Ι. ΨΥΧΑΡΗΣ Ανάλυση των μεταβολών της απασχόλησης στις περιφέρειες της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ι. ΨΥΧΑΡΗΣ Ανάλυση των μεταβολών της απασχόλησης στις περιφέρειες της Ευρωπαϊκής Ένωσης 1995-1999."

Transcript

1 ΤΟΠΟΣ 18-19/2002 ΑΡΘΡΑ: Α. ΡΟΒΟΛΗΣ Νέα οικονομική γεωγραφία και άλλες (ξεχασμένες;) εναλλακτικές θεωρητικές προσεγγίσεις: Αναζητώντας ένα θεωρητικό πλαίσιο οικονομικής ανάλυσης του χώρου. Ι. ΨΥΧΑΡΗΣ Ανάλυση των μεταβολών της απασχόλησης στις περιφέρειες της Ευρωπαϊκής Ένωσης Δ. ΦΟΥΤΑΚΗΣ Χωρική ανταγωνιστικότητα και περιφερειακές ανισότητες: νέες προσεγγίσεις και ερμηνείες. Λ. ΚΥΡΓΙΑΦΙΝΗ, Ε. ΣΕΦΕΡΤΖΗ Μεταβολές και προοπτικές σε περιφερειακά συστήματα καινοτομίας στην Ελλάδα: Κεντρική Μακεδονία, Δυτική Μακεδονία και Θεσσαλία. Σ. ΠΟΛΥΖΟΣ Ανάλυση παραγόντων επιρροής και εμπειρική διερεύνηση των εσωτερικών τουριστικών ροών στην Ελλάδα. Π. ΣΚΑΓΙΑΝΝΗΣ Ο σχεδιασμός του τουρισμού, των υποδομών μεταφορών και η περιβαλλοντική προστασία στις παράλιες περιοχές της Μαγνησίας: τοπικά συμφέροντα και προσδοκίες. Α. ΛΟΥΚΑΚΗ Από τον παράδεισο στα αδιέξοδα του Φάουστ; Μία συζήτηση πάνω στη σχέση πολιτισμού, αναψυχής και ανάπτυξης στη Νότια Ρουμανία. Χ. ΛΑΜΠΡΟΥ Ευελιξία και δικτύωση στους κλάδους μηχανών και μεταλλικών προϊόντων στην περιοχή του Ελαιώνα. Η. ΜΠΕΡΙΑΤΟΣ Νέες προσεγγίσεις στον σχεδιασμό και την πολιτική προστασία της φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς. Α. ΔΕΦΝΕΡ Η σημασία της σύνδεσης πολιτιστικού και χρονικού σχεδιασμού για τη βιώσιμη ανάπτυξη των πόλεων. Α. ΜΕΞΑ Η μέθοδος των σεναρίων στο στρατηγικό περιβαλλοντικό σχεδιασμό. Θ. Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ Πως διαμορφώνεται η εικόνα της πόλης μέσα από τη σχέση Αστικού Τουρισμού και Εμπορευματοποίησης; Ευκαιρίες ανάπτυξης προς εκμετάλλευση και κίνδυνοι προς αποφυγή.

2 ΕΡΕΥΝΕΣ - ΔΙΑΤΡΙΒΕΣ: Ι. ΧΩΡΙΑΝΟΠΟΥΛΟΣ Αστική διακυβέρνηση και ανταγωνισμός στην Ευρώπη: Ανάλυση της διαφορετικότητας Βορρά Νότου στα Ευρωπαϊκά δίκτυα αστικής πολιτικής. Γ. ΑΡΑΜΠΑΤΖΗΣ Ανάλυση επενδύσεων στη δασοπονία σε εθνικό επίπεδο: Η περίπτωση των δασικών φυτειών του Νομού Πέλλας. Ζ. ΔΗΜΑΔΑΜΑ Πολιτική και Διαχείριση Περιβάλλοντος. Η εφαρμογή των συστημάτων περιβαλλοντικής διαχείρισης στην Ελλάδα. ΒΙΒΛΙΟΚΡΙΣΙΕΣ: Θ. ΓΚΙΟΥΡΑΣ Η. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ, Τοπικό κράτος και τοπικότητα. Στα ίχνη δύο συζητήσεων. Ίδρυμα Σάκη Καράγιωργα, Αθήνα, 2000μ σελ Π. Μ. ΔΕΛΛΑΔΕΤΣΙΜΑΣ Κοινωνικός και οικονομικός Άτλας της Ελλάδος Οι πόλες (2000), Επιμέλεια Θωμάς Μαλούτας, Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών ECOLE FRANCAISE D ATHENES. ΠΡΑΞΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ: Α. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΔΗΣ Αναθεώρηση τοπικού σχεδίου Πάφου. Ο ρόλος του Κοινού Συμβουλίου. ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ - ABSTRACTS

3 Νέα οικονομική γεωγραφία και άλλες (ξεχασμένες;) εναλλακτικές θεωρητικές προσεγγίσεις: Αναζητώντας ένα Θεωρητικό πλαίσιο οικονομικής ανάλυσης του χώρου 1 Αντώνης ΡΟΒΟΛΗΣ 1 Εισαγωγή Στην εισήγηση αυτή θα γίνει μία προσπάθεια να παρουσιαστούν τα βασικά σημεία της Νέας Οικονομικής Γεωγραφίας (ΝΟΓ) που αποτελεί αυτήν τη στιγμή ένα από τα κυρίαρχα ρεύματα στην οικονομική ανάλυση του χώρου. Διάφοροι εκπρόσωποι της οικονομικής γεωγραφίας, έτσι όπως τουλάχιστον αυτή γίνεται αντιληπτή κυρίως σε πολλά τμήματα γεωγραφίας στον Αγγλοσαξωνικό ακαδημαϊκό χώρο, έχουν εκφράσει σοβαρές επιφυλάξεις για το αν η ΝΟΓ μπορεί να αποτελέσει ένα ρεύμα σκέψης ικανό ή / και κατάλληλο για να αντιμετωπίσει την πολυπλοκότητα των κοινωνικών και οικονομικών φαινομένων στο χώρο. Ταυτόχρονα, όμως, στην εισήγηση αυτή θα παρουσιαστούν τα βασικά χαρακτηριστικά μίας μάλλον αγνοημένης προσέγγισης για τον χώρο (και όχι μόνο στον ελληνικό χώρο) που προέρχεται από την παράδοση της «πολιτικής οικονομίας», την ανάλυση των Sheppard και Barnes, ανάλυση που χαρακτηρίζεται από έναν φορμαλισμό παρόμοιο μ' αυτό της ΝΟΓ. Τα βασικά χαρακτηριστικά της Νέας Οικονομικής Γεωγραφίας Η ΝΟΓ έχει προσπαθήσει να συνδυάσει κάποιες από τις παλαιότερες θεωρήσεις για τον χώρο με στοιχεία από τις Νέες θεωρίες για το (Διεθνές) Εμπόριο. Συγκεκριμένα η ΝΟΓ έχει χρησιμοποιήσει υποδείγματα γενικής ισορροπίας στα οποία έχει ενσωματώσει οικονομίες κλίμακας, ατελείς μορφές αγοράς και διαφοροποιημένα προϊόντα. Ταυτόχρονα, έχει δώσει ιδιαίτερη σημασία στο μεταφορικό κόστος, στο κόστος συναλλαγής, την κινητικότητα των παραγωγικών συντελεστών, καθώς και στην κατανομή των συντελεστών αυτών στο χώρο. Για τους κύριους εκπροσώπους της ΝΟΓ, δηλαδή τους Fujita, Krugman και Venables, η προσέγγιση τους είναι συνέχεια των δύο βασικών επιστημονικών κλάδων οι οποίοι ασχολούνται με την οικονομική ανάλυση του χώρου, των αστικών οικονομικών και της περιφερειακής επιστήμης. Όπως αναφέρουν στο βιβλίο τους του 1999, ΝΟΓ έρχεται να συμπληρώσει την υπάρχουσα θεωρία στα αστικά οικονομικά και μία και αυτά ανάλυαν σε βάθος τις κεντρόφυγες δυνάμεις της οικονομίας στον χώρο, ενώ η ΝΟΓ δίνει ιδιαίτερη έμφαση στις κεντρομόλες δυνάμεις. Για να είμαστε απολύτως ακριβείς οι Fujita, Krugman και Venables υποστηρίζουν ότι η παραδοσιακή ανάλυση των αστικών οικονομικών έχει ασχοληθεί με τις δυνάμεις που δημιουργούν συγκεντρώσεις στον Χώρο, είναι όμως μία ad hoc ανάλυση που δεν εξηγεί πως; οι χωρικές συγκεντρώσεις μεταβάλλονται ανάλογα με την απόσταση. Αυτή η σύνθετη σχέση κεντρόφυγων και κεντρομόλων δυνάμεων που καθορίζει αυτές τις συγκεντρώσεις αποτελεί ακριβώς ένα από τα βασικά αντικείμενα της ΝΟΓ όπως είδαμε πριν. 1 Αντώνης Ροβολής, Λέκτορας Αστικής Οικονομικής Ανάλυσης, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο (PhD LSE). 1

4 Για τους Fujita, Krugman και Venables και ο άλλος μεγάλος κλάδος της χωρικής οικονομικής ανάλυσης, η περιφερειακή επιστήμη, η οποία επίσης χαρακτηρίζεται από ad hoc και κάποιες φορές ασαφή ή γενικά υποδείγματα, όχι μόνο δεν κατόρθωσε να γίνει ένας αποδεκτός κλάδος της οικονομικής ανάλυσης, αλλά ούτε καν να συγχωνευθεί με τα αστικά οικονομικά. Έτσι η περιφερειακή επιστήμη έχει γίνει «ένα σύνολο μεθόδων τις οποίες χωροτάκτες, υπηρεσίες συγκοινωνιών, κτλ., μπορούν να χρησιμοποιούν για τις αποφάσεις πολιτικής τους» (Fujita, Krugman και Venables 1999, σελ ). Η ΝΟΓ αναδεικνύει την πολυπλοκότητα της γεωγραφικής κατανομής των οικονομικών δραστηριοτήτων στον χώρο και αυτό είναι ιδιαίτερα εμφανές από μία σειρά παραγόντων που δρουν ταυτόχρονα και οι οποίοι δυνητικά συγκεντρώνουν ή αποκεντρώνουν τις οικονομικές δραστηριότητες. Είναι χαρακτηριστικό ότι αυτοί οι παράγοντες στην βιβλιογραφία της ΝΟΓ αναφέρονται ως «.κεντρομόλες» και «κεντρόφυγες» δυνάμεις, απηχώντας ίσως την τάση της οικονομικής επιστήμης να είναι η θετικιστική «κοινωνική φυσική». Στις «κεντρομόλες» δυνάμεις που συγκεντρώνουν τις οικονομικές δραστηριότητες ανήκουν κατ' αρχήν οι εσωτερικές οικονομίες κλίμακας που μπορεί να έχει μία οικονομική μονάδα στην παραγωγική διαδικασία, όταν παραδείγματος χάριν, υπάρξει μία μείωση του σταθερού κόστους της επιχείρησης. Μία άλλη κατηγορία ισχυρών «κεντρομόλων» δυνάμεων είναι εξωτερικές οικονομίες κλίμακας των επιχειρήσεων. Αυτές οι εξωτερικές οικονομίες χωρίζονται σε δύο κατηγορίες, τις οικονομίες συσπείρωσης και τις οικονομίες αστικοποίησης. Οι οικονομίες συσπείρωσης είναι εξωτερικές για μία επιχείρηση αλλά εσωτερικές για τον συγκεκριμένο βιομηχανικό/επιχειρηματικό κλάδο. Στην κατηγορία αυτή εντάσσονται οι μεγάλες αγορές για ένα συγκεκριμένο κλάδο (και οι προς τα μπρος και προς τα πίσω διασυνδέσεις μεταξύ των εταιρειών του κλάδου), η εγγύτητα σε σημαντικούς προμηθευτές του κλάδου, η εγγύτητα σε μεγάλες ή εξειδικευμένες αγορές εργασίας, κτλ. Οι οικονομίες αστικοποίησης προκύπτουν για τους ίδιους λόγους με τις οικονομίες συσπείρωσης, με την διαφορά ότι αναφέρονται στο σύνολο των οικονομικών κλάδων μιας αστικής περιοχής. Με αυτήν την έννοια οι οικονομίες αστικοποίησης είναι τελείως εξωτερικές για τις επιχειρήσεις και διαχέονται στο σύνολο της αστικής περιοχής. Αυτές οι «κεντρομόλες» δυνάμεις στα υποδείγματα της ΝΟΓ εμφανίζονται με τη μορφή αποτελέσματα εντόπιας αγοράς και αποτελέσματα δείκτη τιμών. Τα αποτελέσματα εντόπιας αγοράς σημαίνουν ότι όσο μεγαλύτερο είναι το ποσοστό του βιομηχανικού τομέα μιας περιφερειακής οικονομίας, τόσο μεγαλύτερες θα είναι οι πωλήσεις του τομέα αυτού άσχετα από το ύψος του μεταφορικού κόστους. Επίσης όσο μεγαλύτερο είναι το ποσοστό του βιομηχανικού τομέα της περιφέρειας αυτής τόσο μεγαλύτερες θα είναι οι ονομαστικές αμοιβές των παραγωγικών συντελεστών στην περιφέρεια. Τα αποτελέσματα δείκτη τιμών σημαίνουν ότι όσο μεγαλύτερο είναι το ποσοστό του βιομηχανικού τομέα της περιφέρειας, τόσο μεγαλύτερο θα είναι το ποσοστό των καταναλωτικών αγαθών που θα παράγονται και θα καταναλώνονται μέσα στην ίδια την περιφέρεια χωρίς να χρειάζεται έτσι να προστίθεται σ' αυτά τα καταναλωτικά αγαθά και 2

