Ζητήματα ορολογίας σχετικά με τη διγλωσσία και τη δίγλωσση εκπαίδευση

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ζητήματα ορολογίας σχετικά με τη διγλωσσία και τη δίγλωσση εκπαίδευση"

Transcript

1 Ζητήματα ορολογίας σχετικά με τη διγλωσσία και τη δίγλωσση εκπαίδευση Δαμανάκης Μιχάλης- Σκούρτου Ελένη Πρόλογος Το κείμενο που ακολουθεί είναι χωρισμένο σε δύο μέρη, εκ των οποίων το πρώτο ανήκει στον Μ. Δαμανάκη και το δεύτερο στην Ε. Σκούρτου. Όπως θα διαπιστώσει ο αναγνώστης, οι δύο συγγραφείς δεν συμφωνούν σε ορισμένα καίρια σημεία. Εντούτοις εισηγήθηκαν από κοινού στο συνέδριο το παραπάνω θέμα, θέλοντας έτσι να υπογραμμίσουν την ανάγκη ενός άμεσου επιστημονικού διαλόγου σε ζητήματα κρίσιμα και καινούργια για την παιδαγωγική επιστήμη και την εκπαίδευση στην Ελλάδα. Συγκεκριμένα, ο Δαμανάκης έχοντας υπόψη του το έργο του Cummins, το οποίο έχει επιμεληθεί η Σκούρτου καθώς και την υπό έκδοση εργασία της στο Ανοιχτό Πανεπιστήμιο κάνει κριτικές παρατηρήσεις στο έργο της αναφορικά με την απόδοση και χρήση των όρων bilingualism και diglossia. Η Σκούρτου, με τη σειρά της, γνωρίζοντας την εισαγωγή του Δαμανάκη στο υπό έκδοση έργο του Baker (1996), καθώς και την εισήγηση που ακολουθεί, τοποθετείται και απαντά σ αυτήν, και συγχρόνως επιχειρεί να επεκτείνει τις σκέψεις της γύρω από τον όρο diglossia (διμορφία). Ας σημειωθεί, επίσης, ότι στόχος των εισηγητών δεν ήταν να επιλύσουν, αλλά να αναδείξουν παραδειγματικά τα ζητήματα ορολογίας που σχετίζονται με τη διγλωσσία και τη δίγλωσση εκπαίδευση. Μέρος πρώτο Δαμανάκης Μιχάλης Μια από τις σοβαρότερες δυσκολίες που αντιμετωπίζει κάθε επιστήμονας που μελετά ξενόγλωσση βιβλιογραφία είναι η απόδοση της ορολογίας στην Ελληνική και αυτό, επειδή οι επιστημονικοί όροι αποτελούν συμπύκνωση μιας σειράς θεωρητικών σκέψεων, και λειτουργούν ως εργαλεία ανάλυσης καταστάσεων, φαινομένων, διαδικασιών. Η δυσκολία αυτή είναι τόσο μεγαλύτερη όσο λιγότερη εγχώρια γνώση υπάρχει και όσο πιο δυσδιάκριτη είναι η σχέση μιας προϋπάρχουσας εγχώριας γνώσης ή εμπειρίας με την ξενόγλωσση ορολογία. Για να γίνει κατανοητό τι εννοώ θα συζητήσω παραδειγματικά και σύντομα την απόδοση των όρων «bilingualism» και «diglossia» στην Ελληνική. Η επιμελήτρια του έργου του Cummins (1999,25), Ελένη Σκούρτου, ακολουθεί την πρόταση της Κακριδή (1986) και αποδίδει τον όρο «diglossia» με τον ελληνικό όρο «διμορφία», ενώ για τον όρο «bilingualism» κρατά τον όρο «διγλωσσία». Το ίδιο κάνουν και οι Αποστολοπούλου και Δελβερούδη στη μετάφραση, από τη Γαλλική, του έργου του Αζέζ (Hagége 1999, 252). Μια πρώτη παρατήρηση που θα μπορούσε κανείς να κάνει πάνω σ αυτή τη μεταφραστική προσπάθεια είναι η ακόλουθη. Ο όρος «διμορφία» συνδέεται άμεσα με το «γλωσσικό ζήτημα» στην Ελλάδα και τη γνωστή διαμάχη μεταξύ των οπαδών της «καθαρής γλώσσας» (καθαρεύουσας) και εκείνων του «δημοτικισμού» και, επομένως, δεν είναι μόνο σημασιολογικά κατειλημμένος, αλλά και ιδεολογικά φορτισμένος. Από την άλλη μεριά ο όρος «diglossia» έχει σημασιολογικά εμπλουτιστεί και μετεξελιχθεί, ιδιαίτερα μετά τις σχετικές αναλύσεις του Fishman (1975, 95 κ.ε), από τις ο- ποίες μεταξύ των άλλων - προκύπτει ότι ο όρος bilingualism αναφέρεται στην ικανότητα 1

2 του ατόμου να χρησιμοποιεί δύο ή και περισσότερες γλώσσες και προέρχεται από το χώρο της ψυχολογίας και της γλωσσολογίας, ενώ ο όρος diglossia αναφέρεται στη χρήση δύο γλωσσών στην κοινωνία, και ανήκει προπάντων στο γνωστικό αντικείμενο των κοινωνιολόγων και των κοινωνιογλωσσολόγων. Με βάση αυτή την πρώτη προσέγγιση θα μπορούσαμε, λοιπόν, να αποδώσουμε τον όρο bilingualism με τον όρο «ατομική διγλωσσία» και τον όρο diglossia με τον όρο «κοινωνική διγλωσσία». Δόκιμη θεωρούμε, επίσης, τη μονολεκτική απόδοση του όρου «bilingualism» με τον όρο «διγλωσσία» και του όρου «diglossia» με τον όρο «διπλογλωσσία». 1 Αν στους όρους ατομική και κοινωνική διγλωσσία, ή αλλιώς διγλωσσία και διπλογλωσσία, προσθέσουμε και τον όρο διμορφία, όπως αυτός χρησιμοποιείται από ορισμένους ερευνητές, τότε έχουμε στη διάθεσή μας τρεις όρους με τις ακόλουθες σημασίες: Διγλωσσία (ατομική διγλωσσία) = Χρήση δύο διαφορετικών γλωσσών από το άτομο. Διπλογλωσσία (κοινωνική διγλωσσία) = Χρήση δύο διαφορετικών γλωσσών στην κοινωνία. Διμορφία = Χρήση δύο μορφών (εκφάνσεων) της ίδιας γλώσσας στην κοινωνία, αλλά και από το άτομο. Βέβαια η μέχρι τώρα προσέγγισή δεν μας δίδει καμία πληροφορία για την αναλυτική δύναμη των όρων. Δεν θίγει, δηλαδή, το ζήτημα της λειτουργίας των όρων ως αναλυτικών εργαλείων. Στη συνέχεια θα προσπαθήσω, λοιπόν, να εξετάσω την αναλυτική δύναμη των όρων, έτσι όπως αυτοί αποδίδονται στην Ελληνική, σχολιάζοντας καταρχή την ο- ρολογία μιας πρόσφατης εργασίας της Ε. Σκούρτου (υπό έκδοση) στην οποία η συγγραφέας επιχειρεί να εμπλουτίσει τον όρο «διμορφία» εξισώνοντάς τον με τον όρο «πολυμορφία», αλλά προσδίδοντάς του κι άλλες σημασίες. Η Ε. Σκούρτου (υπο έκδοση σ. 25), λοιπόν, οριοθετεί τους όρους, διγλωσσία και διμορφία, γράφοντας: «Στο παρόν κείμενο αναφερόμαστε στη διγλωσσία και εννοούμε τη χρήση διαφορετικών γλωσσών. Αντίστοιχα αναφερόμαστε στη γλωσσική πολυμορφία/διμορφία και εννοούμε τη χρήση διαφορετικών μορφών της ίδιας γλώσσας. ( ) Με τη γλωσσική διμορφία κατανοούμε ότι υπάρχει πολυμορφία, ακόμα και σε καταστάσεις φαινομενικά μονογλωσσικές». Το νέο στοιχείο στον παραπάνω ορισμό είναι ότι ο όρος διμορφία (diglossia) περιορίζεται στα πλαίσια μιας και της αυτής γλώσσας για να περιγράψει τις πολλές μορφές (εκφάνσεις) της, ενώ στη διεθνή βιβλιογραφία ο όρος diglossia αναφέρεται τόσο στη χρήση των διαφορετικών μορφών μια γλώσσας όσο και στη χρήση διαφορετικών γλωσσών σε μια κοινωνία. Ένα δεύτερο νέο στοιχείο είναι ότι ο όρος διμορφία χρησιμοποιείται ως συνώνυμο του όρου πολυμορφία. Σε άλλο σημείο της εργασίας της, η Σκούρτου χαρακτηρίζει την ιεραρχική σχέση δύο γλωσσών ως μια μορφή διμορφίας, γράφοντας: «Σε καταστάσεις μετανάστευσης οι διαφορετικές γλώσσες χρησιμοποιούνται από τα μέλη της γλωσσικής μειονότητας για διαφορετικούς σκοπούς (όπως άλλωστε και οι διαφορετικές μορφές αυτών των γλωσσών) και α- πολαμβάνουν διαφορετικό κοινωνικό κύρος η καθεμία, δημιουργείται έτσι ανάμεσά τους μια σχέση ανταγωνιστική, δηλαδή μια σχέση διμορφίας. Σε κάθε περίπτωση αυτό που ενδιαφέρει είναι οι σχέσεις μεταξύ των κωδίκων είτε πρόκειται για διαφορετικές γλώσσες είτε πρόκειται για διαφορετικές μορφές της ίδιας γλώσσας, π.χ. ιδιώματα ή διαλέκτους». (στην ίδια εργασία σ. 26). Από τα παραπάνω προκύπτει ότι ο όρος διμορφία χρησιμοποιείται α) για την περιγραφή της χρήσης διαφορετικών μορφών της ίδιας γλώσσας, β) ως συνώνυμο του όρου πολυμορφία και γ) για την περιγραφή της ιεραρχικής σχέσης δύο διαφορετικών γλωσσών ή δύο μορφών της ίδιας γλώσσας. 1 Επειδή οι περιφραστικοί όροι είναι συνήθως δύσχρηστοι αναγκάζομαι να καταφύγω στους μονολεκτικούς όρους διγλωσσία και διπλογλωσσία, ως συνώνυμα των περιφραστικών ατομική διγλωσσία και κοινωνική διγλωσσία. 2

3 Το κατά πόσο αυτή η πολυσημία είναι εύχρηστη ή όχι θα μας απασχολήσει παρακάτω. Μετά από αυτές τις εισαγωγικές παρατηρήσεις θα προσπαθήσω να αναλύσω διεξοδικότερα το προς ανάλυση ζήτημα, άλλοτε περιοριζόμενος στους όρους διγλωσσία και διμορφία και άλλοτε συζητώντας συγχρόνως και τους τρεις όρους (ατομική διγλωσσία, κοινωνική διγλωσσία και διμορφία). Στην προσπάθεια μου αυτή θα χρησιμοποιήσω ως εποπτικό μέσο τον ακόλουθο πίνακα, και θα περιοριστώ στις απόψεις της Σκούρτου, τις οποίες θεωρώ ως τις πλέον ενδιαφέρουσες. Διμορφία Ατομική διγλωσσία ή διγλωσσία (bilingualism) L1 L2 Η καθαρεύουσα προφορική μορφή (;) πλειονοτική (Ελληνική) L δημοτική γραπτή μορφή (;) μειονοτική (Αλβανική, Αγγλική;) L1 L2 Κοινωνική διγλωσσία ή διπλογλωσσία (diglossia) L1 = Ελληνική L2 = Αλβανική ή Αγγλική H = High variety L = Low variety Από την εποχή του Ferguson (1959) ο όρος diglossia χρησιμοποιείται και για να εκφράσει τη χρήση δύο ποικιλιών της ίδιας γλώσσας στην κοινωνία. Αυτές οι δύο ποικιλίες θεωρούνται μάλιστα ως βρισκόμενες σε μια ιεραρχική σχέση μεταξύ τους, και ως κατέχουσα η μια θέση υψηλού κύρους (Η=High variety) ενώ η άλλη έχει χαμηλό κύρος (L= Low variety). Στην περίπτωση της ελληνικής διμορφίας θα μπορούσαμε να ισχυρισθούμε ότι κατείχε η καθαρεύουσα θέση υψηλού κύρους και η δημοτική χαμηλού. Αυτή η ιεραρχική σχέση, και γενικότερα η χρήση του όρου diglossia, μεταφέρθηκε αργότερα, από την εποχή του Fishman (1975), και στην περίπτωση χρήσης δύο διαφορετικών γλωσσών στην κοινωνία, από τις οποίες η μια, η «ισχυρή» ή πλειονοτική, ήταν γλώσσα υψηλού κύρους και η άλλη, μια μειονοτική ή «ασθενής» γλώσσα, ήταν χαμηλού (βλ. πίνακα, οριζόντιο και πλάγιο βέλος, βλ επίσης Baker 1996, 36 κ.ε). Πέρα απ αυτές τις κλασικές σημασίες του όρου diglossia συναντούμε στην εν λόγω εργασία της Σκούρτου (υπό έκδοση) τον όρο διμορφία με τη σημασία της πολυμορφίας, καθώς και δύο άλλες σημασίες, μια αναλυτική και μια κανονιστική. Συγκεκριμένα, η Σκούρτου χρησιμοποιεί τον όρο διγλωσσία, για να περιγράψει και αναλύσει το φαινόμενο χρήσης δύο διαφορετικών γλωσσών και τον όρο διμορφία: α) για να περιγράψει και να αναλύσει την προφορική και τη γραπτή μορφή της (κάθε) γλώσσας και β) για να διατυπώσει ως στόχο του σχολείου την ανάπτυξη διμορφίας ή πολυμορφίας, δηλαδή «τη διεύρυνση του γλωσσικού ρεπερτορίου των μαθητών ( ) ιδιαίτερα σε περιπτώσεις μαθητών που προέρχονται από κοινότητες με έντονη προφορική παράδοση», όπως είναι για παράδειγμα οι Τσιγγάνοι (Σκούρτου υπό έκδοση, σ. 26). Θα αντιπαρέλθω τον όρο διγλωσσία (bilingualism), επειδή η χρήση του και τα ό- ποια προβλήματα αυτή συνεπάγεται δεν διαφοροποιούνται στην Ελλάδα από εκείνα στο 3

