ΕΙΣΑΓΩΓΗ: ΚΡΙΣΗ ΣΤΟΝ ΝΕΙΛΟ ΚΑΙ ΚΡΙΣΗ ΣΤΟΝ ΡΗΝΟ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΙΣΑΓΩΓΗ: ΚΡΙΣΗ ΣΤΟΝ ΝΕΙΛΟ ΚΑΙ ΚΡΙΣΗ ΣΤΟΝ ΡΗΝΟ"

Transcript

1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι ΕΙΣΑΓΩΓΗ: ΚΡΙΣΗ ΣΤΟΝ ΝΕΙΛΟ ΚΑΙ ΚΡΙΣΗ ΣΤΟΝ ΡΗΝΟ Αυταπάτες και διδάγματα Το καλοκαίρι του 2011, δεκαεπτά καθηγητές οικονομικών όλοι οι επιζώντες κάτοχοι του βραβείου Νόμπελ συγκεντρώθηκαν στα σύνορα Γερμανίας και Ελβετίας για να συζητήσουν την παγκόσμια οικονομική κρίση, τις επιπτώσεις της και τις πολιτικές για την αντιμετώπισή της. 5 Στη συνάντηση είχε προσκληθεί και ο γερμανός υπουργός Οικονομικών Σόιμπλε, o οποίος έκανε την εξής πρόβλεψη για τη διάρκεια της κρίσης: «Μπορεί να έχουμε μπροστά μας επτά χρόνια ύφεσης στην παγκόσμια οικονομία», τα οποία μάλιστα έσπευσε να τα θεωρήσει ως μια αναπόφευκτη «ανταλλαγή μεταξύ βραχυχρόνιου κόστους και μακροχρόνιου οφέλους». Στη σύντομη αυτή φράση κρύβεται ένα μυστήριο και δύο μεγάλες αγωνίες που στο παρελθόν έχουν πολύ απασχολήσει τις οικονομικές θεωρίες. Η πρώτη αγωνία είναι εάν τον επαχθή κύκλο της ύφεσης θα τον διαδεχθεί όντως ένας κύκλος ανάπτυξης ή μήπως κάποιες οικονομίες δεν αντέξουν και οδηγηθούν σε πλήρη κατάρρευση. Η δεύτερη αγωνία έγκειται στο εάν η ανάπτυξη όταν και εφόσον επανέλθει θα είναι επαρκής ώστε να υπερκεράσει τη ζημιά που επέφερε η ύφεση. Το μυστήριο σχετίζεται με τη διάρκεια της ύφεσης, την οποία ο Σόιμπλε προέβλεψε επταετή, φέρνοντας στον νου πολλές δοξασίες και προκαταλήψεις για τον περίφημο αυτό αριθμό που επί χιλιετίες απασχολεί φιλοσόφους, μάγους και μαθηματικούς Η συνάντηση έγινε στο Λίνταου στη Λίμνη Κόνσταντς, την οποία διασχίζει ο Ρήνος. Πηγή: Reuters, 28 Aυγούστου Η δεισιδαιμονία του «επτά» επικαλείται τα 7 θαύματα της αρχαιότητας, τους 7 σοφούς, τις 7

2 16 / ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΚΑΙ ΚΡΙΣΕΙΣ Πού να βρήκε άραγε ο Σόιμπλε τον αριθμό 7; Προτείνω στον αναγνώστη δύο υποθετικές εκδοχές, μια απλοϊκή και μια πιο σύνθετη. Ας πάρουμε πρώτα την απλοϊκή: Αν ο Σόιμπλε ως εξέχον μέλος της γερμανικής Χριστιανοδημοκρατίας διαβάζει τακτικά τη Βίβλο, είναι πιθανόν να έχει επηρεαστεί από την αφήγηση του ονείρου που είδε ο Φαραώ με τις 7 ισχνές και τις 7 παχιές αγελάδες. Όπως το ερμήνευσε ο Ιωσήφ, επρόκειτο για 7 χρόνια ξηρασίας και λιμού, που θα τα διαδέχονταν 7 χρόνια γονιμότητας και αφθονίας. Είναι η πιο παλιά αφήγηση για τις οικονομικές διακυμάνσεις, και όπως θα δούμε αργότερα κρύβει μεγάλο ενδιαφέρον για τον τρόπο που τις αντιμετώπισαν. Μπορεί όμως να μη σκέφτηκε τόσο απλοϊκά, και αντιθέτως να θέλησε να αναλύσει το φαινόμενο των οικονομικών κρίσεων πιο επιστημονικά. Τι θα έκανε σε μια τέτοια περίπτωση; Μάλλον θα διάλεγε και θα μελετούσε με προσοχή μια μεγάλη οικονομία του πλανήτη, θα εντόπιζε τις περιόδους των κρίσεων και θα προσπαθούσε να βγάλει ορισμένα συμπεράσματα για τη διάρκειά τους. Όσο πιο μακρά μάλιστα ήταν η περίοδος εξέτασης, τόσο πιο αντιπροσωπευτικά θα ήταν τα συμπεράσματα. Ας πάρουμε λοιπόν ως ένα τέτοιο παράδειγμα την οικονομία των ΗΠΑ. Αν μελετήσουμε την εξέλιξη του ΑΕΠ για μια πολύ μακρά περίοδο 110 ετών, από το 1900 έως το 2009, μπορούμε να υπολογίσουμε τις ανθήσεις και υφέσεις, όπως φαίνονται στο Πλαίσιο 1 (Διαγράμματα 1 και 2). Αν μετά υπολογιστεί η διάρκεια κάθε ύφεσης, θα βρεθεί ότι σε μερικές από αυτές ήταν επτά έτη, δηλαδή το ίδιο διάστημα με την αρχαία Αίγυπτο! Υπάρχει άραγε κάποια μυστηριώδης δύναμη που καθοδηγεί τις υφέσεις εδώ και τρεις χιλιάδες χρόνια και πολλές διαρκούν το ίδιο διάστημα; Μερικοί θα σπεύσουν να το πιστέψουν, διαιωνίζοντας έτσι την προκατάληψη της «αριθμολογίας». Μπορούν μάλιστα να βρουν και άλλες περιπτώσεις οικονομικών φαινομένων παρόμοιας διάρκειας και να το εκλάβουν ως γενικευμένη επιβεβαίωση. Ίσως έτσι προκαλέσουν το ενδιαφέρον σε μια ανάλαφρη συζήτηση, στην πραγματικότητα όμως θα έχουν διαπράξει όλα τα δυνατά σφάλματα που μπορεί να γίνουν με την κακή χρήση μιας «θεωρίας». Η σύμπτωση της διάρκειας δεν πρέπει να μας παρασύρει να αγνοήσουμε θεμελιώδεις διαφορές και κριτήρια, όπως τα εξής: Καμία σχέση δεν έχουν τα δύο φαινόμενα ως προς τις αιτίες που τα προκάλεσαν. Στην αρχαία Αίγυπτο ήταν η πτώση της στάθμης του Νείλου από τη ημέρες της εβδομάδας, τα 7 θανάσιμα αμαρτήματα και άλλα φαινόμενα και δοξασίες. Η πρόσφατη παγκόσμια κρίση ξέσπασε όταν στις 29 Σεπτεμβρίου 2008 ο δείκτης στο Χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης έπεσε κατά -7,777%. Σύμφωνα με το πρακτορείο Bloomberg (28/11/2011), οι ΗΠΑ διέθεσαν 7,77 τρισεκατομμύρια δολάρια για να στηρίξουν τις τράπεζες λόγω της κρίσης.

3 ΕΙΣΑΓΩΓΗ: ΚΡΙΣΗ ΣΤΟΝ ΝΕΙΛΟ ΚΑΙ ΚΡΙΣΗ ΣΤΟΝ ΡΗΝΟ / 17 ΠΛΑΙΣΙΟ 1 Ανθήσεις και υφέσεις στις ΗΠΑ ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 1. Το ΑΕΠ των ΗΠΑ και η εξομαλυμένη τάση. Σε δισ. δολάρια σε τιμές 2000, εκφρασμένα σε λογαρίθμους. Η τάση προκύπτει με ανάλυση Hodrick- Prescott και συντελεστή εξομάλυνσης λ = 500. ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2. Ανθήσεις (άνω του μηδενός) και υφέσεις (κάτω του μηδενός) στις ΗΠΑ , ως ποσοστό της τάσης του ΑΕΠ όπως προκύπτει στο Διάγραμμα 1.

4 18 / ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΚΑΙ ΚΡΙΣΕΙΣ μείωση των πηγών στη λίμνη που σήμερα ονομάζεται Βικτόρια. Οι κυριότερες αιτίες των κρίσεων του 20ού αιώνα ήταν η τεχνολογία, οι πόλεμοι, τα χρηματιστήρια και το πετρέλαιο. Η σύμπτωση ότι η διάρκεια του ονείρου του Φαραώ «επαληθεύεται» στην Αμερική του 20ού αιώνα καθόλου δεν θεμελιώνει κάποια ιδιότητα προβλεπτικότητας. Εάν μάλιστα δούμε πόσες φορές η προσδοκία παρόμοιων συμπτώσεων απέτυχε να προβλέψει σωστά τα πραγματικά γεγονότα, ίσως κλονιστούν και οι πιο φανατικοί προληπτικοί της αριθμολογίας. Αν και τα δύο φαινόμενα είναι άκρως διαφορετικά και η προβλεπτική τους ταύτιση είναι επιστημονικά ανόητη, δεν σημαίνει ότι η ανάλυση των συνεπειών της ύφεσης σε κάθε εποχή δεν είναι χρήσιμη για σήμερα. Ίσως ο Ρήνος δεν κινδυνεύει όπως ο Νείλος, η πολιτική όμως που εφάρμοσε ο Φαραώ για να αντιμετωπίσει τον λιμό μπορεί να έχει κάτι να μας διδάξει ακόμα και σήμερα, είτε θετικό είτε αρνητικό. Η διάρκεια της ύφεσης δεν είναι ίδια σε όλες τις περιπτώσεις, αλλά εξαρτάται από τους παράγοντες που την προκάλεσαν και από τις πολιτικές που εφαρμόζονται για να την αντιμετωπίσουν. Όπως θα δούμε αργότερα, ο λιμός στην Αίγυπτο ίσως κρατούσε λιγότερο αν ο Φαραώ δεν έκανε εξαγωγές σιτηρών για να γεμίσει το θησαυροφυλάκιό του και η μεγάλη ύφεση στις ΗΠΑ ίσως τελείωνε πιο νωρίς αν οι υπεύθυνοι της οικονομικής πολιτικής δεν ήταν προσκολλημένοι στις άκαμπτες συνταγές των υψηλών επιτοκίων. Άλλωστε και στη συνάντηση με τον Σόιμπλε, αρκετοί νομπελίστες όπως ο Στίγκλιτς και ο Μάσκιν επεσήμαναν ότι η δημοσιονομική λιτότητα παρατείνει την ύφεση και χρειάζονται άλλες πολιτικές για την υπέρβασή της, ενώ ο Μάντελ προέβλεψε ότι αυτές οι διορθωτικές πολιτικές θα μπορούσαν να έχουν ολοκληρωθεί σε δύο χρόνια. 7 Από τις αναπάντεχες χρονικές συμπτώσεις ανάμεσα στον λιμό στην αρχαία Αίγυπτο, τις αμερικανικές υφέσεις του 20ού αιώνα και την πρώτη μεγάλη παγκόσμια ύφεση του 21ου αιώνα μπορούμε να κάνουμε μερικές καίριες επισημάνσεις σχετικά με τις οικονομικές θεωρίες, την ιστορική τους προέλευση και το πώς χρησιμοποιούνται ή διαστρέφονται: Τυχόν εξωτερικές ομοιότητες ανάμεσα σε οικονομικά φαινόμενα δεν συνεπάγονται ότι αυτά μπορούν να ερμηνευτούν από τις ίδιες θεωρίες. Αυτό μπορεί να συμβαίνει σε ορισμένα φυσικά φαινόμενα που διέπονται από τους ίδιους 7. Joseph Stiglitz (βραβείο Νόμπελ 2001), Eric Maskin (βραβείο Νόμπελ 2007), Robert Mundell (βραβείο Νόμπελ 1999).