5 το κόστος μεταφοράς. Έτσι το μεγάλο ποσοστό καταναλωτικών αγαθών θα μεταφράζεται σε χαμηλό δείκτη τιμών και σε υψηλές πραγματικές αμοιβές για τους παραγωγικούς συντελεστές. Ταυτόχρονα μ' αυτές τις «κεντρομόλες» δυνάμεις δρουν, όπως ήδη έχει ειπωθεί, «κεντρόφυγες» δυνάμεις που έχουν την τάση να αποκεντρώνουν τις οικονομικές δραστηριότητες. Έτσι, όταν αυξάνει η χωρική συγκέντρωση παραγωγικών δραστηριοτήτων οι τιμές μίας σειράς χωρικά προσδιορισμένων παραγωγικών συντελεστών, όπως πχ. η γη, οι φυσικοί πόροι ή οι αγορές εργασίας όταν οι εργαζόμενοι έχουν πάρα πολύ μικρή κινητικότητα, θα τείνουν να αυξάνουν. Ταυτόχρονα, η αύξηση μιας τέτοιας χωρικής συγκέντρωσης θα τείνει να αυξήσει τις αρνητικές εξωτερικές οικονομίες, πχ. με την αύξηση της μόλυνσης του περιβάλλοντος, δημιουργία κυκλοφοριακών προβλημάτων, υψηλών ποσοστών εγκλήματος, φαινόμενα φτώχειας, κτλ. Στα υποδείγματα της Νέας Οικονομικής Γεωγραφίας αυτές οι «κεντρόφυγες» δυνάμεις έχουν τη μορφή των αποτελεσμάτων ανταγωνισμού τιμών. Όσο μεγαλύτερο είναι το ποσοστό του βιομηχανικού τομέα της περιφέρειας, τόσο μικρότερη θα είναι η δυνατότητα των παραγωγών στην περιφέρεια αυτή να έχουν τιμές για τα τελικά προϊόντα τους που να είναι αρκετά υψηλότερες από το κόστος παραγωγής αυτών των προϊόντων. Έτσι, θα δημιουργείται και μία 'πίεση' για συμπίεση του επιπέδου αμοιβών των παραγωγικών συντελεστών και ειδικά της εργασίας στη συγκεκριμένη περιφέρεια. Το αν θα επικρατούν οι «κεντρομόλες» ή οι «κεντρόφυγες» δυνάμεις εξαρτάται από τις συνθήκες σε μία περιφερειακή οικονομία. Όσο αυξάνει ο βαθμός ολοκλήρωσης της περιφερειακής οικονομίας σε ένα ευρύτερο οικονομικό σύνολο τόσο περισσότερο είναι πιθανό να μειώνονται τα κόστη συναλλαγών των επιχειρήσεων. Συνήθως στα υποδείγματα της ΝΟΓ τέτοιες αλλαγές στο κόστος συναλλαγής θεωρούνται ως εξωγενείς διαταραχές του υποδείγματος. Πρέπει να σημειωθεί σ' αυτό το σημείο ότι αυτές ακριβώς οι εξωγενείς διαταραχές δίνουν ένα δυναμικό χαρακτήρα στα υποδείγματα της ΝΟΓ τα οποία είναι στατικά στη βάση τους. Υπάρχει σήμερα ένας σχετικά μεγάλος αριθμός θεωρητικών υποδειγμάτων που ακολουθεί τη σχολή της ΝΟΓ. Συνήθως τα υποδείγματα της ΝΟΓ (πχ. Krugman 1991a) έχουν ακολουθήσει την παράδοση υποδειγμάτων ατελούς ανταγωνισμού σαν αυτό των Dixit και Stiglitz (1977). Συνήθως επίσης, σε υποδείγματα της ΝΟΓ, ο χειρισμός του μεταφορικού κόστους χρησιμοποιεί την ιδέα του 'παγόβουνου' που είχε χρησιμοποιήσει ο Samuelson (1952). Έτσι δεν χρειάζεται να υπάρχει στο συγκεκριμένο υπόδειγμα ξεχωριστός τομέας μεταφορών, αλλά υποτίθεται ότι ένα μέρος των παραγόμενων αγαθών τα οποία μεταφέρονται 'λιώνει' και χάνεται. Πρέπει να σημειωθεί ότι αυτός ο χειρισμός του μεταφορικού κόστους στα υποδείγματα της ΝΟΓ που παραπέμπει στον Samuelson, στην πραγματικότητα έχει έναν παλαιότερο πρόγονο, τον Von Thunen. Αυτός είχε χρησιμοποιήσει την ιδέα της ύπαρξης κόστους μεταφοράς σιτηρών, επειδή ένα μέρος του μεταφερόμενου προϊόντος καταναλώνεται από τα άλογα που χρησιμοποιούνται για να μεταφέρουν τα σιτηρά. Είναι εμφανές απ' αυτό το παράδειγμα το γεγονός ότι ενώ η ΝΟΓ χρησιμοποιεί υποδείγματα τα οποία απέχουν μακράν αυτών της ορθόδοξης περιφερειακής 3

6 επιστήμης και των νεοκλασικών οικονομικών με την έμφαση της ΝΟΓ στον ατελή ανταγωνισμό, την ίδια στιγμή η ΝΟΓ δανείζεται εννοιολογικά εργαλεία από την ορθόδοξη παράδοση της οικονομικής ανάλυσης του χώρου. Η ΝΟΓ είναι, όπως ειπώθηκε πριν, περισσότερο ένα ρεύμα σκέψης παρά ένας συγκεκριμένος τρόπος να κατασκευάζονται οικονομικά υποδείγματα για τον χώρο. Έτσι ενώ στο προηγούμενο υπόδειγμα του Krugman είναι οι εργαζόμενοι οι οποίοι μετακινούνται από περιφέρεια σε περιφέρεια, σε άλλα υποδείγματα ο παράγοντας ο οποίος μεταβάλλεται και με την σειρά του μεταβάλλει τις συγκεντρώσεις στον χώρο είναι η μετακίνηση των επιχειρήσεων (πχ. Krugman και Venables 1995, Venables 1996, Markusen και Venables 1999) και σε κάποια άλλα είναι η συγκέντρωση παραγωγικών συντελεστών (πχ. Martin και Ottavio 1999, Baldwin και Forslid 2000). Παρ' ότι υπάρχει η αίσθηση ότι τα υποδείγματα της ΝΟΓ αναφέρονται στην ανάλυση περιφερειακών διαφορών, υπάρχει ένας αριθμός εργασιών που θα κατατάσσονταν στον κλάδο της αστικής οικονομικής ανάλυσης. Στα υποδείγματα της αστικής οικονομικής οι οικονομίες κλίμακας έπαιζαν πάντα ένα σημαντικό ρόλο μιας και εξηγούσαν τη συγκέντρωση πληθυσμού και την ύπαρξη των πόλεων. Μια σειρά θεωρητικών εργασιών θα μπορούσαν να καταταχθούν τόσο στην αστική οικονομική όσο και στην ΝΟΓ. Για παράδειγμα οι Fujita, Krugman και Venables (1999) έχουν προσπαθήσει να εξηγήσουν το μηχανισμό με τον οποίο θα δημιουργηθεί μία ιεραρχία πόλεων. Οι Fujita, Krugman και Mori (1999) έδειξαν πόσο πολύπλοκη θα είναι μια τέτοια ιεραρχία αστικών κέντρων. Στο συλλογικό έργο των Fujita, Krugman και Venable (THE SPATIAL ECONOMY, 1999) υπάρχει επίσης μία προσπάθεια για το συνδυασμό αστικής οικονομικής ανάλυσης και συγκριτικού πλεονεκτήματος. Αυτή η τελευταία προσπάθεια δείχνει να συνδέει την κλασική χωρική ανάλυση των αστικών οικονομικών με θεωρητικά υποδείγματα από το διεθνές εμπόριο. Παρόμοιο συνδυασμό παρουσίασαν οι Venables και Limao (1999) για να δημιουργήσουν ένα υπόδειγμα κέντρου - περιφέρειας χρησιμοποιώντας ένα μοντέλο τύπου Hecksher-Ohlin Samuelson. Η Κριτική στη Νέα οικονομική γεωγραφία Το θεωρητικό ρεύμα της ΝΟΓ έχει ήδη γίνει μέρος του curriculum σε πολλές σχολές και τμήματα που ασχολούνται με την οικονομική ανάλυση του χώρου. Ένας μεγάλος αριθμός θεωρητικών εργασιών (αλλά πολύ λίγων συγκριτικά εμπειρικών εργασιών) έχει δημοσιευθεί σε έγκυρα επιστημονικά περιοδικά. Είναι χαρακτηριστικό ότι η ΝΟΓ είναι 'υπεύθυνη' για το γεγονός ότι ένα σημαντικό μέρος αυτών των εργασιών έχει δημοσιευτεί σε μερικά από τα 'καλύτερα' οικονομικά επιστημονικά περιοδικά, δημοσιοποιώντας την προβληματική για την οικονομική ανάλυση του χώρου σε ένα ευρύτερο επιστημονικό κοινό, πέρα απ' αυτό των επιστημονικών περιοδικών που απευθύνονται σε οικονομικούς γεωγράφους και περιφερειολόγους. 4

7 Την ίδια όμως στιγμή η ΝΟΓ δέχθηκε σοβαρή κριτική, κυρίως από οικονομικούς γεωγράφους. Είναι χαρακτηριστικό το γεγονός ότι ο R. J. Johnston σε βιβλιοκριτική του (1992) για το βιβλίο Geography and Trade του Krugman έχει γράψει «Ο Krugman εμφανίζεται να έχει ανακαλύψει τη Γεωγραφία πρόσφατα και να υποθέτει ότι οι άλλοι δεν την έχουν [ανακαλύψει]». Ο Johnston φθάνει δε στο σημείο να κλείσει την κριτική του σχολιάζοντας ότι δεν θα συνιστούσε το συγκεκριμένο βιβλίο του Krugman. Ένας από τους κυριότερους επικριτές της ΝΟΓ είναι ο Ron Martin 1. Σε μια σειρά από άρθρα (Martin 1999, Martin και Sunley 1996, 1998) έχει επιτεθεί σφοδρότατα στην ΝΟΓ 2 υποστηρίζοντας ότι στην ουσία «δεν είναι τόσο νέα και σίγουρα δεν πρόκειται περί γεωγραφίας» (1999, σελ. 67). Για αυτόν η ΝΟΓ είναι η επέκταση με σύγχρονη μαθηματική ανάλυση παλαιότερων υποδειγμάτων και θεωριών της περιφερειακής επιστήμης και των αστικών οικονομικών. Ένα από τα βασικότερα προβλήματα που έχει η ΝΟΓ κατά τον Martin είναι το γεγονός ότι παρά τη μεγάλη παραγωγή θεωρητικών εργασιών που ακολουθούν αυτό το ρεύμα σκέψης, οι εμπειρικές μελέτες είναι πάρα πολύ λίγες. Αυτό δεν είναι τυχαίο, αλλά οφείλεται στο ότι τα υποδείγματα της ΝΟΓ είναι 'από κατασκευής' υπεραπλουστευμένα και τελείως θεωρητικοποιημένα. Έτσι τα υποδείγματα αυτά, σύμφωνα με την κριτική αυτή, έχουν υποθέσει ότι πάρα πολλοί παράγοντες μένουν σταθεροί ή ακόμη χειρότερα δεν περιλαμβάνουν καν εμπειρικό μέρος. Κλασικό παράδειγμα, για τον Martin, βιβλίου στο ρεύμα της ΝΟΓ το οποίο δεν περιλαμβάνει ούτε μία εμπειρική εφαρμογή των θεωρητικών μοντέλων που παραθέτει είναι το βιβλίο του Krugman «The Self-Organising Economy» (1996). Έτσι η ΝΟΓ αντιπαρατίθεται στο ρεύμα ανάλυσης που εκπροσωπεί ο Martin. Από τη μία πλευρά έχουμε την Οικονομική' προσέγγιση της ΝΟΓ, που όπως έχει παραδεχθεί ο ίδιος ο Krugman (1995), μπορεί μεν να έχει τους περιορισμούς της, αλλά είναι κατά πολύ καλύτερη από κάθε άλλη εναλλακτική προσέγγιση. Από την άλλη υπάρχει ένα ολόκληρο φάσμα προσεγγίσεων στα πλαίσια της οικονομικής γεωγραφίας που αντιτίθενται στη περιφερειακή επιστήμη, τα αστικά οικονομικά και στην ΝΟΓ. Για παράδειγμα υπάρχουν προσεγγίσεις, έτσι όπως τουλάχιστον τις κατατάσσει ο Martin, όπως η σχολή που ακολουθεί το έργο των Piore και Sabel (1984) για την ευέλικτη εξειδίκευση. Ένα άλλο θεωρητικό ρεύμα είναι αυτό των Ιταλών οικονομολόγων που έχουν αναλύσει την οικονομική δομή και τις οικονομικές και κοινωνικές σχέσεις της Τρίτης Ιταλίας (μία εισαγωγή στην βιβλιογραφία αυτού του ρεύματος υπάρχει στον Martin 1999). Η προσέγγιση αυτή συνήθως χαρακτηρίζεται ως νεο-μαρσαλλιανή. Άλλες σχολές ή ρεύματα είναι: αυτό που ακολουθεί τη σχολή της ρύθμισης, αυτή που ασχολείται με το πως διαμορφώνει τις οικονομικές δραστηριότητες στον χώρο η οικονομική ανάλυση του 'πίπτοντος κόστους" των επιχειρήσεων, καθώς και η προσέγγιση που δίνει έμφαση στο πολιτιστικό υπόβαθρο της βιομηχανικής και επιχειρηματικής δραστηριότητας (και πάλι μία εισαγωγή στη βιβλιογραφία αυτού του ρεύματος υπάρχει στον Martin 1999). 5

8 Η προσέγγιση των Sheppard και Barnes Εκτός απ' αυτές τις προσεγγίσεις υπάρχει πάντα και η ριζοσπαστική προσέγγιση στην οποία θα μπορούσαμε να εντάξουμε τόσο μαρξιστικές όσο και νεορικαρδιανές αναλύσεις για τον χώρο. Τρεις από τους πιο σημαντικούς εκπροσώπους αυτής της προσέγγισης που θα έπρεπε να αναφερθούν είναι ο David Harvey, ο David Gordon και ο Manuel Castells. Η αποτυχία του συστήματος των ανατολικών χωρών, καθώς και κριτική που θα χαρακτηριζόταν μετα-μοντέρνα (και που υποστηρίζει ότι δεν πρέπει να υπάρχει 'master discourse') έχουν μειώσει δραματικά την απήχηση που είχε η ριζοσπαστική προσέγγιση. Αυτή η μείωση της επιρροής των μαρξιστικών και άλλων ριζοσπαστικών προσεγγίσεων είναι ένας πιθανός λόγος για τον οποίο το έργο των Eric Sheppard και Trevor Barnes έχει μείνει στη σχετική αφάνεια. Ένας άλλος πιθανός λόγος είναι ότι αυτή η προσέγγιση που στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό σε έννοιες του αναλυτικού μαρξισμού πάσχει, όσον αφορά τους οπαδούς της μαρξιστικής προσέγγισης, από κάποια από τα προβλήματα που έχει και το θεωρητικό ρεύμα της Νέας Οικονομικής Γεωγραφίας και πιο συγκεκριμένα από μία υπερβολική μαθηματικοποίηση και γενίκευση των θεωρητικών υποδειγμάτων της, καθώς και από έλλειψη εμπειρικών εφαρμογών. Ακριβώς για αυτό τον λόγο θα ήταν ίσως χρήσιμο στο υπόλοιπο αυτής της εισήγησης να παρουσιαστούν τα βασικά χαρακτηριστικά της δουλειάς των Sheppard και Barnes. Αυτοί σε μία σειρά επιστημονικών εργασιών και βιβλίων (κάποια από τα κυριώτερα έργα τους είναι τα Barnes 1984, 1988, Barnes και Sheppard 1984, Sheppard 1983, 1984, Sheppard και Barnes 1990), κυρίως κατά την δεκαετία του '80, προσπάθησαν να δημιουργήσουν ένα εναλλακτικό αναλυτικό πλαίσιο σ' αυτό της νεοκλασικής προσέγγισης. Παρενθετικά θα πρέπει να σημειωθεί εδώ το εξής. Συνήθως στην οικονομική ανάλυση του χώρου ως νεοκλασική προσέγγιση αναφέρεται αυτή που προβλέπει ότι ο μηχανισμός της αγοράς στη μακροχρόνια περίοδο θα μειώσει τις περιφερειακές ανισότητες και προβλήματα, σε αναλογία με τη χρήση του όρου νεοκλασικός στην μακροοικονομική ανάλυση. Υπό μία έννοια όμως η νεοκλασική προσέγγιση θα μπορούσε να συμπεριλάβει και μία σειρά σχολών συμπεριλαμβανομένων της παραδοσιακής Κευνσιανής ανάλυσης, καθώς και την ΝΟΓ, δηλαδή όλων των ρευμάτων που θα μπορούσαν να καταταχθούν στα παραδοσιακά οικονομικά. Δύο από τις βασικές έννοιες που χρησιμοποίησαν και ανάλυσαν οι Sheppard και Barnes είναι η 'εναλλαγή' και 'αντιστροφή κεφαλαίου'. Η έννοια της 'αντιστροφής κεφαλαίου στον χώρο' προέρχεται από την περίφημη διαφωνία μεταξύ θεωρητικών από το πανεπιστήμιο του Cambridge της Βρετανίας και θεωρητικών από πανεπιστήμια στην περιοχή του Cambridge των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής. Οι Βρετανοί θεωρητικοί υποστήριξαν ότι η νεοκλασική μακροοικονομική προσέγγιση (με την ευρεία έννοια που δώσαμε πριν) θεωρεί ότι όλες οι εισροές της παραγωγικής διαδικασίας αγοράζονται από αυτούς που τις κατέχουν (τους ιδιοκτήτες τους) σε μία τιμή ανάλογη με την οριακή παραγωγικότητα τους. Στη συνέχεια συνδυάζονται με βάση μία συνάρτηση παραγωγής και έτσι παράγουν το τελικό ομοιογενές προϊόν. Πρέπει να σημειωθεί ότι αυτές οι προσεγγίσεις μπορεί να αναφέρονται στο σύνολο είτε μίας εθνικής, είτε μίας περιφερειακής οικονομίας. Η σχέση μεταξύ αμοιβών συντελεστών παραγωγής και κερδών 6

9 αναφέρεται συνήθως ως wage-profit frontier (καμπύλη μισθού / κέρδους). Σε νεοκλασικά υποδείγματα όπου έχει υποτεθεί ότι μία μόνο τεχνική παραγωγής υπάρχει και μόνο ένα προϊόν παράγεται θα υπάρχει μία γραμμική σχέση μεταξύ αμοιβών συντελεστών παραγωγής και κερδών. Ένα από τα βασικά συμπεράσματα της νεοκλασικής ανάλυσης είναι ότι, με βάση τα προηγούμενα, εάν η 'τιμή' ενός παραγωγικού συντελεστή αυξηθεί τότε εάν θέλουμε να αυξηθούν τα κέρδη ο συντελεστής αυτός θα πρέπει να χρησιμοποιείται λιγότερο εντατικά. Ένα άλλο βασικό συμπέρασμα που συνδέεται άμεσα με αυτό είναι το ότι η σχετική σπανιότητα των παραγωγικών συντελεστών και η δεδομένη τεχνολογία καθορίζουν την διανομή του εισοδήματος μεταξύ αυτών των συντελεστών παραγωγής. Το πρόβλημα, σύμφωνα με την ανάλυση των θεωρητικών του Cambridge της Βρετανίας, είναι ότι σε τέτοια νεοκλασικά υποδείγματα ενός μόνο αγαθού, τα κεφαλαιουχικά αγαθά δεν υπάρχουν ή για την ακρίβεια έχουν την μορφή ακριβώς αυτού του ενός αγαθού. Αν όμως αυτά τα υποδείγματα τροποποιηθούν έτσι ώστε να περιλαμβάνουν περισσότερα (και διαφορετικά μεταξύ τους) κεφαλαιουχικά αγαθά τότε αν θέλουμε να μετρήσουμε την ποσότητα του κεφαλαίου σε μία οικονομία, αυτή θα ισούται με το άθροισμα της χρηματικής αξίας των διαφόρων κατηγοριών κεφαλαίου διαιρεμένης δια του πόσο αξίζει η μονάδα της κάθε διαφορετικής κατηγορίας. Αυτή η μονάδα ισούται με το ποσοστό κέρδους της κάθε διαφορετικής κατηγορίας που θα μετρά την αξία του. Αλλά το ποσοστό κέρδους θα εξαρτάται με τη σειρά του από την ποσότητα της κάθε κατηγορίας κεφαλαίου, σύμφωνα με την αρχή της οριακής παραγωγικότητας (Sheppard και Barnes 1990). Έτσι αν το υπόδειγμα δεν αναφέρεται σε μία οικονομία με ένα μόνο προϊόν, τότε θα υπάρχει απροσδιοριστία όσον αφορά το ποσοστό κέρδος και την ποσότητα κεφαλαίου. Χωρίς να μπούμε σε λεπτομέρειες περίπου αυτή ήταν και η λογική του Piero Sraffa (1960) στην κριτική του της νεοκλασικής θεωρίας. Μία βασική έννοια που χρησιμοποίησε ο Sraffa ήταν αυτή της Εναλλαγής κεφαλαίου. Σύμφωνα μ' αυτήν υπάρχει η πιθανότητα η ίδια τεχνική παραγωγής να είναι η πιο προσοδοφόρα απ' όλες τις δυνατές τεχνικές (παραγωγής) για δύο ή περισσότερα διαφορετικά ποσοστά κέρδους, παρ' όλο που άλλες τεχνικές θα είναι περισσότερο προσοδοφόρες σε ενδιάμεσα ποσοστά κέρδους. Αυτό σημαίνει ότι η καμπύλη μισθού / κέρδους (wage-profit frontier δεν θα είναι ευθεία γραμμή (αυτή θα είναι μόνο μια ειδική περίπτωση) και αν σε ένα τέτοιο διάγραμμα προστεθεί ο λόγος κεφαλαίου / εργασίας θα υπάρχει η πιθανότητα μιας θετικής σχέσης μεταξύ της αξίας του κεφαλαίου και του ποσοστού κέρδους (όταν υπάρχει 'εναλλαγή κεφαλαίου). Αυτή η πιθανότητα ονομάζεται 'αντιστροφή κεφαλαίου' (βλέπε σχήμα 1). 7

10 Παρ' ότι η ανάλυση για την 'αντιστροφή κεφαλαίου' είναι πολύ τεχνική και πιθανόν ξεφεύγει από το πλαίσιο αυτής της εισήγησης, αυτό το οποίο έχει ιδιαίτερη σημασία για την οικονομική ανάλυση του χώρου είναι το γεγονός ότι οι Sheppardκαι Barnes παρουσίασαν μία χωρική επέκταση αυτής της έννοιας. Έτσι, για περιφέρειες που έχουν σχετική αφθονία εργασίας δεν θα είναι κατ' ανάγκη η καλύτερη στρατηγική ή πολιτική να εξειδικευθούν σε αγαθά που να εμπεριέχουν σχετικά μεγάλο ποσοστό εργασίας. Το ίδιο εννοείται θα συμβαίνει αντίστοιχα και για την περίπτωση των περιφερειών στις οποίες υπάρχει σχετική αφθονία κεφαλαίου. Χωρίς πάλι να μπορούμε να μπούμε σε μία βαθύτερη ανάλυση κάτι τέτοιο σημαίνει ότι η νεοκλασική προσέγγιση στην περιφερειακή πολιτική δεν θα ισχύει ακόμη και σε θεωρητικό επίπεδο. Πρέπει να σημειωθεί ότι το ίδιο θα ισχύει και σε ένα υψηλότερο επίπεδο χωρικής ανάλυ σης, αυτό του διεθνούς εμπορίου. Άρα θα ισχύει ένα γενικότερο συμπέρασμα, το ότι ακόμη και σε θεωρητικό επίπεδο η αρχή του ελεύθερου εμπορίου δεν σημαίνει ότι θα οδηγεί στην βέλτιστη θέση το σύστημα, περιφερειών ή χωρών, το οποίο εξετάζεται. Επίσης η θεωρητική ανάλυση που βασίζεται στην "αντιστροφή κεφαλαίου' οδηγεί στο συμπέρασμα ότι αν μία περιφέρεια έχει σχετική αφθονία κεφαλαίου και υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης και μία άλλη έχει σχετική αφθονία εργασίας και χαμηλούς ρυθμούς ανάπτυξης δεν σημαίνει ότι κατ' ανάγκην το ποσοστό κέρδους θα είναι υψηλότερο στη δεύτερη περιφέρεια. Η νεοκλασική προσέγγιση προβλέπει ότι ποσοστό κέρδους θα ήταν οπωσδήποτε υψηλότερο στη δεύτερη περιφέρεια και ο μηχανισμός της αγοράς θα οδηγούσε κεφάλαια από την πρώτη στη δεύτερη και εργασίας στην πρώτη έως ότου να υπάρξει πλήρης εξίσωση και ισορροπία. Αν όμως ισχύει η προσέγγιση του Sraffa τότε δεν θα υπάρξει τέτοια εξισορρόπηση. Αλλά και ένα άλλο από τα βασικά συμπεράσματα της Ορθόδοξης' οικονομικής ανάλυσης του χώρου, ότι δηλαδή η κατανομή γης στους διάφορους χρήστες, η οποία γίνεται σύμφωνα με την αρχή ο υψηλότερος πλειοδότης να παίρνει το ακριβότερο κομμάτι γης, οδηγεί στη βέλτιστη χρήση γης 8

11 για την παραγωγική διαδικασία δεν θα ισχύει κατ' ανάγκη. Γενικώς δε μπορεί να υποστηριχθεί ότι η βασική αρχή των νεοκλασικών οικονομικών ότι υπάρχει μία "αόρατος χειρ' η οποία οδηγεί τις ατομικές πράξεις σε μία σύνθεση 'γενικού καλού' θα ισχύει. Έτσι δεν θα ισχύει και η χωρικέκφραση αυτής της αρχής, δηλαδή ότι οι ατομικές αποφάσεις χωροθέτησης των οικονομικών δραστηριοτήτων μέσω ενός (απρόσκοπτου) μηχανισμού της αγοράς συντίθενται σε μία βέλτιστη οργάνωση του χώρου. Αντί συμπερασμάτων Η Νέα Οικονομική Γεωγραφία που εμφανίστηκε την δεκαετία του '90 έβγαλε κατά τους εκπρόσωπους της την οικονομική ανάλυση από το περιθώριο στο οποίο είχε βρεθεί έτσι όπως είχε εκφραστεί με τα αστικά οικονομικά και την περιφερειακή επιστήμη. Όσον αφορά αυτό που συνήθως ονομάζεται "οικονομική γεωγραφία', οι θεωρητικοί της ΝΟΓ είναι ακόμη πιο απορριπτικοί, μια και θεωρούν ότι δεν πρόκειται για σοβαρή οικονομική ανάλυση. Η ΝΟΓ έχει ήδη παρουσιάσει δείγματα θεωρητικής δουλειάς τόσο στο αστικό, όσο και στο περιφερειακό χωρικό επίπεδο ανάλυσης, αλλά και στο επίπεδο του διεθνούς εμπορίου. Τα υποδείγματα αυτής της σχολής σκέψης είναι συνήθως γενικής ισορροπίας, στα οποία όμως υπάρχει ατελής ανταγωνισμός εκφραζόμενος κυρίως με αύξουσες αποδόσεις κλίμακας. Επίσης στα μοντέλα αυτά παρουσιάζεται συνήθως η σύγκρουση ενός αριθμού κεντρομόλων με μια σειρά κεντρόφυγων δυνάμεων. Ανάλογα με το ποιες από αυτές τις δυνάμεις είναι οι πιο ισχυρές, οι δραστηριότητες στο χώρο θα συγκεντρώνονται ή όχι. Η ΝΟΓ έχει τύχει ευμενούς υποδοχής από μεγάλο αριθμό οικονομολόγων, αλλά και εκπροσώπων της περιφερειακής επιστήμης. Έβαλε δε το πρόβλημα της διάστασης του χώρου σε πολλά οικονομικά τμήματα, τουλάχιστον στον Αγγλοσαξονικό χώρο και στη Γερμανία. Έτσι σήμερα πολλοί διδακτορικοί φοιτητές δουλεύουν θέματα τα οποία περισσότερο ή λιγότερο εντάσσονται ή έχουν επηρεαστεί από το ρεύμα της ΝΟΓ. Ταυτόχρονα όμως η ΝΟΓ έχει δεχθεί ισχυρή κριτική, κυρίως από θεωρητικούς της οικονομικής γεωγραφίας. Αυτοί έχουν κατηγορήσει τη ΝΟΓ ότι δεν είναι παρά μία πιο εκλεπτυσμένη μορφή της περιφερειακής επιστήμης. Στη ΝΟΓ θα μπορούσαν να αντιπαρατεθούν μία σειρά άλλων σύγχρονων προσεγγίσεων, όπως η σχολή της ρύθμισης, αυτή που ασχολείται με την ευέλικτη εξειδίκευση, η νεο-μαρσαλλιανή σχολή, η οικονομική ανάλυση του πίπτοντος κόστους, αυτή του πολιτιστικού υπόβαθρου των οικονομικών δραστηριοτήτων. Ένα άλλο ρεύμα ανάλυσης των οικονομικών δραστηριοτήτων στον χώρο εντάσσεται στην ριζοσπαστική / μαρξιστική παράδοση. Στα πλαίσια αυτού του ρεύματος οι Sheppard και Barnes προσπάθησαν να συνδυάσουν στοιχεία της νεορικαρδιανής με τη μαρξιστική προσέγγιση και να συνθέσουν μία ολοκληρωμένη ανάλυση για τον χώρο. Το πρόβλημα είναι ότι αυτή η ανάλυση, η οποία πρέπει να σημειωθεί παρουσιάστηκε κατά τη δεκαετία του '80 δεν φαίνεται να είχε σοβαρό αντίκτυπο. Αυτό οφείλεται πιθανότατα σε μία σειρά λόγους, με κυριότερο το γεγονός ότι προσεγγίσεις όπως η σύνθεση μαρξιστικών-νεορικαρδιανών εννοιολογικών εργαλείων ή αυτή του αναλυτικού 9

12 μαρξισμού παρουσιάζουν σοβαρές δυσκολίες αποδοχής τόσο από τους οπαδούς των παραδοσιακών οικονομικών όσο και από τους μαρξιστές οικονομολόγους. Είναι προφανές ότι η προσθήκη της διάστασης του χώρου, η οποία περιπλέκει σημαντικά οποιοδήποτε υπόδειγμα οικονομικής ανάλυσης, χειροτερεύει τα πράγματα. Για πολλούς μαρξιστές η προσέγγιση των Sheppard και Barnes, η οποία αποδέχεται βασικές αρχές του αναλυτικού μαρξισμού, δεν είναι αρκετά μαρξιστική. Ταυτόχρονα όμως η προσέγγιση των Sheppard και Barnes είχε την 'ατυχία' να δημιουργηθεί σε μία στιγμή όπου οι 'ριζοσπαστικές' προσεγγίσεις, τόσο στην οικονομική ανάλυση γενικά, όσο και στην οικονομική ανάλυση του χώρου ειδικότερα, είχαν πάψει να έχουν την επιρροή που είχαν σε προηγούμενες δεκαετίες. Συμπερασματικά θα μπορούσε να λεχθεί ότι το ουσιαστικό πρόβλημα επιλογής (που όμως μόνο περιθωριακά θίχτηκε σ' αυτήν την εισήγηση) δεν είναι μεταξύ της πιο «ορθόδοξης» προσέγγισης της Νέας Οικονομικής Γεωγραφίας και μιας 'ριζοσπαστικής' προσέγγισης όπως αυτής των Sheppard και Barnes, αλλά πιθανότατα, μεταξύ «.οικονομικής γεωγραφίας» και «.γεωγραφικής οικονομικής ανάλυσης». Η παραδοσιακή οικονομική γεωγραφία στηρίζεται στην ύπαρξη διαφόρων τμημάτων γεωγραφίας, αλλά παραμένει μία μάλλον περιθωριακή επιστήμη. Από την άλλη μεριά η γεωγραφική οικονομική ανάλυση, έτσι όπως εκφράζεται από την ΝΟΓ, μπορεί να αποτελέσει την αφετηρία για μία βαθύτερη ανάλυση των προβλημάτων που θέτει η διάσταση του χώρου από τους οικονομολόγους. Σημειώσεις 1.0 Martin τυχαίνει να βρίσκεται σε μία 'αξιοσέβαστη διεύθυνση' (όπως θα παρατηρούσε και ένας από τους δεχόμενους την κριτική ο Paul Krugman), συγκεκριμένα ένα από τα κορυφαία τμήματα γεωγραφίας στην Βρετανία, αυτό του Cambridge. 2. Παρ' ότι ο χώρος αυτής της εισήγησης δεν το επιτρέπει, πρέπει να σημειωθεί ότι ο Martin έχει ασκήσει παρόμοια κριτική και στο άλλο ρεύμα της νεότερης οικονομικής ανάλυσης του χώρου, δηλαδή στα «νέα οικονομικά της περιφερειακής μεγέθυνσης και σύγκλισης» (Martin 1999, Martin και Sunley 1998). ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Baldwin, R.E, Forslid, R, 2000, "The core-periphery model and endogenous growth: Stabilizing and destabilizing integration", Economics, Vol. 67, Barnes, T.J, 1984, "Theories of agricultural rent within the surplus approach", International Review of Regional Science, Vol. 9, Barnes, T.J, 1988, "Scarcity and agricultural land rent in light of the capital controversy: Three views", Antipode, Vol. 20, Barnes, T.J, Sheppard, E, 1984, "Technical choice and reswitching in space economies, Regional Science and Urban Economics, Vol. 14,

13 Dixit, A,K, Stiglitz, J.E, 1977, "Monopolisticcompetition and optimum product diversity", American Economic Review, Vol. 67, Fujita, M, Krugman, P, Mori, T, 1999, "On the evolution of hierarchical urban systems", European Economic Journal, Vol. 43 (2), Fujita, M, Krugman, P, Venables, A.J, 1999, The Spatial Economy: Cities, Regions, and International Trade, MIT Press, Cambridge, Massachusetts. Henderson, J.V, 1974, "The sizes and types of cities", American Economic Review, Vol. 64, Henderson, J.V, Shalizi, Z, Venables, A.J, 2000, "Geography and development", Policy Research Working Papers, No. 2456, The World Bank Group. Johnston, R.J, 1992, "Review of P. Krugman's 'Geography and Trade'", Environment and Planning A, Vol. 24, Krugman, P, 1991a, "Increasing returns and economic geography", Journal of Political Economy, Vol. 99 (3), Krugman, P, 1991b, Geography and Trade, MIT Press, Cambridge, Massachusetts. Krugman, P, 1993a, "On the number and location of cities", European Economic Review, Vol. 37, Krugman, P, 1993b, "First nature, second nature, and metropolitan location", Journal of Regional Science, 33, Krugman, P, 1996, The Self-Organising Economy, Blackwell, Oxford. Krugman, P, 1997, Development, Geography, and Economic Theory, MIT Press, Cambridge, Massachusetts. Krugman, P, 1998, "What's new about the New Economic Geography?", Oxford Review of Economic Policy, Vol. 14(2), Krugman, P, Venables.A.J, 1990, "Integration and the competitiveness of peripheral industry", in Bliss, C, de Macedo, J.B, Unity with Diversity in the European Economy: the Community's Southern Frontier, Cambridge University Press, Cambridge. Markusen, J, Venables, A.J, 1999, "Foreign direct investment as a catalyst for industrial development", Vol. 43 (2), Martin, R, 1999, "The new 'geographical turn' in economics: some critical reflections", Cambridge Journal of Economics, Vol. 23, Martin, R, Ottaviano, G.I.P, 1999, "Growing locations: Industry location in a model of endogenous growth", European Economic Review, Vol. 43 (2), Martin, R, Sunley, R, 1996, "Paul Krugman's 'Geographical Economics' and its implications for regional development theory: A critical assessment", Economic Geography, Vol. 72 (3), Martin, R, Sunley, R, 1999, "Slow convergence? The New Endogenous Growth Theory and regional development", Economic Geography, Vol. 74, Piore, M, Sabel, C, 1984, The Second Industrial Divide: Possibilities for Prosperity, Basic Books, New York. 11

14 Samuelson, P, 1952, "The transfer problem and transport costs: The terms of trade when impediments are absent", Economic Journal, Vol. 62, Sheppard, E, 1983, "Pasinetti, Marx, and urban accumulation dynamics", in Griffith, D, Lea, A. (eds.), Evolving Geographical Structures, Nijhoff, Hague. Sheppard, E, 1984, "Value and exploitation in a capitalist space economy", International Regional Science Re vie w, Vol. 9, Sheppard, E, Barnes, T.J, 1990, The Capitalist Space Economy, Hyman, London. Sraffa, P, 1960, The Production of Commodities by Means of Commodities, Cambridge University Press, Cambridge Venables.A.J, 1996, "Equilibrium locations of vertically linked industries", International Economic Review, Vol. 37, Venables, A.J, Limao, N, 1999, "Geographical disadvantage: A Heckscher-Ohlin-von Thunen model of international specialization", CEPR Discussion Paper, No. 2305, London. 12

15 Ανάλυση των μεταβολών της απασχόλησης στις περιφέρειες της Ευρωπαϊκής Ένωσης Ιωάννης ΨΥΧΑΡΗΣ 1, Ευάγγελος, Χ. ΚΑΖΑΖΗΣ 2 1. Εισαγωγή Κατά τη δεκαετία του 1990 παρατηρήθηκαν δύο αντίρροπες τάσεις μεταβολής της απασχόλησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Σε πρώτη φάση, και ειδικότερα κατά το διάστημα , ο μέσος ρυθμός μεταβολής της απασχόλησης είναι αρνητικός, κατά -0.7% ετησίως (Ε :101). Η τάση αυτή αντιστρέφεται στη συνέχεια, με αποτέλεσμα το διάστημα ο μέσος ρυθμός μεταβολής της απασχόλησης να είναι της τάξης του 0.9% ετησίως. Η αύξηση της απασχόλησης σε κοινοτικό επίπεδο δεν διαχέεται, προφανώς, ισομερώς στο χώρο. Σκοπός αυτού του άρθρου είναι να εξετάσει σε ποιες περιφέρειες δημιουργούνται νέες θέσεις εργασίας και αυξάνεται η απασχόληση, σε ποιες περιφέρειες και τομείς χάνονται θέσεις εργασίας, και να αναζητήσει τις πιθανές αιτίες για αυτές τις μεταβολές. Η όλη ανάπτυξη επιφυλάσσει μια ειδική αναφορά στις ελληνικές περιφέρειες την εξεταζόμενη περίοδο. Η χρονική περίοδος της ανάλυσης είναι το διάστημα Κατά την περίοδο αυτή λειτουργεί η ενιαία αγορά και επομένως μπορούμε, με βάση τα πραγματικά δεδομένα της απασχόλησης, να μιλήσουμε για περιφέρειες που αξιοποιούν τις δυνατότητες που προσφέρει το νέο πλαίσιο της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και επιτυγχάνουν αύξηση της απασχόλησης και περιφέρειες που πλήττονται από αυτήν και χάνουν θέσεις απασχόλησης ή που επιτυγχάνουν συγκριτικά λιγότερα από άλλες. Το άρθρο αυτό επιδιώκει επομένως να συμβάλει στην μελέτη των εξελίξεων της απασχόλησης σε περιφερειακό επίπεδο στην Ε.Ε.. Τα στοιχεία της απασχόλησης κατά τομέα και περιφέρεια προέρχονται από τη βάση δεδομένων της Eurostat (New Cronos) και για τη μελέτη των μεταβολών χρησιμοποιείται η ανάλυση απόκλισης συμμετοχής (shift - share ANALYSIS). Η ανάπτυξη της μεθόδου καθώς και ορισμένες εφαρμογές της παρουσιάζονται στο τμήμα 4 και τα αποτελέσματα της εφαρμογής στο τμήμα 5. Στα τμήματα 2 και 3 σκιαγραφούνται τα χαρακτηριστικά των περιφερειακών ανισοτήτων στην απασχόληση, καθώς και η πολιτική της Ε.Ε. για την απασχόληση. Οι πίνακες του Παραρτήματος έχουν προκύψει από την ανάλυση των στοιχείων και υποστηρίζουν τα συμπεράσματα, ενώ παρέχουν αναλυτικά αποτελέσματα για κάθε περιφέρεια της Ε. Ε. ως προς τα εξεταζόμενα μεγέθη. 1 Ιωάννης Ψυχάρης, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης. 2 Ευάγγελος Χ. Καζάζης, M.Sc. Περιφερειακής Ανάπτυξης, Ελεύθερος Επαγγελματίας, Ερευνητής. 1

16 2. Οι περιφερειακές ανισότητες στα επίπεδα απασχόλησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση Αντίστοιχα με τις έντονες ανισότητες στο επίπεδο οικονομικής ανάπτυξης των περιφερειών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Tondl 2001, Πετράκος & Rodriguez-Pose 2002; Ε.C. 2002), υπάρχουν επίσης έντονες ανισότητες και στο επίπεδο απασχόλησης. Το επίπεδο απασχόλησης εκφράζεται με έναν δείκτη που μετρά το ποσοστό των απασχολουμένων επί του συνόλου του πληθυσμού ηλικίας ετών. Το έτος 2000 ο δείκτης αυτός σε ευρωπαϊκό επίπεδο ήταν 63,3%. Με βάση τους στόχους που τέθηκαν στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισσαβόνας, για την επίτευξη πλήρους απασχόλησης και περιφερειακής συνοχής μέχρι το 2010, χρειάζεται να δημιουργηθούν 17 εκ. νέες θέσεις εργασίας, και το επίπεδο απασχόλησης να φτάσει το 70%. Ένας στόχος εφικτός, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αλλά εξαιρετικά δύσκολος, με βάση τα πραγματικά δεδομένα. Το 1991 το επίπεδο απασχόλησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση ήταν στο 62,2% και το 2000 έφτασε στο 63,3%, όπως προαναφέρθηκε. Επομένως οι μελλοντικοί ρυθμοί πρέπει να είναι αισθητά υψηλότεροι από αυτούς που σημειώθηκαν στο πρόσφατο παρελθόν, κάτι που εξαρτάται φυσικά και από το γενικότερο αναπτυξιακό περιβάλλον που θα διαμορφωθεί τα ερχόμενα χρόνια στην ευρωπαϊκή οικονομία. Πάντως το 2000 το επίπεδο απασχόλησης βρισκόταν κάτω από το 60% στην Ελλάδα, Ισπανία και Ιταλία, ενώ ξεπερνούσε το 70% στη Δανία, Ολλανδία, Σουηδία και Ηνωμένο Βασίλειο, που σημαίνει ότι οι χώρες αυτές εκπληρώνουν ήδη το στόχο που έθεσε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισσαβόνας για το επίπεδο απασχόλησης το Αν και οι ανισότητες στο επίπεδο απασχόλησης διαφοροποιούνται σημαντικά ανάμεσα στα κράτη, η διαφοροποίηση αυτή είναι εντονότερη ανάμεσα στις περιφέρειες (Ε.C :81, Ε.C. 2002:9, Ε.Ε. 2001). Με βάση το επίπεδο απασχόλησης το 2000, έχουν ομαδοποιηθεί τρεις κατηγορίες περιφερειών. Περιφέρειες με υψηλό, με μεσαίο και με χαμηλό επίπεδο απασχόλησης. Με μέσο κοινοτικό επίπεδο απασχόλησης 63,3%, οι περιφέρειες της πρώτης κατηγορίας βρίσκονται στο 74%, της δεύτερης στο 64% και της τρίτης στο 52%. Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση, στην οποία σκιαγραφούνται οι συγκριτικές επιδόσεις των περιφερειών ως προς τη μεταβολή της απασχόλησης κατά το διάστημα , προκύπτει ότι ενώ σε επίπεδο κρατών μελών παρατηρείται τάση σύγκλισης των επιπέδων απασχόλησης κατά το εξεταζόμενο διάστημα, στην περίπτωση των περιφερειών παρατηρείται τάση απόκλισης (Ε.C., 2001a:91). Με μέσο κοινοτικό ρυθμό μεταβολής της απασχόλησης το διάστημα της τάξης του 1,5%, στις περιφέρειες με υψηλό επίπεδο απασχόλησης ο ρυθμός αυτός είναι σχεδόν διπλάσιος, της τάξης του 2,8% ετησίως, στις περιφέρειες της δεύτερης κατηγορίας η μεταβολή είναι αμελητέα, και στις περιφέρειες της τρίτης κατηγορίας εμφανίζεται ακόμη και αρνητικός ρυθμός μεταβολής της απασχόλησης. Έτσι, ενώ για ορισμένες περιφέρειες της πρώτης κατηγορίας έχει ήδη επιτευχθεί ο στόχος της Λισσαβόνας, άλλες περιφέρειες απομακρύνονται ακόμη περισσότερο από αυτόν. 2

17 Ειδικότερα οι ελληνικές περιφέρειες κατά το διάστημα εμφανίζουν συνολικά τάση απόκλισης από τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές. Το συμπέρασμα αυτό είναι σε συμφωνία και με τη δική μας ανάλυση που παρουσιάζεται παρακάτω. Συνοψίζοντας τα συμπεράσματα της έκθεσης σχετικά με τις συγκριτικές επιδόσεις των περιφερειών ως προς την μεταβολή της απασχόλησης κατά το διάστημα (Ε.C., 2001a:91), μπορούν να διατυπωθούν δύο σημαντικά συμπεράσματα. Πρώτον, ότι σε περιφερειακό επίπεδο υπάρχει τάση απόκλισης των επιπέδων απασχόλησης και δεύτερον ότι τα χαρακτηριστικά και οι τάσεις μεταβολής της απασχόλησης στις περιφέρειες της Ευρωπαϊκής Ένωσης συμπίπτουν σε σημαντικό βαθμό με τα αντίστοιχα σε επίπεδο κρατών μελών, με ορισμένες μόνο εξαιρέσεις. Σε μια εποχή που διεθνοποιείται η οικονομία και εντείνεται ο ανταγωνισμός, και παρέχονται διευκολύνσεις για μεγαλύτερη κινητικότητα της εργασίας, η συμπεριφορά ορισμένων περιφερειών, ως προς την ικανότητα τους να αυξάνουν την απασχόληση και να προσελκύουν νέο εργατικό δυναμικό, ενδέχεται να διαφοροποιείται από τη συμπεριφορά της εθνικής οικονομίας στην οποία ανήκουν. Οι ετήσιες εκθέσεις αποτελούν μια έγκυρη βιβλιογραφική πηγή, αλλά αναφέρονται κυρίως στα χαρακτηριστικά και τις μεταβολές της απασχόλησης σε Κοινοτικό και Εθνικό επίπεδο (Ε.C., 1998; Ε.C., 1999a; Ε.C., 2000a; Ε.C,2001a). Σε ορισμένες περιπτώσεις υπάρχει κεφάλαιο που εξειδικεύει στα χαρακτηριστικά της απασχόλησης σε περιφερειακό επίπεδο (Ε.C., 1999a:61-76; Ε.C., 2001a:81-91). Τα χαρακτηριστικά της απασχόλησης αποτυπώνονται επίσης και σε άλλες μελέτες και εμπειρικές έρευνες (Begg 2002; Ray & Harvey 1995; Dunford 1996). 3. Οι πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την απασχόληση Η πολιτική για την απασχόληση βρισκόταν μέχρι εντελώς πρόσφατα στην αποκλειστική αρμοδιότητα των κρατών μελών. Κατά κάποιο τρόπο αυτό εξακολουθεί να συμβαίνει ακόμα και σήμερα. Το σημείο καμπής στη διαμόρφωση μιας ευρωπαϊκής αντίληψης για την ενιαία αγορά εργασίας τέθηκε για πρώτη φορά με τη Συνθήκη του Άμστερνταμ (1997). Έκτοτε, με βάση την Ευρωπαϊκή Στρατηγική Απασχόλησης, τα κράτη μέλη εκπονούν τα Εθνικά Σχέδια Δράσης για την απασχόληση, τα οποία υπαγορεύουν κοινούς κατευθυντήριους άξονες για την πολιτική απασχόλησης σε κάθε κράτος μέλος. Επιγραμματικά θα λέγαμε ότι η πολιτική απασχόλησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατατείνει από τη μία στην αναμόρφωση μιας εξαιρετικά ανομοιόμορφης αγοράς εργασίας μεταξύ των κρατών μελών, και από την άλλη στην αύξηση της γεωγραφικής και κλαδικής κινητικότητας της εργασίας. (Ε.C ; Bertola ET AL, 2001; Begg 1999; Goetschy 1999; Larsson 1998; Teague 1999; Jacobsson 1999). Οι αρχές αυτές επιβεβαιώθηκαν και εξειδικεύτηκαν στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισσαβόνας (2000), καθώς και σε αυτά που ακολούθησαν. 3

18 Ένα ζήτημα που τίθεται εμφατικά σε όλες τις εκθέσεις είναι ότι για την αύξηση της απασχόλησης είναι αναγκαία η μεγαλύτερη κινητικότητα της αγοράς εργασίας. Σήμερα λιγότερο από το 2% του πληθυσμού της Ε.Ε. κατοικεί σε άλλη χώρα μέλος από αυτήν που κατάγεται. Σε ετήσια βάση η κινητικότητα Ευρωπαίων πολιτών εντός της Ε.Ε. εκτιμάται σε 0,4% του πληθυσμού - περίπου σε 1,5 εκ. άτομα. Τα αντίστοιχα στοιχεία για τις Η.Π.Α. είναι σχεδόν έξι φορές μεγαλύτερα, παρότι τα δύο συστήματα δεν είναι απολύτως συγκρίσιμα. Για παράδειγμα, το 1988 η μετανάστευση ανάμεσα στις Πολιτείες των Η.Π.Α. αντιπροσώπευε περίπου το 2,4% του πληθυσμού. Δηλαδή αν προβάλουμε τις σημερινές τάσεις στο μέλλον τότε μέσα σε μια δεκαετία η δια-πολιτειακή κινητικότητα στις Η.Π.Α. θα ισοδυναμεί με το ένα τέταρτο του πληθυσμού, ενώ η διακρατική κινητικότητα στην Ε.Ε. θα αφορά μόλις το 4% του πληθυσμού (Ε.Ο. 2001b: 6; Vandamme 2000). Η διαπεριφερειακή κινητικότητα στο εσωτερικό των κρατών μελών της ευρωπαϊκής ένωσης είναι μεν μεγαλύτερη από την κινητικότητα μεταξύ κρατών, αλλά ουσιαστικά και αυτή είναι χαμηλή: 0,6% στην Ισπανία, 1,2% στη Γερμανία και 1,6% στη Μεγάλη Βρετανία. Στις Η.Π.Α. η κινητικότητα των εργαζομένων μεταξύ των περιφερειών (counties) είναι της τάξης του 3% ετησίως. Ένα επιπλέον ζήτημα που απασχολεί τη σχετική συζήτηση είναι η κινητικότητα από χώρες εκτός της Ε. Ε. καθώς και οι επιπτώσεις της διεύρυνσης στην κινητικότητα (Boeri & Brocker 2000; Boswell 2000; Ε.C. 2000). Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, λαμβάνοντας υπόψη αυτά τα δεδομένα, και θεωρώντας ότι ο συγκριτικά χαμηλός βαθμός κινητικότητας εντός της Ε. Ε. συνιστά περιορισμό στην επέκταση της οικονομικής δραστηριότητας και στην αύξηση της απασχόλησης, προτίθεται να εισάγει νέα δέσμη μέτρων με σκοπό να ενθαρρύνει περαιτέρω την κινητικότητα της εργασίας. Ειδικότερα, μέχρι το 2005 προτίθεται να προωθήσει μια νέα ευρωπαϊκή αγορά εργασίας, στην οποία δυνητικά, ο κάθε πολίτης, και όχι μόνο μια ορισμένη μερίδα των εργαζομένων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, να έχει τη δυνατότητα πρόσβασης και αξιοποίησης των ευεργετημάτων που θα προσφέρει η διευρυμένη αγορά εργασίας. Μια αγορά, όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται, 'ανοιχτή σε όλους και προσβάσιμη από όλους'. Για την επίτευξη αυτού του στόχου προτείνεται να ληφθούν σταδιακά μέτρα που κινούνται γύρω από την περαιτέρω απελευθέρωση και τη συνολική αναμόρφωση της αγοράς εργασίας (Ε.Ο 2001b:3). Η ευρωπαϊκή στρατηγική για την απασχόληση προκύπτει επομένως κυρίως έμμεσα, μέσω του συντονισμού των εθνικών σχεδίων δράσης για την απασχόληση, και μέσω των διαρθρωτικών δράσεων που αποβλέπουν στην ανάπτυξη και την απασχόληση. Τα χαρακτηριστικά της απασχόλησης και η πολιτική της Ε. Ε. πρέπει να ληφθούν υπόψη στην ερμηνεία των αποτελεσμάτων που προκύπτουν από την ανάλυση που ακολουθεί. 4

19 4. Εφαρμογή του Υποδείγματος της Ανάλυσης Απόκλισης Συμμετοχής για τον Προσδιορισμό των Τομεακών και Περιφερειακών Διαφοροποιήσεων της Απασχόλησης 4.1. Εφαρμογές και περιορισμοί της ανάλυσης απόκλισης συμμετοχής Η Ανάλυση Απόκλισης-Συμμετοχής είναι μια περιγραφική μέθοδος η οποία χρησιμοποιείται για την ερμηνεία των μεταβολών των περιφερειακών μεγεθών, τη διάγνωση των περιφερειακών προβλημάτων, τον σχεδιασμό της περιφερειακής πολιτικής, την αξιολόγηση της εφαρμοζόμενης περιφερειακής πολιτικής και την επιλογή των μέσων της (Παπαδασκαλόπουλος 1995). Πιο συγκεκριμένα, η Ανάλυση Απόκλισης-Συμμετοχής χρησιμοποιείται για να περιγράψει τις μεταβολές των περιφερειακών μεγεθών μιας περιφέρειας σε δύο σημεία στον χρόνο. Η ανάλυση αφορά συνήθως την απασχόληση. Η μέθοδος αυτή, που περιγράφεται παρακάτω με τη χρήση παραδειγμάτων, είναι μια από τις πλέον διαδεδομένες μεθόδους περιφερειακής ανάλυσης, έχει χρησιμοποιηθεί πολλές φορές στο παρελθόν, και χρησιμοποιείται ευρέως και σήμερα (Rones 1986; Casler 1989). Αν περιοριστούμε στις πιο πρόσφατες εφαρμογές της θα διαπιστώσουμε ότι εφαρμόζεται σε πληθώρα μελετών που εμφανίζονται στη σχετική βιβλιογραφία, και ενδεικτικά θα αναφερθούμε σε ορισμένες από αυτές. Η μέθοδος αυτή χρησιμοποιήθηκε για να αναλυθεί η ίδρυση νέων επιχειρήσεων στις περιφέρειες της Δυτικής Γερμανίας την περίοδο (Fritsch & Niese 2001). Επίσης, σε άλλη έρευνα εξετάσθηκε ο ρόλος της κλαδικής αναδιάρθρωσης στην ερμηνεία της αύξηση της συνολικής παραγωγικότητας στον δευτερογενή τομέα τεσσάρων ασιατικών χωρών, κατά την περίοδο (Timmer & Szirmaib 2000). Οι Andrikopoulos Α. κ.α. (1990) χρησιμοποιώντας την διαφορική συνιστώσα προσπάθησαν να ερμηνεύσουν τις αλλαγές στην περιφερειακή 'ελκυστικότητα'. Η τεχνική της ανάλυσης απόκλισης συμμετοχής εφαρμόστηκε για να μελετηθεί ο βαθμός στον οποίο οι υπάρχουσες διαπεριφερειακές ανισότητες στη συνολική παραγωγικότητα ανά εργαζόμενο στην Ε. Ε., μπορεί να αποδοθεί σε διαφορές στην κλαδική διάρθρωση των περιφερειών, ή σε διαφορές στην συνολική παραγωγικότητα που οφείλονται σε παράγοντες διαφορετικούς από την κλαδική διάρθρωση (Esteban J., 2000). Χρησιμοποιείται επίσης στην τελευταία έκθεση της Ε. Ε. για την απασχόληση (ΕC, 2001a:87-90). Τα αποτελέσματα των μελετών αυτών παρέχουν υποστήριξη στις πολιτικές περιφερειακής ανάπτυξης. Αν και η μέθοδος της ανάλυσης απόκλισης συμμετοχής είναι από τις βασικότερες στην περιφερειακή επιστήμη, ωστόσο δεν παύει να επηρεάζεται αρνητικά από κάποια χαρακτηριστικά της. Έτσι, ενώ είναι εύκολη στη χρήση και τη σύγκριση μεταξύ περιφερειών αφού απαιτεί μόνο δύο σημεία στο χρόνο, παράλληλα τα αποτελέσματα της μπορεί να επηρεαστούν από βραχυχρόνια γεγονότα που συμβαίνουν τη χρονική στιγμή που αναφέρονται τα δεδομένα. 5

20 Δομικές αλλαγές οι οποίες συμβαίνουν στην τοπική κοινωνία ή περιφέρεια κατά την χρονική περίοδο που επιλέγεται για την εφαρμογή της τεχνικής, δεν (συμπεριλαμβάνονται ή) περιγράφονται από αυτήν. Επίσης, η μέθοδος της ανάλυσης απόκλισης - συμμετοχής είναι ένα αθροιστικό μοντέλο, βάση του οποίου είναι το άθροισμα των επιμέρους μεταβολών. Από τις τρεις επιμέρους συνιστώσες (εθνική, ομολογική, διαφορική), η διαφορική συνιστώσα προκύπτει ως κατάλοιπο, γι' αυτό η ερμηνεία της είναι αμφίβολη και οι μεταβολές που προκύπτουν στα περιφερειακά μεγέθη και μετρούνται μ' αυτή αποδίδονται σε τοπικούς ευνοϊκούς ή μη παράγοντες. Μάλιστα είναι δυνατόν σε αρκετές περιπτώσεις οι μεταβολές που παρατηρούνται στο περιφερειακό μέγεθος να μην προκύπτουν από την επίδραση κάποιων τοπικών παραγόντων όπως υποστηρίζεται από τη μέθοδο, αλλά να είναι απόρροια της πολιτικής αποφάσεων διάφορων φορέων, οργανισμών, επιχειρήσεων κ.λ.π. που λαμβάνονται ανεξάρτητα από την ύπαρξη ή όχι τοπικών πλεονεκτημάτων στην περιφέρεια. Επιπλέον, η χωρική κλίμακα εφαρμογής είναι δυνατόν να επηρεάσει την αξιοπιστία των αποτελεσμάτων. Έτσι, σε άλλα αποτελέσματα θα οδηγούσε η εφαρμογή της μεθόδου για ένα νομό με βάση σύγκρισης την χώρα ή την ευρωπαϊκή ένωση και σε άλλα με βάση σύγκρισης την περιφέρεια. Τέλος, αξίζει να δείξουμε ιδιαίτερη προσοχή στην ερμηνεία της μεταβολής της απασχόλησης. Όταν αυτή σημειώνει διαχρονικά πτωτική πορεία, δεν οφείλεται αναγκαστικά σε αρνητικούς παράγοντες (όπως δικαιολογείται από τη διαφορική συνιστώσα) αλλά και στην τεχνολογική πρόοδο, που ναι μεν ενδέχεται να επηρεάζει αρνητικά την απασχόληση, αλλά αυτός δεν είναι ένας δυσμενής παράγοντας ανάπτυξης της περιφέρειας. Η μέθοδος ελαχιστοποιεί ή παραβλέπει την επίδραση παραγόντων όπως οι οικονομικοί κύκλοι, ο προσδιορισμός των πραγματικών συγκριτικών πλεονεκτημάτων και οι διαφορές που προέρχονται από τα επίπεδα της κλαδικής διάρθρωσης. Τα αποτελέσματα της ανάλυσης πρέπει να ερμηνεύονται με προσοχή, λαμβάνοντας υπόψη τους περιορισμούς της μεθοδολογίας και χρησιμοποιώντας παράλληλα και άλλες τεχνικές περιφερειακής ανάλυσης. Υπάρχει πληθώρα μελετών που έχει λάβει υπόψη της αυτούς τους παράγοντες και έχει προτείνει τροποποιημένα μοντέλα εφαρμογής της (Blien & Wolf 2001; Knudsen & Barf 1991; McDonaugh & Sihag 1991; Rubin et al 1986; Ireland & Moomaw 1981). Μια ιδιαίτερα γνωστή παραλλαγή της μεθόδου είναι η 'δυναμική' ανάλυση απόκλισης-συμμετοχής (dynamic shift share ANALYSIS) (Barf & Knight, 1988; Loveridge & Selting 1999; Markusen et al 1991). Επομένως η μέθοδος αυτή, στην απλή ή τροποποιημένη μορφή της εξακολουθεί να αποτελεί ένα χρήσιμο εργαλείο στην περιφερειακή ανάλυση. Όσον αφορά τις εφαρμογές αυτού του μοντέλου στην σφαίρα της πολιτικής και του σχεδιασμού, η χρησιμότητα του έγκειται στο γεγονός ότι οι 6

Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος. Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson

Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος. Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson Διεθνές Εμπόριο και Διανομή του Εισοδήματος Υπάρχουν δύο βασικοί λόγοι για τους οποίους το διεθνές

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνές εμπόριο και παραγωγικοί συντελεστές

Διεθνές εμπόριο και παραγωγικοί συντελεστές Διεθνές εμπόριο και παραγωγικοί συντελεστές Κλασική, Νεοκλασική και σύγχρονη προσέγγιση Προκλασικοί Μερκαντιλισμός Κλασικοί David Ricardo(συγκριτικό πλεονέκτημα) Το αγαθό με το χαμηλότερο κόστος ευκαιρίας

Διαβάστε περισσότερα

3. ΠΟΡΟΙ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ: ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ HECKSCHER-OHLIN

3. ΠΟΡΟΙ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ: ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ HECKSCHER-OHLIN 3. ΠΟΡΟΙ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ: ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ HESHER-OHIN Υπάρχουν δύο συντελεστές παραγωγής, το κεφάλαιο και η εργασία τους οποίους χρησιμοποιεί η επιχείρηση για να παράγει προϊόν Y μέσω μιας συνάρτησης παραγωγής

Διαβάστε περισσότερα

Η επικαιρότητα. της μελέτης. Ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών. Υποχώρηση διεθνούς ζήτησης για τουριστικές υπηρεσίες

Η επικαιρότητα. της μελέτης. Ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών. Υποχώρηση διεθνούς ζήτησης για τουριστικές υπηρεσίες Η επικαιρότητα Ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών της μελέτης 0 Υποχώρηση διεθνούς ζήτησης για τουριστικές υπηρεσίες Συνέχιση της διαρθρωτικής κρίσης του κυπριακού τουρισμού Υιοθέτηση του ευρώ Έλλειμμα στο

Διαβάστε περισσότερα

Ποσοτική Εκτίμηση του Μέγιστου Εφικτού Λόγου Μη Εργαζομένων προς Εργαζόμενους στην Ελληνική Οικονομία

Ποσοτική Εκτίμηση του Μέγιστου Εφικτού Λόγου Μη Εργαζομένων προς Εργαζόμενους στην Ελληνική Οικονομία Ποσοτική Εκτίμηση του Μέγιστου Εφικτού Λόγου Μη Εργαζομένων προς Εργαζόμενους στην Ελληνική Οικονομία Θεόδωρος Μαριόλης * 1. Εισαγωγή Ο λεγόμενος Λόγος Οικονομικής Εξάρτησης (Economic Dependency Ratio),

Διαβάστε περισσότερα

Περιφερειακή Ανάπτυξη

Περιφερειακή Ανάπτυξη ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Περιφερειακή Ανάπτυξη Διάλεξη 3: Το Περιφερειακό Πρόβλημα (κεφάλαιο 1, Πολύζος Σεραφείμ) Δρ. Βασιλείου Έφη Τμήμα Οργάνωση και Διοίκηση Επιχειρήσεων Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Πάντειο Πανεπιστήμιο. Τμήμα Οικονομικής και Περιφερειακής Ανάπτυξης Msc. In Applied Economics. Lecture 1: Trading in a Ricardian Model

Πάντειο Πανεπιστήμιο. Τμήμα Οικονομικής και Περιφερειακής Ανάπτυξης Msc. In Applied Economics. Lecture 1: Trading in a Ricardian Model Πάντειο Πανεπιστήμιο Τμήμα Οικονομικής και Περιφερειακής Ανάπτυξης Msc. In Applied Economics Lecture 1: Trading in a Ricardian Model Το Ρικαρδιανό υπόδειγμα με ένα συντελεστή (συνέχεια) 1. Ο μόνος σημαντικός

Διαβάστε περισσότερα

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Η Παγκόσµια Μετανάστευση Το 2010, 214 εκατομμύρια άνθρωποι ήταν μετανάστες, κατοικούσαν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η ΧΩΡΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ Ι. ΤΑ ΚΡΙΣΙΜΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ Οι κοινωνικές και οικονομικές μεταβολές επηρεάζουν τον χώρο. Ο Χώρος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;»

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;» ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάμη Καρατάσου 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.: 210 92 11 200-10, Fax: 210 92 33 977, www.iobe.gr 11 Tsami Karatassou, 117

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η συγκρότηση της ΟΓ Βασικά ερωτήματα που θέτει η ΟΓ Οι τομείς της οικονομικής δραστηριότητας και οι γεωγραφικές τους διαστάσεις Η παραδοσιακή κυριαρχία της Βιομηχανικής Γεωγραφίας και οι σύγχρονες

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΜΕΓΕΘΥΝΣΗ. Θεωρία και Πολιτική

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΜΕΓΕΘΥΝΣΗ. Θεωρία και Πολιτική ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΜΕΓΕΘΥΝΣΗ Θεωρία και Πολιτική Παντελής Καλαϊτζιδάκης Σαράντης Καλυβίτης ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Εισαγωγή στην οικονομική μεγέθυνση Ορισμός της οικονομικής μεγέθυνσης 15 Μια σύντομη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων 2.1. Εισαγωγικές έννοιες Ο επιστημονικός κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ.

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ. 2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες Έχει παρατηρηθεί ότι δεν υπάρχει σαφής αντίληψη της σηµασίας του όρου "διοίκηση ή management επιχειρήσεων", ακόµη κι από άτοµα που

Διαβάστε περισσότερα

4.1 Ζήτηση εργασίας στο βραχυχρόνιο διάστημα - Ανταγωνιστικές αγορές

4.1 Ζήτηση εργασίας στο βραχυχρόνιο διάστημα - Ανταγωνιστικές αγορές 4. ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΝΕΟΚΛΑΣΙΚΟ ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ). ΖΗΤΗΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Η ζήτηση εργασίας στο σύνολο της οικονομίας ορίζεται ως ο αριθμός εργαζομένων που οι επιχειρήσεις επιθυμούν να απασχολούν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET14: ΤΟΜΕΑΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET14: ΤΟΜΕΑΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΟΡΙΣΜΟΣ - ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ Ο δείκτης καταγράφει τη σύνθεση της απασχόλησης ανά περιφέρεια και ειδικότερα την ποσοστιαία κατανομή κατά τομέα παραγωγής (πρωτογενής, δευτερογενής, τριτογενής)

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομική Πολιτική Ι: Σταθερές Συναλλαγματικές Ισοτιμίες χωρίς Κίνηση Κεφαλαίου

Οικονομική Πολιτική Ι: Σταθερές Συναλλαγματικές Ισοτιμίες χωρίς Κίνηση Κεφαλαίου Κεφάλαιο 6 Οικονομική Πολιτική Ι: Σταθερές Συναλλαγματικές Ισοτιμίες χωρίς Κίνηση Κεφαλαίου 6.1 Σύνοψη Στο έκτο κεφάλαιο του συγγράμματος ξεκινάει η ανάλυση της μακροοικονομικής πολιτικής. Περιγράφονται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΕΡΓΙΑ ΚΑΙ ΕΜΒΑΘΥΝΣΗ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ (2008-2014)

ΑΝΕΡΓΙΑ ΚΑΙ ΕΜΒΑΘΥΝΣΗ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ (2008-2014) ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ Κ. Κούνεβα Ευρωβουλευτής ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Τομέας ΑΚΕΔ, Σπουδαστήριο Οικονομίας ΑΝΕΡΓΙΑ ΚΑΙ ΕΜΒΑΘΥΝΣΗ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ (2008-2014)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA ΜΕΛΟΣ ΤΗΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ (RSAI, ERSA) Οικονομική Κρίση και Πολιτικές Ανάπτυξης και Συνοχής 10ο Τακτικό Επιστημονικό

Διαβάστε περισσότερα

Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές.

Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές. 1 2 Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές. Στόχος: Να αποδείξουν οι φοιτητές από μόνοι τους πόσες πολλές έννοιες βρίσκονται στην τομή των δύο

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Στερεάς Ελλάδας Τμήμα Περιφερειακής Οικονομικής Ανάπτυξης Διαλέξεις Μαθήματος Οικονομική Γεωγραφία Ε Εξαμήνου

Πανεπιστήμιο Στερεάς Ελλάδας Τμήμα Περιφερειακής Οικονομικής Ανάπτυξης Διαλέξεις Μαθήματος Οικονομική Γεωγραφία Ε Εξαμήνου c Πανεπιστήμιο Στερεάς Ελλάδας Τμήμα Περιφερειακής Οικονομικής Ανάπτυξης Διαλέξεις Μαθήματος Οικονομική Γεωγραφία Ε Εξαμήνου Διδάσκων: Δρ. Χρίστος Απ. Λαδιάς ΘΕΩΡΙΕΣ ΤΟΥ ΔΕΥΤΕΡΟΓΕΝΟΥΣ ΤΟΜΕΑ ΜΕ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΕΤΡΙΑ Εισαγωγή

ΟΙΚΟΝΟΜΕΤΡΙΑ Εισαγωγή 2013 [Πρόλογος] ΟΙΚΟΝΟΜΕΤΡΙΑ Εισαγωγή Μάθημα Εαρινού Εξάμηνου 2012-2013 Μ.Επ. ΟΕ0300 Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης Μαρί-Νοέλ Ντυκέν, Επ. Καθηγητρία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1. Αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του ΚΠΣ III

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1. Αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του ΚΠΣ III ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ 152 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 Αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του ΚΠΣ III Η εκ των προτέρων αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του 3 ου ΚΠΣ µπορεί να πραγµατοποιηθεί µε τρόπους οι οποίοι

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Μέθοδοι και Τεχνικές Περιφερειακής Ανάλυσης

ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Μέθοδοι και Τεχνικές Περιφερειακής Ανάλυσης ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Μέθοδοι και Τεχνικές Περιφερειακής Ανάλυσης ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΕΣ: Αθανάσιος Παπαδασκαλόπουλος Καθηγητής Τμήματος Οικονομικής και Περιφερειακής Ανάπτυξης Παντείου Μανώλης Χριστοφάκης Επίκουρος

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος... 11 Εισαγωγή... 13

Πρόλογος... 11 Εισαγωγή... 13 Περιεχόμενα Πρόλογος... 11 Εισαγωγή... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Οι διεθνείς συναλλαγές και τα συγκριτικά πλεονεκτήματα... 17 Ι. Η αρχή των συγκριτικών πλεονεκτημάτων... 17 Α. Κόστος εργασίας και εξειδικεύσεις...

Διαβάστε περισσότερα

Μακροοικονομική. Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική. Αναπτύχθηκε ως ξεχωριστός κλάδος: Γιατί μελετάμε ακόμη την. Μακροοικονομική Θεωρία και

Μακροοικονομική. Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική. Αναπτύχθηκε ως ξεχωριστός κλάδος: Γιατί μελετάμε ακόμη την. Μακροοικονομική Θεωρία και Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική Εισαγωγή: με τι ασχολείται Ποια είναι η θέση της μακροοικονομικής σήμερα; Χρησιμότητα - γιατί μελετάμε την μακροοικονομική θεωρία; Εξέλιξη θεωρίας και σχέση με την πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

Νότια Ευρώπη. Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός. Ελληνικά

Νότια Ευρώπη. Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός. Ελληνικά Νότια Ευρώπη Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός Η πρόσφατη οικονομική κρίση επηρέασε εκατομμύρια Ευρωπαίων πολιτών με πολλούς να χάνουν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ)

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ) ΕΠΙ ΧΕΙΡ Η ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ) ΜΑΤΙ ΚΟ ΤΗ ΤΑ Το έργο υλοποιείται στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράµµατος «Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση»

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι βιομηχανία. Εικόνα 1. Εικόνα 2

Τι είναι βιομηχανία. Εικόνα 1. Εικόνα 2 Τι είναι βιομηχανία Η βιομηχανία είναι ένα οργανωμένο σύστημα παραγωγής αγαθών και υπηρεσιών σε μεγάλη ποσότητα. Οι βιομηχανικές, παραγωγικές μονάδες ή μονάδες παροχής υπηρεσιών χρειάζεται να θεωρηθούν

Διαβάστε περισσότερα

Εξετάσεις Οικονομικής Γεωγραφίας - Ιούλιος 2007. Όνομα: Επώνυμο: Επιθυμώ να μην περάσω το μάθημα εάν η βαθμολογία μου είναι του

Εξετάσεις Οικονομικής Γεωγραφίας - Ιούλιος 2007. Όνομα: Επώνυμο: Επιθυμώ να μην περάσω το μάθημα εάν η βαθμολογία μου είναι του Εξετάσεις Οικονομικής Γεωγραφίας - Ιούλιος 2007 Α Όνομα: Επώνυμο: Αριθμός Μητρώου: Έτος: Επιθυμώ να μην περάσω το μάθημα εάν η βαθμολογία μου είναι του Ερωτήσεις 1. Εάν ο δείκτης συνεκτικότητας (β) ενός

Διαβάστε περισσότερα

Εξετάσεις Θεωρίας και Πολιτικής Διεθνούς Εμπορίου Ιούλιος 2007. Όνομα: Επώνυμο: Επιθυμώ να μην περάσω το μάθημα εάν η βαθμολογία μου είναι του

Εξετάσεις Θεωρίας και Πολιτικής Διεθνούς Εμπορίου Ιούλιος 2007. Όνομα: Επώνυμο: Επιθυμώ να μην περάσω το μάθημα εάν η βαθμολογία μου είναι του Εξετάσεις Θεωρίας και Πολιτικής Διεθνούς Εμπορίου Ιούλιος 2007 Α Όνομα: Επώνυμο: Αριθμός Μητρώου: Έτος: Επιθυμώ να μην περάσω το μάθημα εάν η βαθμολογία μου είναι του 1. Η χώρα Α έχει 10.000 μονάδες εργασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ Μέρος πρώτο: Η πορεία προς μία κοινή ενεργειακή πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης Ανάγκη για

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ

Η ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Η ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Γκλαβέρη Αναστασία Μάιος 2006 Σκοπός n Σκοπός μας στην παρούσα διπλωματική εργασία είναι να διερευνήσουμε θέματα που σχετίζονται με την ανταγωνιστικότητα στην Ελλάδα. n

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ. και το Κόστος

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ. και το Κόστος ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Κεφάλαιο 3 ο : Η Παραγωγή της Επιχείρησης και το Κόστος ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής 1. Το συνολικό προϊόν παίρνει την μέγιστη τιμή

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ 7: Θεωρίες Διαπεριφερειακού Εμπορίου

ΔΙΑΛΕΞΗ 7: Θεωρίες Διαπεριφερειακού Εμπορίου ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΙΑΛΕΞΗ 7: Θεωρίες Διαπεριφερειακού Εμπορίου Δρ. Βασίλης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET14: ΤΟΜΕΑΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET14: ΤΟΜΕΑΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΟΡΙΣΜΟΣ - ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ Ο δείκτης καταγράφει τη σύνθεση της απασχόλησης ανά Περιφέρεια και ειδικότερα την ποσοστιαία κατανομή κατά τομέα παραγωγής (πρωτογενής, δευτερογενής, τριτογενής)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Κεφάλαιο 1 ο : Βασικές Οικονομικές Έννοιες ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Πολιτική Οικονομία (Οικονομική Επιστήμη) είναι η επιστήμη που μελετά τα οικονομικά προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1. Εισαγωγή στη µακροοικονοµική

Κεφάλαιο 1. Εισαγωγή στη µακροοικονοµική Κεφάλαιο 1 Εισαγωγή στη µακροοικονοµική Περίγραµµα κεφαλαίων Ποιο είναι το αντικείµενο της µακροοικονοµικής Με τι ασχολούνται οι µακροοικονοµολόγοι; Γιατί διαφωνούν οι µακροοικονοµολόγοι Ποιο είναι το

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΜΑΔΑ Α

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΜΑΔΑ Α ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΜΑΔΑ Α Για τις προτάσεις από Α1 μέχρι και Α5 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της καθεμιάς και δίπλα σε κάθε αριθμό τη λέξη Σωστό, αν η πρόταση είναι σωστή, και

Διαβάστε περισσότερα

Τα Βασικά Χαρακτηριστικά του Ελληνικού Πρωτογενούς Τομέα

Τα Βασικά Χαρακτηριστικά του Ελληνικού Πρωτογενούς Τομέα 1 Τα Βασικά Χαρακτηριστικά του Ελληνικού Πρωτογενούς Τομέα Αλεξιάδης, Σ. (Ph.d. in Regional Economics) Κοκκίδης, Σ. (Πτυχιούχος Στατιστικής) Σπανέλλης, Λ. (MSc στην Στατιστική) * Εισαγωγή Ο αγροτικός τομέας

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ BRAND NAME ΣΤΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗΣ ΤΩΝ ΕΙΣΗΓΜΕΝΩΝ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΧΡΗΜΑΤΙΣΤΗΡΙΟ ΕΤΑΙΡΙΩΝ

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ BRAND NAME ΣΤΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗΣ ΤΩΝ ΕΙΣΗΓΜΕΝΩΝ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΧΡΗΜΑΤΙΣΤΗΡΙΟ ΕΤΑΙΡΙΩΝ INVESTMENT RESEARCH & ANALYSIS JOURNAL Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ BRAND NAME ΣΤΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗΣ ΤΩΝ ΕΙΣΗΓΜΕΝΩΝ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΧΡΗΜΑΤΙΣΤΗΡΙΟ ΕΤΑΙΡΙΩΝ H Ύπαρξη ενός Ισχυρού Brand Name Αποτελεί Ικανή Συνθήκη Βελτίωσης

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ

Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ Ι. ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ; Η πορεία που πρέπει να ακολουθηθεί για την πραγματοποίηση των αντικειμενικών

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνές εµπόριο-1 P 1 P 2

Διεθνές εµπόριο-1 P 1 P 2 Διεθνές εµπόριο-1 Το διεθνές εµπόριο συµβάλλει στην καλύτερη αξιοποίηση των παραγωγικών πόρων της ανθρωπότητας γιατί ελαχιστοποιεί το κόστος παραγωγής της συνολικής προσφοράς αγαθών και υπηρεσιών που διακινείται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ I ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ I ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ I ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Λέκτορας Ι. Γιαννατσής Καθηγητής Π. Φωτήλας ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ Οικονομική Επιστήμη: Η κοινωνική επιστήμη που ερευνά την οικονομική δραστηριότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ;

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ; ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ; Οικονοµική είναι η µελέτη του τρόπου µε τον οποίο οι άνθρωποι επιλέγουν να κατανείµουν τους σπάνιους πόρους τους. Λόγω της σπανιότητας δεν είναι δυνατόν να εκπληρωθούν όλες

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνείς Οικονομικές Σχέσεις και Ανάπτυξη

Διεθνείς Οικονομικές Σχέσεις και Ανάπτυξη ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διεθνείς Οικονομικές Σχέσεις και Ανάπτυξη Ενότητα 2 : Κλασικά Υποδείγματα της Διεθνούς Οικονομικής Θεωρίας (Ricardo model) Γρηγόριος Ζαρωτιάδης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ

ΟΙ ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΟΙ ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΔΙΑΣΠΟΡΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΕΣ ΑΝΙΣΟΤΗΤΕΣ Τα μέτρα διασποράς χρησιμεύουν για τη μέτρηση των περιφερειακών ανισοτήτων. Τα περιφερειακά χαρακτηριστικά που χρησιμοποιούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. geeconomy@yahoo.com. Γ Ι Ω Ρ Γ Ο Σ Κ Α Μ Α Ρ Ι Ν Ο Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Λ Ο Γ Ο Σ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012

ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. geeconomy@yahoo.com. Γ Ι Ω Ρ Γ Ο Σ Κ Α Μ Α Ρ Ι Ν Ο Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Λ Ο Γ Ο Σ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012 1 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012 ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Στο παρόν είναι συγκεντρωµένες όλες σχεδόν οι ερωτήσεις κλειστού τύπου που

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΕΡΕΥΝΑ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΣΤΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΕΡΕΥΝΑ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΣΤΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάμη Καρατάση 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.:210 92 11 200-10, Fax:210 92 33 977 11 Tsami Karatassi, 117 42 Athens, Greece,

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Πανεπιστήμιο Πατρών. Οικονομικά της Εκπαιδευσης. Ακαδημαικό έτος 2013-2014. Διδάσκων: Νίκος Γιαννακόπουλος

Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Πανεπιστήμιο Πατρών. Οικονομικά της Εκπαιδευσης. Ακαδημαικό έτος 2013-2014. Διδάσκων: Νίκος Γιαννακόπουλος Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Πανεπιστήμιο Πατρών Οικονομικά της Εκπαιδευσης Ακαδημαικό έτος 2013-2014 Διδάσκων: Νίκος Γιαννακόπουλος Εισαγωγικά Οικονομική επιστημη και εκπαίδευση Τα οικονομικά της εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Διεύθυνση Οικονομικής Ανάλυσης

ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Διεύθυνση Οικονομικής Ανάλυσης ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Διεύθυνση Οικονομικής Ανάλυσης ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ O ΑΓΡΟΔΙΑΤΡΟΦΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΠΡΟΣΦΕΡΕΙ ΕΠΙΠΛΕΟΝ 12,2 ΔΙΣ ΕΤΗΣΙΩΣ ΑΝ ΕΝΙΣΧΥΘΕΙ Η ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ, ΤΟ BRANDING ΚΑΙ Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ

1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ 1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ Το διάγραμμα κυκλικής ροής της οικονομίας (κεφ. 3, σελ. 100 Mankiw) Εισόδημα Υ Ιδιωτική αποταμίευση S Αγορά συντελεστών Αγορά χρήματος Πληρωμές συντελεστών

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΤΩΝ ΑΓΑΘΩΝ

Η ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΤΩΝ ΑΓΑΘΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ Η ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΤΩΝ ΑΓΑΘΩΝ 1. Εισαγωγή Όπως έχουμε τονίσει, η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο προσδιορίζεται η τιμή ενός αγαθού απαιτεί κατανόηση των δύο δυνάμεων της αγοράς, δηλαδή της ζήτησης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΧΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΣΠΑ 2014-2020

ΣΤΟΧΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΣΠΑ 2014-2020 ΣΤΟΧΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΣΠΑ 2014-2020 - Με την παρούσα εγκύκλιο γίνεται αποτύπωση της προόδου των διαπραγµατεύσεων για τη διαµόρφωση του Κανονιστικού πλαισίου της νέας περιόδου, καθώς και των σηµαντικών

Διαβάστε περισσότερα

Η Έννοια της Εταιρικής Σχέσης & τα νέα Χρηματοδοτικά Εργαλεία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Η Έννοια της Εταιρικής Σχέσης & τα νέα Χρηματοδοτικά Εργαλεία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης Η Έννοια της Εταιρικής Σχέσης & τα νέα Χρηματοδοτικά Εργαλεία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης Δρ. Ράλλης Γκέκας Επιστημονικός Συνεργάτης ΚΕΔΕ Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Δημάρχων & Δημοτικών Συμβούλων Πρόγραμμα Επιμόρφωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιµέλεια: Οµάδα Οικονοµολόγων της Ώθησης

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιµέλεια: Οµάδα Οικονοµολόγων της Ώθησης ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Επιµέλεια: Οµάδα Οικονοµολόγων της Ώθησης 1 Πέµπτη, 1 Ιουνίου 014 ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΗ ΘΕΜΑ Α Α1. Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ....3 ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ 1. Ακαθάριστος κύκλος εργασιών....4 2. Λειτουργικό Κέρδος....7 3. Άποψη για την οικονομική κρίση... 10 4. Τα περισσότερο σημαντικά επιχειρησιακά

Διαβάστε περισσότερα

Μισθολογικές διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών στην Ελλάδα Ανισότητες: από την καταγραφή στην ανατροπή

Μισθολογικές διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών στην Ελλάδα Ανισότητες: από την καταγραφή στην ανατροπή Μισθολογικές διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών στην Ελλάδα Ανισότητες: από την καταγραφή στην ανατροπή Η μελέτη της Ευαγγελίας Παπαπέτρου για την απασχόληση - ανεργία και τις μισθολογικές διαφορές ανδρών

Διαβάστε περισσότερα

www.onlineclassroom.gr ΜΕΡΟΣ Β Ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών

www.onlineclassroom.gr ΜΕΡΟΣ Β Ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών ΜΕΡΟΣ Β Ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών Β.1 Διαπράττουμε το σφάλμα της σύνθεσης όταν θεωρούμε ότι: α. αυτό που ισχύει για ένα άτομο ισχύει μερικές φορές και για το σύνολο β. αυτό που ισχύει για ένα άτομο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. ΜΕΡΟΣ Α Θεωρία Ζήτησης Ενός Αγαθού - Ανάλυση Συμπεριφοράς Καταναλωτή

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. ΜΕΡΟΣ Α Θεωρία Ζήτησης Ενός Αγαθού - Ανάλυση Συμπεριφοράς Καταναλωτή ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Α Θεωρία Ζήτησης Ενός Αγαθού - Ανάλυση Συμπεριφοράς Καταναλωτή ΕΙΣΑΓΩΓΗ Έννοια και Στόχοι της Μικροοικονομικής Θεωρίας 1. Γενικά...27 2. Το Πρόβλημα της Επιλογής...29 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Θεωρία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ. 2. Τι περιλαμβάνει ο στενός και τι ο ευρύτερος δημόσιος τομέας και με βάση ποια λογική γίνεται ο διαχωρισμός μεταξύ τους;

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ. 2. Τι περιλαμβάνει ο στενός και τι ο ευρύτερος δημόσιος τομέας και με βάση ποια λογική γίνεται ο διαχωρισμός μεταξύ τους; Μάθημα: Εισαγωγή στα δημόσια οικονομικά Διδάσκουσα: Καθηγήτρια Μαρία Καραμεσίνη Οι παρακάτω ερωτήσεις είναι οργανωτικές του διαβάσματος. Τα θέματα των εξετάσεων δεν εξαντλούνται σε αυτές, αλλά περιλαμβάνουν

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομία. Η οικονομία του νομού Ιωαννίνων βασίζεται στην κτηνοτροφία, κυρίως μικρών ζώων, στη γεωργία και στα δάση. Η συμβολή της βιομηχανίας και

Οικονομία. Η οικονομία του νομού Ιωαννίνων βασίζεται στην κτηνοτροφία, κυρίως μικρών ζώων, στη γεωργία και στα δάση. Η συμβολή της βιομηχανίας και Οικονομία. Η οικονομία του νομού Ιωαννίνων βασίζεται στην κτηνοτροφία, κυρίως μικρών ζώων, στη γεωργία και στα δάση. Η συμβολή της βιομηχανίας και της βιοτεχνίας είναι αρκετά χαμηλή, παρότι είναι μεγαλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές αρχές διοίκησης. μιας μικρής επιχείρησης

Γενικές αρχές διοίκησης. μιας μικρής επιχείρησης Γενικές αρχές διοίκησης μιας μικρής επιχείρησης Η επιχείρηση αποτελεί μια παραγωγική - οικονομική μονάδα, με την έννοια ότι συνδυάζει και αξιοποιεί τους συντελεστές παραγωγής (εργασία, κεφάλαιο, γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή και Οικονομική Μεγέθυνση

Παραγωγή και Οικονομική Μεγέθυνση Παραγωγή και Οικονομική Μεγέθυνση Κεφάλαιο 24 Εισαγωγή στην Μακροοικονομική Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Πανεπιστήμιο Μακεδονίας Παραγωγή και Οικονομική Μεγέθυνση Ηευημερία(το βιοτικό επίπεδο)

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας

3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας 3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας Η νεοκλασική θεωρία της προσφοράς εργασίας που αναπτύξαμε προηγουμένως υποστηρίζει ότι οι επιλογές

Διαβάστε περισσότερα

Εισόδημα Κατανάλωση 1500 500 1600 600 1300 450 1100 400 600 250 700 275 900 300 800 352 850 400 1100 500

Εισόδημα Κατανάλωση 1500 500 1600 600 1300 450 1100 400 600 250 700 275 900 300 800 352 850 400 1100 500 Εισόδημα Κατανάλωση 1500 500 1600 600 1300 450 1100 400 600 250 700 275 900 300 800 352 850 400 1100 500 Πληθυσμός Δείγμα Δείγμα Δείγμα Ο ρόλος της Οικονομετρίας Οικονομική Θεωρία Διατύπωση της

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ ΑΝΤΙΚΤΥΠΟΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΑΓΩΓΟΥ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ TAP ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Ο ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ ΑΝΤΙΚΤΥΠΟΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΑΓΩΓΟΥ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ TAP ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τ. Καρατάσσου 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.: 210 92 11 200-10, Fax: 210 92 33 977, www.iobe.gr 11 T. Karatassou Str., 117

Διαβάστε περισσότερα

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού 1 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ Μέτρο 2.2 Αναµόρφωση Προγραµµάτων Προπτυχιακών Σπουδών ιεύρυνση Τριτοβάθµιας Κατ. Πράξης 2.2.2.α Αναµόρφωση Προγραµµάτων

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα FATE ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΟΥ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ

Πρόγραμμα FATE ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΟΥ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ Πρόγραμμα FATE ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΟΥ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ Παρατηρήσεις επί της πρότασης/μελέτης Γενικές 1. Η μελέτη δεν έχει τη δομή ούτε μίας οικονομοτεχνικής ή επιχειρησιακής μελέτης αλλά ούτε και

Διαβάστε περισσότερα

Οι αυξανόµενες οικονοµικές σχέσεις µε τη ΝΑ Ευρώπη τροφοδοτούν την ανάπτυξη της ελληνικής οικονοµίας

Οι αυξανόµενες οικονοµικές σχέσεις µε τη ΝΑ Ευρώπη τροφοδοτούν την ανάπτυξη της ελληνικής οικονοµίας ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ (008) ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Οι αυξανόµενες οικονοµικές σχέσεις µε τη ΝΑ Ευρώπη τροφοδοτούν την ανάπτυξη της ελληνικής οικονοµίας 12 10 8 6 4 2 0-2 % 1999 Η δυναµική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπία σε Αγορές Διαφοροποιημένων Προϊόντων

Ισορροπία σε Αγορές Διαφοροποιημένων Προϊόντων Ισορροπία σε Αγορές Διαφοροποιημένων Προϊόντων - Στο υπόδειγμα ertrand, οι επιχειρήσεις, παράγουν ένα ομοιογενές αγαθό, οπότε η τιμή είναι η μοναδική μεταβλητή που ενδιαφέρει τους καταναλωτές και οι καταναλωτές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. geeconomy@yahoo.com. Γ Ι Ω Ρ Γ Ο Σ Κ Α Μ Α Ρ Ι Ν Ο Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Λ Ο Γ Ο Σ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2015

ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. geeconomy@yahoo.com. Γ Ι Ω Ρ Γ Ο Σ Κ Α Μ Α Ρ Ι Ν Ο Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Λ Ο Γ Ο Σ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2015 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2015 1 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2015 ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Στο παρόν είναι συγκεντρωµένες όλες σχεδόν οι ερωτήσεις κλειστού τύπου που

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομικά Υποδείγματα: Εισαγωγικές Έννοιες - Τα οικονομικά υποδείγματα περιγράφουν τη συμπεριφορά επιχειρήσεων-καταναλωτών και την αλληλεπίδρασή

Οικονομικά Υποδείγματα: Εισαγωγικές Έννοιες - Τα οικονομικά υποδείγματα περιγράφουν τη συμπεριφορά επιχειρήσεων-καταναλωτών και την αλληλεπίδρασή Οικονομικά Υποδείγματα: Εισαγωγικές Έννοιες - Τα οικονομικά υποδείγματα περιγράφουν τη συμπεριφορά επιχειρήσεων-καταναλωτών και την αλληλεπίδρασή τους στις διάφορες αγορές. - Τα οικονομικά υποδείγματα:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA ΜΕΛΟΣ ΤΗΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ (RSAI, ERSA) Οικονομική Κρίση και Πολιτικές Ανάπτυξης και Συνοχής 10ο Τακτικό Επιστημονικό

Διαβάστε περισσότερα

Ελλάδα Επιχειρησιακό πρόγραµµα 2007-13: Θεσσαλία Στερεά Ελλάδα Ήπειρος

Ελλάδα Επιχειρησιακό πρόγραµµα 2007-13: Θεσσαλία Στερεά Ελλάδα Ήπειρος MEMO/07/506 Βρυξέλλες, 26 Νοεµβρίου 2007 Ελλάδα Επιχειρησιακό πρόγραµµα 2007-13: Θεσσαλία Στερεά Ελλάδα Ήπειρος 1. Επιχειρησιακό πρόγραµµα «Θεσσαλία Στερεά Ελλάδα Ήπειρος» - Πρόγραµµα στο πλαίσιο των στόχων

Διαβάστε περισσότερα

2 Η απασχόληση στο εμπόριο: Διάρθρωση και εξελίξεις

2 Η απασχόληση στο εμπόριο: Διάρθρωση και εξελίξεις 2 Η απασχόληση στο εμπόριο: Διάρθρωση και εξελίξεις 2.1. Εισαγωγικές παρατηρήσεις Στο Μέρος αυτό αποτυπώνονται οι εξελίξεις στη διάρθρωση και στα βασικά χαρακτηριστικά της απασχόλησης στο εμπόριο σε σχέση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ. Μάθημα: Περιφερειακή Οικονομική

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ. Μάθημα: Περιφερειακή Οικονομική ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Μάθημα: Περιφερειακή Οικονομική Θεματική Ενότητα: Η ανάγκη αντιμετώπισης του Περιφερειακού προβλήματος Χρήστος Δ. Γενιτσαρόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

2. ΤΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ - ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ

2. ΤΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ - ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ 2. ΤΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ - ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ 2.1 Χαρακτηριστικά του Συστήματος Η μεταφορική υποδομή μιας χώρας ή μιας περιοχής δημιουργείται για την εξυπηρέτηση των οικονομικών και κοινωνικών δραστηριοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

Συναθροιστική Προσφορά

Συναθροιστική Προσφορά Κεφάλαιο 10 Συναθροιστική Προσφορά 10.1 Σύνοψη Στο δέκατο κεφάλαιο του συγγράμματος παρουσιάζεται αρχικά η διαδικασία από την οποία προκύπτει η συναθροιστική προσφορά (AS). Η ανάλυση επικεντρώνεται (α)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α1. Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν, γράφοντας στο τετράδιό σας δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί σε κάθε πρόταση τη λέξη Σωστό, αν η πρόταση είναι σωστή,

Διαβάστε περισσότερα

5. Tο προϊόν και η συναλλαγματική ισοτιμία βραχυχρόνια

5. Tο προϊόν και η συναλλαγματική ισοτιμία βραχυχρόνια 5. Tο προϊόν και η συναλλαγματική ισοτιμία βραχυχρόνια 1. Οι προσδιοριστικοί παράγοντες της συνολικής ζήτησης 2. H βραχυχρόνια ισορροπία στην αγορά προϊόντος 3. Η βραχυχρόνια ισορροπία στην αγορά περιουσιακών

Διαβάστε περισσότερα

Επιτροπή Συντονισμού της Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης

Επιτροπή Συντονισμού της Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Επιτροπή Συντονισμού της Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Σχέδιο Κειμένου Βασικών Αρχών και Κατευθύνσεων Εθνική Στρατηγική για την Ηλεκτρονική Διακυβέρνηση 22 Μαΐου 2013 1 "Δεν μπορεί να υπάρξει διοικητική μεταρρύθμιση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑ- ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ κ. ΦΟΥΤΑΚΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΕ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑΣ &ΓΕΩΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΤΕ

ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑ- ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ κ. ΦΟΥΤΑΚΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΕ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑΣ &ΓΕΩΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΤΕ ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑ- ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ κ. ΦΟΥΤΑΚΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΕ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑΣ &ΓΕΩΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΤΕ 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΙΑ ΙΚΑΣΙΑ. Α. Μπαρτζώκας 29 Μαρτίου 2009

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΙΑ ΙΚΑΣΙΑ. Α. Μπαρτζώκας 29 Μαρτίου 2009 ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΙΑ ΙΚΑΣΙΑ Α. Μπαρτζώκας 29 Μαρτίου 2009 ΣΤΟΧΟΙ Το γνωστικό αντικείµενο της Αναπτυξιακής Οικονοµικής ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΓΟΡΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ Βασικές πηγές στατιστικών στοιχείων σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Μάθημα 8 Προσδιορισμός τιμών και ποσοτική θεωρία Προσδιορισμός τιμών Προσδιορισμός τιμών! Ως τώρα δεν εξετάσαμε πως διαμορφώνεται το γενικό επίπεδο τιμών και πως μεταβάλλεται

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία. του Αναπληρωτή Υπουργού Οικονομικών Δημήτρη Μάρδα. «Τα διεθνή Λογιστικά πρότυπα του Δημοσίου &

Ομιλία. του Αναπληρωτή Υπουργού Οικονομικών Δημήτρη Μάρδα. «Τα διεθνή Λογιστικά πρότυπα του Δημοσίου & Ομιλία του Αναπληρωτή Υπουργού Οικονομικών Δημήτρη Μάρδα «Τα διεθνή Λογιστικά πρότυπα του Δημοσίου & η συμβολή τους στην αντιμετώπιση του Ελληνικού χρέους» Στο ετήσιο 19 th Government Roundtable του Economist

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ. και το Κόστος

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ. και το Κόστος ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Κεφάλαιο 3 ο : Η Παραγωγή της Επιχείρησης και το Κόστος ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Παραγωγή: είναι η διαδικασία με την οποία οι διάφοροι παραγωγικοί συντελεστές

Διαβάστε περισσότερα

Χωρικός σχεδιασμός και τοπική ανάπτυξη στην Ελλάδα

Χωρικός σχεδιασμός και τοπική ανάπτυξη στην Ελλάδα Χωρικός σχεδιασμός και τοπική ανάπτυξη στην Ελλάδα Δρ Γεώργιος Μ. Κορρές Καθηγητής Τμήμα Γεωγραφίας Πανεπιστήμιο Αιγαίου Δρ Αικατερίνη Κόκκινου* μεταδιδακτορική ερευνήτρια Τμήμα Γεωγραφίας Εργαστήριο Οικονομικής

Διαβάστε περισσότερα

Το εργαλείο NEXUS για την ανάπτυξη των Νοτίων Περιφερειών στο Ευρωπαϊκό πλαίσιο

Το εργαλείο NEXUS για την ανάπτυξη των Νοτίων Περιφερειών στο Ευρωπαϊκό πλαίσιο ESPON 2013 Programme Το εργαλείο NEXUS για την ανάπτυξη των Νοτίων Περιφερειών στο Ευρωπαϊκό πλαίσιο Ο ρόλος των περιφερειών στην Στρατηγική Ευρώπη 2020 : Έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς χωρική

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία Σηματοδότησης

Θεωρία Σηματοδότησης Θεωρία Σηματοδότησης Θεωρία ανθρώπινου κεφαλαίου: η εκπαίδευση αυξάνει το επίπεδο της ατομικής παραγωγικότητας και άρα το επίπεδο των ατομικών αμοιβών. Θεωρία σηματοδότησης: τα υψηλότερα επίπεδα εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 2010-2011 Η «μικρή» επιχειρηματικότητα σε περίοδο κρίσης

Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 2010-2011 Η «μικρή» επιχειρηματικότητα σε περίοδο κρίσης Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 2010-2011 Η «μικρή» επιχειρηματικότητα σε περίοδο κρίσης Σταύρος Ιωαννίδης Στελίνα Χατζηχρήστου 26 Ιανουαρίου 2012 Παγκόσμιο Παρατηρητήριο Επιχειρηματικότητας GEM Παρατηρητήριο

Διαβάστε περισσότερα

Δελτίο Τύπου. Αθήνα, 21 Ιανουαρίου 2010

Δελτίο Τύπου. Αθήνα, 21 Ιανουαρίου 2010 Αθήνα, 21 Ιανουαρίου 2010 Δελτίο Τύπου Παρουσιάστηκε, σήμερα στις 21 Ιανουαρίου 2010 στο ξενοδοχείο St.George Lycabettus, το τρίτο τεύχος της Εξαμηνιαίας Έκθεσης Ανάλυσης των Τουριστικών Τάσεων με τις

Διαβάστε περισσότερα

2 0 0 0-2 0 0 6. ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΔΕΙΚΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Σύγκριση με Ευρωπαϊκή Ένωση ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ

2 0 0 0-2 0 0 6. ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΔΕΙΚΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Σύγκριση με Ευρωπαϊκή Ένωση ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΔΕΙΚΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Σύγκριση με Ευρωπαϊκή Ένωση 2 0 0 0-2 0 0 6 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2006 Υπεύθυνοι

Διαβάστε περισσότερα

Δείκτες Ενεργειακής Έντασης

Δείκτες Ενεργειακής Έντασης 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Σειρά Πληροφοριακού και εκπαιδευτικού υλικού Δείκτες Ενεργειακής Έντασης 10 11 - Τοπικό σχέδιο για την απασχόληση ανέργων στην κατασκευή και τη συντήρηση έργων Α.Π.Ε. με έμφαση στις δράσεις

Διαβάστε περισσότερα

Μάγια Ε. Σπανουδάκη, ΜSc, Τμήμα Μηχανικών Παραγωγής & Διοίκησης, Επιβλέπων: Καθηγητής Βασίλης Μουστάκης, Διευθυντής Εργαστηρίου Διοικητικών

Μάγια Ε. Σπανουδάκη, ΜSc, Τμήμα Μηχανικών Παραγωγής & Διοίκησης, Επιβλέπων: Καθηγητής Βασίλης Μουστάκης, Διευθυντής Εργαστηρίου Διοικητικών Μάγια Ε. Σπανουδάκη, ΜSc, Τμήμα Μηχανικών Παραγωγής & Διοίκησης, Επιβλέπων: Καθηγητής Βασίλης Μουστάκης, Διευθυντής Εργαστηρίου Διοικητικών Συστημάτων Π.Κ. Ιούλιος 2014 Δημιουργικότητα+ Επιστήμη= Δημιουργική

Διαβάστε περισσότερα

Συναλλαγματικές ισοτιμίες και επιτόκια

Συναλλαγματικές ισοτιμίες και επιτόκια Κεφάλαιο 2 Συναλλαγματικές ισοτιμίες και επιτόκια 2.1 Σύνοψη Στο δεύτερο κεφάλαιο του συγγράμματος περιγράφεται αρχικά η συνθήκη της καλυμμένης ισοδυναμίας επιτοκίων και ο τρόπος με τον οποίο μπορεί ένας

Διαβάστε περισσότερα

Η Αξιολόγηση ως συνιστώσα του Στρατηγικού Σχεδιασμού υπό το πρίσμα της 'Αθηνάς'

Η Αξιολόγηση ως συνιστώσα του Στρατηγικού Σχεδιασμού υπό το πρίσμα της 'Αθηνάς' Συνέδριο ΜΟΔΙΠ ΑΤΕΙ-Θ *-* Νοεμβρίου 2012 Grand Hotel Θεσσαλονίκη Η Αξιολόγηση ως συνιστώσα του Στρατηγικού Σχεδιασμού υπό το πρίσμα της 'Αθηνάς' Παναγιώτης Τζιώνας Αντιπρόεδρος ΑΤΕΙ-Θ Συμπεράσματα Τα Νέα

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακες Εισροών-Εκροών της Ελληνικής Οικονοµίας για τον Τουρισµό. Σύνοψη Μελέτης

Πίνακες Εισροών-Εκροών της Ελληνικής Οικονοµίας για τον Τουρισµό. Σύνοψη Μελέτης Πίνακες Εισροών-Εκροών της Ελληνικής Οικονοµίας για τον Τουρισµό Σύνοψη Μελέτης Η παρούσα µελέτη των Πινάκων Εισροών-Εκροών µε επίκεντρο τους τοµείς τουρισµού του έτους 1992 εκπονήθηκε µε χρηµατοδότηση

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2014

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2014 ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΘΕΜΑ Α Α1. Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν, γράφοντας στο τετράδιό σας, δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί σε κάθε πρόταση, τη λέξη Σωστό, αν η πρόταση

Διαβάστε περισσότερα

Email: vrapanos@econ.uoa.gr

Email: vrapanos@econ.uoa.gr ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Ακαδηµαϊκό έτος 2008-2009 Τµήµα Οικονοµικών Επιστηµών Μάθηµα: ΚΡΑΤΟΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Γραφείο 305, Σταδίου 5 ιδασκαλία: Β. Ράπανος Ηµέρα και ώρα µαθήµατος: Τρίτη, 11.00-14.00 Ώρες γραφείου:

Διαβάστε περισσότερα