4 διεθνή χώρο, και θα επιμείνω στο σχολιασμό της πρόσληψης του όρου diglossia και της μεταφοράς του στην Ελληνική. Να υπενθυμίσω ότι, σύμφωνα με τις μέχρι τώρα αναλύσεις μας, ο όρος διμορφία (diglossia) χρησιμοποιείται με τέσσερις σημασίες: α) χρήση και ιεραρχική σχέση δύο ποικιλιών της ίδιας γλώσσας στην κοινωνία (π.χ. καθαρεύουσα-δημοτική), β) χρήση και ιεραρχική σχέση δύο διαφορετικών γλωσσών στην κοινωνία (πλειονοτική μειονοτική γλώσσα), γ) προφορική και γραπτή μορφή της (κάθε) γλώσσας, δ) «ανάπτυξη διμορφίας/πολυμορφίας», ως παιδαγωγικό πρόταγμα. Ως προς το α) και β): Η πρώτη σημασία, γνωστή από την εποχή του Ferguson, μπορεί να βρει εφαρμογή σε κάθε γλώσσα και έχει αποτελέσει τη βάση για αρκετές συζητήσεις και εξελίξεις στη διεθνή βιβλιογραφία (Σχετικά με την α) και β) σημασία του όρου βλ. Baker 1996, 36 κ.ε, Ferguson 1959, Fishman 1967, 1980, Hoffmann 1994, Hamers/Blank 1989, καθώς και τη βιβλιογραφία στην οποία παραπέμπει η Τριάρχη-Herrmann 2000). Το ίδιο ισχύει και για την δεύτερη σημασία, παρόλο που σ αυτή την περίπτωση είναι αμφιλεγόμενη η σε κοινωνικό επίπεδο ιεραρχική σχέση μεταξύ της πλειονοτικής και μειονοτικής γλώσσας σε μια συγκεκριμένη κοινωνία. Μπορούμε, για παράδειγμα, να ι- σχυριστούμε ότι το κύρος της γλώσσας μιας αγγλόφωνης, ή γερμανόφωνης ή γαλλόφωνης κοινότητας στην Ελλάδα είναι χαμηλότερο από εκείνο της Ελληνικής, και αν ναι πώς θα τεκμηριώσουμε αυτή την ιεραρχική σχέση; Βέβαια, το πρόβλημα που θίγεται με το παραπάνω ερώτημα εμπεριέχεται στον όρο diglossia και μεταφέρεται κατ ανάγκη και στην ελληνική περίπτωση, ανεξάρτητα αν ο όρος diglossia αποδοθεί με τον ελληνικό όρο διμορφία ή διπλογλωσσία (κοινωνική διγλωσσία). Ως προς το γ): Η τρίτη σημασία του όρου (προφορική και γραπτή μορφή της γλώσσας) μπορεί να βρει εφαρμογή σε κάθε γλώσσα και εκτιμώ ότι δεν φέρνει κάτι νεότερο και περισσότερο από αυτό που εκφράζεται ήδη από τους όρους προφορικός και γραπτός λόγος. Εκτός, βέβαια, και αν υπονοείται μια ιεραρχική σχέση μεταξύ γραπτού και προφορικού λόγου οπότε είναι αναγκαία η επεξεργασία κριτηρίων, σύμφωνα με τα οποία θα μπορούσαμε να α- ποφανόμασθε ποια είναι η ιεραρχική σχέση μεταξύ προφορικού και γραπτού λόγου. Ως προς το δ): Στη τέταρτή του σημασία (ανάπτυξη διμορφίας ή πολυμορφίας, ως παιδαγωγικό πρόταγμα) ο όρος διμορφία τείνει να χρησιμοποιηθεί ως συνώνυμο του όρου αλφαβητισμός/γραμματισμός, με την έννοια του Literacy. Ο αλφαβητισμός είναι μια μορφή γλωσσικού εμπλουτισμού, «διεύρυνση γλωσσικού ρεπερτορίου», και αποτελεί για όλους τους μαθητές, λιγότερο ή περισσότερο, μια νέα εμπειρία, όταν πρωτοεισαχθούν στο σχολείο (Νηπιαγωγείο ή Δημοτικό). Το αίτημα για «ανάπτυξη διμορφίας», όταν επεκταθεί και σε μια δεύτερη γλώσσα ισοδυναμεί με το αίτημα για διγλωσσικό αλφαβητισμό, και επομένως ο όρος διμορφία σ αυτήν του τη σημασία λειτουργεί ως συνώνυμο του όρου διγλωσσικός αλφαβητισμός (biliteracy). Μ αυτή την έννοια δεν μας δίνει κάτι νεότερο. Ας σημειωθεί, επίσης, ότι το γενικό παιδαγωγικό αίτημα για «ανάπτυξη διμορφίας ή πολυμορφίας» απ όλους ανεξαιρέτως τους μαθητές σε μια πολυπολιτισμική και πολυγλωσσική κοινωνία, εγκυμονεί τους ίδιους κινδύνους που εγκυμονεί το γενικό αίτημα της διαπολιτισμικής παιδαγωγικής: «education for all». Δηλαδή, τον κίνδυνο υποβάθμισης των ειδικών αιτημάτων στα πλαίσια του γενικού, και άρα την συγκαλυμμένη αφομοίωση του πολιτισμικά διαφορετικού στον πολιτισμό της κυρίαρχης ομάδας. 4

5 Από την άλλη πλευρά το αίτημα για «ανάπτυξη διμορφίας», με την έννοια της α- νάπτυξης «διγλωσσικού αλφαβητισμού» από όλους τους μαθητές σε μια πολυπολιτισμική και πολυγλωσσική κοινωνία, δεν είναι ταυτόσημο με το δικαίωμα του πολιτισμικά διαφορετικού για «διγλωσσικό αλφαβητισμό». Μια οργανωμένη κοινωνία έχει το δικαίωμα να υιοθετήσει ή όχι, το διγλωσσικό αλφαβητισμό για όλα τα μέλη της, στα πλαίσια μιας κατάστασης όπου ατομική και κοινωνική διγλωσσία συνυπάρχουν. Δεν νομιμοποιείται, όμως, να αρνηθεί στα μέλη μιας γλωσσικής μειονότητας το διγλωσσικό αλφαβητισμό των μελών της. Μ άλλα λόγια, το αίτημα για «ανάπτυξη διμορφίας», με την έννοια της ανάπτυξης «διγλωσσικού αλφαβητισμού», μπορεί να διατυπωθεί αποκλειστικά για μια κοινωνική ομάδα και δεν πρέπει να εξαρτηθεί από το αντίστοιχο γενικό αίτημα. Ελπίζω να φάνηκε από τις μέχρι τώρα αναλύσεις, ότι η διαμορφούμενη πολυσημία του όρου διμορφία τον καθιστά προβληματικό εργαλείο ανάλυσης. Γι αυτό εγώ επιμένω στην απόδοση του όρου bilingualism με τον όρο: ατομική διγλωσσία (ή διγλωσσία), και στην απόδοση του όρου diglossia με τον όρο κοινωνική διγλωσσία (ή μονολεκτικά διπλογλωσσία). Τον όρο διμορφία, σ αυτή την περίπτωση τον χρησιμοποιούμε για να περιγράψουμε τη χρήση δύο μορφών (εκφάνσεων) της ίδιας γλώσσας στην κοινωνία, ή και από το άτομο, όπως ήδη υπογραμμίστηκε στην αρχή της εισήγησής. Ως προς την ιεραρχική σχέση των κωδίκων Ως προς τη σχέση και την πιθανή ιεράρχηση μεταξύ των γλωσσικών κωδίκων πρέπει να υπογραμμιστεί, τέλος, ότι πρόκειται για ένα σημαντικό ζήτημα το οποίο διαπερνά και τους τρεις παραπάνω όρους και αντικατοπτρίζει τις κοινωνικές ιεραρχήσεις. Για να γίνει κατανοητό το ζήτημα της ιεράρχησης δύο γλωσσών, ως προέκταση της κοινωνικής ιεράρχησης, θα αναφέρω ένα παράδειγμα από την ελληνόγλωσση εκπαίδευση στο εξωτερικό. Στο Βέλγιο είναι από το 1993 συνταγματικά κατοχυρωμένη η πολυγλωσσία και το δικαίωμα των μελών των τριών «κοινοτήτων» (Βαλονική, Φλαμανδική και Γερμανική) στη γλώσσα τους. Ωστόσο, τα μέλη κάθε γλωσσικής κοινότητας διδάσκονται συγχρόνως, και κατά κανόνα χρησιμοποιούν, και μια από τις άλλες δύο γλώσσες. Το Βέλγιο, επομένως, αποτελεί μια κλασική περίπτωση κράτους και κοινωνίας, όπου συνυπάρχουν ατομική και κοινωνική διγλωσσία. Στην ίδια κοινωνία, ωστόσο, ομιλούνται ε- κτός των τριών «επίσημων» γλωσσών και άλλες γλώσσες από εθνοτικά διαφορετικές ομάδες, πολλές από τις οποίες είναι προϊόν μετανάστευσης. Όπως έχω ήδη δείξει σε παλαιότερη μελέτη μου (Δαμανάκης 1997), η συνταγματικά κατοχυρωμένη πολυγλωσσία αποτελεί προνόμιο των «αυτοχθόνων» πολιτών και των γλωσσών τους και όχι και των μεταναστών. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον, ωστόσο, παρουσιάζει το status που επιφυλάσσεται στις γλώσσες των κρατών μελών τα οποία εκπροσωπούνται στις Βρυξέλλες τόσο με μετανάστες όσο και με υπαλλήλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η ελληνική γλώσσα, για παράδειγμα, λειτουργεί ως μια από τις επίσημες γλώσσες των Ευρωπαϊκών Σχολείων των Βρυξελλών και αντιμετωπίζεται ισότιμα με τις άλλες ευρωπαϊκές γλώσσες. Αυτή είναι η Ελληνική των Ελλήνων Ευρω-υπαλλήλων. Την ίδια στιγμή τα παιδιά των Ελλήνων μεταναστών φοιτούν σε «σχολεία ελληνόγλωσσης εκπαίδευσης», τα οποία όχι μόνο λειτουργούν έξω και στο περιθώριο του βελγικού εκπαιδευτικού συστήματος, αλλά η ελληνική πολιτεία ή οι γονείς πληρώνουν ενοίκιο για τη χρήση αιθουσών βελγικών σχολείων, κατά τις απογευματινές ώρες κάθε Τετάρτη και τις πρωινές κάθε Σάββατο. Αυτή είναι η Ελληνική των Ελλήνων Μεταναστών. Στην ίδια γλώσσα, λοιπόν, αποδίδεται τον ίδιο χρόνο και στον ίδιο τόπο τόσο θεσμικό κύρος, όσο κοινωνικό κύρος έχουν οι εκάστοτε ομιλητές της. 5