5 ΕΙΣΑΓΩΓΗ: ΚΡΙΣΗ ΣΤΟΝ ΝΕΙΛΟ ΚΑΙ ΚΡΙΣΗ ΣΤΟΝ ΡΗΝΟ / 19 νόμους (π.χ. τη βαρύτητα), στην οικονομία όμως οι εξελίξεις καθορίζονται από κοινωνικούς παράγοντες που συνήθως διαφέρουν από εποχή σε εποχή. 8 Η διαπίστωση και η επιφανειακή ανάλυση ενός οικονομικού φαινομένου δεν συνιστά «θεωρία», παρά μόνο εάν μπορεί να ερμηνεύσει την προέλευσή του και να αναλύσει παρόμοιες καταστάσεις που εκδηλώνονται σε άλλες συνθήκες. Οι προβλέψεις ενός φαινομένου δεν πρέπει να αξιολογούνται μόνο όταν μοιάζουν να είναι επιτυχείς, αλλά πρέπει να συγκρίνονται και με τις αποτυχίες που τυχόν έχουν. Η υιοθέτηση μιας θεωρίας για να ερμηνεύσει ένα οικονομικό συμβάν πρέπει να γίνεται πολύ προσεκτικά, γιατί, εάν αργότερα διαπιστωθεί ότι είναι εσφαλμένη, το φαινόμενο δεν μπορεί να επαναληφθεί και να διορθωθεί αναδρομικά. Οι κοινωνικές διεργασίες καταγράφονται άπαξ ιστορικά και δεν είναι εργαστηριακά πειράματα τα οποία μπορεί κανείς να επαναλαμβάνει κατά το δοκούν μέχρι να τα πετύχει. Όταν μια θεωρία εμφανίζεται ως ερμηνεία ενός οικονομικού φαινομένου, ενσωματώνει συχνά και τον τρόπο αντιμετώπισης των συνεπειών του, πράγμα που κάνει εξαιρετικά δύσκολη τη διάκριση μεταξύ ανεξάρτητων γεγονότων και εφαρμοζόμενης οικονομικής πολιτικής. Με αυτές τις προειδοποιήσεις, θα επιχειρήσουμε μια διαχρονική εξέταση των οικονομικών θεωριών για να δούμε πώς γεννήθηκαν από τα μεγάλα γεγονότα κρίσεων και ακμής, καταστροφών και προόδου. Ταυτόχρονα η εξέταση πρέπει να λάβει υπόψη της το πώς οι ίδιες θεωρίες επηρέασαν την εξέλιξη αυτών των φαινομένων. Πολλοί αναρωτιούνται γιατί κάποιος που ενδιαφέρεται για τα σύγχρονα οικονομικά ζητήματα πρέπει να ασχοληθεί και με την ιστορία των οικονομικών θεωριών. Άραγε δεν αρκεί να μάθει τις σημερινές οικονομικές θεωρίες και να επιλέξει αυτή που με κάποια κριτήρια θεωρεί πιο σωστή ή εν πάση περιπτώσει του ταιριάζει περισσότερο; Τι θα ωφελήσει αν μάθουμε τις οικονομικές αντιλήψεις που επικρατούσαν σε άλλες κοινωνίες, ιδιαίτερα μάλιστα στην αρχαιότητα, στο Βυζάντιο ή ακόμα πιο μακριά, στην αρχαία Αίγυπτο, στην Ασία, ή στους εξαφανισμένους πολιτισμούς; Πολλά πράγματα, τα οποία με μια αίσθηση «ιστορικού εγωισμού» νομίζου- 8. Σε μια ακραία απόρριψη της προβλεπτικότητας των θεωριών, ο Βιτγκενστάιν, ένας διεισδυτικός αν και δυσνόητος φιλόσοφος του 20ού αιώνα, είχε προειδοποιήσει ότι «τα γεγονότα του μέλλοντος δεν μπορούμε να τα συμπεράνουμε από τα γεγονότα του παρελθόντος. Η πίστη στην αιτιακή πλοκή είναι δεισιδαιμονία» (Ludwig Wittgenstein, Tractatus Logico-Philosophicus, σελ. 34).

6 20 / ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΚΑΙ ΚΡΙΣΕΙΣ με ότι συμβαίνουν μόνο σήμερα και σε εμάς μόνο έτυχε το πλεονέκτημα να τα ζήσουμε και να τα κατανοήσουμε, έχουν συμβεί και παλιότερα, και είναι χρήσιμο να ξέρουμε πώς αντέδρασαν τότε. Για παράδειγμα, με ποια πολιτική η αρχαία Αθήνα απέφυγε μεν τους λιμούς, αλλά δεν είχε αναπτύξει τεχνολογία ενώ υπήρχαν οι τεχνικές γνώσεις για πολλά προβλήματα; Γιατί στη Ρώμη οι θεωρητικές αναζητήσεις στα οικονομικά έμειναν στάσιμες επί δύο σχεδόν αιώνες; Γιατί η Βιομηχανική Επανάσταση έγινε στην Αγγλία και όχι στην πιο πλούσια και ισχυρή Γαλλία, ή πολύ περισσότερο στην Κίνα, που την εποχή εκείνη είχε κάνει πρωτοποριακές τεχνικές ανακαλύψεις; Γιατί κατέρρευσαν οι χρηματιστηριακές αγορές στην Αγγλία και στη Γαλλία του 18ου αιώνα; Γιατί οι οικονομίες κεντρικού σχεδιασμού δεν μπόρεσαν να βρουν την ισορροπία προσφοράς και ζήτησης και κατέρρευσαν το 1989; Γιατί άργησαν τόσο πολύ οι κυβερνήσεις να κατανοήσουν την κρίση του 1929 και να αντιδράσουν σωστά; Υπάρχουν οικονομικές και κοινωνικές αιτίες που οδήγησαν σε αυτά τα αποτελέσματα και είναι χρήσιμο να γνωρίζουμε ποιες θεωρίες κατάφεραν και ποιες απέτυχαν να δουν έγκαιρα τις αιτίες των γεγονότων και να αντιμετωπίσουν τα ζητήματα που προέκυπταν. Ένα ιδιαίτερα κρίσιμο ερώτημα είναι εάν χρησιμοποιώντας την οικονομική θεωρία μπόρεσε η τάδε κοινωνία τη δείνα εποχή να προβλέψει κάτι αρνητικό που ερχόταν και να το αποφύγει. Και μετά να διατυπώσουμε το ακόμα πιο ενδιαφέρον ερώτημα αν μπορούμε εμείς σήμερα να γίνουμε πιο σώφρονες και να καταφέρουμε να αντιμετωπίσουμε τα αρνητικά φαινόμενα των οικονομικών κρίσεων. Μορφές της οικονομικής σκέψης Σε όλες τις εποχές εμφανίζονται ερμηνείες και προτάσεις για τη φύση και την πορεία της οικονομικής δραστηριότητας. Διαφέρουν όμως πολύ στον τρόπο με τον οποίο θεμελιώνονται και συγκροτούνται, στο εύρος της απήχησης που έχουν στην κοινωνία, καθώς και στην πραγματική έκταση των συνεπειών που προκαλούν όταν εφαρμόζονται. Πότε έχουμε πράγματι να κάνουμε με μια οικονομική θεωρία; Το να επινοήσει κάποιος στην αρχαιότητα τρόπους μέτρησης της απόδοσης των δούλων δεν συνιστά θεωρία, ακόμα και αν οι τρόποι αυτοί βασίζονται σε εκτεταμένες δοκιμές και επαληθεύσεις. Το να συμβουλεύει κάποιος τους ηγεμόνες να αποθησαυρίζουν ράβδους χρυσού για να αποφύγουν τη φθορά των νομισμάτων είναι μεν μια οικονομική πρακτική που θα μπορούσε να θεωρηθεί πρόδρομος των σύγχρονων επιλογών χαρτοφυλακίου, χωρίς όμως να περιέχει

7 ΕΙΣΑΓΩΓΗ: ΚΡΙΣΗ ΣΤΟΝ ΝΕΙΛΟ ΚΑΙ ΚΡΙΣΗ ΣΤΟΝ ΡΗΝΟ / 21 ίχνος ερμηνείας ή προβλεπτικότητας των πραγμάτων, και κατά συνέπεια δεν μπορεί να εκληφθεί ως οικονομική θεωρία. Για αυτόν το λόγο είναι καλύτερα να βλέπουμε την οικονομική σκέψη και την εξέλιξή της ως ένα φάσμα αντιλήψεων και στοχασμών, άλλοτε βαθύ και εκτεταμένο, άλλοτε επιφανειακό και μεμονωμένο. Οι κατά καιρούς προσεγγίσεις και παρατηρήσεις οικονομικών φαινομένων μπορούν να ταξινομηθούν σε τέσσερις κατηγορίες ως εξής: α) Οικονομικές συνταγές: Περιλαμβάνουν μέτρα, νόμους, εντολές και αντιλήψεις που περιγράφουν ή προσδιορίζουν την οικονομική συμπεριφορά ατόμων και κοινωνιών. Στερούνται όμως ευρύτερης φιλοσοφικής και επιστημονικής θεμελίωσης και δεν μπορούν να ερμηνεύσουν την εξέλιξη των πραγμάτων. β) Οικονομικές περιγραφές: Περιλαμβάνουν σχόλια, σκέψεις και παρατηρήσεις που κατά καιρούς διατυπώνονται από ιστορικούς, περιηγητές, διάφορους λογίους και ηγεμόνες για τη σημασία και τη μορφή των οικονομικών φαινομένων. Όμως αυτά είτε γίνονται αποσπασματικά είτε αποτελούν απλές καταγραφές πραγμάτων και δεν συγκροτούνται σε ενιαίο γνωστικό σύνολο για να διαμορφώσουν γενικευμένες συμπεριφορές στην κοινωνία. γ) Οικονομικές διδαχές: Είναι ένας συγκροτημένος συνδυασμός των δύο προηγούμενων, με στόχο να επηρεάσει αποφάσεις και συμπεριφορές. Προκειμένου οι εκφραστές τους να πείσουν για την ορθότητα της προσέγγισης, επιχειρούν να τη θεμελιώσουν λογικά ή να δείξουν ότι είναι απόρροια άλλων εδραιωμένων αντιλήψεων (κυρίως φιλοσοφικών αρχών, θρησκευτικών δογμάτων ή μαθηματικών νόμων). Τέτοιο παράδειγμα ήταν οι οικονομικές διδαχές της μεσαιωνικής Εκκλησίας και του μωαμεθανισμού για την απαγόρευση του τόκου στα δάνεια. Μια διαδεδομένη μορφή διδαχών είναι τα έργα της λεγόμενης παραινετικής φιλοσοφίας, τα οποία συνέγραψαν διάφοροι στοχαστές, είτε αυτοκλήτως είτε ως εντεταλμένοι, παρέχοντας ένα σύνολο ιδεών και συμβουλών για το πώς πρέπει να κυβερνά ο εκάστοτε ηγεμόνας. Το πιο διάσημο παράδειγμα στην πολιτική ιστορία είναι ο Ηγεμών του Μακιαβέλι (Niccolò Machiavelli, ), υπάρχουν όμως πολλά ανάλογα κείμενα και στα οικονομικά. Το Arthashastra, που γράφτηκε το 300 π.χ. στην Ινδία, τα κείμενα του Φαν Λι στην Κίνα, οι θεολογικές Summa του Θωμά Ακινάτη ή η πραγματεία του Ωρέσμη για το χρήμα εμπίπτουν σε αυτή την κατηγορία. δ) Οικονομικές θεωρίες: Είναι οι πιο ολοκληρωμένες προσεγγίσεις στα οικονομικά ζητήματα, στις οποίες καταβάλλεται προσπάθεια οι αρχές τους να θε-

8 22 / ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΚΑΙ ΚΡΙΣΕΙΣ μελιωθούν επιστημονικά, τα συμπεράσματά τους να ελεγχθούν εμπειρικά, και μετά να χρησιμοποιηθούν για να ερμηνεύσουν τα γεγονότα, αλλά και να επηρεάσουν τις εξελίξεις. Αργότερα θα περιγράψουμε πιο συστηματικά τις ιδιότητες που πρέπει να έχει και τα κριτήρια με τα οποία αξιολογείται μια οικονομική θεωρία. Σχετικά όμως με τις προηγούμενες κατηγορίες των συνταγών, περιγραφών και διδαχών, ένας απλός τρόπος να εντοπίζει ο αναγνώστης αν μια οικονομική πρόταση αξίζει να ιδωθεί ως οικονομική θεωρία σε μια ιστορική περίοδο είναι αν καλύπτει το κριτήριο των 3Π: πλήθη, πλούτη και πιστοί. Τα πλήθη είναι καθοριστικής σημασίας για την κοινωνική απήχηση των οικονομικών θεωριών και την έκταση των συνεπειών που έχει η τυχόν εφαρμογή τους. Τα πλούτη είναι καθοριστικό κριτήριο για μια οικονομική θεωρία που καταπιάνεται με τη δημιουργία και συσσώρευση αγαθών και κεφαλαίου (ανθρώπινου, γνωστικού και φυσικού), την κατανομή τους και την αναδιανομή τους. Οι πιστοί είναι το τρίτο απαραίτητο συστατικό για να ξεφύγει μια διατύπωση από τον μικρόκοσμο του στοχαστή και να απλωθεί στο πεδίο των κοινωνικών ιδεών. Οι οπαδοί που θα την ακολουθήσουν, οι συνεχιστές που θα τη διευρύνουν, αλλά και οι πολέμιοι που θα θελήσουν να την καταρρίψουν, κάνουν μια θεωρία να αποκτά σημασία είτε για την κατανόηση της συμπεριφοράς και των πεπραγμένων της κάθε κοινωνίας είτε για την αποτυχία της να τα ερμηνεύσει. Κανονιστικές και θετικιστικές θεωρίες Μια οικονομική θεωρία φιλοδοξεί, όπως είδαμε, να εξηγήσει τα οικονομικά φαινόμενα, να προβλέψει πώς τα φαινόμενα θα εξελιχθούν υπό ορισμένες υποθέσεις, αλλά μπορεί να χρησιμοποιηθεί και για να «δικαιολογήσει» μια πολιτική ή μια κοινωνική διάρθρωση ως την καλύτερη δυνατή. Μια μεγάλη διαίρεση που υπάρχει σχετικά με τον προορισμό των οικονομικών θεωριών είναι ανάμεσα σε κανονιστικές θεωρίες (normative) και θετικιστικές θεωρίες (positive). 9 Θετικιστική είναι μια θεωρία που θέλει μόνο να εξηγήσει τι και πώς συμβαίνει χωρίς να ασχολείται με το τι πρέπει να γίνει. Παράδειγμα η θεωρία για τους Πραγματικούς Οικονομικούς Κύκλους, η οποία ερευνά γιατί έχει διακυμάνσεις η οικονομία, αλλά δεν λέει τι πρέπει να κάνει κάποιος για να τους αποφύγει. Κανονιστικές ή δεοντολογικές θεωρίες είναι εκείνες οι οποίες επιχειρούν να 9. Προτιμώ τον όρο «θετικιστικός» αντί της ακριβούς μετάφρασης «θετικός», γιατί η φράση «θετικές επιστήμες» έχει άλλη έννοια στα ελληνικά.

9 ΕΙΣΑΓΩΓΗ: ΚΡΙΣΗ ΣΤΟΝ ΝΕΙΛΟ ΚΑΙ ΚΡΙΣΗ ΣΤΟΝ ΡΗΝΟ / 23 προσδιορίσουν πώς πρέπει να διαχειριστούμε τα οικονομικά μέσα που διαθέτουμε για να πετύχουμε έναν συγκεκριμένο οικονομικό στόχο. Περιγράφουν δηλαδή πώς πρέπει να είναι τα πράγματα (το δέον γενέσθαι), ενώ οι θετικιστές θεωρίες περιγράφουν γιατί είναι τα πράγματα έτσι (το αληθώς γίγνεσθαι). Πολλές φορές στη διαδρομή της ανθρωπότητας οι οικονομικές θεωρίες ήταν αποκλειστικά κανονιστικές, με την έννοια ότι διαμορφώθηκαν για να δικαιολογήσουν αυτό που συμβαίνει ή αυτό που πρέπει να συμβεί και να αποδείξουν ότι είναι σύμφωνο με άλλα συστήματα κανόνων (ηθικά, φιλοσοφικά, πολιτικά κ.λπ.). Συχνά βέβαια οι δύο επιδιώξεις εξήγησης και καθοδήγησης συγχέονται και μερικές θεωρίες εξηγούν ένα φαινόμενο με τέτοιον τρόπο ώστε να δικαιολογούν τις προτάσεις τους. Για παράδειγμα, η νεοκλασική θεωρία βασίζεται και υιοθετεί την ελευθερία επενδυτικών επιλογών, ενώ ο κεϋνσιανισμός προτείνει την κρατική παρέμβαση στην οικονομία. Οι λεγόμενοι Πραγματικοί Οικονομικοί Κύκλοι ερμηνεύουν τις διακυμάνσεις ως εξωγενείς και σε αυτό βασίζουν το συμπέρασμά τους ότι δεν χρειάζεται καμία κρατική παρέμβαση σε περίπτωση διαταραχής. Ιστορικές ενότητες Πολύ συνοπτικά μπορεί κανείς να περιγράψει τα κυριότερα στάδια συγκρότησης της σύγχρονης οικονομικής θεωρίας ξεκινώντας από το 1776, όταν ο Άνταμ Σμιθ (Adam Smith, ) γράφει το βιβλίο Ο πλούτος των εθνών και μετά ακολουθούν οι κλασικοί Ρικάρντο (David Ricardo, ), Μάλθους (Robert Malthus, ), Μαρξ (Karl Marx, ) και Μιλ (John Stuart Mill, ). Δημιουργείται η Οριακή Σχολή (μαρτζιναλιστική επανάσταση) προς το τέλος του 19ου αιώνα, περίπου ταυτόχρονα με την Ιστορική Σχολή και τη Θεσμική Σχολή. Στη δεκαετία του 1930 γίνεται η κεϋνσιανή επανάσταση, ενώ μεταπολεμικά αναπτύσσεται έντονα η Σχολή του Μονεταρισμού. Σήμερα κυριαρχεί η λεγόμενη νεοκλασική σύνθεση, όπου συνδυάζονται κεϋνσιανές και νεοκλασικές προσεγγίσεις. Αυτή όμως η περιληπτική διαδρομή αφήνει έξω όλη την προηγούμενη ιστορική προεργασία σε οικονομικές θεωρίες και προσεγγίσεις. Αγνοεί τη συνδρομή και τα ευρήματα άλλων πολιτισμών σε άλλες χώρες. Απλοποιεί τη θεωρητική εξέλιξη σε μια εύκολη διαδοχή σταδίων, όπου η κάθε θεωρία αντικαθιστούσε την άλλη παραβλέποντας διαμάχες, διαψεύσεις και διασταυρώσεις. Για τους λόγους αυτούς, το βιβλίο θα ξεκινήσει από τις απλές οικονομικές δοξασίες της αρχαιότητας και σταδιακά θα επιχειρήσει να περιγράψει τη γέννηση των κλασικών οικονομικών και την εξέλιξή τους.

10 24 / ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΚΑΙ ΚΡΙΣΕΙΣ Ο χωρισμός της ιστορικής διαδρομής της οικονομίας σε φάσεις και εποχές μπορεί να γίνει με διάφορα κριτήρια, άλλες φορές αντικειμενικά, με βάση τα μεγάλα γεγονότα και τις μεταβολές που επέφεραν, και άλλες υποκειμενικά, με αναφορά σε πολιτικά συστήματα και εθνικές μεταβολές. Όταν τα κριτήρια είναι πολλά, ο διαχωρισμός γίνεται πολυδαίδαλος και η ανάλυση περίπλοκη. Για να αποφύγω τη μεγάλη κατάτμηση σε ιστορικές φάσεις, θα υιοθετήσω μια απλουστευτική ταξινόμηση σε δύο μεγάλες ενότητες, την προνεωτερική εποχή, από την αρχαιότητα έως τον 15ο αιώνα, και τη νεωτερική εποχή, από το 1500 μ.χ. μέχρι σήμερα. Η χρονιά αυτή είναι μεγάλο ορόσημο στην παγκόσμια ιστορία για πολλούς λόγους. Λίγο πριν από το 1500 μ.χ. λαμβάνουν χώρα κοσμοϊστορικά γεγονότα που ανατρέπουν δεδομένα αιώνων: η άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1453 οδηγεί στην εδραίωση της Τουρκίας στα Βαλκάνια, αλλά και στη μετανάστευση ελλήνων λογίων στη Δύση, όπου διαδίδουν την ελληνική παιδεία και έτσι συμβάλλουν στην Αναγέννηση. Η κυριαρχία των Οθωμανών στις εμπορικές οδούς της Ασίας σπρώχνει τις χριστιανικές αυτοκρατορίες στην αναζήτηση εναλλακτικών δρόμων προς την Ανατολή, και έτσι ανακαλύπτεται η Αμερική το Τα προηγούμενα χρόνια, η Κίνα είχε αποφασίσει ότι δεν χρειαζόταν υπερπόντιο στόλο, και έτσι οι ευρωπαϊκές χώρες βρίσκουν ευκαιρία να επιβληθούν στη διεθνή ναυσιπλοΐα και να ελέγξουν το παγκόσμιο εμπόριο. 10 Κατά τη μετάβαση από την προνεωτερική στη νεωτερική περίοδο παρατηρούνται ριζικές αλλαγές σε δύο μείζονα κριτήρια οικονομικής οργάνωσης: πρώτον στην κλίμακα των δραστηριοτήτων παραγωγής-κατανάλωσης και δεύτερον στην ελευθερία επιλογής προϊόντων και κινητικότητας συντελεστών της παραγωγής. Ας δούμε μερικές συνέπειες των δύο αυτών κριτηρίων: (α) Κλίμακα οικονομικής δραστηριότητας Σε όλη την οικονομική ιστορία απαντάται η τοπική οργάνωση που βασίζεται στη μικρή μονάδα και οδηγεί στην τοπική ιδιοπαραγωγή και ιδιοκατανάλωση. Η μορφή πρόσβασης στη μικρή μονάδα μπορεί να έχει τη μορφή της ατομικής ιδιοκτησίας, της συμμετοχής σε κοινωνική ιδιοκτησία ή ακόμα και κληρονομικές μορφές δουλοπαροικίας. Ανεξάρτητα όμως από τη σχέση πρόσβασης, το μικρό μέγεθος δημιουργεί συνθήκες παραγωγής όπου απουσιάζουν ή εμποδίζονται οι οικονομίες κλίμακας, οι δυνατότητες δηλαδή να πολλαπλασιαστεί η παραγωγή από την επέκταση του μεγέθους καλλιέργειας. Αυτό με τη σειρά του οδηγεί στην παγίωση των παραδοσιακών μορφών πα- 10. Μια ενδιαφέρουσα εξιστόρηση των μεγάλων αλλαγών εκείνης της περιόδου γίνεται στο βιβλίο του Felipe Fernández-Armesto 1492: The Year the World Began.

11 ΕΙΣΑΓΩΓΗ: ΚΡΙΣΗ ΣΤΟΝ ΝΕΙΛΟ ΚΑΙ ΚΡΙΣΗ ΣΤΟΝ ΡΗΝΟ / 25 ραγωγής, αφού το κόστος αλλαγής σε νέες τεχνολογίες είναι αποτρεπτικό για τους μικρούς παραγωγούς, είτε εξαιτίας της απαιτούμενης επένδυσης είτε για λόγους θεσμικής απαγόρευσης. Δίπλα στη μικρή ιδιοπαραγωγή εκδηλώνεται η τοπική αγορά για την ανταλλαγή του πλεονάσματος που απομένει μετά την ιδιοκατανάλωση και τη φορολογία προς τον ηγεμόνα. Η κινητικότητα της εργασίας είναι μικρή ή ανύπαρκτη, καθώς η εκμετάλλευση μεταβιβάζεται από γενιά σε γενιά. Στο άλλο άκρο της κλίμακας βρίσκεται η μαζική παραγωγή προϊόντων και η διαδικασία μαζικής διανομής τους. Όταν συμβαίνει μετατόπιση από τη μικρή στη μεγάλη κλίμακα παραγωγής/κατανάλωσης, εκδηλώνονται και οι μεγάλες μεταβολές των τύπων οικονομικής οργάνωσης και οι θεωρίες που τους περιγράφουν. Παραδείγματα τέτοια στην αρχαιότητα ήταν η εξαφάνιση των μικρών καλλιεργειών στην αρχαία Αίγυπτο με την ένταξή τους στο σύστημα κρατικής διαχείρισης του Φαραώ για να αξιοποιηθούν οι φυσικές οικονομίες κλίμακας που παρείχε ο Νείλος. Ανάλογη ήταν η συγχώνευση των μικρών αγροκτημάτων στα μεγάλα Λατιφούντια της ρωμαϊκής περιόδου για να αξιοποιηθούν οι οικονομίες κλίμακας που παρείχαν οι μεγάλοι δρόμοι της εποχής. Η Βιομηχανική Επανάσταση του 18ου αιώνα βασίζεται στις οικονομίες κλίμακας της νέας τεχνολογίας που εκδηλώνονται με την εξάπλωση των μεγάλων εργοστασίων παραγωγής. (β) Κλίμακα κινητικότητας και επιλογής Στην οικονομική ιστορία, η μετάβαση από έναν τύπο οργάνωσης σε έναν άλλο καθορίστηκε σε μεγάλο βαθμό από τις ραγδαίες μεταβολές στην κλίμακα κινητικότητας των οικονομικών συντελεστών. Η αλλαγή κλίμακας συχνά συμπίπτει ή διευκολύνεται από την αλλαγή μιας μορφής ιδιοκτησίας και ελέγχου σε μια άλλη. Για παράδειγμα, ο φεουδαρχικός τρόπος παραγωγής οργανώθηκε με βάση τον καταναγκασμό των χωρικών να παραμένουν και να καλλιεργούν τις εκτάσεις που είχαν ιδιοποιηθεί οι ηγεμόνες μετά την πτώση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Όταν η εργασία έπαυσε να γίνεται με διαταγή του ιδιοκτήτη-φεουδάρχη, άρχισε η κινητικότητα στην αναζήτηση απασχόλησης. Όταν οι περιορισμοί στους εμπόρους άρχισαν να χαλαρώνουν, άρχισε η διάδοση του εμπορίου και της συσσώρευσης πλούτου. Προκλήθηκαν τόσο ριζικές αλλαγές, που τελικά οδήγησαν στην πτώση της φεουδαρχίας και τη μαζική οργάνωση της παραγωγής κατά τη Βιομηχανική Επανάσταση. Οι συνέπειες δεν είναι πάντα μονόδρομες. Αν η κατανάλωση φύγει από την κρατική μέριμνα διανομής και αφεθεί στην ατομική επιλογή, πολύ συχνά προκύπτουν νέες αγορές που οδηγούν σε πιο σύνθετες μορφές οικονομικής οργάνωσης. Μερικές φορές όμως οδηγούν και σε φαινόμενα μαζικής στέρησης για όσους δεν διαθέτουν τα ατομικά μέσα πρόσβασης στις νέες κλίμακες.

12 26 / ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΚΑΙ ΚΡΙΣΕΙΣ Η μετατόπιση ελέγχου μπορεί φυσικά να γίνει και προς την αντίστροφη κατεύθυνση κρατικοποίησης των μέσων παραγωγής και κρατικής διαχείρισης της διανομής. Ούτε και αυτές οι συνέπειες είναι μονόδρομες. Πολλές οικονομικές δραστηριότητες μεγάλης κλίμακας έγιναν εφικτές με την κρατικοποίηση των μέσων παραγωγής (όπως η χαλυβουργία στην ΕΣΣΔ) ή με τις δημόσιες επιχειρήσεις στη μεταπολεμική Ευρώπη (όπως οι τηλεπικοινωνίες και οι σιδηρόδρομοι). Άλλες φορές η συγκεντρωτική ιδιοκτησία αποδεικνύεται εμπόδιο, όπως για παράδειγμα η αποτυχία ανάπτυξης νέων τεχνολογιών επικοινωνίας από κρατικές επιχειρήσεις. Με βάση τα δύο κριτήρια δραστηριότητας και δέσμευσης μπορεί με πολλές απλοποιήσεις να ταξινομηθεί η διαδρομή της οικονομίας και των οικονομικών θεωριών στις δύο μεγάλες ιστορικές ενότητες ως εξής: 1. Η προνεωτερική περίοδος μέχρι το 1500 μ.χ. Μικρή κλίμακα παραγωγής μεγάλη δέσμευση συντελεστών παραγωγής Από την αρχαιότητα έως τα τέλη του 15ου αιώνα, η οικονομική ζωή χαρακτηρίζεται από μεγάλο βαθμό δέσμευσης και ελέγχου των οικονομικών παραγόντων, με συνέπεια την περιορισμένη κινητικότητα των συντελεστών. Χαρακτηριστικότερο φαινόμενο της μακράς αυτής περιόδου είναι οι διάφορες μορφές δουλείας και δουλοπαροικίας ως κύρια μέθοδος κάλυψης των εργασιακών αναγκών της παραγωγής. Ακόμα και όταν δεν γινόταν υπό καθεστώς δουλείας, η εργασία είχε τα δεσμευτικά χαρακτηριστικά της προσκόλλησης στη μικρή ιδιοκτησία (όπως οι αγρότες) ή στην επαγγελματική παράδοση (όπως οι συντεχνίες). Το εμπόριο ήταν πολύ περιορισμένο στη μεσαιωνική Δυτική Ευρώπη, είχε ακμάσει όμως στην αρχαία και τη ρωμαϊκή περίοδο, αλλά επίσης και στο Βυζάντιο, στο Ισλάμ και στις αυτοκρατορίες της Κίνας και της Ινδίας. Η προνεωτερική περίοδος χαρακτηρίζεται επίσης από μικρή κλίμακα παραγωγής και ισχνή συσσώρευση κεφαλαίου, αν και, όπως είδαμε, υπήρχαν ορισμένες εξαιρέσεις μεγάλων αγροτικών εκμεταλλεύσεων, όπως και μεγάλων κρατικών έργων υποδομής για την υποβοήθηση της παραγωγής και διανομής. Οι οικονομικές σκέψεις που κατά καιρούς αναπτύσσονται την προνεωτερική εποχή διαφέρουν ως προς την έκταση, τη δομή και τη χρήση τους από τις θεωρίες της νεωτερικής περιόδου, ακριβώς γιατί παρακινήθηκαν από πολύ διαφορετικές συνθήκες των οικονομικών παραγόντων και πολύ διαφορετικές κλίμακες δραστηριότητας. Τα πεδία που εξετάζουν στρέφονται γύρω από τη μικρή παραγωγή, το εμπόριο, τη φορολογία και διατυπώνονται κυρίως ως παραινέσεις προς τον ηγεμόνα προκειμένου να διασφαλίζει τη σταθερότητα της τροφοδοσίας, αλλά και τα δικά του συμφέροντα.

13 ΕΙΣΑΓΩΓΗ: ΚΡΙΣΗ ΣΤΟΝ ΝΕΙΛΟ ΚΑΙ ΚΡΙΣΗ ΣΤΟΝ ΡΗΝΟ / Η νεωτερική περίοδος μετά το 1500 μ.χ. Μεγάλη κλίμακα παραγωγής κινητικότητα συντελεστών παραγωγής Μετά το 1500 μ.χ. αλλάζουν σημαντικά τόσο ο βαθμός δέσμευσης όσο και η κλίμακα της δραστηριότητας. Η ραγδαία ανάπτυξη του εμπορίου, η ελεύθερη μετακίνηση των χωρικών προς τις πόλεις, η συσσώρευση πλούτου και νέων μορφών παραγωγής, καθώς και η διεκδίκηση όλο και περισσότερων δικαιωμάτων και ελευθερίας έναντι των απολυταρχικών δομών της προηγούμενης περιόδου, δημιουργούν νέα πρότυπα και δεδομένα στην οργάνωση της οικονομίας. Το μεγάλο ορόσημο της νέας περιόδου είναι η Βιομηχανική Επανάσταση που γίνεται δύο αιώνες αργότερα και συμπίπτει με τη γέννηση της σύγχρονης οικονομικής σκέψης. Οι νέες θεωρίες επιχειρούν να ερμηνεύσουν τις εξελίξεις και τις νέες δυνατότητες που προκύπτουν. Να απαντήσουν στο ερώτημα πού οδηγεί η δυναμική τους και αν η έκβαση των νέων πραγμάτων μπορεί να είναι περισσότερο ωφέλιμη για αυτό που αποκαλείται «γενικό καλό». Σε μια εποχή που αποδεσμεύεται από ποικίλους περιορισμούς, είναι δύσκολο να υπάρξει ταύτιση για το πώς ορίζεται αυτό το «γενικό καλό», και στη νεωτερική περίοδο οι θεωρίες αντιστοιχίζονται πολύ πιο ευδιάκριτα σε κοινωνικές τάξεις τις οποίες είτε υπερασπίζονται είτε αντιμάχονται. Προκύπτει έτσι ένα άλλο χαρακτηριστικό των οικονομικών θεωριών: η αντιπαλότητα και η αντιπαράθεση σε βαθμό ασύγκριτα εντονότερο από τις διαφορές που υπήρχαν στις διδαχές και τις παραινέσεις της προηγούμενης περιόδου. Οι διαμάχες των οικονομικών θεωριών αποτελούν ευλογία και κατάρα για το νέο γνωστικό αντικείμενο. Ευλογία γιατί δημιουργούν αναζήτηση μέσω της οποίας εξελίσσεται η οικονομική γνώση και βελτιώνεται η κατανόηση των οικονομικών φαινομένων. Αλλά και κατάρα γιατί ποτέ δεν θα υπάρξει ούτε μια καθολικά αποδεκτή θεωρία για την ερμηνεία της οικονομίας ούτε και μια αδιαμφισβήτητη πρόταση για τις επιλογές που ένα κοινωνικό σύνολο πρέπει να κάνει.

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

Μακροοικονομική. Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική. Αναπτύχθηκε ως ξεχωριστός κλάδος: Γιατί μελετάμε ακόμη την. Μακροοικονομική Θεωρία και

Μακροοικονομική. Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική. Αναπτύχθηκε ως ξεχωριστός κλάδος: Γιατί μελετάμε ακόμη την. Μακροοικονομική Θεωρία και Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική Εισαγωγή: με τι ασχολείται Ποια είναι η θέση της μακροοικονομικής σήμερα; Χρησιμότητα - γιατί μελετάμε την μακροοικονομική θεωρία; Εξέλιξη θεωρίας και σχέση με την πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

Η Κοινωνική ιάρθρωση: ιαστρωµάτωση, Κινητικότητα, Μετάταξη

Η Κοινωνική ιάρθρωση: ιαστρωµάτωση, Κινητικότητα, Μετάταξη ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΑΤΟ Η Κοινωνική ιάρθρωση: ιαστρωµάτωση, Κινητικότητα, Μετάταξη 1. Κοινωνική ιάρθρωση, διαστρωµάτωση, ταξική σύνθεση Ερώτηση ανάπτυξης Nα προσδιορίσετε τους λόγους για τους οποίους οι συγγραφείς

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 9. Έλεγχοι υποθέσεων

Κεφάλαιο 9. Έλεγχοι υποθέσεων Κεφάλαιο 9 Έλεγχοι υποθέσεων 9.1 Εισαγωγή Όταν παίρνουμε ένα ή περισσότερα τυχαία δείγμα από κανονικούς πληθυσμούς έχουμε τη δυνατότητα να υπολογίζουμε στατιστικά, όπως μέσους όρους, δειγματικές διασπορές

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ 23

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ 23 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Πρόλογος...21 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ 23 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Εισαγωγικές Έννοιες... 25 1.1 Η Οικονομική Επιστήμη και οι Σχολές Οικονομικής

Διαβάστε περισσότερα

Dani Rodrik, Economics Rules why economics works, when it fails, and how to tell the difference, Oxford University Press, U.K.

Dani Rodrik, Economics Rules why economics works, when it fails, and how to tell the difference, Oxford University Press, U.K. Η Θεωρία της Αξίας και της διανομής της 1 Πώς εξηγείται ο καθορισμός των τιμών των διαφόρων αγαθών και υπηρεσιών σε μια οικονομία; Ομοίως, τι καθορίζει την αξία; Αυτό, είναι ίσως ένα από τα θεμελιώδη ερωτήματα

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1. Εισαγωγή στη µακροοικονοµική

Κεφάλαιο 1. Εισαγωγή στη µακροοικονοµική Κεφάλαιο 1 Εισαγωγή στη µακροοικονοµική Περίγραµµα κεφαλαίων Ποιο είναι το αντικείµενο της µακροοικονοµικής Με τι ασχολούνται οι µακροοικονοµολόγοι; Γιατί διαφωνούν οι µακροοικονοµολόγοι Ποιο είναι το

Διαβάστε περισσότερα

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ»

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Επιχειρηματίας είναι ο άνθρωπος που κινητοποιεί τους απαραίτητους πόρους και τους εκμεταλλεύεται παραγωγικά για την υλοποίηση μιας επιχειρηματικής ευκαιρίας με σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική. Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική. Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα 1 Αντικείµενο Διεθνούς Μακροοικονοµικής Η διεθνής µακροοικονοµική

Διαβάστε περισσότερα

Μέρος Β /Στατιστική. Μέρος Β. Στατιστική. Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Μαθηματικών&Στατιστικής/Γ. Παπαδόπουλος (www.aua.

Μέρος Β /Στατιστική. Μέρος Β. Στατιστική. Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Μαθηματικών&Στατιστικής/Γ. Παπαδόπουλος (www.aua. Μέρος Β /Στατιστική Μέρος Β Στατιστική Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Μαθηματικών&Στατιστικής/Γ. Παπαδόπουλος (www.aua.gr/gpapadopoulos) Από τις Πιθανότητες στη Στατιστική Στα προηγούμενα, στο

Διαβάστε περισσότερα

Περί της Ταξινόμησης των Ειδών

Περί της Ταξινόμησης των Ειδών Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Φυσικής 541 24 Θεσσαλονίκη Καθηγητής Γεώργιος Θεοδώρου Tel.: +30 2310998051, Ιστοσελίδα: http://users.auth.gr/theodoru Περί της Ταξινόμησης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΙΣΤΟΡΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΙΣΤΟΡΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Περιεχόμενα ΠΡΟΛΟΓΟΣ 13 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΙΣΤΟΡΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Κεφ. Ιο Η Συνεισφορά της Ιστορίας της Οικονομικής Σκέψης Εισαγωγή 17 1.1. Η Σύγχρονη Κάμψη της Ιστορίας της Οικονομικής Σκέψης..

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 2. Τα Υποδείγματα Οικονομικής Μεγέθυνσης

Κεφάλαιο 2. Τα Υποδείγματα Οικονομικής Μεγέθυνσης Κεφάλαιο 2 Τα Υποδείγματα Οικονομικής Μεγέθυνσης Σχεδιάστηκαν για τις αναπτυγμένες χώρες Περιγράφουν την οικονομία με μαθηματικές σχέσεις (μαθηματικά υποδείγματα) Πρόκειται, κατά κανόνα, για μονο-τομεακά

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

Η Μεγάλη Μεγάλη Ύφεση Ύφεση

Η Μεγάλη Μεγάλη Ύφεση Ύφεση Η Μεγάλη Ύφεση παρακίνησε πολλούς οικονοµολόγους να να αναρωτηθούν σχετικά µε µε την την εγκυρότητα της της Κλασικής Οικονοµικής Θεωρίας. Τότε Τότε δηµιουργήθηκε η πεποίθηση ότι ότι ένα ένα καινούριο υπόδειγµα

Διαβάστε περισσότερα

Η Απουσία του Χρόνου Σελίδα.1

Η Απουσία του Χρόνου Σελίδα.1 Η Απουσία του Χρόνου Σελίδα.1 (Επιφυλλίδα Οπισθόφυλλο) Ο Εαυτός και η Απουσία του Χρόνου Δεν είναι καθόλου συνηθισμένο να γίνονται συζητήσεις και αναφορές για την Απουσία του Χρόνου ακόμη και όταν υπάρχουν,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΟΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΚΥΚΛΟΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΥΚΛΟΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Βασίλης Καραγιάννης Η παρέμβαση πραγματοποιήθηκε στα τμήματα Β2 και Γ2 του 41 ου Γυμνασίου Αθήνας και διήρκησε τρεις διδακτικές ώρες για κάθε τμήμα. Αρχικά οι μαθητές συνέλλεξαν

Διαβάστε περισσότερα

Αριθμός Εργαζόμενων ΕΛΛΑΔΑ & Δ. ΕΥΡΩΠΗ 3 7 1.162 Η.Π.Α. 2 4 1.715 ΝΟΤΙΟΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ 5 6 1.629 ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ 3 8 1.031 ΣΥΝΟΛΟ 13 24 5.

Αριθμός Εργαζόμενων ΕΛΛΑΔΑ & Δ. ΕΥΡΩΠΗ 3 7 1.162 Η.Π.Α. 2 4 1.715 ΝΟΤΙΟΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ 5 6 1.629 ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ 3 8 1.031 ΣΥΝΟΛΟ 13 24 5. ΤΙΤΑΝ Α.Ε. ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΤΑΙΡΙΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΟΜΙΛΟ Η ΤΙΤΑΝ Α.Ε. είναι ένας Όμιλος εταιριών με μακρόχρονη πορεία στη βιομηχανία τσιμέντου. Ιδρύθηκε το 1902 και η έδρα του βρίσκεται στα Άνω Πατήσια. Ο Όμιλος

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Ερωτήσεις Επανάληψης 1 Οι Θεολογικές Δηλώσεις στην Συστηματική Θεολογία Διάλεξη Τρίτη από την σειρά Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Οδηγός Μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ. 2. Τι περιλαμβάνει ο στενός και τι ο ευρύτερος δημόσιος τομέας και με βάση ποια λογική γίνεται ο διαχωρισμός μεταξύ τους;

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ. 2. Τι περιλαμβάνει ο στενός και τι ο ευρύτερος δημόσιος τομέας και με βάση ποια λογική γίνεται ο διαχωρισμός μεταξύ τους; Μάθημα: Εισαγωγή στα δημόσια οικονομικά Διδάσκουσα: Καθηγήτρια Μαρία Καραμεσίνη Οι παρακάτω ερωτήσεις είναι οργανωτικές του διαβάσματος. Τα θέματα των εξετάσεων δεν εξαντλούνται σε αυτές, αλλά περιλαμβάνουν

Διαβάστε περισσότερα

Το Υπόδειγμα του Ricardo. Παραγωγικότητα της Εργασίας και Συγκριτικό Πλεονέκτημα

Το Υπόδειγμα του Ricardo. Παραγωγικότητα της Εργασίας και Συγκριτικό Πλεονέκτημα Το Υπόδειγμα του Ricardo Παραγωγικότητα της Εργασίας και Συγκριτικό Πλεονέκτημα Διεθνές Εμπόριο Διαφορές μεταξύ των Χωρών και Οικονομίες Κλίμακας Οι χώρες εμπλέκονται στο διεθνές εμπόριο για δύο βασικούς

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική.! Καθ. ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική.! Καθ. ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική! Καθ. ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Αντικείμενο Διεθνούς Μακροοικονομικής Η διεθνής μακροοικονομική ασχολείται με το προσδιορισμό των βασικών μακροοικονομικών

Διαβάστε περισσότερα

Οι αιτίες του χρέους των χωρών της περιφέρειας: Συμμετοχή στην ΟΝΕ και ελλείμματα του ιδιωτικού τομέα

Οι αιτίες του χρέους των χωρών της περιφέρειας: Συμμετοχή στην ΟΝΕ και ελλείμματα του ιδιωτικού τομέα ΣΥΝΟΨΗ 21 ΣΥΝΟΨΗ Οι αιτίες του χρέους των χωρών της περιφέρειας: Συμμετοχή στην ΟΝΕ και ελλείμματα του ιδιωτικού τομέα 1. Η αναταραχή στην Ευρωζώνη οφείλεται στην παγκόσμια κρίση χρηματιστικοποίησης η

Διαβάστε περισσότερα

Οι δηµοσιονοµικές εξελίξεις στις χώρες της Ε.Ε Γιώργος Σταθάκης Το θέµα το όποιο θα ήθελα να θίξω στην σύντοµη αυτή παρέµβαση αφορά στην εικόνα που παρουσιάζουν οι προϋπολογισµοί των άλλων χωρών της Ε.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

Κατά τη διάρκεια της συγγραφής μιας διδακτορικής διατριβής ο ερευνητής ανατρέχει

Κατά τη διάρκεια της συγγραφής μιας διδακτορικής διατριβής ο ερευνητής ανατρέχει ACADEMIA ISSN, 2241-1402 http://hepnet.upatras.gr Volume 3, Number 1, 2013 BOOK REVIEW Τίτλος: ΕΠΙΣΤΗΜΗ: Η ιδέα καθ αυτήν Τίτλος πρωτοτύπου: Science: The Very Idea Συγγραφέας: Steve Woolgar Σελίδες: 173

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 9. Έλεγχοι υποθέσεων

Κεφάλαιο 9. Έλεγχοι υποθέσεων Κεφάλαιο 9 Έλεγχοι υποθέσεων 9.1 Εισαγωγή Όταν παίρνουμε ένα ή περισσότερα τυχαία δείγμα από κανονικούς πληθυσμούς έχουμε τη δυνατότητα να υπολογίζουμε στατιστικά, όπως μέσους όρους, δειγματικές διασπορές

Διαβάστε περισσότερα

Συνεντεύξεις «πρόσωπο με πρόσωπο (face to face). Κοινές ερωτήσεις για όλους τους συμμετέχοντες.

Συνεντεύξεις «πρόσωπο με πρόσωπο (face to face). Κοινές ερωτήσεις για όλους τους συμμετέχοντες. Κεντρικά ερωτήματα: Ποιες είναι οι διαστάσεις της συζήτησης για την κρίση στο Δημόσιο Διάλογο; Ήταν η υιοθέτηση του πακέτου διάσωσης για την Ελλάδα και η ένταξη της Ελλάδας στο μηχανισμό στήριξης μονόδρομος

Διαβάστε περισσότερα

ECONOMIST CONFERENCES ΟΜΙΛΙΑ

ECONOMIST CONFERENCES ΟΜΙΛΙΑ ECONOMIST CONFERENCES ΟΜΙΛΙΑ ΓΙΩΡΓΟΥ ΣΤΑΘΑΚΗ ΒΟΥΛΕΥΤΗ, ΤΟΜΕΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ, ΤΟΥ ΣΥΡΙΖΑ ΣΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ «ΕΠΙΤΑΧΥΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ» ΠΕΜΠΤΗ 7 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2013 ECONOMIST

Διαβάστε περισσότερα

Το σύστημα ISO9000. Παρουσιάστηκε το 1987, αναθεωρήθηκε το 1994 και το 2000.

Το σύστημα ISO9000. Παρουσιάστηκε το 1987, αναθεωρήθηκε το 1994 και το 2000. Το σύστημα ISO9000 Παρουσιάστηκε το 1987, αναθεωρήθηκε το 1994 και το 2000. Με τις αλλαγές δόθηκε έμφαση στην εφαρμογή της πολιτικής της ποιότητας και σε πιο πλήρεις διορθωτικές ενέργειες. Σε όλο τον κόσμο,

Διαβάστε περισσότερα

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός κεφάλαιο 6 ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΧΩΡΩΝ ΩΣ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΒΕΣΤΦΑΛΙΑΣ (1453-1648) 2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός Ορισμός Πρόκειται για μια γενικότερη πνευματική

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ 15 Αντικείµενο του βιβλίου αυτού είναι οι ιεθνείς Οικονοµικές Σχέσεις οι οποίες αναλύονται τόσο στο θεωρητικό επίπεδο, όσο και στο επίπεδο των συνθηκών του πραγµατικού κόσµου µε έµφαση στο σύγχρονο

Διαβάστε περισσότερα

Εργαλεία Λήψης Αποφάσεων

Εργαλεία Λήψης Αποφάσεων Ανάλυση Κόστους Οφέλους στη διαδικασία λήψης αποφάσεων Εργαλεία Λήψης Αποφάσεων Ανάλυση Κόστους Οφέλους Μέθοδοι Πολυκριτηριακής Ανάλυσης ( ιαδικασία Αναλυτικής Ιεράρχησης, Πολυπαραµετρική Χρησιµότητα,

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Αποταμίευση και επένδυση σε μια ανοικτή οικονομία

Κεφάλαιο 5. Αποταμίευση και επένδυση σε μια ανοικτή οικονομία Κεφάλαιο 5 Αποταμίευση και επένδυση σε μια ανοικτή οικονομία Περίγραμμα κεφαλαίου Ισοζύγιο Πληρωμών Ισορροπία της αγοράς αγαθών σε μια ανοικτή οικονομία Αποταμίευση και επένδυση σε μια μικρή ανοικτή οικονομία

Διαβάστε περισσότερα

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs)

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Τελική έκθεση Ιούλιος 2014 ΣΥΝΟΨΗ Σκοπός της μελέτης αυτής είναι να παρουσιάσει ορισμένα από τα κυριότερα ζητήματα που αφορούν τα δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια Δευτέρα, Ιουνίου 16, 2014 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΞΙΑΣ ΚΡΑΛΛΗ Η Μεταξία Κράλλη είναι ένα από τα δημοφιλέστερα πρόσωπα της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας. Μετά την κυκλοφορία του πρώτου της βιβλίου, "Μια φορά

Διαβάστε περισσότερα

το ταγκό των αγορών & ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΚΟΛΠΟ 1 Διάγραμμα 1: Βασικοί κάτοχοι κρατικού χρέους ΗΠΑ.

το ταγκό των αγορών & ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΚΟΛΠΟ 1 Διάγραμμα 1: Βασικοί κάτοχοι κρατικού χρέους ΗΠΑ. το ταγκό των αγορών & ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΚΟΛΠΟ 1 Διάγραμμα 1: Βασικοί κάτοχοι κρατικού χρέους ΗΠΑ. 2 ΠΑΝΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ Διάγραμμα 2: Ανάπτυξη αγοράς CDS. το ταγκό των αγορών & ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΚΟΛΠΟ 3 Διάγραμμα 3: Αριθμός

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΥΠΑΝΑΠΤΥΞΗΣ : ανέπτυξε τη θεωρία περί «άνισης ανταλλαγής». Η θεωρία του αποτελεί μέρος μιας πιο λεπτομερούς ερμηνείας της μεταπολεμικής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΜΟΡΦΕΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ

ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΜΟΡΦΕΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ Η κατάσταση έλλειψης εργασίας, κατά την οποία υπάρχει δυσαρμονία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης, προσφέρονται λίγες θέσεις εργασίας, ενώ υπάρχουν πάρα πολλοί ενδ9ιαφερόμενοι. Είναι έννοια

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά Επίπεδα Τιμών και Συναλλαγματικές Ισοτιμίες. Μακροχρόνιοι Προσδιοριστικοί Παράγοντες των Συναλλαγματικών Ισοτιμιών

Σχετικά Επίπεδα Τιμών και Συναλλαγματικές Ισοτιμίες. Μακροχρόνιοι Προσδιοριστικοί Παράγοντες των Συναλλαγματικών Ισοτιμιών Σχετικά Επίπεδα Τιμών και Συναλλαγματικές Ισοτιμίες Μακροχρόνιοι Προσδιοριστικοί Παράγοντες των Συναλλαγματικών Ισοτιμιών 1 Ισοτιµία Δολαρίου Στερλίνας, 1870-2011 $6.00$$ $5.00$$ $4.00$$ $3.00$$ $2.00$$

Διαβάστε περισσότερα

6. '' Καταλαβαίνεις οτι κάτι έχει αξία, όταν το έχεις στερηθεί και το αναζητάς. ''

6. '' Καταλαβαίνεις οτι κάτι έχει αξία, όταν το έχεις στερηθεί και το αναζητάς. '' 1. '' Τίποτα δεν είναι δεδομένο. '' 2. '' Η μουσική είναι η τροφή της ψυχής. '' 3. '' Να κάνεις οτι έχει νόημα για σένα, χωρίς όμως να παραβιάζεις την ελευθερία του άλλου. '' 4. '' Την πραγματική μόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

«Τα Βήματα του Εστερναχ»

«Τα Βήματα του Εστερναχ» «Τα Βήματα του Εστερναχ» Τοποθέτηση του ΔΗΜ.ΓΚΟΥΝΤΟΠΟΥΛΟΥ στη παρουσίαση του βιβλίου ΑΛΕΚΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΕΙΟ-Λάρισα 16/1/2009 Κυρίες και κύριοι. Σε κάθε βιβλίο, μελέτη,διήγημα η ποίημα ο συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Κυρίες και κύριοι, θα μιλήσω αγγλικά. Είναι ένας τρόπος για να προσπαθήσω να γεφυρώσω το χάσμα επικοινωνίας που υπάρχει συνήθως όταν χρησιμοποιούμε

Κυρίες και κύριοι, θα μιλήσω αγγλικά. Είναι ένας τρόπος για να προσπαθήσω να γεφυρώσω το χάσμα επικοινωνίας που υπάρχει συνήθως όταν χρησιμοποιούμε Κυρίες και κύριοι, θα μιλήσω αγγλικά. Είναι ένας τρόπος για να προσπαθήσω να γεφυρώσω το χάσμα επικοινωνίας που υπάρχει συνήθως όταν χρησιμοποιούμε διαφορετικές γλώσσες. Η γλώσσα των επιχειρηματιών είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ - ΙΣΟΤΙΜΙΑ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ - ΙΣΟΤΙΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ - ΙΣΟΤΙΜΙΑ 1. Ο στόχος για το 2003 αναφέρεται σε πληθωρισμό 3,1% και ανάπτυξη 4,15%. Είναι εφικτά τα νούμερα δεδομένου ότι πρόσφατα το ΔΝΤ αναθεώρησε προς τα κάτω τις προβλέψεις του για την

Διαβάστε περισσότερα

Γ Γυμνασίου: Οδηγίες Γραπτής Εργασίας και Σεμιναρίων. Επιμέλεια Καραβλίδης Αλέξανδρος. Πίνακας περιεχομένων

Γ Γυμνασίου: Οδηγίες Γραπτής Εργασίας και Σεμιναρίων. Επιμέλεια Καραβλίδης Αλέξανδρος. Πίνακας περιεχομένων Γ Γυμνασίου: Οδηγίες Γραπτής Εργασίας και Σεμιναρίων. Πίνακας περιεχομένων Τίτλος της έρευνας (title)... 2 Περιγραφή του προβλήματος (Statement of the problem)... 2 Περιγραφή του σκοπού της έρευνας (statement

Διαβάστε περισσότερα

Μουσική και Μαθηματικά!!!

Μουσική και Μαθηματικά!!! Μουσική και Μαθηματικά!!! Η μουσική είναι ίσως από τις τέχνες η πιο δεμένη με τα μαθηματικά, με τη μαθηματική σκέψη, από την ίδια τη φύση της. Η διατακτική δομή μπορεί να κατατάξει τα στοιχεία ενός συνόλου,

Διαβάστε περισσότερα

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων.

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. 9 LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. «Βλέπουμε με τα μάτια μας, αλλά κατανοούμε με τα μάτια της συλλογικότητας». 6 Ένα από τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

«Να συνειδητοποιήσουμε την πραγματικότητα και να διαμορφώσουμε σε νέα βάση. την πολιτική μας»

«Να συνειδητοποιήσουμε την πραγματικότητα και να διαμορφώσουμε σε νέα βάση. την πολιτική μας» ΝΑΝΤΙΑ Ι. ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ Βουλευτής ΠΑΣΟΚ ΝΟΜΟΥ ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ Αθήνα, 04/05/11 «Να συνειδητοποιήσουμε την πραγματικότητα και να διαμορφώσουμε σε νέα βάση την πολιτική μας» Είναι, πλέον, δεδομένο ότι η Ενωμένη

Διαβάστε περισσότερα

Ανδρέας Ανδρικόπουλος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Χίος, 9/04/2014

Ανδρέας Ανδρικόπουλος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Χίος, 9/04/2014 Ανδρέας Ανδρικόπουλος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Χίος, 9/04/2014 Η επιστήμη είναι ένα συστηματικό πλαίσιο αρχών που εξυπηρετεί την προσπάθειά μας να καταλάβουμε το φυσικό και κοινωνικό μας περιβάλλον.

Διαβάστε περισσότερα

Συμπληρωματικό Φύλλο Εργασίας 3+ ( * ) Μετρήσεις Μάζας Τα Διαγράμματα

Συμπληρωματικό Φύλλο Εργασίας 3+ ( * ) Μετρήσεις Μάζας Τα Διαγράμματα Συμπληρωματικό Φύλλο Εργασίας 3+ ( * ) Μετρήσεις Μάζας Τα Διαγράμματα ( * ) + επιπλέον πληροφορίες, ιδέες και προτάσεις προαιρετικών πειραματικών δραστηριοτήτων, ερωτήσεις... Στην αρχαιότητα πίστευαν ότι

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα της διδακτικής πρότασης: «Η ανάπτυξη δυναμικών ομάδων και ο ρόλος τους στον ελλαδικό χώρο από το το 1453 έως το 1820».

Θέμα της διδακτικής πρότασης: «Η ανάπτυξη δυναμικών ομάδων και ο ρόλος τους στον ελλαδικό χώρο από το το 1453 έως το 1820». M ί α δ ι δ α κ τ ι κ ή π ρ ό τ α σ η μ ε α ν α ζ ή τ η σ η κ α ι α ξ ι ο π ο ί η σ η ι σ τ ο ρ ι κ ο ύ υ λ ι κ ο ύ α π ό τ ο λ ο γ ι σ μ ι κ ό 2 1 Ε Ν Π Λ Ω Σύντομη περιγραφή: Οι μαθητές/τριες αντλούν

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Οικονομική Επιστήμη Ι. Σκέφτομαι ως Οικονομολόγος. Αρ. Διάλεξης: 2

Εισαγωγή στην Οικονομική Επιστήμη Ι. Σκέφτομαι ως Οικονομολόγος. Αρ. Διάλεξης: 2 Εισαγωγή στην Οικονομική Επιστήμη Ι Σκέφτομαι ως Οικονομολόγος Αρ. Διάλεξης: 2 Σκέφτομαι ως οικονομολόγος Κάθε αντικείμενο επιστημονικής μελέτης έχει τη δική της επιστημονική ορολογία Μαθηματικά Ολοκληρωτικός

Διαβάστε περισσότερα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο Σχολή ΣΑΚΕ Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών ΕΛΠΟΛ Σπουδές στον Ελληνικό Πολιτισμό Θεματική Ενότητα ΕΛΠ42

Διαβάστε περισσότερα

Το Βασικό Κεϋνσιανό Υπόδειγμα και η Σχέση Μεταξύ Ανεργίας και Πληθωρισμού. Καθ. Γιώργος Αλογοσκούφης

Το Βασικό Κεϋνσιανό Υπόδειγμα και η Σχέση Μεταξύ Ανεργίας και Πληθωρισμού. Καθ. Γιώργος Αλογοσκούφης Το Βασικό Κεϋνσιανό Υπόδειγμα και η Σχέση Μεταξύ Ανεργίας και Πληθωρισμού Καθ. Γιώργος Αλογοσκούφης Καθηγητής Γιώργος Αλογοσκούφης, Δυναμική Μακροοικονομική, 2014 Η Κεϋνσιανή Προσέγγιση Η πιο διαδεδομένη

Διαβάστε περισσότερα

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Τι είναι η φιλοσοφία; Φιλοσοφία είναι η επιστήμη που ασχολείται με: ερωτήματα προβλήματα ή απορίες που μπορούμε να αποκαλέσουμε οριακά,

Διαβάστε περισσότερα

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις ΠΡΟΛΟΓΟΣ Οι δυσκολίες μάθησης των παιδιών συνεχίζουν να απασχολούν όλους όσοι ασχολούνται με την ανάπτυξη των παιδιών και με την εκπαίδευση. Τους εκπαιδευτικούς, οι οποίοι, μέσα στην τάξη τους, βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ

1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ 1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ Το διάγραμμα κυκλικής ροής της οικονομίας (κεφ. 3, σελ. 100 Mankiw) Εισόδημα Υ Ιδιωτική αποταμίευση S Αγορά συντελεστών Αγορά χρήματος Πληρωμές συντελεστών

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΤΕΛΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΤΕΛΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Πρόγραμμα Σπουδών: ιοίκηση Επιχειρήσεων & Οργανισμών Θεματική Ενότητα: ΕΟ 34 - Οικονομική Ανάλυση & Πολιτική ΘΕΜΑΤΑ ΤΕΛΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Ακαδ. Έτος: 2010-11 ΟΝΟΜΑ - ΕΠΩΝΥΜΟ:.

Διαβάστε περισσότερα

1 η ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ

1 η ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΑΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΤ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Τ.Ε. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΤΩΝ ΡΕΥΣΤΩΝ Σκοπός της άσκησης 1 η ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ Σκοπός αυτής της άσκησης είναι η εξοικείωση των σπουδαστών με τα σφάλματα που

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην. χρηματοοικονομική ανάλυση

Εισαγωγή στην. χρηματοοικονομική ανάλυση Εισαγωγή στην 1 χρηματοοικονομική ανάλυση Ορισμός, οικονομική θέση, ενδιαφερόμενοι, λήψη αποφάσεων Τι είναι η χρηματοοικονομική ανάλυση; Τι σχέση έχει με την λογιστική; Τμήμα Οικονομικών Επιστημών ΕΚΠΑ

Διαβάστε περισσότερα

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Η Παγκόσµια Μετανάστευση Το 2010, 214 εκατομμύρια άνθρωποι ήταν μετανάστες, κατοικούσαν

Διαβάστε περισσότερα

Η αβεβαιότητα στη μέτρηση.

Η αβεβαιότητα στη μέτρηση. Η αβεβαιότητα στη μέτρηση. 1. Εισαγωγή. Κάθε μέτρηση, όσο προσεκτικά και αν έχει γίνει, περικλείει κάποια αβεβαιότητα. Η ανάλυση των σφαλμάτων είναι η μελέτη και ο υπολογισμός αυτής της αβεβαιότητας στη

Διαβάστε περισσότερα

1ο ΣΧΕ ΙΟ. Η βιοµηχανική επανάσταση

1ο ΣΧΕ ΙΟ. Η βιοµηχανική επανάσταση Ε. ΣΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ 1ο ΣΧΕ ΙΟ Ι ΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ιάρκεια: Ολιγόλεπτο Θέµατα: 3 Η βιοµηχανική επανάσταση ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:... ΤΑΞΗ:... ΤΜΗΜΑ:... ΜΑΘΗΜΑ:... ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:...

Διαβάστε περισσότερα

Νοητική Διεργασία και Απεριόριστη Νοημοσύνη

Νοητική Διεργασία και Απεριόριστη Νοημοσύνη (Επιφυλλίδα - Οπισθόφυλλο). ΜΙΑ ΣΥΝΟΨΗ Η κατανόηση της νοητικής διεργασίας και της νοητικής εξέλιξης στην πράξη απαιτεί τη συνεχή και σε βάθος αντίληψη τριών σημείων, τα οποία είναι και τα βασικά σημεία

Διαβάστε περισσότερα

II29 Θεωρία της Ιστορίας

II29 Θεωρία της Ιστορίας II29 Θεωρία της Ιστορίας Ενότητα 5: Αντώνης Λιάκος Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας - Αρχαιολογίας 1. O μετρήσιμος χρόνος Η έννοια του χρόνου, αποτέλεσμα κοινωνικής ανάπτυξης. Συγκεκριμένος και αφηρημένος

Διαβάστε περισσότερα

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Καθ. Γ. Αλογοσκούφης, Διεθνής Οικονομική και Παγκόσμια Οικονομία, 2014 Η Παγκόσµια

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΙΙ

ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΙΙ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΙΙ Ενότητα 1: Οικονομικοί Κύκλοι Κουτεντάκης Φραγκίσκος Γαληνού Αργυρώ Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος. Ενότητα 2η: Επισκόπηση Ι. Δημήτριος Σκούρας Σχολή Διοίκησης Επιχειρήσεων Τμήμα Οικονομικών Επιστημών

Τίτλος Μαθήματος. Ενότητα 2η: Επισκόπηση Ι. Δημήτριος Σκούρας Σχολή Διοίκησης Επιχειρήσεων Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Τίτλος Μαθήματος Ενότητα 2η: Επισκόπηση Ι Δημήτριος Σκούρας Σχολή Διοίκησης Επιχειρήσεων Τμήμα Οικονομικών Επιστημών 1 Σκοποί ενότητας Κατανόηση της εξέλιξης της Οικονομικής σκέψης σχετικά με την παραγωγή,

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική ανεργία φ σ υ ικό ό π ο π σ ο οσ ο τό τ ό α νε ν ργί γ ας

Φυσική ανεργία φ σ υ ικό ό π ο π σ ο οσ ο τό τ ό α νε ν ργί γ ας ΑΝΕΡΓΙΑ Κατηγορίες ανεργίας Φυσική ανεργία (υπάρχει µακροχρονίως σε µια οικονοµία) το σύνηθες ποσοστό ανεργίας [δεν παραµένει σε σταθερό ύψος και επηρεάζεται από την οικονοµική πολιτική, απλά υποδηλώνει

Διαβάστε περισσότερα

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 1. Το Σύνταγμα ως αντικείμενο των πολιτειακών επιστημών

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 1. Το Σύνταγμα ως αντικείμενο των πολιτειακών επιστημών Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Κανελλοπούλου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα Διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 2/11/2015

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Ποιός είναι ο σκοπός του μαθήματος μας? Στο τέλος του σημερινού μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΤΩΝ ΑΓΑΘΩΝ

Η ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΤΩΝ ΑΓΑΘΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ Η ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΤΩΝ ΑΓΑΘΩΝ 1. Εισαγωγή Όπως έχουμε τονίσει, η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο προσδιορίζεται η τιμή ενός αγαθού απαιτεί κατανόηση των δύο δυνάμεων της αγοράς, δηλαδή της ζήτησης

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομική Ανάπτυξη. Ενότητα # 1: Εισαγωγή Διδάσκων: Πάνος Τσακλόγλου Τμήμα: Διεθνών και Ευρωπαϊκών Οικονομικών Σπουδών

Οικονομική Ανάπτυξη. Ενότητα # 1: Εισαγωγή Διδάσκων: Πάνος Τσακλόγλου Τμήμα: Διεθνών και Ευρωπαϊκών Οικονομικών Σπουδών Οικονομική Ανάπτυξη Ενότητα # 1: Εισαγωγή Διδάσκων: Πάνος Τσακλόγλου Τμήμα: Διεθνών και Ευρωπαϊκών Οικονομικών Σπουδών Χρηματοδότηση Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει αναπτυχθεί στα πλαίσια του εκπαιδευτικού

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία Εισαγωγή «Όποιος έχει υγεία, έχει ελπίδα. Και όποιος έχει ελπίδα, έχει τα πάντα.» Τόμας Κάρλαϊλ Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο Ο πατέρας μου είναι γιατρός, ένας από τους καλύτερους παθολόγους που

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Τίτλος: Η ιστορία επαναλαμβάνεται. Μπορεί η Ελλάδα να διδαχθεί από την ιστορία του παρελθόντος; [στα πλαίσια της οικονομικής ύφεσης] ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Η ιστορία κάνει συνεχώς κύκλους.

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικές Επιστήμες. Επιμόρφωση εκπαιδευτικών στα νέα βιβλία των Φ.Ε. για την Ε Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης. Πέτρος Κλιάπης 12η Περιφέρεια Θεσσαλονίκης

Φυσικές Επιστήμες. Επιμόρφωση εκπαιδευτικών στα νέα βιβλία των Φ.Ε. για την Ε Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης. Πέτρος Κλιάπης 12η Περιφέρεια Θεσσαλονίκης Φυσικές Επιστήμες Επιμόρφωση εκπαιδευτικών στα νέα βιβλία των Φ.Ε. για την Ε Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ «Το νέο βιβλίο είναι χειρότερο από το παλιό όχι επειδή διαφέρει ως προς το περιεχόμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ - ΚΡΙΤΙΚΗ ΣΚΕΨΗ

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ - ΚΡΙΤΙΚΗ ΣΚΕΨΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ - ΚΡΙΤΙΚΗ ΣΚΕΨΗ Το μάθημα συνδυάζει τη διδασκαλία δύο κειμένων διαφορετικής εποχής που διδάσκονται στη Γ Γυμνασίου. (Αυτοβιογραφία, Ελισάβετ Μουτζάν- Μαρτινέγκου, Η μεταμφίεση, Ρέα Γαλανάκη)

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική πρόταση 2 1 : Οι μετακινήσεις ανθρώπων σε άλλες περιοχές της γης κατά την Αρχαϊκή Εποχή

Διδακτική πρόταση 2 1 : Οι μετακινήσεις ανθρώπων σε άλλες περιοχές της γης κατά την Αρχαϊκή Εποχή Διδακτική πρόταση 2 1 : Οι μετακινήσεις ανθρώπων σε άλλες περιοχές της γης κατά την Αρχαϊκή Εποχή Ερώτημα-κλειδί 2 Οι άνθρωποι της Αρχαϊκής Εποχής μετακινούνταν για τους ίδιους λόγους και με τον ίδιο τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ;

Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ; Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ; Καθώς έχουν περάσει, από το 2008 οπότε και ξέσπασε η μεγαλύτερη καπιταλιστική κρίση μετά την κρίση του 1929, οι πάντες σχεδόν συμπεριφέρονται σαν να έχει ξεπεραστεί η κρίση

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

17 Η συνολική προσφορά

17 Η συνολική προσφορά 7 Η συνολική προσφορά Σκοπός Σκοπός του κεφαλαίου αυτού είναι να παρουσιάσει τρεις πιο πρόσφατες θεωρίες συνολικής προσφοράς. Η μία βασίζεται στην ακαμψία των μισθών, η δεύτερη στην υπόθεση ότι οι εργάτες

Διαβάστε περισσότερα

Αριστοτέλης (384-322 π.χ) : «Για να ξεκινήσει και να διατηρηθεί μια κίνηση είναι απαραίτητη η ύπαρξη μιας συγκεκριμένης αιτίας»

Αριστοτέλης (384-322 π.χ) : «Για να ξεκινήσει και να διατηρηθεί μια κίνηση είναι απαραίτητη η ύπαρξη μιας συγκεκριμένης αιτίας» Εισαγωγή Επιστημονική μέθοδος Αριστοτέλης (384-322 π.χ) : «Για να ξεκινήσει και να διατηρηθεί μια κίνηση είναι απαραίτητη η ύπαρξη μιας συγκεκριμένης αιτίας» Διατύπωση αξιωματική της αιτίας μια κίνησης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΗΝ ΠΩΛΗΣΗ

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΗΝ ΠΩΛΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΗΝ ΠΩΛΗΣΗ Καταρχάς, βασική προϋπόθεση για το κλείσιμο μιας συνάντησης είναι να έχουμε εξακριβώσει και πιστοποιήσει ότι μιλάμε με τον υπεύθυνο που λαμβάνει μια απόφαση συνεργασίας ή επηρεάζει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΩΝ ΚΙΝΔΥΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΩΝ ΚΙΝΔΥΝΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΩΝ ΚΙΝΔΥΝΩΝ ΙΟΡΔΑΝΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΔΗΣ jordan@uom.gr Κτήριο Η- Θ γραφείο 402 Τηλ. 2310-891-591 DAN BORGE «Η διαχείριση του κινδύνου είναι δυνατό να μας βοηθήσει να αρπάξουμε μια ευκαιρία

Διαβάστε περισσότερα

Εργασιακά και συνταξιοδοτικά δικαιώματα της γυναίκας εν μέσω οικονομικής κρίσης

Εργασιακά και συνταξιοδοτικά δικαιώματα της γυναίκας εν μέσω οικονομικής κρίσης Αθήνα, 09/03/2011 ΑΡΘΡΟ της Αικ. Ζαφείρη Καμπίτση Επιτ. Γεν. Διευθυντού ΟΑΕΕ Τ. Προέδρου Δ.Σ ΤΑΠΟΤΕ ΘΕΜΑ : Εργασιακά και συνταξιοδοτικά δικαιώματα της γυναίκας εν μέσω οικονομικής κρίσης Ι. Είναι γνωστό

Διαβάστε περισσότερα

Διάρθρωση και προβλήματα της ελληνικής οικονομίας Διάλεξη 1η: Ιστορικές περίοδοι Διδάσκων: Ιωάννα-Σαπφώ Πεπελάση Τμήμα: Οικονομικής Επιστήμης

Διάρθρωση και προβλήματα της ελληνικής οικονομίας Διάλεξη 1η: Ιστορικές περίοδοι Διδάσκων: Ιωάννα-Σαπφώ Πεπελάση Τμήμα: Οικονομικής Επιστήμης Διάρθρωση και προβλήματα της ελληνικής οικονομίας Διάλεξη 1η: Ιστορικές περίοδοι Διδάσκων: Ιωάννα-Σαπφώ Πεπελάση Τμήμα: Οικονομικής Επιστήμης Χρηματοδότηση Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει αναπτυχθεί στα

Διαβάστε περισσότερα

12 Ο ΕΘΝΙΚΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΑΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΑΚΡΟΔΕΞΙΑΣ

12 Ο ΕΘΝΙΚΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΑΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΑΚΡΟΔΕΞΙΑΣ Η ελληνική κοινωνία βρίσκεται σε γενικευμένη κρίση. Οικονομική κρίση, που την κάνει να ισορροπεί επικίνδυνα στο χείλος της οικονομικής καταστροφής. Πολιτική κρίση, με την άρση εμπιστοσύνης στα πολιτικά

Διαβάστε περισσότερα

Στο Δημήτρη και στο Χάρη που με στηρίζουν

Στο Δημήτρη και στο Χάρη που με στηρίζουν 2 Στο Δημήτρη και στο Χάρη που με στηρίζουν Στους φοιτητές μου που αποτελούν την πηγή και το κίνητρο για: «συνεχή βελτίωση» «συνεχή μάθηση» «συνεχή ανανέωση» και προβληματισμό 3 ανάπτυξη, αξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα. Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07

Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα. Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07 Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07 Η ιδέα Η θέση και ο ρόλος της γυναίκας στο κοινωνικό σύνολο διαφοροποιείται από κοινωνία σε κοινωνία και από εποχή σε εποχή. Είναι πολύ

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας Πρόλογος Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας αποτελεί δημόσιο αγαθό, το οποίο πρέπει να παρέχεται χωρίς περιορισμούς και εμπόδια στα μέλη της κοινωνίας. Οι πολύπλευρα πληροφορημένοι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧOΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα

ΠΕΡΙΕΧOΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα ΠΕΡΙΕΧOΜΕΝΑ ΜΕΤΑΒΟΛΗ (ΑΛΛΑΓΗ) ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΟΥ ΤΟΥ ΕΡΓΟΔΟΤΗ ΜΕΤΑΒΙΒΑΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ... 2 1. Η έννοια της μεταβολής του προσώπου του εργοδότη... 2 Πηγές... 7 Συντακτική ομάδα... 7 1 ΜΕΤΑΒΟΛΗ (ΑΛΛΑΓΗ) ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Η Διαχρονική Προσέγγιση στο Ισοζύγιο Πληρωμών

Η Διαχρονική Προσέγγιση στο Ισοζύγιο Πληρωμών Η Διαχρονική Προσέγγιση στο Ισοζύγιο Πληρωμών Καθ. ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών 1 Η Διαχρονική Προσέγγιση Η διαχρονική προσέγγιση έχει ως σημείο εκκίνησης τις τεχνολογικές και αγοραίες

Διαβάστε περισσότερα

Διαφωτισμός και διαμόρφωση των πολιτικών ιδεολογιών στην Ελλάδα

Διαφωτισμός και διαμόρφωση των πολιτικών ιδεολογιών στην Ελλάδα ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διαφωτισμός και διαμόρφωση των πολιτικών ιδεολογιών στην Ελλάδα Ενότητα 2: Παλαιό Καθεστώς και Διαφωτισμός Σπύρος Μαρκέτος Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών

Ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών Ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών B1. Ποια από τις παρακάτω πολιτικές θα αυξήσει το επιτόκιο ισορροπίας και θα μειώσει το εισόδημα ισορροπίας; A. Η Κεντρική τράπεζα πωλεί κρατικά ομόλογα, μέσω πράξεων ανοικτής

Διαβάστε περισσότερα

Σταμούλου Αναστασία-Διονυσία 7ο Λύκειο Καλλιθέας Α4

Σταμούλου Αναστασία-Διονυσία 7ο Λύκειο Καλλιθέας Α4 Σταμούλου Αναστασία-Διονυσία 7ο Λύκειο Καλλιθέας Α4 Ευχαριστίες Στο σημείο αυτό θα ήθελα να αποδώσω τις ευχαριστίες μου σε όσους βοήθησαν με τον τρόπο τους στην εκπόνηση αυτής της εργασίας. Αρχικά, θα

Διαβάστε περισσότερα