ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ. Κλινικές Κλινικοεργαστηριακές Ιατρικές Ειδικότητες

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ. Κλινικές Κλινικοεργαστηριακές Ιατρικές Ειδικότητες"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Κλινικές Κλινικοεργαστηριακές Ιατρικές Ειδικότητες ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΩΤΗΣ ΚΑΛΦΑΡΕΝΤΖΟΣ ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΧΟΛΟΠΑΓΚΡΕΑΤΙΚΗΣ ΕΚΤΡΟΠΗΣ ΜΕ ΓΑΣΤΡΙΚΗ ΠΑΡΑΚΑΜΨΗ ROUX -EN -Y (BPD- RYGBP) ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΝΟΣΟΓΟΝΟ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΔΕΙΚΤΗ ΜΑΖΑΣ ΣΩΜΑΤΟΣ ΠΑΝΩ ΑΠΟ 70 (ΒΜΙ 70 kg/m 2 ) Διδακτορική Διατριβή ΜΠΑΚΕΛΛΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΠΑΤΡΑ 2014

2 2

3 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Κλινικές Κλινικοεργαστηριακές Ιατρικές Ειδικότητες ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΩΤΗΣ ΚΑΛΦΑΡΕΝΤΖΟΣ ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΧΟΛΟΠΑΓΚΡΕΑΤΙΚΗΣ ΕΚΤΡΟΠΗΣ ΜΕ ΓΑΣΤΡΙΚΗ ΠΑΡΑΚΑΜΨΗ ROUX -EN -Y (BPD- RYGBP) ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΝΟΣΟΓΟΝΟ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΔΕΙΚΤΗ ΜΑΖΑΣ ΣΩΜΑΤΟΣ ΠΑΝΩ ΑΠΟ 70 (ΒΜΙ 70 kg/m 2 ) Διδακτορική Διατριβή ΜΠΑΚΕΛΛΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΠΑΤΡΑ

4 4

5 ΤΡΙΜΕΛΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Καθ. κκ. Φ. Καλφαρέντζος Επιβλέπων Καθηγητής Καθ. κκ. Μ. Σταυρόπουλος Μέλος Τριμελούς Συμβουλευτικής Επιτροπής Επικ. Καθ. κ. Γ. Σκρουμπής Μέλος Τριμελούς Συμβουλευτικής Επιτροπής ΕΠΤΑΜΕΛΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Καθ. κκ. Φ. Καλφαρέντζος Επιβλέπων Καθηγητής Καθ. κκ. Μ. Σταυρόπουλος Μέλος Τριμελούς Συμβουλευτικής Επιτροπής Επικ. Καθ. κ. Γ. Σκρουμπής Μέλος Τριμελούς Συμβουλευτικής Επιτροπής Καθ. κκ. Δ. Κούκουρας Μέλος Επταμελούς Εξεταστικής Επιτροπής Επικ. Καθ. κ. Κ. Παναγόπουλος Μέλος Επταμελούς Εξεταστικής Επιτροπής Επικ. Καθ. κ. Ι. Μαρούλης Μέλος Επταμελούς Εξεταστικής Επιτροπής Επικ. Καθ. κ. Ι. Κεχαγιάς Μέλος Επταμελούς Εξεταστικής Επιτροπής 5

6 6

7 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Προς τον αξιότιμο καθηγητή Φ. Καλφαρέντζο και το σύνολο της οικογενείας μου. 7

8 8

9 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ «Γ Ε Ν Ι Κ Ο Μ Ε Ρ Ο Σ» 11 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ - ΟΡΙΣΜΟΙ Παχυσαρκία Αιτιολογία της παχυσαρκίας Δείκτης Μάζας Σώματος Επιδημιολογικά στοιχεία Συνοδές παθήσεις της παχυσαρκίας Θνησιμότητα 27 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΝΟΣΟΓΟΝΟΥ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Επεμβάσεις περιοριστικού τύπου Δυσαπορροφητικού τύπου επεμβάσεις Χειρουργική αντιμετώπιση παχυσαρκίας με BMI 70 kg/m 2 43 «Ε Ι Δ Ι Κ Ο Μ Ε Ρ Ο Σ» 49 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΡΕΥΝΑ Σκοπός της έρευνας Υλικό και μέθοδος Ανάλυση αποτελεσμάτων Συζήτηση Συμπεράσματα 91 ΠΕΡΙΛΗΨΗ 93 ABSTRACT 95 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 97 9

10 10

11 «ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ» 11

12 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 12

13 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ - ΟΡΙΣΜΟΙ 1.1 Παχυσαρκία Η παχυσαρκία είναι μια πάθηση κατά την οποία περίσσεια σωματικού λίπους έχει συσσωρευτεί στο βαθμό που αυτό μπορεί να έχει αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία, οδηγώντας σε μείωση του προσδόκιμου ζωής ή / και αύξηση των προβλημάτων υγείας 1, 2. Αναγνωρίζεται από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO) ως νόσος που περιλαμβάνεται στη διεθνή κατάταξη ασθενειών ICD-10 (κωδικός Ε66). Η παχυσαρκία αυξάνει την πιθανότητα εκδήλωσης διαφόρων ασθενειών, ιδιαίτερα καρδιαγγειακών νοσημάτων, διαβήτη τύπου ΙΙ, αναπνευστικών δυσκολιών κατά τη διάρκεια του ύπνου, ορισμένων τύπων καρκίνου και οστεοαρθρίτιδας 3. Η παχυσαρκία προκαλείται συνήθως από έναν συνδυασμό πρόσληψης υπερβολικού αριθμού θερμίδων με το φαγητό, έλλειψης σωματικής άσκησης και γενετικής ευπάθειας, παρόλο που λίγες περιπτώσεις προκαλούνται κυρίως από γονίδια, ενδοκρινολογικές διαταραχές, φαρμακευτικές αγωγές ή ψυχιατρικές ασθένειες. Στοιχεία που υποστηρίζουν την άποψη ότι κάποια παχύσαρκα άτομα τρώνε λίγο αλλά και πάλι το βάρος τους αυξάνει λόγω χαμηλού μεταβολισμού είναι περιορισμένα. Κατά μέσο όρο, τα παχύσαρκα άτομα προσλαμβάνουν περισσότερη ενέργεια από ότι τα αδύνατα, λόγω της ενέργειας που απαιτείται για να διατηρήσουν την αυξημένη μάζα σώματος 4, Αιτιολογία της παχυσαρκίας Σε ατομικό επίπεδο, ο συνδυασμός της υπερβολικής πρόσληψης τροφής και η έλλειψη σωματικής δραστηριότητας φαίνεται να δικαιολογεί τις περισσότερες περιπτώσεις παχυσαρκίας 6. Ένας περιορισμένος αριθμός περιπτώσεων παχυσαρκίας οφείλεται κατά κύριο λόγο στη γενετική, σε ιατρικούς λόγους και σε ψυχιατρικές νόσους 7. Αντίθετα, η αύξηση των ποσοστών της παχυσαρκίας σε κοινωνικό επίπεδο φαίνεται να οφείλεται σε μια εύκολα προσβάσιμη και εύγευστη διατροφή 8, στην αυξημένη εξάρτηση από τα αυτοκίνητα, και την αύξηση της βιομηχανοποιημένης παραγωγής 9,10. Σε μια ανασκόπηση του 2006 προσδιορίστηκαν δέκα άλλες πιθανές αιτίες αύξησης της παχυσαρκίας: (1) ο ανεπαρκής ύπνος, (2) οι ενδοκρινικοί διαταράκτες (περιβαλλοντικοί ρύποι που παρεμβαίνουν στο μεταβολισμό των λιπιδίων), (3) η μειωμένη μεταβλητότητα στη θερμοκρασία του περιβάλλοντος (4), τα μειωμένα ποσοστά του καπνίσματος, επειδή το κάπνισμα μειώνει την όρεξη, (5) η αυξημένη χρήση των φαρμάκων που μπορούν να προκαλέσουν αύξηση του σωματικού βάρους (π.χ. άτυπα αντιψυχωσικά), (6) οι ανάλογες αυξήσεις σε ομάδες ηλικιών, 13

14 που τείνουν να είναι βαρύτερες, (7) η εγκυμοσύνη σε συνάρτηση με την ηλικία (η οποία μπορεί να προκαλέσει ευαισθησία ως προς την παχυσαρκία στα παιδιά), (8) επιγενετικοί παράγοντες κινδύνου, (9) η προσωπική επιλογή για υψηλότερο ΒΜΙ, και (10) το ζευγάρωμα δύο παχύσαρκων ατόμων που οδηγεί σε αυξημένη συγκέντρωση των παραγόντων κινδύνου της παχυσαρκίας 11. Αν και υπάρχουν ουσιαστικές ενδείξεις που υποστηρίζουν την επίδραση αυτών των μηχανισμών για την αύξηση του επιπολασμού της παχυσαρκίας, τα στοιχεία είναι ακόμα ασαφή. 14

15 1.3 Δείκτης Μάζας Σώματος Ο Δείκτης μάζας σώματος (BMI, body mass index (BMI), ή Quetelet index) είναι μία γενική ιατρική ένδειξη για τον υπολογισμό του βαθμού παχυσαρκίας ενός ατόμου. Λόγω του εύκολου υπολογισμού του είναι ένα ευρέως διαδεδομένο διαγνωστικό εργαλείο των πιθανών προβλημάτων υγείας ενός ατόμου σε σχέση με το βάρος του. Δημιουργήθηκε το από τον Adolphe Quetelet και υπολογίζεται από τον τύπο: (βάρος σε κιλά)/(ύψος σε μέτρα) 2 (στο τετράγωνο). Παγκοσμίως έχει γίνει αποδεκτή η εξής κατηγοριοποίηση: o o o Τιμή δείκτη μικρότερης από 18,5 δείχνει ότι το άτομο είναι ελλιποβαρές με μειωμένο κίνδυνο για την εμφάνιση προβλημάτων υγείας. Τιμή δείκτη μεταξύ 18,5 και 24,9 δείχνει ότι το άτομο έχει φυσιολογικό βάρος με φυσιολογικό κίνδυνο για την εμφάνιση προβλημάτων υγείας. Τιμή δείκτη μεταξύ 25 και 29,9 δείχνει ότι το άτομο είναι υπέρβαρο με αυξημένο κίνδυνο για την εμφάνιση προβλημάτων υγείας. o Τιμή δείκτη μεταξύ 30 και 34,9 δείχνει ότι το άτομο πάσχει από παχυσαρκία (κλάση Ι - Obesity) με υψηλό κίνδυνο για την εμφάνιση προβλημάτων υγείας. o Τιμή δείκτη μεταξύ 35 και 39,9 δείχνει ότι το άτομο πάσχει από παχυσαρκία (κλάση ΙΙ Severe Obesity) με ιδιαίτερα υψηλό κίνδυνο για την εμφάνιση προβλημάτων υγείας. o o o o o Τιμή δείκτη μεταξύ 40 και 49,9 δείχνει ότι το άτομο πάσχει από νοσογόνο παχυσαρκία (κλάση ΙΙΙ Morbid Obesity) με πολύ υψηλό κίνδυνο για την εμφάνιση προβλημάτων υγείας. Τιμή δείκτη μεταξύ 50 και 59,9 δείχνει ότι το άτομο πάσχει από υπερνοσογόνο παχυσαρκία (κλάση ΙV Superobesity) με εξαιρετικά υψηλό κίνδυνο για την εμφάνιση προβλημάτων υγείας 13. Τιμή δείκτη μεταξύ 50 και 59,9 δείχνει ότι το άτομο πάσχει από υπερνοσογόνο παχυσαρκία (κλάση ΙV Superobesity) με εξαιρετικά υψηλό κίνδυνο για την εμφάνιση προβλημάτων υγείας 14. Τιμή δείκτη μεταξύ 60 και 69,9 δείχνει ότι το άτομο πάσχει από εξαιτερικά βαριά νοσογόνο παχυσαρκία (κλάση V Super super obesity or Suprasuperobesity). Πρόσφατα έχει χαρακτηριστεί μία ιδιαίτερη ομάδα ασθενών που ζυγίζουν περισσότερο από 250kg (Τιμή δείκτη 70 και πάνω) ως mega-obese. Η ομάδα αυτή παρουσιάζει 15

16 περισσότερα διεγχειρητικά και μετεγχειρητικά προβλήματα από ότι άλλες κατηγορίες παχύσαρκων ασθενών 15. Αξίζει να σημειωθεί ότι για να αξιολογηθεί επακριβώς η παχυσαρκία και η σωματική κατάσταση ενός ατόμου, πέρα από την τιμή του δείκτη MBI, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη το φύλο, η ηλικία και φυσικά το ποσοστό λίπους ώστε να υπάρξουν ρεαλιστικά αποτελέσματα ιδιαίτερα σε περιπτώσεις μυϊκής υπερπλασίας (αθλητών), απώλειας μυϊκής μάζας λόγω ασθένειας, απώλειας μέλους οργάνου κλπ

17 1.4 Επιδημιολογικά στοιχεία Η παχυσαρκία αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης νόσων όπως υπέρταση, υπερλιπιδαιμίες και διαβήτη τύπου II 17. Ο επιπολασμός της παχυσαρκίας στις Ηνωμένες Πολιτείες αυξήθηκε κατά τη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών του 20ου αιώνα 18, 19 ενώ πιο πρόσφατα, φαίνεται ότι έχει υπάρξει μια επιβράδυνση του ρυθμού αύξησης 20, 21. Η αύξηση της παχυσαρκίας στον ευρωπαϊκό ενήλικο πληθυσμό είναι επίσης άκρως ανησυχητική. Χαρακτηριστικό είναι πως όταν ξεπεραστεί το όριο του υπέρβαρου των ενηλίκων, η θνησιμότητα αυξάνει απότομα. Περισσότεροι από το 50% των Ευρωπαίων είναι υπέρβαροι ή παχύσαρκοι. Παχύσαρκο είναι το 17,6% τόσο των ανδρών όσο και των γυναικών, άνω των 18 ετών, στην Ελλάδα, ενώ στην Ευρωπαϊκή Ένωση η παχυσαρκία κυμαίνεται μεταξύ 8% και 23,9%, σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat, που αφορούν την περίοδο Στα 19 κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα οποία υπάρχουν διαθέσιμα στατιστικά στοιχεία, τα υψηλότερα ποσοστά παχυσαρκίας παρατηρούνται στη Μεγάλη Βρετανία (23,9% για τις γυναίκες και 22,1% για τους άνδρες) και τη Μάλτα (21,1% για τις γυναίκες και 24,7% για τους άνδρες), ενώ τα χαμηλότερα ποσοστά παρατηρούνται στη Ρουμανία (8% για τις γυναίκες και 7,6% για τους άνδρες), την Ιταλία (9,3% για τις γυναίκες και 11,3% για τους άνδρες) και τη Βουλγαρία (11,3% για τις γυναίκες και 11,3% για τους άνδρες). Στην Ελλάδα, στον ανδρικό πληθυσμό, η παχυσαρκία αφορά το 3,7% των ανδρών ηλικίας ετών, το 15,4% στις ηλικίες ετών, το 22,7% στις ηλικίες ετών και το 25,8% στις ηλικίες ετών. Στον γυναικείο πληθυσμό η παχυσαρκία αφορά το 3,2% των γυναικών ηλικίας ετών, το 9,2% στις ηλικίες ετών, το 24,6% στις ηλικίες ετών και το 32,4% στις ηλικίες ετών. Ένα αξιοσημείωτο στατιστικό στοιχείο που προκύπτει από τη μελέτη της Eurostat είναι ότι τόσο στην Ευρωπαϊκή Ένωση όσο και στη χώρα μας τα ποσοστά παχυσαρκίας μειώνονται όσο ανεβαίνει το μορφωτικό επίπεδο. Στην Ελλάδα, η παχυσαρκία αφορά το 25,2% των γυναικών με «χαμηλό επίπεδο εκπαίδευσης» το 13,5% των γυναικών με «μεσαίο επίπεδο εκπαίδευσης» και το 8,4% των γυναικών «με ανώτερο επίπεδο εκπαίδευσης». Οι παραπάνω παρατηρήσεις κατέδειξαν τελικά πως στην Ευρώπη τα ποσοστά εμφάνισης παχυσαρκίας έχουν διπλασιαστεί τα τελευταία 20 χρόνια. Αξιοσημείωτο είναι πως σε ορισμένες χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο τα ποσοστά αυξήθηκαν περισσότερο από δυο 17

18 φορές. Αυτή η αύξηση της συχνότητας της παχυσαρκίας επηρέασε όλους τους πολίτες κάθε χώρας ανεξαρτήτως ηλικίας, φύλου, φυλής, εισοδήματος και κοινωνικού επιπέδου. Σε παγκόσμιο επίπεδο, στατιστική έρευνα του αμερικανικού ινστιτούτου «Worldwatch» το 2010 έδειξε ότι πάνω από 1,9 δισεκατομμύριο άνθρωποι σε όλον τον κόσμο το 2010 ήταν υπέρβαροι, ποσοστό δηλαδή που αυξήθηκε κατά 25% σε σχέση με το Η στατιστική έρευνα πραγματοποιήθηκε σε 177 χώρες και έδειξε ότι ποσοστό 38% των ενηλίκων (άνω των 15 ετών) είναι υπέρβαροι. Στην Ινδία, το 19% των ενηλίκων είναι υπέρβαροι, ποσοστό που ανέβηκε σε σχέση με το 14% του Στο Μεξικό, ο αριθμός αυτός αυξήθηκε κατά 8 μονάδες σε σχέση με το 2002, ενώ στη Βραζιλία κατά 7 μονάδες. Οι ΗΠΑ έχουν την πρωτιά ανάμεσα στις βιομηχανικές χώρες με το 78,6% του ενήλικου πληθυσμού τους να είναι υπέρβαρο. Οι ενήλικες ηλικίας 60 και άνω ήταν πιο υπέρβαροι σε σχέση με τις νεότερες ηλικίες. Στις υπέρβαρες γυναίκες το 42,3% ήταν ηλικίας 60 και άνω σε αντίθεση με τις γυναίκες ηλικίας μεταξύ ετών που άγγιζαν το 31,9%. Στην Ανατολική Ασία το ποσοστό ανέβηκε κατά 4 μονάδες σε αυτή την περίοδο. Στην κορυφή της λίστας βρίσκονται η Μικρονησία και η Πολυνησία, πάνω από όλες τις υπόλοιπες χώρες, με το 88% του πληθυσμού να είναι υπέρβαρο. Η ανάλυση δείχνει ότι περίπου το 70% των ενηλίκων στις 10 πλουσιότερες χώρες του κόσμου είναι υπέρβαροι, ενώ στις 10 φτωχότερες μόνον το 18%. 18

19 1.5 Συνοδές παθήσεις της παχυσαρκίας Μελέτη της Daphne Guh και των συνεργατών της 22 κατά το διάστημα έδειξε ότι η παχυσαρκία ευθύνεται για την εμφάνιση σημαντικού αριθμού σοβαρών συνοδών νοσημάτων.. Ο πρωταρχικός στόχος της μελέτης ήταν να εκτιμηθεί η συνολική επίπτωση των παθήσεων που σχετίζονται με το υπερβολικό βάρος μέσα από την ποσοτική σύνθεση (μετα ανάλυση) δεδομένων από 89 σχετικές μελέτες. Η πλειονότητα των μελετών από τις οποίες αντλήθηκαν τα στατιστικά στοιχεία διεξήχθησαν στις ΗΠΑ (55%) και σε χώρες της Ευρώπης (40%). Επιλέχθηκαν μελέτες στις οποίες το δείγμα πληθυσμού ήταν τουλάχιστον 200 άτομα. Η μέση διάρκεια παρακολούθησης ήταν 12,5 έτη. Η μελέτη έδειξε ότι υπάρχουν στατιστικά σημαντικές συσχετίσεις μεταξύ των υπέρβαρων ατόμων και της συχνότητας εμφάνισης σοβαρών συνοδών παθήσεων όπως διαβήτης τύπου ΙΙ, όγκοι με χαρακτηριστικά κακοήθειας στον οισοφάγο, στο πάγκρεας και στον προστάτη, όλες οι καρδιαγγειακές παθήσεις (εκτός από συμφορητική καρδιακή ανεπάρκεια), άσθμα, νόσοι της χοληδόχου κύστης, οστεοαρθρίτιδα, χρόνιοι πόνοι στην πλάτη. Αντίστοιχη μελέτη της McTigue M και των συνεργατών της 23 το 2006 σχετικά με τη διάγνωση και θεραπεία της παχυσαρκίας στους ηλικιωμένους (άτομα άνω των 60 ετών) έδειξε ότι η απώλεια βάρους συνδέεται με θετικά αποτελέσματα ως προς τις συνοδές παθήσεις της παχυσαρκίας όπως: βελτίωση της ανοχής στη γλυκόζη, μειωμένη επίπτωση του διαβήτη, μείωση της αρτηριακής πίεσης και βελτίωση αρκετών παραγόντων καρδιαγγειακού κινδύνου. Για την μετα - ανάλυση των δεδομένων οι συγγραφείς αναζήτησαν προηγούμενες μελέτες και συστηματικές ανασκοπήσεις καθώς και δημοσιευμένα άρθρα και στατιστικά στοιχεία από διεθνείς βάσεις δεδομένων όπως Medline και Cochrane Library (δημοσιευμένο υλικό περιόδου Ιανουάριος Νοέμβριος 2005). Άλλες μελέτες έδειξαν ότι το υπερβολικό βάρος είναι η κυριότερη αιτία εμφάνισης συνοδών παθήσεων (σωματικών και ψυχικών ασθενειών) και μπορεί να οδηγήσει σε περαιτέρω νοσηρότητα και θνητότητα 24, 25, 26. Οι κυριότερες συνοδές παθήσεις της παχυσαρκίας παρουσιάζονται στη συνέχεια: Φλεβική θρόμβωση και πνευμονική εμβολή. Η πιο πειστική απόδειξη για τη συσχέτιση μεταξύ παχυσαρκίας και φλεβικής θρόμβωσης προέρχεται από μία μελέτη του Ageno και των συνεργατών του 27. Έψαξαν βάσεις ιατρικών δεδομένων από το 1966 έως τον Ιούνιο του 2006 και βρήκαν 15 μελέτες που αποδεικνύουν τη σύνδεση αυτή. Από τις 15 οι 3 ήταν μελέτες κοόρτης και οι υπόλοιπες 12 ήταν μελέτες ασθενών-μαρτύρων. Από αυτές, οι 8 19

20 μελέτες ασθενών-μαρτύρων και η μία μελέτη κοόρτης περιλάμβαναν αξιολόγηση του BMI>30 kg/m2 και πως θα μπορούσε να συνδυαστεί σε μια μετα-ανάλυση με την πιθανότητα εμφάνισης φλεβικής θρόμβωσης. Από τα στοιχεία των μελετών φαίνεται ότι ο κίνδυνος για εμφάνιση φλεβικής θρόμβωσης ήταν διπλάσιος στα παχύσαρκα άτομα. Υπάρχουν κάποιες πρόσθετες μελέτες κοόρτης που υποστηρίζουν αυτή τη συσχέτιση 28, 29. Η συσχέτιση της παχυσαρκίας με φλεβική θρόμβωση γίνεται εντονότερη όσο αυξάνεται ο BMI. Άτομα που πάσχουν από νοσογόνο παχυσαρκία (BMI>40 kg/m2), είναι σε ακόμη μεγαλύτερο κίνδυνο από ό, τι τα άτομα με BMI 30 έως 40 kg/m2 30. Σε ένα τυχαίο δείγμα από 855 σουηδούς άνδρες ηλικίας 50 ετών και έως 80 ετών, παρατηρήθηκε ότι οι άνδρες με την υψηλότερη δεκατημόριο της περιφέρειας μέσης (δηλαδή 100cm ή μεγαλύτερη) είχαν αυξημένο κίνδυνο για την εμφάνιση επαναλαμβανόμενης φλεβικής θρόμβωσης 31. Ωστόσο, σε μια μικρότερη μελέτη δεν διαπιστώθηκε σημαντική σχέση μεταξύ κοιλιακής παχυσαρκίας και επαναλαμβανόμενων φλεβικών θρομβώσεων 32. Η σχέση μεταξύ της παχυσαρκίας και των επαναλαμβανόμενων φλεβικών θρομβώσεων μελετήθηκε σε Αυστριακούς ασθενείς. Μετά την πρώτη εμφάνιση Φλεβικής θρόμβωσης, οι ασθενείς παρακολουθήθηκαν για μέσο όρο 46 μήνες μετά τη διακοπή της αντιπηκτικής τους θεραπείας. Από τα 168 άτομα που εμφάνισαν υποτροπή το μέσο BMI ήταν σημαντικά υψηλότερο (28,5 kg/m2 έναντι 26,9 kg/m2). Η αναλογία κινδύνου δεν ήταν σημαντική για τους υπέρβαρους, αλλά αντίθετα ήταν σημαντικά υψηλότερη μεταξύ των παχύσαρκων ασθενών 33. Καρδιαγγειακές παθήσεις. Η παχυσαρκία συνδέεται με καρδιαγγειακές παθήσεις συμπεριλαμβανομένης της στηθάγχης και του εμφράγματος του μυοκαρδίου 34, 35, 36. Η παχυσαρκία αυξάνει ανεπιθύμητα καρδιακά συμβάντα με πολλούς τρόπους. Συσχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρδιακού επεισοδίου στις νεότερες ηλικίες 37. Παχύσαρκες γυναίκες με ιστορικό διαβήτη ή υψηλά επίπεδα χοληστερόλης παρουσιάζουν αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρδιαγγειακών παθήσεων 38. Μπορεί να είναι έμμεσοι παράγοντες κινδύνου που σχετίζονται με το μεταβολικό σύνδρομο, όπως διαταραχή ανοχής γλυκόζης, δυσλιπιδαιμία, υπέρταση, ή επιδράσεις από διαταραχές ύπνου σχετιζόμενες με την παχυσαρκία 39, 40. Το μεταβολικό σύνδρομο σχετίζεται με κεντρική ή την κοιλιακή παχυσαρκία, με την κατανομή του λίπους κυρίως στην κοιλιακή χώρα και όχι στα άκρα. Η μέση αναλογία περιφέρειας ή γοφών είναι χρήσιμοι τρόποι για την αξιολόγηση αυτού του τύπου κατανομής του λίπους και τυχόν αυξημένες τιμές προσδίδουν επιπλέον καρδιαγγειακό κίνδυνο. 20

21 Στην κοιλιακή παχυσαρκία, υπάρχει μια αύξηση στο επίπεδο των διαφόρων φλεγμονωδών δεικτών καθώς και η εμφάνιση μίας προθρομβωτικής κατάστασης 41, 42. Πολλές λιποκίνες και άλλοι χημικοί μεσολαβητές, όπως ο παράγοντας νέκρωσης όγκου-άλφα (TNF-oc), η ιντερλευκίνη 6 (IL-6), ο αναστολέας του ενεργοποιητή του πλασμινογόνου 1 (PAI-1, η ρεζιστίνη, η λιποπρωτεϊνική λιπάση, η πρωτεΐνη διέγερσης της ακυλίωσης, η πρωτεΐνη μεταφοράς του χοληστερυλικού εστέρα, η πρωτεΐνη δέσμευσης του αμφιβληστροειδούς, οιστρογόνα, η λεπτίνη, το αγγειοτασινογόνο, και η ινσουλίνη αυξητικού παράγοντα 1 (IGF- 1) είναι παρόντα με αυξημένες συγκεντρώσεις στους παχύσαρκους ασθενείς. Αυτά έχουν διάφορες αρνητικές επιπτώσεις στο καρδιαγγειακό σύστημα με τη δημιουργία προφλεγμονωδών παραγόντων και προθρομβωτικής κατάστασης, καθώς προκαλούν βλάβη του ενδοθηλίου των αγγείων και υπερτροφία 43, 44. Υπάρχει επίσης υψηλότερη συχνότητα εμφάνισης του συνδρόμου άπνοιας / υποαερισμού της παχυσαρκίας, η οποία μπορεί να επηρεάσει την καρδιά με διαφορετικούς τρόπους. Καλοήθης υπερπλασία του προστάτη. Αποτελέσματα μελετών έχουν δείξει ότι η παχυσαρκία αποτελεί σοβαρό παράγοντα κινδύνου για την εμφάνιση υπερπλασίας του προστάτη 45. Η κοιλιακή παχυσαρκία αυξάνει τον λόγο ανδρογόνα προς οιστρογόνα και μπορεί να αυξήσει την δραστηριότητα του συμπαθητικού νευρικού συστήματος και αμφότερα μπορεί να οδηγήσουν στην ανάπτυξη της καλοήθους υπερπλασίας του προστάτη καθώς και σοβαρών συμπτωμάτων αποφρακτικής ουροπάθειας. Το 1986 και το 1987, άνδρες ηλικίας ετών που συμμετείχαν στην έρευνα Health Professionals Follow-up Study και οι οποίοι δεν είχαν προηγούμενη διάγνωση του καρκίνου του προστάτη παρείχαν στοιχεία σχετικά με το βάρος, το ύψος, τη μέση και τις περιφέρειες ισχίου. Παρακολουθήθηκαν οι άνδρες που υποβλήθηκαν σε προστατεκτομή για την αντιμετώπισης της καλοήθους προστατικής υπερπλασίας μέχρι τον Ιανουάριο Επιπλέον, η συχνότητα και η σοβαρότητα των συμπτωμάτων αποφρακτικής ουροπάθειας αξιολογήθηκαν με χρήση ερωτηματολογίων το Ανάμεσα σε άνδρες που παρείχαν πλήρεις πληροφορίες για τη χειρουργική επέμβαση και τα συμπτώματα, οι 837 άνδρες υποβλήθηκαν σε χειρουργική επέμβαση για καλοήθη υπερπλασία του προστάτη, και από αυτούς που δεν υποβλήθηκαν σε χειρουργική επέμβαση ανέφεραν συχνά συμπτώματα του ουροποιητικού. Μετά από σύγκριση μεταβλητών όπως η ηλικία, το κάπνισμα, και ο δείκτης μάζας σώματος, αναφέρθηκε ότι η κοιλιακή παχυσαρκία σχετίζεται με την προστατεκτομή για τα άτομα με περιφέρεια μέσης 109cm σε αντίθεση με τα άτομα με περίμετρο μέσης < 89 cm καθώς και με συχνά συμπτώματα του ουροποιητικού. Ο δείκτης μάζας σώματος, η 21

22 περίμετρος μέσης-ισχίων δεν σχετίζονται με καλοήθη υπερπλασία του προστάτη, ανεξάρτητα από την περίμετρο μέσης. Αυτά τα αποτελέσματα υποδηλώνουν ότι η κοιλιακή παχυσαρκία στους άνδρες μπορεί να αυξήσει τη συχνότητα και τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων αποφρακτικής ουροπάθειας και αυτό μπορεί να αυξήσει την πιθανότητα οι παχύσαρκοι άνδρες να υποβληθούν σε προστατεκτομή 46. Διαβήτης. Πολλές μελέτες έχουν δείξει ότι η παχυσαρκία σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης μη ινσουλινοεξαρτώμενου σακχαρώδη διαβήτη ή διαβήτη τύπου ΙΙ 47, 48, 49, 50, 51, 52. Επίσης, έχει αποδειχτεί ότι το υπερβάλλον βάρος σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης προδιαβήτη 53, 54. Υπέρταση. Η υπέρταση είναι περίπου 6 φορές πιο συχνή σε παχύσαρκα άτομα από ό, τι σε άτομα με φυσιολογικό βάρος 55. Ανθρώπινο σώμα με βάρος 10kg υψηλότερο από το φυσιολογικό συνδέεται με 3.0 mmhg συστολική αρτηριακή πίεση και με 2,3 mmhg υψηλότερη διαστολική αρτηριακή πίεση. Οι αυξήσεις αυτές μπορούν να μεταφραστούν σε περίπου 12% αυξημένο κίνδυνο για την εμφάνιση στεφανιαίας νόσου και 24% αυξημένο κίνδυνο για αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο 56. Ωστόσο, σε μελέτη του National Health and Nutrition Examination Survey αναφέρθηκαν πιο συγκεκριμένες εκτιμήσεις για την επικράτηση της υψηλής πίεσης του αίματος ανά ηλικιακή ομάδα και ομάδες BMI 57. Μεταξύ των ανδρών, η υψηλή πίεση του αίματος αυξάνεται σταδιακά με την αύξηση του BMI, από 15% σε BMI<25 kg/m2 και έως 42% σε BMI 30 kg/m2. Οι γυναίκες παρουσίασαν παρόμοια αποτελέσματα με τους άνδρες εμφανίζοντας επιπολασμό της υπέρτασης από 15% σε BMI<25 kg/m2 και έως 38% σε BMI 30 kg/m2. Είναι γνωστό ότι υπάρχουν τεχνικές δυσκολίες στην μέτρηση της πίεσης του αίματος στους παχύσαρκους ασθενείς κάτι που μπορεί να οδηγήσει σε υπερεκτίμηση του επιπέδου πίεσης του αίματος 58, 59, 60. Παρόλα αυτά, η παχυσαρκία συνδέεται στενά με την υψηλή πίεση αίματος 61, 62, 63, 64. Η παχυσαρκία per se συνδέεται με αιμοδυναμικές μεταβολές 65. Μια αύξηση στη ζήτηση οξυγόνου που προέρχεται από περίσσεια λιπώδους ιστού ( 1,5 ml / kg ανά λεπτό) απαιτεί την αύξηση της καρδιακής παροχής. Επίσης, μια παράλληλη αύξηση πραγματοποιείται στον όγκο του αίματος. Έτσι, τα παχύσαρκα άτομα έχουν μία αύξηση του όγκου του αίματος, του όγκου του παλμού, και της καρδιακής παροχής. Αναπνευστικό. H παχυσαρκία συνδέεται με πολλά αναπνευστικά προβλήματα. Αποτελεί ένα κλασικό αίτιο του κυψελιδικού υποαερισμού. Ιστορικά, η παχυσαρκία-υποαεριστικό σύνδρομο έχει περιγραφεί ως «pickwickian» σύνδρομο, και η αποφρακτική άπνοια παρατηρήθηκε πρώτα σε ασθενείς με σοβαρή παχυσαρκία. Συνεπώς, η παχυσαρκία αποτελεί 22

23 μια σημαντική αιτία της αναπνευστικής ανεπάρκειας και πνευμονικής υπέρτασης σε ασθενείς με σύνδρομο υπνικής άπνοιας. Η υπνική άπνοια ορίζεται ως επαναλαμβανόμενα επεισόδια αποφρακτικής άπνοιας και υπόπνοιας ύπνου κατά τη διάρκεια του, μαζί με την ημερήσια υπνηλία 66. Ο επιπολασμός της διαταραχής της αναπνοής και των διαταραχών του ύπνου αυξάνεται δραματικά σε παχύσαρκα άτομα 67, ενώ η παχυσαρκία είναι μακράν ο πιο σημαντικός παράγοντας κινδύνου για την διαταραχή της αναπνοής κατά τον ύπνο 68, 69. Εκτιμάται ότι 40 εκατομμύρια Αμερικανοί πάσχουν από διαταραχές του ύπνου και ότι η συντριπτική πλειοψηφία αυτών των ασθενών παραμένουν χωρίς διάγνωση. Μετά από προσεκτική εξέταση του ιατρικού ιστορικού και την φυσική εξέταση των ασθενών, η υπνική άπνοια αποκαλύπτεται σε ένα σημαντικό αριθμό ασθενών 70. Η σχέση υπνικής άπνοιας με την υπέρταση μελετήθηκε σε άτομα ηλικίας άνω των 40 ετών 71. Η μέση συστολική και διαστολική αρτηριακή πίεση και ο επιπολασμός της υπέρτασης αυξάνεται σημαντικά με την αύξηση της βαρύτητας των απνοιών κατά τον ύπνο. Θεωρήθηκε ότι η παχυσαρκία μπορεί να είναι ένας παράγοντας που προκαλούσε σύγχυση, δεδομένου ότι υπάρχει ισχυρή συσχέτιση της παχυσαρκίας με την υπνική άπνοια. Η μελέτη έδειξε επίσης ότι η παχυσαρκία μπορεί να επηρεάσει πολλές διαδικασίες που συνδέονται, για παράδειγμα, με την υπνική άπνοια, την υπέρταση, και την αθηροσκλήρωση 72. Υπερχοληστερολαιμία. Μελέτες έχουν δείξει ότι η υπερβολική αύξηση του σωματικού βάρους οδηγεί σε μείωση της «καλής» χοληστερόλης (HDL) και κατ επέκταση σε αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρδιολογικών νοσημάτων 73, 74, 75. Ανοσοποιητικό σύστημα. Μελέτες έχουν δείξει ισχυρή συσχέτιση μεταξύ της κλινικά σοβαρής παχυσαρκίας και της εμφάνισης βλαβών στο ανοσοποιητικό σύστημα (λοιμώξεις, μειωμένη ανοσολογική αντίδραση κλπ) 76, 77, 78, 79, 80. Οστεοαρθρίτιδα. Η Οστεοαρθρίτιδα (ΟΑ) είναι η πιο κοινή αιτία πόνου σε άτομα μεγαλύτερης ηλικίας και αναμένεται να γίνει η τέταρτη πιο σημαντική αιτία αναπηρίας στον κόσμο 81. Η παχυσαρκία αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου για την ΟΑ στις περισσότερες αρθρώσεις. Ιδιαίτερα στην άρθρωση του γόνατος (η πιο σημαντική περιοχή για την ΟΑ), όπου η παχυσαρκία παρέχει εννεαπλάσιο αυξημένος κίνδυνο στις γυναίκες 82. Είναι, ωστόσο, επίσης σημαντικό και σε άλλες αρθρώσεις, συμπεριλαμβανομένου του χεριού. Για παράδειγμα, μια πρόσφατη μελέτη δείχνει ότι η παχυσαρκία αποτελεί ισχυρό παράγοντα της ΟΑ στον αντίχειρα και στα δύο φύλα 83. Τα δεδομένα υποδεικνύουν ότι μεταβολικοί και μηχανικοί παράγοντες που σχετίζονται με την παχυσαρκία επιδρούν στις αρθρώσεις 84. Η παχυσαρκία είναι ένας από τους λίγους παράγοντες κινδύνου που φαίνεται να 23

24 είναι σημαντικός τόσο για την έναρξη όσο και για την πρόοδο της ΟΑ του γονάτου. Αυτό αποτελεί σημαντικό θέμα στην τρέχουσα έρευνα αναφορικά με τους παράγοντες επίδρασης της νόσου στην ΟΑ 85. Επιπλέον, η παχυσαρκία επηρεάζει τα αποτελέσματα και μετά την αποκατάσταση της άρθρωσης 86. Μείωση της παχυσαρκίας μπορεί να οδηγήσει σε βελτιώσεις στην ΟΑ, αλλά τα ερευνητικά δεδομένα σχετικά με αυτή τη θεωρία είναι περιορισμένα 87. Η απώλεια βάρους θεωρείται πως μπορεί να ωφελήσει τουλάχιστον στην μείωση των πόνων στις αρθρώσεις 88. Αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια. Η υψηλή αρτηριακή πίεση είναι η κύρια αιτία του αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου και της θνησιμότητας σε ποσοστό σχεδόν 45%. Τα άτομα που είναι παχύσαρκα έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να πάσχουν από διαταραχές της αναπνοής στον ύπνο 89. Τα άτομα με υπνική άπνοια έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο υψηλής πίεσης του αίματος, ανωμαλίες στον καρδιακό ρυθμό, και αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο 90. Ένας τρόπος για να προληφθεί τυχόν αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο είναι η διατήρηση ενός φυσιολογικού ΒΜΙ 91. Η παχυσαρκία μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο αγγειακού εγκεφαλικού 92, 93, 94, 95, 96, επεισοδίου, έχοντας υπερβολική περίσσεια του λιπώδους ιστού σε όλο το σώμα 97. Τα άτομα που είναι υπέρβαρα ή παχύσαρκα έχουν αυξημένη πιθανότητα διεύρυνσης της αριστερής πλευράς της καρδιάς, γνωστό ως υπερτροφία της αριστερής κοιλίας. Αυτό οφείλεται στην αύξηση της πίεσης του αίματος. Ερευνητικές μελέτες έχουν δείξει ότι η υπερτροφία της αριστερής κοιλίας της καρδιάς και η υψηλή αρτηριακή πίεση είναι προγνωστικοί παράγοντες της καρδιακής νόσου και του αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου σε παιδιά και ενήλικες 98. Με τον ολοένα αυξανόμενο αριθμό των παιδιών που είναι υπέρβαρα και παχύσαρκα, υπάρχουν περισσότερα κρούσμα αγγειακών εγκεφαλικών επεισοδίων σε νεότερα άτομα (ηλικίας κάτω των 60 ετών). Ο δείκτης μάζας σώματος στα τέλη της εφηβείας είναι ένας σημαντικός προγνωστικός παράγοντας αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου και άλλων καρδιακών παθήσεων στην ενήλικη ζωή τους 99, 100.Ο κίνδυνος αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου μεταξύ των υπέρβαρων και παχύσαρκων παιδιών αυξάνεται με την ηλικία. Ένα στα πέντε άτομα που είναι υπέρβαροι επηρεάζεται από μια μεταβολική κατάσταση που είναι γνωστή ως «σύνδρομο Χ». Παράγοντες που επηρεάζουν αυτή την κατάσταση, όπως η υψηλή αρτηριακή πίεση ή η αντίσταση στην ινσουλίνη μπορεί να αυξήσουν τον κίνδυνο του ατόμου για την ανάπτυξη πιο σοβαρών προβλημάτων υγείας, συμπεριλαμβανομένων των καρδιακών νόσων, του διαβήτη και του αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου

25 Υψηλά επίπεδα τριγλυκεριδίων. Τα επίπεδα των τριγλυκεριδίων αυξάνονται στα παχύσαρκα άτομα και αυτό μπορεί να οδηγήσει σε αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρδιακών προβλημάτων 102. Εργασιακή ανικανότητα. Σύμφωνα με μελέτες υπάρχει μεγαλύτερος κίνδυνος να εμφανιστούν προβλήματα σοβαρά σε υπέρβαρα άτομα που δεν τους επιτρέπουν να ασκήσουν τα εργασιακά τους καθήκοντα 103. Σε μελέτη που έγινε στις ΗΠΑ αξιολογήθηκε η συσχέτιση του δείκτη μάζας σώματος με την απουσία από την εργασία, την παραγωγικότητα στην εργασία και την διακοπή της εργασίας σε εργαζόμενους ενήλικες. Τα αποτελέσματα της αξιολόγησης έδειξαν ότι τα παχύσαρκα άτομα είχαν τη μεγαλύτερη απομείωση στην εργασία (11% -15% του χρόνου εργασίας), τη μεγαλύτερη απομείωση της αξίας των καθημερινών δραστηριοτήτων (20% -34% του χρόνου), και τη μεγαλύτερη συνολική μείωση (11% -15% του χρόνου) στην εργασιακή αποδοτικότητα 104. Ινομυώματα. Αποτελέσματα μελετών έχουν δείξει ότι υπάρχει συσχέτιση μεταξύ της παχυσαρκίας και την εμφάνισης ινομυωμάτων 105, 106. Χολολιθίαση. Μελέτες αναφέρουν σύνδεση μεταξύ της παχυσαρκίας και του αυξημένου κινδύνου σχηματισμού χολόλιθων 107, 108, 109,. Γυναικεία στειρότητα. Σύμφωνα με μελέτες αιτία εμφάνισης στειρότητας στις γυναίκες μπορεί να είναι σε πολλές περιπτώσεις και το υπερβολικό βάρος 110, 111. Η απώλεια βάρους μπορεί να οδηγήσει σε βελτίωση της γονιμότητας 112. Θνησιμότητα. Σύμφωνα με μελέτες έχει αποδειχθεί η σχέση μεταξύ παχυσαρκίας και αυξημένης θνησιμότητας 113, 114. Καρκίνος. Μελέτες έχουν δείξει ότι η παχυσαρκία σχετίζεται με την ανάπτυξη διαφόρων μορφών καρκίνου (καρκίνος του μαστού, του ενδομητρίου, του παχέως εντέρου και πιθανώς καρκίνος στις ωοθήκες και προστάτη) 115, 116, 117, ενώ σε πολλές περιπτώσεις επηρεάζει και την πορεία της νόσου 118,

26 26

27 1.6 Θνησιμότητα Ευρωπαϊκές και αμερικανικές έρευνες μεγάλης κλίμακας 120, 121 έδειξαν ότι άτομα με BMI kg/m2 εμφανίζουν τις μικρότερες πιθανότητες θανάτου ανάμεσα σε μη καπνιστές, και με kg/m2 αντίστοιχα ανάμεσα σε καπνιστές 122,123. Σε γυναίκες με BMI > 32 kg/m2 παρατηρείται διπλάσια συχνότητα θανάτων σε διάστημα 16 χρόνων 124. Θεωρείται ότι η παχυσαρκία στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής ευθύνεται για με θανάτους το χρόνο 125, 126 ενώ ένα εκατομμύριο θάνατοι στην Ευρωπαϊκή Ένωση (7.7%) αποδίδονται στο υπερβολικό πάχος 127, 128. Κατά μέσο όρο, η παχυσαρκία μειώνει τον προσδόκιμο χρόνο ζωής κατά έξι με εφτά χρόνια 129, 130, BMI kg/m2 μειώνει τον προσδόκιμο χρόνο ζωής κατά δύο με τέσσερα χρόνια 131, ενώ οι κλινικά παχύσαρκοι ασθενείς (BMI > 40 kg/m2) έχουν μειωμένο προσδόκιμο χρόνο ζωής ως και 10 χρόνια 132. Μελέτη των Katzmarzyk και Ardern 133, μεταξύ των ετών σχετικά με τον αριθμό των θανάτων που αποδίδονται στο υπερβολικό βάρος και την παχυσαρκία στη χώρα του Καναδά σε εθνικό και επαρχιακό επίπεδο, με τη συμμετοχή ατόμων ηλικίας από 20 έως 64 ετών, έδειξε ότι σωρευτικά, θάνατοι αποδόθηκαν στο υπερβολικό βάρος και την παχυσαρκία κατά την προαναφερόμενη περίοδο. Τα αποτελέσματα της μελέτη αποδεικνύουν ότι το υπερβολικό βάρος και η παχυσαρκία σχετίζονται με τη θνησιμότητα. Μελέτη των Banegas JR και των συνεργατών του 134 για την εκτίμηση της θνησιμότητας που οφείλεται στο υπερβολικό βάρος (BMI 25-29,9 kg/m2) και στην παχυσαρκία (BMI 30 kg/m2) στην Ευρωπαϊκή Ένωση (15 κράτη μέλη το έτος 1997), έδειξε ότι οι ετήσιοι θάνατοι που αποδόθηκαν στο υπερβολικό βάρος και την παχυσαρκία ανήλθαν συνολικά σε (ποσοστό 7% επί του συνολικού αριθμό θανάτων, κυμαινόμενο από 5,8% στη Γαλλία έως και 8,7% στο Ηνωμένο Βασίλειο). Περισσότεροι αναλογικά θάνατοι σημειώθηκαν μεταξύ των παχύσαρκων ατόμων ( ) σε σύγκριση με τα υπέρβαρα άτομα ( ). Περίπου το 70% των θανάτων προήλθε εξαιτίας καρδιαγγειακών νόσων ( θάνατοι) και το 20% εξαιτίας διαφόρων μορφών καρκίνου κατά ( θάνατοι). Τα αποτελέσματα της μελέτης αποδεικνύουν ότι η θνησιμότητα που αποδίδεται στο υπερβολικό βάρος και την παχυσαρκία είναι ένα σημαντικό πρόβλημα δημόσιας υγείας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Μελέτη των Masters RK και των συνεργατών του 135, μεταξύ των ετών , για την εκτίμηση των επιπτώσεων της παχυσαρκίας στους δείκτες θνησιμότητας των ΗΠΑ, έδειξε ότι το εκτιμώμενο ποσοστό θανάτων των ενηλίκων ατόμων που συνδέονται με το 27

28 υπερβολικό βάρος και την παχυσαρκία ήταν 5,0% και 15,6 % για τους μαύρους και λευκούς άνδρες και 26,8% και 21,7% για τις μαύρες και τις λευκές γυναίκες αντιστοίχως. Διαπιστώθηκε μια υψηλή συσχέτιση της παχυσαρκίας και του κινδύνου θνησιμότητας σε μεγαλύτερες ηλικίες. Τα αποτελέσματα της μελέτης αποδεικνύουν ότι η παχυσαρκία επηρεάζει σημαντικά τους δείκτες θνησιμότητας των ΗΠΑ, τοποθετώντας τη νόσο αυτή στην πρώτη γραμμή του ενδιαφέροντος για την ανάληψη δράσης για την προστασία της δημόσιας υγείας. Μελέτη των Wagner B και των συνεργατών του 136 το 2011 για την εκτίμηση της σχέσης της νόσου της παχυσαρκίας με την αύξηση των αποπειρών αυτοκτονίας και της αυτοκτονικής συμπεριφοράς, σε αντιπροσωπευτικό δείγμα γερμανικού πληθυσμού (2.436 ενήλικα άτομα διαφόρων κατηγοριών σωματικού βάρους), έδειξε, μεταξύ άλλων, ότι οι ασθενείς με BMI 40 kg/m2 παρουσίαζαν τα υψηλότερα ποσοστά αποπειρών αυτοκτονίας και αυτοκτονικής συμπεριφοράς. Δεν παρατηρήθηκαν σημαντικές διαφορές μεταξύ των φύλων σε καμία κατηγορία βάρους. Τα αποτελέσματα της μελέτης αποδεικνύουν ότι υπάρχει θετική σχέση μεταξύ της νοσογόνου παχυσαρκίας (κλάση ΙΙΙ Morbid Obesity), των αποπειρών αυτοκτονίας και της αυτοκτονικής συμπεριφοράς στον ενήλικο πληθυσμό. 28

29 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 2. ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΝΟΣΟΓΟΝΟΥ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Πλήθος επιστημονικών μελετών σε όλο τον κόσμο έχει δείξει ότι οι συμβατικές μέθοδοι απώλειας βάρους όπως η δίαιτα και η αύξηση της σωματικής άσκησης έχουν μέτρια αποτελέσματα, ενώ το σημαντικότερο πρόβλημα τους είναι ότι το χαμένος βάρος επανακτάται μακροχρόνια, αν όχι όλο, στο μεγαλύτερο ποσοστό του 137. Αντίθετα, η βαριατρική χειρουργική ή χειρουργική της παχυσαρκίας, σύμφωνα με ερευνητικές μελέτες, αποτελεί τη μόνη βιώσιμη, αποτελεσματική και αποδοτική εναλλακτική θεραπευτική αντιμετώπιση 138, 139. Μια σχετικά πρόσφατη μελέτη των Buchwald et al 140 που έγινε σε περισσότερους από ασθενείς, έδειξε ότι τα άτομα αυτά κατάφεραν να χάσουν κατά μέσο όρο το 61,2% των περιττών τους κιλών ύστερα από μια χειρουργική επέμβαση. Σύμφωνα με τους Fox et al 141, τουλάχιστον τα δύο τρίτα των ασθενών που υποβλήθηκαν σε χειρουργική επέμβαση κατάφεραν να διατηρήσουν το 50% του βάρους που έχασαν για τα επόμενα δέκα και πλέον χρόνια. Σε μια συγκριτική μελέτη, οι O Brien et al 142 μελέτησαν την αποτελεσματικότητα της χειρουργικής επέμβασης σε σχέση με τη συντηρητική αγωγή. Στη μελέτη αυτή διαπιστώθηκε ότι το βάρος των ασθενών που υποβλήθηκαν σε χειρουργική επέμβαση είχε μειωθεί κατά 23% ύστερα από 2 χρόνια και κατά 16% μετά από μία δεκαετία. Σε αντίθεση, το βάρος των ασθενών που ακολούθησαν μια συντηρητική μέθοδο είχε αυξηθεί κατά 0,1% ύστερα από 2 χρόνια και κατά 1,6% ύστερα από μία δεκαετία. Από το 1991 το National Institutes of Health των ΗΠΑ έχει καταγράψει ότι η χειρουργική της παχυσαρκίας είναι η πιο αποτελεσματική λύση για μακροχρόνια απώλεια βάρους. Αξιοσημείωτο είναι ότι 1998 πραγματοποιούνταν ετησίως περίπου επεμβάσεις σε όλο τον κόσμο και δέκα χρόνια μετά, ο αριθμός των επεμβάσεων έφτασε τις παγκοσμίως (οι περισσότερες επεμβάσεις πραγματοποιήθηκαν στις ΗΠΑ και τον Καναδά). Η χειρουργική της παχυσαρκίας είναι σήμερα ο μόνος τύπος επέμβασης που παρέχει μια σημαντική, σταθερή απώλεια βάρους για τους ασθενείς με BMI 40 kg/m2 ή BMI 35 kg/m2 και αντιμετωπίζουν προβλήματα υγείας σχετιζόμενα με την παχυσαρκία (συνοδές παθήσεις). Σε προοπτική μελέτη 143 που δημοσιεύτηκε στο New England Journal of Medicine (2007, 357: ), ερευνητές από τη Σουηδία συνέκριναν το μακροχρόνιο αποτέλεσμα των βαριατρικών χειρουργικών επεμβάσεων σε σχέση µε τη δίαιτα και την αλλαγή του τρόπου 29

30 ζωής στον έλεγχο του σωματικού βάρους και τη θνησιμότητα. Στη μελέτη συμπεριλήφθηκαν 4047 παχύσαρκοι Σουηδοί ασθενείς, εκ των οποίων οι 2010 υποβλήθηκαν σε βαριατρική επέμβαση και 2037 υποβλήθηκαν σε διαιτητική αγωγή. Οι δυο ομάδες ήταν παρόμοιες ως προς βασικές επιδημιολογικές παραμέτρους και παρακολουθήθηκαν κατά μέσο όρο για 14,7 έτη. Η μέση απώλεια βάρους ήταν ± 2% στην ομάδα που ακολούθησε διαιτητική αγωγή. Στην ομάδα που υποβλήθηκε σε βαριατρική επέμβαση, η μέγιστη απώλεια βάρους παρατηρήθηκε 1-2 έτη μετά την επέμβαση (20-32% ανάλογα µε τη χειρουργική μέθοδο), ενώ στο τέλος της παρακολούθησης η μέση απώλεια βάρους κυμαινόταν µμεταξύ 14-25%. Καταγράφηκαν 129 θάνατοι στην ομάδα που ακολούθησε διαιτητική αγωγή και 101 θάνατοι στην ομάδα που υποβλήθηκε σε εγχείρηση. Ο σχετικός κίνδυνος θανάτου μετά από διόρθωση ως προς ηλικία, φύλο και καρδιαγγειακούς παράγοντες κινδύνου ήταν μειωμένος στην ομάδα του βαριατρικού χειρουργείου (OR 0.76, 95% CI , P=0.04). Οι συχνότερες αιτίες θανάτου ήταν το έµφραγµα μυοκαρδίου και τα νεοπλάσματα. Σε πολύ κόσμο επικρατεί η αντίληψη ότι το χειρουργείο είναι επικίνδυνο για την ζωή του ασθενούς. Πλήθος μελετών σε όλο τον κόσμο αποδεικνύει το ακριβώς αντίθετο: η θνησιμότητα είναι μεγαλύτερη στα άτομα που παραμένουν παχύσαρκα σε σύγκριση με τα άτομα που υποβάλλονται σε χειρουργική επέμβαση απώλειας βάρους. Για παράδειγμα η παχυσαρκία φαίνεται ότι μειώνει σημαντικά το προσδόκιμο ζωής, ιδίως μεταξύ των νεότερων ενηλίκων, ενώ ένας άνδρας με δείκτη μάζας σώματος μεγαλύτερο από 40 ζει δώδεκα χρόνια λιγότερο 144. Ο Adams και οι συνεργάτες του 145 μελέτησαν αναδρομικά την μακροπρόθεσμη θνησιμότητα (περίοδος ) μεταξύ ασθενών που είχαν υποβληθεί σε γαστρική παράκαμψη (αντιπροσωπεύει το 80 % της βαριατρικής χειρουργικής στις Ηνωμένες Πολιτείες) και σοβαρά παχύσαρκων ασθενών. Από τον πληθυσμό αυτό, επιλέχθηκαν άτομα από κάθε ομάδα (χειρουργημένοι και μη χειρουργημένοι ασθενείς) τα οποία κατηγοριοποιήθηκαν ως προς την ηλικία, το φύλο και το δείκτη μάζας σώματος ώστε να μπορούν να γίνουν οι σχετικές συγκρίσεις. Τα αποτελέσματα της μελέτης έδειξαν ότι η μακροπρόθεσμη συνολική θνησιμότητα μετά από τη χειρουργική επέμβαση μειώθηκε σημαντικά σε ποσοστό 40 %, και ιδιαίτερα μειώθηκαν τα ποσοστά θανάτων από διαβήτη, καρδιακές νόσους και καρκίνο. Ο Sjöström και οι συνεργάτες του 146 μελέτησαν τη συνολική θνησιμότητα μεταξύ ασθενών που υποβλήθηκαν σε χειρουργικές επεμβάσεις (γαστρική παράκαμψη, κάθετη γαστροπλαστική, γαστρικό δακτύλιο) και ασθενών που ακολούθησαν συντηρητική θεραπεία. Τα αποτελέσματα της μελέτης έδειξαν ότι μετά από 10,9 έτη παρακολούθησης οι 30

31 ασθενείς που υποβλήθηκαν σε χειρουργική επέμβαση παρουσίαζαν μειωμένη θνησιμότητα σε σύγκριση με την άλλη ομάδα ασθενών. Οι πιο κοινές αιτίες θανάτου ήταν το έμφραγμα του μυοκαρδίου και ο καρκίνος. Ο Birkmeyer και οι συνεργάτες του 147 μελέτησαν βαριατρικούς ασθενείς στο Michigan για να εκτιμήσουν τον κίνδυνο πρώιμων μετεγχειρητικών επιπλοκών (<30 ημέρες). Η συχνότητα σοβαρών επιπλοκών μεταξύ των ασθενών που υποβάλλονταν σε χειρουργική επέμβαση στο Michigan ήταν σχετικά χαμηλή. Τα αποτελέσματα της μελέτης έδειξαν ότι ο κίνδυνος επιπλοκών τις πρώτες 30 μετεγχειρητικές ημέρες ανήλθε σε ποσοστό 7,3 %. Οι σοβαρές επιπλοκές κυμαίνονταν από 1,5 % έως 3,5 % και η θνησιμότητα ήταν 0,12 %. Συµπερασµατικά, οι βαριατρικές χειρουργικές επεμβάσεις συσχετίζονται µε μακροχρόνια απώλεια βάρους και μειωμένη συνολική θνησιμότητα. Σήμερα, για την αντιμετώπιση της νοσογόνου παχυσαρκίας (BMI 40 kg/m2) εφαρμόζεται μια μεγάλη σειρά χειρουργικών τεχνικών. Οι εγχειρήσεις αυτές χωρίζονται σε δυο μεγάλες ομάδες: τις περιοριστικού και τις δυσαπορροφητικού τύπου. 2.1 Επεμβάσεις περιοριστικού τύπου Με τις περιοριστικού τύπου εγχειρήσεις οι ασθενείς χάνουν κατά μέσο όρο πάνω από το 50% του περιττού βάρους, μέσα στους πρώτους μήνες μετά την επέμβαση. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα μελετών που έγιναν στην Ευρώπη, οι ασθενείς κατάφεραν να χάσουν 49%, 55% και 57% του περιττού τους βάρους ύστερα από τρία, τέσσερα και πέντε χρόνια εφαρμογής της μεθόδου, αντίστοιχα 148. Σε ανάλογη μελέτη που διεξήχθη στις ΗΠΑ, βρέθηκε ότι οι ασθενείς μπορούσαν να διατηρήσουν την κατά 50 60% απώλεια βάρους ακόμα και 14 χρόνια μετά 149. Οι συνηθέστερες περιοριστικού τύπου επεμβάσεις είναι: o o o Η ενισχυμένη κάθετη γαστροπλαστική Ο ρυθμιζόμενος γαστρικός δακτύλιος Η επιμήκης γαστρεκτομή o Η γαστρική παράκαμψη κατά Roux en -Y 31

32 2.1.1 Ενισχυμένη κάθετη γαστροπλαστική (VBG) Η ενισχυμένη κάθετη γαστροπλαστική (VBG) είναι μια περιοριστική επέμβαση για την απώλεια και τον έλεγχο του βάρους. Το ανώτερο τμήμα του στομάχου συρράπτεται κάθετα σε μήκος 4 6 cm έτσι ώστε να δημιουργηθεί ο μικρός γαστρικός θύλακος. Ο θύλακος αυτός επικοινωνεί με το υπόλοιπο στομάχι με ένα στόμιο που ρυθμίζεται να έχει διάμετρο 1.2 cm. Για να προστατευθεί από μελλοντική διάταση, το στόμιο ενισχύεται εξωτερικά με ένα κολάρο συνθετικού υλικού (δακτύλιος) ή μη απορροφήσιμα ράμματα (τεχνική Long). Ο θύλακος περιορίζει την ποσότητα της τροφής που μπορεί να φάει ένας ασθενής και επιβραδύνει τη διέλευση του φαγητού. Εικόνα 1: Ενισχυμένη κάθετη γαστροπλαστική Από τα τέλη της δεκαετίας του '90 η επέμβαση αυτή δέχτηκε έντονη κριτική λόγω της σταδιακής ανάκτησης βάρους (το 40-70% των ασθενών ανακτά αρκετό βάρος στα 3 5 χρόνια μετά την επέμβαση), των συχνών επεισοδίων εμετού, των νευρολογικών διαταραχών 150, 151, 152 και της ανάγκης για συμμόρφωση με σκληρούς διαιτητικούς κανόνες. Σήμερα δεν αποτελεί σύγχρονη μέθοδο και έχει πλέον εγκαταλειφτεί λόγω αποτυχίας διατήρησης της απώλειας βάρους μακροπρόθεσμα. 32

33 2.1.2 Ρυθμιζόμενος γαστρικός δακτύλιος (AGB) Ο ρυθμιζόμενος γαστρικός δακτύλιος είναι μία συσκευή από συνθετικό υλικό (σιλικόνη) η οποία τοποθετείται στο άνω μέρος του στομάχου με στόχο τη μείωση της κατανάλωσης τροφών, οδηγώντας σε κορεσμό 153 και εν συνεχεία σε απώλεια βάρους. Το θετικό της επέμβασης αυτής είναι ότι αφήνει τον πεπτικό σωλήνα φυσιολογικό, χωρίς να επηρεάζει την πέψη και την απορρόφηση της τροφής. Η τεχνική αυτή έχει σχεδιαστεί για ασθενείς με BMI μεγαλύτερο από 40 ή μεταξύ 35 και 40 για περιπτώσεις ασθενών που εμφανίζουν νοσηρότητες που είναι αποδεδειγμένο ότι μπορούν να αντιμετωπιστούν ή να βελτιωθούν με την απώλεια βάρους, όπως διαβήτη, υπνική άπνοια, οστεοαρθρίτιδα, υπέρταση, μεταβολικό σύνδρομο. Εικόνα 2: Γαστρικός δακτύλιος Τον Φεβρουάριο του 2011, η Αμερικανική Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA), επέκτεινε την έγκριση του Ρυθμιζόμενου γαστρικού δακτυλίου σε ασθενείς με BMI μεταξύ 30 και 40 και βάρος που σχετίζεται με παθήσεις όπως ο διαβήτης και η υπέρταση. Ωστόσο, ένας ρυθμιζόμενος γαστρικός δακτύλιος μπορεί να χρησιμοποιηθεί μόνο μετά από την αποτυχία προηγούμενης εφαρμογής άλλων μεθόδων απώλειας βάρους όπως η δίαιτα και η άσκηση 154. Σύμφωνα με την Αμερικανική Εταιρεία για την Μεταβολική Χειρουργική Παχυσαρκίας, η βαριατρική χειρουργική επέμβαση δεν είναι μια εύκολη επιλογή για τους πάσχοντες από 33

34 παχυσαρκία 155. Είναι μια δραστική μέθοδος, που μεταφέρει το συνήθη πόνο και τους κινδύνους της κάθε τύπου γαστρεντερικής χειρουργικής επέμβασης 156. Ωστόσο, ο γαστρικός δακτύλιος είναι η λιγότερο επεμβατική χειρουργική επέμβαση στο είδος του και είναι αναστρέψιμη. Η τοποθέτηση του δακτυλίου γίνεται λαπαροσκοπικά και συνήθως οδηγεί σε μικρότερη παραμονή στο νοσοκομείο, ταχύτερη ανάρρωση, μικρότερες ουλές, και λιγότερο πόνο σε σύγκριση με τις ανοιχτές χειρουργικές επεμβάσεις 157. Ωστόσο, δεν είναι όλοι οι ασθενείς κατάλληλοι για λαπαροσκόπηση. Οι ασθενείς που είναι εξαιρετικά παχύσαρκοι, οι οποίοι είχαν κάνει στο παρελθόν εγχείρηση στην κοιλιακή χώρα, ή έχουν διάφορα ιατρικά προβλήματα μπορεί να απαιτούν την ανοικτή εγχείριση 158. Σε αντίθεση με πιο πολύπλοκες χειρουργικές επεμβάσεις απώλειας βάρους (π.χ. Roux-en-Y γαστρική παράκαμψη, Χολοπαγκρεατική εκτροπή (BPD) και δωδεκαδακτυλικό διακόπτη (DS)), ο γαστρικός δακτύλιος δεν απαιτεί διατομή ή αφαίρεση σε οποιοδήποτε μέρος του πεπτικού συστήματος. Είναι αφαιρούμενη, απαιτώντας μόνο μία απλή λαπαροσκοπική διαδικασία για την αφαίρεση της ταινίας, μετά την οποία το στομάχι συνήθως επανέρχεται στο φυσιολογικό μέγεθός του και έτσι δεν είναι ασυνήθιστο για ένα άτομο να κερδίσει βάρος αφού αφαιρεθεί ο δακτύλιος. Σε αντίθεση με εκείνους που έχουν κάνει επεμβάσεις όπως RNY, DS, ή BPD, είναι ασυνήθιστο για τους ασθενείς με γαστρικό δακτύλιο να αντιμετωπίσουν διατροφικές ελλείψεις ή δυσαπορρόφηση θρεπτικών ιχνοστοιχείων. Τα συμπληρώματα ασβεστίου και βιταμίνης Β12 δεν απαιτούνται συνήθως με το γαστρικό δακτύλιος (όπως συμβαίνει συχνά με RNY, για παράδειγμα) 159. Συνήθως, οι ασθενείς που υποβάλλονται σε ρυθμιζόμενο γαστρικό δακτύλιο χάνουν λιγότερο βάρος κατά τα πρώτα 3,5 χρόνια από ό, τι εκείνοι που έχουν υποβληθεί σε χειρουργικές επεμβάσεις όπως RNY, γαστρική παράκαμψη, BPD, ή DS. Μολονότι άλλες χειρουργικές επεμβάσεις φαίνεται να έχουν ως αποτέλεσμα μεγαλύτερη απώλεια βάρους από ό, τι με την μέθοδο του ρυθμιζόμενου γαστρικού δακτυλίου σε σύντομο χρονικό διάστημα, τα αποτελέσματα από τη μελέτη του Maggard υποδηλώνουν ότι αυτή η διαφορά μειώνεται σημαντικά με την πάροδο του χρόνου 160. Ασθενείς που έχουν υποβληθεί σε τοποθέτηση γαστρικού δακτυλίου χάνουν κατά μέσο όρο 47,5% του υπερβάλλοντος βάρους τους, σύμφωνα με μια μετα-ανάλυση κατά Buchwald 161. Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι, προκειμένου να διατηρηθεί η μείωση του βάρους τους, οι ασθενείς πρέπει να ακολουθούν προσεκτικά μετεγχειρητικές κατευθυντήριες γραμμές που αφορούν την δίαιτα, την άσκηση, και τη συντήρηση του δακτυλίου. Το Εθνικό Ινστιτούτο 34

35 Υγείας αναφέρει ότι η ιδανική διαδικασία απώλεια βάρους είναι μισό έως ένα κιλό την εβδομάδα 162. Η απώλεια βάρους ποικίλει ανάλογα με την οικογενειακή και ατομική κατάσταση του ασθενούς, το μεταβολισμό του, τα κίνητρα, το βαθμό πειθαρχίας και τη θέληση να επιτύχει το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα και ως εκ τούτου κυμαίνεται στο 47,5% με εύρος από 35-85% 163, Επιμήκης γαστρεκτομή (sleeve gastrectomy) Η επιμήκης γαστρεκτομή (sleeve gastrectomy) ή αλλιώς γαστρικό μανίκι εφαρμόστηκε αρχικά σε ασθενείς με BMI πάνω από 50 (super obesity) 165, 166. Ωστόσο, η απώλεια βάρους που σχετίζεται με τη μέθοδο αυτή μπορεί να είναι αρκετή για ορισμένα άτομα και να μην χρειαστεί να οδηγηθούν σε δεύτερο χειρουργείο. Υπάρχουν πια πολλές μελέτες 167, 168, 169 που καταδεικνύουν την αποτελεσματικότητα της μεθόδου και την συγκρίνουν με τη γαστρική παράκαμψη, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα. Εικόνα 3: Επιμήκης γαστρεκτομή Τεχνικά πραγματοποιείται εκτομή του μείζονος τόξου και του θόλου του στομάχου, χρησιμοποιώντας οδηγό bougie 33-40Fr κατά το έλασσον τόξο. Εκτός της μείωσης της χωρητικότητας του στομάχου στα ml, έχει καταγραφεί μείωση των επιπέδων γκρελίνης στο αίμα, με αποτέλεσμα την ελάττωση της όρεξης. Έτσι, έχουμε απώλεια υπερβάλλοντος βάρους >50% το πρώτο έτος με χαμηλή θνητότητα <0,2% 170. Κύρια επιπλοκή της επέμβασης η διαφυγή από τη γραμμή συρραφής, που παρατηρείται κατά την 8η 35

36 με 12η ημέρα σε 2-3% των ασθενών 171. Σε περιπτώσεις πολύ σοβαρής παχυσαρκίας (ΒΜΙ>60) η απώλεια βάρους μπορεί να είναι ανεπαρκής 172, 173, 174, 175, Γαστρική παράκαμψη κατά Roux-en-Y (RYGB) H συγκεκριμένη χειρουργική μέθοδος είναι τόσο περιοριστική όσο και δυσαπορροφητική. Στη γαστρική παράκαμψη κατά Roux en-y ή «γαστρικό by-pass», δημιουργείται ένας μικρός γαστρικός θύλακος χωρητικότητας ml που αναστομώνεται με το έντερο. Το υπόλοιπο μέρος του στομάχου καθώς και ένα μεγάλο μέρος του λεπτού εντέρου, παρακάμπτονται. Στην κλασική μέθοδο η εντερική παράκαμψη είναι περίπου 1,5 m (by-pass βραχείας έλικας Roux). Έτσι η ποσότητα της τροφής και η πείνα περιορίζονται από τη μικρή χωρητικότητα του στομάχου, επειδή ο θόλος απομονώνεται. Εικόνα 4: Γαστρική παράκαμψη κατά Roux-en-Y Στην πενταετή παρακολούθηση η μέση απώλεια βάρους είναι 60%, ενώ στην δεκατετραετή παρακολούθηση η μέση απώλεια υπερβάλλοντος βάρους είναι 47% 177. Η περιεγχειρητική νοσηρότητα και θνησιμότητα της επέμβασης κυμαίνονται γύρω στο 10% και 1% αντίστοιχα. Συνήθεις επιπλοκές μετά από τη χειρουργική επέμβαση είναι: εμετοί, κήλες, απόφραξη, έλλειψη θρεπτικών συστατικών (κακή απορρόφηση του σιδήρου, βιταμίνης Β12, βιταμίνης D, φυλικού οξέως και ασβεστίου) και το σύνδρομο dumping. Τα συμπτώματα του συνδρόμου dumping περιλαμβάνουν ναυτία, εμετό, φούσκωμα, διάρροια, εφίδρωση και ταχυπαλμία. Αυτό συμβαίνει συνήθως όταν ο ασθενής καταναλώνει επεξεργασμένους υδατάνθρακες και γλυκά. Οι ασθενείς με σύνδρομο dumping μπορεί να ελαχιστοποιήσουν τα συμπτώματα τρώγοντας πολλά μικρά γεύματα την ημέρα, που είναι χαμηλά σε υδατάνθρακες 36

37 και πίνοντας υγρά μεταξύ των γευμάτων και όχι ταυτόχρονα. Οι ασθενείς που υποβάλλονται σε γαστρική παράκαμψη πρέπει να λαμβάνουν εφ όρου ζωής σκευάσματα σιδήρου, ασβεστίου, βιταμίνης Β12 και συμπληρώματα βιταμινών Δυσαπορροφητικού τύπου επεμβάσεις Οι επεμβάσεις αυτές δημιουργούν δυσαπορρόφηση θρεπτικών συστατικών και επιτυγχάνεται η βράχυνση της λειτουργικής επιφάνειας του λεπτού εντέρου, με αποτέλεσμα τον περιορισμό της απορρόφησης θρεπτικών συστατικών 179. Συγκεκριμένα, η ανατομία του πεπτικού σωλήνα μεταβάλλεται παίρνοντας τη μορφή Υ, έτσι ώστε η χολή και το παγκρεατικό υγρό, που αποτελούν απαραίτητα στοιχεία για τη φυσιολογική πέψη του λίπους, να εκτρέπονται ώστε να εμποδίζεται η ανάμειξή τους με τις τροφές, με αποτέλεσμα την ανάπτυξη δυσαπορρόφησης. Ο βαθμός δυσαπορρόφησης είναι ανάλογος με την έκταση του εντέρου που παρακάμπτεται. Στις δυσαπορροφητικές επεμβάσεις περιλαμβάνονται διάφοροι τύποι χολοπαγκρεατικών εκτροπών: o o o Η χολοπαγκρεατική εκτροπή κατά Scopinaro Η χολοπαγκρεατική εκτροπή με δωδεκαδακτυλικό διακόπτη Η χολοπαγκρεατική εκτροπή με Roux en Y γαστρική παράκαμψη Η χολοπαγκρεατική εκτροπή κατά Scopinaro Η μέθοδος αυτή χρησιμοποιήθηκε αρχικά το έτος 1979 από τον Ιταλό Scopinaro 180, ως τεχνική δυσαπορρόφησης. Στη χολοπαγκρεατική εκτροπή κατά Scopinaro γίνεται αφαίρεση του περιφερικότερου τμήματος του στομάχου, με στόχο να μείνει γαστρικός θύλακος περίπου ml με σύγκλειση του δωδεκαδακτυλικού κολοβώματος, γαστροειλεϊκή αναστόμωση με τη Roux έλικα ( μήκους 250cm ) και αναστόμωση της χολοπαγκρεατικής έλικας στη Roux έλικα, 50 cm από την ειλεοτυφλική βαλβίδα, σχηματίζοντας έτσι ένα εξαιρετικά βραχύ κοινό κανάλι 181. Εικόνα 5: Χολοπαγκρεατική εκτροπή κατά Scopinaro 37

38 Την τελευταία εικοσαετία η τεχνική αυτή έχει εδραιωθεί ως μία από τις πιο αποτελεσματικές τεχνικές κατά της νοσογόνου παχυσαρκίας 182. Είναι κατάλληλη για ασθενείς με MBI πάνω από 50 kg/m2. Έχει πολύ καλά αποτελέσματα ως προς την απώλεια υπερβάλλοντος βάρους, μειώνει τη δυσλιπιδαιμία η οποία συνήθως συνοδεύεται από διαβήτη τύπου ΙΙ, ενώ παράλληλα βελτιώνει την υπέρταση 183. Σε έρευνα της Valera-Mora και των συνεργατών της 184 πραγματοποιήθηκε μελέτη της επίδρασης της χολοπαγκρεατικής εκτροπής στο βάρος, στην δυσλιπιδαιμία, υπέρταση και ινσουλινοαντίσταση. Αξιολογήθηκε η κατάσταση εκατόν επτά παχύσαρκων ανδρών και γυναικών ± 2 χρόνια από την επέμβαση. Το εντερικό μήκος ήταν 671 ± 99 cm, ενώ το εναπομείναν έντερο που έμεινε μετά την επέμβαση κυμαινόταν από 54% έως 24% του αρχικού μήκους. Ασθενείς έχασαν κατά μέσο όρο 36% του αρχικού τους βάρους, με περίπου 50% από αυτούς να φτάνουν σε δείκτη μάζας σώματος BMI<30 kg/m2. Η χοληστερόλη μειώθηκε (από 4,58 + / - 1,11 σε 3,34 + / - 0,73 mmol), ενώ η ευαισθησία στην ινσουλίνη αυξήθηκε κατά 150% (από 26 + / - 4 έως 64 + / - 11 micromol) ποσοστό που αγγίζει τα φυσιολογικά επίπεδα. Ο Διαβήτης (σε 23% των ασθενών πριν από την επέμβαση) και η υπέρταση (σε 83% των ασθενών πριν από την επέμβαση) μειώθηκαν (κατά 88% και 96%, αντίστοιχα) μετά την επέμβαση. Σε ένα πολυπαραγοντικό μοντέλο (συμπεριλαμβανομένου του φύλου, της ηλικίας, του εντερικού μήκους, της παρουσίας του διαβήτη, της ευαισθησίας στην ινσουλίνη, και της αρχικής μάζας λίπους) τα ευρήματα έδειξαν ότι υπήρξε σημαντική πτώση του βάρους, της αρτηριακής πίεσης, μείωση των λιπιδίων και βελτίωση έως και αντιστροφή της ινσουλινοαντίστασης. Ο Pories WJ και οι συνεργάτες του 185 αναφέρουν ότι κατά την 14ετή παρακολούθηση 608 νοσηρά παχύσαρκων ασθενών (40<BMI<60) που υποβλήθηκαν σε γαστρική παράκαμψη, δεκαεπτά ασθενείς (3%) απεβίωσαν κατά την παρακολούθηση, το βάρος των ασθενών μειώθηκε κατά μέσο όρο 50%, ενώ σε σχέση με το διαβήτη τύπου ΙΙ η συγκέντρωση 38

39 ινσουλίνης βελτιώθηκε και η γλυκόζη του αίματος κυμάνθηκε σε σταθερά επίπεδα. Εκτός από τον έλεγχο του βάρους και του διαβήτη τύπου ΙΙ, η εν λόγω μελέτη έδειξε ότι με τη γαστρική παράκαμψη εμφανίζονται πολύ θετικά αποτελέσματα όσον αφορά τη νοσηρότητα της νοσογόνους παχυσαρκίας, συμπεριλαμβανομένης της υπέρτασης, της υπνικής άπνοιας, της καρδιοπνευμονικής ανεπάρκειας, της αρθρίτιδας, και της στειρότητας. Ανάλογα θετικά αποτελέσματα έδειξε η μελέτη της Guidone και των συνεργατών της 186 αναφορικά με τη βελτίωση του διαβήτη τύπου ΙΙ μετά από επέμβαση χολοπαγκρεατικής παράκαμψης. Μεγάλη απώλεια βάρους (65-70%) και μείωση του MBI μετά από 1 έτος από την επέμβαση αλλά και μετά από δεκαετή παρακολούθηση έδειξε μελέτη του Scopirano 187 σε 1540 παχύσαρκους ασθενείς ηλικίας ετών. Παρατηρήθηκαν επίσης βελτιώσεις σε υπέρταση, στα επίπεδα χοληστερόλης, τριγλυκεριδίων και γλυκόζης. Στα αρνητικά αναφέρονται 6 θάνατοι μέσα σε διάστημα 30 ημερών από την επέμβαση. Οι 3 θάνατοι προέρχονται από εμβολή στους πνεύμονες, οι 2 από διαρροή της αναστόμωσης και ένας από καρδιαγγειακά αίτια. Συνολικά είχαμε 27 θανάτους από διάφορα αίτια (καρδιαγγειακά, αναστομώσεις, κακοήθειες, ατυχήματα κλπ). Ανάλογα αποτελέσματα ως προς την απώλεια του υπερβάλλοντος βάρους μετά από 1 έτος από την επέμβαση καθώς και την βελτίωση του διαβήτη τύπου ΙΙ και της υπέρτασης έδειξε μελέτη του Wylezol και των συνεργατών του 188, και μελέτη του Pontiroli και των συνεργατών του 189. Μελέτη του Ashrafian και των συνεργατών του 190 έδειξε ότι η χολοπαγκρεατική παράκαμψη επιφέρει πολύ θετικά αποτελέσματα όσον αφορά τη θνητότητα των ασθενών λόγω της στεφανιαίας νόσου. Σύμφωνα με στοιχεία της μελέτης, σε διάστημα 5 ετών από την επέμβαση σε άτομα με υψηλό ποσοστό θνητότητας λόγω της στεφανιαίας νόσου, ο κίνδυνος για καρδιαγγειακά νοσήματα μειώθηκε κατά 72%, ενώ η γενική θνησιμότητα βελτιώθηκε μέχρι και 15 χρόνια, με πιο σημαντική βελτίωση στη θνησιμότητα από στεφανιαία νόσο, έχοντας χαμηλότερο ποσοστό θνητότητας της τάξης του 59% σε σύγκριση με παχύσαρκους που δεν υπεβλήθησαν στην επέμβαση της χολοπαγκρεατικής παράκαμψης αλλά ούτε και σε άλλη βαριατρική εγχείρηση. Μειονέκτημα της επέμβασης αυτής είναι ότι απαιτείται η διά βίου λήψη συμπληρωμάτων διατροφής (βιταμινών). Η μη τήρηση των ιατρικών οδηγιών για λήψη συμπληρωμάτων διατροφής και βιταμινών συνεπάγεται την εμφάνιση πεπτικών προβλημάτων ή ελλείμματος θρεπτικών συστατικών στο 25% των ασθενών τουλάχιστον, γεγονός που θα απαιτήσει θεραπευτική αντιμετώπιση. Επιπλοκές που αναφέρονται μετά την επέμβαση είναι: αναστομωτικό έλκος, σύνδρομο dumping υπασβεστιαιμία, ηλεκτρολυτικές διαταραχές, 39

40 υπολευκωματιναιμία, έλλειψη σιδήρου, βιταμίνης Β12) που οφείλονται στις διάρροιες και στη σοβαρή δυσαπορρόφηση μικροθρεπτικών συστατικών που προκαλεί η πολύ βραχεία κοινή έλικα (50 εκ.)

41 2.2.2 Η χολοπαγκρεατική εκτροπή με δωδεκαδακτυλικό διακόπτη Η συγκεκριμένη χειρουργική μέθοδος περιλαμβάνει επιμήκη γαστρεκτομή που ξεκινά σε απόσταση 6 εκ από τον πυλωρό, αφαίρεση του 90% του στομάχου καταλείποντας το 10% με συνολική χωρητικότητα ml και διατήρηση του πυλωρού. Η διατροφική έλικα μήκους 250 εκ αναστομώνεται 3 εκ από τον πυλωρό μετά από διατομή του δωδεκαδακτύλου και σύγκλειση του περιφερικού του τμήματος και η χολοπαγκρεατική έλικα αναστομώνεται 100 εκ από την ειλεοτυφλική βαλβίδα 192. Εικόνα 6: Χολοπαγκρεατική εκτροπή με δωδεκαδακτυλικό διακόπτη Παρουσιάστηκε πρώτη φορά το 1990 από τον Marceau και του συνεργάτες του. Το μήκος του κοινού καναλιού στην εγχείρηση Marceau είναι σχεδόν διπλάσιο ( cm) από ότι στην χολοπαγκρεατική εκτροπή του Scopinaro. Οι υποστηρικτές της τεχνικής αυτής αναφέρουν ότι η λειτουργία είναι τεχνικά πιο εύκολη από ό, τι στη γαστρική παράκαμψη ενώ συνδέεται με ίσο κίνδυνο επιπλοκών (1% έως 10%) και θνησιμότητας 193, 194, 195. Μελέτες αναφέρουν ποσοστά απώλειας του αρχικού βάρους της τάξης του 65% έως 80% 196. Εντούτοις, απόφραξη του εντέρου 197 (η πιο συνήθης επιπλοκή) και αναστομωτική διαρροή 198 (η δεύτερη πιο κοινή επιπλοκή συμβαίνει κυρίως κατά μήκος της κάθετης γαστρεκτομής στο 70% των περιπτώσεων), έχουν αναφερθεί σε ασθενείς που υποβάλλονται σε αυτή τη διαδικασία 199. Επιπλέον, η διάρροια και η δυσοσμία του στόματος είναι συχνές παρενέργειες. Ο Paradis και οι συνεργάτες του 200 μελέτησαν 9 εγχειρισμένους ασθενείς για 2 χρόνια μετά την επέμβαση της χολοπαγκρεατικής εκτροπής με δωδεκαδακτυλικό διακόπτη. Τα στοιχεία 41

42 έδειξαν ότι οι ασθενείς είχαν χάσει το 50% του αρχικού τους βάρους, το BMI είχε πέσει σε επίπεδα φυσιολογικού βάρους, η δε ταχύτητα κορεσμού τους σε σχέση με μη χειρουργημένους ασθενείς ήταν ταχύτερη. Σε μελέτη που πραγματοποιήθηκε από τον Pitombo και τους συνεργάτες του 201 σε άτομα με νοσογόνο και υπερνοσογόνο παχυσαρκία, τα στοιχεία έδειξαν μείωση κατά 50% του αρχικού βάρους του 90% των ασθενών, ενώ στο 0,5% των ασθενών η μείωση του αρχικού βάρους ήταν 25%. 42

43 2.2.3 Η χολοπαγκρεατική εκτροπή με Roux en Y γαστρική παράκαμψη Η μέθοδος αυτή συνδυάζει την τεχνική του γαστρικού by-pass κατά Roux en Y με την τεχνική της χολοπαγκρεατικής εκτροπής. Τα βασικά χαρακτηριστικά της επέµβασης είναι: o o o Γαστρικός θύλακος 15±5 ml Χολοπαγκρεατική έλικα cm, ανάλογα με το βάρος του ασθενούς και το μήκος του εντέρου Κοινό κανάλι 100 cm τελικού ειλεού πριν την ειλεοτυφλική βαλβίδα ενώ το υπόλοιπο τμήμα του λεπτού εντέρου αποτελούσε τη διατροφική έλικα Εικόνα 7: Χολοπαγκρεατική εκτροπή με Roux en Y γαστρική παράκαμψη Μελέτες έχουν δείξει ότι η συγκεκριμένη τεχνική επιφέρει μεγάλη απώλεια υπερβάλλοντος βάρους σε υπερπαχύσαρκους ασθενείς 202, 203, ενώ παράλληλα βελτιώνει ή επιλύει προυπάρχουσες επιπλοκές των ασθενών σε διάστημα 6 μηνών μετά την επέμβαση 204. Εκτενέστερη συζήτηση για την τεχνική αυτή και τα αποτελέσματά της σε ασθενείς με υπερνοσογόνο παχυσαρκία (BMI 70 kg/m2) γίνεται στο δεύτερο μέρος της παρούσης. 2.3 Χειρουργική αντιμετώπιση παχυσαρκίας με BMI 70 kg/m 2 Οι ασθενείς με BMI 70 kg/m2 ανήκουν στην κατηγορία mega-obese. Τα άτομα αυτά ζυγίζουν περισσότερο από 250 κιλά και αποτελούν μια ειδική ομάδα ασθενών που 43

Αθήνα 17 Οκτωβρίου 2007

Αθήνα 17 Οκτωβρίου 2007 Αθήνα 17 Οκτωβρίου 2007 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Tον κώδωνα του κινδύνου, κρούει για τη χώρα μας η Ελληνική Χειρουργική Εταιρεία Παχυσαρκίας, καθώς η Ελλάδα βρίσκεται παγκόσμια στις πρώτες θέσεις σε ποσοστά νοσογόνου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ

ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Αθήνα 23 Οκτωβρίου 2006. ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Μορφή «επιδημίας» παίρνουν καθημερινά σε ολόκληρο τον κόσμο οι θάνατοι άμεσοι ή έμμεσοι από παχυσαρκία, καθώς σε 1 δισεκατομμύριο

Διαβάστε περισσότερα

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Τι είναι ο Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 2 (ΣΔ2) Ο Σακχαρώδης Διαβήτης γενικά είναι μια πάθηση κατά την οποία ο οργανισμός και συγκεκριμένα το πάγκρεας δεν παράγει ή δεν

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

Τα οφέλη της λαπαροσκοπικής χολοκυστεκτομής στην πράξη - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Δευτέρα, 27 Δεκέμβριος :17

Τα οφέλη της λαπαροσκοπικής χολοκυστεκτομής στην πράξη - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Δευτέρα, 27 Δεκέμβριος :17 Απαντά ο κ. Θεμιστοκλής Ευκαρπίδης, Γενικός Χειρουργός Ίσως λίγοι από εμάς να είμαστε ενημερωμένοι για τη σπουδαία εργασία που εκτελεί στο σώμα μας, ένα από τα όργανα του, η χοληδόχος κύστη. Εκεί μέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Μακροχρόνια επιστημονική έρευνα έχει αποδείξει ότι πολλά από

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο Δεν είναι ασθένεια αλλά ένα σύμπλεγμα από ιατρικές διαταραχές που

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΜΑΤΙΑ ΣΤΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΜΑΤΙΑ ΣΤΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΜΑΤΙΑ ΣΤΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Επιβλέπων καθηγητής: Μαρράς Σωτήρης Τάξη: Α Λυκείου Έτος: 2013-2014 Περίγραμμα παρουσίασης: Τα βασικά αίτια της παχυσαρκίας. Oι συνέπειες της παχυσαρκίας. Oι τρόποι αντιμετώπισης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ Νούς υγιής εν σώµατι υγιή ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ ιατροφή και Υγεία Η υγεία αλλά και η νόσος είναι καταστάσεις που δεν οφείλονται ποτέ σε ένα µόνο παράγοντα. Οι κύριες οµάδες παραγόντων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ Ι

ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ Ι ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ Ι MK1118 ΑΣΚΗΣΗ ΣΕ ΚΛΙΝΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΔΙΑΛΕΞΗ 4 ΑΝΤΩΝΙΑ ΚΑΛΤΣΑΤΟΥ, PHD ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΑΙΤΙΕΣ ΘΝΗΤΟΤΗΤΑΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΘΑΝΑΤΩΝ 450,000 400,000 350,000 300,000 250,000 200,000 150,000 100,000

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό Σύνδρομο Παχυσαρκία Υπερλιπιδιαμία Υπέρταση Σακχαρώδης Διαβήτης Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Ευθυμία Πετράτου, Ειδική Παθολόγος, Υπεύθυνη Ιατρείου Διαταραχής Λιπιδίων, Ιατρικού Π. Φαλήρου

Γράφει: Ευθυμία Πετράτου, Ειδική Παθολόγος, Υπεύθυνη Ιατρείου Διαταραχής Λιπιδίων, Ιατρικού Π. Φαλήρου Γράφει: Ευθυμία Πετράτου, Ειδική Παθολόγος, Υπεύθυνη Ιατρείου Διαταραχής Λιπιδίων, Ιατρικού Π. Φαλήρου Οι δυσλιπιδαιμίες είναι παθολογικές καταστάσεις με διαταραχές των λιπιδίων του αίματος ποσοτικές αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία.

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Παχυσαρκία είναι η παθολογική αύξηση του βάρους του σώματος, που οφείλεται σε υπερβολική συσσώρευση λίπους στον οργανισμό. Παρατηρείται γενικά

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Π.Ε., ΜΔΕ: ΟΡΓΑΝΩΣΗ& ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ.

ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Π.Ε., ΜΔΕ: ΟΡΓΑΝΩΣΗ& ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Π.Ε., ΜΔΕ: ΟΡΓΑΝΩΣΗ& ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ira_mod@yahoo.gr Προκύπτει σε συνάρτηση με: Ατομικούς παράγοντες, όπως η συμπεριφορά (διατροφικές συνήθειες, φυσική δραστηριότητα, χρήση φαρμάκων

Διαβάστε περισσότερα

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958. Περιεχόμενο

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958. Περιεχόμενο Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 Υπεύθυνη Μαθήματος: Χ. Καρατζαφέρη Διδάσκοντες: Χ. Καρατζαφέρη, Γ. Σακκάς,Α. Καλτσάτου 2013-2014 Διάλεξη 3 ΤΕΦΑΑ, ΠΘ Περιεχόμενο Συνδεση με τα προηγουμενα Πριν

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Προστάτεψε την καρδία σου Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Καρδιοαγγειακές παθήσεις και γυναικείο φύλο Εισαγωγή Οι καρδιαγγειακές παθήσεις αποτελούν σε παγκόσμιο επίπεδο την κυριότερη αιτία θανάτου στο γυναικείο

Διαβάστε περισσότερα

Απώλεια βάρους, βαριατρική χειρουργική. Είναι αρκετό; Ομιλητής: Ευάγγελος Χανδάνος, M.D., Ph.D.

Απώλεια βάρους, βαριατρική χειρουργική. Είναι αρκετό; Ομιλητής: Ευάγγελος Χανδάνος, M.D., Ph.D. Απώλεια βάρους, βαριατρική χειρουργική. Είναι αρκετό; Ομιλητής: Ευάγγελος Χανδάνος, M.D., Ph.D. Απώλεια βάρους, Βαριατρική Χειρουργική Είναι αρκετό; Ευάγγελος N. Χανδάνος, M.D., Ph.D. Βαριατρικός Χειρουργός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ ΤΕ, Β ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Α.Π.Θ. Γ.Ν.Θ. «ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ» ΜSc Εργαστήριο Ιατρικής της Άθλησης Α.Π.Θ. Πτυχιούχος

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Καρδιοπάθειες

Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Σταυρόπουλος- Καλίνογλου Αντώνης, Ερευνητής Σύγχρονες

Διαβάστε περισσότερα

Υπέρταση. Τι Είναι η Υπέρταση; Από Τι Προκαλείται η Υπέρταση; Ποιοι Είναι Οι Παράγοντες Κινδύνου Για Την Υπέρταση;

Υπέρταση. Τι Είναι η Υπέρταση; Από Τι Προκαλείται η Υπέρταση; Ποιοι Είναι Οι Παράγοντες Κινδύνου Για Την Υπέρταση; Υπέρταση Τι Είναι η Υπέρταση; Η πίεση του αίματος είναι η δύναμη που ασκεί το αίμα στις αρτηρίες όταν μεταφέρεται από την καρδιά στην κυκλοφορία. Η σταθερά αυξημένη πίεση, άνω των φυσιολογικών ορίων, αποκαλείται

Διαβάστε περισσότερα

Σύσταση 1. Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην ΠΦΥ να θέτουν διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) όταν στο φλεβικό αίμα: η

Σύσταση 1. Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην ΠΦΥ να θέτουν διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) όταν στο φλεβικό αίμα: η Σύσταση 1. Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην ΠΦΥ να θέτουν διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) όταν στο φλεβικό αίμα: η τιμή της γλυκόζης νηστείας είναι 126mg/dl (7.0 mmol/l),

Διαβάστε περισσότερα

Πως δημιουργείται η παχυσαρκία; Ένα άτομο θεωρείται παχύσαρκο όταν ξεπεράσει κατά 20% ή περισσότερο το βάρος που αντιστοιχεί στο φύλο και την ηλικία

Πως δημιουργείται η παχυσαρκία; Ένα άτομο θεωρείται παχύσαρκο όταν ξεπεράσει κατά 20% ή περισσότερο το βάρος που αντιστοιχεί στο φύλο και την ηλικία Πως δημιουργείται η παχυσαρκία; Ένα άτομο θεωρείται παχύσαρκο όταν ξεπεράσει κατά 20% ή περισσότερο το βάρος που αντιστοιχεί στο φύλο και την ηλικία του. Στη χώρα μας, σύμφωνα με στοιχεία της Ελληνικής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΠΙΕΣΗ (Α.Π.)

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΠΙΕΣΗ (Α.Π.) ΥΠΕΡΤΑΣΗ Η καρδιά προωθεί το αίμα στον οργανισμό μέσω των αρτηριών, με αποτέλεσμα οι αρτηρίες να βρίσκονται υπό πίεση. Η πίεση αυξάνει όταν είμαστε αναστατωμένοι, όταν τρομάζουμε, όταν καταβάλουμε κάποια

Διαβάστε περισσότερα

Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Δυσλιπιδαιμίες LDL-C HDL-C < 40 mg/dl Τριγλυκερίδια 150-199 mg/dl : οριακά

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος: «Παχυσαρκία»

Τίτλος: «Παχυσαρκία» 2 ο Γενικό Λύκειο Καρδίτσας Σχολικό Έτος 2014-2015 Ερευνητική Εργασία Τίτλος: «Παχυσαρκία» Τμήμα Α2 Υπεύθυνος Εκπαιδευτικός: Καρκαλέτσος Χρήστος Καρδίτσα Μάιος 2015 Τι ονομάζουμε παχυσαρκία; ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΑΣΤΡΟ-ΟΙΣΟΦΑΓΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Η ΜΙΖΕΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑΣ

ΓΑΣΤΡΟ-ΟΙΣΟΦΑΓΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Η ΜΙΖΕΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΑΣΤΡΟ-ΟΙΣΟΦΑΓΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Η ΜΙΖΕΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΑΣΤΡΟ-ΟΙΣΟΦΑΓΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Αίτιο Χαλάρωση σφιγκτήρα κατώτερου οισοφάγου Συχνή παλινδρόμηση (μετακίνηση προς τα πάνω) υγρών του

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΕΦΟΣ Θ.

ΣΤΕΦΟΣ Θ. Επηρεάζει την αύξηση του βάρους κατά τη διάρκεια της κύησης Επηρεάζει τη μακροχρόνια διατήρηση των προσληφθέντων κιλών κατά τη διάρκεια της κύησης (5-9μήνες) Επηρεάζει την εμφάνιση παχυσαρκίας σε γυναίκες

Διαβάστε περισσότερα

Ακούει την καρδιά σας!

Ακούει την καρδιά σας! Ακούει την καρδιά σας! Καρδιοαναπνευστική αποκατάσταση ΕΞΑΤΟΜΙΚΕΥΜΕΝΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΟΛΙΣΤΙΚΗΣ ΑΠΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΖΩΗΣ Όταν η καρδιά φέρνει τα πάνω κάτω Ένα οξύ καρδιολογικό πρόβλημα ή ένα χειρουργείο

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπεία της Παχυσαρκίας. Ιωάννης Θ. Συνειφακούλης Ιατρός Παθολόγος

Θεραπεία της Παχυσαρκίας. Ιωάννης Θ. Συνειφακούλης Ιατρός Παθολόγος Θεραπεία της Παχυσαρκίας Ιωάννης Θ. Συνειφακούλης Ιατρός Παθολόγος Διατροφή και υγεία Τα νοσήματα του καρδιοαγγειακού συστήματος είναι υπεύθυνα για περίπου το 50% των συνολικών θανάτων Οκαρκίνος που αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ & ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ & ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ Αθηνά Λινού, MD, PhD, MPH Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Διευθύντρια του Εργαστηρίου Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Πρόεδρος Ινστιτούτου

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Στατίνες και σακχαρώδης διαβήτης Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Σακχαρώδης διαβήτης και καρδιαγγειακός κίνδυνος Μετα-ανάλυση

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ. Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ. Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν Σύνδρομο αποφρακτικής άπνοιας στον ύπνο ( ΣΑΥ) Συχνή διαταραχή (5%

Διαβάστε περισσότερα

Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2

Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2 Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2 Ελένη Αθανασιάδου, Κωνσταντίνος Παλέτας, Μαρία Σαρηγιάννη, Πασχάλης Πάσχος, Ελένη Μπεκιάρη, Απόστολος Τσάπας Β Παθολογική Κλινική,

Διαβάστε περισσότερα

εξουδετερώσει πλήρως;

εξουδετερώσει πλήρως; Καρδιαγγειακός Κίνδυνος από την Υπέρταση Τον έχετε εξουδετερώσει πλήρως; «Aυτές οι πληροφορίες προορίζονται για γενική πληροφόρηση και ενημέρωση του κοινού και σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να αντικαταστήσουν

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα

Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα www.pegkaspanagiotis.gr Τι εννοούμε με τον όρο πρόληψη καρδιαγγειακής νόσου; Εννοούμε τη συντονισμένη δέσμη ενεργειών, τόσο σε ατομικό, όσο και σε συλλογικό επίπεδο,

Διαβάστε περισσότερα

Διαστάσεις & επιπτώσεις της παχυσαρκίας στο περιβάλλον της ιδιωτικής ασφάλισης. Γιάννης Βασαλάκης Chief Underwriter Ζωής & Υγείας Interamerican

Διαστάσεις & επιπτώσεις της παχυσαρκίας στο περιβάλλον της ιδιωτικής ασφάλισης. Γιάννης Βασαλάκης Chief Underwriter Ζωής & Υγείας Interamerican Διαστάσεις & επιπτώσεις της παχυσαρκίας στο περιβάλλον της ιδιωτικής ασφάλισης Γιάννης Βασαλάκης Chief Underwriter Ζωής & Υγείας Interamerican Επιμέρους θέματα Οι διαστάσεις της παχυσαρκίας Επίπτωση και

Διαβάστε περισσότερα

Είναι μία χημική ουσία (στερόλη), που αυξάνει στον οργανισμό με την κατανάλωση λιπαρών ουσιών.

Είναι μία χημική ουσία (στερόλη), που αυξάνει στον οργανισμό με την κατανάλωση λιπαρών ουσιών. Υψηλή Χοληστερίνη: Αίτια και Θεραπεία - Συνήθη Ερωτήματα των ασθενών στη Μαχόμενη Κλινική Γράφει: Αναστασία Μοσχοβάκη, Ιατρός Ειδικός Παθολόγος Τι είναι η χοληστερόλη; Είναι μία χημική ουσία (στερόλη),

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Αθήνα 8 Μαρτίου 2011 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Ένας στους δυο θανάτους, ασθενών με Χρόνια Νεφρική Νόσο, οφείλεται σε καρδιαγγειακό επεισόδιο και όχι στη νόσο αυτή καθ αυτή!!! Αυτό ανέφερε

Διαβάστε περισσότερα

Η παχυσαρκία ορίζεται ως η περίσσεια λιπώδους ιστού στον ανθρώπινο οργανισµό µε αποτέλεσµα τη συσσώρευση αυξηµένου λίπους κάτω από το δέρµα (υποδόριο) αλλά και σε διάφορα όργανα του σώµατος (σπλαχνικό)

Διαβάστε περισσότερα

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 Διάλεξη 5: Σακχαρώδης Διαβήτης και Άσκηση Υπεύθυνη Μαθήματος: Χ. Καρατζαφέρη Διδάσκοντες: Χ. Καρατζαφέρη, Γ. Σακκάς, Α. Καλτσάτου 2013-2014 Διάλεξη 5 ΤΕΦΑΑ, ΠΘ

Διαβάστε περισσότερα

Συντάχθηκε απο τον/την Παναγιώτης Θεoδωρόπουλος Δευτέρα, 31 Αύγουστος :22 - Τελευταία Ενημέρωση Παρασκευή, 13 Ιούνιος :48

Συντάχθηκε απο τον/την Παναγιώτης Θεoδωρόπουλος Δευτέρα, 31 Αύγουστος :22 - Τελευταία Ενημέρωση Παρασκευή, 13 Ιούνιος :48 Τα οφέλη για την υγεία που κερδίζονται μέσω της αερόβιας άσκησης έχουν αποδειχτεί. Η έρευνα έχει δείξει ότι συστηματική και μέτριας έντασης φυσική δραστηριότητα, έχει ευεργετική επίδραση στην υγεία και

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΕΝΩΣΗ ΙΣΘΜΟΥ ΑΟΡΤΗΣ

ΣΤΕΝΩΣΗ ΙΣΘΜΟΥ ΑΟΡΤΗΣ ΣΤΕΝΩΣΗ ΙΣΘΜΟΥ ΑΟΡΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑ ΔΙΑΓΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΛΟΓΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΠΩΤΕΡΗ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ Κωνσταντίνος Θωμαϊδης Καρδιολογική Κλινική Γ.Ν «Γ.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ» Συνηθισμένη συγγενής ανωμαλία (6-8% των Σ.Κ.) Συχνότητα:

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή;

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ξεκίνησε μία μεγάλη έρευνα, γνωστή ως η μελέτη των 7 χωρών, όπου μελετήθηκαν οι διατροφικές συνήθειες ανθρώπων από τις εξής

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14. Αγγειοπλαστική Bypass

Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14. Αγγειοπλαστική Bypass Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14 Αγγειοπλαστική Bypass Η αντιμετώπιση των καρδιαγγειακών νόσων περιλαμβάνει: φαρμακευτική αγωγή συστάσεις για αλλαγές στον τρόπο ζωής και τις

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος ΔΙΑΤΡΟΦH Η διατροφή στην ζωή του ανθρώπου παίζει τον μεγαλύτερο ρόλο. Για

Διαβάστε περισσότερα

Ηπειρος Προτάσεις για πιλοτικό πρόγραµµα πρόληψης και αντιµετώπισης των καρδιαγγειακών νοσηµάτων

Ηπειρος Προτάσεις για πιλοτικό πρόγραµµα πρόληψης και αντιµετώπισης των καρδιαγγειακών νοσηµάτων Ηπειρος Προτάσεις για πιλοτικό πρόγραµµα πρόληψης και αντιµετώπισης των καρδιαγγειακών νοσηµάτων Λάµπρος Μιχάλης Καθηγητής Καρδιολογίας, Ιατρικής Σχολής Πανεπιστηµίου Ιωαννίνων Σκοπός πιλοτικού προγράµµατος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΙΣ ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΟΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ Χειρουργική Κλινική Διευθυντής : Καθηγητής Φώτιος Καλφαρέντζος «Συγκριτική

Διαβάστε περισσότερα

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία»

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» Μερόπη Κοντογιάννη Επίκουρη Καθηγήτρια Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας Διατροφής ρ ήμ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Μεσογειακή δίαιτα

Διαβάστε περισσότερα

Ελάχιστα επεμβατικές μέθοδοι για την αρθροπλαστική του ισχίου και του γόνατος

Ελάχιστα επεμβατικές μέθοδοι για την αρθροπλαστική του ισχίου και του γόνατος Ελάχιστα επεμβατικές μέθοδοι για την αρθροπλαστική του ισχίου και του γόνατος 1. Τι είναι οι ελάχιστα επεμβατικές μέθοδοι για την αντικατάσταση ισχίου και γόνατος; Ο όρος ελάχιστα επεμβατικές μέθοδοι (ΕΕΜ)

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΜΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΑΝ Α Π Λ Η Ρ Ω Τ Ρ Ι Α Π Ρ Ο Ϊ Σ ΤΑΜ Ε Ν Η ΟΥ Ρ ΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ- Ο Γ ΚΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ Τ Μ Η Μ ΑΤΟ Σ ΑΝ Θ «Θ Ε ΑΓ Ε Ν Ε Ι Ο» ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ Βασική

Διαβάστε περισσότερα

σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου επί τουλάχιστον 3

σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου επί τουλάχιστον 3 Το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (ΣΕΕ) ανήκει σε μια ομάδα λειτουργικών διαταραχών του πεπτικού σωλήνα. Το κοιλιακό άλγος, ο μετεωρισμός και η εναλλαγή των συνηθειών του εντέρου αποτελούν τυπικά συμπτώματα.

Διαβάστε περισσότερα

«Τρώτε μήλα για δέκα λόγους υγείας!», από την Χριστίνα Ι. Μπουντούρη, Γενικό Οικογενειακό Ιατρό και τo iatropedia.gr!

«Τρώτε μήλα για δέκα λόγους υγείας!», από την Χριστίνα Ι. Μπουντούρη, Γενικό Οικογενειακό Ιατρό και τo iatropedia.gr! «Τρώτε μήλα για δέκα λόγους υγείας!», από την Χριστίνα Ι. Μπουντούρη, Γενικό Οικογενειακό Ιατρό και τo iatropedia.gr! Όλοι γνωρίζουν την παροιμία»ένα μήλο την ημέρα τον γιατρό τον κάνει πέρα». Πλέον έχει

Διαβάστε περισσότερα

συκώτι (ήπαρ) στομάχι χοληδόχος κύστη πάγκρεας δωδεκαδάκτυλο έντερο

συκώτι (ήπαρ) στομάχι χοληδόχος κύστη πάγκρεας δωδεκαδάκτυλο έντερο Αλκοόλ και ασθένειες του Συκωτιού (Πηγή: http://www.patient.co.uk/health/alcohol-and-liver-disease) Απόδοση στα ελληνικά: Αθανάσιος Μπάκας (υπεύθυνος του προγράμματος) Η κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων αλκοόλ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 Υπεύθυνη Μαθήματος: Χ. Καρατζαφέρη Διδάσκοντες: Χ. Καρατζαφέρη, Γ. Σακκάς,Α. Καλτσάτου 2013-2014 Διάλεξη 4 ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ 1 Στις 2 Απριλίου

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Νίκος Δ. Χαΐνης, Πνευμονολόγος

Γράφει: Νίκος Δ. Χαΐνης, Πνευμονολόγος Γράφει: Νίκος Δ. Χαΐνης, Πνευμονολόγος Η πλέον διαδεδομένη κατάχρηση ουσίας που γίνεται παγκοσμίως είναι η νικοτίνη. Σύμφωνα με στοιχεία της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας, 1,1 δισεκατομμύρια άτομα σε όλο

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω;

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; MegalakriaBroshure.indd 1 17/11/2010 1:27:39 μμ Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Καράντζα- Χαρώνη, MD, FAAP Διευθύντρια Ενδοκρινολογικής Κλινικής- Ιατρείου Ελέγχου Βάρους «Παίδων Μητέρα»

Μαρία Καράντζα- Χαρώνη, MD, FAAP Διευθύντρια Ενδοκρινολογικής Κλινικής- Ιατρείου Ελέγχου Βάρους «Παίδων Μητέρα» Μαρία Καράντζα- Χαρώνη, MD, FAAP Διευθύντρια Ενδοκρινολογικής Κλινικής- Ιατρείου Ελέγχου Βάρους «Παίδων Μητέρα» Πως υπολογίζουµε εάν ένα παιδί έχει φυσιολογικό βάρος ; ΒΜΙ = Βάρος/Ύψος² (σε kg/m²) Χρησιμοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Βασικά χαρακτηριστικά γνωρίσματα της παχυσαρκίας των ενηλίκων. Ιωάννα Πασπάλα, Άννα Τσιλιγκίρογλου - Φαχαντίδου

Βασικά χαρακτηριστικά γνωρίσματα της παχυσαρκίας των ενηλίκων. Ιωάννα Πασπάλα, Άννα Τσιλιγκίρογλου - Φαχαντίδου Βασικά χαρακτηριστικά γνωρίσματα της παχυσαρκίας των ενηλίκων Ιωάννα Πασπάλα, Άννα Τσιλιγκίρογλου - Φαχαντίδου Θεσσαλονίκη 2007 2 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας στην αναφορά του για την παχυσαρκία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ Αρτηριακή Υπέρταση είναι η επίμονη αύξηση της αρτηριακής πίεσης πάνω από τα φυσιολογικά όρια και ενώ το άτομο βρίσκεται σε ηρεμία, συστολική πάνω από 150 mmhg και διαστολική

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοι από τους παρακάτω πληθυσμούς είναι κλειστοί ή ανοιχτοί και γιατί;

Ποιοι από τους παρακάτω πληθυσμούς είναι κλειστοί ή ανοιχτοί και γιατί; Ποιοι από τους παρακάτω πληθυσμούς είναι κλειστοί ή ανοιχτοί και γιατί; 1. Οι κάτοικοι της Ελλάδας, το 2010 2. Οι ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 3. Οι νοσηλευθέντες σε ένα νοσοκομείο το 2012 4.

Διαβάστε περισσότερα

ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΉ ΑΝΤΙΜΕΤΏΠΙΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΊΑΣ

ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΉ ΑΝΤΙΜΕΤΏΠΙΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΊΑΣ 47 ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΉ ΑΝΤΙΜΕΤΏΠΙΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΊΑΣ Κ. Μ. Κωνσταντινίδης MD, PhD, FACS ΕΠ. Καθηγητής Χειρουργικής Ohio State University, ΗΠΑ. ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΛΑΠΑΡΟΕΝΔΟΣΚΟΠΙΚΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΟΔΟΥ ΛΑΝΘΑΣΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΑ ΕΙΝΑΙ Η ΜΕΓΑΛΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΣΑΚΧΑΡΩΝ-ΠΡΟΤΕΙΝΕΤΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΣΕ ΑΛΜΥΡΟ ΝΕΡΟ ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΟΝ ΣΔ -ΜΕΙΩΣΗ ΥΠΕΡΒΟΛΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η υπέρταση στα παιδιά και στους εφήβους είναι συχνότερο φαινόμενο από ότι πιστεύουν οι περισσότεροι

Η υπέρταση στα παιδιά και στους εφήβους είναι συχνότερο φαινόμενο από ότι πιστεύουν οι περισσότεροι Η υπέρταση στα παιδιά και στους εφήβους είναι συχνότερο φαινόμενο από ότι πιστεύουν οι περισσότεροι ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η αρτηριακή υπέρταση προσβάλλει το 25% του ενήλικου πληθυσμού παγκοσμίως Ο επιπολασμός της αναμένεται

Διαβάστε περισσότερα

Συστηματικός ερυθηματώδης λύκος: το πρότυπο των αυτόάνοσων ρευματικών νοσημάτων

Συστηματικός ερυθηματώδης λύκος: το πρότυπο των αυτόάνοσων ρευματικών νοσημάτων Συστηματικός ερυθηματώδης λύκος: το πρότυπο των αυτόάνοσων ρευματικών νοσημάτων Φ.Ν. Σκοπούλη Καθηγήτρια τον Χαροκόπειου Πανεπιστημίου Αθηνών συστηματικός ερυθηματώδης λύκος θεωρείται η κορωνίδα των αυτοάνοσων

Διαβάστε περισσότερα

Για την υγεία της καρδιάς μας

Για την υγεία της καρδιάς μας Για την υγεία της καρδιάς μας Ο καρδιαγγειακός κίνδυνος επηρεάζει όλες τις ηλικίες, άνδρες και γυναίκες και όλες τις κοινωνικές ομάδες και βέβαια αποτελεί ένα μύθο ότι πλήττει μόνο ηλικιωμένους, άνδρες

Διαβάστε περισσότερα

παχυσαρκία: ενδείξεις, τεχνικές & έκβαση βαριατρικής χειρουργικής

παχυσαρκία: ενδείξεις, τεχνικές & έκβαση βαριατρικής χειρουργικής 8 ο έτος Φθινοπωρινές Ημέρες Παθολογίας Ενδοκρινικά και Μεταβολικά Νοσήματα παχυσαρκία: ενδείξεις, τεχνικές & έκβαση βαριατρικής χειρουργικής Γεώργιος Α.Τζοβάρας, MD, FACS Αναπλ Καθηγητής Χειρουργικής

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Στατίνες στην πρωτογενή πρόληψη Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Πρόληψη καρδιαγγειακών νοσημάτων Πρωτογενής πρόληψη : το σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΗ ΒΑΡΙΑΤΡΙΚΗ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΣΤΗ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ: ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ ΣΔτ2 ΚΑΙ ΑΛΛΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ;

ΑΠΟ ΤΗ ΒΑΡΙΑΤΡΙΚΗ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΣΤΗ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ: ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ ΣΔτ2 ΚΑΙ ΑΛΛΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ; ΑΠΟ ΤΗ ΒΑΡΙΑΤΡΙΚΗ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΣΤΗ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ: ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ ΣΔτ2 ΚΑΙ ΑΛΛΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ; Αλέξανδρος Κόκκινος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 12: HIV Ο HIV έχει συνδεθεί με κακή θρέψη και με το σύνδρομο απώλειας καθαρής σωματικής μάζας και λιπώδους ιστού (AIDS wasting syndrome). Η απώλεια σωματικού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ»

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΣΧΕΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ Πρόληψη εμφάνισης νοσημάτων Θεραπεία ασθενών στο χώρο του νοσοκομείου

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ hs-crp ΜΕ ΤΗΝ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΉ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΤΡΟΠΟΝΙΝΗΣ ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΥΣ ΚΑΙ ΜΗ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΞΥ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ hs-crp ΜΕ ΤΗΝ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΉ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΤΡΟΠΟΝΙΝΗΣ ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΥΣ ΚΑΙ ΜΗ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΞΥ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ hs-crp ΜΕ ΤΗΝ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΉ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΤΡΟΠΟΝΙΝΗΣ ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΥΣ ΚΑΙ ΜΗ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΞΥ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ Φ Τρυποσκιάδης 1, Α Κουτσοβασίλης 2, Δ Λεβισιανού 2, Γ Κουκούλης 1, Ι Σκουλαρίγκης

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοι από τους παρακάτω πληθυσμούς είναι κλειστοί ή ανοιχτοί και γιατί;

Ποιοι από τους παρακάτω πληθυσμούς είναι κλειστοί ή ανοιχτοί και γιατί; Άσκηση Ποιοι από τους παρακάτω πληθυσμούς είναι κλειστοί ή ανοιχτοί και γιατί; 1. Οι κάτοικοι της Ελλάδας, το 2010 2. Οι ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 3. Οι νοσηλευθέντες σε ένα νοσοκομείο το 2012

Διαβάστε περισσότερα

Μέχρι σήµερα γνωρίζατε ότι η κατανάλωση ψωµιού είναι µία απολαυστική και θρεπτική συνήθεια. Από σήµερα η αγαπηµένη σας αυτή καθηµερινή συνήθεια µπορεί να παρέχει στον οργανισµό ακόµη περισσότερα θρεπτικά

Διαβάστε περισσότερα

Δείκτες υγείας αντιπροσωπευτικού δείγματος του πληθυσμού στην Ελλάδα

Δείκτες υγείας αντιπροσωπευτικού δείγματος του πληθυσμού στην Ελλάδα Δείκτες υγείας αντιπροσωπευτικού δείγματος του πληθυσμού στην Ελλάδα Αποτελέσματα σωματομετρικών μετρήσεων Ελένη Πέππα, Διατροφολόγος Επιστημονική Συνεργάτις Ελληνικού Ιδρύματος Υγείας 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΣΩΜΑΤΟΜΕΤΡΙΚΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Χρήσιμες πληροφορίες για τη δοκιμασία κόπωσης

Χρήσιμες πληροφορίες για τη δοκιμασία κόπωσης Χρήσιμες πληροφορίες για τη δοκιμασία κόπωσης Ποια στοιχεία σχετικά με την κατάσταση της υγείας του ασθενή μας δίνει η δοκιμασία κόπωσης; Η δοκιμασία κόπωσης σε τάπητα χρησιμοποιείται κυρίως ως αναίμακτη

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3 Κυκλοφορικό Σύστημα Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Η μεταφορά των θρεπτικών ουσιών στα κύτταρα και των ιστών και η απομάκρυνση από αυτά των άχρηστων γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιακή Ανεπάρκεια. Πώς δουλεύει φυσιολογικά η καρδιά

Καρδιακή Ανεπάρκεια. Πώς δουλεύει φυσιολογικά η καρδιά Καρδιακή Ανεπάρκεια Απόστολος Καραβίδας Πρόεδρος Ομάδας Εργασίας Καρδιακής Ανεπάρκειας Διευθυντής Καρδιολογικού Τμήματος, Γενικό Κρατικό Νοσοκομείο Αθήνας Η καρδιακή ανεπάρκεια είναι μια σοβαρή καρδιολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΜΗ ΘΗΛΑΣΜΟ. ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΣΤ. ΕΠΙΜΕΛΗΤΡΙΑ Α Π/Δ ΓΝΞΑΝΘΗΣ

ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΜΗ ΘΗΛΑΣΜΟ. ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΣΤ. ΕΠΙΜΕΛΗΤΡΙΑ Α Π/Δ ΓΝΞΑΝΘΗΣ ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΜΗ ΘΗΛΑΣΜΟ. ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΣΤ. ΕΠΙΜΕΛΗΤΡΙΑ Α Π/Δ ΓΝΞΑΝΘΗΣ ΑΜΕΣΟΙ ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΑΝΑΙΜΙΑ ΜΗ ΓΡΗΓΟΡΗ ΕΠΑΝΑΦΟ- ΡΑ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΜΗ ΓΡΗΓΟΡΗ ΑΠΩΛΕΙΑ ΒΑΡΟΥΣ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Πηγή: Πρόγραμμα ΥΔΡΙΑ (MIS 346816) 6/10/2015. Δείκτες υγείας αντιπροσωπευτικού δείγματος του πληθυσμού στην Ελλάδα

Πηγή: Πρόγραμμα ΥΔΡΙΑ (MIS 346816) 6/10/2015. Δείκτες υγείας αντιπροσωπευτικού δείγματος του πληθυσμού στην Ελλάδα Δείκτες υγείας αντιπροσωπευτικού δείγματος του πληθυσμού στην Ελλάδα Υπέρταση Υπερχοληστερολαιμία Χρόνια Κατάθλιψη Φαρμακοληψία Ελένη-Μαρία Παπατέστα, Iατρός Επιστημονική Συνεργάτις Ελληνικού Ιδρύματος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ. Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ. Τμήμα Νοσηλευτικής

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ. Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ. Τμήμα Νοσηλευτικής ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ Τμήμα Νοσηλευτικής ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Το παιδί από τη γέννησή του μέχρι την ηλικία των 19 έως 20 ετών παρουσιάζει μία αύξηση του βάρους αλλά και του ύψους. Αν

Διαβάστε περισσότερα

EΠΙΠΟΛΑΣΜΟΣ (NHANES ): Ο επιπολασμός της προϋπέρτασης ήταν 31% στο γενικό πληθυσμό των Αμερικανών ενηλίκων και ήταν συχνότερη στους άνδρες.

EΠΙΠΟΛΑΣΜΟΣ (NHANES ): Ο επιπολασμός της προϋπέρτασης ήταν 31% στο γενικό πληθυσμό των Αμερικανών ενηλίκων και ήταν συχνότερη στους άνδρες. Η JNC-7 εισήγαγε τον όρο «προϋπέρταση» προσδιορίζοντας άτομα των οποίων τα επίπεδα συστολικής και διαστολικής αρτηριακής πίεσης (ΑΠ) κυμαίνονται μεταξύ 120 έως 139mmHg και 80 έως 89mmHg αντίστοιχα. Chobanian

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ και ΚΑΡΚΙΝΟΣ: συνύπαρξη ή αιτιολογική σχέση;

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ και ΚΑΡΚΙΝΟΣ: συνύπαρξη ή αιτιολογική σχέση; ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ και ΚΑΡΚΙΝΟΣ: συνύπαρξη ή αιτιολογική σχέση; Δ. Καραγιάννη, Β. Κουρκούμπας, Δ. Μπαλτζής, Γ. Κοτρώνης, Ε. Κιντιράκη, Χ.Τρακατέλλη, Α. Παυλίδου, Μ. Σιών Γ Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, ΓΠΝΘ

Διαβάστε περισσότερα

Νοσηλευτικά Πρωτόκολλα διαχείρισης καρδιολογικών ασθενών στην εξωνεφρική κάθαρση. Μονάδα Τεχνητού Νεφρού ΠΓΝ «Αττικόν», Αθήνα

Νοσηλευτικά Πρωτόκολλα διαχείρισης καρδιολογικών ασθενών στην εξωνεφρική κάθαρση. Μονάδα Τεχνητού Νεφρού ΠΓΝ «Αττικόν», Αθήνα Νοσηλευτικά Πρωτόκολλα διαχείρισης καρδιολογικών ασθενών στην εξωνεφρική κάθαρση { Μονάδα Τεχνητού Νεφρού ΠΓΝ «Αττικόν», Αθήνα Το νοσηλευτικό έργο στις ΜΤΝ Σκοπός της η παροχή εξειδικευµένης φροντίδας

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις

Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις Συγγραφική ομάδα: Δίπλα Κωνσταντίνα, Ph.D., Λέκτορας, ΤΕΦΑΑ Σερρών ΑΠΘ Καρατράντου Κωνσταντίνα, MSc, Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ - ΠΘ Ιπποκράτης

Διαβάστε περισσότερα

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής.

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής. ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΙΤΛΟΣ : ΟΙ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΠΟΥ ΤΙΣ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ! Εισαγωγή : Τα οστά είναι το σπίτι για να μείνουμε, είναι η στέγη που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα

Διαβάστε περισσότερα

8 ο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα Μετεκπαιδευτικά Μαθήματα

8 ο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα Μετεκπαιδευτικά Μαθήματα 1 8 ο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα Μετεκπαιδευτικά Μαθήματα Καρδιολογική Κλινική Γ. Ν. Θεσσαλονίκης «Γ. Γεννηματάς» 2013-2014 2 Σεπτέμβριος 2013, Θεσσαλονίκη Ετήσια Μετεκπαιδευτικά μαθήματα Ετήσιο Εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Επιδηµιολογική Έρευνα για τη ιαπίστωση της Συχνότητας του Μεταβολικού Συνδρόµου και των Συνιστωσών του στον Ενήλικα Πληθυσµό της Ελεύθερης Κύπρου

Επιδηµιολογική Έρευνα για τη ιαπίστωση της Συχνότητας του Μεταβολικού Συνδρόµου και των Συνιστωσών του στον Ενήλικα Πληθυσµό της Ελεύθερης Κύπρου Επιδηµιολογική Έρευνα για τη ιαπίστωση της Συχνότητας του Μεταβολικού Συνδρόµου και των Συνιστωσών του στον Ενήλικα Πληθυσµό της Ελεύθερης Κύπρου Ταυτότητα Έρευνας Χρηµατοδότηση: Ίδρυµα Προώθησης Έρευνας

Διαβάστε περισσότερα

Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών. Το ελαιόλαδο, "υγρό χρυσάφι" κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή

Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών. Το ελαιόλαδο, υγρό χρυσάφι κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΡΗΓΟΡΑΚΗΣ, ΜSc Κλινικός Διαιτολόγος Διατροφολόγος Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών Το ελαιόλαδο, "υγρό χρυσάφι" κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή θρεπτικών συστατικών

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα: Νίκος Γ. Τάξη-Τμήμα: Ά-1. Κάπνισμα

Όνομα: Νίκος Γ. Τάξη-Τμήμα: Ά-1. Κάπνισμα Όνομα: Νίκος Γ. Τάξη-Τμήμα: Ά-1 Κάπνισμα Κάπνισμα ονομάζεται η πρακτική της εισπνοής καπνού προερχόμενου από την καύση φύλλων του φυτού καπνός. Η καύση γίνεται συνήθως σε τσιγάρο, πούρο ή με άλλο τρόπο.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Δρ Γεώργιος Ι Κούρτογλου Παθολόγος-Διαβητολόγος Διδάκτωρ Ιατρικής ΑΠΘ Εκρηκτικές διαστάσεις λαμβάνει πλέον ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

Αδραμερινά Άλκηστις Ειδικευόμενη Ιατρός Παιδιατρικής Κλινικής ΓΝ Δράμας

Αδραμερινά Άλκηστις Ειδικευόμενη Ιατρός Παιδιατρικής Κλινικής ΓΝ Δράμας Αδραμερινά Άλκηστις Ειδικευόμενη Ιατρός Παιδιατρικής Κλινικής ΓΝ Δράμας Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (Π.Ο.Υ) από το 1997 αναγνώρισε την παχυσαρκία ως μείζον πρόβλημα δημόσιας υγείας Παγκόσμιο πρόβλημα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΠΝΟΙΩΝ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ

ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΠΝΟΙΩΝ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΠΝΟΙΩΝ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ Διπλωματική Εργασία Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών «Κλινική Φαρμακολογία και Θεραπευτική» Ιούλιος 2015 Ορισμοί Σύνδρομο

Διαβάστε περισσότερα

ΛΙΠΩΔΗΣ ΙΣΤΟΣ ΚΑΙ ΕΝΔΟΘΗΛΙΟ: ΜΙΑ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΣΧΕΣΗ. Κ. ΜΑΚΕΔΟΥ, Ιατρός Βιοπαθολόγος

ΛΙΠΩΔΗΣ ΙΣΤΟΣ ΚΑΙ ΕΝΔΟΘΗΛΙΟ: ΜΙΑ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΣΧΕΣΗ. Κ. ΜΑΚΕΔΟΥ, Ιατρός Βιοπαθολόγος ΛΙΠΩΔΗΣ ΙΣΤΟΣ ΚΑΙ ΕΝΔΟΘΗΛΙΟ: ΜΙΑ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΣΧΕΣΗ Κ. ΜΑΚΕΔΟΥ, Ιατρός Βιοπαθολόγος ΛΙΠΩΔΗΣ ΙΣΤΟΣ Απόδοση λιπαρών οξέων μετά από υδρόλυση των τριγλυκεριδίων, σε περίοδο νηστείας, με σκοπό: Την παραγωγή ενέργειας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ Πως να προλάβετε τον ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ με ΤΗΝ ΕΥΓΕΝΙΚΗ Χορηγία Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία με ΤΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ «Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για

Διαβάστε περισσότερα