ΑΓΙΟΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΕΓΚΑΥΜΑΤΩΝ ΚΕΡΑΤΟΕΙΔΟΥΣ/ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ Dr ΒΑΪΚΟΥΣΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ Δ/ντής Οφθαλμολογικής Κλινικής Γ.Κ.Ν. Νίκαιας-Πειραιά «ΑΓΙΟΣ ΠΑΝΤΕΛΕΗΜΩΝ» ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΝΕΩΣΗ ΤΟΥ ΕΠΙΘΗΛΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Kυτταρική Bιολογία ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ, ΜΕΜΒΡΑΝΙΚΑ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΑ & ΔΙΑΛΟΓΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ ΔIAΛEΞΗ 4 (6/3/2013)

Kυτταρική Bιολογία ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ, ΜΕΜΒΡΑΝΙΚΑ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΑ & ΔΙΑΛΟΓΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ ΔIAΛEΞΗ 4 (6/3/2013) Kυτταρική Bιολογία ΔIAΛEΞΗ 4 (6/3/2013) ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ, ΜΕΜΒΡΑΝΙΚΑ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΑ & ΔΙΑΛΟΓΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ Οι λιπιδικές διπλοστιβάδες ως φραγμοί Νερό Υδρόφιλες φωσφολιπιδικές κεφαλές Φωσφολιπιδική μεμβράνη

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Στέργιος Κατσιουγιάννης PhD Μεταδιδακτορικός συνεργάτης Χαροκόπειο Πανεπιστήµιο Τµήµα Επιστήµης ιαιτολογίας και ιατροφής Μεταβολισµός και Ανοσολογία Ιστορικά το καλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΚΑΚΟΗΘΩΝ. Ι. ελλαδέτσιµα

ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΚΑΚΟΗΘΩΝ. Ι. ελλαδέτσιµα ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΚΑΚΟΗΘΩΝ ΝΕΟΠΛΑΣΜΑΤΩΝ Ι. ελλαδέτσιµα Χαρακτηριστικά φυσιολογικών ιστών Κυτταρική συνοχή και επικοινωνία µέσω µορίων προσκόλλησης (καντχερίνες, σελεκτίνες, ιντεγκρίνες) Εξ επαφής αναστολή κυτταρικής

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΟΣΤΕΟΚΑΘΟΔΗΓΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΟΣΤΕΟΕΠΑΓΩΓΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΜΕΣΕΓΧΥΜΑΤΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ (ΟΣΤΕΟΠΡΟΓΟΝΙΚΩΝ)

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΟΣΤΕΟΚΑΘΟΔΗΓΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΟΣΤΕΟΕΠΑΓΩΓΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΜΕΣΕΓΧΥΜΑΤΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ (ΟΣΤΕΟΠΡΟΓΟΝΙΚΩΝ) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΜΕΑΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΣΤΟΜΑΤΟΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΔΟΝΤΟΦΑΤΝΙΑΚΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΧΕΙΡ. ΕΜΦΥΤΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΟΜΑΤΟΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

AMINEMAX και ΤΡΟΠΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ

AMINEMAX και ΤΡΟΠΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ AMINEMAX και ΤΡΟΠΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ Το AMINΕMAX παραλαμβάνεται από κανονική ενζυματική υδρόλυση με πρώτες ύλες από σπόρους σιτηρών και καλαμποκιού σε ισορροπία με μείγμα από ειδικά ένζυμα ( Έξω πρωτει πρωτεΐνάσες-

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΠΥΡΙΤΙΟΥ ΣΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΠΥΡΙΤΙΟΥ ΣΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΥΡΙΤΙΟ ΚΑΙ ΙΑΤΡΙΚΗ ΓΕΝΙΚΑ Το πυρίτιο (Silicium) είναι το χημικό στοιχείο με χημικό σύμβολο Si, ατομικό αριθμό 14 και ατομική μάζα 28,0855 amu Είναι ένα μεταλλοειδές που ανήκει στην ομάδα 14 του περιοδικού

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΖΩΩΝ. Αρχιτομία. Αγενής αναπαραγωγή. Παρατομία. Εκβλάστηση. Εγγενής αναπαραγωγή Διπλοφασικός κύκλος.

Η ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΖΩΩΝ. Αρχιτομία. Αγενής αναπαραγωγή. Παρατομία. Εκβλάστηση. Εγγενής αναπαραγωγή Διπλοφασικός κύκλος. Η ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΖΩΩΝ Αρχιτομία Αγενής αναπαραγωγή Παρατομία Εκβλάστηση Εγγενής αναπαραγωγή Απλοφασικός κύκλος Διπλοφασικός κύκλος Ισογαμία Ανισογαμία Ωογαμία Η ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ

Διαβάστε περισσότερα

Χαρίλαος Μέγας Ελένη Φωτάκη Ελευθέριος Νεοφύτου

Χαρίλαος Μέγας Ελένη Φωτάκη Ελευθέριος Νεοφύτου Χαρίλαος Μέγας Ελένη Φωτάκη Ελευθέριος Νεοφύτου Απαντήσεις στις ερωτήσεις: Πρόλογος Το βιβλίο αυτό γράφτηκε για να βοηθήσει το μαθητή της Γ Γυμνασίου στην κατανόηση των θεμελιωδών γνώσεων της Βιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Oδοί και μηχανισμοί ευκαρυωτικής μεταγωγής σήματος

Oδοί και μηχανισμοί ευκαρυωτικής μεταγωγής σήματος MOPIAKH BIOΛOΓIA ΦAPMAKEYTIKHΣ ΔIAΛEΞΕΙΣ 10-12 Oδοί και μηχανισμοί ευκαρυωτικής μεταγωγής σήματος (Πως γίνονται αντιληπτά τα μηνύματα και πως δίδονται οι απαντήσεις) Δρ. Xρήστος Παναγιωτίδης, Tµήµα Φαρµακευτικής

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Ηλιόπουλος Εργαστήριο Γενετικής, Τµήµα Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας, Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών

Ηλίας Ηλιόπουλος Εργαστήριο Γενετικής, Τµήµα Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας, Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών Χηµική Μεταβίβαση Σήµατος Ηλίας Ηλιόπουλος Εργαστήριο Γενετικής, Τµήµα Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας, Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών 1 Η Επικοινωνία στα Ζωϊκά Κύτταρα 1. Δίκτυα εξωκυτταρικών και ενδοκυτταρικών

Διαβάστε περισσότερα

Δώρα Πετρακοπούλου. Αποκατάσταση μαστού μετά την μαστεκτομή. Τεχνικές αποκατάστασης μαστού ΠΛΑΣΤΙΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ

Δώρα Πετρακοπούλου. Αποκατάσταση μαστού μετά την μαστεκτομή. Τεχνικές αποκατάστασης μαστού ΠΛΑΣΤΙΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ Δώρα Πετρακοπούλου ΠΛΑΣΤΙΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ Αποκατάσταση μαστού μετά την μαστεκτομή Η αποκατάσταση του μαστού μετά από μαστεκτομή είναι η διαδικασία δημιουργίας καινούργιου μαστού σε γυναίκες που έχουν υποστεί

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1]

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1] Ολόγοςλεπτίνης/αδιπονεκτίνης ως ανεξάρτητος προγνωστικός παράγοντας 10ετούς καρδιαγγειακού κινδύνου σε ινσουλινοθεραπευόμενους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1],

Διαβάστε περισσότερα

1. Εισαγωγή στο Κύτταρο

1. Εισαγωγή στο Κύτταρο 1. Εισαγωγή στο Κύτταρο 1.1. Ορισμός του κυττάρου. Το κύτταρο είναι η δομική και λειτουργική μονάδα της ζωής (σχήμα 1). Το κύτταρο αποτελεί τη βάση της δομικής και λειτουργικής οργάνωσης ενός οργανισμού.

Διαβάστε περισσότερα

4. Ως αυτότροφοι οργανισμοί χαρακτηρίζονται α. οι καταναλωτές Α τάξης. β. οι παραγωγοί. γ. οι αποικοδομητές. δ. οι καταναλωτές Β τάξης.

4. Ως αυτότροφοι οργανισμοί χαρακτηρίζονται α. οι καταναλωτές Α τάξης. β. οι παραγωγοί. γ. οι αποικοδομητές. δ. οι καταναλωτές Β τάξης. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Εξερευνώντας τα Βιομόρια Ένζυμα: Βασικές Αρχές και Κινητική

Εξερευνώντας τα Βιομόρια Ένζυμα: Βασικές Αρχές και Κινητική Εξερευνώντας τα Βιομόρια Ένζυμα: Βασικές Αρχές και Κινητική Βιοχημεία Βιομορίων Αθήνα 2015 Γενικές Ιδιότητες Ένζυμα : Βιολογικοί Καταλύτες Τα ένζυμα είναι πρωτεϊνικά μόρια Μικρή ομάδα καταλυτικών RNA H

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα πριν τις εξετάσεις. Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία

Θέματα πριν τις εξετάσεις. Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία Θέματα πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία 2013-2014 Θέματα πολλαπλής επιλογής Μετουσίωση είναι το φαινόμενο α. κατά το οποίο συνδέονται δύο αμινοξέα για τον σχηματισμό μιας πρωτεΐνης β. κατά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΠΕΡΔΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΟΣ (MSc) 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΣΕΛΙΔΑ Ενότητα 2 : Χημεία της ζωής 4 Ενότητα 3: Ενέργεια και οργανισμοί 13 Ενότητα 4: κυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑΤΑ 1.Πώς οι κινητικές παράμετροι Κ m και K cat χρησιμεύουν για να συγκριθεί η ανακύκλωση διαφορετικών

Διαβάστε περισσότερα

Πυρήνες οστέωσης παιδικου σκελετου. Χρόνοι εμφάνισης.

Πυρήνες οστέωσης παιδικου σκελετου. Χρόνοι εμφάνισης. Πυρήνες οστέωσης παιδικου σκελετου. Χρόνοι εμφάνισης. Κωτούλα Αγορίτσα, Ιατρος ακτινολόγος, Επιμελήτρια Β Ακτινολογικό Εργαστήριο Νοσοκομείου Α.Ν.Θ. ΘΕΑΓΕΝΕΙΟ, Θεσ/νίκης Τα οστά σχηματίζονται με δύο τρόπους:

Διαβάστε περισσότερα

Συστήματα επικοινωνίας Ανθρωπίνου σώματος. ενδοκρινολογικό νευρικό σύστημα

Συστήματα επικοινωνίας Ανθρωπίνου σώματος. ενδοκρινολογικό νευρικό σύστημα Κύτταρο Το κύτταρο αποτελείται από μέρη τα οποία έχουν συγκεκριμένη δομή και επιτελούν μία συγκεκριμένη λειτουργία στην όλη οργάνωση του κυττάρου. Δομή κυτταροπλασματικής μεμβράνης Συστήματα επικοινωνίας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ. Πετρολιάγκης Σταμάτης Τμήμα Γ4

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ. Πετρολιάγκης Σταμάτης Τμήμα Γ4 ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ Πετρολιάγκης Σταμάτης Τμήμα Γ4 ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ Η κυτταρική μεμβράνη ή πλασματική μεμβράνη είναι η εξωτερική μεμβράνη που περιβάλλει το κύτταρο

Διαβάστε περισσότερα

Συχνότητα. Άντρες Γυναίκες 5 1. Νεαρής και μέσης ηλικίας

Συχνότητα. Άντρες Γυναίκες 5 1. Νεαρής και μέσης ηλικίας Η αιτιολογία της πάθησης είναι άγνωστη, αν και έχει μεγάλη σχέση με το κάπνισμα καθώς το 90% των ασθενών είναι ενεργείς καπνιστές Συχνότητα Άντρες Γυναίκες 5 1 Νεαρής και μέσης ηλικίας Στο 60% των περιπτώσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ Εισαγωγή Η πρόληψη των επεισοδίων οξείας απόρριψης και η μακροχρόνια διατήρηση του νεφρικού μοσχεύματος αποτελούν

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Ζήτηµα 1ο Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Οι ιοί είναι :

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων: Καθ. Αλέξανδρος Ρήγας Εξάμηνο: 9 ο

Διδάσκων: Καθ. Αλέξανδρος Ρήγας Εξάμηνο: 9 ο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών & Μηχανικών Υπολογιστών Τομέας Τηλεπικοινωνιών και Διαστημικής Εργαστήριο Ηλεκτρομαγνητικής Θεωρίας Διδάσκων: Καθ. Αλέξανδρος Ρήγας Εξάμηνο:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΑΣ Μ. ΠΑΥΛΙ ΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΑΣ Μ. ΠΑΥΛΙ ΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΑΣ Μ. ΠΑΥΛΙ ΗΣ Hράκλειο, εκέμβριος 2011 ΤΥΠΟΙ ΙΣΤΩΝ 1. Eπιθηλιακός Πολυεδρικά κύτταρα που είναι πάρα πολύ στενά συνδεδεμένα και φέρουν ελάχιστη μεσοκυττάρια ουσία 2. Συνδετικός Κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα