Η διαδικασία οµογενοποίησης εµπειρικών κοινωνικών ερευνών

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η διαδικασία οµογενοποίησης εµπειρικών κοινωνικών ερευνών"

Transcript

1 Η διαδικασία οµογενοποίησης εµπειρικών κοινωνικών ερευνών ρ. Γιάννης Κάλλας, Λιναρδής Απόστολος Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών (ΕΚΚΕ) Μεσογείων ΤΚ Αθήνα, Τηλέφωνο Φαξ emaίl Στην εργασία αυτή εξετάζεται η σηµασία και οι επιπτώσεις της οµογενοποίησης.

2 Περιεχόµενα 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΕΜΠΕΙΡΙΚΗ ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ Τα κοινωνικά φαινόµενα Η εµπειρική έρευνα Η διαδικασία της επιστηµονικής εµπειρικής έρευνας Η ένταξη της εµπειρικής έρευνας σε ένα πειραµατικό σχέδιο Η εµπειρική έρευνα ως επιστηµονική πρακτική Η εµπειρική έρευνα ως τεχνολογική πρακτική Οι αλληλεπίδραση επιστηµονικής και τεχνολογικής πρακτικής Η εξάρτηση από τις ερευνητικές υποδοµές Η ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΟΡΓ ΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΠΑΡ Α ΤΗΡΗΣΗΣ Το πειραµατικό σχέδιο των κοινωνικών επιστηµών (βλ. Tiles σελ. 84) Το σύνολο δεδοµένων εδοµένα και µεταδεδοµένα Τι ονοµάζουµε σύνολο δεδοµένων Η οµογενοποίηση Τι ονοµάζουµε oµoγεvoπoίηση Η διαδικασία της oµoγεvoπoίησης Η έννοια της συλλογής Τα στοιχεία που συγκροτούν µια συλλογή Η διαδικασία συγκρότησης µιας συλλογής Η ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ Τι ονοµάζουµε συγκριτική έρευνα Ο σχεδιασµός συγκριτικών ερευνών Η συγκριτική ανάλυση Η δευτερογενής ανάλυση Η δευτερογενής παραγωγή δεδοµένων ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ ΑΝΑΦΟΡΕΣ

3 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το επιστηµονικό αντικείµενο µιας επιστήµης συνιστά την επιστηµονική γνώση του πραγµατικού αντικειµένου το οποίο η ίδια η επιστήµη υποδεικνύει και περιγράφει. Είναι δηλαδή µία αναπαράσταση. (Μπαλτάς σελ. 52) Το επιστηµονικό αντικείµενο µιας επιστήµης δεν δίδεται από τις ιδέες τις οποίες διαµορφώνουν οι πρακτικές και θεωρητικές ιδεολογίες που σκοπεύουν το πραγµατικό της αντικείµενο. (Μπαλτάς σελ. 53) Με άλλα λόγια οι βασικές έννοιες πρέπει να γνωρίζονται µέσα από τις σχέσεις τους, όπως ακριβώς τα µαθηµατικά αντικείµενα ορίζονται πραγµατικά µέσω της σύνδεσης τους από ένα αξίωµα. Οι παράλληλοι υπάρχουν µετά το αίτηµα του Ευκλείδη όχι πριν. Με θετικότερους όρους, αυτό σηµαίνει πώς η ουσία της ψυχολογίας του επιστηµονικού πνεύµατος κρύβεται στον αναστοχασµό που µεταβάλει ένα νόµο, αποτέλεσµα πειραµατικής ανακάλυψης, σε κανόνα πρόσφορο για την ανακάλυψη νέων γεγονότων. (Bachelard σελ. 136) Η επιστηµονική γνώση του πραγµατικού αντικειµένου µιας επιστήµης είναι πάντοτε επιστηµονικά ατελής. (Μπαλτάς σελ. 53)

4 2 Η ΕΜΠΕΙΡΙΚΉ ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ 2.1 Τα κοινωνικά φαινόµενα Τα κοινωνικά φαινόµενα δεν αναφέρονται σε φυσικά αντικείµενα (µε τον όρο φυσικά αντικείµενα ορίζουµε εδώ τα αντικείµενα πού ανήκουν στον κόσµο των κατά χώρο και χρόνο υλικών σωµάτων (βλ. Husserl σελ. 62)). Αναφέρονται σε αντικείµενα που αν και άυλα έχουν ουσία και µε αυτήν την έννοια νοούνται ως πραγµατικά. Μόνο µεταφορικά µπορούµε να µιλήσουµε για παράδειγµα για την πραγµατικότητα των µαθηµατικών αντικειµένων αφού δεν συνιστούν οντότητες που υπάρχουν ανεξάρτητα από το υποκείµενο. Παρόλα αυτά η µεταφορά δεν πρέπει να εγκαταλειφθεί, φθάνει να αναγνωρίζεται ως τέτοια, καθώς υπάρχει όντως µία πραγµατικότητα που υποβαστάζει τις µαθηµατικές δοµές και τη µαθηµατική δραστηριότητα και συγκεκριµένα η ορθολογική δραστηριότητα των ορθολογικών υποκειµένων (βλ. Τίles.σελ. 171). «Αν τα φαινόµενα, ως φαινόµενα δεν αποτελούν φύση, έχουν πάντως µια ουσία που είναι δυνατόν να συλληφθεί µε µία άµεση θέαση κατά τρόπο σύµµετρο» (βλ. Husserl σελ. 72). Μπορούν εποµένως να αποτελέσουν αντικείµενο για µια εγκυρότητα διϋποκειµενική. «Έχει όµως αποφασιστική σηµασία η επίγνωση ότι η ουσιακή θέαση κάθε άλλο παρά «εµπειρία» µε την έννοια του αντιληπτικού ενεργήµατος, της ανάµνησης, ή άλλων ισότιµων ενεργηµάτων είναι: και ακόµη κάθε άλλο παρά εµπειρική γενίκευση που µέσα στο νόηµα της θέτει υπαρκτικά και την ατοµική ύπαρξη κάποιας εµπειρικής µερικότητας. Η θέαση συλλαµβάνει την ουσία ως είναι της ουσίας και µε κανένα τρόπο δεν θέτει το υπάρχειν. Εποµένως η γνώση της ουσίας δεν είναι γνώση ενός "matter of fact". Τα κοινωνικά φαινόµενα είναι φαινόµενα ιστορικά, µε την έννοια ότι δεν µπορούν να αναχθούν απόλυτα σε κάποιες αρχικές φυσικές αιτίες που τα δηµιουργούν και τις οποίες αν γνωρίζαµε θα µπορούσαµε να τα αναπαράγουµε. Είναι αποτέλεσµα µιας συγκεκριµένης ιστορικής διαδροµής και µιας συγκυρίας. Τα κοινωνικά φαινόµενα είναι στατιστικού χαρακτήρα. Προκύπτουν από την αλληλεπίδραση ατοµικών συµπεριφορών στην οποία ενυπάρχει το τυχαίο. Αν η φυσική αρκείται λοιπόν στην παρατήρηση αντικειµένων που είναι όλα του ιδίου τύπου (στερεά σώµατα), οι κοινωνικές επιστήµες είναι υποχρεωµένες να παρατηρούν ένα µεγάλο πλήθος αντικειµένων που περιγράφονται ωστόσο από ένα σηµαντικό πλήθος διαφορετικών τύπων αντικειµένων. Η όποια παρατήρηση λοιπόν των κοινωνικών φαινοµένων, βασίζεται στη συγκρότηση ενός πολύ διαφορετικού συστήµατος παρατηρησιακών όρων. Αν θέλουµε να συγκρίνουµε εποµένως τις µεθόδους παρατήρησης των κοινωνικών επιστηµών µε κάποια άλλη φυσική επιστήµη, τότε το παράδειγµα της νευτώνειας φυσικής θα ήταν εντελώς ακατάλληλο. Πιο κοντά ίσως θα µπορούσε να είναι το παράδειγµα της χηµείας. Εκεί η ατοµική θεωρία άνοιξε το δρόµο σε µία επιστηµονική πρακτική που βασίζεται στον πίνακα των στοιχείων. Το περιοδικό σύστηµα των στοιχείων είναι αυτό που της επέτρεψε να διαµορφώσει ένα σηµαντικό πλήθος διαφορετικών τύπων αντικειµένων (των στοιχείων) και µε τη βοήθεια αυτών να προσδιορίσει τη χηµική συµπεριφορά (τις χηµικές αντιδράσεις και τις χηµικές ενώσεις). Ανάλογες παρατηρήσεις µπορούµε να κάνουµε και για τη µελέτη άλλων αντικειµένων, όπως για παράδειγµα τη γλώσσα.

5 Στη µελέτη της γλώσσας οι κανόνες της γραµµατικής ή του συντακτικού δεν αρκούν για να περιγράψουν τα γλωσσικά φαινόµενα. Απαιτείται αντίθετα η συγκρότηση ενός λεξικού που αν και πεπερασµένο περιέχει ωστόσο ένα σηµαντικό πλήθος λέξεων µε βάση τις οποίες µπορεί να προσδιοριστεί η γλωσσική συµπεριφορά. Τα κοινωνικά φαινόµενα χρειάζονται λοιπόν έναν ριζικά διαφορετικό τρόπο εµπειρικής παρατήρησης από τα φυσικά φαινόµενα. 2.2 Η εµπειρική έρευνα Σύµφωνα µε τον Μπασελάρ (βλέπε Tiles, Bachelard. σελ 166), η επιστηµονική πρόοδος είναι το προϊόν ενός διηνεκούς διαλόγου ανάµεσα στον ορθό λόγο και την πραγµατικότητα. Συνιστά προϊόν της διαπλοκή ς των θεωρητικών και των εµπειρικών συλλήψεων των υπό διερεύνηση οντοτήτων Η διαδικασία της επιστηµονικής εµπειρικής έρευνας Η επιστηµονική γνώση οφείλει να γνωρίζει τα αντικείµενα της και εµπειρικά και θεωρητικά. Οφείλει να τα καθιστά «αφηρηµένα - συγκεκριµένα». Αυτό το χαρακτηριστικό το αποκτούν µόνο προοδευτικά τα αντικείµενα ενός επιστηµονικού λόγου (βλ. Tiles. σελ. 158) 1. Σε πρώτη φάση το εµπειρικό αντικείµενο θεωρούµενο ως αντικείµενο καταδεικτικής αναφοράς πρέπει να γίνει αντικείµενο επιστηµονικής διερεύνησης 1.1 Η καταδεικτική αναφορά µπορεί να λειτουργήσει µόνο σε ένα συγκεκριµένο πολιτισµικό πλαίσιο (βλ. Wittgenstein [1963]) 1.2 Το αντικείµενο εντάσσεται σε µία προβληµατική (βλ. Tiles σελ. 165) Η πρωταρχική θέσπιση αντικειµένων ή φυσικών φαινοµένων, ως αντικειµένων επιστηµονικής µελέτης, µπορεί να επιτελεστεί λοιπόν µόνο υπό το φως κάποιας ασαφούς σχηµατικής (θεωρητικής) σύλληψης της φύσης τους, τέτοιας ώστε να διέπει τη συστηµατοποίηση των σχετικών εµπειρικών ταξινοµικών διαδικασιών. Η σύλληψη του αντικειµένου της γνώσης προϋποθέτει το να έχουµε κάποια ιδέα για τις µεθόδους µε τις οποίες µπορεί κανείς να προσποριστεί περισσότερη γνώση σχετικά και ως εκ τούτου κάποια ιδέα για το τι θα µπορούσε να είναι µία τέτοια γνώση (τι µορφή θα παίρνει, σε τι ερωτήσεις θα απαντά). Αυτή την ιδέα την παρέχει η περιβάλλουσα προβληµατική. Η προβληµατική προηγείται λοιπόν κάθε εµπειρίας από την οποία ενδέχεται να αντλήσουµε γνώση. 2. Το αντικείµενο εγκαθιδρύεται ως αντικείµενο δηµόσιας έρευνας και δηµόσιας γνώσης. Η επιστηµονική διερεύνηση αφορά φαινόµενα τα οποία οι επιστήµονες µπορούν να µελετούν συλλογικά και για τα οποία µπορούν να συζητούν έχοντας τη βεβαιότητα ότι µιλούν για τα ίδια πράγµατα. Πρέπει να έχουν συνοµολογηθεί µέθοδοι διερεύνησης και πιστοποίησης νέων γεγονότων σε σχέση µε αυτά τα φαινόµενα. 2.1 Το αντικείµενο τοποθετείται εµπειρικά στο εσωτερικό ενός δικτύου υλικών και αιτιακών, και όχι απλώς αντιληπτικών σχέσεων, οι οποίες, καθώς οι σχετικές διαδικασίες τυποποιούνται διυποκειµενικά, καθιστούν τους εµπειρικούς προσδιορισµούς του αντικειµένου περισσότερο ακριβείς και λιγότερο υποκειµενικούς (βλ. Tiles σελ. 164 ). Μία τέτοια διαδικασία δεν είναι ωστόσο απαραίτητο να αναπτύσσεται στο εσωτερικό µιας επιστηµονικής

6 πρακτικής. Συχνά οι διαδικασίες µέτρησης µπορεί να αποτελούν αντικείµενο απλών τεχνολογικών πρακτικών. 2.2 Είναι απαραίτητη η ανάπτυξη κάποιου τύπου τυπολογίας της προβληµατικής. Η επιστηµονική εµπειρική διερεύνηση δεν µπορεί να ξεκινήσει χωρίς διυποκειµενικώς συµφωνηµένα και ως εκ τούτου ρητά εµπειρικά κριτήρια για την ταυτότητα αυτού που πρόκειται να διερευνηθεί. Προαπαιτείται ένα κοινώς αποδεκτό ταξινοµικό σχήµα, µία οντολογία. Η εγκαθίδρυση λοιπόν του αντικειµένου ως αντικειµένου δηµόσιας έρευνας και γνώσης είναι µία διαδικασία συγκρότησης αυτών των προϋποθέσεων 3. Το αντικείµενο εντάσσεται σε ένα θεωρητικό σύστηµα. 3.1 Από τη στιγµή που το εµπειρικά συγκροτηµένο εννοιολογικό σύστηµα ενός επιστηµονικού πεδίου τυποποιηθεί, καθίσταται αυτοµάτως αντικείµενο θεωρητικής επεξεργασίας, η οποία διεξάγεται ανεξάρτητα από την εµπειρική διερεύνηση. 3.2 Η θεωρητική επεξεργασία επιδρά στο εννοιολογικό σύστηµα της επιστήµης µεταβάλλοντας το. Οι πεποιθήσεις που αφορούν τη φύση των φαινοµένων που πρόκειται να υποβληθούν σε περαιτέρω διερεύνηση χρησιµοποιούνται θεωρητικά για να νοµιµοποιήσουν και να προσδώσουν ορθολογική βάση στις µεθόδους που θα χρησιµοποιηθούν κατά τη διερεύνηση αυτή, διερεύνηση που µπορεί τελικά να καταλήξει στην αναθεώρηση των πεποιθήσεων που την κατέστησαν δυνατή (βλ. Tiles σελ.183) 3.3 Το γνωστικό αντικείµενο καθίσταται εποµένως ταυτόχρονα αντικείµενο θεωρητικής επεξεργασίας και εµπειρικής διερεύνησης. Ως διαδικασία που διασφαλίζει τη διαπλοκή θεωρητικών και εµπειρικών συλλήψεων, η εµπειρική έρευνα εξαρτάται από τις εννοιολογικές και τις µεθοδολογικές αλλαγές της θεωρητικής επεξεργασίας, ενώ ακολουθεί ένα συγκεκριµένο µεθοδολογικό υπόδειγµα, που επιτρέπει την παραγωγή των εµπειρικών δεδοµένων και το οποίο υπόκειται σε τεχνολογικούς περιορισµούς. Η εµπειρική έρευνα ως πειραµατική διαδικασία οργανώνεται λοιπόν ταυτόχρονα θεωρητικά και τεχνολογικά και αυτή η οργάνωση πραγµατώνεται σε ένα συγκεκριµένο µεθοδολογικό υπόδειγµα που την προσδιορίζει ως µία ιδιαίτερη τεχνολογική πρακτική Η ένταξη της εµπειρικής έρευνας σε ένα πειραµατικό σχέδιο Κάθε µεµονωµένη εµπειρική έρευνα επιτυγχάνει µια µερική αναπαράσταση της κοινωνικής πραγµατικότητας στο εµπειρικό επίπεδο. Η αναπαράσταση αυτή είναι µερική διότι περιορίζεται στην αναπαράσταση ενός µόνο φαινοµένου µε βάση µια συγκεκριµένη συγκυρία. α. Η αναπαράσταση αυτή δεν εξαρτάται εποµένως µόνο από τα χαρακτηριστικά του φαινοµένου αλλά και από τα χαρακτηριστικά της συγκυρίας. Το ίδιο φαινόµενο αν το αναπαραστούσαµε σε µια διαφορετική συγκυρία θα είχαµε διαφορετική αναπαράσταση. Μία πλήρης αναπαράσταση της κοινωνικής πραγµατικότητας δεν είναι εποµένως δυνατή παρά µέσα από την σύνθεση πολλαπλών εµπειρικών καταγραφών. β. Η αναπαράσταση της κοινωνικής πραγµατικότητας µέσω ενός µόνο φαινοµένου δεν είναι επίσης πλήρης λόγω του υψηλού βαθµού αλληλεπίδρασης των κοινωνικών φαινοµένων.

7 Οι πειραµατικές συναλλαγές των κοινωνικών επιστηµών πρέπει εποµένως να διοργανωθούν σε δύο διατάσεις: α. Καθορίζοντας µια διαδικασία παρατήρησης που θα επιτρέπει την εκτέλεση ενός πλήθους αυτόνοµων εργασιών παρατήρησης β. Καθορίζοντας µια διαδικασία οµογενοποίησης Τόσο η µία όσο και η άλλη βασίζονται στο ίδιο αυστηρό εννοιολογικό πλαίσιο που συγκροτείται ωστόσο σταδιακά µέσα από την εξέλιξη της επιστήµης. Βασίζονται ακόµη σε ένα αυστηρό µεθοδολογικό πλαίσιο. Το εννοιολογικό πλαίσιο συγκροτείται από τις επιστηµονικές έννοιες του συγκεκριµένου ερευνητικού πεδίου και συµπληρώνεται µε τη βοήθεια εννοιών που αντλεί από τρεις πηγές (Μπαλτάς[2000] σελ 141): α. Από ιδέες που προέρχονται από πρακτικές και θεωρητικές ιδεολογίες, από ανεπεξέργαστα κοσµοείδωλα (του κοινού νου) συστηµατικοποιηµένες φιλοσοφίες κ.λ.π. β. Από τα µαθηµατικά γ. Από άλλες επιστήµες ή επιστηµονικούς κλάδους πλην των µαθηµατικών Μια τέτοια οργάνωση των πειραµατικών συναλλαγών απαιτεί ένα µηχανισµό συσσώρευσης και διαχείρισης των δεδοµένων, όχι µόνο για λόγους διάχυσης προς τις διάφορες ερευνητικές που συµµετέχουν στην παραγωγή µιας τέτοιας συνολικής αναπαράστασης, αλλά και για λόγους συνολικής επεξεργασίας αυτής της πληροφορίας. Μια τέτοια οργάνωση είναι πρακτικά αδύνατη χωρίς την χρήση πληροφορικής τεχνολογίας Η εµπειρική έρευνα ως επιστηµονική πρακτική. Η κυριαρχία του εµπειρισµού προσδιόρισε ως µόνη προϋπόθεση για την επιστηµονική εµπειρική έρευνα την ύπαρξη ενός αυστηρού µεθοδολογικού υποδείγµατος. Εφόσον για τον εµπειρισµό η εµπειρική πραγµατικότητα είναι θεωρητικώς ουδέτερη, η εµπειρική έρευνα πρέπει απλώς να τη συλλάβει και να επεξεργαστεί. Οι εµπειρικές επιστηµονικές έννοιες δεν διαφέρουν από τις έννοιες του κοινού νου. Η αµφισβήτηση του εµπειρισµού από τις σύγχρονες επιστηµολογικές προσεγγίσεις που οδήγησε στην άρνηση της εµπειρικής ουδετερότητας των δεδοµένων, καθόρισε την ύπαρξη ενός αυστηρού µεθοδολογικού υποδείγµατος ως αναγκαία αλλά όχι ικανή συνθήκη για να ορισθεί η εµπειρική έρευνα ως επιστηµονική πρακτική. Έτσι, η εµπειρική έρευνα δεν αποτελεί επιστηµονική διαδικασία, παρά µόνο όταν οργανώνεται ως πειραµατική συναλλαγή ενός συγκεκριµένου ερευνητικού πεδίου των κοινωνικών επιστηµών, όταν δηλαδή συνδυάζει την µέθοδο της εµπειρικής διερεύνησης µε το συγκεκριµένο θεωρητικό και εννοιολογικό πλαίσιο του ερευνητικού πεδίου. Για να αποτελεί εποµένως η εµπειρική έρευνα πειραµατική συναλλαγή των κοινωνικών επιστηµών πρέπει οι παρατηρησιακοί όροι βάσει των οποίων συγκροτείται να αποτελούν στοιχεία του εννοιολογικού συστήµατος των κοινωνικών επιστηµών. Μια επιστηµονική πειραµατική συναλλαγή δεν καθορίζεται ωστόσο µόνο από τη διαδικασία και τις προϋποθέσεις της αλλά και τους στόχους της που δεν είναι άλλη από την παραγωγή επιστηµονικών προϊόντων και όχι απλά εµπειρικών αναπαραστάσεων της πραγµατικότητας. Η επιστηµονική εµπειρική έρευνα έχει λοιπόν ως στόχο των έλεγχο συγκεκριµένων θεωρητικών υποθέσεων που σχετίζονται µε συγκεκριµένες θεωρητικές έννοιες. Χωρίς την ύπαρξη τέτοιων θεωρητικών

8 υποθέσεων η εµπειρική έρευνα δεν εµπίπτει στις διαδικασίες της επιστηµονικής παραγωγής, παρά µόνο συγκυριακά στη φάση δηλαδή συγκρότησης του συγκεκριµένου ερευνητικού πεδίου Η εµπειρική έρευνα ως τεχνολογική πρακτική Η νέα προσέγγιση για την επιστηµονική εµπειρική έρευνα αποκαλύπτει την ύπαρξη και µιας άλλης θεωρητικής πρακτικής, η οποία βασίζεται στο µεθοδολογικό υπόδειγµα της επιστηµονικής εµπειρικής έρευνας, χωρίς ωστόσο βασίζεται απολύτως στο εννοιολογικό πλαίσιο των κοινωνικών επιστηµών. Αυτή η πρακτική αξιοποιεί τα προϊόντα των κοινωνικών επιστηµών, (µεθόδους, έννοιες κ.λ.π.) για να παράγει εµπειρικές αναπαραστάσεις της κοινωνικής πραγµατικότητας µε στόχο την εφαρµογή τους σε µια σειρά πεδία της κοινωνικής ζωής. Αυτή την πρακτική θα πρέπει να την αναγνωρίσουµε ως µία ακόµη τεχνολογική πρακτική. Μπορούµε λοιπόν να ισχυριστούµε ότι ακόµη ότι η εµπειρική έρευνα ακόµη και όταν δεν εντάσσεται στην επιστηµονική πρακτική των κοινωνικών επιστηµών αποτελεί µια τεχνολογική εφαρµογή τους. Όπως συµβαίνει και µε κάθε άλλη σύγχρονη επιστήµη, οι τεχνολογικές εφαρµογές των κοινωνικών επιστηµών, και συγκεκριµένα οι εµπειρικές έρευνες, καθίστανται σήµερα απαραίτητες σε µια σειρά από κοινωνικές πρακτικές που απαιτούν συστηµατική παρατήρηση της κοινωνικής πραγµατικότητας Οι αλληλεπίδραση επιστηµονικής και τεχνολογικής πρακτικής Ακόµη όµως και όταν δεν αποτελεί πειραµατική συναλλαγή των κοινωνικών επιστηµών, η εµπειρική έρευνα έχει µια ιδιαίτερη σηµασία για τις κοινωνικές επιστήµες: παρέχει σε αυτές πρώτη ύλη για τη θεωρητική τους παραγωγή. Η πρώτη ύλη που παρέχει η εµπειρική έρευνα είναι δύο ειδών: α. τα εµπειρικά δεδοµένα, οι ίδιες δηλαδή οι εµπειρικές αναπαραστάσεις της πραγµατικότητας, που επιτρέπουν να αξιολογήσουµε τις θεωρητικές µας υποθέσεις. β. οι εµπειρικές έννοιες. Η εµπειρική έρευνα παράγει αναπαραστάσεις στο εµπειρικό επίπεδο µε στόχο την επίλυση συγκεκριµένων προβληµάτων τα οποία τίθενται από άλλες µη επιστηµονικές πρακτικές. Αυτές οι αναπαραστάσεις συγκροτούνται µε τη βοήθεια εννοιών που συχνά δεν προέρχονται από το εννοιολογικό σύστηµα των αντίστοιχων επιστηµονικών πεδίων αλλά από τον κοινό νου. Αυτή η απόκλιση δεν οφείλεται ωστόσο µόνο στην επιστηµονική αδυναµία των ερευνητών αλλά και σε ελλείψεις του ίδιου του εννοιολογικού πλαισίου. Η ανακάλυψη ωστόσο συγκεκριµένων κανονικοτήτων σχετικά µε κάποιες από αυτές τις καθαρά εµπειρικές έννοιες ανοίγει το δρόµο στην επιστηµονική τους διερεύνηση. Αυτή η διεύρυνση ωστόσο του εννοιολογικού πλαισίου είναι κατά πολύ συχνότερη στις κοινωνικές. επιστήµες σε σχέση για παράδειγµα µε τη φυσική, ακριβώς λόγω του πολύπλοκου και δυναµικού χαρακτήρα των κοινωνικών φαινοµένων και του πλήθους των εµπειρικών γεγονότων που αυτό συνεπάγεται. Η ανάπτυξη εποµένως εννοιολογικών εργαλείων εξαρτάται από την αντίστοιχη ανάπτυξη εµπειρικών αναπαραστάσεων και ανάποδα. Οι εµπειρικές αναπαραστάσεις έχουν ωστόσο τριών ειδών περιορισµούς: α. περιορισµούς ιδεολογικό- εµπειρικούς Εφόσον µεγάλο µέρος των όρων που χρησιµοποιούν δεν εντάσσεται συστηµατικά σε

9 ένα αυστηρό εννοιολογικό σύστηµα β. συγκυριακούς περιορισµούς Εφόσον καθορίζονται από συγκεκριµένες συγκυρίες και αποτυπώνουν εποµένως σταθερά και ασταθή χαρακτηριστικά γ. τεχνολογικούς περιορισµούς Τους περιορισµούς αυτούς τους εισάγουν τα πρακτικά όρια και οι δυνατότητες αποτύπωσης και επεξεργασίας. Η ιδιαίτερη σηµασία της εκµηχάνιση ς της θεωρητικής παραγωγής για την εµπειρική έρευνα και η ανάγκη εξέλιξης της συγκεκριµένης τεχνολογίας. Η εισαγωγή µιας τεχνολογίας και ενός συνόλου τεχνικών που βασίζονται στην παρελθούσα εµπειρία είναι αυτή που καθιστά δυνατά τα καινούργια γεγονότα. Είναι κατά αυτό τον τρόπο που υπεισέρχεται η λογική παραγωγή στις επαγωγικές επιστήµες (βλ. Tiles σελ.183) Εάν δεν έχουµε καµία βεβαιότητα για την ταυτότητα των συνθηκών υπό τις οποίες εφαρµόζεται η έννοια, δεν έχουµε καµία βεβαιότητα για την αντικειµενική οµοιότητα των οντοτήτων που εµπίπτουν στην έννοια µας. Η απλή αριθµητική επαγωγή λοιπόν η οποία θα ξεκινούσε από έννοιες του κοινού νου, αποκλείεται ως µέθοδος προσπορισµού αντικειµενικής γνώσης οποιουδήποτε τύπου, αφού προϋποθέτει την αντικειµενική επάρκεια των αρχικών εννοιών µας, αυτών που διέπονται από την αρχική υποκειµενική σκοπιά µας. Από την άλλη µεριά αυτό ενισχύει την αρχική ανάγκη εµπειρικού συστηµατικού προσδιορισµού του αντικειµένου της επιστηµονικής διερεύνησης, δια της χρησιµοποίησης συµφωνηµένων επαναλήψιµων πειραµατικών διαδικασιών. Αλλά ακόµη και εδώ το πρόβληµα είναι ότι η αξιοπιστία εκ µέρους µας ταυτοποίησης των φαινοµένων σχετίζεται µε την ακρίβεια της γνώσης µας, µε την ευαισθησία των εµπειρικών ταξινοµητικών διαδικασιών.(βλ. Tiles σελ. 175) Πρέπει να σκεφτόµαστε τα µεγέθη σε σχέση µε τις µεθόδους µέτρησης και όχι σε σχέση µε τις ιδιότητες του µετρούµενου αντικειµένου. Είναι απαραίτητο να σκεφτούµε για να µετρήσουµε και όχι να µετρήσουµε για να σκεφτούµε. Έτσι το αντικείµενο της εµπειρικής διερεύνησης είναι ουσιωδώς συσχετισµένο µε τις µεθόδους µέτρησης που χρησιµοποιούνται κατά τον εµπειρικό προσδιορισµό του. Όταν αλλάζει ο βαθµός προσέγγισης αλλάζει µαζί του και η φύση του αντικειµένου, καθώς τα σχετικά κριτήρια ταυτότητας είναι συνδεδεµένα µε πειραµατικές διαδικασίες που χαρακτηρίζονται από ένα παγιωµένο επίπεδο ακρίβειας. (βλ. Tiles σελ ) Είναι η πειραµατική µέθοδος που έχει την πρωτοκαθεδρία και όχι το αντικείµενο ως ανεξάρτητο δεδοµένο.( βλ. Tiles σελ. 179) Η επιτυχηµένη έκβαση του εµπειρικού επαγωγικού συλλογισµού απαιτεί την αντικειµενοποίηση των εννοιών µας και αυτό µπορεί να επιτευχθεί' µόνο µε την επιτυχηµένη διόρθωση τους. Οι ταξινοµήσεις πρέπει να καταστούν ακριβέστερες από εµπειρική άποψη, οι έννοιες πρέπει να έρθουν σε στενότερη συµφωνία µε την εµπειρία αλλά για να γίνει αυτό, η ίδια η εµπειρία πρέπει να εκλεπτυνθεί µε τη βοήθεια οργάνων. (βλ. Tiles σελ. 180) Η εξάρτηση από τις ερευνητικές υποδοµές Οι κοινωνικές επιστήµες είναι υποχρεωµένες να παρατηρούν ένα πολύ µεγάλο

10 πλήθος εµπειρικών γεγονότων. Και είναι ακριβώς αυτό το πλήθος η αιτία που η εµπειρική παρατήρηση στις κοινωνικές επιστήµες καθίσταται αναγκαστικά έργο συλλογικό και συνακόλουθα έργο εξαρτηµένο από την καταγραφή και τη συσσώρευση παρατηρήσεων. Η τεχνολογία της καταγραφής και διαχείρισης των δεδοµένων καθίσταται λοιπόν εξ ίσου συστατικό στοιχείο του µεθοδολογικού υποδείγµατος των κοινωνικών επιστηµών, όπως ακριβώς και η µεθοδολογία της επεξεργασίας. Το µεθοδολογικό υπόδειγµα των κοινωνικών επιστηµών είναι απόλυτα εξαρτηµένο από τις τεχνολογικές υποδοµές που θα επιτρέψουν τη συσσώρευση και την επεξεργασία των δεδοµένων. Η ανάπτυξη αυτών των υποδοµών δεν αποτελεί απλή εφαρµογή χρήσης κάποιας εξωτερικά αναπτυγµένης τεχνολογίας (π. Χ των βάσεων δεδοµένων ή του διαδικτύου). Απαιτεί αντίθετα την ανάπτυξη µε τη βοήθεια αυτών των τεχνολογιών, εντελώς νέων συστηµάτων που βασίζονται στις ιδιαίτερες τεχνολογικές προδιαγραφές που καθορίζονται µε βάση τις θεωρητικές ιδιαιτερότητες των πειραµατικών συναλλαγών των κοινωνικών επιστηµών. Παρατηρήσεις Οι κοινωνικές επιστήµες πρέπει να συγκροτήσουν το δικό τους σύστηµα πειραµατικών συναλλαγών βασισµένο στη συσσώρευση εµπειρικών δεδοµένων, και ταυτόχρονα πρέπει να επεξεργαστούν το δικό τους εννοιολογικό σύστηµα. Η εµπειρική έρευνα οργανώνεται µε βάση το µονοφασικό µεθοδολογικό υπόδειγµα που προβλέπει τον αυτόνοµο σχεδιασµό της. Παρόλο που ο σχεδιασµός αυτός µπορεί γίνεται σε αναφορά µε τη θεωρία δεν βασίζεται σε έναν ενιαίο επιστηµονικό κώδικα. 1. Παρατηρούνται εποµένως αποκλίσεις στον ορισµό των αντικειµένων παρατήρησης ανάµεσα στις διάφορες εµπειρικές έρευνες 2. Οι αποκλίσεις αυτές πρέπει να νοηθούν ότι οφείλονται σε ιδεολογικές παρεκκλίσεις 3. Οι παρεκκλίσεις δεν οφείλονται µόνο σε θεωρητικές αδυναµίες αλλά και σε µεθοδολογικές και τεχνολογικές αδυναµίες 4. Η πληροφορική τεχνολογία αποτελεί αναγκαία αλλά όχι ικανή συνθήκη για την ανάπτυξη ενός περιβάλλοντος που θα επιτρέψει επιστηµονικές αναπαραστάσεις στον χώρο των κοινωνικών επιστηµών. 5. Η συγκυρία ευνοεί τη συγκριτική έρευνα, επιτρέποντας την πρόσβαση και την ανταλλαγή των δεδοµένων και την ανάπτυξη ανάλογων µηχανισµών. 6. Οι επιστηµονικές έννοιες ωστόσο πρέπει να νοούνται µέσα από τις σχέσεις τους. Η αναστοχαστική εποµένως επεξεργασία των εµπειρικών εννοιών που έχουν διαµορφωθεί από τις ανεξάρτητες και εν πολλοίς ασύµβατες µεταξύ τους εµπειρικές έρευνες, συµβάλει στην ανάπτυξη ενός κοινού και σχετικά σταθερού εννοιολογικού πλαισίου. Στο βαθµό που οι παρατηρησιακοί όροι κανενός συνόλου δεν είναι θεωρητικά επαρκείς εκ προοιµίου είναι η σύγκριση τους αυτή που επιτρέπει τον αναστοχασµό.

11 3 Η ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗΣ 3.1 Το πειραµατικό σχέδιο των κοινωνικών επιστηµών (βλ. Tiles σελ. 84) Το πειραµατικό σχέδιο των κοινωνικών επιστηµών δεν µπορεί να οργανωθεί µε βάση µια απλή πειραµατική εργασία. Η φύση των κοινωνικών φαινοµένων επιβάλει ένα σύνθετο πειραµατικό σχέδιο, επιβάλει τη συγκρότηση της επιστηµονικής εµπειρικής παρατήρησης από ένα πλήθος διακριτών πειραµατικών εργασιών (εµπειρικών καταγραφών). Και σε αυτή όµως την περίπτωση δεν διασφαλίζεται πλήρως η αντικειµενικότητα της παρατήρησης. Το πειραµατικό σχέδιο πρέπει λοιπόν να διασφαλίζει την έλεγχο των πειραµατικών αποτελεσµάτων αλλά και των διαδικασιών µέσα από την συγκριτική εξέταση πολλών πειραµατικών διαδικασιών. 3.2 Το σύνολο δεδοµένων εδοµένα και µεταδεδοµένα Η καταγραφή στοχεύει καταρχήν στην συλλογή δεδοµένων τα οποία θα αξιοποιηθούν στη συνέχεια από την ανάλυση. Τα δεδοµένα είναι λοιπόν προφανώς ένα τελικό προϊόν της εµπειρικής έρευνας. Εφόσον όµως οι κοινωνικές επιστήµες δεν διαθέτουν ένα σταθερό σύστηµα παρατηρησιακών όρων, όπως συµβαίνει σε άλλες επιστήµες, το σώµα των δεδοµένων δεν αποτελεί ένα επαρκές προϊόν που µπορεί να αξιοποιηθεί από τρίτους χωρίς πρόσθετες πληροφορίες για τη διαδικασία της παραγωγής του. Για να γίνει αυτό πρέπει να προσδιορισθεί και το µοντέλο κωδικοποίησης µε τη βοήθεια του οποίου συγκροτήθηκε αυτό το σώµα των δεδοµένων. Απαιτείται λοιπόν ένα πρόσθετο σώµα δεδοµένων που προσδιορίζει τα αντικείµενα της παρατήρησης και τις ιδιότητες τους, δηλαδή τους παρατηρησιακούς όρους µε τη βοήθεια των οποίων συγκροτήθηκε η µέτρηση. Αυτά τα πρόσθετα δεδοµένα, τα οποία ονοµάζουµε µεταδεδοµένα, παράγονται επίσης κατά τη φάση της καταγραφής και αποτελούν εποµένως και αυτά προϊόν της καταγραφής. Η διαδικασία κωδικοποίησης της πραγµατικότητας σε κάθε συγκεκριµένη εµπειρική έρευνα µε βάση το παρατηρησιακό µοντέλο του αναλυτή, αποτελεί µία συγκεκριµένη µεθοδολογική προσέγγιση την οποία ονόµασα µονοφασικό µεθοδολογικό υπόδειγµα (βλέπε Κάλλας[200 1]. Αποτέλεσµα αυτής της προσέγγισης είναι το γεγονός ότι οι παρατηρησιακοί όροι αφορούν µία συγκεκριµένη εµπειρική έρευνα και προσδιορίζονται κάθε φορά στο πλαίσιο της. Έτσι οι παρατηρησιακοί όροι, αφού δεν αποτελούν σταθερά στοιχεία ενός αµετάβλητου παρατηρησιακού κώδικα των κοινωνικών επιστηµών, δεν αποτελούν ούτε σταθερά µέσα της εργασιακής διαδικασίας και ενσωµατώνονται στο τελικό προϊόν. Οι παρατηρησιακοί όροι αποτελούν µεταβλητές ενός παρατηρησιακού µοντέλου της συγκεκριµένης κάθε φορά καταγραφής, η οποία παρέχει όλες οι πληροφορίες που είναι απαραίτητες για τον ορισµό τους και αποτελούν ουσιαστικά συµπληρωµατικά δεδοµένα της συγκεκριµένης καταγραφής. Τα µεταδεδοµένα δεν αποτελούν ωστόσο δεδοµένα µε τη στενή έννoια του όρου, εφόσον συνήθως δεν αποτελούν πρώτη ύλη για την ανάλυση. Τα µεταδεδοµένα αναφέρονται τόσο στα αντικείµενα της παρατήρησης, όσο και στον τρόπο οργάνωσης της καταγραφής. Συχνά παράγονται µεταδεδοµένα και κατά την διαδικασία της αρχειοθέτησης. Στη λειτουργία των Αρχείων τα

12 µεταδεδοµένα εκτελούν έναν διπλό ρόλο. Αφενός επιτρέπουν την αναζήτηση δεδοµένων κατάλληλων για κάποια συγκεκριµένη δευτερογενή ανάλυση και αφετέρου συµβάλλουν στην κατανόηση των δεδοµένων. Κάτω από αυτές τις συνθήκες είναι απολύτως απαραίτητο να τεκµηριώνονται σε κάθε εµπειρική έρευνα οι µεταβλητές που επιλέγονται, για να είναι κατανοητά τα παραγόµενα δεδοµένα στην επιστηµονική κοινότητα. Τα µεταδεδοµένα είναι και αυτά δεδοµένα (βλέπε Williams[ 1998]). Υπάρχει όµως µια ιδιαίτερη σχέση ανάµεσα σε δεδοµένα και µεταδεδοµένα, εφόσον τα δεύτερα συµµετέχουν στον ορισµό των πρώτων. Εφόσον τα µεταδεδοµένα είναι και αυτά δεδοµένα είναι λογικό να τα χειριζόµαστε ως δεδοµένα και να κάνουµε πράξεις µε αυτά. Μπορούµε λοιπόν να χρησιµοποιούµε τα ίδια εργαλεία για επεξεργαζόµαστε δεδοµένα και µεταδεδοµένα Τι ονοµάζουµε σύνολο δεδοµένων Το τελικό προϊόν της καταγραφής το ονοµάζουµε σύνολο δεδοµένων. Ως σύνολο δεδοµένων ορίζουµε τόσο το σώµα των δεδοµένων που παράγεται από µια τουλάχιστον εµπειρική έρευνα, όσο και τις πληροφορίες που απαιτούνται για την τεκµηρίωση τους έτσι ώστε να γίνεται αξιοποιήσιµο από τρίτους. Ένα σύνολο δεδοµένων αποτελείται εποµένως από το σώµα των δεδοµένων και το σώµα των µεταδεδοµένων. Το σώµα των δεδοµένων περιλαµβάνει τις τιµές συγκεκριµένων απλών µεταβλητών και πολύ συχνά δεν είναι παρά ένα απλό αρχείο µε αριθµούς. Το σώµα των µεταδεδοµένων περιλαµβάνει πληροφορίες για τα δεδοµένα και συγκεκριµένα: τον ορισµό των αντικειµένων της παρατήρησης και των µεταξύ τους σχέσεων που τα συγκροτούν σε µία σύνθετη µεταβλητή που περιγράφεται από το σχήµα της καταγραφής. Τις πληροφορίες που αναφέρονται στον ορισµό των απλών µεταβλητών, των ιδιοτήτων δηλαδή του κάθε αντικειµένου παρατήρησης. Τις πληροφορίες που αναφέρονται στην διαδικασία µέτρησης των µεταβλητών. Ένα σύνολο δεδοµένων περιγράφεται λοιπόν από τα εξής στοιχεία: 1. Από ένα σώµα µεταδεδοµένων που ορίζουν τα αντικείµενα της παρατήρησης και συγκεκριµένα α. Από το σχήµα που περιγράφει τα αντικείµενα παρατήρησης και τις σχέσεις µεταξύ των αντικειµένων. β. Από ένα πλήθος απλών µεταβλητών, που περιγράφουν τις ιδιότητες των αντικειµένων. 2. Από ένα σώµα δεδοµένων, δηλαδή από ένα σύνολο τιµών όλων των µεταβλητών που αποτελεί το αποτέλεσµα µιας µέτρησης. 3. Από πληροφορίες σχετικές µε τον τρόπο και τις θεωρητικές υποθέσεις κάτω από τις οποίες συγκροτήθηκε το ίδιο το σύνολο και πραγµατοποιήθηκε η µέτρηση. Εφόσον οι µετρήσεις δεν είναι ουδέτερες ως προς τη θεωρία ούτε και ως προς τη συγκυρία µέσα στην οποία καταγράφονται, η ένταξη µιας µεταβλητής στο εννοιολογικό της πλαίσιο δεν εξαντλείται στις σχέσεις µε τις απλές µεταβλητές που καθορίζει το σχήµα της. Μια σειρά από πρόσθετες πληροφορίες πραγµατολογικού τύπου, όπως η περιγραφή της επιστηµονικής συγκυρίας µέσα στην οποία ορίζεται η σύνθετη µεταβλητή και η περιγραφή της κοινωνικοοικονοµικής συγκυρίας στην οποία αναφέρεται η σύνθετη µεταβλητή, είναι απολύτως απαραίτητες. Ένα σύνολο δεδοµένων αποτελείται από ένα σώµα δεδοµένων και ένα σώµα µεταδεδοµένων.

13 3.3 Η οµογενοποίηση Τι ονοµάζουµε οµογενοποίηση Η εµπειρική έρευνα στις κοινωνικές επιστήµες βασίζεται στον σχεδιασµό αυτόνοµων συνόλων δεδοµένων. Τα σύνολα αυτά βασίζονται στην παρατήρηση συγκεκριµένων κάθε φορά εµπειρικών αντικειµένων που περιγράφονται από τις ιδιότητες τους. Οι έρευνες που αναφέρονται σε διαφορετικά αντικείµενα είναι µεταξύ τους ασύµβατες. Συχνά όµως διαφορετικές εµπειρικές έρευνες στοχεύουν στο ίδιο αντικείµενο το οποίο περιγράφουν µε διαφορετικές ιδιότητες, µε αποτέλεσµα τα συµπεράσµατα τους να καθίστανται ασύµβατα. Για να καταστούν αυτές οι έρευνες συγκρίσιµες πρέπει να µετασχηµατισθούν κατάλληλα, δηλαδή να επαναπροσδιορισθούν οι εµπειρικές έννοιες στις οποίες βασίζονται µέσα από τις µεταξύ τους σχέσεις αλλά και τις σχέσεις τους µε τους άλλους όρους του συστήµατος και να ενταχθούν έτσι σε ένα ενιαίο εννοιολογικό σύστηµα των κοινωνικών επιστηµών. Αυτή η διαδικασία σταδιακού επαναπροσδιορισµού των εµπειρικών εννοιών ονοµάζεται οµογενοποίηση. Η οµογενοποίηση βασίζεται λοιπόν στη σύγκριση των δεδοµένων διαφορετικών συνόλων δεδοµένων, µε στόχο τον επαναπροσδιορισµό των µεταβλητών τους και τον µετασχηµατισµό τους σε συµβατά και συγκρίσιµα σύνολα δεδοµένων Η διαδικασία της οµογενοποίησης. Η οµογενοποίηση είναι µία σύνθετη διαδικασία που περιλαµβάνει δύο στάδια. Το πρώτο αποτελεί ουσιαστικά µετασχηµατισµό των σχηµάτων των διαφορετικών συνόλων δεδοµένων σε ένα ενιαίο σχήµα δεδοµένων. Το δεύτερο είναι ο µετασχηµατισµός των ίδιων των δεδοµένων από το παλαιό σχήµα στο νέο. Αυτή η διαδικασία επειδή επιτελείται συνήθως εκ των υστέρων, µετά δηλαδή από τη συλλογή των δεδοµένων ονοµάζεται εκ των υστέρων οµογενοποίηση. Το πρώτο στάδιο της διαδικασίας οµογενοποίησης µπορεί φυσικά να σχεδιασθεί και εκ των προτέρων προσαρµόζοντας έτσι τις καταγραφές που αναφέρονται σε διαφορετικούς κοινωνικούς σχηµατισµούς σε ένα κοινό σχήµα δεδοµένων πριν από τη συλλογή των δεδοµένων. Η διαδικασία αυτή ονοµάζεται εκ των προτέρων οµογενοποίηση. Η ύπαρξη συστηµάτων ενιαίας διαχείρισης µεταδεδοµένων διευκολύνει ουσιαστικά τη διαδικασία της οµογενοποίησης. 3.4 Η έννοια της συλλογής Οι ανάγκες της δευτερογενούς ανάλυσης συχνά επιβάλουν την αξιοποίηση ενός πλήθους συνόλων δεδοµένων. Αυτά τα σύνολα δεδοµένων έχουν συγκροτηθεί πάνω σε συγκεκριµένα αντικείµενα παρατήρησης που σχετίζονται µεταξύ τους. Η συγκρότηση τους σε συλλογή απαιτεί τον προσδιορισµό συγκεκριµένων σχέσεων ανάµεσα σε αυτά τα σχήµατα.

14 3.4.1 Τα στοιχεία που συγκροτούν µια συλλογή Η αναφορά σε ένα συγκεκριµένο ερευνητικό πεδίο. Μια συλλογή συγκροτείται από τα ακόλουθα στοιχεία Σύνολα δεδοµένων Έργα Φορείς Αποτελέσµατα Όροι Αντικείµενα Η διαδικασία συγκρότησης µιας συλλογής Η διαδικασία συγκρότησης µιας συλλογής δεν είναι η τυχαία συσσώρευση ορισµένων αυτόνοµων συνόλων δεδοµένων. Κάθε συσσώρευση δεδοµένων που δεν είναι τυχαία συγκροτείται στη βάση ενός κριτηρίου που ορίζει µία σχέση ανάµεσα στα αντικείµενα που τη συγκροτούν.

15 4 Η ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ 4.1 Τι ονοµάζουµε συγκριτική έρευνα Ονοµάζουµε συγκριτική έρευνα τη σύγκριση ανάµεσα στις αναπαραστάσεις που αναφέρονται σε δύο διαφορετικούς κοινωνικούς σχηµατισµούς. Η συγκριτική έρευνα παρουσιάζει δύο ειδών δυσκολίες: Η πρώτη σχετίζεται µε τη σύγκριση αναπαραστάσεων που αναφέρονται σε διαφορετικές συγκυρίες. Η δεύτερη σχετίζεται µε το γεγονός ότι οι κοινωνικές αναπαραστάσεις αναφέρονται σε διαφορετικούς κοινωνικούς σχηµατισµούς, οι οποίοι ούτως ή άλλως απαιτούν διαφορετική αναπαράσταση. Υπάρχει ωστόσο και µια τρίτη δυσκολία που πρέπει να ξεπεραστεί: Οι συγκεκριµένες αναπαραστάσεις δεν έχουν παραχθεί µέσα από την ίδια θεωρία. Ποιος είναι λοιπόν ο στόχος της σύγκρισης; Να ελεγχθεί η θεωρία Να παραχθούν συµβατές αναπαραστάσεις 4.2 Ο σχεδιασµός συγκριτικών ερευνών. Η σύγκριση διαφορετικών κοινωνικών σχηµατισµών απαιτεί το σχεδιασµό σταθερού σχήµατος καταγραφής που καθιστά τα δεδοµένα που αναφέρονται σε διαφορετικούς κοινωνικούς σχηµατισµούς συγκρίσιµα. 4.3 Η συγκριτική ανάλυση. Η σύγκριση ανάµεσα σε διαφορετικούς κοινωνικούς σχηµατισµούς µπορεί να βασισθεί και στη δευτερογενή ανάλυση. Για το σκοπό αυτό είναι απαραίτητη η σύγκριση συνόλων δεδοµένων που έχουν προκύψει από ανεξάρτητες µεταξύ τους καταγραφές. Για να καταστούν όµως αυτά τα διαφορετικά σύνολα δεδοµένων συγκρίσιµα είναι απαραίτητος ο µετασχηµατισµός των δεδοµένων Η δευτερογενής ανάλυση Η ανάλυση είναι µια από τις διαδικασίες µετασχηµατισµού των πρώτων υλών, δηλαδή των δεδοµένων που προκύπτουν από τις πειραµατικές συναλλαγές των κοινωνικών επιστηµών ή από κάποια προηγούµενη ανάλυση, σε νέα θεωρητικά προϊόντα. Εποµένως η επιτυχία της ανάλυσης εξαρτάται από την διαθεσιµότητα των δεδοµένων, αφού η έλλειψη τους περιορίζει τις δυνατότητες µαθηµατικής επεξεργασίας. Η δευτερογενής ανάλυση βασίζεται στην επεξεργασία ήδη διαθέσιµων δεδοµένων που δεν παράγονται για τις ανάγκες της συγκεκριµένης ανάλυσης. Κάθε ανάλυση βασίζεται σε µια διαφορετική οπτική επί των διαθέσιµων δεδοµένων που είναι οργανωµένα σε ένα ή περισσότερα σύνολα δεδοµένων. Αυτή η διαφορετική οπτική αποτυπώνεται τελικά σε ένα νέο σχήµα δεδοµένων που µετασχηµατίζει µέρος ή το σύνολο των δεδοµένων ενός ή περισσότερων διαθέσιµων συνόλων δεδοµένων σε ένα νέο σύνολο δεδοµένων που περιλαµβάνει τις µεταβλητές της ανάλυσης. Η µετάβαση από τα αρχικά σχήµατα της καταγραφής τα οποία περιέγραφαν τα διαθέσιµα σύνολα δεδοµένων, στο σχήµα της ανάλυσης γίνεται µε τη βοήθεια µετασχηµατισµών που βασίζονται κυρίως σε σχεσιακές πράξεις και δευτερευόντως

16 σε πράξεις υπολογισµού. Θα ονοµάσουµε αρχική επεξεργασία τη διαδικασία µετασχηµατισµού των δεδοµένων µε στόχο τη δηµιουργία των κατάλληλων µεταβλητών ενός συγκεκριµένου αναλυτικού σχήµατος. Θα ονοµάσουµε κυρίως ανάλυση τη διαδικασία µετασχηµατισµού των δεδοµένων µε στόχο την τεκµηρίωση συγκεκριµένων υποθέσεων Η δευτερογενής παραγωγή δεδοµένων. εδοµένα ωστόσο δεν παράγονται µόνο από την καταγραφή αλλά και κατά την επεξεργασία των διαθέσιµων δεδοµένων. Θα ονοµάσουµε αυτή την παραγωγή δεδοµένων δευτερογενή. Μία µορφή δευτερογενούς παραγωγής δεδοµένων είναι η παραγωγή µακροδεδοµένων. Παρόλο που τα µακροδεδοµένα και οι δείκτες παράγονται καταρχήν στο πλαίσιο συγκεκριµένων αναλύσεων µε στόχο την υποστήριξη συγκεκριµένων επιχειρηµάτων, αποκτούν συχνά µία αυτόνοµη σηµασία και γίνονται αποδεκτά µε τη µορφή των δεικτών για να χρησιµοποιηθούν πλέον ως δεδοµένα νέων αναλύσεων. Μία άλλη µορφή δευτερογενούς παραγωγής είναι η διαδικασία οµογενοποίησης που συνθέτει τα δεδοµένα διαφορετικών καταγραφών µε βάσει τις µεταβλητές που χρησιµοποιήθηκαν σε ένα πλήθος από προηγούµενες αναλύσεις. Ονοµάζουµε οµογενοποίηση τη διαδικασία µετασχηµατισµού δεδοµένων που προέρχονται από διαφορετικά σύνολα δεδοµένων µε στόχο τη δηµιουργία νέων συνόλων δεδοµένων κατάλληλων για συγκεκριµένου τύπου αναλύσεις σύµφωνα µε ένα συνεκτικό και σχετικά σταθεροποιηµένο εννοιολογικό σύστηµα. Η οµογενοποίηση µπορεί να είναι δύο ειδών εκ των προτέρων ή εκ των υστέρων. Κατά την εκ των προτέρων οµογενοποίηση το σχήµα όλων των καταγραφών καθώς και του τελικού συνόλου δεδοµένων ταυτίζεται και ολοκληρώνεται πριν ξεκινήσει η πρώτη διαδικασία καταγραφής ενώ κατά την εκ των υστέρων το σχήµα του τελικού συνόλου δεδοµένων προκύπτει µετασχηµατίζοντας τα σχήµατα και τα δεδοµένα των καταγραφών που ήδη έχουν ολοκληρωθεί σύµφωνα µε τις απαιτήσεις του συνόλου στόχου αλλά και τις δυνατότητες των διαθέσιµων συνόλων δεδοµένων. Η οµογενοποίηση είναι µια διαδικασία επεξεργασίας των µεταδεδοµένων. Κατά την οµογενοποίηση χρησιµοποιούνται ως δεδοµένα οι µεταβλητές των διαθέσιµων συνόλων δεδοµένων και οι θεωρητικές υποθέσεις στις οποίες στηρίζεται η παραγωγή τους και όχι οι τιµές των µεταβλητών. Η οµογενοποίηση είναι λοιπόν καταρχήν µία πράξη ανάλυσης και επεξεργασίας µεταδεδοµένων και µόνο τελικά καταλήγει να είναι πράξη µετασχηµατισµού των ίδιων των δεδοµένων. Κάθε εργασία οµογενοποίησης απαιτεί λοιπόν τα δικά της εργαλεία διαχείρισης και επεξεργασίας των δεδοµένων της, δηλαδή των µεταδεδοµένων, καθώς και τις δικές της θεωρητικές υποθέσεις. Θα πρέπει να εντάξουµε την οµογενοποίηση στη φάση της καταγραφής και όχι σε αυτήν της ανάλυσης, παρόλο που είναι µια διαδικασία καθοδηγηµένη εξ ολοκλήρου από τα αποτελέσµατα και τις απαιτήσεις της Ανάλυσης.

17 5 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Η κοινωνική έρευνα ως διαδικασία επιστηµονικής παραγωγής βασίζεται στην επεξεργασία της πρώτης ύλης (εµπειρικά δεδοµένα, αλλά και έννοιες και θεωρίες) µε τη βοήθεια συγκεκριµένων µέσων παραγωγής (εννοιολογικού συστήµατος και θεωρίες) µε στόχο την παραγωγή του επιστηµονικού προϊόντος. Τα εµπειρικά δεδοµένα έχουν συχνά έξω-επιστηµονική προέλευση (προέρχονται δηλαδή από µη επιστηµονικές πρακτικές) ή συγκροτούνται µε τη βοήθεια µη επιστηµονικών εµπειρικών εννοιών, οι οποίες έχουν ιδεολογικό χαρακτήρα. Για να συγκροτηθούν επιστηµονικοί όροι παρατήρησης είναι απαραίτητη η διαδικασία της οµογενοποίησης ανάµεσα σε αυτόνοµα σύνολα δεδοµένων.

18 6 ΑΝΑΦΟΡΕΣ 1. Althusser Loui Για τον Μαρξ Εκδόσεις Γράµµατα, Brown Ηarrοld Αντίληψη, θεωρία και δέσµευση. Μια νέα φιλοσοφία της επιστήµης Πανεπιστηµιακές Εκδόσεις Κρήτης, Κάλλας Γιάννης Η πληροφορική τεχνολογία στην κοινωνική έρευνα. Το πρόβληµα των δεδοµένων Εκδόσεις Νεφέλη-ΕΚΚΕ, Κάλλας Γιάννης Σχεδιασµός ενός Περιβάλλοντος ιαχείρισης Κοινωνικών εδοµένων Εκδόσεις ΕΚΚΕ Κείµενα Εργασίας 2001/15 5. Καππή Χ., Κονδύλη., Φρέντζου Χ. Πολυγλωσσικοί θησαυροί Όρων: Ζητήµατα Τεκµηρίωσης και Αναζήτησης. Εκδόσεις ΕΚΚΕ Κείµενα Εργασίας 2001/16 6. Κάλλας Γιάννης Οι ερευνητικές υποδοµές των κοινωνικών επιστηµών EKδόσε~Nεφέλη, OECD: Social Sciences for a Digital World: Building Infrastructure for the Future. Report οn the OECD Ottawa Workshop οn Social Sciences (Oct. 1999) March Simon Herbert Οι Επιστήµες του Τεχνητού Εκδόσεις Σύναλµα, DDI (2000). Data Documentation Initiative: Α Project of the Social Science Community. Ι 10. Leνy Ρ. υνητική Πραγµατικότητα. Η φιλοσοφία του πολιτισµού του κυβερνοχώρου. Εκδόσεις Κριτική, Levi-Strauss Claude Structural Anthropology Penguin Books, Wiener Ν. Cybernetics, or Control and Communication in the Animal and the Machine Paris-Cambridge-N.York 1948.

19 13. Matthews Β.Μ, Miller Κ., Ramfos Α, Ryssevik J., Wilson M.D. Internationalising data access thought LIMBER, in D.L.Day and I.mdunckley (eds) Designing for Global Markets 3: proceedings of iwips2001 pgsi29-142, Open University:Milton Keynes. Presentation Μaterials 14. Ryssevik.(1999), Providing Global Access to Distributed Data Through Metadata Standarisation. The parallell stories of NESSTAR and the DDI. Paper given at the UN/ECE Work Session on Statistical Metadata, Geneva, Switzerland, September Wittgenstein, Philosophical Investigations µτφρ. G.E.M. Anscombe, Oxford: Blackwell, Bachelard Gaston, Το νέο επιστηµονικό πνεύµα. Πανεπιστηµιακές Εκδόσεις Κρήτης Tiles Μ., Bachelard Gaston - Επιστήµη και Αντικειµενικότητα. Πανεπιστηµιακές Εκδόσεις Κρήτης Husserl, Η Φιλοσοφία ως αυστηρή επιστήµη. Εκδόσεις Ροές, Αθήνα 2000.

Η επίδραση των ερευνητικών υποδοµών στη µεθοδολογία. των κοινωνικών επιστηµών.

Η επίδραση των ερευνητικών υποδοµών στη µεθοδολογία. των κοινωνικών επιστηµών. Η επίδραση των ερευνητικών υποδοµών στη µεθοδολογία των κοινωνικών επιστηµών ρ. Γιάννης Κάλλας Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών (EKKE) Μεσογείων 14-18. ΤΚ 11527,Αθήνα, Τηλέφωνο 7491652 Φαξ 7489803 email

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΟΡΩΝ

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΟΡΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΟΡΩΝ Σκοπός του έργου Σκοπός του έργου είναι: 1. η δημιουργία μιας on line εφαρμογής διαχείρισης ενός επιστημονικού λεξικού κοινωνικών όρων 2. η παραγωγή ενός ικανοποιητικού

Διαβάστε περισσότερα

«Τα κοινωνικο-οικονοµικά ερευνητικά δεδοµένα στη µελέτη της κοινωνίας της πληροφορίας: µηχανισµοί αλληλεπίδρασης και τεκµηρίωση αποφάσεων»

«Τα κοινωνικο-οικονοµικά ερευνητικά δεδοµένα στη µελέτη της κοινωνίας της πληροφορίας: µηχανισµοί αλληλεπίδρασης και τεκµηρίωση αποφάσεων» «Τα κοινωνικο-οικονοµικά ερευνητικά δεδοµένα στη µελέτη της κοινωνίας της πληροφορίας: µηχανισµοί αλληλεπίδρασης και τεκµηρίωση αποφάσεων» Γιάννης Κάλλας ιευθυντής Υποστήριξης Ερευνών του Εθνικού Κέντρου

Διαβάστε περισσότερα

Β.δ Επιλογή των κατάλληλων εμπειρικών ερευνητικών μεθόδων

Β.δ Επιλογή των κατάλληλων εμπειρικών ερευνητικών μεθόδων Β.δ Επιλογή των κατάλληλων εμπειρικών ερευνητικών μεθόδων Νίκος Ναγόπουλος Για τη διεξαγωγή της κοινωνικής έρευνας χρησιμοποιούνται ποσοτικές ή/και ποιοτικές μέθοδοι που έχουν τις δικές τους τεχνικές και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙ ΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑ ΧΑΡΤΗΣ ΧΡΗΣΗ ΗΜΙΟΥΡΓΙΑ. β. φιλιππακοπουλου 1

ΕΙ ΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑ ΧΑΡΤΗΣ ΧΡΗΣΗ ΗΜΙΟΥΡΓΙΑ. β. φιλιππακοπουλου 1 ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΧΑΡΤΗΣ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΧΡΗΣΗ β. φιλιππακοπουλου 1 Αναλυτικό Πρόγραµµα 1. Εισαγωγή: Μια επιστηµονική προσέγγιση στη χαρτογραφική απεικόνιση και το χαρτογραφικό σχέδιο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Α ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΥ ΣΤΙΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. του αντικειμένου προσεγγίσεων...

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Α ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΥ ΣΤΙΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. του αντικειμένου προσεγγίσεων... ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Α ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΥ ΣΤΙΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Εισαγωγή..................................................... 17 1.1 Νόηση και γνώση και η σχέση

Διαβάστε περισσότερα

Οπτική αντίληψη. Μετά?..

Οπτική αντίληψη. Μετά?.. Οπτική αντίληψη Πρωτογενής ερεθισµός (φυσικό φαινόµενο) Μεταφορά µηνύµατος στον εγκέφαλο (ψυχολογική αντίδραση) Μετατροπή ερεθίσµατος σε έννοια Μετά?.. ΓΙΑ ΝΑ ΚΑΤΑΝΟΗΣΟΥΜΕ ΤΗΝ ΟΡΑΣΗ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΝΑΛΟΓΙΣΤΟΥΜΕ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ. Γεράσιμος Παπαναστασάτος, Ph.D. Αθήνα, Σεπτέμβριος 2016

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ. Γεράσιμος Παπαναστασάτος, Ph.D. Αθήνα, Σεπτέμβριος 2016 ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Γεράσιμος Παπαναστασάτος, Ph.D. Αθήνα, Σεπτέμβριος 2016 ΚΕΘΕΑ Τομέας Έρευνας Η ποιοτική έρευνα επιχειρεί να περιγράψει, αναλύσει, κατανοήσει, ερμηνεύσει κοινωνικά φαινόμενα,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Γεράσιμος Παπαναστασάτος, Ph.D. Αθήνα, Σεπτέμβριος 2016 ΚΕΘΕΑ Τομέας Έρευνας Η ποιοτική έρευνα επιχειρεί να περιγράψει, αναλύσει, κατανοήσει, ερμηνεύσει κοινωνικά φαινόμενα,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Η πλειοψηφία θεωρεί πως η Νόηση είναι μια διεργασία που συμβαίνει στον ανθρώπινο εγκέφαλο.

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Γνωστική Ψυχολογία. επ. Κωνσταντίνος Π. Χρήστου

Εισαγωγή στη Γνωστική Ψυχολογία. επ. Κωνσταντίνος Π. Χρήστου Εισαγωγή στη Γνωστική Ψυχολογία Inside the black box για µια επιστήµη του Νου Επιστροφή στο Νου Γνωστική Ψυχολογία / Γνωσιακή Επιστήµη Inside the black box για µια επιστήµη του Νου Επιστροφή στο Νου Γνωστική

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημολογική και Διδακτική Προσέγγιση της Έννοιας της «Ύλης»

Επιστημολογική και Διδακτική Προσέγγιση της Έννοιας της «Ύλης» Επιστημολογική και Διδακτική Προσέγγιση της Έννοιας της «Ύλης» Κωνσταντίνος Δ. Σκορδούλης Παιδαγωγικό Τμήμα ΔΕ Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Δυισμός: η κυρίαρχη οντολογία των φιλοσόφων 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Τομέας Έρευνας ΚΕΘΕΑ Η ποιοτική έρευνα επιχειρεί να περιγράψει, αναλύσει, κατανοήσει, ερμηνεύσει κοινωνικά φαινόμενα, έννοιες ή συμπεριφορές επιχειρεί να απαντήσει το γιατί

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικές Επιστήμες. Επιμόρφωση εκπαιδευτικών στα νέα βιβλία των Φ.Ε. για την Ε Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης. Πέτρος Κλιάπης 12η Περιφέρεια Θεσσαλονίκης

Φυσικές Επιστήμες. Επιμόρφωση εκπαιδευτικών στα νέα βιβλία των Φ.Ε. για την Ε Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης. Πέτρος Κλιάπης 12η Περιφέρεια Θεσσαλονίκης Φυσικές Επιστήμες Επιμόρφωση εκπαιδευτικών στα νέα βιβλία των Φ.Ε. για την Ε Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ «Το νέο βιβλίο είναι χειρότερο από το παλιό όχι επειδή διαφέρει ως προς το περιεχόμενο

Διαβάστε περισσότερα

Μηχανική ΙI. Λαγκρανζιανή συνάρτηση. Τµήµα Π. Ιωάννου & Θ. Αποστολάτου 3/2001

Μηχανική ΙI. Λαγκρανζιανή συνάρτηση. Τµήµα Π. Ιωάννου & Θ. Αποστολάτου 3/2001 Τµήµα Π Ιωάννου & Θ Αποστολάτου 3/2001 Μηχανική ΙI Λαγκρανζιανή συνάρτηση Είδαµε στο προηγούµενο κεφάλαιο ότι ο δυναµικός νόµος του Νεύτωνα είναι ισοδύναµος µε την απαίτηση η δράση ως το ολοκλήρωµα της

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Παιδαγωγική

Εισαγωγή στην Παιδαγωγική Εισαγωγή στην Παιδαγωγική ΤΜΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ Εαρινό εξάµηνο 2013-2014 ιδάσκουσα: Μαρία ασκολιά Επίκουρη καθηγήτρια Τµήµα Φ.Π.Ψ. Θεµατική του µαθήµατος Έννοια και εξέλιξη της Παιδαγωγικής ως επιστήµης

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασµός ενός Περιβάλλοντος ιαχείρισης Κοινωνικών εδοµένων. Γ. Κάλλας Α. Λιναρδής. Αθήνα, 2004

Σχεδιασµός ενός Περιβάλλοντος ιαχείρισης Κοινωνικών εδοµένων. Γ. Κάλλας Α. Λιναρδής. Αθήνα, 2004 Σχεδιασµός ενός Περιβάλλοντος ιαχείρισης Κοινωνικών εδοµένων Γ. Κάλλας Α. Λιναρδής Αθήνα, 2004 1 Περιεχόµενα 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 3 2. ΤΟ ΙΦΑΣΙΚΟ ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΚΟ ΥΠΟ ΕΙΓΜΑ... 4 2.1. Η παραγωγικές διαδικασίες...

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Επιχειρήσεων

Διοίκηση Επιχειρήσεων 10 η Εισήγηση Δημιουργικότητα - Καινοτομία 1 1.Εισαγωγή στη Δημιουργικότητα και την Καινοτομία 2.Δημιουργικό Μάνατζμεντ 3.Καινοτομικό μάνατζμεντ 4.Παραδείγματα δημιουργικότητας και καινοτομίας 2 Δημιουργικότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ. Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Τμήμα Μηχανικών Παραγωγής & Διοίκησης Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ. Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Τμήμα Μηχανικών Παραγωγής & Διοίκησης Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Τμήμα Μηχανικών Παραγωγής & Διοίκησης Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Περιεχόμενα Επιστημονική έρευνα Σε τι μας βοηθάει η έρευνα Χαρακτηριστικά της επιστημονικής

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά Ε. Κολέζα Α. Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας µαθηµατικής ενότητας: Βήµατα για τη συγγραφή του σχεδίου Β. Θεωρητικό υπόβαθρο της διδακτικής πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 18. 18 Μηχανική Μάθηση

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 18. 18 Μηχανική Μάθηση ΚΕΦΑΛΑΙΟ 18 18 Μηχανική Μάθηση Ένα φυσικό ή τεχνητό σύστηµα επεξεργασίας πληροφορίας συµπεριλαµβανοµένων εκείνων µε δυνατότητες αντίληψης, µάθησης, συλλογισµού, λήψης απόφασης, επικοινωνίας και δράσης

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδος : έρευνα και πειραματισμός

Μέθοδος : έρευνα και πειραματισμός 1 Ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΠΕΥΚΩΝ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ : ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ : Τρασανίδης Γεώργιος, διπλ. Ηλεκ/γος Μηχανικός Μsc ΠΕ12 05 Μέθοδος : έρευνα και πειραματισμός Στόχος της Τεχνολογίας στην Γ Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Σύµφωνα µε την Υ.Α /Γ2/ Εξισώσεις 2 ου Βαθµού. 3.2 Η Εξίσωση x = α. Κεφ.4 ο : Ανισώσεις 4.2 Ανισώσεις 2 ου Βαθµού

Σύµφωνα µε την Υ.Α /Γ2/ Εξισώσεις 2 ου Βαθµού. 3.2 Η Εξίσωση x = α. Κεφ.4 ο : Ανισώσεις 4.2 Ανισώσεις 2 ου Βαθµού Σύµφωνα µε την Υ.Α. 139606/Γ2/01-10-2013 Άλγεβρα Α ΤΑΞΗ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΛ Ι. ιδακτέα ύλη Από το βιβλίο «Άλγεβρα και Στοιχεία Πιθανοτήτων Α Γενικού Λυκείου» (έκδοση 2013) Εισαγωγικό κεφάλαιο E.2. Σύνολα Κεφ.1

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι έρευνας και μεθοδολογικά προβλήματα της παιδαγωγικής επιστήμης

Μέθοδοι έρευνας και μεθοδολογικά προβλήματα της παιδαγωγικής επιστήμης Μέθοδοι έρευνας και μεθοδολογικά προβλήματα της παιδαγωγικής επιστήμης http://users.uoa.gr/~dhatziha Αριθμός: 1 Η εισαγωγή σε μια επιστήμη πρέπει να απαντά σε δύο ερωτήματα: Ποιον τομέα και με ποιους τρόπους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

π. Κωνσταντίνος. Χρήστου

π. Κωνσταντίνος. Χρήστου 1 Statistics: αρχικά state arithmetic (αριθµητική του κράτους) Από την αρχαία εποχή ακόµη οι άνθρωποι συγκέντρωναν δεδοµένα και χρησιµοποιούσαν τη στατιστική: Βαβυλώνιοι, πρώτη απογραφή (3800 π.0.) Κινέζοι

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρµοσµένη ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών (Πρακτικές Ασκήσεις Β Φάσης)

Εφαρµοσµένη ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών (Πρακτικές Ασκήσεις Β Φάσης) Πανεπιστήµιο Αιγαίου Παιδαγωγικό Τµήµα ηµοτικής Εκπαίδευσης Μιχάλης Σκουµιός Εφαρµοσµένη ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών (Πρακτικές Ασκήσεις Β Φάσης) Παρατήρηση ιδασκαλίας και Μοντέλο Συγγραφής Έκθεσης

Διαβάστε περισσότερα

Γεωµετρία Β' Λυκείου. Συµµεταβολή µεγεθών. Εµβαδόν ισοσκελούς τριγώνου. Σύστηµα. συντεταγµένων. Γραφική παράσταση συνάρτησης. Μέγιστη - ελάχιστη τιµή.

Γεωµετρία Β' Λυκείου. Συµµεταβολή µεγεθών. Εµβαδόν ισοσκελούς τριγώνου. Σύστηµα. συντεταγµένων. Γραφική παράσταση συνάρτησης. Μέγιστη - ελάχιστη τιµή. Σενάριο 6. Συµµεταβολές στο ισοσκελές τρίγωνο Γνωστική περιοχή: Γεωµετρία Β' Λυκείου. Συµµεταβολή µεγεθών. Εµβαδόν ισοσκελούς τριγώνου. Σύστηµα συντεταγµένων. Γραφική παράσταση συνάρτησης. Μέγιστη - ελάχιστη

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνικός µετασχηµατισµός:...

Κοινωνικός µετασχηµατισµός:... ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΟΓ ΟΟ Κοινωνικός Μετασχηµατισµός 1. Ο κοινωνικός µετασχηµατισµός 1.1. Γενικά Ερωτήσεις σύντοµης απάντησης Να προσδιορίσετε µε συντοµία το περιεχόµενο των παρακάτω όρων. Κοινωνικός σχηµατισµός:......

Διαβάστε περισσότερα

Η Καινοτοµία στη Διδασκαλία των Μαθηµατικών. Ε. Κολέζα

Η Καινοτοµία στη Διδασκαλία των Μαθηµατικών. Ε. Κολέζα Η Καινοτοµία στη Διδασκαλία των Μαθηµατικών Ε. Κολέζα Κάτω υπό ποιες προϋποθέσεις το σχολείο θα αποτελέσει κέντρο δράσης και δηµιουργικότητας; 1. Εκπαίδευση των µαθητών µέσα από τη δηµιουργία «µαθησιακών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΙΑΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΕΝΙΑΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΝΙΑΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΙΣΧΥΕΙ ΚΑΤΑ ΤΟ ΜΕΡΟΣ ΠΟΥ ΑΦΟΡΑ ΤΟ ΛΥΚΕΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΙΣΧΥΟΥΝ ΤΟ ΔΕΠΠΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτικοί μέθοδοι έρευνας. Μυλωνά Ιφιγένεια

Ποιοτικοί μέθοδοι έρευνας. Μυλωνά Ιφιγένεια Ποιοτικοί μέθοδοι έρευνας Μυλωνά Ιφιγένεια Έρευνες για την απόκτηση πληροφοριών η γνωμών από τους χρήστες Χρησιμοποιήθηκαν από τις κοινωνικές επιστήμες για τη χρήση κοινωνικών φαινομένων Ο όρος «ποιοτική

Διαβάστε περισσότερα

Περί της Ταξινόμησης των Ειδών

Περί της Ταξινόμησης των Ειδών Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Φυσικής 541 24 Θεσσαλονίκη Καθηγητής Γεώργιος Θεοδώρου Tel.: +30 2310998051, Ιστοσελίδα: http://users.auth.gr/theodoru Περί της Ταξινόμησης

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Η ανάπτυξη του

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Διδακτική των Θετικών Επιστημών

Εισαγωγή στη Διδακτική των Θετικών Επιστημών Εισαγωγή στη Διδακτική των Θετικών Επιστημών Ενότητα 2η: Οι σύγχρονες Διδακτικές των Θετικών Επιστημών Κώστας Ραβάνης Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Μαθηματικά (Άλγεβρα - Γεωμετρία) Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α, Β ΤΑΞΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α ΤΑΞΗ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ ΚΕΝΤΡΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική Εννοιών τη Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία

Διδακτική Εννοιών τη Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Διδακτική Εννοιών τη Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Ενότητα 2η: Η Διδακτική της Φυσικής στο σύγχρονο πλαίσιο Κώστας Ραβάνης Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ & ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Μ. Γρηγοριάδου Ρ. Γόγουλου Ενότητα: Η Διδασκαλία του Προγραμματισμού Περιεχόμενα Παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

Σενάριο 5. Μετασχηµατισµοί στο επίπεδο. Γνωστική περιοχή: Γεωµετρία Α' Λυκείου. Συµµετρία ως προς άξονα. Σύστηµα συντεταγµένων.

Σενάριο 5. Μετασχηµατισµοί στο επίπεδο. Γνωστική περιοχή: Γεωµετρία Α' Λυκείου. Συµµετρία ως προς άξονα. Σύστηµα συντεταγµένων. Σενάριο 5. Μετασχηµατισµοί στο επίπεδο Γνωστική περιοχή: Γεωµετρία Α' Λυκείου. Συµµετρία ως προς άξονα. Σύστηµα συντεταγµένων. Απόλυτη τιµή πραγµατικών αριθµών. Συµµεταβολή σηµείων. Θέµα: Στο περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΊΕς ΜΆΘΗΣΗς ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΆ

ΘΕΩΡΊΕς ΜΆΘΗΣΗς ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΆ ΘΕΩΡΊΕς ΜΆΘΗΣΗς ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΆ ΔΟΜΕΣ Δομή Ομάδας Σύνολο Α και μια πράξη η πράξη είναι κλειστή ισχύει η προσεταιριστική ιδότητα υπάρχει ουδέτερο στοιχείο υπάρχει αντίστροφο στοιχείο ισχύει η αντιμεταθετική

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Tο ανθρώπινο στοιχείο είναι μοναδικής σημασίας

Διαβάστε περισσότερα

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Η πλειοψηφία θεωρεί ότι η Νόηση είναι μια διεργασία που συμβαίνει στο ανθρώπινο εγκέφαλο.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιστημολογία κοινωνικής έρευνας ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΣ: Νικόλαος Ναγόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αιγαίου

ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιστημολογία κοινωνικής έρευνας ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΣ: Νικόλαος Ναγόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αιγαίου ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιστημολογία κοινωνικής έρευνας ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΣ: Νικόλαος Ναγόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αιγαίου ΣΤΟΧΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Η κοινωνική έρευνα επιχειρεί να ανταποκριθεί και να ανιχνεύσει

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών στην Προσχολική Εκπαίδευση

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών στην Προσχολική Εκπαίδευση ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Διδακτική των Φυσικών Επιστημών στην Προσχολική Εκπαίδευση Ενότητα # 1.2: Η προοπτική των βασικών αρχών της φύσης των Φυσικών Επιστημών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών

Διαβάστε περισσότερα

αξιοποίηση της αξιολόγησης για τη βελτίωση της μάθησης αξιολόγηση με στόχο την προώθηση των ευρύτερων σκοπών του σχολείου

αξιοποίηση της αξιολόγησης για τη βελτίωση της μάθησης αξιολόγηση με στόχο την προώθηση των ευρύτερων σκοπών του σχολείου αξιοποίηση της αξιολόγησης για τη βελτίωση της μάθησης αξιολόγηση με στόχο την προώθηση των ευρύτερων σκοπών του σχολείου ΔΗΜΗΤΡΗΣ Κ. ΜΠΟΤΣΑΚΗΣ, PhD Σχολικός Σύμβουλος Φ.Ε. / ΠΔΕ Βορείου Αιγαίου Αξιολόγηση,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΟΜΗ ΤΕΛ ΕΡΓΑΣΙΑΣ - ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΑ

ΔΟΜΗ ΤΕΛ ΕΡΓΑΣΙΑΣ - ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΑ ΔΟΜΗ ΤΕΛ ΕΡΓΑΣΙΑΣ - ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΑ Αρχιτεκτονική της Ερευνητικής Εργασίας Δομή της Έρευνας ΕΡΕΥΝΑ Α. Εισαγωγή στο Πρόβλημα, «Μακροσκοπική» Επισκόπηση Β. Διαμόρφωση «Πλαισίων Γ. Στ. Ε. Δ. Οργάνωση Κριτική,

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών MA in Education (Education Sciences) ΑΣΠΑΙΤΕ-Roehampton ΠΜΣ MA in Education (Education Sciences) Το Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών στην Εκπαίδευση (Επιστήμες της Αγωγής),

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΤΟΠΟΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

Ο ΤΟΠΟΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Ο ΤΟΠΟΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Οι κλασικές προσεγγίσεις αντιμετωπίζουν τη διαδικασία της επιλογής του τόπου εγκατάστασης των επιχειρήσεων ως αποτέλεσμα επίδρασης ορισμένων μεμονωμένων παραγόντων,

Διαβάστε περισσότερα

Πολυπολιτισμικότητα και Εκπαίδευση

Πολυπολιτισμικότητα και Εκπαίδευση Πολυπολιτισμικότητα και Εκπαίδευση Κωδικός μαθήματος: ΚΕΠ 302 Διδάσκων: Δημήτρης Θ. Ζάχος Πιστωτικές μονάδες: 10 Χρόνος και τόπος διεξαγωγής: Τετάρτη 6-9 αίθουσα 907 Εισαγωγικά Η επιτυχής συμμετοχή σ ένα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ

Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ 1 Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ Η ποιοτική έρευνα έχει επιχειρηθεί να ορισθεί με αρκετούς και διαφορετικούς τρόπους εξαιτίας

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Μεθοδολογία της Έρευνας ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ. Μορφή µαθήµατος.

Εισαγωγή στη Μεθοδολογία της Έρευνας ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ. Μορφή µαθήµατος. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ιάλεξη 1. Εισαγωγή στη Μεθοδολογία της έρευνας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL. Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL. Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο 2014-2019 Επιτροπή Συνταγματικών Υποθέσεων 26.1.2016 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ σχετικά με μια ετήσια πανευρωπαϊκή συζήτηση στο πλαίσιο της νομοθετικής έκθεσης πρωτοβουλίας σχετικά με τη θέσπιση

Διαβάστε περισσότερα

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ΔΕΠΠΣ ΑΠΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ενδιαφερόντων του, γ. η εξασφάλιση ίσων ευκαιριών και δυνατοτήτων μάθησης

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογές Προσομοίωσης

Εφαρμογές Προσομοίωσης Εφαρμογές Προσομοίωσης H προσομοίωση (simulation) ως τεχνική μίμησης της συμπεριφοράς ενός συστήματος από ένα άλλο σύστημα, καταλαμβάνει περίοπτη θέση στα πλαίσια των εκπαιδευτικών εφαρμογών των ΤΠΕ. Μπορούμε

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις αρχές επιστήμης και μέθοδοι έρευνας

Θεμελιώδεις αρχές επιστήμης και μέθοδοι έρευνας A. Montgomery Θεμελιώδεις αρχές επιστήμης και μέθοδοι έρευνας Καρολίνα Δουλουγέρη, ΜSc Υποψ. Διαδάκτωρ Σήμερα Αναζήτηση βιβλιογραφίας Επιλογή μεθοδολογίας Ερευνητικός σχεδιασμός Εγκυρότητα και αξιοπιστία

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ. ΜΑΝΟΥΣΟΣ ΕΜΜ. ΚΑΜΠΟΥΡΗΣ, ΒΙΟΛΟΓΟΣ, PhD ΙΑΤΡΙΚHΣ

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ. ΜΑΝΟΥΣΟΣ ΕΜΜ. ΚΑΜΠΟΥΡΗΣ, ΒΙΟΛΟΓΟΣ, PhD ΙΑΤΡΙΚHΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΑΝΟΥΣΟΣ ΕΜΜ. ΚΑΜΠΟΥΡΗΣ, ΒΙΟΛΟΓΟΣ, PhD ΙΑΤΡΙΚHΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Η επιστημονική έρευνα στηρίζεται αποκλειστικά στη συστηματική μελέτη της εμπειρικής

Διαβάστε περισσότερα

MΑΘΗΣΗ ΕΠΙΛΥΣΗΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ PROBLEM SOLVING) Παναγιώτης Σαραντόπουλος Σχολικός Σύµβουλος ΠΕ 04

MΑΘΗΣΗ ΕΠΙΛΥΣΗΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ PROBLEM SOLVING) Παναγιώτης Σαραντόπουλος Σχολικός Σύµβουλος ΠΕ 04 MΑΘΗΣΗ ΜΕΣΩ ΕΠΙΛΥΣΗΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ PROBLEM SOLVING) Παναγιώτης Σαραντόπουλος Σχολικός Σύµβουλος ΠΕ 04 ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΩ ΕΠΙΛΥΣΗΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ ΟΡΙΣΜΟΙ ΤΟ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΑΣΚΑΛΟΥ ΟΡΙΣΜΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑ =

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Μονάδα 8.1: Επαγγελματικοί ρόλοι και προφίλ για την παρακολούθηση και την εποπτεία.

Εκπαιδευτική Μονάδα 8.1: Επαγγελματικοί ρόλοι και προφίλ για την παρακολούθηση και την εποπτεία. Εκπαιδευτική Μονάδα 8.1: Επαγγελματικοί ρόλοι και προφίλ για την παρακολούθηση και την εποπτεία. Η παρακολούθηση ενός project κινητικότητας. Η διαδικασία παρακολούθησης ενός διακρατικού project κινητικότητας

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α.

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Τι θα Δούμε. Γιατί αλλάζει το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Παιδαγωγικό πλαίσιο του νέου Α.Π.Σ. Αρχές του νέου Α.Π.Σ. Μαθησιακές περιοχές του νέου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ S.W.O.T. (STRENGTHS WEAKNESS - OPPORTUNITIES THREATS)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ S.W.O.T. (STRENGTHS WEAKNESS - OPPORTUNITIES THREATS) 137 4 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ S.W.O.T. (STRENGTHS WEAKNESS - OPPORTUNITIES THREATS) Στα προηγούµενα κεφάλαια πραγµατοποιήθηκε αναλυτική παρουσίαση και ανάλυση του εσωτερικού

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΡΟΣΗΜΟ ΤΟΥ ΤΡΙΩΝΥΜΟΥ

ΤΟ ΠΡΟΣΗΜΟ ΤΟΥ ΤΡΙΩΝΥΜΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟ του Κύπρου Κυπρίδηµου, µαθηµατικού ΤΟ ΠΡΟΣΗΜΟ ΤΟΥ ΤΡΙΩΝΥΜΟΥ Περίληψη Στη δραστηριότητα αυτή οι µαθητές καλούνται να διερευνήσουν το πρόσηµο του τριωνύµου φ(x) = αx 2 + βx + γ. Προτείνεται να διδαχθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΙΚΟΙ ΜΕΘΟΔΟΙ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΙΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. Αναστασία Κ. Καδδά Δρ.Κοινωνιολογίας Υγείας Μsc Διοίκηση Μονάδων Υγείας

ΠΟΙΟΤΙΚΟΙ ΜΕΘΟΔΟΙ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΙΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. Αναστασία Κ. Καδδά Δρ.Κοινωνιολογίας Υγείας Μsc Διοίκηση Μονάδων Υγείας ΠΟΙΟΤΙΚΟΙ ΜΕΘΟΔΟΙ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΙΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ Αναστασία Κ. Καδδά Δρ.Κοινωνιολογίας Υγείας Μsc Διοίκηση Μονάδων Υγείας ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ «Ποιοτικές μέθοδοι έρευνας στις κοινωνικές επιστήμες»,

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία της παιδικής συμπεριφοράς γεννιέται από την συνύφανση αυτών των δύο γραμμών (Vygotsky 1930/ 1978, σελ. 46).

Η ιστορία της παιδικής συμπεριφοράς γεννιέται από την συνύφανση αυτών των δύο γραμμών (Vygotsky 1930/ 1978, σελ. 46). 1896 1934 2 ξεχωριστές στην καταγωγή τους γραμμές ανάπτυξης: Α) Μία πρωτόγονη, φυσική γραμμή ανάπτυξης,, αυτόνομης εκδίπλωσης των βιολογικών δομών του οργανισμού, και Β) μία πολιτισμική, ανώτερη ψυχολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΓΡΑΜΜΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΣΤΗ ΛΗΨΗ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ (1)

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΓΡΑΜΜΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΣΤΗ ΛΗΨΗ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ (1) ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΓΡΑΜΜΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΣΤΗ ΛΗΨΗ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ (1) 1 Προέλευση και ιστορία της Επιχειρησιακής Έρευνας Αλλαγές στις επιχειρήσεις Τέλος του 19ου αιώνα: βιομηχανική

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ. Χρήστος Ν. Σιγάλας

Η ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ. Χρήστος Ν. Σιγάλας Η ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ Χρήστος Ν. Σιγάλας Με τον όρο Εκπαιδευτικό Έργο στο πλαίσιο μιας εκπαιδευτικής βαθμίδας νοούμε το σύνολο των ενεργειών και των δραστηριοτήτων δια

Διαβάστε περισσότερα

Μέρος Β /Στατιστική. Μέρος Β. Στατιστική. Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Μαθηματικών&Στατιστικής/Γ. Παπαδόπουλος (www.aua.

Μέρος Β /Στατιστική. Μέρος Β. Στατιστική. Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Μαθηματικών&Στατιστικής/Γ. Παπαδόπουλος (www.aua. Μέρος Β /Στατιστική Μέρος Β Στατιστική Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Μαθηματικών&Στατιστικής/Γ. Παπαδόπουλος (www.aua.gr/gpapadopoulos) Από τις Πιθανότητες στη Στατιστική Στα προηγούμενα, στο

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική Εννοιών τη Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία

Διδακτική Εννοιών τη Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Διδακτική Εννοιών τη Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Ενότητα 1η: Η Διδακτική στα πλαίσια της παραδοσιακής Παιδαγωγικής Κώστας Ραβάνης Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

II29 Θεωρία της Ιστορίας

II29 Θεωρία της Ιστορίας II29 Θεωρία της Ιστορίας Ενότητα 7- Πρόσθετο Υλικό: Πολυπλοκότητα Αντώνης Λιάκος Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας - Αρχαιολογίας Εισαγωγή 1 H γοητεία της δουλειάς του ιστορικού είναι ότι έχει να αντιμετωπίσει

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ένας Δορυφόρος Λογαριασμός Τουρισμού (Δ.Λ.Τ.) ;

Τι είναι ένας Δορυφόρος Λογαριασμός Τουρισμού (Δ.Λ.Τ.) ; Τι είναι ένας Δορυφόρος Λογαριασμός Τουρισμού (Δ.Λ.Τ.) ; Ένας δορυφόρος λογαριασμός (Δ.Λ.) είναι ένα εργαλείο για την οργάνωση όλης της ποσοτικής πληροφόρησης που σχετίζεται και απορρέει από ένα συγκεκριμένο

Διαβάστε περισσότερα

Επιμέλεια: Ελισάβετ Λαζαράκου Σχολική Σύμβουλος, 28 η Περιφέρεια Δημοτικής Εκπαίδευσης Αττικής

Επιμέλεια: Ελισάβετ Λαζαράκου Σχολική Σύμβουλος, 28 η Περιφέρεια Δημοτικής Εκπαίδευσης Αττικής Φ.Ε.Κ. τεύχος Β αρ. φύλλου 303/13-03-2003, Παράρτημα Α, Μάιος 2003 Επιμέλεια: Ελισάβετ Λαζαράκου Σχολική Σύμβουλος, 28 η Περιφέρεια Δημοτικής Εκπαίδευσης Αττικής Βασικός σκοπός της αξιολόγησης του μαθητή

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήµατα σχεδίασης και παρατήρησης (για εστίαση σε συγκεκριµένες πτυχές των αλλαγών στο σχήµα).

Ερωτήµατα σχεδίασης και παρατήρησης (για εστίαση σε συγκεκριµένες πτυχές των αλλαγών στο σχήµα). τάξης είναι ένα από τα στοιχεία που το καθιστούν σηµαντικό. Ο εκπαιδευτικός πρέπει να λάβει σοβαρά υπόψη του αυτές τις παραµέτρους και να προσαρµόσει το σενάριο ανάλογα. Ιδιαίτερα όταν εφαρµόσει το σενάριο

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307)

Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307) Ενότητα #4: Λειτουργικός και Κριτικός Γραμματισμός Διδάσκων: Κατσαρού Ελένη ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ INTRAWAY ΕΠΕ Μετα-ανάλυση των ερευνών που έχουν διεξαχθεί για τη μετανάστευση σε σημαντικά και σχετικά με την ένταξη πεδία (υγεία, κοινωνική ασφάλιση, εργασία, εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα ιερεύνησης: Ο καιρός

Θέµα ιερεύνησης: Ο καιρός Θέµα ιερεύνησης: Ο καιρός Αντικείµενο της συγκεκριµένης δραστηριότητας είναι η µεθοδική παρατήρηση των καιρικών συνθηκών για ένα σχετικά µεγάλο χρονικό διάστηµα, η καταγραφή και οργάνωση των παρατηρήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια 18 ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια χαρακτηριστικά αποδίδουμε σε ένα πρόσωπο το οποίο λέμε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΕΙΚΤΩΝ ΒΑΣΕΩΝ (ΑΝΑΘΕΩΡΗΜΕΝΗ)

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΕΙΚΤΩΝ ΒΑΣΕΩΝ (ΑΝΑΘΕΩΡΗΜΕΝΗ) ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΕΙΚΤΩΝ ΒΑΣΕΩΝ (ΑΝΑΘΕΩΡΗΜΕΝΗ) Η πρόβλεψη των βάσεων είναι ένα δύσκολο και παρακινδυνευµένο εγχείρηµα, κάθε χρόνο, διότι αν και υπάρχουν τα βασικά βαθµολογικά και άλλα στοιχεία δεν είναι γνωστές

Διαβάστε περισσότερα

Στόχος της ψυχολογικής έρευνας:

Στόχος της ψυχολογικής έρευνας: Στόχος της ψυχολογικής έρευνας: Συστηματική περιγραφή και κατανόηση των ψυχολογικών φαινομένων. Η ψυχολογική έρευνα χρησιμοποιεί μεθόδους συστηματικής διερεύνησης για τη συλλογή, την ανάλυση και την ερμηνεία

Διαβάστε περισσότερα

Σ.Ε.Π. (Σύνθετο Εργαστηριακό Περιβάλλον)

Σ.Ε.Π. (Σύνθετο Εργαστηριακό Περιβάλλον) ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ: ΝΟΜΟΙ ΙΔΑΝΙΚΩΝ ΑΕΡΙΩΝ με τη βοήθεια του λογισμικού Σ.Ε.Π. (Σύνθετο Εργαστηριακό Περιβάλλον) Φυσική Β Λυκείου Θετικής & Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Νοέμβριος 2013 0 ΤΙΤΛΟΣ ΝΟΜΟΙ ΙΔΑΝΙΚΩΝ ΑΕΡΙΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Νεοεµφανιζόµενα φαινόµενα στη χρήση ναρκωτικών

Νεοεµφανιζόµενα φαινόµενα στη χρήση ναρκωτικών Νεοεµφανιζόµενα φαινόµενα στη χρήση ναρκωτικών Ένα ευρωπαϊκό εγχειρίδιο σχετικά µε τη λειτουργία έγκαιρης πληροφόρησης για τα νεοεµφανιζόµενα φαινόµενα στη Συνοπτικη Παρουσιαση Στην εργασία αυτή παρουσιάζονται

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων Ενότητα 10: Ο Κριτικός Στοχασμός στον Εργασιακό Χώρο Γιώργος Κ. Ζαρίφης

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 8. Οργάνωση Ελεγκτικής ιαδικασίας

Ενότητα 8. Οργάνωση Ελεγκτικής ιαδικασίας Ενότητα 8 Οργάνωση Ελεγκτικής ιαδικασίας Σχέση Εσωτερικού Εξωτερικού Ελέγχου Εσωτερικός Έλεγχος Εξωτερικός Έλεγχος Φύση Σχέσης Εργασιακής Υπάλληλος της οικονοµικής µονάδας Σκοπός Σκοπεύει στην εκτίµηση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΠΙΣΤΙΑ ΥΛΙΚΟΥ ΚΑΙ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ

ΑΞΙΟΠΙΣΤΙΑ ΥΛΙΚΟΥ ΚΑΙ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ ΑΞΙΟΠΙΣΤΙΑ ΥΛΙΚΟΥ ΚΑΙ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ Εισαγωγή Ηεµφάνιση ηλεκτρονικών υπολογιστών και λογισµικού σε εφαρµογές µε υψηλές απαιτήσεις αξιοπιστίας, όπως είναι διαστηµικά προγράµµατα, στρατιωτικές τηλεπικοινωνίες,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ 2011 ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Τα σύγχρονα

Διαβάστε περισσότερα

αντισταθµίζονται µε τα πλεονεκτήµατα του άλλου, τρόπου βαθµολόγησης των γραπτών και της ερµηνείας των σχετικών αποτελεσµάτων, και

αντισταθµίζονται µε τα πλεονεκτήµατα του άλλου, τρόπου βαθµολόγησης των γραπτών και της ερµηνείας των σχετικών αποτελεσµάτων, και 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Όλα τα είδη ερωτήσεων που αναφέρονται στο «Γενικό Οδηγό για την Αξιολόγηση των µαθητών στην Α Λυκείου» µπορούν να χρησιµοποιηθούν στα Μαθηµατικά, τόσο στην προφορική διδασκαλία/εξέταση, όσο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγικές εφαρμογές Η/Υ. Μάθημα 1 ο

Παιδαγωγικές εφαρμογές Η/Υ. Μάθημα 1 ο Παιδαγωγικές εφαρμογές Η/Υ Μάθημα 1 ο 14/3/2011 Περίγραμμα και περιεχόμενο του μαθήματος Μάθηση με την αξιοποίηση του Η/Υ ή τις ΤΠΕ Θεωρίες μάθησης Εφαρμογή των θεωριών μάθησης στον σχεδιασμό εκπαιδευτικών

Διαβάστε περισσότερα

Σενάριο 1. Σκιτσάροντας µε Παραλληλόγραµµα. Γνωστική περιοχή: Γεωµετρία (και σχέσεις µεταξύ γενικευµένων αριθµών).

Σενάριο 1. Σκιτσάροντας µε Παραλληλόγραµµα. Γνωστική περιοχή: Γεωµετρία (και σχέσεις µεταξύ γενικευµένων αριθµών). Σενάριο 1. Σκιτσάροντας µε Παραλληλόγραµµα Γνωστική περιοχή: Γεωµετρία (και σχέσεις µεταξύ γενικευµένων αριθµών). Θέµα: Η διερεύνηση µερικών βασικών ιδιοτήτων των παραλληλογράµµων από τους µαθητές µε χρήση

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

Επιλογή και επανάληψη. Λογική έκφραση ή συνθήκη

Επιλογή και επανάληψη. Λογική έκφραση ή συνθήκη Επιλογή και επανάληψη Η ύλη που αναπτύσσεται σε αυτό το κεφάλαιο είναι συναφής µε την ύλη που αναπτύσσεται στο 2 ο κεφάλαιο. Όπου υπάρχουν διαφορές αναφέρονται ρητά. Προσέξτε ιδιαίτερα, πάντως, ότι στο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

Δοµές Δεδοµένων και Αλγόριθµοι - Εισαγωγή

Δοµές Δεδοµένων και Αλγόριθµοι - Εισαγωγή Δοµές Δεδοµένων και Αλγόριθµοι - Εισαγωγή Στην ενότητα αυτή θα µελετηθούν τα εξής επιµέρους θέµατα: Εισαγωγή στις έννοιες Αλγόριθµοι και Πολυπλοκότητα, Οργάνωση Δεδοµένων και Δοµές Δεδοµένων Χρήσιµοι µαθηµατικοί

Διαβάστε περισσότερα

Ορισµένοι ερευνητές υποστηρίζουν ότι χρειαζόµαστε µίνιµουµ 30 περιπτώσεις για να προβούµε σε κάποιας µορφής ανάλυσης των δεδοµένων.

Ορισµένοι ερευνητές υποστηρίζουν ότι χρειαζόµαστε µίνιµουµ 30 περιπτώσεις για να προβούµε σε κάποιας µορφής ανάλυσης των δεδοµένων. ειγµατοληψία Καθώς δεν είναι εφικτό να παίρνουµε δεδοµένα από ολόκληρο τον πληθυσµό που µας ενδιαφέρει, διαλέγουµε µια µικρότερη οµάδα που θεωρούµε ότι είναι αντιπροσωπευτική ολόκληρου του πληθυσµού. Τέσσερις

Διαβάστε περισσότερα

Αυθεντικό πλαίσιο μάθησης και διδασκαλίας για ένα σχολείο που μαθαίνει. Κατερίνα Κασιμάτη Επικ. Καθηγήτρια Παιδαγωγικού Τμήματος ΑΣΠΑΙΤΕ

Αυθεντικό πλαίσιο μάθησης και διδασκαλίας για ένα σχολείο που μαθαίνει. Κατερίνα Κασιμάτη Επικ. Καθηγήτρια Παιδαγωγικού Τμήματος ΑΣΠΑΙΤΕ Αυθεντικό πλαίσιο μάθησης και διδασκαλίας για ένα σχολείο που μαθαίνει Κατερίνα Κασιμάτη Επικ. Καθηγήτρια Παιδαγωγικού Τμήματος ΑΣΠΑΙΤΕ Ορισμός αυθεντικής μάθησης Αυθεντική μάθηση είναι η μάθηση που έχει

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση της διδακτικής πράξης

Αξιολόγηση της διδακτικής πράξης Αξιολόγηση της διδακτικής πράξης 1 } Ορισµός: Απόδοση αξίας Απόδοση προσήµου σε κάτι που αξιολογείται Σύγκρισης δύο πραγµάτων } Αξιολόγηση Αποτίµηση στόχου (σύγκριση του στόχου µε το αποτέλεσµα) Σηµασία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Η εκπαιδευτική έρευνα και ο σχεδιασμός της Διδάσκων: Νίκος Ανδρεαδάκης ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού 1 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ Μέτρο 2.2 Αναµόρφωση Προγραµµάτων Προπτυχιακών Σπουδών ιεύρυνση Τριτοβάθµιας Κατ. Πράξης 2.2.2.α Αναµόρφωση Προγραµµάτων

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην κοινωνική έρευνα. Earl Babbie. Κεφάλαιο 1. Βασικές αρχές 1-1

Εισαγωγή στην κοινωνική έρευνα. Earl Babbie. Κεφάλαιο 1. Βασικές αρχές 1-1 Εισαγωγή στην κοινωνική έρευνα Earl Babbie Κεφάλαιο 1 Βασικές αρχές 1-1 Σύνοψη κεφαλαίου Αναζητώντας την πραγματικότητα Τα θεμέλια της κοινωνικής επιστήμης Η διαλεκτική της κοινωνικής έρευνας Σχέδιο ερευνητικής

Διαβάστε περισσότερα

Το περιβάλλον ως σύστηµα

Το περιβάλλον ως σύστηµα Το περιβάλλον ως σύστηµα Σύστηµα : ηιδέατουστηθεώρησητουκόσµου Το σύστηµα αποτελεί θεµελιώδη έννοια γύρω από την οποία οργανώνεται ο τρόπος θεώρησης του κόσµου και των φαινοµένων που συντελούνται µέσα

Διαβάστε περισσότερα