6 Θα μπορούσε, βέβαια, να ισχυρισθεί κανείς ότι η διαφορετική αντιμετώπιση της Ελληνικής ανάγεται σ ένα είδος διμορφίας, κατά την οποία οι μεν «Ευρωκράτες» ομιλούν την υψηλού κύρους ποικιλία της Ελληνικής, οι δε μετανάστες τη χαμηλού. Φοβούμαι ότι μια τέτοιου είδους ερμηνεία, με βάση τον όρο διμορφία, θα οδηγούσε σε απλουστεύσεις, αν όχι σε αλλοιώσεις και παραμορφώσεις, ως προς την κοινωνική και γλωσσική σύνθεση των δύο ομάδων και ως προς τις ομιλούμενες ποικιλίες της Ελληνικής σ αυτές και θα παρέβλεπε τις πολιτικές και οικονομικές δομές εξουσίας που οδηγούν σε κοινωνικές και γλωσσικές ιεραρχήσεις. Μ αυτή την έννοια, λοιπόν, ο όρος διμορφία δεν προσφέρεται ως αναλυτικό εργαλείο ούτε και σ αυτήν την περίπτωση. Θα κλείσω τη σύντομη εισήγησή μου επαναλαμβάνοντας τη θέση που διατύπωσα αρχικά ότι, δηλαδή, οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουμε στην μετάφραση (απόδοση) και χρήση της ξενόγλωσσης ορολογίας είναι τόσο περισσότερες όσο λιγότερη εγχώρια σχετική γνώση υπάρχει και όσο πιο δυσδιάκριτη είναι η σχέση της προϋπάρχουσας εγχώριας γνώσης ή εμπειρίας με την ξενόγλωσση ορολογία. Ελπίζω οι αναλύσεις μου να τεκμηρίωσαν την παραπάνω θέση και να ανέδειξαν το υπάρχον πρόβλημα. Κλείνοντας να υπενθυμίσω επίσης ότι στόχος της εισήγησής μου δεν ήταν η επίλυση, αλλά η ανάδειξη του προβλήματος. Σε παλαιότερη εισήγησή μου (βλ. Δαμανάκης 2000, 13 κ.ε) προσπάθησα να δείξω ένα τρόπο αντιμετώπισης των ζητημάτων ορολογίας, παίρνοντας, σ αυτή την περίπτωση, ως παράδειγμα τους όρους «Ελληνική ως Δεύτερη Γλώσσα» και «Ελληνική ως Ξένη Γλώσσα», και προσπαθώντας να τους δώσω εμπειρικό περιεχόμενο από την εκπαιδευτική πράξη και εμπειρία στην ελλαδική εκπαίδευση και στην ελληνόγλωσση εκπαίδευση στη διασπορά. Μέρος δεύτερο Σκούρτου Ελένη Όταν αναφερόμαστε στη διδασκαλία δεύτερης γλώσσας, σε δίγλωσσους μαθητές ή σε διαπολιτισμική εκπαίδευση υπάρχει πάντα μια παράμετρος, αυτή της διγλωσσίας. Αυτό ακούγεται μεν λογικό, όμως συχνά φαίνεται ως το θέμα της διγλωσσίας να είναι ένα ξεχωριστό θέμα που δεν χρειάζεται να μας απασχολεί πάντα. Διαφωνούμε σ αυτό: Κατά τη γνώμη μας η διδασκαλία δεύτερης γλώσσας που δεν οργανώνεται στη βάση και με μια προοπτική διγλωσσίας, λειτουργεί ως άλλοθι για μια συγκαλυμμένη (ή και απροκάλυπτη) γλωσσική αφομοίωση στην κυρίαρχη γλώσσα. Μια παγίδα στην οποία κανείς δεν θα ήθελε να πέσει, αλλά στην οποία συχνά «ακουμπούμε». Γι αυτό, το πρόβλημα της ορολογίας όπως το θίγει ο Δαμανάκης στην εισήγηση που προηγήθηκε- είναι πολύ κεντρικό. Φανερώνει τις παγίδες που κρύβονται πίσω από τη χρήση κάποιων όρων «μεταγραμμένων» στην Ελληνική. Συγχρόνως ο Δαμανάκης αγγίζει το ζήτημα της διαμάχης για ζητήματα ορολογίας που δεν έπαψε να υποβόσκει ανάμεσα κυρίως στους γλωσσολόγους στην Ελλάδα. Όμως, όσον αφορά τη χρηστικότητα ή μη των όρων που χρησιμοποιούμε, θεωρώ ότι το πρόβλημα με τον όρο «διμορφία» δεν συνδέεται πλέον με την ιδεολογική φόρτιση σχετικά με τη διαμάχη Δημοτικής / Καθαρεύουσας, αλλά με τη σημασιολογική ερμηνεία που έδωσαν οι γλωσσολόγοι στο αντιθετικό αυτό ζεύγος. Απ αυτή την άποψη διαφωνώ με το Δαμανάκη ως προς το σημείο της «ιδεολογικής φόρτισης» του όρου «διμορφία». Αν υπάρχει «φόρτιση» αυτή είναι επιστημολογική. Παραδειγματικά αναφέρω εδώ τις προσεγγίσεις των Πετρούνια (1993) και Μπαμπινιώτη 6

7 (1994): Ο Πετρούνιας (1993) χρησιμοποιεί στην Ελληνική τον όρο «διγλωσσία» για ν αποδώσει το «diglossia» 1. Κεντρική θέση στην προσέγγιση αυτή κατέχει ο όρος «υπέρθετη ποικιλία» που χρησιμοποιείται για ν αποδώσει την άνωθεν επιβολή μιας «παλαιότερης μορφής» της γλώσσας ως μοντέλου για την επίσημη «καθαρή» γλώσσα (σ αυτή την περίπτωση ο συγγραφέας χρησιμοποιεί επίσης τον όρο «εσωτερική διγλωσσία»). Ο Πετρούνιας κάνει σύντομη αναφορά στον Τριανταφυλλίδη, ο οποίος είχε αποδώσει τον όρο bilingualism ως «διγλωσσία» και τον όρο diglossia ως «διπλογλωσσία», λύση που συχνά επιλέγει και ο Δαμανάκης. Τον όρο «διμορφία» συναντάμε στα κείμενα του Μπαμπινιώτη (βλ. π.χ. Μπαμπινιώτης 1994), της Κακριδή (1986) 2, του Μήτση (1999). Βέβαια ο Μπαμπινιώτης στο κείμενο που αναφέρουμε, δεν παρουσιάζει αναλυτικά τις επιλογές του ούτε κάνει α- ναφορά σε παλαιότερες ή σύγχρονές του προσεγγίσεις. Παρατηρούμε στο κείμενο του Πετρούνια ότι ενώ το diglossia αποδίδεται ως «διγλωσσία» και όχι «διμορφία» ή «πολυμορφία», γίνεται συνεχής αναφορά σε «μορφές» της γλώσσας, παλαιότερες (που λειτουργούν, π.χ., ως βάση για την υπέρθετη ποικιλία) ή διαφορετικές (π.χ. μορφές γραπτού λόγου). Επειδή το ζητούμενό μας είναι η εκπαίδευση δίγλωσσων μαθητών, θεωρούμε ότι η ορολογία πρέπει να είναι χρηστική ως προς τα εξής: 1. Διαπίστωση της διγλωσσίας και των μορφών γλώσσας των μαθητών κατά την εισαγωγή τους στο σχολείο, 2. Εκπαιδευτικές παρεμβάσεις / βοηθήματα στους μαθητές για να μάθουν πιο γρήγορα τη γλώσσα του σχολείου (γι αυτούς, Γ2), μέσα στο σχολείο, 3. Αξιολόγηση των εκπαιδευτικών μας παρεμβάσεων κατά την έξοδο των μαθητών από το σχολείο. Τα πιο πάνω σημεία 1,2,3 ανταποκρίνονται βασικά στα εξής: Με ποια κριτήρια αξιολογούμε την γλωσσική ικανότητα δίγλωσσων μαθητών κατά την είσοδό τους στο ελληνικό σχολείο; Ποια Ελληνική γνωρίζουν; Αλλά και οι μονόγλωσσοι μαθητές μας, πόσο μονόγλωσσοι είναι και κατά πόσον γνωρίζουν τη γλώσσα του σχολείου (σημείο 1); Αφού έχουμε διαπιστώσει το είδος της διγλωσσίας, τις γλώσσες και τις μορφές γλώσσας που φέρνει ο μαθητής στο σχολείο, ποιες συνθήκες δημιουργούμε για να ενδυναμώσουμε γλωσσικά τους μαθητές και να επιταχύνουμε την εκμάθηση της γλώσσας του σχολείου (σημείο 2); Όταν οι μαθητές μας τελειώσουν την τάξη ή το σχολείο τι θα θέλαμε γλωσσικά να γνωρίζουν (μια γλώσσα αντί μιας άλλης, μια γλώσσα επιπλέον, μια συγκεκριμένη μορφή μιας γλώσσας,..) (σημείο 3); Σ αυτό το σημείο επανερχόμαστε στο παράδειγμα του όρου «διμορφία» σε σχέση με τον όρο «διγλωσσία» προσπαθώντας να δείξουμε τη χρησιμότητά του σε σχέση με τα τρία πιο πάνω σημεία. Καταρχήν πρόκειται για ένα απλουστευτικό, παραδειγματικό όρο, όπως εξάλλου συμβαίνει και με τον όρο «διγλωσσία». Ο όρος «πολυμορφία» (αντίστοιχα με τον όρο «πολυγλωσσία») αποδίδει με περισσότερη ακρίβεια την πολυπλοκότητα του φαινομένου. Ο Δαμανάκης είναι ιδιαίτερα πειστικός αναφερόμενος σε «ατομική» και «κοινωνική» διγλωσσία για να αποδώσει τη χρήση δύο ή περισσότερων γλωσσών από το ίδιο άτο- 1 Σε καμία περίπτωση ο Πετρούνιας δεν χρησιμοποιεί το ελληνικό όρο «διγλωσσία» για ν αποδώσει τον λατινικό όρο «bilingualism». Τον όρο «bilingualism» αποδίδει περιφραστικά ως «γνώση δύο γλωσσών» (Πετρούνιας 1993:173). 2 Η Κακριδή στηρίζεται στις παλαιότερες εργασίες του Μπαμπινιώτη. 7

8 μο και την παρουσία δύο ή περισσότερων γλωσσών στο κοινωνικό πλαίσιο. Νομίζω ότι οι συνθήκες έχουν ωριμάσει για να καταλήξουμε ως προς αυτό σε μια συναίνεση. Το μόνο πρόβλημα που βλέπουμε εδώ είναι τεχνικής φύσης παρά ουσίας. Η διγλωσσία μόνο με τη χρήση του επιθετικού προσδιορισμού «ατομική / κοινωνική» αποκτά το νόημα που θέλουμε. Στην περίπτωση της διγλωσσίας στο σχολείο, υπάρχουν δύο βασικά ζητήματα: Να μπορούμε ν αντιστοιχούμε τις μορφές της γλώσσας / διγλωσσίας σε γλωσσικές καταστάσεις που υφίστανται στο ευρύτερο κοινωνικό πλαίσιο (εδώ μας βοηθά η έννοια της κοινωνικής διγλωσσίας), αλλά και να μπορούμε να «διαγνώσουμε» τη γλωσσική επάρκεια των μαθητών μας (εδώ χρειαζόμαστε την έννοια της πολυμορφίας / διμορφίας). Ας σταματήσουμε λίγο σ αυτό το σημείο: Στη θεωρία της γλώσσας και της διδασκαλίας δεύτερης γλώσσας μια διμορφία είναι κεντρική: Αυτή της διάκρισης ανάμεσα σε επικοινωνιακές δεξιότητες και γνωστική ακαδημαϊκή γλωσσική ικανότητα σε μια γλώσσα. Οι μεν επικοινωνιακές δεξιότητες αναπτύσσονται και ανεξάρτητα από το σχολείο, φθάνουν δε σχετικά γρήγορα σ ένα ανώτατο επίπεδο (πλατώ), η δε γνωστική ακαδημαϊκή γλωσσική ικανότητα χρειάζεται το σχολείο για τη συνεχή ανάπτυξή της (Cummins 2000). Αυτό επιτρέπει στον μαθητή την κατανόηση και διατύπωση όλο και πιο αφηρημένων εννοιών. Αν η διμορφία αυτή δεν κατανοηθεί μπορούν να συμβούν τα εξής: Ο εκπαιδευτικός που στην τάξη του έρχεται δίγλωσσος μαθητής με ευχέρεια στην Ελληνική, δεν μπορεί να κατανοήσει γιατί ο ίδιος μαθητής έχει δυσκολίες στα μαθήματα. Ο εκπαιδευτικός αυτός είναι πιθανόν να βρεθεί σε αδιέξοδο ή ν αποδώσει τις δυσκολίες του μαθητή σε προσωπικές αδυναμίες. Αν κάνει το δεύτερο είναι δυνατόν να μειώσει τις μαθησιακές απαιτήσεις του απέναντι στον μαθητή αυτό. Μια άλλη διμορφία στην οποία αναφέρεται ο Δαμανάκης είναι αυτή μεταξύ προφορικού και γραπτού λόγου ως μορφές λόγου με διαφορετική δομή και διαφορετικές α- παιτήσεις από το χρήστη. Θα ήταν λάθος να ταυτίσουμε τις επικοινωνιακές δεξιότητες με την προφορικότητα και τη γνωστική ακαδημαϊκή γλωσσική ικανότητα με το γραπτό λόγο. Η γλώσσα του σχολείου βασίζεται στη γνωστική ακαδημαϊκή γλωσσική ικανότητα και στη λογική του γραπτού λόγου παρά στην ίδια τη γραφή. Έτσι από τους μαθητές μας απαιτούμε να κατανοούν και να διατυπώνουν αφηρημένες έννοιες και εξειδικευμένο λεξιλόγιο, τόσο προφορικά όσο και γραπτά. Εκεί που πρέπει να είμαστε ιδιαίτερα προσεκτικοί είναι στην περίπτωση όπου η προφορικότητα (άρα η λογική του προφορικού λόγου) είναι κυρίαρχη, ενώ ο γραπτός λόγος (δηλαδή η λογική του γραπτού λόγου) απουσιάζει. Π.χ. στην περίπτωση των Τσιγγάνων μαθητών αυτό είναι δυνατόν να πάρει τη μορφή μιας έ- ντονα ανταγωνιστικής διμορφίας τόσο κατά την είσοδο των παιδιών στο σχολείο όσο και μέσα στο σχολείο. Το σχολείο και προσωπικά ο εκπαιδευτικός καλούνται να λύσουν ένα γόρδιο δεσμό: Πώς θ αναπτυχθεί συμπληρωματικά και όχι ανταγωνιστικά η γλωσσική πολυμορφία; Δηλαδή, με ποιους τρόπους το σχολείο θα εμπλουτίσει το γλωσσικό ρεπερτόριο των Τσιγγάνων μαθητών με την ελληνική γλώσσα σε προφορική και γραπτή μορφή. Το θέμα του κοινωνικού κύρους Ένα άλλο θέμα είναι αυτό του κοινωνικού κύρους. Όπως οι γλώσσες χαίρουν διαφορετικού κοινωνικού κύρους, ανάλογα και οι μορφές της ίδια γλώσσας αξιολογούνται κοινωνικά. Σε κάποιο σημείο αναφερόμαστε στις διαφορετικές γλώσσες του δίγλωσσου ατόμου που επιτελούν διαφορετικές λειτουργίες άρα χαίρουν ανάλογου κύρους. Η διαφοροποίηση που χρειαζόμαστε εδώ είναι ότι, άλλο το κύρος που προσδίδει το ευρύτερο κοινωνικό πλαίσιο σε μια γλώσσα και άλλο πώς το βιώνουν οι ίδιοι οι ομιλητές της. Ο Δαμα- 8

9 νάκης αναφέρεται στην αμφιλεγόμενη ιεράρχηση μεταξύ πλειονοτικής και μειονοτικής γλώσσας σε μια κοινωνία όταν η μειονοτική γλώσσα είναι μια γλώσσα υψηλού κύρους. Παράδειγμα αποτελούν οι αγγλόφωνες, γερμανόφωνες ή γαλλόφωνες κοινότητες στην Ελλάδα. Έχουμε να σημειώσουμε εδώ ότι ακόμα και σ αυτήν την περίπτωση, η α- πόδοση υψηλού κύρους σε μια γλώσσα δεν θωρακίζει ατομικά τον κάθε δίγλωσσο μαθητή από το να βιώνει την πρώτη του γλώσσα μειονεκτικά ή ανταγωνιστικά ως προς τη γλώσσα του σχολείου. Ο δίγλωσσος μαθητής που απαγορεύει στη μητέρα του να του μιλάει στη γλώσσα της μπροστά στους συμμαθητές του μπορεί να προέρχεται από οποιαδήποτε γλωσσική κοινότητα. Το θέμα της δημιουργίας πολυμορφίας / διμορφίας στο σχολείο Αυτό το οποίο γίνεται φανερό με τους μαθητές Ρόμ ισχύει για όλους τους μαθητές μονόγλωσσους και δίγλωσσους, με διαφορετικό τρόπο και ένταση. Έτσι, ενώ για όλους τους μαθητές ισχύει ότι άλλη η γλώσσα του σχολείου και άλλη αυτή της καθημερινότητας (την οποία έτσι κι αλλιώς γνωρίζουν ήδη), για τους δίγλωσσους μαθητές αυτό ισχύει πολλαπλασιαστικά. Όχι μόνο διαφορετική γλώσσα στο σχολείο και στο σπίτι αλλά και διαφορετικές μορφές των γλωσσών αυτών. Ανάλογα με την ηλικία του δίγλωσσου μαθητή κατά την είσοδό του στο ελληνικό σχολείο, η διγλωσσία του είναι περισσότερο ή λιγότερο αναπτυγμένη και η πολυμορφία των γλωσσών του επίσης. Έτσι ο Αλβανός μαθητής που έρχεται στο ελληνικό σχολείο στην Γ δημοτικού, δηλαδή ήδη μια σχολική εμπειρία στη χώρα προέλευσης, είναι πιθανόν να έχει συνειδητοποιήσει τις διαφορετικές μορφές στην πρώτη του γλώσσα (Αλβανική), ενώ η γνώση του της Ελληνικής να είναι μηδαμινή ή να περιορίζεται σε μια μόνο μορφή, σ αυτή της καθημερινής επικοινωνίας. Αν ο μαθητής μακροπρόθεσμα αναπτύξει διγλωσσία ή «περάσει» από την πρώτη του γλώσσα στην Ελληνική, αυτό εξαρτάται από τον συγκερασμό της διγλωσσίας με την πολυμορφία / διμορφία των εμπλεκόμενων γλωσσών. Μπορεί και θέλει το ελληνικό σχολείο να του προσφέρει τη δυνατότητα ανάπτυξης τόσο της διγλωσσίας του (διεύρυνση γλωσσικού ρεπερτορίου) όσο και πολυμορφίας (διεύρυνση γλωσσικού ρεπερτορίου με τη μορφή γλώσσας του σχολείου / πρότυπη γλώσσα); Μπορεί και θέλει η οικογένειά του να του δώσει την αντίστοιχη δυνατότητα; Να μην ξεχνάμε ότι μια μειονοτική γλώσσα που μιλιέται στο σπίτι αλλά δεν χρησιμοποιείται ως εργαλείο διδασκαλίας / μάθησης άλλων πραγμάτων, είναι πολύ πιθανόν να συρρικνωθεί. Η γλωσσική μετατόπιση διευκολύνεται από μια κατάσταση διγλωσσίας χωρίς πολυμορφία / διμορφία, αντίθετα ενισχύεται η προοπτική διατήρησης γλωσσών από μια διγλωσσία με πολυμορφία /διμορφία (Σκούρτου υπό έκδοση). Ας μεταφερθούμε όμως μέσα στο σχολείο για να δούμε αν και πώς μας χρειάζεται η κατανόηση της πολυμορφίας των γλωσσών των δίγλωσσων μαθητών μας για να κάνουμε εκπαιδευτικές παρεμβάσεις υπέρ τους. Στη θεωρία της διγλωσσίας και της δίγλωσσης εκπαίδευσης υπάρχει ήδη αρκετή βιβλιογραφική και ερευνητική τεκμηρίωση για τη σχέση ανάμεσα σε γνωστική δραστηριότητα, γλώσσα που χρησιμοποιείται στη διεκπεραίωση της γνωστικής δραστηριότητας και βοηθημάτων που παρέχονται από το μαθησιακό περιβάλλον με σκοπό την κατανόηση της δραστηριότητας από τους μαθητές (Cummins 2000). Εδώ τίθεται το εξής ερώτημα: Πώς καθιστούμε το νόημα μιας δραστηριότητας «ορατό» (τι ζητάει η δραστηριότητα) σε μαθητές που έχουν μεν την ωριμότητα (λόγω ηλικίας) να την κατανοήσουν αλλά δεν γνωρίζουν τη γλώσσα; Τι είδους βοηθήματα θα είναι αυτά, λεκτικά ή εξωλεκτικά; Και αν μεν είναι λεκτικά, σε ποια γλώσσα και σε ποια γλωσσική μορφή δίδοντα; Αν πρόκειται για εξωλεκτικά βοηθήματα, άπτεται αυτό του θέματoς της πολυμορφίας / διμορφίας ή είναι άσχετο μ αυτό; Διγλωσσία σε νέα μαθησιακά περιβάλλοντα 9

10 Θ αναφερθώ εδώ επιλεκτικά στα ηλεκτρονικά μαθησιακά περιβάλλοντα, επειδή αυτά δίνουν ισχυρότατες υποσχέσεις για παροχή βοηθημάτων. Είναι σ αυτά τα περιβάλλοντα που αναπτύσσονται επάλληλες γλώσσες και επάλληλες μορφές γλωσσών. Ο Δαμανάκης αναφέρεται στο θέμα του «διγλωσσικού αλφαβητισμού». Θα συμφωνήσω μαζί του στο ότι το αίτημα του διγλωσσικού αλφαβητισμού για τους δίγλωσσους μαθητές πρέπει να αποσυνδεθεί από ένα γενικότερο αίτημα διγλωσσικού αλφαβητισμού για όλους τους μαθητές. Την ένσταση την καταλαβαίνω, επειδή ένα τέτοιο γενικό αίτημα μπορεί να χρησιμοποιηθεί υπέρ κάποιων γλωσσών και για αποκλεισμό άλλων (των μειονοτικών) γλωσσών. Όμως στα νέα μαθησιακά περιβάλλοντα που δημιουργούνται και χρησιμοποιούν το διαδίκτυο, τα ζητήματα της γλώσσας, της πολυμορφίας, του αλφαβητισμού, και του είδους των βοηθημάτων που παρέχονται τίθενται με πολύ σύνθετο τρόπο και οι σχέσεις μεταξύ τους πρέπει να διερευνηθούν. Αυτό που σε ένα παραδοσιακό μαθησιακό περιβάλλον αντιστοιχεί ξεκάθαρα στην πρότυπη γλώσσα, σε περιβάλλον διαδικτύου συνυπάρχει ή υπάρχει μέσα από άλλες γλωσσικές μορφές, αποκτά υβριδική μορφή (παράδειγμα: ηλεκτρονικό ταχυδρομείο). Επιπλέον, αυτό που σ ένα παραδοσιακό περιβάλλον διδασκαλίας της γλώσσας αντιστοιχεί αυταπόδεικτα στην ίδια τη γλώσσα, εδώ αμφισβητείται. Οι φιλόλογοι θ αναρωτηθούν πώς είναι δυνατόν να διδάξεις / μάθεις την Ελληνική, ενώ χρησιμοποιείς στο μάθημα (και) κάποια άλλη γλώσσα. Δεν είναι τυχαίο ότι η έννοια του «πολυγραμματισμού», και μάλιστα στον πληθυντικό «πολυγραμματισμοί» (όπως έχει μεταγραφεί ο όρος multiliteracies), αναπτύχθηκε και βρίσκει την εφαρμογή του σε σχέση κυρίως με αυτά τα νέα μαθησιακά περιβάλλοντα Kalantzis, M. & Cope, B. (1999). Απ αυτή την άποψη, αν είναι ώριμος ένας επαναπροσδιορισμός του περιεχομένου του όρου διμορφία ή και αυτής της σχηματικής σύζευξης των όρων διγλωσσίας και διμορφίας /πολυμορφίας, τότε, κατά τη γνώμη μου αυτό πρέπει να γίνει σε σχέση με τις έννοιες «πολυγραμματισμοί», «πολυτροπικότητα κειμένων» (multimodality) «κριτικός αλφαβητισμός / γραμματισμός» (critical literacy), «ετερότητα» (diversity). Σε κάθε περίπτωση θεωρώ ότι η έννοια της «μορφής» πρέπει να γίνεται ορατή. 10

11 Βιβλιογραφία (Μέρους πρώτου) Σκούρτου Ελένη (υπό έκδοση): Baker Colin (1996): Foundation of Bilingual Education and Bilingualism. Multilingual Matters, Cleredon. Philadelphia. Adelaide. (Υπό έκδοση ελληνική μετάφραση στις εκδόσεις Gutenberg με τίτλο: Εισαγωγή στη Διγλωσσία και τη Δίγλωσση Εκπαίδευση). Cummins Jim (1999): Ταυτότητες υπό Διαπραγμάτευση. Εκπαίδευση με σκοπό την Ενδυνάμωση σε μια Κοινωνία της Ετερότητας. Εισαγωγή-Επιμέλεια: Ελένη Σκούρτου, Μετάφραση: Σουζάνα Αργύρη, Gutenberg, Αθήνα. Fishman Joshua (1975): Soziologie der Sprache. Eine interdisziplinäre sozialwissenschaftliche Betrachtung der Sprache in der Gesellschaft. M. Hueber Verlag München. Fishman Joshua (1980): Bilingualism and biculturalism as individual and as societal phenomenon. Journal of Multiligual and Multicultural Development 1 (pp 3-15). Ferguson C. (1959): Diglossia. Word 15 (pp ). Hamers J./Blanc M. (1989): Bilinguality and Bilingualism. Cambridge University Press. Hoffmann Charlotte (1994): An Introduction of Bilingualism. Langman, London and New York. Αζέζ Κλώντ (1999): Το παιδί ανάμεσα σε δύο γλώσσες. Μετάφραση: Νέλλυ Αποστολοπούλου. Επιμέλεια: Ρέα Δελβερούδη. Πόλις, Αθήνα. Δαμανάκης Μιχάλης (επιμ.) (1997): Η Εκπαίδευση των Ελληνοπαίδων στο Βέλγιο και στη Γαλλία. Gutenberg, Αθήνα. Δαμανάκης Μιχάλης (2000): Η διδασκαλία της Ελληνικής ως δεύτερης και ως ξένης γλώσσας στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, στο: Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας: Η διδασκαλία της Ελληνικής ως ξένης/ δεύτερης γλώσσας. Πρακτικά Διημερίδας 2-3 Απριλίου 1999 (σ ). Κακριδή Μ. (1986): Η κοινωνική προσέγγιση της γλώσσας: Κοινωνιολογία. Διαβάζω, 144 (σ ) Διγλωσσία και διδασκαλία δεύτερης γλώσσας, Πάτρα: Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο, Υλικά θεματικής ενότητας: «Διαπολιτισμική Εκπαίδευση», Τόμος Ι, Κεφ. 3. Τριάρχη- Hermann Βασιλεία (2000): Η Διγλωσσία στην Παιδική Ηλικία. Gutenberg, Αθήνα. 11

12 Βιβλιογραφία (Μέρους δεύτερου) Cummins, J. (2000): Δαμανάκης, Μ. (υπό έκδοση): Language, Power and Pedagogy: Bilingual Children in the Crossfire. Clevedon: Multilingual Matters. Εισαγωγή στο: Baker, C.: Εισαγωγή στη Διγλωσσία και στη Δίγλωσση Εκπαίδευση (επιμ. Δαμανάκης Μ., μετάφραση Αλεξανδροπούλου, Α.), Αθήνα: Gutenberg. Κακριδή, Μ. (1986): Η κοινωνική προσέγγιση της γλώσσας: Κοινωνιογλωσσολογία. Διαβάζω, 144 (38-44). Kalantzis, M. & Cope, B. (1999): Πολυγραμματισμοί: Επανεξέταση του τι εννοούμε ως Γραμματισμό στα πλαίσια της Παγκόσμιας Πολιτισμικής Πολυμορφίας και των Νέων Τεχνολογιών Ε- πικοινωνίας, στο: Χριστίδης, Α.-Φ. (επιμ.) «Ισχυρές και ασθενείς γλώσσες στην ευρωπαϊκή Ένωση» Όψεις του γλωσσικού ηγεμονισμού. Θεσσαλονίκη / Αθήνα: Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. Μήτσης, Ν. (1999): Μπαμπινιώτης, Γ. (1994): Πετρούνιας, Ε. (1993): Σκούρτου, Ε. (υπό έκδοση): Στοιχειώδεις αρχές και μέθοδοι της Εφαρμοσμένης Γλωσσολογίας: Εισαγωγή στη διδασκαλία της Ελληνικής ως δεύτερης ή ξένης γλώσσας. Αθήνα: Gutenberg. Η Γλώσσα ως Αξία: Το παράδειγμα της Ελληνικής, Αθήνα: Gutenberg. Νεοελληνική Γραμματική και Συγκριτική Ανάλυση, Μέρος Α : Θεωρία, Θεσσαλονίκη: University Studio Press. Διγλωσσία και διδασκαλία δεύτερης γλώσσας, Πάτρα: Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο, Υλικά θεματικής ενότητας: «Διαπολιτισμική Εκπαίδευση», Τόμος Ι, Κεφ

Σκούρτου, Ε. (2011). Η Διγλωσσία στο Σχολείο. Αθήνα: Gutenberg. Γλώσσες και Διγλωσσία στον Κόσμο. Κεφάλαιο Πρώτο

Σκούρτου, Ε. (2011). Η Διγλωσσία στο Σχολείο. Αθήνα: Gutenberg. Γλώσσες και Διγλωσσία στον Κόσμο. Κεφάλαιο Πρώτο Σκούρτου, Ε. (2011). Η Διγλωσσία στο Σχολείο. Αθήνα: Gutenberg. Γλώσσες και Διγλωσσία στον Κόσμο Κεφάλαιο Πρώτο Η διγλωσσία / πολυγλωσσία είναι ένα παλιό φαινόμενο. Πάει χέρι με χέρι με τις μετακινήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Διγλωσσία και Εκπαίδευση

Διγλωσσία και Εκπαίδευση ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 3: Διγλωσσία και Μάθηση Διδάσκουσα: Ρούλα Τσοκαλίδου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Σχολική Επίδοση Δίγλωσσων Μαθητών Αποτίμηση της Κατάστασης και Προτάσεις Βελτίωσης. Ελένη Σκούρτου Πανεπιστήμιο Αιγαίου

Σχολική Επίδοση Δίγλωσσων Μαθητών Αποτίμηση της Κατάστασης και Προτάσεις Βελτίωσης. Ελένη Σκούρτου Πανεπιστήμιο Αιγαίου Σχολική Επίδοση Δίγλωσσων Μαθητών Αποτίμηση της Κατάστασης και Προτάσεις Βελτίωσης Ελένη Σκούρτου Πανεπιστήμιο Αιγαίου Εισαγωγή Το θέμα της σχολικής επίδοσης σχετίζεται άμεσα με την ικανότητα των μαθητών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕ 800 Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (κοινωνικοποίηση διαπολιτισμικότητα)

ΚΕ 800 Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (κοινωνικοποίηση διαπολιτισμικότητα) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΚΕ 800 Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (κοινωνικοποίηση διαπολιτισμικότητα) Ενότητα 10: Μοντέλα εκπαίδευσης μειονοτήτων Αναστασία Κεσίδου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ

ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ . Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο- για τη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ Στρατηγικές για την ενίσχυση των μαθητών 2 & 3 Οκτωβρίου 2008 2ο Γυμνάσιο

Διαβάστε περισσότερα

Στόχοι και κατευθύνσεις στη διαπολιτισμική εκπαίδευση

Στόχοι και κατευθύνσεις στη διαπολιτισμική εκπαίδευση ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Στόχοι και κατευθύνσεις στη διαπολιτισμική εκπαίδευση Ενότητα 10: Διγλωσσία και εκπαίδευση Αναστασία Κεσίδου, Επίκουρη Καθηγήτρια Α.Π.Θ.

Διαβάστε περισσότερα

Ο καλός και ο κακός δίγλωσσος μαθητής Ελένη Σκούρτου* Εισαγωγική παρατήρηση Στο κείμενο που ακολουθεί βασίζομαι στα θεωρητικά μοντέλα του Cummins για το θέμα της αλληλεξάρτησης των γλωσσών, της μέγιστης

Διαβάστε περισσότερα

Επιμορφωτικό σεμινάριο. Διδάσκοντας σε πολύγλωσση τάξη: Θεωρητικές προσεγγίσεις και πρακτικές εφαρμογές ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ

Επιμορφωτικό σεμινάριο. Διδάσκοντας σε πολύγλωσση τάξη: Θεωρητικές προσεγγίσεις και πρακτικές εφαρμογές ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ Έργο: Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο) Επιμορφωτικό σεμινάριο Διδάσκοντας σε πολύγλωσση τάξη: Θεωρητικές προσεγγίσεις και πρακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την. επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση.

Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την. επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση. Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση. Γραμματισμός: έννοια-παιδαγωγικές συνέπειες Σήμερα, στην αναπτυγμένη τεχνολογικά

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

«Ενισχύοντας την κοινωνική ένταξη των μαθητών με διαφορετική πολιτισμική προέλευση»

«Ενισχύοντας την κοινωνική ένταξη των μαθητών με διαφορετική πολιτισμική προέλευση» Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο «Ενισχύοντας την κοινωνική ένταξη των μαθητών με διαφορετική πολιτισμική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ. Πολιτισμός και σχολικές πρακτικές: αναζητάμε τη σχέση τους, προβληματιζόμαστε και κρίνουμε.

ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ. Πολιτισμός και σχολικές πρακτικές: αναζητάμε τη σχέση τους, προβληματιζόμαστε και κρίνουμε. Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Το σεμινάριο αυτό Απευθύνεται σε εκπαιδευτικούς Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης όλων των ειδικοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

Διγλωσσία και Εκπαίδευση

Διγλωσσία και Εκπαίδευση ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 5: Διγλωσσία και Ζητήματα Εκπαίδευσης Διδάσκουσα: Ρούλα Τσοκαλίδου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Τίτλος μαθήματος ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιλογής / Ενότητα Τεχνών (ΤΕ) ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΙΡΗΝΗ ΝΑΚΟΥ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΚΤ1121 ΜΟΝΑΔΕΣ ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

Δίγλωσση εκπαίδευση: Η περίπτωση των προγραμμάτων εμβάπτισης του Καναδά. Ανδρονίκη Χατζηαποστόλου Γιούλη Βαϊοπούλου Ευγενία Τσιουπλή

Δίγλωσση εκπαίδευση: Η περίπτωση των προγραμμάτων εμβάπτισης του Καναδά. Ανδρονίκη Χατζηαποστόλου Γιούλη Βαϊοπούλου Ευγενία Τσιουπλή Δίγλωσση εκπαίδευση: Η περίπτωση των προγραμμάτων εμβάπτισης του Καναδά Ανδρονίκη Χατζηαποστόλου Γιούλη Βαϊοπούλου Ευγενία Τσιουπλή Bilingual education: The case of immersion classes in Canada Androniki

Διαβάστε περισσότερα

Σκούρτου, Ε. (2005) Οι Εκπαιδευτικοί και οι ίγλωσσοι Μαθητές τους, στο: Βρατσάλης, Κ.(επιµλ.) ιδακτική Εµπειρία και Παιδαγωγική Θεωρία, Αθήνα: Νήσος

Σκούρτου, Ε. (2005) Οι Εκπαιδευτικοί και οι ίγλωσσοι Μαθητές τους, στο: Βρατσάλης, Κ.(επιµλ.) ιδακτική Εµπειρία και Παιδαγωγική Θεωρία, Αθήνα: Νήσος Σκούρτου, Ε. (2005) Οι Εκπαιδευτικοί και οι ίγλωσσοι Μαθητές τους, στο: Βρατσάλης, Κ.(επιµλ.) ιδακτική Εµπειρία και Παιδαγωγική Θεωρία, Αθήνα: Νήσος Οι εκπαιδευτικοί και οι δίγλωσσοι µαθητές τους Ελένη

Διαβάστε περισσότερα

Διδασκαλία της Νεοελληνικής Γλώσσας

Διδασκαλία της Νεοελληνικής Γλώσσας Διδασκαλία της Νεοελληνικής Γλώσσας Όλγα Μούσιου-Μυλωνά Σχολική Σύμβουλος Π.Ε. Στόχος του μαθήματος «Διδασκαλία της Νεοελληνικής γλώσσας» είναι να προσφέρει στους φοιτητές και τις φοιτήτριες τις βασικές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΦΟΡΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ (STATE OF THE ART) ΤΟΥ ENTELIS ΕΚΔΟΣΗ EΥΚΟΛΗΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ

ΑΝΑΦΟΡΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ (STATE OF THE ART) ΤΟΥ ENTELIS ΕΚΔΟΣΗ EΥΚΟΛΗΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΝΑΦΟΡΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ (STATE OF THE ART) ΤΟΥ ENTELIS ΕΚΔΟΣΗ EΥΚΟΛΗΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ Εισαγωγή Η έρευνα στην Ευρώπη δείχνει ότι οι άνθρωποι με αναπηρίες όλων των ηλικιών έχουν προσωπική εμπειρία με την τεχνολογία.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΓΛΩΣΣΙΑ: Εισαγωγικά στοιχεία

ΔΙΓΛΩΣΣΙΑ: Εισαγωγικά στοιχεία ΔΙΓΛΩΣΣΙΑ: Εισαγωγικά στοιχεία Ασπασία Χατζηδάκη Πανεπιστήμιο Κρήτης aspahatz@edc.uoc.gr 1. H διγλωσσία ως παγκόσμιο κοινωνικό φαινόμενο H δι/πολυγλωσσία είναι ο κανόνας, όχι η εξαίρεση 6.000 γλώσσες oμιλούνται

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Περιεχόμενα 1. Εισαγωγικά στοιχεία 1.1 Η τρέχουσα αντιμετώπιση του γλωσσικού δανεισμού 1.2 Η προσέγγιση του θέματος μέσα από το σχολείο 1.3 Σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

Διαπολιτισμική Παιδαγωγική στο Νηπιαγωγείο

Διαπολιτισμική Παιδαγωγική στο Νηπιαγωγείο Διαπολιτισμική Παιδαγωγική στο Νηπιαγωγείο 1: Εισαγωγικά στο μάθημα Αρβανίτη Ευγενία ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών Άδειες Χρήσης Το παρόν υλικό διατίθεται με τους όρους της άδειας χρήσης Creative Commons

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015*

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015* ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015* ΔΕΥΤΕΡΑ 19/1 ΤΡΙΤΗ 20/1 ΤΕΤΑΡΤΗ 21/1 ΠΕΜΠΤΗ 22/1 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 23/1 ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΕΥΓΕΝΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Βασικά ερωτήματα- άξονες σχεδιασμού της διδ/λίας (α)

Βασικά ερωτήματα- άξονες σχεδιασμού της διδ/λίας (α) Βασικά ερωτήματα- άξονες σχεδιασμού της διδ/λίας (α) Ποιους καλούμαι να διδάξω και ποιες παραδοχές θα πρέπει να λάβω υπόψη σε σχέση με αυτό; ποιες οι ομάδες-στόχοι ως προς την προέλευση και τα επίπεδα

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογές πρακτικών της παιδαγωγικής του γραμματισμού και των πολυγραμματισμών. Άννα Φτερνιάτη Επίκουρη Καθηγήτρια ΠΤΔΕ Παν/μίου Πατρών

Εφαρμογές πρακτικών της παιδαγωγικής του γραμματισμού και των πολυγραμματισμών. Άννα Φτερνιάτη Επίκουρη Καθηγήτρια ΠΤΔΕ Παν/μίου Πατρών Εφαρμογές πρακτικών της παιδαγωγικής του γραμματισμού και των πολυγραμματισμών Άννα Φτερνιάτη Επίκουρη Καθηγήτρια ΠΤΔΕ Παν/μίου Πατρών Οι σύγχρονες τάσεις που κυριαρχούν στη διδακτική του γλωσσικού μαθήματος

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307)

Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307) Ενότητα #4: Λειτουργικός και Κριτικός Γραμματισμός Διδάσκων: Κατσαρού Ελένη ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ Πολιτισμική Ετερότητα, Ιδιότητα του Πολίτη και Δημοκρατία: Εμπειρίες, Πρακτικές και Προοπτικές. Αθήνα, 7 8 Μαΐου 2010

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ Πολιτισμική Ετερότητα, Ιδιότητα του Πολίτη και Δημοκρατία: Εμπειρίες, Πρακτικές και Προοπτικές. Αθήνα, 7 8 Μαΐου 2010 ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Πληροφορίες : Παρθένης Χρήστος Τηλ. : 210-7277516 Δ/νση : Πανεπιστημιούπολη, Ιλίσια 157 84, Αθήνα Fax : 210-7277440 Email : information@keda.gr ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Για την κατάργηση των αρχαίων στο γυμνάσιο

Για την κατάργηση των αρχαίων στο γυμνάσιο Για την κατάργηση των αρχαίων στο γυμνάσιο Γράφει ο: Μιχαηλίδης Γιάννης Είμαι υπέρ της κατάργησης της διδασκαλίας των αρχαίων στο γυμνάσιο. Στον συνεχιζόμενο διάλογο θα ήθελα να προσθέσω κάποια στοιχεία,

Διαβάστε περισσότερα

Διαπολιτισμική Εκπαίδευση

Διαπολιτισμική Εκπαίδευση Πρόγραμμα εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης E-Learning Διαπολιτισμική Εκπαίδευση E-learning Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος Οικονομικής

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκοντας την ελληνική ως δεύτερη γλώσσα στη Δημοτική Εκπαίδευση

Διδάσκοντας την ελληνική ως δεύτερη γλώσσα στη Δημοτική Εκπαίδευση Επιμορφωτικό Σεμινάριο Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου 21-22/3/2014, Λευκωσία 16-17/5/2014, Λεμεσός Διδάσκοντας την ελληνική ως δεύτερη γλώσσα στη Δημοτική Εκπαίδευση Άννα Αναστασιάδη-Συμεωνίδη Ομότιμη Καθηγήτρια

Διαβάστε περισσότερα

«Η ελληνική γλώσσα στην ανώτατη. και στην τεχνολογία Εθνική και διεθνής διάσταση» Άννα Αναστασιάδη-Συμεωνίδη ansym@lit.auth.gr

«Η ελληνική γλώσσα στην ανώτατη. και στην τεχνολογία Εθνική και διεθνής διάσταση» Άννα Αναστασιάδη-Συμεωνίδη ansym@lit.auth.gr «Η ελληνική γλώσσα στην ανώτατη εκπαίδευση, στην επιστήμη και στην τεχνολογία Εθνική και διεθνής διάσταση» Άννα Αναστασιάδη-Συμεωνίδη ansym@lit.auth.gr th 9ο διεθνές συνέδριο «Ελληνική γλώσσα και Ορολογία»

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγικές δραστηριότητες μοντελοποίησης με χρήση ανοικτών υπολογιστικών περιβαλλόντων

Παιδαγωγικές δραστηριότητες μοντελοποίησης με χρήση ανοικτών υπολογιστικών περιβαλλόντων Παιδαγωγικές δραστηριότητες μοντελοποίησης με χρήση ανοικτών υπολογιστικών περιβαλλόντων Βασίλης Κόμης, Επίκουρος Καθηγητής Ερευνητική Ομάδα «ΤΠΕ στην Εκπαίδευση» Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Επεξηγήσεις συμβόλων/αρχικών γραμμάτων: ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ 2009-10 Υ= Υποχρεωτικό Κ= ενότητα μαθημάτων «Κοινωνία και Εκπαίδευση» Ε= Κατ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ. 2. Ηλικία Θέση εργασίας Μόνιμος Αναπληρωτής

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ. 2. Ηλικία Θέση εργασίας Μόνιμος Αναπληρωτής ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ Α. Δημογραφικά χαρακτηριστικά 1. Φύλο Άνδρας Γυναίκα 2. Ηλικία 22 30 31 40 41 50 51 + 3. Χρόνια υπηρεσίας 1 5 6 15 16+ 4. Σημειώστε τα πτυχία που κατέχετε Πτυχίο Παιδαγωγικής Ακαδημίας Πτυχίο

Διαβάστε περισσότερα

Διδασκαλία γλώσσας σε συνθήκες γλωσσικής ετερότητας: Αξιοποίηση των γλωσσών των μαθητών μας στη διδασκαλία της Ελληνικής ως δεύτερης γλώσσας

Διδασκαλία γλώσσας σε συνθήκες γλωσσικής ετερότητας: Αξιοποίηση των γλωσσών των μαθητών μας στη διδασκαλία της Ελληνικής ως δεύτερης γλώσσας Διδασκαλία γλώσσας σε συνθήκες γλωσσικής ετερότητας: Αξιοποίηση των γλωσσών των μαθητών μας στη διδασκαλία της Ελληνικής ως δεύτερης γλώσσας Σκούρτου Ελένη Πανεπιστήμιο Αιγαίου Περίληψη Οι σχολικές τάξεις

Διαβάστε περισσότερα

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις ΠΡΟΛΟΓΟΣ Οι δυσκολίες μάθησης των παιδιών συνεχίζουν να απασχολούν όλους όσοι ασχολούνται με την ανάπτυξη των παιδιών και με την εκπαίδευση. Τους εκπαιδευτικούς, οι οποίοι, μέσα στην τάξη τους, βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΥΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ

ΠΟΛΥΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Σωφρ. Χατζησαββίδης ΠΟΛΥΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ 1. Από το γραμματισμό στους πολυγραμματισμούς Σήμερα τα άτομα που βρίσκονται σε μία διαδικασία μάθησης και προετοιμασίας για την

Διαβάστε περισσότερα

Η επικοινωνιακή ικανότητα δίγλωσσων μαθητών κατά την ανάγνωση γραπτών κειμένων

Η επικοινωνιακή ικανότητα δίγλωσσων μαθητών κατά την ανάγνωση γραπτών κειμένων Η επικοινωνιακή ικανότητα δίγλωσσων μαθητών κατά την ανάγνωση γραπτών κειμένων Γκαραβέλας Κωνσταντίνος, εκπαιδευτικός, Διδάκτορας Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Περίληψη Η διγλωσσία είναι ένα φαινόμενο που παρουσιάζεται

Διαβάστε περισσότερα

Η στοχοθεσία της Ελληνικής ως δεύτερης και ως ξένης γλώσσας. Α. Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε. Παν/μίου Κρήτης

Η στοχοθεσία της Ελληνικής ως δεύτερης και ως ξένης γλώσσας. Α. Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε. Παν/μίου Κρήτης Η στοχοθεσία της Ελληνικής ως δεύτερης και ως ξένης γλώσσας Α. Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε. Παν/μίου Κρήτης Δεύτερη γλώσσα (1/2) Όταν ένας ομιλητής μαθαίνει ή/και χρησιμοποιεί μια Χ γλώσσα ως δεύτερη,

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογές Εκπαιδευτικού Λογισμικού για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση

Εφαρμογές Εκπαιδευτικού Λογισμικού για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση Εφαρμογές Εκπαιδευτικού Λογισμικού για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση Μαρία Καραβελάκη-Καπλάνη, M.Sc. INTE*LEARN Αγν.Στρατιώτη 46 176 73 Καλλιθέα τηλ. 95 91 853, fax. 95 72 098 E-mail: intelrn@prometheus.hol.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Επεξηγήσεις συμβόλων/αρχικών γραμμάτων:

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Επεξηγήσεις συμβόλων/αρχικών γραμμάτων: ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ 2009-10 Υ= Υποχρεωτικό Ε= Κατ επιλογήν υποχρεωτικό Επεξηγήσεις συμβόλων/αρχικών γραμμάτων: Κ= ενότητα μαθημάτων «Κοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

Η βελτίωση της διδασκαλίας στηρίζεται στο σύστημα της αξιολόγησης της διδασκαλίας Η αξιολόγηση προσφέρει πληροφορίες για τα δυνατά σημεία και τις

Η βελτίωση της διδασκαλίας στηρίζεται στο σύστημα της αξιολόγησης της διδασκαλίας Η αξιολόγηση προσφέρει πληροφορίες για τα δυνατά σημεία και τις Η βελτίωση της διδασκαλίας στηρίζεται στο σύστημα της αξιολόγησης της διδασκαλίας Η αξιολόγηση προσφέρει πληροφορίες για τα δυνατά σημεία και τις αδυναμίες του εκπ/κού Η βελτίωση των εκπαιδευτικών επηρεάζει

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδος-Προσέγγιση- Διδακτικός σχεδιασμός. A. Xατζηδάκη, Π.Τ.Δ.Ε. Παν/μιο Κρήτης

Μέθοδος-Προσέγγιση- Διδακτικός σχεδιασμός. A. Xατζηδάκη, Π.Τ.Δ.Ε. Παν/μιο Κρήτης Μέθοδος-Προσέγγιση- Διδακτικός σχεδιασμός A. Xατζηδάκη, Π.Τ.Δ.Ε. Παν/μιο Κρήτης 1. MΕΘΟΔΟΣ Ο όρος μέθοδος, έτσι όπως χρησιμοποιείται στην Εφαρμοσμένη Γλωσσολογία, έχει ποικίλες σημασίες. Διαφοροποιείται

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΙΤΙΟΥ

ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΙΤΙΟΥ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΙΤΙΟΥ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗ ΔΡΑΣΗ Αναγνώριση Ανάγκης Αναγνώριση ανάγκης για βελτίωση των μαθησιακών αποτελεσμάτων ως αποτέλεσμα μιας αρχικής αξιολόγησης

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ

Η ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ Η ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ Δρ Ειρήνη Ροδοσθένους, Λειτουργός Π.Ι. ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΕΙΣ Επικοινωνιακή διδασκαλία της γλώσσας: η ίδια η γλώσσα συνιστά και ορίζεται ως κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Στόχοι και κατευθύνσεις στη διαπολιτισμική εκπαίδευση

Στόχοι και κατευθύνσεις στη διαπολιτισμική εκπαίδευση ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Στόχοι και κατευθύνσεις στη διαπολιτισμική εκπαίδευση Ενότητα 5: Η διαχείριση της εκπαιδευτικής ετερότητας στην Ελλάδα, την Ευρώπη και

Διαβάστε περισσότερα

Πολυπολιτισμικότητα και Εκπαίδευση

Πολυπολιτισμικότητα και Εκπαίδευση Πολυπολιτισμικότητα και Εκπαίδευση Κωδικός μαθήματος: ΚΕΠ 302 Διδάσκων: Δημήτρης Θ. Ζάχος Πιστωτικές μονάδες: 10 Χρόνος και τόπος διεξαγωγής: Τετάρτη 6-9 αίθουσα 907 Εισαγωγικά Η επιτυχής συμμετοχή σ ένα

Διαβάστε περισσότερα

Γλώσσα και μετανάστευση [Β6]

Γλώσσα και μετανάστευση [Β6] [Εγκυκλοπαιδικός Οδηγός] Γλώσσα και μετανάστευση [Β6] Μιχάλης Δαμανάκης Κείμενο 1: Baker, C. Υπό έκδοση. Εισαγωγή στη διγλωσσία και τη δίγλωσση εκπαίδευση, Επιμέλεια Μ. Δαμανάκης, μετάφραση Α. Αλεξανδροπούλου.

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 2015 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΓΡΙΒΑ ΕΛΕΝΗ 5/2/2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αυτό το portfolio φτιάχτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγική Εταιρεία Κύπρου. Τμήμα Επιστημών της Αγωγής, Πανεπιστήμιο Κύπρου. Κυπριακός Όμιλος Ενιαίας Εκπαίδευσης (ΚΟΕΕ) 10ο ΠΑΓΚΥΠΡΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

Παιδαγωγική Εταιρεία Κύπρου. Τμήμα Επιστημών της Αγωγής, Πανεπιστήμιο Κύπρου. Κυπριακός Όμιλος Ενιαίας Εκπαίδευσης (ΚΟΕΕ) 10ο ΠΑΓΚΥΠΡΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ Παιδαγωγική Εταιρεία Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής, Πανεπιστήμιο Κύπρου Κυπριακός Όμιλος Ενιαίας Εκπαίδευσης (ΚΟΕΕ) 10ο ΠΑΓΚΥΠΡΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΚΥΠΡΟΥ "ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: ΕΡΕΥΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

2 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ: ΔΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΔΙΓΛΩΣΣΙΑ

2 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ: ΔΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΔΙΓΛΩΣΣΙΑ 2 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ: ΔΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΔΙΓΛΩΣΣΙΑ Πριν διαβάσετε το δεύτερο κεφάλαιο, σκεφτείτε: Έχετε μαθητές/τριες που μιλούν και άλλες γλώσσες; Συγκεκριμένα, έχετε μαθητές/τριες, που στο σπίτι τους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ» ΤΟΥ ΤΟΜΕΑ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ» ΤΟΥ ΤΟΜΕΑ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ» ΤΟΥ ΤΟΜΕΑ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

«Διδάσκω και διερευνώ τη διδασκαλία μου σε μια πολυπολιτισμική τάξη»

«Διδάσκω και διερευνώ τη διδασκαλία μου σε μια πολυπολιτισμική τάξη» Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο «Διδάσκω και διερευνώ τη διδασκαλία μου σε μια πολυπολιτισμική τάξη»

Διαβάστε περισσότερα

Οι τεχνικές διαμορφωτικής αξιολόγησης του μαθητή ως εργαλεία παρακολούθησης των μαθησιακών αποτελεσμάτων

Οι τεχνικές διαμορφωτικής αξιολόγησης του μαθητή ως εργαλεία παρακολούθησης των μαθησιακών αποτελεσμάτων Οι τεχνικές διαμορφωτικής αξιολόγησης του μαθητή ως εργαλεία παρακολούθησης των μαθησιακών αποτελεσμάτων Συνέδριο Χριστίνα Σταύρου Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου stavrou.chr@cyearn.pi.ac.cy 1 Σκοπός του

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΥΤΕΡΑ 25/1 ΤΡΙΤΗ 26/1 ΤΕΤΑΡΤΗ 27/1 ΠΕΜΠΤΗ 28/1 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 29/1 ΣΟΦΟΣ ΑΛΙΒΙΖΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΔΕΥΤΕΡΑ 25/1 ΤΡΙΤΗ 26/1 ΤΕΤΑΡΤΗ 27/1 ΠΕΜΠΤΗ 28/1 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 29/1 ΣΟΦΟΣ ΑΛΙΒΙΖΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2015-2016* ΔΕΥΤΕΡΑ 25/1 ΤΡΙΤΗ 26/1 ΤΕΤΑΡΤΗ 27/1 ΠΕΜΠΤΗ 28/1 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 29/1 ΣΟΦΟΣ ΑΛΙΒΙΖΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑ

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ Επώνυμο / Όνομα: Κατσαλήρου Αθανασία Τηλέφωνο (γραφείου): 2310 997575 Διεύθυνση e mail: athan@smg.auth.gr Υπηκοότητα: Ελληνική Ημερομηνία γέννησης: 11/10/1972

Διαβάστε περισσότερα

III_Β.1 : Διδασκαλία με ΤΠΕ, Γιατί ;

III_Β.1 : Διδασκαλία με ΤΠΕ, Γιατί ; III_Β.1 : Διδασκαλία με ΤΠΕ, Γιατί ; Eρωτήματα ποιες επιλογές γίνονται τελικά; ποιες προκρίνονται από το Π.Σ.; ποιες προβάλλονται από το εγχειρίδιο; ποιες υποδεικνύονται από το ίδιο το αντικείμενο; με

Διαβάστε περισσότερα

«Οπτικοακουστική Παιδεία:... αδιέξοδα και διαδρομές»

«Οπτικοακουστική Παιδεία:... αδιέξοδα και διαδρομές» «Οπτικοακουστική Παιδεία:... αδιέξοδα και διαδρομές» (Πρόγραμμα Σπουδών για την Οπτικοακουστική Έκφραση) εισηγητής: Μένης Θεοδωρίδης Αγαπητοί φίλοι, Θα ήθελα να ευχαριστήσω όλους τους διοργανωτές για την

Διαβάστε περισσότερα

Η γλώσσα ως σύστημα και ως χρήση. Ασπασία Χατζηδάκη, Επίκουρη καθηγήτρια ΠΤΔΕ

Η γλώσσα ως σύστημα και ως χρήση. Ασπασία Χατζηδάκη, Επίκουρη καθηγήτρια ΠΤΔΕ Η γλώσσα ως σύστημα και ως χρήση Ασπασία Χατζηδάκη, Επίκουρη καθηγήτρια ΠΤΔΕ 2009-10 Τι είναι γλώσσα; Γλώσσα είναι το σύστημα ήχων ( φθόγγων ) και εννοιών που χρησιμοποιούν οι ανθρώπινες κοινότητες για

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ. ΜΟΙΡΑΖΟΜΑΣΤΕ ΙΔΕΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΞΕΚΙΝΗΜΑ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ. ΜΟΙΡΑΖΟΜΑΣΤΕ ΙΔΕΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΞΕΚΙΝΗΜΑ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 1 η ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ (ΑΛΛΗΛΟ-)ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ. ΜΟΙΡΑΖΟΜΑΣΤΕ ΙΔΕΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΞΕΚΙΝΗΜΑ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2012-2013. Διοργάνωση: Σχολική Σύμβουλος Φιλολόγων Β. Καλοκύρη Παρασκευή 14 - Σάββατο

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο 2 Θετικά σχόλια για την επιλογή χρήσης της ελληνικής γλώσσας

Κείμενο 2 Θετικά σχόλια για την επιλογή χρήσης της ελληνικής γλώσσας Κείμενο 1 Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (2308) Ο ενιαίος ευρωπαϊκός χώρος αποτελεί ήδη πεδίο δραστηριότητας, αλλά και ανταγωνισμού των γλωσσών. Από την εποχή της ίδρυσης της Ευρωπαϊκής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 2016-2017 Μάθημα 1 ο Εισαγωγή στις βασικές έννοιες Προτεινόμενη Βιβλιογραφία Elliot, S. N., Kratochwill, T. R., Cook, J. L., & Travers, J. F. (2008). Εκπαιδευτική Ψυχολογία: Αποτελεσματική

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο 1 Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης Ο ενιαίος ευρωπαϊκός χώρος αποτελεί ήδη πεδίο δραστηριότητας, αλλά και ανταγωνισμού των γλωσσών. Από την εποχή της ίδρυσης

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Ενδοϋπηρεσιακής Επιμόρφωσης εκπαιδευτικών, Εκπαιδευτικών Ψυχολόγων και εκπαιδευτικών Συμβουλευτικής και Επαγγελματικής Αγωγής

Πρόγραμμα Ενδοϋπηρεσιακής Επιμόρφωσης εκπαιδευτικών, Εκπαιδευτικών Ψυχολόγων και εκπαιδευτικών Συμβουλευτικής και Επαγγελματικής Αγωγής Πρόγραμμα Ενδοϋπηρεσιακής Επιμόρφωσης εκπαιδευτικών, Εκπαιδευτικών Ψυχολόγων και εκπαιδευτικών Συμβουλευτικής και Επαγγελματικής Αγωγής 21-22 Μαρτίου 2014, Λευκωσία 16-17 Μαΐου 2014, Λεμεσός Η αξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Μάθημα 1 ο Εισαγωγή στις βασικές έννοιες Προτεινόμενη Βιβλιογραφία Elliot, S. N., Kratochwill, T. R., Cook, J. L., & Travers, J. F. (2008). Εκπαιδευτική Ψυχολογία: Αποτελεσματική

Διαβάστε περισσότερα

Οι Ευρωπαίοι και οι γλώσσες τους

Οι Ευρωπαίοι και οι γλώσσες τους Ειδικό ευρωβαρόμετρο 386 Οι Ευρωπαίοι και οι γλώσσες τους ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στον πληθυσμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η ευρύτερα ομιλούμενη μητρική γλώσσα είναι η γερμανική (16%), έπονται η ιταλική και η αγγλική (13%

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ Το σχολείο, ως ένας κατεξοχήν κοινωνικός θεσμός, δεν μπορεί να παραμείνει αναλλοίωτο μπροστά στις ραγδαίες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ - ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2013

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ - ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2013 ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ - ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2013 Ημερομηνία Ώρα Μάθημα Εξάμηνο Τρόπος εξέτασης ΔΕΥΤΕΡΑ 2/9 ΤΡΙΤΗ 3/9 9:00-12:00 Υ107 ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Μετανάστευση, πολυπολιτισμικότητα και εκπαιδευτικές προκλήσεις: Πολιτική - Έρευνα - Πράξη

Μετανάστευση, πολυπολιτισμικότητα και εκπαιδευτικές προκλήσεις: Πολιτική - Έρευνα - Πράξη ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ Μετανάστευση, πολυπολιτισμικότητα και εκπαιδευτικές προκλήσεις: Πολιτική - Έρευνα - Πράξη Αθήνα, 14-15 Μαΐου 2010 ηρητήριο _2010 1 Τα πολυτροπικά κείμενα ως εργαλείο προώθησης της

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή (Ελένη Σκούρτου & Βασιλεία Κούρτη-Καζούλλη)

Εισαγωγή (Ελένη Σκούρτου & Βασιλεία Κούρτη-Καζούλλη) Εισαγωγή (Ελένη Σκούρτου & Βασιλεία Κούρτη-Καζούλλη) Η ειρηνική ή συγκρουσιακή συνύπαρξη γλωσσών και η λόγω αυτής ανάπτυξη γλωσσικής ετερότητας (πολυγλωσσίας/πολυμορφίας) είναι ένα ευρέως διαδεδομένο φαινόμενο

Διαβάστε περισσότερα

Το μάθημα των Νέων Ελληνικών στα ΕΠΑΛ: Ζητήματα διδασκαλίας και αξιολόγησης. Βενετία Μπαλτά & Μαρία Νέζη Σχολικές Σύμβουλοι Φιλολόγων 5/10/2016

Το μάθημα των Νέων Ελληνικών στα ΕΠΑΛ: Ζητήματα διδασκαλίας και αξιολόγησης. Βενετία Μπαλτά & Μαρία Νέζη Σχολικές Σύμβουλοι Φιλολόγων 5/10/2016 Το μάθημα των Νέων Ελληνικών στα ΕΠΑΛ: Ζητήματα διδασκαλίας και αξιολόγησης Βενετία Μπαλτά & Μαρία Νέζη Σχολικές Σύμβουλοι Φιλολόγων 5/10/2016 Στόχοι της εισήγησης: Επισήμανση βασικών σημείων από τις οδηγίες

Διαβάστε περισσότερα

Το νέο κοινωνιολογικό πλαίσιο του πολυπολιτισμικού σχολείου

Το νέο κοινωνιολογικό πλαίσιο του πολυπολιτισμικού σχολείου Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο- για τη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Σε συνεργασία με την Περιφερειακή Διεύθυνση Π.Ε. & Δ.Ε. Νοτίου Αιγαίου ΗΜΕΡΙΔΑ Το νέο κοινωνιολογικό

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος

Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος Tα παιδιά με ειδικές μαθησιακές δυσκολίες παρουσιάζουν προβλήματα στις βασικές ψυχολογικές διαδικασίες που περιλαμβάνονται

Διαβάστε περισσότερα

(γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και. συµπεριφοράς) ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε. 70

(γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και. συµπεριφοράς) ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε. 70 Προβλήµατα διγλωσσίας ίγλωσση εκπαίδευση (γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και µαθησιακές δυσκολίες προβλήµατα συµπεριφοράς) Σαλτερής Νίκος ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

Για την εξέταση των Αρχαίων Ελληνικών ως μαθήματος Προσανατολισμού, ισχύουν τα εξής:

Για την εξέταση των Αρχαίων Ελληνικών ως μαθήματος Προσανατολισμού, ισχύουν τα εξής: Τρόπος εξέτασης των πανελλαδικά εξεταζόμενων μαθημάτων Τα θέματα των πανελλαδικά εξεταζόμενων μαθημάτων λαμβάνονται από την ύλη που ορίζεται ως εξεταστέα για κάθε μάθημα κατά το έτος που γίνονται οι εξετάσεις.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΜΑΘΗΜΑ Κατηγορία ECTS Εισαγωγή στην Παιδαγωγική Επιστήμη Υποχρεωτικό 6 Ελληνική Γλώσσα Υποχρεωτικό 6 Η Ιστορία και η Διδακτικής της Υποχρεωτικό 6

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Γαβριέλλα Κοντογιαννίδου, Φιλόλογος 1. Το πρώτο βήμα μας είναι η κατανόηση του θέματος και η ένταξή του σε ευρύτερες θεματικές ενότητες Συνήθως, ένα θέμα Έκθεσης έχει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

Διαγνωστικά δοκίμια ελληνομάθειας για Γυμνάσια & Λύκεια /Τεχνικές Σχολές

Διαγνωστικά δοκίμια ελληνομάθειας για Γυμνάσια & Λύκεια /Τεχνικές Σχολές Πρόγραμμα Εκμάθησης της Ελληνικής ως δεύτερης /ξένης γλώσσας στη Μέση Εκπαίδευση Διαγνωστικά δοκίμια ελληνομάθειας για Γυμνάσια & Λύκεια /Τεχνικές Σχολές Σεπτέμβριος 2011 {επιμ. παρουσίασης: Μαρία Παπαλεοντίου,

Διαβάστε περισσότερα

Δίγλωσση προσχολική εκπαίδευση: Η εφαρμογή της Μεθόδου CLIL σε γαλλόφωνο περιβάλλον

Δίγλωσση προσχολική εκπαίδευση: Η εφαρμογή της Μεθόδου CLIL σε γαλλόφωνο περιβάλλον Δίγλωσση προσχολική εκπαίδευση: Η εφαρμογή της Μεθόδου CLIL σε γαλλόφωνο περιβάλλον Άλιμος, 2015 Η Μέθοδος CLIL Ολιστική Εκμάθηση Περιεχομένου και Ξένης Γλώσσας EMILE: L Enseignement d une Matière par

Διαβάστε περισσότερα

Ενισχύοντας την κοινωνική ένταξη των μαθητών με διαφορετική πολιτισμική προέλευση

Ενισχύοντας την κοινωνική ένταξη των μαθητών με διαφορετική πολιτισμική προέλευση Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Ενισχύοντας την κοινωνική ένταξη των μαθητών με διαφορετική πολιτισμική

Διαβάστε περισσότερα

Πολυτροπικότητα και διδασκαλία των ξένων γλωσσών στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση

Πολυτροπικότητα και διδασκαλία των ξένων γλωσσών στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Μαρία ημάση Μακρίνα Ζαφείρη Γρηγορία-Καρολίνα Κωνσταντινίδου Πολυτροπικότητα και διδασκαλία των ξένων γλωσσών στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Πλυτροπικότητα: η έννοια Ως πολυτροπικότητα, multimodality, ορίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική της Λογοτεχνίας

Διδακτική της Λογοτεχνίας ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διδακτική της Λογοτεχνίας Ενότητα 1: Σκοποί της διδασκαλίας της λογοτεχνίας l Βενετία Αποστολίδου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Σωτήρης Τοκαμάνης Φιλόλογος ΚΕ.Δ.Δ.Υ. Ν. Ηρακλείου Διαπολιτισμική εκπαίδευση: σύγχρονη ανάγκη

Σωτήρης Τοκαμάνης Φιλόλογος ΚΕ.Δ.Δ.Υ. Ν. Ηρακλείου Διαπολιτισμική εκπαίδευση: σύγχρονη ανάγκη Σωτήρης Τοκαμάνης Φιλόλογος ΚΕ.Δ.Δ.Υ. Ν. Ηρακλείου Διαπολιτισμική εκπαίδευση: σύγχρονη ανάγκη Από τη δεκαετία του 1990 επισυνέβη μια μεταβολή στη σύνθεση της ελληνικής κοινωνίας, ως συνέπεια της αθρόας

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες Συγγραφής και Μορφοποίησης Κειμένου

Οδηγίες Συγγραφής και Μορφοποίησης Κειμένου Οδηγίες Συγγραφής και Μορφοποίησης Κειμένου Περιεχόμενα 1. Στοιχεία κειμένου 5 2. Διαμόρφωση και διάταξη σελίδας 5 2.1. Έκταση κειμένου 5 2.2. Μορφοποίηση σελίδας 5 2.3. Μορφοποίηση κειμένου 5 2.4. Τίτλοι

Διαβάστε περισσότερα

Προφίλ διγλωσσίας: Ελληνικά-Γαλλικά

Προφίλ διγλωσσίας: Ελληνικά-Γαλλικά Προφίλ διγλωσσίας: - Θα θέλαμε να ζητήσουμε τη βοήθειά σας απαντώντας στις ακόλουθες ερωτήσεις σχετικά με το γλωσσικό σας ιστορικό, τη χρήση, τη νοοτροπία και τις δεξιότητες. Αυτή η έρευνα δημιουργήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΑΣ ΘΕΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ. Τι, πώς, γιατί;

ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΑΣ ΘΕΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ. Τι, πώς, γιατί; ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΑΣ ΘΕΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ Τι, πώς, γιατί; Κοινωνία Μάθηση Εκπαιδευτική Πολιτική Διδασκαλία Σχολικό Εγχειρίδιο Σκοπός Στόχοι Πρόγραμμα Σπουδών Κοινωνία Μάθηση Εκπαιδευτική Πολιτική Διδασκαλία Σκοπός Στόχοι

Διαβάστε περισσότερα

Ευθύς και πλάγιος λόγος. Μια εναλλακτική πρόταση για τη διδασκαλία τους στο δημοτικό σχολείο μέσω των κόμικς

Ευθύς και πλάγιος λόγος. Μια εναλλακτική πρόταση για τη διδασκαλία τους στο δημοτικό σχολείο μέσω των κόμικς Ευθύς και πλάγιος λόγος. Μια εναλλακτική πρόταση για τη διδασκαλία τους στο δημοτικό σχολείο μέσω των κόμικς Αμαραντίδου Κυριακή, Εκπαιδευτικός ΠΕ70, υποψ. PhD Πουγαρίδου Παρασκευή, Εκπαιδευτικός ΠΕ70,

Διαβάστε περισσότερα

Σύνολο δεικτών. Δημιουργήθηκε από την ΑΝΤΙΓΟΝΗ. Στο πλαίσιο του έργου DARE-Net Desegregation and Action for Roma in Education Network

Σύνολο δεικτών. Δημιουργήθηκε από την ΑΝΤΙΓΟΝΗ. Στο πλαίσιο του έργου DARE-Net Desegregation and Action for Roma in Education Network ΑΝΤΙΓΟΝΗ - Κέντρο Πληροφόρησης και Τεκμηρίωσης για το Ρατσισμό, την Οικολογία, την Ειρήνη και τη Μη Βία ΜΗ ΚΕΡΔΟΣΚΟΠΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ - ΜΗ ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ Πτολεμαίων 29Α, 6 ος όροφος, 54630 Θεσσαλονίκη

Διαβάστε περισσότερα

Διαπολιτισμική συμβουλευτική και ψυχοθεραπεία με μετανάστες

Διαπολιτισμική συμβουλευτική και ψυχοθεραπεία με μετανάστες Διαπολιτισμική συμβουλευτική και ψυχοθεραπεία με μετανάστες Πολιτισμική επίγνωση Διαπολιτισμική ενσυναίσθηση Πολιτισμική επάρκεια Πολιτισμική ενδυνάμωση Διαπολιτισμική διαμεσολάβηση Παράγοντες κινδύνου

Διαβάστε περισσότερα

Το Μάθημα της Γλώσσας στο Δημοτικό του Κολλεγίου Αθηνών

Το Μάθημα της Γλώσσας στο Δημοτικό του Κολλεγίου Αθηνών Το Μάθημα της Γλώσσας στο Δημοτικό του Κολλεγίου Αθηνών 1 η Τάξη Στόχοι Τα παιδιά: Αναπτύσσουν, σε κάθε ευκαιρία, τον προφορικό λόγο. Ως ομιλητές απαντούν σε απλές ερωτήσεις, ανακοινώνουν, περιγράφουν,

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα που αφορά στη διδασκαλία (βάσει του σχολικού γλωσσικού εγχειριδίου): «Παιχνίδια, παιχνίδια, παιχνίδια» (β τεύχος, σ.

Ενότητα που αφορά στη διδασκαλία (βάσει του σχολικού γλωσσικού εγχειριδίου): «Παιχνίδια, παιχνίδια, παιχνίδια» (β τεύχος, σ. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΦΑΣΗ Β (2014-2015) Πλαίσιο Σχεδιασμού και Οργάνωσης Διδασκαλίας Ενότητα που αφορά στη διδασκαλία (βάσει του σχολικού γλωσσικού εγχειριδίου):

Διαβάστε περισσότερα

www.themegallery.com LOGO

www.themegallery.com LOGO www.themegallery.com LOGO 1 Δομή της παρουσίασης 1 Σκοπός και στόχοι των νέων ΠΣ 2 Επιλογή των περιεχομένων & Κατανομή της ύλης 3 Ο ρόλος μαθητή - εκπαιδευτικού 4 Η ΚΠΑ στο Δημοτικό & το Γυμνάσιο 5 Η Οικιακή

Διαβάστε περισσότερα

ΙΙΙ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ.

ΙΙΙ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ. ΙΙΙ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ. Είδαμε πως το 4.2% των μαθητών στο δείγμα μας δεν έχουν ελληνική καταγωγή. Θα μπορούσαμε να εξετάσουμε κάποια ειδικά χαρακτηριστικά αυτών των ξένων μαθητών

Διαβάστε περισσότερα

Δημοτικό Σχολείο Λεμεσού Ι (ΚΑ) Έρευνα Δράσης Βελτίωση Ορθογραφίας Μαθητών

Δημοτικό Σχολείο Λεμεσού Ι (ΚΑ) Έρευνα Δράσης Βελτίωση Ορθογραφίας Μαθητών Δημοτικό Σχολείο Λεμεσού Ι (ΚΑ) 2015-2016 Έρευνα Δράσης Βελτίωση Ορθογραφίας Μαθητών Προφίλ σχολείου λειτούργησε το 1967-68, και μετακόμισε σε καινούριο κτήριο το 2014-2015 (ΚΑ) 129 μαθητές 10 εκπαιδευτικοί

Διαβάστε περισσότερα

Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα. Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07

Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα. Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07 Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07 Η ιδέα Η θέση και ο ρόλος της γυναίκας στο κοινωνικό σύνολο διαφοροποιείται από κοινωνία σε κοινωνία και από εποχή σε εποχή. Είναι πολύ

Διαβάστε περισσότερα

Η προσέγγιση του γραπτού λόγου και η γραφή. Χ.Δαφέρμου

Η προσέγγιση του γραπτού λόγου και η γραφή. Χ.Δαφέρμου Η προσέγγιση του γραπτού λόγου και η γραφή Πώς μαθαίνουν τα παιδιά να μιλούν? Προσπαθώντας να επικοινωνήσουν Πώς μαθαίνουν τα παιδιά να γράφουν? Μαθαίνoυν να γράφουν γράφοντας Η γραφή λύνει προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα