Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση"

Transcript

1 ΓΙΑ ΤΟΝ ΤΑΞΙΚΟ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΡΓΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΜΙΚΡΟΑΣΤΙΚΗΣ ΤΑΞΗΣ: ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ των Γιάννη Μηλιού και Γιώργου Οικονομάκη Στην Κομμουνιστική Επιθεώρηση (ΚΟΜΕΠ 2008, τεύχος 1: ) δημοσιεύτηκε άρθρο του Μάκη Παπαδόπουλου (ΜΠ για τη συνέχεια), υπεύθυνου του Τμήματος Οικονομίας της ΚΕ του ΚΚΕ, με τίτλο «Η Κοινωνική Ρίζα του Οπορτουνισμού: Εργατική Αριστοκρατία, Διάσπαση της Ενότητας της Εργατικής Τάξης». Στο άρθρο αυτό ο συγγραφέας, πέραν άλλων, υποβάλλει σε κριτική θεωρητικές θέσεις που διατυπώσαμε στο, «Εργατική τάξη και μεσαίες τάξεις: ταξική θέση και ταξική τοποθέτηση. (Μια κριτική προσέγγιση στη θεωρία των κοινωνικών τάξεων του Νίκου Πουλαντζά)», Θέσεις, τ. 99, Απρίλιος - Ιούνιος 2007: Χωρίς να υπεισέλθουμε σε μια συνολική αποτίμηση των θέσεων που αναπτύσσει ο ΜΠ, νομίζουμε ότι μια κριτική ανταπάντηση στα βασικά σημεία της κριτικής που μας ασκείται θα ήταν χρήσιμη στο μέτρο που βοηθάει στην παραπέρα τεκμηρίωση και διασαφήνιση της προβληματικής που έχουμε εκθέσει. 1. Τα βασικά σημεία της κριτικής του ΜΠ Τα σημεία κριτικής του ΜΠ είναι τέσσερα, και όλα συνδέονται με το θεωρητικό ερώτημα του προσδιορισμού των κοινωνικών τάξεων. Συγκεκριμένα: 1. Ο συγγραφέας ξεκινάει παραπέμποντας στη θέση «της λεγόμενης αλτουσεριανής σχολής», ότι «ένας πλήρης προσδιορισμός των τάξεων πρέπει να διενεργηθεί σε όρους οικονομικών, πολιτικών και ιδεολογικών παραγόντων» (Μ. Παπαδόπουλος, όπ.π.: ) και στην επόμενη παράγραφο συνεχίζει, γράφοντας: 2. «Το συγκεκριμένο ρεύμα [«αλτουσεριανή σχολή»] αμφισβητεί συνολικά τα λενινιστικά κριτήρια προσδιορισμού των τάξεων. Εξετάζει λαθεμένα τον προσδιορισμό της ταξικής θέσης σε συνάρτηση και με το επίπεδο της ταξικής συνείδησης. Διαιρεί τις σχέσεις παραγωγής σε σχέσεις κυριότητας, κατοχής και χρήσης των μέσων παραγωγής, συσκοτίζοντας τη στρατηγική σημασία της ιδιοκτησίας των μέσων παραγωγής (π.χ. ένας μεγαλομέτοχος μονοπωλιακού ομίλου που δε μετέχει ενεργά στη διοίκηση της επιχείρησης, θεωρείται ότι δεν έχει σχέση κατοχής, αλλά μόνο τυπική-νομική σχέση κυριότητας με την καπιταλιστική επιχείρηση)» (στο ίδιο: 135). 3. Ο ΜΠ ασκεί κριτική και απορρίπτει (από ορθή οπτική, σύμφωνα τουλάχιστον και με τη δική μας ανάγνωση στις σχετικές μαρξικές αναλύσεις) την προσέγγιση του Πουλαντζά στη μαρξική έννοια της παραγωγικής εργασίας και συνεχίζει: «Οι Γ. Μηλιός - Γ. Οικονομάκης ( ) επιχειρούν να αναδιατυπώσουν τη θέση Πουλαντζά [Σημ.: εννοεί την αντίληψη του Πουλαντζά πάνω στην έννοια της παραγωγικής εργασίας υπό καπιταλιστικές συνθήκες και τη χρήση τής, κατά την αντίληψη Πουλαντζά, παραγωγικής εργασίας ως κριτήριο ταξικού προσδιορισμού της εργατικής τάξης] και προτείνουν μια νέα κατηγοριοποίηση (μεσαία αστική τάξη, παραδοσιακή μικροαστική τάξη, νέα μικροαστική τάξη, κ.λπ.), διατηρώντας ουσιαστικά την ίδια λαθεμένη μεθοδολογία. ( ) Θα σταθούμε μόνο στον ασαφή ορισμό τους για τη νέα μικροαστική τάξη, στην οποία περιλαμβάνουν τμήματα της εργατικής τάξης με κριτήριο ότι βρίσκονται σε απόσταση από την άμεση χειρωνακτική εργασία και υλοποιούν μορφές διοίκησης - επιτήρησης της εργασίας. Σε αυτούς περιλαμβάνουν επαγγελματικές δραστηριότητες στο σύνολό τους, όπως οι τεχνικοί, μηχανικοί κ.λπ.» Κατά τον ΜΠ «Αν ακολουθήσει κανείς με συνέπεια το συγκεκριμένο κριτήριο μπορεί να περιορίσει την εργατική τάξη στους χειρώνακτες εργάτες της παραγωγής» (στο ίδιο: ). 4. Ο ΜΠ επισημαίνει «ότι από μόνη της η διάκριση της εργασίας σε πνευματική και χειρωνακτική δεν μπορεί να οδηγήσει σε σαφή ταξικό διαχωρισμό», καθώς «απαιτείται η εφαρμογή των λενινιστικών κριτηρίων στο σύνολό τους» και καταλήγει επισημαίνοντάς μας ότι: «Είναι τουλάχιστον άστοχη και ανιστόρητη η θεώρηση των μηχανικών σαν ενιαίας ταξικής κατηγορίας» (στο ίδιο: 138). 2. Οικονομικός και μη οικονομικός προσδιορισμός των κοινωνικών τάξεων Ας ξεκινήσουμε και εμείς από την «αλτουσεριανή θέση» της πολλαπλότητας των παραγόντων ταξικού προσδιορισμού. Ο ΜΠ δεν πρόσεξε υπό ποια βασική προϋπόθεση έχουμε αποδεχτεί τη θέση της πολλαπλότητας των παραγόντων ταξικού προσδιορισμού. Την έχουμε αποδεχτεί υπό τη βασική προϋπόθεση ότι ο προσδιορισμός στο πολιτικό και ιδεολογικό επίπεδο δεν έρχεται σε αντίθεση με τον ορισμό στο οικονομικό Σελίδα 1 / 8

2 επίπεδο. Συγκεκριμένα γράφουμε: «Δεν μπορεί να υπάρξει κανένας ταξικός ορισμός στο πολιτικό και ιδεολογικό επίπεδο σε αντίθεση προς τον ορισμό στο οικονομικό επίπεδο» (Γ. Μηλιός Γ. Οικονομάκης, όπ.π.: 42 η έμφαση στο πρωτότυπο). Και στη βάση αυτής ακριβώς της θέσης ασκούμε κριτική στην έννοια (και εφαρμογή) των «κατάλληλων αποτελεσμάτων» που εισηγείται ο Πουλαντζάς. Στην ίδια μάλιστα σελίδα του κειμένου μας παραθέτουμε σε υποσημείωση σχετικό απόσπασμα της Harnecker, στο οποίο, όπως σημειώνουμε, «ορθώς υποστηρίζει ότι: Είναι άλλο πράγμα να μιλάμε για τις κοινωνικές τάξεις ( ) [ως] βασικά αποτελέσματα των σχέσεων παραγωγής και άλλο να μιλάμε για τα αποτελέσματα που μπορούν να παράγουν οι τάξεις στα διάφορα επίπεδα της κοινωνίας: ιδεολογικά, πολιτικά ή οικονομικά αποτελέσματα». Φτάνουμε έτσι εδώ και στο ζήτημα της σχέσης ανάμεσα στην ταξική θέση και την ταξική τοποθέτηση. Η θέση που υποστηρίξαμε είναι ξεκάθαρη: οι «δυνητικές ταξικές τοποθετήσεις» «αναδύονται από και ανταποκρίνονται στις ιδιαιτερότητες των δομικών ταξικών χαρακτηριστικών» των κοινωνικών τάξεων, δηλαδή στην ταξική τους θέση (βλ. στο ίδιο: 45-51). Υπό αυτήν την προϋπόθεση, η μια διάσταση του πολιτικού και ιδεολογικού προσδιορισμού των κοινωνικών τάξεων αφορά στη δυνητική πολιτική και ιδεολογική τους τοποθέτηση (στάση) σε ανταπόκριση προς την ταξική τους θέση μέσα στην ταξική συγκυρία ενός ιστορικού κοινωνικού σχηματισμό. Μόνο εντός ενός τέτοιου θεωρητικού πλαισίου, άλλωστε, και οι αναφορές του ΜΠ (και του ΚΚΕ) στο «ρόλο και την ιστορική αποστολή της εργατικής τάξης», στον «αντικειμενικά πρωτοπόρο ρόλο της εργατικής τάξης» κ.λπ., παύουν να είναι «μεσσιανικός ιστορικισμός» (ΜΠ, όπ.π.: 139) ή ιδεαλιστικός μεσσιανισμός. Υπάρχει ωστόσο και μια άλλη διάσταση του πολιτικού και ιδεολογικού προσδιορισμού. Και αυτή αφορά σε εκείνες τις κοινωνικές κατηγορίες που δεν μπορούν να οριστούν στο οικονομικό επίπεδο, δηλαδή στο επίπεδο των σχέσεων παραγωγής ενός τρόπου παραγωγής. Στην ειδική αυτή περίπτωση η προσφυγή στους πολιτικούς και ιδεολογικούς παράγοντες καθίσταται αναγκαία για τον ταξικό προσδιορισμό. Εδώ, ως υποπερίπτωση, βρίσκεται και το ερώτημα του ταξικού προσδιορισμού των μισθωτών εργαζομένων που «στελεχώνουν τους μηχανισμούς του καπιταλιστικού κράτους, και έτσι εξασκούν εξουσία στο όνομα του καπιταλιστικού συστήματος κατά τη διαδικασία της αναπαραγωγής του» (Γ. Μηλιός Γ. Οικονομάκης, όπ.π.: 32). Δηλαδή του τμήματος εκείνου της νέας μικροαστικής τάξης που συγκροτείται εκτός του οικονομικού επιπέδου, του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής (ΚΤΠ) στο θεσμικό εποικοδόμημα με το άλλο τμήμα να αποτελείται από τα μισθωτά στελέχη της καπιταλιστικής διαδικασίας παραγωγής. Γιατί όμως τμήμα της νέας μικροαστικής τάξης; Ή, με άλλη διατύπωση, «γιατί διαφορετικές κοινωνικές ομάδες και παράγοντες ανήκουν στην ίδια κοινωνική τάξη, παρά το γεγονός ότι αναλαμβάνουν διαφορετικούς ρόλους στην καπιταλιστική διαίρεση της εργασίας (καπιταλιστική παραγωγή έναντι κρατικών μηχανισμών); Η απάντηση είναι διότι ασκούν ίδιου τύπου κοινωνικές λειτουργίες εντός της καπιταλιστικής αναπαραγωγής, καίτοι σε διαφορετικά κοινωνικά επίπεδα». Ανήκουν στην ίδια τάξη «ακριβώς εξαιτίας της θέσης τους στο πλέγμα των λειτουργιών που εμπλέκονται στην άσκηση της καπιταλιστικής (οικονομικής, πολιτικής, ιδεολογικής) εξουσίας» (Μηλιός-Οικονομάκης, στο ίδιο: 32 η έμφαση στο πρωτότυπο). Η χρήση επομένως των πολιτικών και ιδεολογικών παραγόντων είναι αναγκαία για τον ταξικό προσδιορισμό των μισθωτών στελεχών των μηχανισμών του καπιταλιστικού κράτους (για την ένταξή τους στην ίδια τάξη τη νέα μικροαστική με τα μισθωτά στελέχη της καπιταλιστικής διαδικασίας παραγωγής), και ταυτόχρονα δεν βρίσκεται σε αντίθεση με το οικονομικό κριτήριο. Τα «στοιχεία» αυτά, της νέας μικροαστικής τάξης, δεν ανήκουν στην εργατική τάξη, εφόσον (είτε στην καπιταλιστική διαδικασία παραγωγής είτε στο καπιταλιστικό θεσμικό εποικοδόμημα) στελεχώνουν μηχανισμούς και διαδικασίες «άσκησης της καπιταλιστικής εξουσίας» (το ζήτημα αυτό θα μας απασχολήσει βεβαίως και στη συνέχεια) και «δεν είναι τμήμα της καπιταλιστικής τάξης, εφόσον δεν είναι ιδιοκτήτες των μέσων παραγωγής (καπιταλιστές)» (στο ίδιο: 32 η έμφαση στο πρωτότυπο). Το ίδιο θεωρητικό ερώτημα ταξικού προσδιορισμού (ταξικής ένταξης) προκύπτει και για εκείνους τους μισθωτούς εργαζομένους που ανήκουν στις κατώτερες βαθμίδες «κρατικών υπαλλήλων (π.χ. τεχνίτες ή καθαριστές-καθαρίστριες που απασχολούνται ως μόνιμο προσωπικό στις δημόσιες υπηρεσίες, τους ΟΤΑ κ.λπ.), καθώς και των κατώτερων βαθμίδων των μισθωτών που απασχολούνται σε προσωπικές υπηρεσίες (κηπουροί, υπηρέτες-υπηρέτριες, φύλακες, κ.λπ.)». Και αυτές οι κοινωνικές κατηγορίες δεν μπορούν να οριστούν στο οικονομικό επίπεδο, δηλαδή στο επίπεδο των σχέσεων παραγωγής ενός τρόπου παραγωγής. Η «επίκληση» και ορθή χρήση των «πολιτικο-ιδεολογικών κριτηρίων» δίνει πιθανόν μια απάντηση επί του ταξικού προσδιορισμού ή της ταξικής ένταξης (βλ. στο ίδιο: 33). 1 Ωστόσο στη διερεύνηση αυτού του ζητήματος δεν είχαμε υπεισέλθει στο συζητούμενο άρθρο μας, και δεν θα υπεισέλθουμε ούτε εδώ. Σελίδα 2 / 8

3 3. Οι σχέσεις παραγωγής και τα «λενινιστικά κριτήρια» ταξικού προσδιορισμού: Μια πρώτη απάντηση στο ερώτημα της διάκρισης εργατικής και νέας μικροαστικής τάξης Έχουμε υποστηρίξει τη «θέση ότι ο ιδιαίτερος συνδυασμός των σχέσεων κυριότητας, κατοχής και χρήσης συνιστά τη μήτρα ενός τρόπου παραγωγής». Από τη θέση αυτή «προκύπτει ότι οι (διαφορετικές) κοινωνικές τάξεις σχηματίζονται εντός των (διαφορετικών) τρόπων παραγωγής ως αποτέλεσμα της μήτρας τους και φορείς αυτών των σχέσεων» (στο ίδιο: 22-23). Μια τέτοια οπτική ακολουθεί τη «Μαρξική ανάλυση, σύμφωνα με την οποία τα μέλη των κοινωνικών τάξεων δεν είναι παρά απλώς ενσαρκώσεις προσωποποιήσεις ( ) καθορισμένοι κοινωνικοί χαρακτήρες, που εγχαράσσει στα άτομα το κοινωνικό προτσές παραγωγής, είναι τα προϊόντα αυτών των καθορισμένων κοινωνικών σχέσεων παραγωγής και ως τέτοιοι είναι οι κύριοι παράγοντες ενός τρόπου παραγωγής» (στο ίδιο: 23). Έτσι ορίσαμε «τις κοινωνικές τάξεις που συγκροτούνται εντός ενός τρόπου παραγωγής ως φορείς των σχέσεων που συνθέτουν τη μήτρα του, θεμελιώδεις κοινωνικές τάξεις αυτού του τρόπου παραγωγής» και συνεπώς ορίσαμε «ως μη-θεμελιώδεις ή ίσως ορθότερα ως ενδιάμεσες κοινωνικές τάξεις εκείνες τις κοινωνικές ομάδες ενός τρόπου παραγωγής (εάν υπάρχουν) που δεν είναι φορείς συνθετουσών σχέσεων, δηλαδή τις τάξεις που δεν ενσαρκώνουν επαρκώς ένα διακριτό ή καθορισμένο κοινωνικό χαρακτήρα στο επίπεδο του τρόπου παραγωγής» (στο ίδιο: 23 η έμφαση στο πρωτότυπο). Βρίσκονται αυτά τα κριτήρια ταξικού προσδιορισμού σε αντίθεση με τα «λενινιστικά κριτήρια»; Νομίζουμε όχι, και ας δούμε το γιατί. Ας πάρουμε ως παράδειγμα τον ταξικό προσδιορισμό στο πλαίσιο του καπιταλιστικού τρόπου (και σχέσεων) παραγωγής σε μια πιο απλουστευμένη μορφή για τη διευκόλυνση της συζήτησής μας στο σημείο αυτό. Πιο πριν ας επαναλάβουμε εν συντομία το βασικό περιεχόμενο των σχέσεων κυριότητας, κατοχής και χρήσης των μέσων παραγωγής, που έχουμε δώσει: «Η χρήση των μέσων παραγωγής ορίζεται ως η αποκλειστική εκτέλεση της λειτουργίας της εργασίας, όπου λειτουργία της εργασίας σημαίνει συμμετοχή ενός ατόμου ή ενός συλλογικού παράγοντα στη διαδικασία της εργασίας με σκοπό την παραγωγή αξιών χρήσης ( ). Η κυριότητα ως οικονομική σχέση συνίσταται στην εξουσία επί των μέσων, των αντικειμένων και των αποτελεσμάτων της παραγωγικής διαδικασίας. Σε διάκριση από την τυπική-νομική κυριότητα, η κυριότητα ως (πραγματική) οικονομική σχέση προϋποθέτει την κατοχή των μέσων παραγωγής, δηλαδή τη διοίκηση (διεύθυνση) της παραγωγικής διαδικασίας, τη δυνατότητα να τίθενται τα μέσα παραγωγής σε λειτουργία και την οικειοποίηση αποτελεσμάτων εκ της χρήσης των μέσων παραγωγής. Με άλλα λόγια η κυριότητα ως οικονομική σχέση υφίσταται σε σχέση ομολογίας (σύμπτωσης-αντιστοιχίας) με τη σχέση κατοχής (διοίκησης). Σε περίπτωση μη-ομολογίας (μη-σύμπτωσης και μη-αντιστοιχίας), η κυριότητα δεν είναι μια οικονομική αλλά είναι (ή μπορεί να είναι) μια εντελώς τυπική ή νομική σχέση» (στο ίδιο: 22). Σύμφωνα με το θεωρητικό σχήμα που εκθέσαμε (αναλυτικότερα στο ίδιο: 25-32) έχουμε λοιπόν τα εξής: - Σύμπτωση κυριότητας και κατοχής των μέσων παραγωγής (= πραγματική ή οικονομική κυριότητα) στην αστική τάξη σε συνθήκες «διπλής ελευθερίας» των άμεσων παραγωγών (απαλλοτρίωση συν ατομική ελευθερία) και πλήρους απαλλαγής του πραγματικού ιδιοκτήτη των μέσων παραγωγής από την ανάγκη της άμεσης εργασίας (αναγκαία συνθήκη για τον ΚΤΠ). 2 Η αστική τάξη αποτελεί έτσι το ιστορικό αποτέλεσμα της σύμπτωσης κυριότητας και κατοχής και ταυτόχρονα τον ταξικό φορέα αυτής της σύμπτωσης σε συνθήκες «διπλής ελευθερίας» των άμεσων παραγωγών και πλήρους απαλλαγής του φορέα πραγματικής κυριότητας από τη χρήση των μέσων παραγωγής. Υπό αυτήν την έννοια το «κεφάλαιο» ως κοινωνική σχέση ενσαρκώνει τη σύμπτωση της λειτουργίας της κατοχής και της κυριότητας των μέσων παραγωγής υπό την αναγκαία συνθήκη για τον ΚΤΠ. - Η εργατική τάξη αποτελεί το ιστορικό αποτέλεσμα της απαλλοτρίωσης των άμεσων παραγωγών από τα μέσα παραγωγής και συντήρησης (και της ταυτόχρονης απελευθέρωσής τους από εξωοικονομικούς καταναγκασμούς και δεσμεύσεις). Ως εκ τούτου, ως πωλητές μόνο της εργασιακής τους δύναμης, οι εργάτες-άμεσοι παραγωγοί συγκροτούν εκείνο το μέρος του «συλλογικού εργάτη» που αποτελεί τον φορέα της χρήσης των μέσων παραγωγής εντός της καπιταλιστικής διαδικασίας παραγωγής όπου η σχέση χρήσης εντός της καπιταλιστικής διαδικασίας παραγωγής νοείται ως αποκλειστική εκτέλεση της λειτουργίας της εργασίας. - Η αστική τάξη και η εργατική τάξη ως φορείς των σχέσεων που συνθέτουν τις σχέσεις παραγωγής αποτελούν συνεπώς τις θεμελιώδεις τάξεις του ΚΤΠ, δηλαδή τις τάξεις που ενσαρκώνουν ένα διακριτό ή «καθορισμένο κοινωνικό χαρακτήρα» στο επίπεδο του (καπιταλιστικού) τρόπου παραγωγής. Ο κεφαλαιοκράτης αποτελεί ενσάρκωση και προσωποποίηση του κεφαλαίου (πραγματική κυριότητα σε συνθήκες «διπλής Σελίδα 3 / 8

4 ελευθερίας» των άμεσων παραγωγών και πλήρους απαλλαγής του ιδιοκτήτη των μέσων παραγωγής από την άμεση εκτέλεση εργασίας εντός της παραγωγικής διαδικασίας) και ο μισθωτός εργάτης ενσάρκωση και προσωποποίηση της μισθωτής εργασίας (χρήση των μέσων παραγωγής ως αποκλειστική εκτέλεση της λειτουργίας της εργασίας εντός της καπιταλιστικής διαδικασίας παραγωγής). (Βλ. σχετικά και Κ. Μαρξ, Το Κεφάλαιο, Τόμος Τρίτος, εκδ. Σύγχρονη Εποχή, 1978: 1080). - Η νέα μικροαστική τάξη εντός της καπιταλιστικής διαδικασίας παραγωγής αποτελεί την τάξη που «γεφυρώνει» την ειδικά καπιταλιστική απόσταση (διάσταση ή απόσπαση ή απο-στοίχιση) της πραγματικής κυριότητας των μέσων παραγωγής από τη χρήση των μέσων παραγωγής. Υπό ποια έννοια «γεφυρώνει»; Υπό την έννοια ότι αποτελεί τον εντολοδόχο της πραγματικής κυριότητας (κεφάλαιο), τον ιμάντα μεταβίβασης της βούλησής της μέσα στην καπιταλιστική διαδικασία παραγωγής, ή άλλως το φορέα διοίκησης-επιτήρησης της άμεσης διαδικασίας παραγωγής στο όνομα της εξουσίας της πραγματικής κυριότητας. Η νέα μικροαστική τάξη αποτελεί επομένως εκείνο το τμήμα του «συλλογικού εργάτη» που συγκροτείται απ όλους αυτούς τους «αξιωματικούς» και «υπαξιωματικούς» της παραγωγής, για τους οποίους «η δουλειά της επιστασίας εδραιώνεται σαν η αποκλειστική τους λειτουργία», όπως μας λέει ο Μαρξ. 3 Αυτή ακριβώς η λειτουργία προκύπτει ως το αποτέλεσμα της πλήρους απο-στοίχισης του φορέα της πραγματικής κυριότητας από τη χρήση των μέσων παραγωγής (αναγκαία συνθήκη για τον ΚΤΠ). Οι μισθωτοί εργαζόμενοι που ανήκουν σε αυτήν την ειδική κατηγορία της μισθωτής εργασίας δεν εκτελούν επομένως αποκλειστικά τη λειτουργία της εργασίας αλλά εξασκούν επίσης εξουσίες του κεφαλαίου, και άρα δεν αποτελούν φορέα της σχέσης χρήσης και δεν ανήκουν στο φορέα της χρήσης (εργατική τάξη). Ταυτόχρονα, όπως σημειώσαμε και πιο πριν, δεν είναι τμήμα της καπιταλιστικής τάξης, εφόσον δεν είναι ιδιοκτήτες των μέσων παραγωγής και ως μέρος του συλλογικού εργάτη είναι παραγωγικοί εργαζόμενοι, δηλαδή εργαζόμενοι άμεσα εκμεταλλευόμενοι από το κεφάλαιο. Καθώς δεν αποτελεί ούτε φορέα της πραγματικής κυριότητας ούτε φορέα της χρήσης των μέσων παραγωγής, η νέα μικροαστική τάξη, που συγκροτείται εντός του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής, αποτελεί την ενδιάμεση κοινωνική τάξη του τρόπου αυτού παραγωγής. Ας περάσουμε τώρα στον ορισμό των κοινωνικών τάξεων του Λένιν: «Τάξεις ονομάζονται μεγάλες ομάδες ανθρώπων που ξεχωρίζουν μεταξύ τους», - πρώτο κριτήριο: «από τη θέση που κατέχουν μέσα σ ένα ιστορικά καθορισμένο σύστημα της κοινωνικής παραγωγής» - δεύτερο κριτήριο: «από τη σχέση τους (στο μεγαλύτερο μέρος κατοχυρωμένη και διατυπωμένη σε νόμους) προς τα μέσα παραγωγής» - τρίτο κριτήριο: «από το ρόλο τους στην κοινωνική οργάνωση της εργασίας και συνεπώς», - τέταρτο κριτήριο: «από τους τρόπους που ιδιοποιούνται τη μερίδα του κοινωνικού πλούτου που διαθέτουν και από το μέγεθος αυτής της μερίδας». - Επομένως: «Οι τάξεις είναι τέτοιες ομάδες ανθρώπων, που η μια μπορεί να ιδιοποιείται τη δουλειά της άλλης, χάρη στη διαφορά της θέσης που κατέχει μέσα σ ένα καθορισμένο σύστημα της κοινωνικής οικονομίας» (Β. Ι., Λένιν, χ.χ.έ., «Η Μεγάλη Πρωτοβουλία», Διαλεχτά Έργα, Τόμος Β ΙΙ: Κ.Ε. Κ.Κ.Ε.: 208). Το τέταρτο κριτήριο δεν θα μας απασχολήσει καθόσον αποτελεί συνέπεια των τριών πρώτων. Ας περάσουμε λοιπόν στα τρία πρώτα κριτήρια, έχοντας ως πεδίο αναφοράς τον ΚΤΠ. Το πρώτο κριτήριο ανάγεται στη διάκριση ανάμεσα σε αμειβόμενους από μεταβλητό κεφάλαιο (μισθωτοί επιχειρηματικού τομέα) και μη αμειβόμενους από μεταβλητό κεφάλαιο. Το δεύτερο κριτήριο ανάγεται στη διάκριση μεταξύ πραγματικής κυριότητας και μη κυριότητας των μέσων παραγωγής (ιδιοκτήτες έναντι μη-ιδιοκτητών από οικονομική άποψη). Τέλος το τρίτο κριτήριο μπορεί να αναχθεί στον αστικό καταμερισμό εργασίας, στη διάκριση των λειτουργιών πραγματικής κυριότητας και χρήσης των μέσων παραγωγής. Τα δυο πρώτα κριτήρια μας δίνουν τη γενική διάκριση ανάμεσα σε εκμεταλλευτές και εκμεταλλευόμενους (μη-μισθωτοί ιδιοκτήτες των μέσων παραγωγής έναντι μισθωτών μη-ιδιοκτητών των μέσων παραγωγής) και από αυτήν την άποψη θα μπορούσαν να ενοποιηθούν. Ωστόσο δεν μας συγκεκριμενοποιούν ότι αυτή η διάκριση αναφέρεται ειδικά στον ΚΤΠ (δηλαδή ότι η σχέση εκμετάλλευσης είναι καπιταλιστική) εφόσον δε μας λένε τίποτα για τη χρήση των μέσων παραγωγής, δηλαδή για το αν ο μη-μισθωτός ιδιοκτήτης των μέσων παραγωγής μετέχει ή μη της χρήσης των μέσων παραγωγής (αναγκαία συνθήκη για τον ΚΤΠ). Χρειάζεται επομένως το τρίτο κριτήριο («ρόλος στην κοινωνική οργάνωση της εργασίας») τόσο για τη συγκεκριμενοποίηση των μη-μισθωτών ιδιοκτητών των μέσων Σελίδα 4 / 8

5 παραγωγής ως καπιταλιστών (δηλαδή για τον προσδιορισμό της σχέσης εκμετάλλευσης ως καπιταλιστικής) όσο και για τη διάκριση ανάμεσα στην εργατική τάξη και τη νέα μικροαστική τάξη. Πιο συγκεκριμένα: - Ο ειδικός ιδιαίτερος ιστορικά ρόλος στην κοινωνική οργάνωση της εργασίας της τάξης των καπιταλιστών αναφέρεται στην πραγματική κυριότητα υπό την αναγκαία συνθήκη για τον ΚΤΠ. «Το προτσές εργασίας υπάγεται στο κεφάλαιο (είναι το δικό του προτσές) και ο καπιταλιστής εμφανίζεται στο προτσές σαν διευθυντής, καθοδηγητής γι αυτόν είναι συγχρόνως άμεσο προτσές εκμετάλλευσης ξένης εργασίας» (Κ. Μαρξ, Αποτελέσματα της Άμεσης Διαδικασίας Παραγωγής, εκδ. Α/συνέχεια, χ.χ.έ.: 122). Το εισόδημα του καπιταλιστή (δηλαδή το κέρδος) εξαρτάται έτσι από τον όγκο τού προκαταβεβλημένου συνολικού κεφαλαίου και όχι από την εργασία του ως κεφαλαιοκράτη και επομένως η εργασιακή διαδικασία είναι αποκλειστικά υπό την άμεση εκμετάλλευση ταξικών παραγόντων άλλων από εκείνους που συμμετέχουν σε αυτήν (Κ. Μαρξ όπ.π.: , 105, ). - Ο ειδικός ρόλος στην κοινωνική οργάνωση της εργασίας της εργατικής τάξης αναφέρεται, υπό τους όρους της αναγκαίας συνθήκης για τον ΚΤΠ, στην άμεση και μόνο εκτέλεση εργασίας ελεύθερων ατομικών υποκειμένων, υπό την εξουσία (διοίκηση και επιτήρηση) άλλων. - Ο ειδικός ρόλος στην κοινωνική οργάνωση της εργασίας της νέας μικροαστικής τάξης προκύπτει ευθέως από την αναγκαία συνθήκη για τον ΚΤΠ και αναφέρεται στην υλοποίηση της διοίκησης-επιτήρησης της τάξης των εργατών στο όνομα και για λογαριασμό του κεφαλαίου. Επομένως τα λενινιστικά κριτήρια δεν βρίσκονται σε αντίφαση με τα κριτήρια ταξικού προσδιορισμού της ανάλυσής μας, αντίθετα τα κριτήρια ταξικού προσδιορισμού που χρησιμοποιούμε αξιοποιούν και συγκεκριμενοποιούν τα λενινιστικά γενικά στο περιεχόμενό τους κριτήρια, και επιπλέον με μια τέτοια αξιοποίηση και των λενινιστικών κριτηρίων είναι εφικτός ο ταξικός διαχωρισμός εργατικής και νέας μικροαστικής τάξης. Και με τα λενινιστικά λοιπόν κριτήρια δεν δικαιώνεται ο ΜΠ στην κριτική που μας ασκεί αναφορικά με την αφαίρεση από την εργατική τάξη εκείνων των τμημάτων των μισθωτών εργαζομένων που «υλοποιούν μορφές διοίκησης - επιτήρησης της εργασίας». Αυτούς που αφαιρούμε από την εργατική τάξη είναι οι κατά Μαρξ «αξιωματικοί» και «υπαξιωματικοί» της παραγωγής που επιτηρούν τους εργάτες στο όνομα του κεφαλαίου. Αγνοεί ο ΜΠ (και το ΚΚΕ) τη σχετική μαρξική ανάλυση; Δεν είμαστε σίγουροι. Δεν πιστεύουμε, δηλαδή, ότι κυρίως από άγνοια μας ασκείται κριτική όταν υποστηρίζουμε ότι οι εντολοδόχοι του κεφαλαίου δεν έχουν κοινή ταξική θέση με όσους υπόκεινται σε όλο το πλέγμα των εξουσιών του κεφαλαίου ότι οι ταξικοί επιτηρητές δεν ανήκουν στην ίδια κοινωνική τάξη με τους ταξικά επιτηρούμενους. Είναι η κρατικοκαπιταλιστική ταξική φυσιογνωμία του ΚΚΕ που επιβάλλει την αναγκαιότητα εμφάνισης (τμημάτων) της νέας μικροαστικής τάξης ως μέρος της εργατικής τάξης, έτσι που ο κρατικός καπιταλισμός να εμφανίζεται ως εργατική εξουσία. Είναι μάλιστα αρκετά ενδεικτικό ότι σε διάφορα σημεία του άρθρου του ο ΜΠ πασχίζει να «διασώσει» ως τμήμα της εργατικής τάξης τους ολίγον εποπτεύοντες (βλ. σχετικά Μ. Παπαδόπουλος, όπ.π.: ). Από την άποψη αυτή ο ΜΠ δικαιώνει πλήρως τη σχετική μας ανάλυση, περί της δυνητικής στρατηγικής ταξικής τοποθέτησης των νέων μικροαστών όπως αυτή προκύπτει από την ταξική τους θέση. Γράφαμε, μεταξύ άλλων, λοιπόν χαρακτηριστικά: «Ανεξάρτητα από ατομικές ή συλλογικές συνειδήσεις, η τάση ελέγχου των επιχειρήσεων και των κρατικών μηχανισμών που απορρέει από την ταξική θέση της νέας μικροαστικής τάξης, δυνάμει εμπεριέχει την προοπτική μετάβασης προς ένα καθεστώς κρατικού καπιταλισμού, κατά το πρότυπο αυτών που διαμορφώθηκαν στην Ανατολική Ευρώπη μετά το 1945 ή σε χώρες του Τρίτου Κόσμου ( ).»Στα καθεστώτα του κρατικού καπιταλισμού της Ανατολικής Ευρώπης μετά το 1945 ( υπαρκτός σοσιαλισμός ), η αστική τάξη νέου τύπου που κατείχε την πραγματική ιδιοκτησία (κυριότητα και κατοχή) των δημόσιων μέσων παραγωγής (και του παραγόμενου υπερπροϊόντος), προήλθε από το μετασχηματισμό-ανέλιξη στην εξουσία μερίδων της νέας μικροαστικής τάξης. Καίτοι στις περιπτώσεις αυτές η νέα μικροαστική τάξη (ή μάλλον ορισμένες ανώτερες μερίδες της) μετασχηματίζεται σε κρατική αστική τάξη εντούτοις η στρατηγική αυτού του δυνάμει μετασχηματισμού αποτελεί κατάλληλο αποτέλεσμα, που μπορεί να εντοπιστεί στην αυθόρμητη καθημερινή πρακτική μερίδων της νέας μικροαστικής τάξης» (Γ. Μηλιός - Γ. Οικονομάκης, όπ.π.: η έμφαση στο πρωτότυπο). 4. Χειρωνακτική εργασία, εργατική τάξη, νέα μικροαστική τάξη και μηχανικοί Θα παραμείνουμε στο ζήτημα της διάκρισης εργατικής και νέας μικροαστικής τάξης για να εξετάσουμε κάπως πιο συγκεκριμένα ορισμένες άλλες όψεις της ασκούμενης κριτικής: τις αιτιάσεις ότι περιορίζουμε την Σελίδα 5 / 8

6 εργατική τάξη στη χειρωνακτική εργασία, και συνακόλουθα ότι εξαιρούμε συλλήβδην τους μηχανικούς από την εργατική τάξη, θεωρώντας τους ως ενιαία ταξική κατηγορία. Όσον αφορά στα περί του περιορισμού της εργατικής τάξης στη χειρωνακτική εργασία η πρώτη μας παρατήρηση είναι ότι το πρόβλημα βρίσκεται στο ότι ο ΜΠ φαίνεται να συγχέει (ταυτίζοντας) την «αποκλειστική εκτέλεση της λειτουργίας της εργασίας» (σχέση χρήσης) με τη χειρωνακτική ειδικά εργασία. Και επειδή ακριβώς συγχέει (ταυτίζοντας) την έννοια της χρήσης με τη χειρωνακτική εργασία, μας καταλογίζει ότι περιορίζουμε την εργατική τάξη στη χειρωνακτική εργασία και επακόλουθα ότι εξαιρούμε ως σύνολο τους μηχανικούς από την εργατική τάξη, αντιμετωπίζοντάς τους μάλιστα ως ενιαία ταξική κατηγορία. Εντούτοις η έννοια της χρήσης («αποκλειστική εκτέλεση της λειτουργίας της εργασίας») δεν αναφέρεται σε ένα μονοδιάστατο προσδιορισμό (χειρωνακτική εργασία), αλλά ενσωματώνει στο σύνολό τους τούς καθορισμούς του αστικού ιεραρχικού καταμερισμού εργασίας που προσδιορίζουν την ταξική λειτουργία των «από κάτω». Με άλλη διατύπωση, η έννοια της χρήσης αναδεικνύει (και αναδεικνύεται μέσα απ αυτούς) ακριβώς τους διαχωρισμούς που θεμελιώνουν το ιεραρχικό «μοντέλο» των διαδικασιών εργασίας στον αστικό κοινωνικό καταμερισμό ενσωματώνοντας (ολικά και ταυτόχρονα) ως ειδικά καπιταλιστική «φύση» της τη μια πλευρά τους. Εκείνη που κάθε φορά αντιπροσωπεύει τις λειτουργίες της θεωρούμενης ή/και κατά κύριο λόγο χειρωνακτικής απέναντι στη θεωρούμενη ή/και κατά κύριο λόγο πνευματική εργασία, της πείρας απέναντι στην επιστήμη, της εκτέλεσης απέναντι στη διοίκηση. Υπό αυτήν την οπτική, και ακολουθώντας τις σχετικές αναλύσεις των Πουλαντζά, Pestieau, Γκράμσι και Μπαλιμπάρ, γράφαμε: «Ωστόσο, είναι δυνατόν να γίνουν ορισμένοι διαφορισμοί μέσα στους μηχανικούς και τους τεχνικούς, ιδιαίτερα ανάλογα με το αν βρίσκονται σε κλάδους ή βιομηχανίες όπου διευθύνουν ή έχουν υπό τις εντολές τους χειρώνακτες εργάτες, ή σε κλάδους όπου αποτελούν οι ίδιοι το κύριο εργατικό δυναμικό και όπου, επομένως, δεν ασκούν διευθυντικά και εποπτικά καθήκοντα πάνω σε άλλους εργαζόμενους ( ). Στην τελευταία αυτή περίπτωση μπορούν να αποτελέσουν τον ταξικό φορέα της σχέσης χρήσης, και επομένως μπορεί να εμφανιστεί μια διαδικασία προλεταριοποίησης των διανοητικών εργασιών». Και επισημαίναμε εμφαντικά: «Σημειώνουμε ακόμη στο σημείο αυτό ότι οι διακρίσεις μεταξύ πνευματικής και χειρωνακτικής εργασίας και επιστήμης και εμπειρίας πρέπει να γίνονται κατανοητές μόνο μέσω της αντιθετικότητάς τους και της ιστορικότητάς τους» (στο ίδιο: 31-32). Επομένως ούτε ταύτιση της χειρωνακτικής εργασίας με την εργατική τάξη προτείναμε, ούτε αντιμετωπίσαμε τους μηχανικούς ως ενιαία ταξική κατηγορία, ούτε καν τους εξαιρέσαμε συλλήβδην από την εργατική τάξη, όπως υποστηρίζει ο ΜΠ. Αντιθέτως, απορρίπτοντας την απόλυτη και α-ιστορική πρόσληψη των εννοιών πνευματική-χειρωνακτική εργασία και δίνοντας έμφαση στην κατανόησή τους μέσα από την αντιθετικότητα και ιστορικότητά τους, επιχειρήσαμε να αναδείξουμε τη σημασία της ολότητας των προσδιορισμών που χαρακτηρίζουν τη σχέση χρήσης. Έτσι τονίσαμε ότι πράγματι οι μηχανικοί μπορούν να αποτελέσουν τον ταξικό φορέα της σχέσης χρήσης (εργατική τάξη) σε εκείνες τις διαδικασίες στις οποίες αποτελούν το κατεξοχήν εργατικό δυναμικό υπό τη διοίκηση-επιτήρηση άλλων. Σε εκείνες δηλαδή τις διαδικασίες όπου η επιστήμη στην εργασιακή της εφαρμογή δεν διαιρείται από την εκτέλεση-εμπειρία παύοντας έτσι να λειτουργεί από ταξική άποψη ως «επιστήμη» στην ειδικά καπιταλιστική διαίρεση επιστήμης-εμπειρίας. Πρόκειται για διαδικασίες «χειρωνακτικοποίησης» της πνευματικής εργασίας, υπό την ταξική και όχι τεχνική έννοια του όρου, ή «προλεταριοποίησης των διανοητικών εργασιών». Στη νέα μικροαστική τάξη δεν ανήκουν, επομένως, οι μηχανικοί γενικά λόγω της «πνευματικής» τους μόρφωσης, αλλά εκείνοι οι μηχανικοί που ασκούν καθήκοντα διοίκησης-επιτήρησης στην καπιταλιστική διαδικασία παραγωγής, τα οποία πηγάζουν (και αναπαράγονται) από την ειδικά καπιταλιστική διαίρεση επιστήμης-εμπειρίας. Γράφαμε λοιπόν σχετικά: «Σε αυτήν την τάξη [τη νέα μικροαστική] ανήκουν επίσης οι μηχανικοί και τεχνικοί (τεχνολόγοι), οι οποίοι στην πραγματικότητα εκτελούν ειδικές μορφές της διοίκησης-επιτήρησης της εργασίας, οι οποίες πηγάζουν από την ειδικά καπιταλιστική διαίρεση μεταξύ επιστήμης και εμπειρίας» (στο ίδιο: 31). 5. Το ζήτημα της ιδιοκτησίας Αφήσαμε για το τέλος το ζήτημα της ιδιοκτησίας των μέσων παραγωγής. Ο ΜΠ μας καταλογίζει ότι συσκοτίζουμε «τη στρατηγική σημασία της ιδιοκτησίας των μέσων παραγωγής» και υποστηρίζει ότι εξαιρούμε ένα μεγαλομέτοχο «μονοπωλιακού ομίλου» ο οποίος δεν μετέχει ενεργά στη διοίκηση από τη «σχέση κατοχής» θεωρώντας ότι έχει «μόνο τυπική-νομική σχέση κυριότητας με την καπιταλιστική επιχείρηση». Βέβαια στο συγκεκριμένο μας άρθρο δεν μας απασχόλησε το ερώτημα της σχέσης των μεγαλομετόχων με την κατοχή των μέσων παραγωγής, αλλά το ερώτημα της σχέσης των top managers με την κυριότητα των μέσων παραγωγής. Εντούτοις, και απ αυτήν την ανάλυση η απάντηση στο ερώτημα της ταξικής σχέσης των μεγαλομετόχων με τη Σελίδα 6 / 8

7 σχέση κατοχής των μέσων παραγωγής βγαίνει αβίαστα. Ας δούμε πρώτα τι γράφαμε, ακολουθώντας τον Μαρξ και τον Πουλαντζά: «Ο σχηματισμός της πραγματικής καπιταλιστικής κυριότητας προϋποθέτει την πλήρη απαλλαγή του καπιταλιστή από την ανάγκη να δουλέψει ο ίδιος, αλλά δεν έχει ως προϋπόθεση ότι οι καπιταλιστές ως ατομικά υποκείμενα είναι ταυτοχρόνως οι νομικοί ιδιοκτήτες των μέσων παραγωγής. Το ζήτημα (όπως είναι γνωστό) έχει να κάνει με το χωρισμό της (νομικής) ιδιοκτησίας από την κατοχή των μέσων παραγωγής. Ο Μαρξ ( ) είχε ήδη παρατηρήσει ότι κύριο χαρακτηριστικό των μεγάλων μετοχικών εταιριών είναι πως έχουν την τάση (...) τη διευθυντική δουλειά σαν λειτουργία να τη χωρίζουν όλο και περισσότερο από την κατοχή του κεφαλαίου, δηλαδή τη νομική του ιδιοκτησία. Και βεβαίως το θέμα έχει να κάνει με την ταξική θέση των top managers. Γράφει ο Πουλαντζάς ( ) αναφορικά με τη Μαρξική ανάλυση: Οι αναλύσεις του Μαρξ είναι ξεκάθαρες: ενώ οι διάφορες εξουσίες της κυριότητας και της κατοχής ανήκουν στη θέση του κεφαλαίου είναι λειτουργίες του κεφαλαίου δεν ασκούνται απαραίτητα από τους ίδιους φορείς-ιδιοκτήτες δεν είναι λειτουργίες κεφαλαιούχων ιδιοκτητών. Επομένως: Οι ιθύνοντες φορείς που ασκούν άμεσα τις εξουσίες αυτές και που εκπληρώνουν τις λειτουργίες του κεφαλαίου, καταλαμβάνουν τη θέση του κεφαλαίου, και ανήκουν έτσι στην αστική τάξη, έστω κι αν δεν είναι κάτοχοι της τυπικής νομικής κυριότητας. Έτσι, οι μάνατζερς αποτελούν, οπωσδήποτε, συστατικό μέρος της αστικής τάξης» (στο ίδιο: η έμφαση στο πρωτότυπο). Η θέση λοιπόν που υποστηρίξαμε είναι ότι top managers και κεφαλαιούχοι (μεγαλομέτοχοι) καταλαμβάνουν από κοινού την αδιαίρετη «θέση του κεφαλαίου». Εφόσον οι κεφαλαιούχοι (μεγαλομέτοχοι) καταλαμβάνουν επίσης τη θέση του κεφαλαίου προφανώς μετέχουν και της σχέσης κατοχής (των εξουσιών της σχέσης κατοχής), καίτοι δεν την (τις) ασκούν οι ίδιοι άμεσα ή δεν ασκούν οι ίδιοι ως φυσικά πρόσωπα άμεσα τις λειτουργίες της (εξουσίας της) σχέσης κατοχής. Αλλά ίσως το σημαντικότερο ζήτημα δεν είναι αυτό της σχέσης των μεγαλομετόχων με τη σχέση κατοχής. Το σημαντικότερο είναι η ιδιαίτερη έμφαση που δίνει ο ΜΠ στη σχέση ιδιοκτησίας (στη «στρατηγική σημασία της ιδιοκτησίας των μέσων παραγωγής», όπως γράφει), έτσι που πραγματικά εξαφανίζει το συνολικό πλέγμα των σχέσεων παραγωγής, εντέλει ανάγοντάς τις (ή υπάγοντας τις) στο ερώτημα της ιδιοκτησίας. Και εδώ μπορεί κανείς να πει πολλά. Θα περιοριστούμε στο πλαίσιο του παρόντος άρθρου σε δυο μόνο συνοπτικές παρατηρήσεις. α) Ας πάρουμε ως παράδειγμα την κυριότητα στον φεουδαρχικό τρόπο παραγωγής (ΦΤΠ) σε σύγκριση με εκείνη στον ΚΤΠ. Ο ΜΠ μας καταλογίζει ότι διαιρώντας τις σχέσεις παραγωγής σε σχέσεις κυριότητας, κατοχής και χρήσης των μέσων παραγωγής «συσκοτίζουμε» «τη στρατηγική σημασία της ιδιοκτησίας των μέσων παραγωγής». Ας αφήσουμε έξω τη σχέση χρήσης των μέσων παραγωγής και ας διερωτηθούμε. Ποιο είναι το περιεχόμενο (και η εξ αυτού απορρέουσα «στρατηγική σημασία») της κυριότητας (ιδιοκτησίας) των μέσων παραγωγής υπό φεουδαρχικές συνθήκες; Είναι το ίδιο με εκείνο υπό καπιταλιστικές συνθήκες; Είναι πάντοτε με την ίδια έννοια (περιεχόμενο) «στρατηγική» η «σημασία της ιδιοκτησίας των μέσων παραγωγής», ακόμα και αν υποθέταμε ότι είναι «στρατηγική» η «σημασία» της; Όχι ασφαλώς. Η μεν κυριότητα των μέσων παραγωγής υπό τον ΦΤΠ είναι μόνο τυπική, η δε κυριότητα των μέσων παραγωγής υπό τον ΚΤΠ είναι πραγματική ή οικονομική. Στην πρώτη περίπτωση απαιτείται εξωοικονομικός καταναγκασμός για την απόσπαση πλεονάσματος από τους άμεσους παραγωγούς στη δεύτερη ο καταναγκασμός είναι οικονομικός. Η μετάβαση από το ΦΤΠ στον ΚΤΠ δεν είναι παρά η μετάβαση από την τυπική στην πραγματική κυριότητα, από τον εξωοικονομικό στον οικονομικό καταναγκασμό. Τι έκρινε αυτήν τη μετάβαση ή πού βρίσκεται η ειδοποιός διαφορά μεταξύ μόνο τυπικής και πραγματικής κυριότητας ή μεταξύ ΦΤΠ και ΚΤΠ; Τη μετάβαση έκρινε η σχέση κατοχής, ή, με άλλη διατύπωση, η σχέση κατοχής συγκροτεί την ειδοποιό διαφορά μεταξύ μόνο τυπικής και πραγματικής κυριότητας ή μεταξύ ΦΤΠ και ΚΤΠ. Η απώλεια της κατοχής των μέσων παραγωγής από τους άμεσους παραγωγούς προς όφελος των «μη-εργαζομένων» αποτελεί τον κρίσιμο κόμβο μετάβασης στην κοινωνία της καπιταλιστικής εκμετάλλευσης: το ουσιώδες περιεχόμενο της κατά Μαρξ «πρωταρχικής συσσώρευσης του κεφαλαίου» είναι ακριβώς η ταξική σύγκρουση πάνω στη σχέση κατοχής και η απώλειά της για τους άμεσους παραγωγούς. Η στρατηγική λοιπόν ταξική σχέση είναι η σχέση κατοχής των μέσων παραγωγής και όχι η ιδιοκτησία τους. Είναι η σχέση κατοχής (περιεχόμενο και φορέας που την ασκεί) που προσδίδει το ιδιάζον σε κάθε τρόπο παραγωγής περιεχόμενο της κυριότητας (ιδιοκτησίας). Η μη κατανόηση αυτής της θεωρητικής (και ιστορικής) έννοιας δείχνει μη κατανόηση της θεωρίας της ταξικής πάλης γενικά. Επομένως και της ταξικής πάλης για τον κομμουνισμό. Φτάνουμε έτσι στη δεύτερη παρατήρησή μας. β) Η αναγόρευση της ιδιοκτησίας των μέσων παραγωγής στη «στρατηγική» σχέση παραγωγής μάς γυρνάει ξανά στο ζήτημα της κρατικοκαπιταλιστικής ταξικής φυσιογνωμίας του ΚΚΕ, και της ταύτισής του ιστορικά με τον κρατικοκαπιταλιστικό «υπαρκτό σοσιαλισμό». Η εξομοίωση της κρατικής ιδιοκτησίας των μέσων παραγωγής Σελίδα 7 / 8

8 (δηλαδή της πραγματικής ιδιοκτησίας κυριότητας και κατοχής των «δημόσιων» μέσων παραγωγής από την κρατική αστική τάξη) με τον σοσιαλισμό, προϋποθέτει (ή παράγει) με τη σειρά της ως θεωρητική δικαιολόγηση αυτή ακριβώς την υπαγωγή των σχέσεων παραγωγής στο «στρατηγικό» ερώτημα της νομικής ιδιοκτησίας των μέσων παραγωγής. Ο Ένγκελς εντούτοις τόνιζε: «Η ιδιοκτησία του κράτους στις παραγωγικές δυνάμεις δεν αποτελεί λύση της σύγκρουσης, ωστόσο κλείνει μέσα της το τυπικό μέσο, τον τρόπο για να πλησιάσουμε στη λύση». Και συνέχιζε: «Η λύση αυτή μπορεί να βρίσκεται μονάχα στην αναγνώριση στην πράξη της κοινωνικής φύσης των σύγχρονων παραγωγικών δυνάμεων, και ως εκ τούτου στην εναρμόνιση των τρόπων παραγωγής, διανομής και ανταλλαγής με τον κοινωνικό χαρακτήρα των μέσων παραγωγής. Και αυτό δεν μπορεί να γίνει παρά μόνο όταν η κοινωνία πάρει ανοιχτά και δίχως περιστροφές στην κατοχή της τις παραγωγικές δυνάμεις» (F. Engels, Anti-Duhring, Herr Eugen Dühring s Revolution in Science, Progress Publishers, 1947, Transcribed: August 1996, Part III, σχετικά και σε F. Engels, Socialism: Utopian and Scientific, Publisher: Progress Publishers, Part III. Online Version: Marx/Engels Internet Archive (marxists.org): 4 Η κατοχή λοιπόν από την κοινωνία των παραγωγικών δυνάμεων αποτελεί τον στρατηγικό όρο για τη μετατροπή της τυπικής-νομικής κρατικής ιδιοκτησίας σε πραγματική κοινωνική ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής, δηλαδή σε έμπρακτη αναγνώριση της κοινωνικής φύσης των παραγωγικών δυνάμεων (σοσιαλισμός). Έτσι, καίτοι η τυπική-νομική κρατική ιδιοκτησία αποτελεί μια προϋπόθεση του σοσιαλιστικού μετασχηματισμού, το αν αυτή η κρατική ιδιοκτησία θα εμπεδωθεί ως προς το ουσιώδες περιεχόμενό της ως σοσιαλιστική (και όχι ως κρατικοκαπιταλιστική), το αν δηλαδή θα υπάρξει (ή όχι) στην πράξη αναγνώριση της κοινωνικής φύσης των παραγωγικών δυνάμεων, θα εξαρτηθεί από τη (στρατηγική) σχέση κατοχής: δηλαδή από τον πραγματικό (και όχι τυπικό) έλεγχο της παραγωγής και διανομής του προϊόντος της εργασίας από τους ίδιους τους παραγωγούς του. Αφήνουμε τον τελευταίο λόγο στον Σαρλ Μπεττελέμ: «Ο σοσιαλισμός δεν μπορεί ν αναπτυχθεί παρά μονάχα χάρη στην κοινωνικοποίηση των μέσων παραγωγής. Η κοινωνικοποίηση των παραγωγικών μέσων, υποχρεωτικά βασίζεται στη συλλογική διαδικασία που αποσκοπεί στον έλεγχο της φύσης των παραγωγικών δυνάμεων από το σύνολο της κοινωνίας. ( ) Ο Ένγκελς είχε υπογραμμίσει αυτό το γεγονός όταν έλεγε πως η κρατική ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής δεν είναι παρά ένα τυπικό μέσον για τη λύση της αντίθεσης ανάμεσα στον κοινωνικό χαρακτήρα των παραγωγικών δυνάμεων και τον ιδιωτικό χαρακτήρα της οικειοποίησης. Η κρατική ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής, κι όταν ακόμη το Κράτος είναι Κράτος της δικτατορίας του προλεταριάτου, δεν σημαίνει πραγματική κοινωνικοποίηση γιατί η κρατική ιδιοκτησία είναι νομική σχέση. Δεν είναι ο ίδιος ο μετασχηματισμός του συνόλου των παραγωγικών σχέσεων» (Σ. Μπεττελέμ, Πολιτιστική Επανάσταση και Βιομηχανική Οργάνωση στην Κίνα, εκδ. Γη, Αθήνα, 1975: 134). 1. Μια άλλη απάντηση, όπως σημειώσαμε ακολουθώντας την Harnecker, είναι η αποδοχή της ύπαρξης οριακών κοινωνικών στρωμάτων χωρίς ταξική ένταξη» (Γ. Μηλιός - Γ. Οικονομάκης, όπ.π.: 25). 2. «Αυτήν την πλήρη απαλλαγή του πραγματικού ιδιοκτήτη των μέσων παραγωγής από την ανάγκη της άμεσης εργασίας ονομάζουμε αναγκαία συνθήκη για τον ΚΤΠ» (Γ. Μηλιός - Γ. Οικονομάκης, όπ.π. σελ. 27 η έμφαση στο πρωτότυπο). κεφαλαιοκράτης απαλλάσσεται στην αρχή από τη χειρωνακτική εργασία μόλις το κεφάλαιό του φτάσει το ελάχιστο εκείνο μέγεθος με το οποίο και μόνο αρχίζει η καθαυτό κεφαλαιοκρατική παραγωγή, έτσι παραχωρεί τώρα τη λειτουργία της άμεσης και συνεχούς επίβλεψης των ξεχωριστών εργατών και 3. «Όπως ο εργατικών ομάδων σε μια ειδική κατηγορία μισθωτών εργατών. Όπως ένας στρατός χρειάζεται στρατιωτικούς αξιωματικούς και υπαξιωματικούς, έτσι και μια μάζα εργατών που συνεργάζονται κάτω από το πρόσταγμα του ίδιου κεφαλαίου χρειάζεται αξιωματικούς (διευθυντές, διαχειριστές) και υπαξιωματικούς της βιομηχανίας (επιστάτες, foremen, overlookers, contremaitres) που στη διάρκεια του προτσές εργασίας διοικούν εξ ονόματος του κεφαλαίου. Η δουλειά της επιστασίας εδραιώνεται σαν αποκλειστική τους λειτουργία» (Κ. Μαρξ, Το Κεφάλαιο, Τόμος Πρώτος, εκδ. Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα, 1978: 347). 4. Ελληνικές εκδόσεις: Φ. Ένγκελς, Αντι-Ντύρινγκ, εκδ. Αναγνωστίδης, χ.χ.έ. και Φ. Ένγκελς, Ουτοπικός Σοσιαλισμός και Επιστημονικός Σοσιαλισμός, εκδ. Θεμέλιο, Σελίδα 8 / 8

Η σύγχρονη εργατική τάξη και το κίνημά της (2) Συντάχθηκε απο τον/την ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ Παρασκευή, 11 Σεπτέμβριος :57

Η σύγχρονη εργατική τάξη και το κίνημά της (2) Συντάχθηκε απο τον/την ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ Παρασκευή, 11 Σεπτέμβριος :57 Για την πληρέστερη κατανόηση της μεθοδολογίας, με την οποία γίνεται από το μαρξισμό ο διαχωρισμός της αστικής κοινωνίας στο σύνολό της σε τάξεις, είναι απαραίτητο να αναφέρουμε τον κλασικό ορισμό που έδωσε

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Mea culpa (?) Γιώργος Η. Οικονομάκης

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Mea culpa (?) Γιώργος Η. Οικονομάκης MEA CULPA (?) του Γιώργου Η. Οικονομάκη Κύριε Διευθυντή. Μέχρι τη στιγμή που γράφω το σημείωμα τούτο γνωρίζω ότι για μια, τουλάχιστο, διατύπωση - θέση του τελευταίου άρθρου μου στο περιοδικό έγινα αντικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

Η ταξική διάρθρωση και η θέση της εργατικής τάξης στην ελληνική κοινωνία

Η ταξική διάρθρωση και η θέση της εργατικής τάξης στην ελληνική κοινωνία ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2015 Μελέτες (Studies) / 41 Η ταξική διάρθρωση και η θέση της εργατικής τάξης στην ελληνική κοινωνία ΓΙΏΡΓΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΆΚΗΣ, ΓΙΆΝΝΗΣ ΖΗΣΙΜΌΠΟΥΛΟΣ,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΦΟΡΑ ΤΜΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΓΑΤΙΚΗΣ ΤΑΞΗΣ

ΔΙΑΦΟΡΑ ΤΜΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΓΑΤΙΚΗΣ ΤΑΞΗΣ ΔΙΑΦΟΡΑ ΤΜΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΓΑΤΙΚΗΣ ΤΑΞΗΣ Δεν παραγνωρίζουμε τη διαστρωμάτωση μέσα και γύρω από την τάξη των μισθωτών εργαζομένων, τις δυσκολίες που δημιουργεί στη συνειδητοποίηση των εργατών και τα εμπόδια

Διαβάστε περισσότερα

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Εργατική τάξη και μεσαίες τάξεις: ταξική θέση και ταξική τοποθέτηση Γιάννης Μηλιός, Γιώργος Οικονομάκης

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Εργατική τάξη και μεσαίες τάξεις: ταξική θέση και ταξική τοποθέτηση Γιάννης Μηλιός, Γιώργος Οικονομάκης ΕΡΓΑΤΙΚΗ ΤΑΞΗ ΚΑΙ ΜΕΣΑΙΕΣ ΤΑΞΕΙΣ: ΤΑΞΙΚΗ ΘΕΣΗ ΚΑΙ ΤΑΞΙΚΗ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ(Μια κριτική προσέγγιση στη θεωρία των κοινωνικών τάξεων του Νίκου Πουλαντζά)των Γιάννη Μηλιού και Γιώργου Οικονομάκη Περίληψη Μέσω μιας

Διαβάστε περισσότερα

ηµόσια ιδιοκτησία και Κοινοκτηµοσύνη

ηµόσια ιδιοκτησία και Κοινοκτηµοσύνη Άντον Πάννεκουκ ηµόσια ιδιοκτησία και Κοινοκτηµοσύνη Πηγή:http://sites.google.com/site/syrizaorizontia/in-thenews/ademosieutastaellenikaarthratouantonpanekouk ( ηµοσιεύτηκε στο περιοδικό Western Socialist,

Διαβάστε περισσότερα

«Τα Βήματα του Εστερναχ»

«Τα Βήματα του Εστερναχ» «Τα Βήματα του Εστερναχ» Τοποθέτηση του ΔΗΜ.ΓΚΟΥΝΤΟΠΟΥΛΟΥ στη παρουσίαση του βιβλίου ΑΛΕΚΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΕΙΟ-Λάρισα 16/1/2009 Κυρίες και κύριοι. Σε κάθε βιβλίο, μελέτη,διήγημα η ποίημα ο συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Η θέση της «κυκλοφορίας» στην αναπαραγωγή του οικονομικού συστήματος... Γιώργος Σταμάτης

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Η θέση της «κυκλοφορίας» στην αναπαραγωγή του οικονομικού συστήματος... Γιώργος Σταμάτης Η θέση της "κυκλοφορίας" στην αναπαραγωγή του οικονομικού συστήματος και στην παραγωγή υπεραξίας και κέρδουςτου Γιώργου Σταμάτη Είναι ευρέως δεδομένη η άποψη, ότι, κατά τον Μαρξ, ο τομέας της «κυκλοφορίας»,

Διαβάστε περισσότερα

Περί της έννοιας της άρνησης στη διαλεκτική*

Περί της έννοιας της άρνησης στη διαλεκτική* 2 Περί της έννοιας της άρνησης στη διαλεκτική* Πιστεύω, σ αυτό είμαστε όλοι σύμφωνοι, ότι ο προσδιορισμός του περιεχομένου της παρούσης ιστορικής περιόδου και, ειδικά, η ανάπτυξη του ύστερου καπιταλισμού

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτική και Ταξική Ανάλυση. Επιμέλεια: Άννα Κουμανταράκη

Πολιτική και Ταξική Ανάλυση. Επιμέλεια: Άννα Κουμανταράκη Πολιτική και Ταξική Ανάλυση Επιμέλεια: Άννα Κουμανταράκη Τι καταλαβαίνουμε με τον όρο «κοινωνική ανισότητα»; Πλούσιοι και φτωχοί; Προνομιούχοι ή άνθρωποι με ιδιαίτερα χαρίσματα και ταλέντα; Κυρίαρχοι και

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Β ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο - ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ 2.4 Το σοσιαλιστικό σύστημα ή η σχεδιασμένη οικονομία

Διαβάστε περισσότερα

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Ανάλυση των τάξεων και Αριστερά Γιάννης Μαύρης

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Ανάλυση των τάξεων και Αριστερά Γιάννης Μαύρης (Κριτική στη θεωρία του ΚΚΕ για τις τάξεις της ελληνικής κοινωνίας) του Γιάννη Μαύρη Ποιοι είναι οι εχθροί μας, και Ποιοι είναι οι φίλοι μας; Αυτό το ζήτημα είναι ένα ζήτημα πρωταρχικής σημασίας για την

Διαβάστε περισσότερα

Αριθ. L 126/20 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (Πράξεις για την ισχύ των οποίων δεν απαιτείται δημοσίευση) ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

Αριθ. L 126/20 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (Πράξεις για την ισχύ των οποίων δεν απαιτείται δημοσίευση) ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ Αριθ. L 126/20 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 12. 5. 84 II (Πράξεις για την ισχύ των οποίων δεν απαιτείται δημοσίευση) ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΟΓΔΟΗ ΟΔΗΓΙΑ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 10ης Απριλίου 1984 βασιζόμενη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ Διοίκηση Επιχειρήσεων Έννοια του Μάνατζμεντ Ικανότητες των Μάνατζερ Στόχοι του Μάνατζμεντ Βασικές Λειτουργίες του Μάνατζμεντ Σχεδιασμός Οργάνωση Διεύθυνση Έλεγχος Εφαρμογή του Μάνατζμεντ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΥΠΑΝΑΠΤΥΞΗΣ : ανέπτυξε τη θεωρία περί «άνισης ανταλλαγής». Η θεωρία του αποτελεί μέρος μιας πιο λεπτομερούς ερμηνείας της μεταπολεμικής

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική οικονοµία ως µια αποτυχία της καπιταλιστικής πατριαρχίας & η επιλογή της δυστοπίας

Η ελληνική οικονοµία ως µια αποτυχία της καπιταλιστικής πατριαρχίας & η επιλογή της δυστοπίας 3ο Συνέδριο Επιστηµονικής Εταιρείας Πολιτικής Οικονοµίας «Η Ελληνική οικονοµία &ι ι η πολιτική των Μνηµονίων: κατάσταση & προοπτικές» Πάτρα, 14-15 15 Ιανουαρίου 2014 Η ελληνική οικονοµία ως µια αποτυχία

Διαβάστε περισσότερα

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Αξίες και τιμές παραγωγής. Η σχέση μεταξύ του 1ου και του 3ου τόμου του «Κεφαλαίου» Γιώργος Σταμάτης

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Αξίες και τιμές παραγωγής. Η σχέση μεταξύ του 1ου και του 3ου τόμου του «Κεφαλαίου» Γιώργος Σταμάτης Άξιες και τιμές παραγωγής: Η σχέση μεταξύ του 1ου και του 3ου τόμου του «Κεφαλαίου» του Γιώργου Σταμάτη 1. Εισαγωγή Σκοπός μας δεν είναι να δείξουμε απλώς, ότι μεταξύ του 1ου και του 3ου τόμου του «Κεφαλαίου»

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΤΟΣ:

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΤΟΣ: ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΤΟΣ: 2009-2010 ΘΕΜΑ: «Ο ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ» ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΦΥΤΡΟΥ ΛΥΔΙΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Πρόλογος 2. Ο Κανονισμός της βουλής 3. Η αρχή της αυτονομίας 4. Περιεχόμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ. Ενότητα 9: Η σχέση μεταξύ νόμου και ελευθερίας. Παρούσης Μιχαήλ. Τμήμα Φιλοσοφίας

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ. Ενότητα 9: Η σχέση μεταξύ νόμου και ελευθερίας. Παρούσης Μιχαήλ. Τμήμα Φιλοσοφίας ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ Ενότητα 9: Η σχέση μεταξύ νόμου και ελευθερίας Παρούσης Μιχαήλ Τμήμα Φιλοσοφίας 1 Σκοποί ενότητας 1. Διττός χαρακτήρας Συντάγματος 2. Διάκριση θεσμού-κανόνα 3. Η σχέση λόγου - πνεύματος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ β. φιλιας, μ. κουρουκλη γ. ρουσσης, κ. κασιματη λ. μουσουρου, α. παπαριζος ε. χατζηκωνσταντη μ. πετρονωτη, γ. βαρσος φ. τσαλικογλου-κωστοπουλου ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝEΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Κοινωνίες αγροτικού τύπου (παραδοσιακές, στατικές κοινωνίες)

ΓΕΝEΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Κοινωνίες αγροτικού τύπου (παραδοσιακές, στατικές κοινωνίες) ΓΕΝEΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Κοινωνίες αγροτικού τύπου (παραδοσιακές, στατικές κοινωνίες) Αξίες αδιαµφισβήτητες από γενιά σε γενιά Οι σχέσεις καθορισµένες από ήθη και έθιµα Εξωτερική ηθική Κοινωνίες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη Το παρόν ηλεκτρονικό εγχειρίδιο έχει ως στόχο του να παρακολουθήσει τις πολύπλοκες σχέσεις που συνδέουν τον

Διαβάστε περισσότερα

H φιλοσοφία γίνεται εύκολα μια νοσταλγική άσκηση. Άλλωστε, η σύγχρονη φιλοσοφία έχει την τάση να προβάλλει αυτή τη νοσταλγία. Σχεδόν πάντα, δηλώνει

H φιλοσοφία γίνεται εύκολα μια νοσταλγική άσκηση. Άλλωστε, η σύγχρονη φιλοσοφία έχει την τάση να προβάλλει αυτή τη νοσταλγία. Σχεδόν πάντα, δηλώνει H φιλοσοφία γίνεται εύκολα μια νοσταλγική άσκηση. Άλλωστε, η σύγχρονη φιλοσοφία έχει την τάση να προβάλλει αυτή τη νοσταλγία. Σχεδόν πάντα, δηλώνει πως κάτι έχει ξεχαστεί ή έχει σβηστεί, πως κάτι λείπει.

Διαβάστε περισσότερα

Η Κοινωνική ιάρθρωση: ιαστρωµάτωση, Κινητικότητα, Μετάταξη

Η Κοινωνική ιάρθρωση: ιαστρωµάτωση, Κινητικότητα, Μετάταξη ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΑΤΟ Η Κοινωνική ιάρθρωση: ιαστρωµάτωση, Κινητικότητα, Μετάταξη 1. Κοινωνική ιάρθρωση, διαστρωµάτωση, ταξική σύνθεση Ερώτηση ανάπτυξης Nα προσδιορίσετε τους λόγους για τους οποίους οι συγγραφείς

Διαβάστε περισσότερα

Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920. ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος

Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920. ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920 ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος 1. Ο κοινοβουλευτισµός είναι η µορφή πολιτικής εκπροσώπησης

Διαβάστε περισσότερα

κοινά αγαθά και ομότιμη παραγωγή /κατανεμημένη παραγωγή Γιώργος Παπανικολάου (p2p foundation)

κοινά αγαθά και ομότιμη παραγωγή /κατανεμημένη παραγωγή Γιώργος Παπανικολάου (p2p foundation) κοινά αγαθά και ομότιμη παραγωγή /κατανεμημένη παραγωγή Γιώργος Παπανικολάου (p2p foundation) Καταστροφή φυσικού περιβάλλοντος Εμφάνιση των «ψηφιακών»

Διαβάστε περισσότερα

Ηγεσία και Διοικηση. Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας

Ηγεσία και Διοικηση. Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας Ηγεσία και Διοικηση Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας 1. Η έννοια της αποτελεσματικής ηγεσίας Είναι σημαντικό να ξεκαθαρίσουμε πως η έννοια της ηγεσίας δεν είναι ταυτόσημη με τις έννοιες της

Διαβάστε περισσότερα

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Οι συνθήκες πραγματοποίησης της παραγωγής στην απλή αναπαραγωγή του κοινωνικού κεφαλαίου Παρασκευάς Παρασκευαΐδης

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Οι συνθήκες πραγματοποίησης της παραγωγής στην απλή αναπαραγωγή του κοινωνικού κεφαλαίου Παρασκευάς Παρασκευαΐδης του Π, Παρασκευαίδη 1 1. Εισαγωγή Είναι γνωστό ότι στη μελέτη της θεωρίας της αναπαραγωγής που διατύπωσε ο Marx, η βαρύτητα έχει δοθεί στην «αξιοποίηση» τόσο θεωρητικά όσο και εμπειρικά της διευρυμένης

Διαβάστε περισσότερα

23/11/14. 20 ος αιώνας. } Φορντισµός (Henry Ford) } Τεϋλορισµός (Fredrich Taylor) } επιστηµονική διοίκηση της εργασίας

23/11/14. 20 ος αιώνας. } Φορντισµός (Henry Ford) } Τεϋλορισµός (Fredrich Taylor) } επιστηµονική διοίκηση της εργασίας 20 ος αιώνας } Φορντισµός (Henry Ford) } Τεϋλορισµός (Fredrich Taylor) } επιστηµονική διοίκηση της εργασίας 1 Taylor F. (1911) The Principles of Scientific Management. επιστηµονική διοίκηση της εργασίας

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης. Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης. Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Θεωρίες τις Αναπαραγωγής: : Bowles & Gintis Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 6ο (σελ. 136 150) Διαφοροποιημένες κατευθύνσεις στο πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

Η μεταβολή της κοινωνικής διαστρωμάτωσης στην Ελλάδα της κρίσης ( )

Η μεταβολή της κοινωνικής διαστρωμάτωσης στην Ελλάδα της κρίσης ( ) 1 Η μεταβολή της κοινωνικής διαστρωμάτωσης στην Ελλάδα της κρίσης (2009-2014) Του Σπύρου Σακελλαρόπουλου α) Εισαγωγή Στο παρόν άρθρο ασχολούμαστε με την καταγραφή και την ερμηνεία των μεταβολών στην κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι βιομηχανία. Εικόνα 1. Εικόνα 2

Τι είναι βιομηχανία. Εικόνα 1. Εικόνα 2 Τι είναι βιομηχανία Η βιομηχανία είναι ένα οργανωμένο σύστημα παραγωγής αγαθών και υπηρεσιών σε μεγάλη ποσότητα. Οι βιομηχανικές, παραγωγικές μονάδες ή μονάδες παροχής υπηρεσιών χρειάζεται να θεωρηθούν

Διαβάστε περισσότερα

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Για την έννοια του συλλογικού εργάτη Ηλίας Ιωακείμογλου

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Για την έννοια του συλλογικού εργάτη Ηλίας Ιωακείμογλου του Ηλία Ιωακείμογλου Στα δύο προηγούμενα τεύχη των θέσεων ο αναγνώστης μπόρεσε ίσως να παρακολουθήσει μία προσπάθεια προσέγγισης και χρήσης της Εννοίας συλλογικός εργάτης. Ο στόχος αυτής της προσπάθειας

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ.

Η ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ. Σύνοψη του Βιβλίου: Δημήτρης Κωτσάκης. Η ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ. Ταξικές αντιθέσεις και ηγεμονία στον κοινωνικό χώρο. Εκδόσεις των ξένων. Θεσσαλονίκη, 2016. Τα κείμενα που υπάρχουν στο βιβλίο είναι σημειώσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Β ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ 3.5 Κοινωνική διαστρωμάτωση και κοινωνική κινητικότητα. ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Πολιτική Οικονομία

Εισαγωγή στην Πολιτική Οικονομία Εισαγωγή στην Πολιτική Οικονομία Εργασιακή Θεωρία της Αξίας του Μαρξ Σημειώσεις του Λευτέρη Τσουλφίδη Καθηγητή Τμήματος Οικονομικών Επιστημών Ο Νόμος της Αξίας του Μαρξ Ο καπιταλισμός ορίζεται ως το σύστημα

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Διοικώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι «διοίκηση» 2. Η «διοίκηση»

Διαβάστε περισσότερα

«Ο θεσμός των μετακλητών υπαλλήλων»

«Ο θεσμός των μετακλητών υπαλλήλων» Αθήνα, 09/07/2012 «Ο θεσμός των μετακλητών υπαλλήλων» Ένα από τα προτεινόμενα μέτρα για την εξεύρεση ισοδύναμων δημοσιονομικών μέτρων είναι και η κατάργηση του δαπανηρού θεσμού των μετακλητών υπαλλήλων,

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Talcott Parsons

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Talcott Parsons Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Talcott Parsons Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 3ο (σελ. 67-79) 2 Talcott

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT MANAGEMENT ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΣΩΣΤΗ ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΤΩΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ, ΟΙ ΟΠΟΙΕΣ ΕΚΤΕΛΟΥΝΤΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΑ ΜΕΣΑ ΣΕ ΜΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΛΛΗΛΟΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT 1.ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 4: Κοινωνικές Τάξεις & Κοινωνικές Ανισότητες στην Ύπαιθρο (1/2) 2ΔΩ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΝΑΡΞΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ/ ΟΙ ΕΤΑΙΡΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΝΝΟΜΗ ΤΑΞΗ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΝΑΡΞΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ/ ΟΙ ΕΤΑΙΡΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΝΝΟΜΗ ΤΑΞΗ ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΝΑΡΞΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ/ ΟΙ ΕΤΑΙΡΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΝΝΟΜΗ ΤΑΞΗ ΙΩΑΝΝΑ ΛΑΓΟΥΜΙΔΟΥ ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ Τ: 2103627270 Κ: 6944391697 e-mail: law@lagoumidou.gr www.lagoumidou.gr Τι να κάνω; Από την

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων 2.1. Εισαγωγικές έννοιες Ο επιστημονικός κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Ενότητα 8: Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Βεμπεριανές απόψεις για την Εκπαίδευση Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 12ο (σελ. 274 282) 2 Max Weber (1864 1920) Βεμπεριανές απόψεις για

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Ενότητα: Το Παραπρόγραμμα ή κρυφό Αναλυτικό Πρόγραμμα Διδάσκων: Κατσαρού Ελένη ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 2: Αγροτική Κοινότητα και Αγροτικός Μετασχηματισμός (1/2) 2ΔΩ Διδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

Καρλ Πολάνυι. Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη

Καρλ Πολάνυι. Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη Καρλ Πολάνυι Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη Καρλ Πολάνυι (1886-1964) Καρλ Πολάνυι Ούγγρος διανοητής νομάδας εβραϊκής καταγωγής με έντονη πνευματική και πολιτική δράση, θεμελιωτής του κλάδου της

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΩΝ ΝΕΟΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΩΝ

ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΩΝ ΝΕΟΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΩΝ ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΩΝ ΝΕΟΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΩΝτων Γιώργου Οικονομάκη, Λεωνίδα Μαρούδα και Ολίβιας Κυριακίδου 1. Εισαγωγή Το δημόσιο Πανεπιστήμιο αντιμετωπίζει την

Διαβάστε περισσότερα

Δημόσια διαβούλευση. Ερωτήσεις και απαντήσεις

Δημόσια διαβούλευση. Ερωτήσεις και απαντήσεις Δημόσια διαβούλευση σχετικά με το σχέδιο οδηγού της ΕΚΤ για την αξιολόγηση της ικανότητας και καταλληλότητας των μελών των διοικητικών οργάνων των πιστωτικών ιδρυμάτων Ερωτήσεις και απαντήσεις 1 Ποιος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ( σελίδες σχολικού βιβλίου 123 127, έκδοση 2014 : σελίδες 118 122 ) 3.3 ιεύθυνση 3.3.1 Ηγεσία Βασικές έννοιες Οι επιχειρήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ 23

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ 23 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Πρόλογος...21 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ 23 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Εισαγωγικές Έννοιες... 25 1.1 Η Οικονομική Επιστήμη και οι Σχολές Οικονομικής

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕ 800 Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (κοινωνικοποίηση διαπολιτισμικότητα)

ΚΕ 800 Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (κοινωνικοποίηση διαπολιτισμικότητα) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΚΕ 800 Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (κοινωνικοποίηση διαπολιτισμικότητα) Ενότητα 6.2: Ανισότητες στην εκπαίδευση. Επίδοση στο σχολείο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ 2 Ενότητα #7: Μονοπώλιο (II)

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ 2 Ενότητα #7: Μονοπώλιο (II) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ 2 Ενότητα #7: Μονοπώλιο (II) Διδάσκων: Μανασάκης Κωνσταντίνος ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Τα κείμενα και τα διαγράμματα της παρουσίασης έχουν ληφθεί

Διαβάστε περισσότερα

Σελίδα 1 από 5. Τ

Σελίδα 1 από 5. Τ Σελίδα 1 από 5 ΔΕΟ 10 ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΣΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ- ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΤΟΜΟΙ Α & Α1 & Β ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ 1. Τι είναι κράτος; Κράτος: είναι η διαρκής σε νομικό πρόσωπο οργάνωση λαού

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Ενότητα 2: Κοινωνιολογία - πολιτισμός - κουλτούρα. Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Οικιακή εργασία και πραγματικό ωρομίσθιο των εργαζομένων Γιώργος Σταμάτης

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Οικιακή εργασία και πραγματικό ωρομίσθιο των εργαζομένων Γιώργος Σταμάτης του Γιώργου Σταμάτη Θα ασχοληθούμε στα ακόλουθα με τη σχέση μεταξύ οικιακής εργασίας και πραγματικού ωρομισθίου των μισθωτών εργαζομένων και θα δείξουμε ότι, όσο αυξάνεται το ποσοστό της οικιακής εργασίας,

Διαβάστε περισσότερα

Χαρακτηριστικά εταιρικών μορφών και προϋποθέσεις ίδρυσής τους

Χαρακτηριστικά εταιρικών μορφών και προϋποθέσεις ίδρυσής τους Χαρακτηριστικά εταιρικών μορφών και προϋποθέσεις ίδρυσής τους 1. Γιατί να επιλέξετε να συστήσετε μια ατομική επιχείρηση; Η πιο βασική μορφή ιδιοκτησιακού καθεστώτος επιχείρησης είναι η ατομική επιχείρηση.

Διαβάστε περισσότερα

Συνοπτική Μεθοδολογία Ασκήσεων IP Fragmentation. Ασκήσεις στο IP Fragmentation

Συνοπτική Μεθοδολογία Ασκήσεων IP Fragmentation. Ασκήσεις στο IP Fragmentation Συνοπτική Μεθοδολογία Ασκήσεων IP Fragmentation Οι σημειώσεις που ακολουθούν περιγράφουν τις ασκήσεις IP Fragmentation που θα συναντήσετε στο κεφάλαιο 3. Η πιο συνηθισμένη και βασική άσκηση αναφέρεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 4η ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ

ΕΝΟΤΗΤΑ 4η ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ 1 ΕΝΟΤΗΤΑ 4η ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ 2 Επάγγελμα και κοινωνιολογική θεωρία Το επάγγελμα κατέχει κεντρική θέση στην κοινωνιολογική θεωρία από το 19 ο αιώνα, όταν συγκροτούνται

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ.

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ. 2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες Έχει παρατηρηθεί ότι δεν υπάρχει σαφής αντίληψη της σηµασίας του όρου "διοίκηση ή management επιχειρήσεων", ακόµη κι από άτοµα που

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 2. Σημασία της Επιχείρησης. Ιστορία Διοίκησης. Αρχαία Ελλάδα. Σύγχρονη Διοίκηση 1 / Εισαγωγικές Έννοιες

Κεφάλαιο 2. Σημασία της Επιχείρησης. Ιστορία Διοίκησης. Αρχαία Ελλάδα. Σύγχρονη Διοίκηση 1 / Εισαγωγικές Έννοιες Κεφάλαιο 2 2.1 Εισαγωγικές Έννοιες Σημασία της Επιχείρησης Από τότε που οι άνθρωποι αναγκάστηκαν να σχηματίζουν ομάδες για να επιτύχουν στόχους, τους οποίους δε μπορούσαν να επιτύχουν ως άτομα, εμφανίστηκε

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωτική Θεωρία και Οργανωσιακή Συμπεριφορά

Οργανωτική Θεωρία και Οργανωσιακή Συμπεριφορά ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Οργανωτική Θεωρία και Οργανωσιακή Συμπεριφορά Ενότητα 1: Οργανωτικός Σχεδιασμός Ευγενία Πετρίδου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

ανοιχτές συζητήσεις συναντήσεις και συγκρούσεις στην πόλη* Ο χώρος των κοινών και της κρίσης

ανοιχτές συζητήσεις συναντήσεις και συγκρούσεις στην πόλη* Ο χώρος των κοινών και της κρίσης ανοιχτές συζητήσεις συναντήσεις και συγκρούσεις στην πόλη* 17 Ιουνίου 2013 Ο χώρος των κοινών και της κρίσης Δημήτρης Κωτσάκης Η έννοια του κοινού: κοινωνικός χώρος και τρόπος επικοινωνίας 1 Το θέμα μου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. ΜΕΡΟΣ 1ο ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Οργάνωση Εργασία - Τεχνολογία. Εισαγωγή του συγγραφέα... 21

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. ΜΕΡΟΣ 1ο ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Οργάνωση Εργασία - Τεχνολογία. Εισαγωγή του συγγραφέα... 21 Βιομηχανική Κοινωνιολογία και Βιομηχανικές Σχέσεις 9 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ 1ο ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Οργάνωση Εργασία - Τεχνολογία Πρόλογος Καθηγητή Βασίλη Φίλια... 17 Εισαγωγή του συγγραφέα... 21 1. Η

Διαβάστε περισσότερα

«Άρχεσθαι μαθών, άρχειν επιστήσει» («Ανάλαβε εξουσία αφού πρώτα μάθεις να εξουσιάζεσαι») Σόλων, ο Αθηναίος

«Άρχεσθαι μαθών, άρχειν επιστήσει» («Ανάλαβε εξουσία αφού πρώτα μάθεις να εξουσιάζεσαι») Σόλων, ο Αθηναίος EIΣΑΓΩΓΗ «Άρχεσθαι μαθών, άρχειν επιστήσει» («Ανάλαβε εξουσία αφού πρώτα μάθεις να εξουσιάζεσαι») Σόλων, ο Αθηναίος Η ηγεσία και η άσκησή της η έννοιά της και το σύνολο των συμπεριφορών που τη συνθέτουν,

Διαβάστε περισσότερα

Σκέψεις για την οργάνωση

Σκέψεις για την οργάνωση Σκέψεις για την οργάνωση Απρίλης 2013 Περιεχόμενα Λίγα λόγια για μας... 3 Ποιοι είμαστε ;... 4 Γιατί οργανωνόμαστε ;... 5 Πως οργανωνόμαστε ;... 6 Η δικιά μας προοπτική.... 7 2 Λίγα λόγια για μας Σε αυτή

Διαβάστε περισσότερα

Δημόσιο διάλογο θέλει η ΚΕΔΕ για τα απορρίμματα

Δημόσιο διάλογο θέλει η ΚΕΔΕ για τα απορρίμματα MYOTA.GR Δημόσιο διάλογο θέλει η ΚΕΔΕ για τα απορρίμματα 15 Ιαν 2016 11:58 Τη στρατηγική αλλά και τα μοντέλα διαχείρισης που θα πρέπει να εφαρμοστούν σε αυτοδιοικητικό επίπεδο προκειμένου να αντιμετωπισθεί

Διαβάστε περισσότερα

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs)

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Τελική έκθεση Ιούλιος 2014 ΣΥΝΟΨΗ Σκοπός της μελέτης αυτής είναι να παρουσιάσει ορισμένα από τα κυριότερα ζητήματα που αφορούν τα δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

Η Ταξική Διάρθρωση της Ελληνικής Κοινωνίας

Η Ταξική Διάρθρωση της Ελληνικής Κοινωνίας ΜΗΝΙΑΙΑ ΕΚΔΟΣΗ ΤΟΥ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τεύχος Τεύχος 229, 219, Μάιος Σεπτέμβριος - Ιούνιος 2016 2014 Η Ταξική Διάρθρωση της Ελληνικής Κοινωνίας Δραστηριότητες του ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τεύχος 229, Μάιος - Ιούνιος 2016 ΣΗΜΕΙΩΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Απλή Ετερόρρυθμη Εταιρεία

Απλή Ετερόρρυθμη Εταιρεία Απλή Ετερόρρυθμη Εταιρεία Έννοια της ετερόρρυθμης εταιρείας κατά τον Ε.Ν.(Εμπορικό Νόμο) Σύμφωνα με τα άρθρα 23 και 26 του Εμπορικού Νόμου ετερόρρυθμη εταιρεία είναι η συσταινόμενη μεταξύ ενός ή πολλών,

Διαβάστε περισσότερα

Νοητική Διεργασία και Απεριόριστη Νοημοσύνη

Νοητική Διεργασία και Απεριόριστη Νοημοσύνη (Επιφυλλίδα - Οπισθόφυλλο). ΜΙΑ ΣΥΝΟΨΗ Η κατανόηση της νοητικής διεργασίας και της νοητικής εξέλιξης στην πράξη απαιτεί τη συνεχή και σε βάθος αντίληψη τριών σημείων, τα οποία είναι και τα βασικά σημεία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ο Υπουργός Απασχόλησης και Κοινωνικής Προστασίας κ. Βασίλης Μαγγίνας μίλησε σήμερα Δευτέρα 16 Ιουλίου στο Όγδοο Διακυβερνητικό Συμβούλιο

Διαβάστε περισσότερα

Η έννοια της αλλοτρίωσης στον Μαρξ: βάζοντας στο επίκεντρο τα Χειρόγραφα του

Η έννοια της αλλοτρίωσης στον Μαρξ: βάζοντας στο επίκεντρο τα Χειρόγραφα του Η έννοια της αλλοτρίωσης στον Μαρξ: βάζοντας στο επίκεντρο τα Χειρόγραφα του 1844. 1 Επιβλέποντες καθηγητές Περικλής Βαλλιάνος Γεράσιμος Κουζέλης Μιχάλης Σπουρδαλάκης Φιλοσοφικές πλευρές Η μαρξική έννοια

Διαβάστε περισσότερα

της εργασίας, της εμφάνισης της ατομικής ιδιοκτησίας και της διάσπασης

της εργασίας, της εμφάνισης της ατομικής ιδιοκτησίας και της διάσπασης 1 ΚΡΑΤΟΣ Το Κράτος είναι βασικός θεσμός στο πολιτικό σύστημα της ταξικής κοινωνίας, μέσω του οποίου διοικείται η κοινωνία και προστατεύεται η οικονομική και κοινωνική δομή της. Στις ταξικά ανταγωνιστικές

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΜΙΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΥΝΗΘΗ ΛΑΘΗ ΚΑΙ ΑΣΤΟΧΙΕΣ

ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΜΙΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΥΝΗΘΗ ΛΑΘΗ ΚΑΙ ΑΣΤΟΧΙΕΣ ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΜΙΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΥΝΗΘΗ ΛΑΘΗ ΚΑΙ ΑΣΤΟΧΙΕΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΛΟΓΙΚΗ ΔΟΜΗ Καθαρότητα στη σκέψη Σαφήνεια στην έκφραση Η μία σκέψη να εισάγει την άλλη Η προηγούμενη σκέψη να τεκμηριώνει την επόμενη

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΝΟΣ BUSINESS PLAN

ΟΔΗΓΟΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΝΟΣ BUSINESS PLAN ΟΔΗΓΟΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΝΟΣ BUSINESS PLAN Σύμφωνα με το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Ανταγωνιστικότητα & Επιχειρηματικότητα» του ΕΣΠΑ 2007-2013, στον οδηγό αυτόν περιλαμβάνεται μια σειρά από επιμέρους κριτήρια

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης

Διδακτική της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διδακτική της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Ενότητα 06: Σκοποί και Στόχοι της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Πολυξένη Ράγκου Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Διοικητικό Δίκαιο Ι. Μαθητική σχέση έννομη σχέση δημόσιου διοικητικού δικαίου. Αντικείμενο Διοικητικού Δικαίου Διοίκηση

Διοικητικό Δίκαιο Ι. Μαθητική σχέση έννομη σχέση δημόσιου διοικητικού δικαίου. Αντικείμενο Διοικητικού Δικαίου Διοίκηση Διοικητικό Δίκαιο Ι Διοικητικό Δίκαιο: Κομμάτι δικαίου που μας συνοδεύει από τη γέννηση μέχρι το θάνατο μας. Είναι αδύνατον να μην βρεθούμε μέσα σε έννομες σχέσεις διοικητικού δικαίου. Μαθητική σχέση έννομη

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση Πολιτικού Λόγου

Ανάλυση Πολιτικού Λόγου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 9η: Ο λόγος της Πολιτικής Οικολογίας 2 Γιάννης Σταυρακάκης, Καθηγητής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο 1.2 Η Επιχείρηση

1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο 1.2 Η Επιχείρηση http://www.economics.edu.gr 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 1.2 Η Επιχείρηση : σχολικό βιβλίο 1.2.1 Εισαγωγικές έννοιες Η επιχείρηση αποτελεί ένα στοιχείο της κοινωνίας µας, το ίδιο σηµαντικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ MANAGEMENT ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ. Ορισμοί

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ MANAGEMENT ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ. Ορισμοί Ορισμοί Ηγεσία είναι η διαδικασία με την οποία ένα άτομο επηρεάζει άλλα άτομα για την επίτευξη επιθυμητών στόχων. Σε μια επιχείρηση, η διαδικασία της ηγεσίας υλοποιείται από ένα στέλεχος που κατευθύνει

Διαβάστε περισσότερα

Oι σύγχρονες δυνατότητες στον τομέα της ενέργειας

Oι σύγχρονες δυνατότητες στον τομέα της ενέργειας Oι σύγχρονες δυνατότητες στον τομέα της ενέργειας Συμβατικές πηγές ενέργειας Η Ελλάδα είναι μια χώρα πλούσια σε ενεργειακές πηγές, όπως ο λιγνίτης (Πτολεμαΐδα, Μεγαλόπολη). Βρίσκεται στη 2η θέση στα λιγνιτικά

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 5: Ισχύς του δικαίου: πότε και πώς ισχύει ο νόμος

Ενότητα 5: Ισχύς του δικαίου: πότε και πώς ισχύει ο νόμος ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ Ενότητα 5: Ισχύς του δικαίου: πότε και πώς ισχύει ο νόμος Παρούσης Μιχαήλ Τμήμα Φιλοσοφίας 1 Σκοπός ενότητας 1. Από την έννοια του θεσμού στην έννοια του νόμου 2. Νομικός θετικισμός

Διαβάστε περισσότερα

http://engymo.wordpress.com/ ΕΚΑ ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΤΑΓΜΑ ΣΗΜΕΡΑ 1. Μονάχα η συνειδητή χειραφετητική δραστηριότητα του προλεταριάτου µπορεί να οδηγήσει στην ανατροπή του καπιταλισµού και στη

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών

Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών ΜΑΘΗΜΑ: ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Παυλόπουλος, Δικηγόρος, Υπ. Διδάκτωρ Δημοσίου Δικαίου Παν/μίου Αθηνών Η αρχή της Διάκρισης των Λειτουργιών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

(γ) Τις μορφές στρατηγικής αλληλεπίδρασης που αναπτύσσονται

(γ) Τις μορφές στρατηγικής αλληλεπίδρασης που αναπτύσσονται Βασικές Έννοιες Οικονομικών των Επιχειρήσεων - Τα οικονομικά των επιχειρήσεων μελετούν: (α) Τον τρόπο με τον οποίο λαμβάνουν τις αποφάσεις τους οι επιχειρήσεις. (β) Τις μορφές στρατηγικής αλληλεπίδρασης

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307)

Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307) Ενότητα #4: Λειτουργικός και Κριτικός Γραμματισμός Διδάσκων: Κατσαρού Ελένη ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Οι πολιτικές συνέπειες του οικονομισμού Δημήτρης Μπελαντής

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Οι πολιτικές συνέπειες του οικονομισμού Δημήτρης Μπελαντής ΟΙ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΣΜΟΥ 1 του Δημήτρη Μπελαντή 1. Ο νόμος της αξίας και η Ρωσική Επανάσταση Η σύγκρουση σχετικά με το νόμο της αξίας και τη διατήρηση ή μη των εμπορευματικών μορφών κατά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΑΓΡΟΝΟΜΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΟΓΡΑΦΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ. Σπύρος Τσιπίδης. Περίληψη διατριβής

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΑΓΡΟΝΟΜΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΟΓΡΑΦΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ. Σπύρος Τσιπίδης. Περίληψη διατριβής ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΑΓΡΟΝΟΜΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΟΓΡΑΦΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Σπύρος Τσιπίδης Γεω - οπτικοποίηση χωρωχρονικών αρχαιολογικών δεδομένων Περίληψη διατριβής H παρούσα εργασία

Διαβάστε περισσότερα

ΚΘΑ ΙΙ Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

ΚΘΑ ΙΙ Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΚΘΑ ΙΙ Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Ενότητα 3: Κοινωνική προέλευση και κοινωνικοποίηση, ρόλος του σχολείου Ελένη Χοντολίδου Φιλοσοφίας-Παιδαγωγικής

Διαβάστε περισσότερα

Σίνα 23, Κολωνάκι, Τ.Κ. 10680 Aθήνα T: (+30) 210 3634417 (+30) 210 3619642 F: (+30) 210 3636791 info@mstr-law.gr www.mstr-law.gr

Σίνα 23, Κολωνάκι, Τ.Κ. 10680 Aθήνα T: (+30) 210 3634417 (+30) 210 3619642 F: (+30) 210 3636791 info@mstr-law.gr www.mstr-law.gr Σίνα 23, Κολωνάκι, Τ.Κ. 10680 Aθήνα T: (+30) 210 3634417 (+30) 210 3619642 F: (+30) 210 3636791 info@mstr-law.gr www.mstr-law.gr ΠΡΟΓΕΥΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, 29 Απριλίου 2015 Ελληνογερμανικό Εμπορικό και Βιομηχανικό

Διαβάστε περισσότερα

Η Λογιστική της Συμμετοχικής Εταιρείας

Η Λογιστική της Συμμετοχικής Εταιρείας 3 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Η Λογιστική της Συμμετοχικής Εταιρείας 3.1 Η «Συμμετοχική» ή «Αφανής» εταιρεία. Έννοια - Χαρακτηριστικά 3.2 Η λογιστική της Συμμετοχικής Εταιρείας 3.2.1 Η μέθοδος του τελικού μερισμού 3.2.2

Διαβάστε περισσότερα

ΑΔΑ: ΒΛ434691Ω3-ΣΝΣ. Εγκύκλιος: 35. ΠΡΟΣ: Τους Αποδέκτες του Πίνακα Α

ΑΔΑ: ΒΛ434691Ω3-ΣΝΣ. Εγκύκλιος: 35. ΠΡΟΣ: Τους Αποδέκτες του Πίνακα Α Αθήνα, 18/07/2013 Αρ. πρωτ.:διασφ/φ3/85/1151870 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ & ΠΡΟΝΟΙΑΣ Οργανισμός Ασφάλισης Ο.Α.Ε.Ε. Ελευθέρων Επαγγελματιών ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ: ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα