éáôòéëà áîàìåëôá ÁöéÝñùìá óôç ÌåôáâïëéóìéêÞ ÉáôñéêÞ Διανέµεται δωρεάν Ôüìïò à Ôåý ïò 23 Éïýëéïò - ÓåðôÝìâñéïò 2014

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "éáôòéëà áîàìåëôá ÁöéÝñùìá óôç ÌåôáâïëéóìéêÞ ÉáôñéêÞ Διανέµεται δωρεάν Ôüìïò à Ôåý ïò 23 Éïýëéïò - ÓåðôÝìâñéïò 2014"

Transcript

1 éáôòéëà áîàìåëôá Ôüìïò à Ôåý ïò 23 Éïýëéïò - ÓåðôÝìâñéïò 2014 ÁöéÝñùìá óôç ÌåôáâïëéóìéêÞ ÉáôñéêÞ ISSN Tñéìçíéáßá êäïóç ôùí Nïóïêïìåßùí ôïõ Ïìßëïõ ÕÃÅÉÁ Διανέµεται δωρεάν

2 Άρθρα 1144 Παχυσαρκία: η νέα επιδημία Φούλα Βασιλαρά 1171 Παχυσαρκία και οστεοαρθρίτιδα Σάββας Σουρμελής Τριμηνιαία έκδοση των ΥΓΕΙΑ, ΜΗΤΕΡΑ, ΛΗΤΩ και HYGEIA HOSPITAL TIRANA του Ομίλου ΥΓΕΙΑ ISSN Επιτροπή Σύνταξης Κωστής Γεωργιλής Παθολόγος - Λοιμωξιολόγος, Διευθυντής Β Παθολογικής Κλινικής του ΥΓΕΙΑ Ελπιδοφόρος Δουράτσος Μαιευτήρας - Γυναικολόγος, Πρόεδρος Επιστημονικού Συμβουλίου του ΛΗΤΩ Γεώργιος Καλλιπολίτης Μαιευτήρας - Γυναικολόγος, Πρόεδρος Επιστημονικού Συμβουλίου του ΜΗΤΕΡΑ Χρήστος Μπαρτσόκας Παιδίατρος, Διευθυντής Ιατρικής Υπηρεσίας του Παίδων ΜΗΤΕΡΑ Διευθυντής Σύνταξης Ιωάννης Αποστολάκης Παθολόγος, Διευθυντής Ιατρικής Υπηρεσίας του ΥΓΕΙΑ Αναπληρωτής Διευθυντής Σύνταξης Βασίλειος Σεϊτανίδης Αιματολόγος, Επίτιμος Διευθυντής Αιματολογικής Κλινικής του ΥΓΕΙΑ Βοηθοί Διευθυντή Σύνταξης Ιωάννης Πατούλης Χειρουργός του ΥΓΕΙΑ Εμμανουήλ Δ. Παπαδάκης Ειδικός Παθολόγος του ΥΓΕΙΑ Δημοσιογραφική Επιμέλεια Μαριλένα Καραμήτρου Δημοσιογράφος, Υπεύθυνη Γραφείου Τύπου Ομίλου ΥΓΕΙΑ τηλ.: ) Commercial Management Γιώργος Σώρας ( τηλ.: , fax: ) Εκδότης Media2day Εκδοτική Α.Ε. Υπεύθυνος Χρήστος Ζαρίφης Δημιουργικό Τάσος Λοβέρδος, Άντζελα Σοφιανοπούλου Επιμέλεια Ύλης Χρήστος Γαδ Παραγωγή MEDIA2DAY ΕΚΔΟΤΙΚΗ Α.Ε. Παπανικολή 50, Χαλάνδρι Τηλ.: fax: Παιδική παχυσαρκία, τα σύγχρονα δεδομένα Μαρία Καράντζα-Χαρώνη Νίκη Φίλιππα, Λουίζα Βελετζά 1155 Ο υγιής παχύσαρκος: νοσολογική οντότητα ή μύθος; Κωνσταντίνος Η. Τσίγκος 1158 H παχυσαρκία ως παράγων κινδύνου καρδιαγγειακής νόσου Αγάθη Στεργίου Αθανάσιος Πιπιλής 1162 Η αιτιοπαθογένεια της παχυσαρκίας και η σχέση της με το πεπτικό σύστημα Ιωάννης Δανιηλίδης Αντώνης Νικολόπουλος 1165 Η διαχείριση του στρες στη μεταβολική εκτροπή Αγγελική Ζαφειροπούλου 1167 Διερεύνηση προδιαβητικών καταστάσεων: ενδείξεις - μεθοδολογία Δρ Πέτρος Λ. Θωμάκος Δρ Χρήστος Σπ. Ζούπας Οδηγίες προς τους συγγραφείς 1174 Φαρμακευτική αντιμετώπιση της παχυσαρκίας Ηρακλής Αβραμόπουλος 1177 Διατροφή και μεταβολικό σύνδρομο Πολυξένη Κουτκιά-Μυλωνάκη 1180 Τροποποίηση διατροφικής συμπεριφοράς: η σύγχρονη διαιτολογική προσέγγιση στην αντιμετώπιση του μεταβολικού συνδρόμου Αλεξία Κατσαρού 1183 Βαριατρική χειρουργική: παθοφυσιολογικοί μηχανισμοί και μεταβολικές δράσεις Χαρίλαος Κ. Παππής 1186 Η χειρουργική αντιμετώπιση της παχυσαρκίας και η επίδρασή της στο μεταβολικό σύνδρομο Γιώργος Σταυρόπουλος Τα ΙΑΤΡΙΚΑ ΑΝΑΛΕΚΤΑ είναι τριμηνιαίο περιοδικό γενικής ύλης και απευθύνεται στους γιατρούς κάθε ειδικότητας. Δεκτά για δημοσίευση είναι άρθρα γραμμένα από γιατρούς των Νοσοκομείων του Ομίλου ΥΓΕΙΑ και από επιστήμονες συναφών επαγγελμάτων. Τα άρθρα πρέπει να έχουν επίκαιρο επιστημονικό ενδιαφέρον, να είναι βιβλιογραφικά πλήρως τεκμηριωμένα, σύντομα, μέχρι λέξεις, γραμμένα με σαφήνεια, κατανοητά από γιατρούς όλων των ειδικοτήτων, όχι μόνο από τους ειδικούς επί του θέματος που πραγματεύονται. Κύριο κορμό του περιοδικού αποτελούν οι ανακοινώσεις περιπτώσεων, οι σύντομες ανασκοπήσεις, τα επίκαιρα θέματα. Δεκτές, επίσης, διδακτικές απεικονίσεις, κουίζ, δοκιμασίες αυτοελέγχου. Για τη μορφή του άρθρου και την αναγραφή της βιβλιογραφίας παρακαλούνται οι συγγραφείς να συμβουλεύονται προηγούμενα τεύχη του περιοδικού. Όλα τα άρθρα ελέγχονται από συντακτική επιτροπή, η οποία κρίνει αν το άρθρο είναι κατάλληλο προς δημοσίευση ως έχει ή ύστερα από υποδεικνυόμενες τροποποιήσεις. Μετά την έγκριση της συντακτικής επιτροπής, το άρθρο υπόκειται σε συντακτικές και γραμματικές διορθώσεις, οι οποίες μπορεί να περιλαμβάνουν και περικοπές φράσεων ή ολόκληρων παραγράφων, ώστε να γίνει περισσότερο περιεκτικό και εύληπτο. Απαγορεύεται η αναδημοσίευση και γενικά η αναπαραγωγή, μερική ή ολική, περιληπτική ή κατά παράφραση ή διασκευή του περιεχομένου του περιοδικού, με οποιοδήποτε μέσο και τρόπο, χωρίς έγγραφη άδεια του εκδότη και του ιδιοκτήτη. Η άποψη των συντακτών των άρθρων δεν εκφράζει απαραίτητα και την επίσημη άποψη του εκδότη και του ιδιοκτήτη.

3 Γράμμα από τη σύνταξη Η παχυσαρκία και ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2 που τη συνοδεύει, έχουν επισήμως χαρακτηριστεί ως η νέα παγκόσμια επιδημία. Αποτέλεσμα του τρόπου ζωής που έχει επικρατήσει μετά το Β Παγκόσμιο Πόλεμο, εξαπλώνεται διαρκώς. Η ορθολογική αντιμετώπισή της είναι η πρόληψη, που σημαίνει επιστροφή σε τρόπο ζωής πιο φυσικό. Ακούγεται εύκολο, αλλά με τα σημερινά δεδομένα είναι σχεδόν αδύνατο να επιτευχθεί τόσο σε ατομικό όσο και σε συλλογικό επίπεδο. Η ανάδειξη του προβλήματος και η διερεύνηση των συνιστωσών του είναι το πρώτο βήμα προς την επίλυσή του. Η αντιμετώπισή του σε επίπεδο ατόμου περιλαμβάνει σειρά ενεργειών, με τις χειρουργικές επεμβάσεις να έχει αποδειχθεί ότι προσφέρουν την πιο αποτελεσματική και διαρκή λύση. Το ανά χείρας τεύχος των ÇΙατρικών ΑναλέκτωνÈ είναι αφιερωμένο στη μεταβολισμική ιατρική με άρθρα που, ενίοτε εκλαϊκευμένα, παρουσιάζουν κάποιες από τις πλευρές του ζητήματος. Ο κ. Χ. Παππής είχε αναλάβει, σε συνεργασία με τη σύνταξη, τη διάρθρωση του τεύχους. Η συντακτική επιτροπή απευθύνει και από τη θέση αυτή θερμές ευχαριστίες προς τον ίδιο και τους συγγραφείς των άρθρων. Ιωάννης Αποστολάκης Ιατρικά Ανάλεκτα Τόμος Γ' Τεύχος 23 Έτος

4 Παχυσαρκία: η νέα επιδημία Παχυσαρκία: η νέα επιδημία Φούλα Βασιλαρά Παθολόγος ΥΓΕΙΑ Çπρός γάρ σαρκός εὐεξίην αἵματος φλεγμονήν ἀνάγκη γίνεσθαιè (η παχυσαρκία προκαλεί αναγκαστικά και φλεγμονή του αίματος) Ιπποκράτης, Περί Διαίτης Για χιλιάδες χρόνια η παχυσαρκία θεωρούνταν σπάνιο φαινόμενο. Το 1997, όμως, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) χαρακτήρισε την παχυσαρκία παγκόσμια επιδημία. Το 2008, ο ΠΟΥ εκτίμησε ότι 1,5 δισεκατομμύριο ενήλικες ήταν υπέρβαροι και τουλάχιστον 500 εκατομμύρια ήταν παχύσαρκοι, με αποτέλεσμα σχεδόν το 35% του παγκόσμιου πληθυσμού να είναι υπέρβαροι και σχεδόν το 12% παχύσαρκοι, σχεδόν δηλαδή 1 στους 2 ανθρώπους να είναι είτε υπέρβαρος είτε παχύσαρκος. Η παχυσαρκία είναι νόσος που σχετίζεται σε σημαντικό βαθμό με τον τρόπο ζωής (life style related disease) και είναι αναμφίβολα ÇπρονόμιοÈ των οικονομικά εύρωστων κοινωνιών, αν και φαίνεται να επεκτείνεται -όπως όλες οι επιδημίες- και στις οικονομικά αναπτυσσόμενες χώρες. Υπέρβαρος ορίζεται ο ασθενής του οποίου ο δείκτης μάζας σώματος (BMI - βάρος σε Kg/ύψος στο τετράγωνο) είναι 25-29,9 Kg/m 2 και παχύσαρκος ο ασθενής του οποίου το BMI είναι μεγαλύτερο από 30 Kg/m 2. Υπάρχει μια περαιτέρω ταξινόμηση των παχύσαρκων: 30-34,9 παχυσαρκία βαθμού Ι, 35-39,9 παχυσαρκία βαθμού ΙΙ και >40 παχυσαρκία βαθμού ΙΙΙ ή κακοήθης παχυσαρκία. Παρότι ο ανωτέρω ορισμός είναι καθολικά αποδεκτός και ενσωματωμένος σε όλες τις επιδημιολογικές μελέτες, φαίνεται ότι δεν είναι ο καλύτερος δείκτης προσδιορισμού της κοιλιακής παχυσαρκίας. Νεότερες παράμετροι, όπως η μέτρηση της περιμέτρου μέσης στο ύψος του ομφαλού >102 cm στους άντρες και >88 cm στις γυναίκες, φαίνεται να εκτιμούν καλύτερα την κοιλιακή παχυσαρκία, η οποία θεωρείται δυσμενέστερος προγνωστικός δείκτης ανάπτυξης ασθενειών σε σχέση με το BMI. Έτσι η παχυσαρκία θα πρέπει να θεωρείται πιο περίπλοκη νόσος απ ό,τι υπαινίσσεται ο ορισμός της. Η παχυσαρκία δεν είναι απλώς κάποια κιλά παραπάνω. Είναι μια δυσλειτουργία του λιπώδους ιστού με νευροενδοκρινολογική διάσταση και πολλές απορρέουσες ή συσχετιζόμενες παθήσεις. Παθήσεις που σχετίζονται με την παχυσαρκία Αναρίθμητες μελέτες έχουν αποδείξει αυξημένο κίνδυνο για αρτηριακή υπέρταση, σακχαρώδη διαβήτη, στεφανιαία νόσο, υπερλιπιδαιμία, αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο, γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση και τις επιπλοκές της (οισοφάγος Βarrett, αδενοκαρκίνωμα οισοφάγου, διαβρωτική οισοφαγίτιδα), υπνοαπνοϊκό σύνδρομο, χολολιθίαση, συγκεκριμένες μορφές καρκίνου (εντέρου, μαστού, ενδομητρίου), μη αλκοολική λιπώδη διήθηση ήπατος και τις επιπλοκές της (κίρρωση και ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα), οστεοαρθρίτιδα, σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών και υπογονιμότητα. Αν, μάλιστα, προστεθεί εδώ και η ψυχιατρική διάσταση του προβλήματος με τη χαμηλή αυτοεκτίμηση του παχύσαρκου, τη συνοδό κατάθλιψη και τον κοινωνικό στιγματισμό, τότε γίνεται αντιληπτό ότι το πρόβλημα είναι πολυδιάστατο και η επίλυσή του καθόλου απλή. Αιτιολογία - παθοφυσιολογία της παχυσαρκίας Η παχυσαρκία δημιουργείται από μια περίπλοκη αλληλεπίδραση περιβάλλοντος, γενετικής προδιάθεσης και ανθρώπινης συμπεριφοράς. Η έρευνα για την ανακάλυψη νέων, αποτελεσματικότερων θεραπειών για την αντιμετώπισή της οδήγησε στη διαλεύκανση του ρόλου του λιπώδους ιστού και του γαστρεντερικού συστήματος στην παθοφυσιολογία της παχυσαρκίας. Είναι πλέον γνωστό ότι ο λιπώδης ιστός εκκρίνει ορμόνες και το γαστρεντερικό σύστημα ορμόνες και νευροπεπτίδια. Η ανακάλυψη επίσης του εντεροεγκεφαλικού άξονα και ο σημαντικός ρόλος της πλαστικότητας του υποθαλάμου στη ρύθμιση της όρεξης αποτελούν αντικείμενο συνεχιζόμενης έρευνας για την α- νάπτυξη νέων φαρμάκων, που θα στοχεύουν στο κεντρικό νευρικό σύστημα. Το αίσθημα της πείνας και του κορεσμού ρυθμίζονται κυρίως από τον εντεροεγκεφαλικό άξονα, στον οποίο 1144 Ιατρικά Ανάλεκτα Τόμος Γ' Τεύχος 23 Έτος 2014

5 Παχυσαρκία: η νέα επιδημία Άνδρες Γυναίκες Ρουμανία, 2000, 15+ Αυστρία, , Γαλλία, 2009, 15+ Ολλανδία, 2009, 20+ Δανία, 2005, 16+ Βουλγαρία, 2004, 20+ Κύπρος, 2003, 15+ Βέλγιο, 2008, 18+ Σουηδία, 2009, Ιταλία, 2006, 18+ Φινλανδία, 2008, Εσθονία, 2008, Σλοβακία, 2002, 15+ Ιρλανδία, 2007, 18+ Πορτογαλία, , Σλοβενία, , Ισπανία, 2006, 18+ Λετονία, 2006, Λιθουανία, 2008, Πολωνία, , Ουαλία, 2009, 16+ Ουγγαρία, 2009, 18+ Λουξεμβούργο, 2008, 16+ Αγγλία, ,15+ Γερμανία, , Τσεχία, 2008, 20+ Ελλάδα, 2003, Σκωτία, 2008, 16+ Μάλτα, , ,9 11,2 11,8 14,2 12,9 13, ,4 15,4 17,5 13, ,6 18,3 15,5 14,5 16,9 21, ,7 18,3 25,2 20,5 23, ,2 7,7 38,1 28,6 9, , ,3 29,5 40,9 26,4 39,3 32, ,9 40, ,8 26,8 40,4 27,6 38,8 26,3 44,3 22, ,9 33,9 41,3 30,3 44,5 30,2 45,8 27,5 44,5 26,4 40,4 27, ,1 44,4 30,6 40,7 29,2 45,5 29,5 42,8 29,2 41,1 29,9 42,5 34,3 49,7 33,9 9 15,1 12, ,6 11,8 14,4 12 9, , ,3 12, ,1 19,7 22, ,2 27,7 21,1 22,3 18,2 27,5 19,3 Υπέρβαροι, αντικειμενική μέτρηση Παχύσαρκοι, αντικειμενική μέτρηση Υπέρβαροι, αυτοαναφορικά στοιχεία Παχύσαρκοι, αυτοαναφορικά στοιχεία Ποσοστό % Στοιχεία ερευνών: χώρα, έτος, ηλικία (έτη) - Πηγή: Directorate General For Health & Consumers, December 2010 Γράφημα 1. Επιπολασμός υπέρβαρων και παχύσαρκων ενηλίκων στην Ε.Ε. σύμφωνα με επιδημιολογικές μελέτες μετά το συμπεριλαμβάνονται οι ορμόνες του ΓΕΣ, το πνευμονογαστρικό νεύρο, ο υποθάλαμος και ανώτερα φλοιικά ε- γκεφαλικά κέντρα. Η επικρατούσα άποψη είναι ότι το αίσθημα της όρεξης διεγείρεται από την έκκριση της ακετυλογρελίνης από το στομάχι όταν αυτό είναι άδειο. Η γρελίνη διεγείρει εξειδικευμένα κέντρα στον τοξοειδή πυρήνα του υποθαλάμου. Αυτή η διέγερση ενεργοποιεί το νευροπεπτιδίο Y. Αυτό με τη σειρά του διεγείρει ανώτερα εγκεφαλικά κέντρα που αυξάνουν το αίσθημα της πείνας, για την ικανοποίηση της οποίας αρχίζει η πρόσληψη τροφής. Το αίσθημα του κορεσμού μετά την πρόσληψη τροφής και η έλλειψη της πείνας (ή, διαφορετικά, η έλλειψη της όρεξης) ρυθμίζονται από μια άλλη οδό, την οδό της μελανοτρόπου ορμόνης (αmsh). Η ενεργοποίηση αυτής της οδού καταστέλλει την πείνα και επιφέρει το αίσθημα του κορεσμού. Ανάμεσα σ αυτές τις δύο οδούς βρίσκονται οι ορμόνες του ΓΕΣ, όπως η ινσουλίνη, το γλυκογόνο, η χολοκυστονίνη, το πεπτίδιο YY, η οξυντομοντουλίνη (OXM), το πεπτίδιο το ανάλογο του γλυκαγόνου-1 (GLP-1). Οι ορμόνες αυτές, μαζί με το πνευμονογαστρικό, τον υποθάλαμο και τους ανώτερους εγκεφαλικούς πυρήνες, θα σχηματίσουν ένα νευροενδοκρινολογικό κύκλο. Οποιαδήποτε απόκλιση από την ισορροπία αυτού του κύκλου οδηγεί σε αύξηση του βάρους. Αρκετές επιδημιολογικές μελέτες έχουν αποδείξει με βεβαιότητα τη σχέση παχυσαρκίας και αντίστασης στην ινσουλίνη. Η κοιλιακή παχυσαρκία, διά μέσου της αντίστασης στην ινσουλίνη, οδηγεί στην ανάπτυξη του μεταβολικού συνδρόμου, το οποίο είναι ο προάγγελος της εμφάνισης σακχαρώδους διαβήτη, υπέρτασης και αθηροσκλήρωσης. Τον κεντρικό ρόλο και εδώ διαδραματίζει το κοιλιακό - σπλαχνικό λίπος. Το σπλαχνικό λίπος θα μπορούσε να θεωρηθεί Çενδοκρινής αδέναςè, ο οποίος εκκρίνει έναν αριθμό βιολογικά δραστικών προφλεγμονωδών ουσιών. Ιατρικά Ανάλεκτα Τόμος Γ' Τεύχος 23 Έτος

6 Παχυσαρκία: η νέα επιδημία Αυτοαναφορικά στοιχεία Αντικειμενική μέτρηση 8, ,3 11,2 11,2 11,8 12,4 12,5 13,4 13,8 13,8 14,7 15,2 15, ,4 16,9 16, ,1 19,5 20,1 20,2 22, ,2 24,6 25,1 26, ,8 3,8 Κορέα 3,6 4,1 3,9 Ιαπωνία 3,5 4,3 Ελβετία Νορβηγία Ιταλία Σουηδία Γαλλία Ολλανδία Αυστρία Πολωνία 6, ,3 11,7 10,9 11, ,6 7,7 8 9,3 10,7 11,5 12,4 12,7 12,5 Δανία Ισραήλ Βέλγιο Γερμανία 13,7 13,2 13,1 15,7 13,1 14,4 14,4 13,8 Τουρκία Πορτογαλία Ισπανία Σλοβενία ΟΟΣΑ Σλοβακία Τσεχία Εσθονία 12,3 14,6 17, ,6 17, ,5 18,5 16,1 14,7 15,8 17,2 16, ,3 Ελλάδα 18,6 17,7 Ουγγαρία Ισλανδία Φινλανδία Λουξεμβούργο Ιρλανδία Ην. Βασίλειο Καναδάς Αυστραλία Χιλή Νέα Ζηλανδία Μεξικό ΗΠΑ 20,8 18,9 19,3 24, ,1 25,2 25,5 19, ,2 32,2 18,3 21,3 21, ,9 23,2 23,6 27 Γυναίκες Άντρες 30,7 34,5 35,5 2,1 2,8 Ινδία 1,3 2,4 2,9 Ινδονησία Κίνα 3,6 1,1 3,4 2,4 13,9 16,2 Βραζιλία Ρωσική Συν ,7 11,8 20,1 18,1 Ν. Αφρική 8,8 27, Ποσοστό % επί του πληθυσμού Ποσοστό % επί του πληθυσμού Πηγή: ΟΟΣΑ Health Data Εθνικά στοιχεία για τις χώρες μη μέλη του ΟΟΣΑ Γράφημα 2. Συχνότητα παχυσαρκίας στους ενήλικες στις χώρες του ΟΟΣΑ (2009) Ιατρικά Ανάλεκτα Τόμος Γ' Τεύχος 23 Έτος 2014

7 Παχυσαρκία: η νέα επιδημία Η λεπτίνη είναι μια ορμόνη που παράγεται από τα λιποκύτταρα και επάγει καταστολή της όρεξης και αύξηση της θερμιδογένεσης. Γενετικοί παράγοντες με γονιδιακές μεταλλάξεις στη λεπτίνη και στον υποδοχέα της λεπτίνης (LEP), μεταλλάξεις στον υποδοχέα της μελανοκορτίνης-4 (MC4R) και προοπιομελακορτίνης (POMC), είναι υπεύθυνοι για την εμφάνιση σπάνιων, αλλά σοβαρών συνδρόμων παχυσαρκίας. Οι υποδοχείς αυτοί αποτελούν σήμερα αντικείμενο έρευνας για νέες μελλοντικές θεραπείες. Η παχυσαρκία στην Ευρώπη Στο Γράφημα 1 φαίνεται πώς έχει διαμορφωθεί το ποσοστό των υπέρβαρων και παχύσαρκων ενήλικων Ευρωπαίων στην περίοδο , όπως προκύπτει από τα στατιστικά δεδομένα του ΠΟΥ. Μπορεί να διακρίνει κανείς ότι εκείνο που αυξομειώνεται σημαντικά είναι το ποσοστό των παχύσαρκων σε όλες τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ε- νώ το ποσοστό των υπέρβαρων είναι σχετικά πιο σταθερό. Αυτήν την παρατήρηση την επιβεβαιώνουν και πιο πρόσφατα δεδομένα, δηλαδή το πρόβλημα που θα κληθούν να επιλύσουν οι ευρωπαϊκές χώρες τα προσεχή χρόνια, θα είναι το πρόβλημα της παχυσαρκίας και μάλιστα της κακοήθους παχυσαρκίας. Την ίδια πρόκληση αντιμετωπίζουν και οι υπόλοιπες ανεπτυγμένες χώρες. Η παχυσαρκία διεθνώς σήμερα Στο Γράφημα 2 απεικονίζεται η διαμόρφωση του ποσοστού της παχυσαρκίας παγκόσμια. Το 1989 η Κίνα δεν αντιμετώπιζε πρόβλημα παχυσαρκίας, γιατί το 65% των Κινέζων εκτελούσαν χειρωνακτική εργασία και κατανάλωναν λιγότερες θερμίδες. Η ελάττωση της χειρωνακτικής εργασίας με την παράλληλη αύξηση των ημερησίως προσλαμβανομένων θερμίδων οδήγησε σε αύξηση της παχυσαρκίας σε συνολικό ποσοστό έως 5% και σε μερικές πόλεις τώρα ξεπερνά το 20%. Ο Καναδάς είναι μια χώρα στην οποία η παχυσαρκία έ- χει αυξηθεί δραματικά τα τελευταία χρόνια. Αντικειμενικές μετρήσεις του ύψους και του βάρους των Καναδών -και όχι αυτοαναφερόμενες από τους συμμετέχοντες, όπως ισχύει για τις περισσότερες χώρες- προσδιόρισαν ότι το 27,3% των Καναδών είχαν BMI>30. Το Μεξικό έχει την υψηλότερη συχνότητα παχυσαρκίας στις χώρες του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ). Οι ΗΠΑ έχουν το δεύτερο υψηλότερο ποσοστό παχυσαρκίας μετά το Μεξικό. Σήμερα το 65% των Αμερικανών είναι είτε υπέρβαροι είτε παχύσαρκοι, με την κακοήθη παχυσαρκία να αυξάνεται δραματικά από 1,3% το 1970 σε 5,7% το Λίγο χαμηλότερα ποσοστά παχυσαρκίας σε σχέση με την Αμερική παρουσιάζει η Αυστραλία και ακολουθεί η Νέα Ζηλανδία. Στο Γράφημα 3 απεικονίζονται τα αποθαρρυντικά δεδομένα της χώρας μας όσον αφορά στην παιδική παχυσαρκία, ειδικά στα αγόρια. Κι ενώ σε μερικές χώρες υπάρχουν ισχυρά δεδομένα ότι η εξέλιξη της επιδημίας φαίνεται να αναχαιτίζεται (Κορέα, Ελβετία, Ιταλία, Ουγγαρία, Αγγλία) ή υπάρχει ήπια αύξηση (Ισπανία και Γαλλία), στην πλειονότητα των υπόλοιπων χωρών του OΟΣΑ παρατηρούνται ανοδικές τάσεις. Ας ελπίσουμε ότι τα στατιστικά μοντέλα που προβλέπουν ότι 2 στους 3 ενήλικες θα είναι είτε υ- πέρβαροι είτε παχύσαρκοι στις περισσότερες χώρες του ΟΟΣΑ έως το 2020, να μην επαληθευτούν. Η παχυσαρκία στη χώρα μας Στην πρώτη εθνική επιδημιολογική μελέτη που διεξήχθη το 2003 στη χώρα μας για την παχυσαρκία, προέκυψαν δύο ενδιαφέροντα στοιχεία: 1. Οι γυναίκες παρουσιάζουν μεγαλύτερη επίπτωση κοιλιακής παχυσαρκίας, ειδικά μετά την εμμηνόπαυση. 2. Οι άντρες συνολικά είναι πιο παχύσαρκοι σε σχέση με τις γυναίκες, γεγονός πού έρχεται σε αντίθεση με τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες, όπου η συνολική παχυσαρκία παρουσιάζεται υψηλότερη στις γυναίκες. Αντίστοιχα δεδομένα προκύπτουν και για την παιδική παχυσαρκία στη χώρα μας. Σε μια σχετικά πρόσφατη ε- θνική μελέτη (2003), βρέθηκε ότι το συνολικό ποσοστό παχυσαρκίας διαμορφώνεται πάνω από 40% για τα αγόρια και πάνω από 30% για τα κορίτσια. Η παιδική και εφηβική παχυσαρκία στη χώρα μας, όπως φαίνεται και στο Γράφημα 3, λαμβάνει ανησυχητικές διαστάσεις και αυτό οφείλεται αφενός στην απότομη μετάβαση από την παραδοσιακή μεσογειακή διατροφή στο δυτικό τρόπο διατροφής και αφετέρου στην έλλειψη φυσικής δραστηριότητας, με τα Ελληνόπουλα να κατέχουν τη θλιβερή πρώτη θέση σε παχυσαρκία στην Ευρώπη, καθώς και σε ώρες τηλεθέασης. Πού οφείλεται η αύξηση της παχυσαρκίας Αρχίζοντας από το 1980, η αύξηση της παχυσαρκίας συνέπεσε με πολλές αλλαγές στη φυσική δραστηριότητα και στην αφθονία του φαγητού. Θα μπορούσε κανείς να διακρίνει μια έκρηξη της παχυσαρκίας που συμπίπτει με την Ιατρικά Ανάλεκτα Τόμος Γ' Τεύχος 23 Έτος

8 Παχυσαρκία: η νέα επιδημία εισαγωγή των ηλεκτρονικών υπολογιστών, την αυξημένη τηλεθέαση, τη χρήση ιδιωτικού αυτοκινήτου και όχι της δημόσιας συγκοινωνίας, την αστικοποίηση και τη διαμόρφωση μη φιλικών στο περπάτημα πόλεων. Η έλλειψη φυσικής δραστηριότητας με την παράλληλη αύξηση της προσφερόμενης μερίδας φαγητού και την αυξημένη προσφορά υπερσυμπυκνωμένων τροφών πλούσιων σε υδατάνθρακες και κεκορεσμένα λίπη, σχετικά φθηνών, με ελκυστικό διαφημιστικό πλαίσιο, δημιούργησαν έ- ναν ÇεθισμένοÈ παχύσαρκο άνθρωπο, πού ξεπερνά συχνά το επίπεδο κορεσμού αναζητώντας όλο και μεγαλύτερη απόλαυση διά μέσου της έκκρισης ντοπαμίνης από τον εγκέφαλο. Ο ρόλος του παθολόγου και του γιατρού πρωτοβάθμιας περίθαλψης Στην Αμερική έχει βρεθεί ότι μόνο 1 στους 3 γιατρούς πρωτοβάθμιας περίθαλψης θα υπολογίσει το ΒΜΙ στην πρώτη επίσκεψη. Δεν υπάρχουν δεδομένα για την περίμετρο μέσης. Στη χώρα μας δεν υπάρχουν δεδομένα ούτε για το BMI ούτε για την περίμετρο μέσης. Η έλλειψη ενδιαφέροντος από τους γιατρούς πρωτοβάθμιας περίθαλψης να υποβάλλουν εστιασμένες ερωτήσεις για την παχυσαρκία οφείλεται: n στην πλημμελή εκπαίδευση στο πανεπιστήμιο και στην ειδικότητα για την παχυσαρκία, n στην αντίληψη ότι δεν μπορεί ν αλλάξει η συμπεριφορά των ασθενών, n στην έλλειψη αποτελεσματικής φαρμακευτικής θεραπείας, n στην έλλειψη χρόνου, n στην έλλειψη ενημερωτικού υλικού, n στην έλλειψη υποδομών και κέντρων παραπομπής των παχύσαρκων, n στην αντίληψη ότι η παχυσαρκία δεν είναι νόσος, n στην αντίληψη ότι η απώλεια βάρους είναι προσωρινή, n στην αντίληψη των Ελλήνων ασθενών να αναφέρονται απευθείας στους ειδικούς, n στην έλλειψη εκπαίδευσης ότι οι παχύσαρκοι ασθενείς θα πρέπει να παραπέμπονται σε διαιτολόγο, ψυχολόγο, ενδοκρινολόγο, σύμβουλο παχυσαρκίας και σε χειρουργό παχυσαρκίας. Σε όλες τις προηγμένες χώρες ο οικογενειακός γιατρός θα ολοκληρώσει το ιστορικό του ασθενούς και θα προσπελάσει πιο σφαιρικά το πρόβλημα της παχυσαρκίας. Σ ένα τέτοιο εστιασμένο ιστορικό πρέπει να τίθενται οι ακόλουθες ερωτήσεις: n Ποιοι πιθανοί παράγοντες συνεισφέρουν στην παχυσαρκία (υποκείμενα νοσήματα όπως υποθυρεοειδισμός, νόσος Cushing, υποθαλαμικές διαταραχές, σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, γενετικά σύνδρομα); n Λαμβάνονται φάρμακα όπως ινσουλίνη, σουλφονυλουρίες, θειαζολινεδιόνες, κορτικοειδή, ψυχιατρικά φάρμακα, σταθεροποιητικά του συναισθήματος, αντιεπιληπτικά, ορμόνες; n Ποιοι είναι οι στόχοι του ασθενούς και ποιες οι προσδοκίες του; n Πόσο αποφασισμένος είναι ο ασθενής να συμμετάσχει σε πρόγραμμα απώλειας βάρους; n Ποιος είναι ο κίνδυνος επιπλοκών λόγω της παχυσαρκίας; n Πόση ψυχολογική υποστήριξη και τι είδους βοήθεια χρειάζεται; Η αντιμετώπιση του προβλήματος Η θεραπεία της παχυσαρκίας εστιάζει κυρίως σε 4 στόχους: στη δίαιτα, στην άσκηση, στην τροποποίηση της συμπεριφοράς και στη χειρουργική αντιμετώπιση. Επί του παρόντος, η βαριατρική χειρουργική είναι η πιο αποτελεσματική θεραπεία, με τα καλύτερα μακροπρόθεσμα αποτελέσματα, στη διατήρηση της απώλειας του βάρους και στην αναστροφή του σακχαρώδους διαβήτη, δύο νοσήματα που βαίνουν σχεδόν παράλληλα. Έχουν περιγραφεί πολλές δίαιτες, η ανάλυση των ο- ποίων ξεφεύγει από τους σκοπούς αυτού του κεφαλαίου. Το βέβαιο είναι ότι η μεγαλύτερη απώλεια βάρους επιτυγχάνεται όταν η δίαιτα συνδυάζεται με τροποποίηση της συμπεριφοράς και γυμναστική, όταν η συμβουλευτική παρέμβαση γίνεται πρόσωπο με πρόσωπο, όταν τα δύο παραπάνω γίνονται με εντατικοποιημένο τρόπο. Όμως, οι περισσότερες μελέτες με τη συμμετοχή γιατρών πρωτοβάθμιας περίθαλψης με απλή συμβουλευτική και υποκατάστατα διατροφής δεν απέδειξαν απώλεια βάρους πάνω από 5%-10% του συνολικού βάρους, το οποίο θεωρείται κλινικά σημαντικό. Μόνο με την προσθήκη φαρμακευτικής αγωγής phentermine/topiramate ή lorcaserin και εντατικοποιημένης συμβουλευτικής επετεύχθη απώλεια βάρους >5%, γεγονός που αποδεικνύει ότι το ανθρώπινο σώμα αντιστέκεται με κάθε τρόπο στην απώλεια βάρους, για λόγους που ακόμα δε γνωρίζουμε Ιατρικά Ανάλεκτα Τόμος Γ' Τεύχος 23 Έτος 2014

9 Παχυσαρκία: η νέα επιδημία 30,9 35,9 37 Κορίτσια 12,4 13,1 14,4 14,7 14,9 15,2 16,2 16,9 17,6 17,9 19,1 19,5 21,4 21,6 22, ,4 25,5 25,9 26,1 26,6 27,1 28,8 29 9,9 10,3 Κορέα Τουρκία Πολωνία Ελβετία Ιαπωνία Νορβηγία Γαλλία Δανία Σλοβακία Τσεχία Γερμανία Ολλανδία Φινλανδία Σουηδία ΟΟΣΑ Πορτογαλία Ισπανία Αυστραλία Σλοβενία Ισλανδία Ουγγαρία Καναδάς Ηνωμένο Βασίλειο Χιλή Νέα Ζηλανδία Μεξικό Ιταλία ΗΠΑ Ελλάδα 16,2 11,3 16,3 16,7 16,2 12,9 13,1 14,1 17,5 14,7 17 Αγόρια 24,6 22,6 23,6 22,9 23, ,7 28,7 25,5 28,9 28,6 28,2 28,1 32,9 32, ,7 18,3 19,8 21,1 4,5 Κίνα Ν. Αφρική Ινδία Ρωσική Συνομοσπονδία Βραζιλία 5,9 13,6 20,6 24,2 23, Πηγή: International Association for the Study of Obesity (2011) Γράφημα 3. Ποσοστό (%) υπέρβαρων και παχύσαρκων στα παιδιά 5-17 ετών στις χώρες του ΟΟΣΑ. Τα οφέλη από την απώλεια βάρους (αρκεί αυτή να είναι κλινικά σημαντική, δηλαδή 5%-10% του συνολικού βάρους) είναι: 1. Η μείωση της θνητότητας κατά 5%-10%. 2. Η μείωση της συστολικής αρτηριακής πίεσης κατά 10 mmhg και της διαστολικής κατά 20 mmhg σε ποσοστό 20%-25%. 3. Η ελάττωση της γλυκόζης νηστείας κατά 30%-50%. 4. Η μείωση της HbA1C. 5. Η ελάττωση των λιπιδίων. 6. Η μείωση της ολικής χοληστερόλης κατά 10%. 7. Η μείωση της LDL κατά 15%. 8. Η μείωση των τριγλυκεριδίων κατά 30%. 9. Η αύξηση της HDL κατά 8%. Αν μάλιστα αναφερθούμε και σε οικονομικές παραμέτρους, τότε είναι δυνατόν με την αναχαίτιση του προβλήματος να μειωθεί το συνολικό κόστος υγείας κατά 2%-7%. Μέτρα πρόληψης και στρατηγικές Αναγνωρίζοντας το πρόβλημα της παχυσαρκίας ως παγκόσμια απειλή, ο ΠΟΥ προσπαθεί να θεσμοθετήσει στρατηγικές και μέτρα πρόληψης που προωθούν την υγιεινή διατροφή και ενθαρρύνουν τη φυσική δραστηριότητα. Βεβαίως, εκτός από τις γενικές στρατηγικές η κάθε χώρα θα πρέπει να υιοθετήσει και τα δικά της ÇεθνικάÈ μέτρα, τα οποία θα είναι προσαρμοσμένα στο δικό της κοινωνικοοικονομικό επίπεδο, την κουλτούρα και την εθνικότητα. Σε ατομικό επίπεδο, οι άνθρωποι οφείλουν να αυξήσουν το βαθμό ενημέρωσης, να περιορίσουν τις τροφές που είναι πλούσιες σε κεκορεσμένα λιπαρά, τους υδατάνθρακες και το αλάτι, να αυξήσουν την κατανάλωση λαχανικών και φρούτων και να συμμετέχουν σε πρόγραμμα καθημερινής δραστηριότητας, με περπάτημα τουλάχιστον μισής ώρας ημερησίως. Συμπερασματικά, η παχυσαρκία είναι ένα σύγχρονο Ιατρικά Ανάλεκτα Τόμος Γ' Τεύχος 23 Έτος

10 Παχυσαρκία: η νέα επιδημία πρόβλημα και απαιτεί σύγχρονες λύσεις με τη συνεργασία κυβερνήσεων, του Παγκόσμιου Οργανισνού Υγείας, εθνικών φορέων και πολλών ιατρικών και μη ειδικοτήτων (διαιτολόγων, ψυχολόγων, γυμναστών, πολεοδόμων), αφού δεν μπορούμε να επιστρέψουμε στο παρελθόν και να γίνουμε εκ νέου τροφοσυλλέκτες. Abstract Vassilara F. Obesity - the new epidemic. Iatrika Analekta, 2014; 3: Obesity is a life style related disease caused by a complex interaction between the environment, genetic predisposition and human behavior. In 1997, WHO characterized obesity as a new epidemic. In 2008 globally more than 1.4 billion adults were overweight and 500 million were obese. For a long time the BMI index was used to characterize the patient s profile, if he was overweigh >25 kgr/m 2 or obese >30 kgr/m 2. More recent studies indicate that abdominal fat is a better marker to predict the burden of the disease. Given that, at the present time, there aren t effective treatments for obesity, prevention should be considered the cornerstone of therapy. The role of primary care physician-internist should be upgraded in order to participate more actively in the prevention of this new epidemic. Bιβλιογραφία 1. World Health Organization. Regional Office for Europe. Country profiles on nutrition, physical activity and obesity in the 53 WHO European Region Member States. Methodology and summary. 2013, 2. World Health Organization. Obesity and overweight. Fact sheet No 311, March 2013, 3. Loe S, Chin MC, Deurenberg-Yap. Review on epidemic of obesity. Ann Acad Med Singapore 2009; 38: Ngyen D, El-Serag H. The epidemiology of obesity. Gastrenterol Clin North Am 2010; 39: European Union. Directorate-General for Health and Consumers. Strategy for Europe on nutrition, overweight and obesity-related health issues. Implementation progress report. December OECD. Obesity Update Ogden CL, Carrol MD, Kit BK, Flegal KM. Prevalence of obesity and trends in body mass index among US children and adolescents, JAMA 2012; 307: Khan A, Raza S, Khan Y, et al. Current updates in the medical management of obesity. Recent Patents Endocr Metabol Immune Drug Discovery 2012; 6: Forman-Hoffman V, Little A, Wahls T. Barriers to obesity management: a pilot study of primary care clinicians. BMC Family Practice 2006; 7 :35. Doi: / Carvajal R, Wadden TA, Tsai AG, et al. Managing obesity in primary care practice: a narrative review. Ann NY Acad Sci 2013; 1281: Appel LJ, Clark JM, Yeh HC, et al. Comparative effectiveness of weight-loss interventions in clinical practice. NEJM 2011; 365: Yanovski SZ. Obesity treatment in primary care - Are we there yet. NEJM 2011; 365: Tzotzas T, Kapantais E, Tziomalos K, et al. Prevalence of overweight and abdominal obesity in Greek children 6-12 years old: Results from the National Epidemiological Survey. Hippokratia 2011; 15: Karantais E, Tzotzas T, Ioannidis I, et al. First National Epidemiological Survey on the prevalence of obesity and abdominal fat distribution in Greek adults. Ann Nutr Metab 2006; 50: Koukoulis GN, Sakka C, Katsaros F, et al. High rates of obesity prevalence in adults living in Central Greece: Data from the Argos Study. Hormons 2010; 9: Acosta A, Dayyeh B KA, Port J, et al. Recent Advances in Clinical Practice Challenges and Opportunities in the Management of Obesity. Gut 2014; 63: Ιατρικά Ανάλεκτα Τόμος Γ' Τεύχος 23 Έτος 2014

11 Παιδική παχυσαρκία, τα σύγχρονα δεδομένα Παιδική παχυσαρκία, τα σύγχρονα δεδομένα Μαρία Καράντζα-Χαρώνη, MD, FAAP Παιδοενδοκρινολόγος, Επ. Υπεύθυνη Ενδοκρινολογικής Κλινικής Παίδων Μητέρα και Ιατρείου Ελέγχου Βάρους Παιδιών και Εφήβων Νίκη Φίλιππα Κλινική Διαιτολόγος-Διατροφολόγος RD, Pg Diploma Dietetics Kings College London, τ. CD Boston Children s Hospital, Επιστημονική Συνεργάτις Ιατρείου Ελέγχου Βάρους Παίδων ΜΗΤΕΡΑ και Νοσοκομείου Παίδων ÇΗ Αγ. ΣοφίαÈ Λουίζα Βελετζά Δρ Ψυχολογίας, τ. Academic Appointment Harvard Medical School, τ. Ψυχοθεραπεύτρια J.B. Children s Center, Children s Hospital, Boston MA, Επιστημονική Συνεργάτις Ιατρείου Ελέγχου Βάρους Παίδων ΜΗΤΕΡΑ και Νοσοκομείου Παίδων ÇΗ Αγ. ΣοφίαÈ Στις ΗΠΑ, αλλά και στην Ελλάδα η επίπτωση της παιδικής παχυσαρκίας όπως ορίζεται ως δείκτης μάζας σώματος BMI>95% για την ηλικία και το φύλο, έχει τριπλασιαστεί τα τελευταία σαράντα έτη. Το 16,5% των παιδιών είναι παχύσαρκα και το 15% υπέρβαρα (ΒΜΙ 85%-95%). Η αύξηση της παιδικής παχυσαρκίας είναι ιδιαίτερα ανησυχητική, καθώς αυξάνεται συνεχώς η διάγνωση νόσων που σχετίζονται με την παχυσαρκία στον παιδικό πληθυσμό, όπως ο σακχαρώδης διαβήτης Τύπου 2, η αποφρακτική άπνοια, η λιπώδης διήθηση του ήπατος. Εν τη απουσία αποτελεσματικών μεθόδων πρόληψης και θεραπείας της παιδικής παχυσαρκίας, εκατομμύρια παιδιά θα ενηλικιωθούν με τις σωματικές, αλλά και ψυχικές επιπτώσεις του πλεονάζοντος λιπώδους ιστού. Η παχυσαρκία είναι γενετική νόσος, καθώς νεότερα ε- ρευνητικά δεδομένα υποστηρίζουν ότι το 60%-80% της παρατηρούμενης μεταβλητότητας του σωματικού βάρους μπορεί να αποδοθεί σε κληρονομικούς παράγοντες. Παράλληλα, όμως, η παχυσαρκία είναι και περιβαλλοντική νόσος, καθώς τα τελευταία 40 χρόνια οι γενετικές μας καταβολές άλλαξαν ελάχιστα, ενώ η παχυσαρκία τριπλασιάστηκε, γεγονός που μπορεί να αποδοθεί μόνο σε ε- ξωγενείς παράγοντες, που επηρεάζουν την Çενεργειακή οικονομίαè του παιδιού. Η παχυσαρκία στην πλειονότητα των περιπτώσεων είναι επίκτητη και οφείλεται σε περιβαλλοντικούς, διατροφικούς, φαρμακευτικούς και επιγενετικούς παράγοντες. Τα γενετικά και ενδοκρινολογικά αίτια είναι πολύ σπανιότερα και η διαγνωστική προσέγγιση θα πρέπει να είναι ανάλογη των κλινικών συμπτωμάτων. Τα παιδιά με διαγνωσμένες ενδοκρινοπάθειες ως αίτιο της παχυσαρκίας είναι μια μειοψηφία της τάξεως του 2%- 3% όσων παραπέμπονται για παχυσαρκία. Παραδείγματα αποτελούν ο υποθυρεοειδισμός, η ανεπάρκεια αυξητικής ορμόνης, το σύνδρομο Cushing, το ινσουλίνωμα, οι υποθαλαμικές βλάβες λόγω τραύματος ή συγγενούς διαμαρτίας. Θεραπεία της υποκείμενης νόσου αναστρέφει και την εικόνα της παχυσαρκίας και γι αυτόν το λόγο συχνά συμμετέχει στη διαφορική διάγνωση. Μία από τις μεγαλύτερες ανακαλύψεις στην επιστήμη της παχυσαρκίας είναι το σύστημα της λεπτίνης (leptin signaling pathway). Απενεργοποιητικές μεταλλάξεις που αφορούν σε αυτό το μονοπάτι μπορεί να ευθύνονται για το 3%-4% της σοβαρής, πρώιμης έναρξης παχυσαρκίας. Παραδείγματα αποτελούν μεταλλάξεις του POMC (pro-opiomenalocortin), της λεπτίνης, της Pro-hormone convertase 1 (PC1), του POMC processing, των υποδοχέων της μελανοκορτίνης. Άλλα παραδείγματα γονιδιακών μεταλλάξεων που σχετίζονται με παχυσαρκία είναι μεταλλάξεις του BDNF (Brain Derived Neurotrophic Factor) και η νόσος Albright Hereditary Ostreodystrophy, όπως και διάφορα γενετικά σύνδρομα (Down, Turner, Prader Willi, Biedl Bardett κ.ά.). Η μέθοδος αντιμετώπισης Η Αμερικάνικη Ακαδημία Παιδιατρικής προτείνει μια προσέγγιση σε 4 στάδια, αρχίζοντας από παρεμβάσεις που αφορούν στη διατροφή και στον τρόπο ζωής, με αυξανόμενη ένταση. Επί απουσίας βελτίωσης έπειτα από 6 μήνες παρέμβασης, συνιστάται η παραπομπή σε ειδικά κέντρα αντιμετώπισης παχυσαρκίας και η πιθανή χρήση φαρμακευτικής αγωγής και, σε ιδιαίτερα επιλεγμένες περιπτώσεις εφήβων, η βαριατρική χειρουργική. Καθεμία από αυτές τις μεθόδους παρέμβασης έχει διαφορετικά ποσοστά βραχυ- Ιατρικά Ανάλεκτα Τόμος Γ' Τεύχος 23 Έτος

12 Παιδική παχυσαρκία, τα σύγχρονα δεδομένα πρόθεσμης και μακροπρόθεσμης επιτυχίας, όπως και πιθανότητες παρενεργειών, τις οποίες ο θεράπων ιατρός πρέπει να λαμβάνει υπόψη. Η θεραπεία της παχυσαρκίας στα περισσότερα κέντρα του εξωτερικού, αλλά και στην Κλινική μας, γίνεται πλέον με το μοντέλο της ÇομάδαςÈ και βασίζεται στη συνεργασία παιδοενδοκρινολόγου - διαιτολόγου - ψυχολόγου για βοήθεια στην αλλαγή συμπεριφοράς. Έχουμε διαπιστώσει ότι η κλινική συνεκτίμηση από τη διεπιστημονική ομάδα δημιουργεί μια τράπεζα κλινικών πληροφοριών που βοηθούν στη διαμόρφωση συντονισμένου προγράμματος για την υποστήριξη κάθε παιδιού ή εφήβου και της οικογένειάς του. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό για την επιτυχία της παρέμβασης η εκπαίδευση να γίνεται με διαδραστικό τρόπο ώστε το παιδί να συμμετέχει και να νιώθει ότι παίρνει τον έλεγχο στη διαδικασία αυτή με την υποστήριξη της ÇομάδαςÈ και της οικογένειας. Ο βαθμός επιτυχίας της προσπάθειας σχετίζεται με την ετοιμότητα της οικογένειας να υιοθετήσει και να υποστηρίξει έναν υγιεινό τρόπο ζωής και διατροφής για όλα τα μέλη της, όχι με τη νοοτροπία της δίαιτας στα παιδιά. Εφόσον το περιβάλλον εκτός σπιτιού είναι ÇπαχυσαρκογενέςÈ (obesogenic), ας υπάρχει μια Çυγιεινή ασπίδαè στο σπίτι. Το διατροφικό μοντέλο Οι συγκεντρωτικές και παρεμβατικές μελέτες μέχρι στιγμής καταλήγουν στο ότι η παρέμβαση με στόχο την αλλαγή στη διατροφική συμπεριφορά (dietary-behavioral intervention) σε συνδυασμό με τη φυσική δραστηριότητα είναι οι πιο αποτελεσματικές μέθοδοι για τη βελτίωση των παραμέτρων της παχυσαρκίας και του μεταβολικού συνδρόμου στα παιδιά, με εμφανή αποτελέσματα στο τρίμηνο μετά την παρέμβαση, τα οποία παρέμειναν και στα 1-2 χρόνια επανεξέτασης. Η διατροφή που χρησιμοποιείται παραδοσιακά για απώλεια βάρους σε παιδιά και σε εφήβους, είναι η χαμηλή σε λιπαρά. Υπάρχει, με τα τελευταία δεδομένα, μια τουλάχιστον εξίσου αποτελεσματική και ίσως πιο ρεαλιστική εναλλακτική, που ταιριάζει στο μοντέλο της μεσογειακής διατροφής περισσότερο, με έμφαση στην ποιότητα των υδατανθράκων. Οι έρευνες τις τελευταίες τρεις δεκαετίες, με έμφαση στην ποιότητα (γλυκαιμικός δείκτης), αλλά και στην ποσότητα (γλυκαιμικό φορτίο) της κατανάλωσης των υδατανθράκων, προτείνουν τροφές πλούσιες σε φυτικές ίνες (φρούτα, λαχανικά, όσπρια, προϊόντα ολικής άλεσης), που προκαλούν μειωμένη αύξηση του μεταγευματικού σακχάρου, μειώνουν το βάρος, αλλά και την πιθανότητα εμφάνισης σακχαρώδους διαβήτη Τύπου 2, και περιλαμβάνουν με μέτρο το ευεργετικό ελαιόλαδο, τα μειωμένα σε λιπαρά γαλακτοκομικά και τις υγιεινές πηγές πρωτεΐνης (Γράφημα 1). Όπως φαίνεται σε αυτήν τη διατροφική πυραμίδα των ενηλίκων, η οικογενειακή διατροφή για πρόληψη και θεραπεία της παχυσαρκίας βασίζεται σε φρούτα, λαχανικά, δημητριακά ολικής άλεσης και περιλαμβάνει ελαιόλαδο, ενώ τα γλυκά, το άσπρο ψωμί και οι πατάτες είναι στην κορυφή. Η διαφορά στις συστάσεις για την παιδική διατροφή είναι στις μερίδες γαλακτοκομικών (2-4 τη μέρα ανάλογα με την ηλικία) και στο κόκκινο κρέας (2 φορές την εβδομάδα ώστε να καλύπτονται οι ανάγκες σε σίδηρο και ψευδάργυρο). Η διατροφή αυτή έχει σχετιστεί σε μερικές μελέτες με μεγαλύτερη αίσθηση κορεσμού και χρησιμοποιείται για τη θεραπεία της παχυσαρκίας και του διαβήτη, πάντα μέσα στο πλαίσιο μιας ισορροπημένης διατροφής ώστε να καλύπτονται οι ανάγκες των παιδιών για ανάπτυξη. Το ψυχικό υπόβαθρο Η κατανόηση των παραγόντων που έχουν συμβάλει στην παιδική παχυσαρκία είναι σημαντική για τη διαμόρφωση της κατάλληλης θεραπευτικής αγωγής. Η πολυπλοκότητα των αιτιών της παιδικής παχυσαρκίας, η οποία μελετάται τα τελευταία χρόνια, και η συμβολή του οικογενειακού στρες, έχουν προκαλέσει την προσοχή των επαγγελματιών ψυχικής υγείας. Τις τελευταίες δεκαετίες, ερευνητικά πορίσματα συμπέραναν ότι: n Το 40% των παιδιών με παχυσαρκία έχουν κατάθλιψη. n Η χρόνια παχυσαρκία έχει σχέση με ψυχοπαθολογία. n Η παιδική παχυσαρκία συνδέεται με ψυχοπαθολογία. n Η παχυσαρκία συνδέεται με χαμηλή αυτοεκτίμηση. n Η σχέση καταθλιπτικών συμπτωμάτων και παχυσαρκίας ξεκινά στην παιδική/εφηβική ηλικία, κυρίως στα κορίτσια Ο ψυχολόγος συμβάλλει στη διαδικασία εκτίμησης και προσφέρει τη δική του οπτική, κάνοντας αξιολόγηση του αναπτυξιακού σταδίου και των γνωσιακών, συναισθηματικών και κοινωνικών ικανοτήτων του παιδιού. Η θεραπεία Για τη θεραπεία, ακολουθούμε τη μέθοδο παράλληλης διε Ιατρικά Ανάλεκτα Τόμος Γ' Τεύχος 23 Έτος 2014

13 Παιδική παχυσαρκία, τα σύγχρονα δεδομένα Προαιρετικά: αλκοόλ με μέτρο (δε συνιστάται για όλους) Με μέτρο: κόκκινο κρέας, επεξεργασμένο κρέας, βούτυρο και δημητριακά, λευκό ρύζι, λευκό ψωμί και ζυμαρικά, πατάτες, ζαχαρούχα ποτά, γλυκά και αλάτι Γαλακτοκομικά (1-2 μερίδες ημερησίως) ή πηγές βιταμίνης D και ασβέστιου Πολυβιταμίνες και επιπλέον βιταμίνη D (συνιστάται για τους περισσότερους) Ξηροί καρποί, σπόροι, φασόλια, τοφού Ψάρια, πουλερικά, αβγά Φρούτα και λαχανικά Ακόρεστα λιπαρά και έλαια Δημητριακά ολικής άλεσης Ημερήσια άσκηση και έλεγχος του σωματικού βάρους Πηγή: Department of Nutrition, Harvard School of Public Health, 2008 Γράφημα 1. Η πυραμίδα της υγιεινής διατροφής πιστημονικής παρέμβασης, που περιλαμβάνει συνέντευξη για τον εντοπισμό κινήτρων (motivational interviewing), προσαρμοσμένη στην ηλικία του παιδιού ή του εφήβου. Πιστεύουμε πως πιθανή ύπαρξη αναπτυξιακών ή άλλων ιατρικών θεμάτων χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή και ειδική αντιμετώπιση. Αξιολογώντας το οικογενειακό σύστημα, αποφασίζουμε σημεία προσέγγισης και ξεκινά η διαδικασία διατροφικής ενημέρωσης και επιμόρφωσης. Συχνά η οικογένεια νιώθει αποθαρρημένη από προηγούμενες ατυχείς προσπάθειες. Το αίτημα του γονέα, το αίτημα του παιδιού, οι τρέχουσες συνθήκες ζωής, η σχολική επίδοση, η άθληση-άσκηση, οι οικογενειακές σχέσεις, οι κοινωνικές σχέσεις, οι φιλίες, είναι πληροφορίες που βοηθούν στη δημιουργία εικόνας του ενδιαφερόμενου να χάσει βάρος. Το αναπτυξιακό ι- στορικό, το σχολικό-ακαδημαϊκό ιστορικό, το οικογενειακό ιστορικό, πιθανά στρεσογόνα περιστατικά στη ζωή του παιδιού ή και της οικογένειας βοηθούν στην κατανόηση των συνθηκών και πιθανών παραγόντων που πυροδοτούν τη διατροφική συμπεριφορά. Στη συνέχεια, τα κίνητρα του γονέα, τα κίνητρα του παιδιού, το ιστορικό προσπαθειών, οι καθημερινές συνήθειες και το συναίσθημα παίζουν ρόλο στο σχεδιασμό της θεραπευτικής παρέμβασης. Συνηθισμένα κίνητρα των γονιών είναι ο φόβος για την υγεία του παιδιού, οι ενοχές τους και η πρόθεση για πρόληψη ασθενειών, που συχνά είναι κληρονομικές. Α- Ιατρικά Ανάλεκτα Τόμος Γ' Τεύχος 23 Έτος

14 Παιδική παχυσαρκία, τα σύγχρονα δεδομένα νάμεσα στα κίνητρα των παιδιών είναι η αποφυγή των πειραγμάτων στο σχολικό ή οικογενειακό περιβάλλον, η καλύτερη εμφάνιση, η μεγαλύτερη επιλογή ρούχων και η ικανότητα να αθλούνται πιο εύκολα ή να ανήκουν σε αθλητικές ομάδες. Όταν τα παιδιά και οι οικογένειές τους συμφωνούν στον καθορισμό συγκεκριμένων στόχων, παρακολουθούμε στενά τις προσπάθειες και εντοπίζουμε τόσο τις επιτυχίες όσο και τις δυσκολίες, τις οποίες αντιμετωπίζουμε σύμφωνα με τις ανάγκες του παιδιού, π.χ. μέσω εφαρμογής συμπεριφορικών προγραμμάτων ή εστιάζοντας στο ρόλο του συναισθήματος. Επαναξιολογούμε τους στόχους και ενδυναμώνουμε το οικογενειακό σύστημα, ώστε να αντιμετωπίσει τα όποια προβλήματά του και να στηρίξει το παιδί. Η σταθερότητα στις επισκέψεις, η κινητοποίηση του παιδιού και η ενεργός συμμετοχή της οικογένειας αποτελούν αποφασιστικά σημεία για την επιτυχία ενός τέτοιου προγράμματος. Abstract Karantza-Charoni M, Philippa N, Veletza L. Childhood obesity: recent advances in diagnosis and treatment. Iatrika Analekta, 2014; 3: Treating obesity in children and adolescents is critical in order to prevent adult obesity-related complications, decrease health costs and improve quality of life. Obesity is a genetic disorder with a large environmental component. Despite the rapid increase in the prevalence of obesity worldwide few therapeutic approaches have proven to be successful. Current trends on obesity prevention/intervention programs aim towards a low glycemic index- low glycemic burden diet in association with behavioral modification. As genetic predisposition to obesity is a large element in the picture, future research into those predispositions will hopefully dictate an individualized approach to weight loss. Bιβλιογραφία 1. Melissa K., Crocker J, Yanovski A. Pediatric obesity: etiology and treatment. Endocrinology and Metabolism Clinics of North America; 38: Wardle J, Carnell S, Haworth CM, Plomin R. Evidence for a strong genetic influence on childhood adiposity despite the force of the obesogenic environment. Am J Clin Nutr. 2008; 87: Montague CT, Farooqi IS, Whitehead JP, et al. Congenital leptin deficiency is associated with severe early-onset obesity in humans. Nature 1997; 387 (6.636): Barlow SE, Expert Committee. Expert committee recommendations regarding the prevention, assessment, and treatment of child and adolescent overweight and obesity: summary report. Pediatrics. 2007; 120: S Inge TH, Garcia V, Daniels S, et al. A multidisciplinary approach to the adolescent bariatric surgical patient. J Pediatr Surg. 2004; 39: 442-7, discussion Nemet D, Barkan S, Epstein Y, et al. Short- and long-term beneficial effects of a combined dietary-behavioral-physical activity intervention for the treatment of childhood obesity. Pediatrics, 2005; 115: e Andersen CJ, Fernandez ML. Dietary strategies to reduce metabolic syndrome. Rev Endocr Metab Disord, 2013; 14: Larsen TM, Dalskov SM, van Baak M, et al. Diet, Obesity, and Genes (Diogenes) Project. Diets with high or low protein content and glycemic index for weight-loss maintenance. N Engl J Med 2010; 363: Ebbeling CB, Pawlak DB, Ludwig DS. Childhood obesity: public health crisis, common sense cure. The Lancet 2002; 360: Childhood Obesity Linked with Mental Illness. Pediatrics, April Ιατρικά Ανάλεκτα Τόμος Γ' Τεύχος 23 Έτος 2014

15 Ο υγιής παχύσαρκος: νοσολογική οντότητα ή μύθος; Ο υγιής παχύσαρκος: νοσολογική οντότητα ή μύθος; Κωνσταντίνος Η. Τσίγκος, MD, PhD Ενδοκρινολόγος ΥΓΕΙΑ, Καθηγητής Διατροφής και Μεταβολισμού Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Η επιδημία της παχυσαρκίας συνεχίζει να εξαπλώνεται παγκοσμίως και προβλέπεται ότι μέχρι το 2030 θα υπάρχουν 1 δισεκατομμύριο παχύσαρκοι. Τα νοσήματα που συνδέονται με την παχυσαρκία είναι σοβαρά, όπως ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2 και καρδιαγγειακές επιπλοκές, με αποτέλεσμα σημαντικά αυξημένο κίνδυνο πρόωρου θανάτου. Όμως, ένα ποσοστό των παχύσαρκων δεν παρουσιάζουν εμφανείς καρδιομεταβολικές επιπλοκές και αναφέρονται ως Μεταβολικά Υγιείς Παχύσαρκοι (ΜΥΠ) [Metabolically Healthy Obese (MHO)]. Ειδικότερα, μεταβολικά υγιής παχύσαρκος (Δείκτης Μάζας Σώματος, ΔΜΣ >30) είναι αυτός που δεν έχει εκδηλώσει ινσουλινοαντοχή ή διαβήτη τύπου 2, υπέρταση και υπερλιπιδαιμία. Η πραγματική ε- πίπτωση, όμως, του φαινότυπου του υγιούς παχύσαρκου στο γενικό πληθυσμό, τα αίτια που δεν αναπτύσσει σαφείς μεταβολικές διαταραχές, καθώς και η προτεινόμενη πιο ήπια αντιμετώπισή του όσον αφορά στην απώλεια βάρους είναι αντικείμενα έντονης επιστημονικής αντιπαράθεσης. Επίσης, αντικείμενο συζήτησης είναι το κατά πόσο αυτός ο ευνοϊκός μεταβολικός φαινότυπος διατηρείται στο χρόνο ή είναι ένα βήμα στη φυσική εξέλιξη της νόσου, με την πιο αργή, αναπόφευκτη εμφάνιση των παραγόντων κινδύνου και τελικά των επιπλοκών. Γενετικές καταβολές, επιγενετικές μεταβολές, διατροφικές επιλογές και συμπεριφορές, ψυχικές διαταραχές, καθώς και το επίπεδο της σωματικής δραστηριότητας, είναι μερικοί από τους παράγοντες που προσδιορίζουν τον κίνδυνο ανάπτυξης καρδιομεταβολικών επιπλοκών σε έναν παχύσαρκο. Ιδιαίτερα η αυξημένη σωματική δραστηριότητα και η συχνή άσκηση φαίνεται ότι μπορούν να εξουδετερώσουν ή να μειώσουν τον καρδιομεταβολικό κίνδυνο στα παχύσαρκα άτομα, αλλά και το αντίθετο. Επίσης, το ποσοστό του ενδοκοιλιακού λίπους και το μέγεθος των λιποκυττάρων είναι μικρότερο στους ΜΥΠ, καθώς και ο βαθμός έκτοπης εναπόθεσης λίπους στους ιστούς, και κυρίως στο ήπαρ και στους μυς, με αποτέλεσμα να διαταράσσεται λιγότερο η ευαισθησία στην ινσουλίνη και το φλεγμονώδες φορτίο να είναι μικρότερο. Τα χαρακτηριστικά των ΜΥΠ Τα τελευταία χρόνια έχει αναδειχθεί από σειρά μελετών ότι οι μεταβολικά υγιείς παχύσαρκοι αποτελούν περίπου το 6%-10% των παχύσαρκων και χαρακτηρίζονται από φυσιολογική ευαισθησία στην ινσουλίνη και απουσία των συστατικών του μεταβολικού συνδρόμου. Πρέπει, όμως, να τονιστεί ότι δεν υπάρχουν συγκεκριμένα και ευρέως αποδεκτά κριτήρια για τον ορισμό του φαινότυπου αυτού, γεγονός που δημιουργεί μεγάλες δυσκολίες στην ανάλυση και σύγκριση των διαφόρων μελετών. Παρ όλα αυτά, με βάση τις μεγαλύτερες επιδημιολογικές μελέτες, θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν τα παρακάτω κριτήρια: n Απουσία κοιλιακής παχυσαρκίας με βάση την περίμετρο μέσης (άνδρες <102 cm, γυναίκες <88 cm). n Απουσία συστατικών μεταβολικού συνδρόμου (φυσιολογική αρτηριακή πίεση, λιπίδια και γλυκόζη νηστείας) και ίσως φυσιολογική C-αντιδρώσα πρωτεΐνη (CRP). n Φυσιολογική ευαισθησία στην ινσουλίνη με βάση το δείκτη HOMA-IR. n Υψηλό επίπεδο καρδιοαναπνευστικής αντοχής. Πράγματι, τα τελευταία χρόνια πολλές μελέτες έδειξαν ότι, ακόμα και οι παχύσαρκοι εκείνοι που δεν έχουν στοιχεία μεταβολικού συνδρόμου ή ινσουλινοαντοχή, παρουσιάζουν λιγότερο ευνοϊκό καρδιομεταβολικό προφίλ από τους υγιείς μη παχύσαρκους (π.χ. υψηλότερα επίπεδα LDL χοληστερόλης, χαμηλότερη HDL, σχετικά αυξημένη CRP και αρτηριακή πίεση, μεγαλύτερη πάχυνση του έσω μέσου χιτώνα της κοινής καρωτίδας, αλλά και μεγαλύτερου βαθμού ασβέστωση των στεφανιαίων αρτηριών και δυσλειτουργία της αριστεράς κοιλίας - Εικόνα 1). Ένα πρόσθετο σημαντικό εύρημα είναι η συχνότερη εύρεση λιπώδους διήθησης του ήπατος στους μεταβολικά υγιείς παχύσαρκους. Ο έλεγχος για λιπώδη διήθηση του ή- πατος (υπερηχογραφικά) θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως χρήσιμο εργαλείο για τη διερεύνηση της μεταβολικής υγείας των παχύσαρκων, καθώς η παρουσία της έχει αναγνωριστεί ως πρώιμος δείκτης καρδιαγγειακού κινδύνου, ακόμα κι αν απουσιάζουν οι κλασικές συνιστώσες του Ιατρικά Ανάλεκτα Τόμος Γ' Τεύχος 23 Έτος

16 Ο υγιής παχύσαρκος: νοσολογική οντότητα ή μύθος; Εικ. 1. Σχηματική παράσταση των τριών κατηγοριών κινδύνου για ανάπτυξη καρδιομεταβολικών επιπλοκών στην παχυσαρκία. Με την αύξηση του Δείκτη Μάζας Σώματος (ΔΜΣ), ο κίνδυνος για σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 (ΣΔ2) και καρδιαγγειακές επιπλοκές (ΚΑΕ) αυξάνεται, αλλά λιγότερο απότομα για τους ΜΥΠ, σε σχέση με το μέσο όρο, ενώ μερικά άτομα έχουν πιο αυξημένο κίνδυνο από το μέσο όρο. μεταβολικού συνδρόμου. Επιπλέον, σε πρόσφατη μεταανάλυση 12 μελετών που παρακολούθησαν άτομα μακροχρόνια, όσοι είχαν χαρακτηριστεί αρχικά μεταβολικά υγιείς παχύσαρκοι παρουσίαζαν σημαντικά αυξημένο κίνδυνο για καρδιαγγειακά συμβάματα και θάνατο από οποιαδήποτε αιτία έπειτα από τουλάχιστον 10 χρόνια, συγκριτικά με μεταβολικά υγιή άτομα φυσιολογικού βάρους. Αντίθετα, η παρουσία μεταβολικού συνδρόμου αύξανε τον κίνδυνο, ανεξαρτήτως του βάρους και του δείκτη μάζας σώματος. Είναι ενδιαφέρον ότι τα ίδια ευρήματα για αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο των μεταβολικά υγιών παχύσαρκων προέκυψαν και από τη μελέτη Whitehall II που δημοσιεύθηκε το Αρκετές μελέτες και μετααναλύσεις επίσης συμφωνούν ότι οι μεταβολικά υγιείς παχύσαρκοι έχουν και μεγαλύτερο κίνδυνο ανάπτυξης διαβήτη τύπου 2 συγκριτικά με υγιείς φυσιολογικού βάρους. Οι παρανοήσεις και η αντιμετώπιση Με δεδομένο, λοιπόν, ότι η επίπτωση της παχυσαρκίας και των επιπλοκών της συνεχίζει να αυξάνεται παγκοσμίως, η άποψη ότι οι μεταβολικά υγιείς παχύσαρκοι δεν έχουν να επωφεληθούν από παρεμβάσεις στον τρόπο ζωής τους για απώλεια βάρους, είναι ένα λανθασμένο μήνυμα για τη δημόσια υγεία. Επιπλέον των μεταβολικών διαταραχών, όμως, υπάρχουν και πολλά άλλα προβλήματα που συνδέονται στενά με την παχυσαρκία και τα οποία πρέπει επίσης να λαμβάνονται υπόψη όταν κανείς προσδοκά οφέλη από παρεμβάσεις για απώλεια βάρους. Τα προβλήματα αυτά περιλαμβάνουν μυοσκελετικά προβλήματα και αναπηρίες, υπνική άπνοια, κάποιους καρκίνους, διαταραχές της αναπαραγωγής, φλεγμονές του δέρματος, ψυχιατρικά προβλήματα και νοητική έκπτωση. Επιπλέον, η παχυσαρκία αποτελεί κοινωνικό στίγμα και συσχετίζεται με μειωμένη ποιότητα ζωής. Ακόμη μία συχνή παρανόηση είναι ότι δεν υπάρχει αποτελεσματική θεραπεία για την παχυσαρκία. Είναι αλήθεια ότι δε διαθέτουμε κάποιον απλό αλγόριθμο ή φάρμακο που να αντιμετωπίζει ριζικά και αποτελεσματικά τη νόσο αυτή, αλλά σίγουρα μπορούμε να επιτύχουμε κλινικά σημαντική απώλεια βάρους με παρεμβάσεις στον τρόπο ζωής (διατροφή και σωματική δραστηριότητα), φαρμακευτικά σκευάσματα και βαριατρικές επεμβάσεις. Όμως, η παχυσαρκία δεν κατανικάται οριστικά όταν επιτύχουμε την απώλεια του υπερβάλλοντος βάρους. Η συνεχιζόμενη συμμόρφωση του ασθενούς για τη μακροχρόνια διατήρηση του αποτελέσματος είναι απαραίτητη, 1156 Ιατρικά Ανάλεκτα Τόμος Γ' Τεύχος 23 Έτος 2014

17 Ο υγιής παχύσαρκος: νοσολογική οντότητα ή μύθος; αλλά καθόλου εύκολη. Όπως και με κάθε χρόνια νόσο, η επιτυχής θεραπεία της παχυσαρκίας απαιτεί το συχνό έλεγχο του ασθενούς και την προσαρμογή των απαραίτητων παρεμβάσεων στο χρόνο. Οι δυσκολίες αυτές σίγουρα ευθύνονται για την απροθυμία πολλών ιατρών να αντιμετωπίσουν τον παχύσαρκο ασθενή, μαζί με το γεγονός ότι οι περισσότεροι νιώθουν ότι δεν γνωρίζουν ή δεν έχουν εκπαιδευτεί επαρκώς στον τομέα αυτό ή και δεν έχουν το χρόνο που απαιτείται για να υπάρξουν αποτελέσματα. Συμπερασματικά, ο μεταβολικά υγιής παχύσαρκος είναι ένας αναδυόμενος φαινότυπος, με σχετικά αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο, ενδιάμεσο μεταξύ του κινδύνου των μεταβολικά υγιών φυσιολογικού βάρους ατόμων και των μη υγιών παχύσαρκων. Η παχυσαρκία αφ εαυτής είναι ο κύριος υπεύθυνος για το ήδη διαταραγμένο, αν και φαινομενικά φυσιολογικό, καρδιομεταβολικό προφίλ των μεταβολικά υγιών παχύσαρκων. Πρέπει να γίνει αποδεκτό ότι η παχυσαρκία είναι νόσος και κανένας βαθμός παχυσαρκίας δε στερείται επιπλοκές μακροχρόνια. Άρα, στην κλινική πράξη, για τον υπολογισμό του καρδιαγγειακού κινδύνου και του κινδύνου θανάτου πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τόσο οι υπάρχουσες μεταβολικές διαταραχές όσο και η παχυσαρκία, εκτός ίσως από τα η- λικιωμένα άτομα. Abstract Tsigos C. Metabolically healthy obese: myth or reality? Iatrika Analekta 2014; 3: The prevalence of the metabolically healthy obese phenotype, the reasons for not developing clear metabolic alterations and the suggested less aggressive therapeutic approach are currently debated. There is growing evidence to suggest that, even when free from metabolic syndrome and glucose intolerance, obese subjects have a less favorable cardiometabolic profile (e.g. higher total and LDL-cholesterol value, lower HDL, increased values of high-sensitivity C-reactive protein and blood pressure, as well as thicker intima media of common carotid segment). Furthermore, many other disorders associated with obesity, such as osteoarthritis and physical disability, obstructive sleep apnea, various cancers and psychiatric disorders, need to be considered when discussing benefits of weight management interventions. Thus, lifestyle-based weight reduction should be considered an appropriate treatment option for all obese men and women regardless of current metabolic status. Bιβλιογραφία 1. Aung K, et al. Risk of developing diabetes and cardiovascular disease in metabolically unhealthy normal-weight and metabolically healthy obese individuals. J Clin Endocrinol Metab 2014; 99: Bell JA, et al. Metabolically healthy obesity and risk of incident type 2 diabetes: a meta-analysis of prospective cohort studies. Obes Rev 2014; March Denis GV, Obin MS. Metabolically healthy obesity: origins and implications. Mol Aspects Med 2013; 34: Hill JO. The myth of healthy obesity (Editorial). Ann Intern Med 2013; 159: Hinouho GM, et al. Metabolically healthy obesity and the risk of cardiovascular disease and type 2 diabetes: the Whitehall II cohort study. Eur Heart J 2014; March Kelly T, Yang W, Chen CS, et al. Global burden of obesity in 2005 and projections to Int J Obes (Lond) 2008; 32: Kramer CK, Zinman B, Retnakaran R. Are metabolically healthy overweight and obesity benign conditions? A systematic review and meta-analysis. Ann Intern Med 2013; 159: Pataky Z, Bobbioni-Harsch E, Golay A. Open questions about metabolically normal obesity. Int J Obes (Lond) 2010; 34 Suppl 2: S18-S Robertson LL, et al. Beyond BMI: The Metabolically healthy obese phenotype & its association with clinical/subclinical cardiovascular disease and all-cause mortality - a systematic review. BMC Public Health 2014; 14: Velho S, Paccaud F, Waeber G, et al. Metabolically healthy obesity: different prevalences using different criteria. Eur J Clin Nutr 2010; 64: Ιατρικά Ανάλεκτα Τόμος Γ' Τεύχος 23 Έτος

18 H παχυσαρκία ως παράγων κινδύνου καρδιαγγειακής νόσου H παχυσαρκία ως παράγων κινδύνου καρδιαγγειακής νόσου Αγάθη Στεργίου Καρδιολόγος, Α' Καρδιολογική Κλινική ΥΓΕΙΑ Αθανάσιος Πιπιλής Καρδιολόγος, Α' Καρδιολογική Κλινική ΥΓΕΙΑ Υπάρχουν διάφοροι τρόποι ποσοτικής έκφρασης της παρουσίας υπερβάλλοντος λιπώδους ιστού στον οργανισμό και ως εκ τούτου δεν υπάρχει ένας καθολικά αποδεκτός ορισμός της παχυσαρκίας. Ο Δείκτης Μάζας Σώματος (ΒΜΙ), η περίμετρος μέσης, ο λόγος περίμετρος μέσης/περίμετρο γλουτών και ο λόγος βάρος/ύψος έχουν επαρκώς μελετηθεί σε επιδημιολογικές μελέτες. Οι δύο πρώτοι αποτελούν ίσως τους πιο εύχρηστους και κλινικά εφαρμόσιμους δείκτες στην καθημερινή πρακτική, αν και κανείς δεν μετρά άμεσα το σπλαχνικό λίπος. Ο ΒΜΙ και η περίμετρος μέσης έχουν, όπως είναι λογικό, συσχέτιση (στην επιδημιολογική μελέτη EPIC οι δύο δείκτες είχαν 85% συσχέτιση). Ως υ- πέρβαρα ορίζονται τα άτομα με ΒΜΙ στα 25-29,9 kg/m 2, ενώ ως παχύσαρκα αυτά με ΒΜΙ >30 kg/m 2. Σύμφωνα με την Αμερικανική Καρδιολογική Εταιρεία τα παχύσαρκα άτομα κατηγοριοποιούνται περαιτέρω σε κατηγορία Ι με ΒΜΙ kg/m 2, κατηγορία ΙΙ με ΒΜΙ kg/m 2 και κατηγορία ΙΙΙ με ΒΜΙ >40 kg/m 2. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, με βάση την περίμετρο της μέσης καθορίζονται δύο επίπεδα ÇδράσηςÈ. Στο πρώτο επίπεδο, όταν η περίμετρος είναι >94 cm σε άνδρες και >80 cm σε γυναίκες, πρέπει να μην αυξηθεί επιπλέον το σωματικό βάρος, ενώ στο δεύτερο επίπεδο δράσης, όταν η περίμετρος μέσης είναι >102 cm σε άνδρες και >88 cm σε γυναίκες, πρέπει να ξεκινήσει παρέμβαση. Επιδημιολογία Η παχυσαρκία έχει λάβει χαρακτήρα επιδημίας τόσο σε ενήλικες όσο και σε παιδιά. Στις ΗΠΑ σχεδόν το 70% του πληθυσμού θεωρούνται παχύσαρκοι ή υπέρβαροι, ενώ πριν από 40 έτη το ποσοστό αυτό ήταν κάτω από 25%. Πολλές επιδημιολογικές μελέτες έχουν συσχετίσει την παχυσαρκία με την ολική θνητότητα, αλλά και ειδικότερα με την καρδιαγγειακή νοσηρότητα. Μια εξαιρετική συλλογική ανάλυση από την Οξφόρδη, που αναφέρεται σε 57 μελέτες και άτομα, συσχέτισε τον ΒΜΙ όχι μόνο με τη συνολική θνητότητα, αλλά και με τη θνητότητα από ειδικά αίτια. Η μεταανάλυση των μελετών αυτών έδειξε ότι ο ΒΜΙ είναι ισχυρός προγνωστικός δείκτης της συνολικής θνητότητας τόσο πάνω όσο και κάτω από το βέλτιστο όριο των 22,5-25 kg/m 2, όπου καταγράφεται η χαμηλότερη ο- λική θνητότητα για όλες τις ηλικίες και για τα δύο φύλα. Πάνω από το όριο αυτό, η θνητότητα ήταν κατά μέσο όρο περίπου 30% υψηλότερη για κάθε 5 kg/m 2 μεγαλύτερο ΒΜΙ, ιδίως στις νεότερες ηλικίες (35-59 έτη). Η αύξηση της ολικής θνητότητας ήταν αποτέλεσμα κυρίως της αύξησης της καρδιαγγειακής θνητότητας. Υπολογίζεται ότι σε ΒΜΙ kg/m 2, η μέση επιβίωση μειώνεται κατά 2-4 έτη, ενώ σε ΒΜΙ kg/m 2 μειώνεται κατά 8-10 έτη (συγκρίσιμη με την επίδραση του καπνίσματος). Αρκετοί από τους κλασικούς παράγοντες κινδύνου είχαν ισχυρή συσχέτιση με τον ΒΜΙ. Σε όλο το φάσμα σωματικού βάρους (ΒΜΙ kg/m 2 ) ο ΒΜΙ σχετιζόταν θετικά και σχεδόν γραμμικά με την αρτηριακή πίεση και συγκεκριμένα κάθε αύξηση κατά 5 kg/m 2 αντιστοιχούσε σε τουλάχιστον 5 mmhg αύξηση της συστολικής και 4 mmhg αύξηση της διαστολικής αρτηριακής πίεσης. Μέχρι τα 30 kg/m 2 ο ΒΜΙ σχετιζόταν αντίστροφα με την HDL χοληστερόλη, θετικά με τη non-hdl και επίσης είχε ισχυρή θετική σχέση με το λόγο non-hdl/hdl. Οι σχέσεις αυτές γίνονταν ασθενέστερες στην ηλικιακή ομάδα των ετών. Πάνω από τα 30 kg/m 2 ο ΒΜΙ είχε μεν ασθενή συσχέτιση με τα διάφορα κλάσματα των λιπιδίων, αλλά μπορούσε να συσχετιστεί με αύξηση των μικρών, πυκνών και ιδιαίτερα αθηρογόνων LDL σωματιδίων. Τέλος, η παχυσαρκία είχε ισχυρή συσχέτιση με το διαβήτη. Η ισχαιμική καρδιακή νόσος ευθυνόταν για περισσότερο από το ένα τέταρτο των συνολικών θανάτων. Ο ΒΜΙ και η θνητότητα από ισχαιμική καρδιοπάθεια είχαν ισχυρή συσχέτιση στο φάσμα kg/m 2 και πιθανόν και σε μεγαλύτερες τιμές ΒΜΙ. Στο φάσμα kg/m 2, κάθε 5 kg/m 2 αύξηση του ΒΜΙ αναλογούσε σε 40% αύξηση της θνητότητας. Η συσχέτιση ήταν λίγο ισχυρότερη στη μέση ηλικία σε σχέση με τους ηλικιωμένους, πιθανόν ως 1158 Ιατρικά Ανάλεκτα Τόμος Γ' Τεύχος 23 Έτος 2014

19 H παχυσαρκία ως παράγων κινδύνου καρδιαγγειακής νόσου αποτέλεσμα της ασθενέστερης συσχέτισης σε μεγάλες ηλικίες της υπέρτασης και της χοληστερόλης με τον καρδιαγγειακό κίνδυνο, αλλά πάντως παρέμενε σαφέστατη ακόμα και σε ηλικίες πάνω από 80 έτη. Η θνητότητα από αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια (ΑΕΕ) ήταν μικρότερη και περίπου το ένα τρίτο της θνητότητας από ισχαιμική καρδιακή νόσο. Η συσχέτιση ήταν πολύ ισχυρότερη στη μέση ηλικία σε σχέση με τους ηλικιωμένους. Κάθε αύξηση κατά 5 kg/m 2 αντιστοιχούσε σε αύξηση κατά 40% της θνητότητας, εύρημα σε μεγάλο βαθμό ανεπηρέαστο από τον τύπο του ΑΕΕ και το κάπνισμα. H συσχέτιση του ΒΜΙ με άλλα αγγειακά αίτια θανάτου ήταν παρόμοια με αυτή των ΑΕΕ, δηλαδή κάθε αύξηση του ΒΜΙ κατά 5 kg/m 2 αντιστοιχούσε σε 40% αύξηση θνητότητας. Ισχυρότερες ήταν οι σχέσεις με τη θνητότητα από καρδιακή ανεπάρκεια και υπέρταση. Στις υψηλότερες τιμές ΒΜΙ υπήρχε ιδιαίτερα ισχυρή συσχέτιση με τη θνητότητα από σακχαρώδη διαβήτη, μη νεοπλασματική νεφρική νόσο και μη νεοπλασματική ηπατική νόσο (κυρίως κίρρωση). Όσον αφορά στη θνητότητα από νεοπλασματική νόσο, στο εύρος kg/m 2, παρατηρήθηκε 10% αύξηση θνητότητας για κάθε 5 kg/m 2 αύξηση του ΒΜΙ. Συμπερασματικά, η αύξηση της θνητότητας σε άτομα με ΒΜΙ μεγαλύτερο από 25 kg/m 2 ήταν κυρίως καρδιαγγειακής αιτιολογίας και, σε μικρότερο βαθμό, νεοπλασματικής. Τα δεδομένα της μεταανάλυσης αυτής προέρχονται κυρίως από την Ευρώπη και την Αμερική. Φαίνεται, όμως, ότι αντίστοιχα ευρήματα υπάρχουν και σε ασιατικούς πληθυσμούς. Στην μελέτη INTERHEART, μια μελέτη ασθενών-μαρτύρων για την εντόπιση των παραγόντων κινδύνου του εμφράγματος μυοκαρδίου σε πολλές περιοχές του πλανήτη, βρέθηκε ότι 9 απλοί παράγοντες κινδύνου που σχετίζονται με τον τρόπο ζωής (σχέση ΑpoA/ApoB, κάπνισμα, σακχαρώδης διαβήτης, υπέρταση, κοιλιακή παχυσαρκία, ψυχοκοινωνικοί λόγοι, μικρή κατανάλωση φρούτων/λαχανικών, έλλειψη άσκησης και καθόλου αλκοόλ) εξηγούν κατά 90% αιτιολογικά το έμφραγμα μυοκαρδίου σε όλους τους πληθυσμούς που έχουν μελετηθεί. Ανάμεσα στους παράγοντες αυτούς, η παχυσαρκία προσέδιδε σχετικό κίνδυνο 1,6 και ήταν πέμπτος σε σημασία κίνδυνος μετά την υπερλιπιδαιμία (σχετικός κίνδυνος 3,2), το κάπνισμα (2,8), το διαβήτη (2,4) και την υπέρταση (1,9). Μάλιστα, επειδή σε αρκετούς πληθυσμούς η παχυσαρκία έχει σημαντικό επιπολασμό θεωρείται ότι σε πληθυσμιακό επίπεδο, εάν δεν υπήρχε παχυσαρκία, θα καταγράφονταν παγκοσμίως 20% λιγότερα εμφράγματα. Παθοφυσιολογία Η παχυσαρκία δρα δυσμενώς στο καρδιαγγειακό σύστημα, μέσω δυσμενούς επίδρασης σε καθιερωμένους παράγοντες κινδύνου, αλλά ίσως και ανεξάρτητα από αυτούς. Το λίπος θεωρείται ένας μεταβολικά ενεργός ενδοκρινής ιστός, ικανός να συνθέσει και να απελευθερώσει στην κυκλοφορία πεπτιδικά και μη συστατικά, καθώς και ικανό αριθμό ορμονών και κυτταροκινών που παρεμβαίνουν στην καρδιαγγειακή ομοιόσταση. Αυξημένα επίπεδα λεπτίνης, μιας ορμόνης που ελέγχει την πρόσληψη τροφής και το μεταβολισμό ενέργειας μπορεί να σχετίζονται ειδικά με τα καρδιαγγειακά νοσήματα. Η CRP επίσης μπορεί να παίζει ρόλο στην ανάπτυξη αντίστασης στη λεπτίνη, ώστε η ενδογενής υπερλεπτιναιμία να μην καταστέλλει την όρεξη και να μην αυξάνει την κατανάλωση ενέργειας. Πρόσφατα, αυξημένες συγκεντρώσεις λεπτίνης και CRP σχετίστηκαν με αυξημένο κίνδυνο καρδιαγγειακών συμβαμάτων, με τη λεπτίνη να αποτελεί πιο ισχυρό προγνωστικό δείκτη. Σαφώς, πάντως, η αύξηση των φλεγμονωδών δεικτών σχετίζεται με την αντίσταση στην ινσουλίνη, την παχυσαρκία και τα καρδιαγγειακά συμβάματα. Η παχυσαρκία επιδρά αρνητικά στη δομή και τη λειτουργία του καρδιαγγειακού συστήματος. Αυξάνει τον όγκο παλμού, την καρδιακή παροχή και το καρδιακό έργο, ενώ επικρατούν χαμηλότερες περιφερικές αντιστάσεις για κάθε επίπεδο αρτηριακής πίεσης. Η καρδιακή συχνότητα αυξάνεται ελαφρά λόγω ενεργοποίησης του συμπαθητικού συστήματος. Οι αυξημένες πιέσεις πλήρωσης και ο όγκος οδηγούν σε διάταση των αριστερών κοιλοτήτων, συγκεντρική υπερτροφία και αναδιαμόρφωση της αριστερής κοιλίας. Η διάταση της αριστερής κοιλίας και η διάταση του αριστερού κόλπου αυξάνουν τον κίνδυνο για καρδιακή ανεπάρκεια και ανάπτυξη κολπικής μαρμαρυγής. Σε μελέτη ατόμων και διάρκεια παρακολούθησης 14 ετών, για κάθε αύξηση του ΒΜΙ κατά 1 kg/m 2, ο κίνδυνος καρδιακής ανεπάρκειας αυξήθηκε κατά 5% στους άνδρες και κατά 7% στις γυναίκες. Σε άλλη ανάλυση, περίπου ατόμων, από 5 επιδημιολογικές σειρές, οι παχύσαρκοι είχαν σχεδόν 50% αυξημένο κίνδυνο για ανάπτυξη κολπικής μαρμαρυγής. Οι δομικές μεταβολές στην αριστε- Ιατρικά Ανάλεκτα Τόμος Γ' Τεύχος 23 Έτος

20 H παχυσαρκία ως παράγων κινδύνου καρδιαγγειακής νόσου ρή κοιλία οδηγούν σε συχνές και σύμπλοκες κοιλιακές αρρυθμίες, διαστολική και συστολική καρδιακή ανεπάρκεια. Υποστηρίζεται ότι αναπτύσσεται αυξημένη ηλεκτρική ευερεθιστότητα, ακόμη και χωρίς ύπαρξη κλινικής καρδιακής ανεπάρκειας. Επίσης, υπάρχει θετική συσχέτιση μεταξύ διορθωμένου QT διαστήματος και BMI. Η παρουσία όψιμων δυναμικών (που σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο αιφνίδιου θανάτου) σχετίζεται επίσης με εκσεσημασμένη παχυσαρκία. Έχουν αναφερθεί αυξημένα περιστατικά αιφνίδιου καρδιακού θανάτου σε φαινομενικά υγιείς παχύσαρκους ασθενείς. Στη μελέτη Framingham η ετήσια επίπτωση αιφνίδιου καρδιακού θανάτου ήταν σχεδόν 40 φορές υψηλότερη στον παχύσαρκο σε σύγκριση με το μη παχύσαρκο πληθυσμό. Επίσης, η παχυσαρκία, μέσω του αυξημένου ενδοαγγειακού όγκου και λόγω της μειωμένης φυσικής δραστηριότητας οδηγεί σε φλεβική ανεπάρκεια, οιδήματα και σε αυξημένο κίνδυνο φλεβικής θρομβοεμβολής και πνευμονικής εμβολής, ειδικά σε γυναίκες. Το παράδοξο της παχυσαρκίας Παρά τις αποδεδειγμένες βλαβερές επιδράσεις της παχυσαρκίας στο καρδιαγγειακό σύστημα, πλήθος μελετών έχουν περιγράψει ένα παράδοξο φαινόμενο: υπέρβαρα και παχύσαρκα άτομα με εγκατεστημένη καρδιαγγειακή νόσο, όπως υπέρταση, καρδιακή ανεπάρκεια, στεφανιαία νόσο, περιφερική αγγειοπάθεια, έχουν πιο ευνοϊκή πρόγνωση σε σύγκριση με μη παχύσαρκα άτομα. Μεταξύ των υπερτασικών ασθενών, όσοι είναι παχύσαρκοι έχουν μικρότερη επίπτωση ΑΕΕ και θανάτου, ίσως λόγω χαμηλότερων περιφερικών αντιστάσεων και χαμηλότερης δραστικότητας ρενίνης. Σε παχύσαρκους ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια το ίδιο παράδοξο έχει αποδοθεί στην πιθανή παρουσία ικανής μεταβολικής εφεδρείας (η προχωρημένη καρδιακή ανεπάρκεια θεωρείται καταβολική κατάσταση), σε χαμηλότερα επίπεδα κολπικών νατριουρητικών πεπτιδίων και σε παρουσία προστατευτικών κυτταροκινών με ευνοϊκό νευροενδοκρινικό προφίλ, σε υψηλότερη αρτηριακή πίεση που δίνει τη δυνατότητα χρήσης περισσότερων καρδιοπροστατευτικών φαρμάκων. Απώλεια βάρους και καρδιαγγειακός κίνδυνος Στην ενήλικη ζωή μπορεί να είναι ευκολότερη η μη περαιτέρω αύξηση βάρους παρά η απώλειά του. Έτσι, αποφεύγοντας αύξηση του ΒΜΙ από τα 28 στα 32 kg/m 2, ένα άτομο μέσης ηλικίας κερδίζει περίπου 2 χρόνια προσδόκιμο επιβίωσης, ενώ ένας νεαρός ενήλικος κερδίζει κατά μέσο όρο 3 επιπλέον χρόνια ζωής. Η απώλεια βάρους, κυρίως μέσω υγιεινοδιαιτητικών παρεμβάσεων, ευνοεί τη βελτίωση των παραγόντων κινδύνου, όπως της αρτηριακής πίεσης, της υπερλιπιδαιμίας, του διαβήτη και του μεταβολικού συνδρόμου και μειώνει την πιθανότητα εμφάνισης καρδιαγγειακού συμβάματος. Επίσης, παρά το παράδοξο της παχυσαρκίας που περιγράφηκε ήδη, πολλές μελέτες υποστηρίζουν ότι υπάρχει όφελος από τη μείωση βάρους σε παχύσαρκους και υπέρβαρους ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια και στεφανιαία νόσο. Παχυσαρκία και υπολογισμός καρδιαγγειακού κινδύνου σε ασυμπτωματικά άτομα Ο υπολογισμός του συνολικού καρδιαγγειακού κινδύνου σε ασυμπτωματικά άτομα είναι σημαντικός στην καθημερινή κλινική πράξη διότι συχνά καθοδηγεί την ανάγκη ή μη χορήγησης ειδικής αγωγής πέρα από την τροποποίηση των παραγόντων κινδύνου με υγιεινοδιαιτητικές παρεμβάσεις. Στη Ευρώπη, το επίσημο σύστημα υπολογισμού καρδιαγγειακού κινδύνου είναι το HeartScore. Στην κλασική του μορφή οι παράγοντες κινδύνου που λαμβάνονται υπόψη για τον υπολογισμό του 10ετούς κινδύνου είναι η ηλικία, το φύλο, το κάπνισμα, η συστολική αρτηριακή πίεση και η ολική χοληστερόλη. Στην ηλεκτρονική μορφή έχει προστεθεί και η ΗDL χοληστερόλη, όμως η παχυσαρκία δεν έχει θεωρηθεί ότι προσθέτει περαιτέρω προγνωστική αξία και έτσι δεν λαμβάνεται υπόψη. Εντούτοις, στο πρόγραμμα ΗeartScore προσφέρεται και η εναλλακτική επιλογή ενός αδρού υπολογισμού του κινδύνου με βάση την ηλικία, το φύλο, το κάπνισμα και τον ΒΜΙ. Στις πρόσφατες αμερικανικές συστάσεις για την πρόληψη και τον υπολογισμό του καρδιαγγειακού κινδύνου, επίσης, η παχυσαρκία δεν ανήκει στις παραμέτρους διαμόρφωσης του κινδύνου. Συμπέρασμα Η παχυσαρκία είναι παράγων κινδύνου για την εμφάνιση καρδιαγγειακής νοσηρότητας επηρεάζοντας παθοφυσιολογικούς μηχανισμούς εμφάνισης καρδιαγγειακής νόσου. Επηρεάζει αρνητικά τους συνήθεις παράγοντες κινδύνου, ενώ η απώλεια βάρους ωφελεί. Παρά την ύπαρξη του παράδοξου της παχυσαρκίας σε εγκατεστημένη καρδιαγγειακή νόσο, η απώλεια βάρους μέσω υγιεινοδιαιτητικών παρεμβάσεων συνιστάται απολύτως Ιατρικά Ανάλεκτα Τόμος Γ' Τεύχος 23 Έτος 2014

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή;

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ξεκίνησε μία μεγάλη έρευνα, γνωστή ως η μελέτη των 7 χωρών, όπου μελετήθηκαν οι διατροφικές συνήθειες ανθρώπων από τις εξής

Διαβάστε περισσότερα

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Μακροχρόνια επιστημονική έρευνα έχει αποδείξει ότι πολλά από

Διαβάστε περισσότερα

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Τι είναι ο Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 2 (ΣΔ2) Ο Σακχαρώδης Διαβήτης γενικά είναι μια πάθηση κατά την οποία ο οργανισμός και συγκεκριμένα το πάγκρεας δεν παράγει ή δεν

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Σακχαρώδης Διαβήτης Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Number of people with diabetes by IDF Region, 2013 IDF Diabetes Atlas.

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα

Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα www.pegkaspanagiotis.gr Τι εννοούμε με τον όρο πρόληψη καρδιαγγειακής νόσου; Εννοούμε τη συντονισμένη δέσμη ενεργειών, τόσο σε ατομικό, όσο και σε συλλογικό επίπεδο,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ. ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ. ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς Μεταβολικό Σύνδρομο Γλυκόζης νηστείας 110mg/dl Σπλαχνική παχυσαρκία [>102cm (m) >88cm (f)] TG 150mg/dl αρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

Η παχυσαρκία ορίζεται ως η περίσσεια λιπώδους ιστού στον ανθρώπινο οργανισµό µε αποτέλεσµα τη συσσώρευση αυξηµένου λίπους κάτω από το δέρµα (υποδόριο) αλλά και σε διάφορα όργανα του σώµατος (σπλαχνικό)

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο Δεν είναι ασθένεια αλλά ένα σύμπλεγμα από ιατρικές διαταραχές που

Διαβάστε περισσότερα

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία»

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» Μερόπη Κοντογιάννη Επίκουρη Καθηγήτρια Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας Διατροφής ρ ήμ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Μεσογειακή δίαιτα

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ Μοντέλα πρόγνωσης του Σακχαρώδη Διαβήτη Ηλιάδης Φώτης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ IDF Diabetes Atlas 5th Edition 2012 Update 3.8 million men and women worldwide

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Εισαγωγή. Σκοπός

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Εισαγωγή. Σκοπός ΠΕΡΙΛΗΨΗ Εισαγωγή Η παιδική παχυσαρκία έχει φτάσει σε επίπεδα επιδημίας στις μέρες μας. Μαστίζει παιδιά από μικρές ηλικίες μέχρι και σε εφήβους. Συντείνουν αρκετοί παράγοντες που ένα παιδί γίνεται παχύσαρκο

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΟΦΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ/ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ

ΙΑΤΡΟΦΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ/ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΙΑΤΡΟΦΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ/ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Μαρία Μπασκίνη-Αρσένη, MSc, RD Κλινική ιαιτολόγος, Ειδική ιατροφολόγος Εσπερινό Λύκειο Αµπελοκήπων 11 εκεµβρίου 2014 ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ 1 ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ Δ. Κιόρτσης Ενδοκρινολόγος Αν. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Ιωαννίνων European SCOPE fellow 1η ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΥ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Ελληνική Ιατρική

Διαβάστε περισσότερα

& Xρόνια. Nοσήματα: Το Μεταβολικό Σύνδρομο. Τρόπος Zωής. Νένη Περβανίδου Παιδίατρος Ιατρείο Παιδικής-Εφηβικής

& Xρόνια. Nοσήματα: Το Μεταβολικό Σύνδρομο. Τρόπος Zωής. Νένη Περβανίδου Παιδίατρος Ιατρείο Παιδικής-Εφηβικής Τρόπος Zωής & Xρόνια Nοσήματα: Το Μεταβολικό Σύνδρομο στα παιδιά και τους έφηβους Νένη Περβανίδου Παιδίατρος Ιατρείο Παιδικής-Εφηβικής Παχυσαρκίας Α Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Nοσοκομείο

Διαβάστε περισσότερα

Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Δυσλιπιδαιμίες LDL-C HDL-C < 40 mg/dl Τριγλυκερίδια 150-199 mg/dl : οριακά

Διαβάστε περισσότερα

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1]

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1] Ολόγοςλεπτίνης/αδιπονεκτίνης ως ανεξάρτητος προγνωστικός παράγοντας 10ετούς καρδιαγγειακού κινδύνου σε ινσουλινοθεραπευόμενους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1],

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Προστάτεψε την καρδία σου Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Καρδιοαγγειακές παθήσεις και γυναικείο φύλο Εισαγωγή Οι καρδιαγγειακές παθήσεις αποτελούν σε παγκόσμιο επίπεδο την κυριότερη αιτία θανάτου στο γυναικείο

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό Σύνδρομο Παχυσαρκία Υπερλιπιδιαμία Υπέρταση Σακχαρώδης Διαβήτης Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό

Διαβάστε περισσότερα

Ε. Πασχαλίδου¹, Ι. Ευθυμιάδης¹, Σ. Παυλίδου¹, Κ. Μακέδου², Φ. Ντογραματζή³, Α. Χίτογλου- Μακέδου², Απ. Ευθυμιάδης¹

Ε. Πασχαλίδου¹, Ι. Ευθυμιάδης¹, Σ. Παυλίδου¹, Κ. Μακέδου², Φ. Ντογραματζή³, Α. Χίτογλου- Μακέδου², Απ. Ευθυμιάδης¹ Ε. Πασχαλίδου¹, Ι. Ευθυμιάδης¹, Σ. Παυλίδου¹, Κ. Μακέδου², Φ. Ντογραματζή³, Α. Χίτογλου- Μακέδου², Απ. Ευθυμιάδης¹ 1. Ιατρείο Αθηροσκλήρωσης Β Παθολογική Κλινική Α.Π.Θ Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩ Η ΙΑΒΗΤΗ. ρ. Μυλωνάκη Θεοχαρούλα. Υπεύθυνη ιαβητολογικού Ιατρείου

ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩ Η ΙΑΒΗΤΗ. ρ. Μυλωνάκη Θεοχαρούλα. Υπεύθυνη ιαβητολογικού Ιατρείου ΕΓΚΑΙΡΗ ΙΑΓΝΩΣΗ & ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩ Η ΙΑΒΗΤΗ ρ. Μυλωνάκη Θεοχαρούλα ιευθύντρια Β Παθολογικής Κλινικής Γ.Ν. Χανίων Υπεύθυνη ιαβητολογικού Ιατρείου Πινακοθήκη ήµου Χανίων, 17/02/2012 Συχνότητα του

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ. Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ. Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν Σύνδρομο αποφρακτικής άπνοιας στον ύπνο ( ΣΑΥ) Συχνή διαταραχή (5%

Διαβάστε περισσότερα

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία.

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Παχυσαρκία είναι η παθολογική αύξηση του βάρους του σώματος, που οφείλεται σε υπερβολική συσσώρευση λίπους στον οργανισμό. Παρατηρείται γενικά

Διαβάστε περισσότερα

Υδατάνθρακες: σύνθετο και μπερδεμένο και στους καταναλωτές & επαγγελματίες υγείας

Υδατάνθρακες: σύνθετο και μπερδεμένο και στους καταναλωτές & επαγγελματίες υγείας Υδατάνθρακες: σύνθετο και μπερδεμένο και στους καταναλωτές & επαγγελματίες υγείας Πλούσιες σε Υδατ/χαμηλές Σύνθετοι υδατάνθρακες σε λίπη δίαιτες Απλές ζάχαρες Δίαιτες χαμηλού GI Χαμηλής γλυκαιμικής δόσης

Διαβάστε περισσότερα

Αδραμερινά Άλκηστις Ειδικευόμενη Ιατρός Παιδιατρικής Κλινικής ΓΝ Δράμας

Αδραμερινά Άλκηστις Ειδικευόμενη Ιατρός Παιδιατρικής Κλινικής ΓΝ Δράμας Αδραμερινά Άλκηστις Ειδικευόμενη Ιατρός Παιδιατρικής Κλινικής ΓΝ Δράμας Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (Π.Ο.Υ) από το 1997 αναγνώρισε την παχυσαρκία ως μείζον πρόβλημα δημόσιας υγείας Παγκόσμιο πρόβλημα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΕΠΙΠΕΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ

ΤΑ ΕΠΙΠΕΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΤΑ ΕΠΙΠΕΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Δρ. Δώρος Γ. Λοΐζου MD Παθολόγος- Διαβητολόγος ΙΑΤΡΟΔΙΑΓΝΩΣΗ ΛΕΥΚΩΣΙΑ 15/05/2009 ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ Αποτελεί μια συνάθροιση αλληλοσχετιζόμενων παραγόντων που

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος ΔΙΑΤΡΟΦH Η διατροφή στην ζωή του ανθρώπου παίζει τον μεγαλύτερο ρόλο. Για

Διαβάστε περισσότερα

Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2

Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2 Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2 Ελένη Αθανασιάδου, Κωνσταντίνος Παλέτας, Μαρία Σαρηγιάννη, Πασχάλης Πάσχος, Ελένη Μπεκιάρη, Απόστολος Τσάπας Β Παθολογική Κλινική,

Διαβάστε περισσότερα

Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα/ Συµπεράσµατα συνεδρίου

Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα/ Συµπεράσµατα συνεδρίου Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα/ Συµπεράσµατα συνεδρίου Χριστιάνα Γ. Παυλίδου D.U., MSc Κλινικός ιατροφολόγος ιαιτολόγος Επιστηµονικός σύµβουλος ΠΑΙ ΕΙΑΤΡΟΦΗ by Epode Παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα Το

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΕΦΗΒΕΙΑ- ΑΝΑΓΚΕΣ v Επιτάχυνση ρυθμού ανάπτυξης v Ωρίμανση και αύξηση ιστών v Αποκτά το 20% του ύψους και το 50% του βάρους του ενήλικα, ενώ οι μύες, ο όγκος του αίματος και γενικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑΣ

ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2015 ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΜΕ ΤΟ «ΓΕΜΑΤΟ ΔΙΑΤΡΟΦΗ» Δημοσθένης Β. Παναγιωτάκος, Καθηγητής, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Οι διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

Πως δημιουργείται η παχυσαρκία; Ένα άτομο θεωρείται παχύσαρκο όταν ξεπεράσει κατά 20% ή περισσότερο το βάρος που αντιστοιχεί στο φύλο και την ηλικία

Πως δημιουργείται η παχυσαρκία; Ένα άτομο θεωρείται παχύσαρκο όταν ξεπεράσει κατά 20% ή περισσότερο το βάρος που αντιστοιχεί στο φύλο και την ηλικία Πως δημιουργείται η παχυσαρκία; Ένα άτομο θεωρείται παχύσαρκο όταν ξεπεράσει κατά 20% ή περισσότερο το βάρος που αντιστοιχεί στο φύλο και την ηλικία του. Στη χώρα μας, σύμφωνα με στοιχεία της Ελληνικής

Διαβάστε περισσότερα

Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο

Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΙΑΦΟΡΕΤΙΚΕΣ Ι. Ιωαννίδης Παθολόγος Υπεύθυνος ιαβητολογικού Ιατρείου και Ιατρείου Παχυσαρκίας Κωνσταντοπούλειο Συγκρότηµα Γ.Ν.Ν.Ιωνίας«Αγία Όλγα» Προδιαβήτης

Διαβάστε περισσότερα

Η Παιδική Παχυσαρκία στην Κύπρο. Σάββας Χρ Σάββα MD, PhD Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού

Η Παιδική Παχυσαρκία στην Κύπρο. Σάββας Χρ Σάββα MD, PhD Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού Η Παιδική Παχυσαρκία στην Κύπρο Σάββας Χρ Σάββα MD, PhD Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού Επιδημία Παχυσαρκίας Source: IASOWebsite 2013 Αν δεν πάρουμε σύντομα αποτελεσματικά μέτρα,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2.

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2. ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2. Χαράλαμπος Ταμβάκος, Αναστάσιος Κουτσοβασίλης, Αλέξης Σωτηρόπουλος, Μαρία Παππά, Ουρανία Αποστόλου,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ

ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Αθήνα 23 Οκτωβρίου 2006. ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Μορφή «επιδημίας» παίρνουν καθημερινά σε ολόκληρο τον κόσμο οι θάνατοι άμεσοι ή έμμεσοι από παχυσαρκία, καθώς σε 1 δισεκατομμύριο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ: ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΑΠΌ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ: ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΑΠΌ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ: ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΑΠΌ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ Καρδιολογικό τμήμα, Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ ΤΕ, Β ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Α.Π.Θ. Γ.Ν.Θ. «ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ» ΜSc Εργαστήριο Ιατρικής της Άθλησης Α.Π.Θ. Πτυχιούχος

Διαβάστε περισσότερα

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τελικό κείμενο της Μελέτης Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τα τελικά προϊόντα προχωρημένης γλυκοζυλίωσης (Advanced Glycation End products, ) είναι μόρια υψηλής δραστικότητας, τα οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ. Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ. Τμήμα Νοσηλευτικής

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ. Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ. Τμήμα Νοσηλευτικής ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ Τμήμα Νοσηλευτικής ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Το παιδί από τη γέννησή του μέχρι την ηλικία των 19 έως 20 ετών παρουσιάζει μία αύξηση του βάρους αλλά και του ύψους. Αν

Διαβάστε περισσότερα

16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής. 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας

16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής. 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας 16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας Η διατροφή σημαντικός παράγοντας υγείας!! ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΛΗΡΟΝΟ ΜΙΚΟΤΗΤΑ ΥΓΕΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΑΝΘΥΓΕΙΝΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ Ποιά είναι η

Διαβάστε περισσότερα

Για την υγεία της καρδιάς μας

Για την υγεία της καρδιάς μας Για την υγεία της καρδιάς μας Ο καρδιαγγειακός κίνδυνος επηρεάζει όλες τις ηλικίες, άνδρες και γυναίκες και όλες τις κοινωνικές ομάδες και βέβαια αποτελεί ένα μύθο ότι πλήττει μόνο ηλικιωμένους, άνδρες

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ ΔΙΑΤΡΟΦΗ

Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία Αρσάκειο Γενικό Λύκειο Ψυχικού Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Σχολικό έτος: 2013-2014 Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ

Διαβάστε περισσότερα

Σύσταση 1. Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην ΠΦΥ να θέτουν διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) όταν στο φλεβικό αίμα: η

Σύσταση 1. Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην ΠΦΥ να θέτουν διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) όταν στο φλεβικό αίμα: η Σύσταση 1. Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην ΠΦΥ να θέτουν διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) όταν στο φλεβικό αίμα: η τιμή της γλυκόζης νηστείας είναι 126mg/dl (7.0 mmol/l),

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΜΑΤΙΑ ΣΤΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΜΑΤΙΑ ΣΤΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΜΑΤΙΑ ΣΤΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Επιβλέπων καθηγητής: Μαρράς Σωτήρης Τάξη: Α Λυκείου Έτος: 2013-2014 Περίγραμμα παρουσίασης: Τα βασικά αίτια της παχυσαρκίας. Oι συνέπειες της παχυσαρκίας. Oι τρόποι αντιμετώπισης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ : «ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ» ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ : Κα ΚΥΠΑΡΙΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Παραδοσιακή Ελληνικη Διατροφή στην Ανάπτυξη των Παιδιών και την Πρόληψη των Χρόνιων Νοσημάτων

Παραδοσιακή Ελληνικη Διατροφή στην Ανάπτυξη των Παιδιών και την Πρόληψη των Χρόνιων Νοσημάτων Παραδοσιακή Ελληνικη Διατροφή στην Ανάπτυξη των Παιδιών και την Πρόληψη των Χρόνιων Νοσημάτων Ευφιλήτου, 6 ος αιώνας πχ Αντώνης Καφάτος, Ομότιμος καθηγητής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Κρήτης Κλινική Προληπτικής

Διαβάστε περισσότερα

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Υγιεινή Διατροφή Ισορροπία Ποικιλία Μέτρο Ομάδες τροφίμων Γάλα-γαλακτοκομικά προϊόντα (γιαούρτι) Φρούτα-απλοί υδατάνθρακες Λαχανικά (κυρίως πράσινα φυλλώδη) Ψωμί-αμυλώδη τρόφιμα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ. Μεταβολικό Σύνδρομο. Νεδελκοπούλου Ναταλία Τριανταφύλλου Παναγιώτα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ. Μεταβολικό Σύνδρομο. Νεδελκοπούλου Ναταλία Τριανταφύλλου Παναγιώτα ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ 9 Μεταβολικό Σύνδρομο Νεδελκοπούλου Ναταλία Τριανταφύλλου Παναγιώτα Εισαγωγή Το Μεταβολικό Σύνδρομο (ΜΣ) αποτελεί ένα οργανικό σύνδρομο που χαρακτηρίζεται από την

Διαβάστε περισσότερα

Διαιτητικές οδηγίες για το ΣΔ. Κατευθυντήριες οδηγίες για τη Διαχείριση του Διαβητικού Ασθενούς

Διαιτητικές οδηγίες για το ΣΔ. Κατευθυντήριες οδηγίες για τη Διαχείριση του Διαβητικού Ασθενούς ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΟΙ ΟΠΟΙΟΙ ΚΑΘΟΡΙΖΟΥΝ ΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΤΡΙΤΗΣ ΚΑΙ ΤΕΤΑΡΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 Αναστάσιος Κουτσοβασίλης, Μαρία

Διαβάστε περισσότερα

προϊόντων του Δρ Κωσταρέλλη Βασιλική Λέκτορας Χαροκοπείου Πανεπιστημίου

προϊόντων του Δρ Κωσταρέλλη Βασιλική Λέκτορας Χαροκοπείου Πανεπιστημίου Η διατροφική αξία του σταφυλιού και των προϊόντων του Δρ Κωσταρέλλη Βασιλική Λέκτορας Χαροκοπείου Πανεπιστημίου Η καλλιέργεια του αμπελιού στην στην αρχαιότητα Δίαιτα στην Αρχαία Ελλάδα Το Μεσογειακή πρότυπο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΤΡΟΓΓΥΛΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ: «Πώς επιτυγχάνω καλή ρύθμιση στις δύσκολες περιπτώσεις: Σχέδιο δράσης» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ

ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΤΡΟΓΓΥΛΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ: «Πώς επιτυγχάνω καλή ρύθμιση στις δύσκολες περιπτώσεις: Σχέδιο δράσης» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΤΡΟΓΓΥΛΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ: «Πώς επιτυγχάνω καλή ρύθμιση στις δύσκολες περιπτώσεις: Σχέδιο δράσης» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ Δρ. Α. Μελιδώνης Υπεύθυνος Διαβητολογικού Κέντρου Γ.Ν. Πειραιά «ΤΖΑΝΕΙΟ» Διαβητολογικό Κέντρο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΥΠΝΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ. Νικολέτα Καρτάλη Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΥΠΝΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ. Νικολέτα Καρτάλη Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΥΠΝΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ Νικολέτα Καρτάλη Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ Burwell et al, Am J Med 1956 SLEEP BREATHING DISORDERS ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΩΝ ΑΠΝΟΙΩΝ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ Ανακοίνωση Συνδέσμου Διαιτολόγων και Διατροφολόγων Κύπρου για την Παγκύπρια Εβδομάδα Πρόληψης Καρδιοπαθειών (24-28/9/2012) Φετινό Θέμα: «Go Red for Women «Κόκκινος συναγερμός για την γυναικεία καρδιά»

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Ο σύγχρονος ΟΔΗΓΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ συμπεριλαμβάνει τα ακόλουθα στοιχεία: Ψωμιά, Δημητριακά, Ρύζι και Μακαρόνια (6 με 11 μερίδες): Οι υδατάνθρακες παίζουν βασικό ρόλο σε όλα τα διαιτολόγια.

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση δυσλιπιδαιμιών. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας

Αντιμετώπιση δυσλιπιδαιμιών. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας Αντιμετώπιση δυσλιπιδαιμιών Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας LDL-C : μείζων παράγοντας καρδιαγγειακού κινδύνου Μετα-ανάλυση 61 προοπτικών μελετών παρατήρησης σε υγιείς ενήλικες (n=892.237) Lancet

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΣΧΕΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΜΕ ΤΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΒΗΤΗ ΚΥΗΣΗΣ Χρυστάλλα, Γεωργίου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Η ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας

Η ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας Η ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας Στοιχεία της Επετηρίδας για την Παγκόσμια Ανταγωνιστικότητα του International Institute for Management Development - IMD World Competitiveness Yearbook 2015

Διαβάστε περισσότερα

Πρωτεΐνες (proteins) Υδατάνθρακες (carbohydrates) 13/7/2015. Ομάδες Τροφίμων (food groups) Θρεπτικά συστατικά (nutrients)

Πρωτεΐνες (proteins) Υδατάνθρακες (carbohydrates) 13/7/2015. Ομάδες Τροφίμων (food groups) Θρεπτικά συστατικά (nutrients) Ομάδες Τροφίμων (food groups) Προληπτική Ιατρική και Δημόσια Υγεία 8 η Υποχρεωτική Άσκηση Επιλογής Διατροφή στη Δημόσια Υγεία Ανδρονίκη Νάσκα, Αναπλ. Καθηγήτρια Υγιεινής και Επιδημιολογίας Δημητριακά και

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ Νούς υγιής εν σώµατι υγιή ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ ιατροφή και Υγεία Η υγεία αλλά και η νόσος είναι καταστάσεις που δεν οφείλονται ποτέ σε ένα µόνο παράγοντα. Οι κύριες οµάδες παραγόντων

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλήτρια - Εισηγήτρια : Κουτσή Αγορίτσα ιατροφολόγος - ιαιτολόγος

Ομιλήτρια - Εισηγήτρια : Κουτσή Αγορίτσα ιατροφολόγος - ιαιτολόγος Ομιλήτρια - Εισηγήτρια : Κουτσή Αγορίτσα ιατροφολόγος - ιαιτολόγος Συχνότερο πρόβλημα δημόσιας υγείας παγκοσμίως Έχει πάρει χαρακτήρα «επιδημίας» Μακροπρόθεσμες συνέπειες για την υγεία (Manios Y. et al,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Δρ Γεώργιος Ι Κούρτογλου Παθολόγος-Διαβητολόγος Διδάκτωρ Ιατρικής ΑΠΘ Εκρηκτικές διαστάσεις λαμβάνει πλέον ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΡΕΣ (%) ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΥΝΟΛΟ (%)

ΑΝΤΡΕΣ (%) ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΥΝΟΛΟ (%) Αποτελέσματα από «Επιδημιολογική έρευνα για το ποσοστό της παχυσαρκίας και υπερβάλλοντος βάρους στην Κύπρο και διαπίστωση των διατροφικών συνηθειών του Κύπριου πολίτη" του Συνδέσμου ιαιτολόγων και ιατροφολόγων

Διαβάστε περισσότερα

Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ

Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ SGOT 60 IU/l, SGPT 72 IU/l, γgt 92 IU/l, ALP κ.φ., CPK κ.φ., θυρεοειδική λειτουργία κ.φ. Παρουσίαση περιστατικού Άνδρας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Ονοματεπώνυμο: Μιχαέλλα Σάββα Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Πέμπτη, 5 Δεκεμβρίου 2013

Πέμπτη, 5 Δεκεμβρίου 2013 Πέμπτη, 5 Δεκεμβρίου 2013 17.00-18.00 Έναρξη Συνεδρίου - Χαιρετισμοί 18.00-18.30 ΕΝΑΡΚΤΗΡΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ Η παραδοσιακή μας διατροφή : Το χτες ως πρότυπο για το αύριο 18.30-19.45 ΣΤΡΟΓΓΥΛΟ ΤΡΑΠΕΖΙ Κοιλιοκάκη

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπημένη διατροφή. της αναλογίας της μέσης προς τους. Κλασσική Πυραμίδα τροφών. Πυραμίδες Τροφών. Κατανομή λίπους και χρόνιες παθήσεις

Ισορροπημένη διατροφή. της αναλογίας της μέσης προς τους. Κλασσική Πυραμίδα τροφών. Πυραμίδες Τροφών. Κατανομή λίπους και χρόνιες παθήσεις Άσκηση και διατροφή στην πρόληψη και αντιμετώπιση ασθενειών Ισορροπημένη διατροφή Κατανομή λίπους και χρόνιες παθήσεις Ο τρόπος εναπόθεσης του σωματικού λίπους έχει αποδειχτεί τελευταία πως αποτελεί ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 1 ο. Οι διατροφικές ανάγκες των παιδιών ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. 1.1 Ανακαλύπτοντας τις διατροφικές ανάγκες

ΜΑΘΗΜΑ 1 ο. Οι διατροφικές ανάγκες των παιδιών ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. 1.1 Ανακαλύπτοντας τις διατροφικές ανάγκες ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΕ ΕΥΠΑΘΕΙΣ ΟΜΑ ΕΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΤΆ ΤΗ ΙΑΡΚΕΙΑ ΖΩΗΣ ΜΑΘΗΜΑ 1 ο Οι διατροφικές ανάγκες των

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Στόχοι για την αντιμετώπιση του Γνώση Δεξιότητες Πηγές Υποστήριξη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΜΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΑΝ Α Π Λ Η Ρ Ω Τ Ρ Ι Α Π Ρ Ο Ϊ Σ ΤΑΜ Ε Ν Η ΟΥ Ρ ΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ- Ο Γ ΚΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ Τ Μ Η Μ ΑΤΟ Σ ΑΝ Θ «Θ Ε ΑΓ Ε Ν Ε Ι Ο» ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ Βασική

Διαβάστε περισσότερα

Μέχρι σήµερα γνωρίζατε ότι η κατανάλωση ψωµιού είναι µία απολαυστική και θρεπτική συνήθεια. Από σήµερα η αγαπηµένη σας αυτή καθηµερινή συνήθεια µπορεί να παρέχει στον οργανισµό ακόµη περισσότερα θρεπτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ & ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ & ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ Αθηνά Λινού, MD, PhD, MPH Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Διευθύντρια του Εργαστηρίου Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Πρόεδρος Ινστιτούτου

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

Η ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΚΑΙ ΕΠΙ ΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Η ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΑΝΔΡΕΑΣ ΑΝΔΡΕΟΥ Φ.Τ:2008670839 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

7 ο ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΑΘΗΡΟΣΚΛΗΡΩΣΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 10 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική ιαιτολόγος ιατροφολόγος Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας, Κύπρος

7 ο ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΑΘΗΡΟΣΚΛΗΡΩΣΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 10 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική ιαιτολόγος ιατροφολόγος Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας, Κύπρος 7 ο ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΑΘΗΡΟΣΚΛΗΡΩΣΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 10 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική ιαιτολόγος ιατροφολόγος Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας, Κύπρος polly.michaelidou@gmail.com 1 ΘΕΜΑΤΑ Η σημασία της ιατροφής

Διαβάστε περισσότερα

ιστοσελίδα GENDER: 2 Female Mean of TV mother's educational background 5,5 5,0 4,5 4,0 3,5 3,0 2,5 2,0

ιστοσελίδα GENDER: 2 Female Mean of TV mother's educational background 5,5 5,0 4,5 4,0 3,5 3,0 2,5 2,0 ιστοσελίδα GENDER: 2 Female 5,5 5,0 4,5 4,0 3,5 Mean of TV 3,0 2,5 2,0 elementary graduate high school graduate university or colleg mother's educational background Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού Participating

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΟΔΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Ο ΟΔΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ο ΟΔΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ο Σακχαρώδης Διαβήτης (ΣΔ) είναι μια μεταβολική διαταραχή και αποτελεί ένα από τα συχνότερα χρόνια νοσήματα και μια από τις σημαντικότερες αιτίες πρόωρης

Διαβάστε περισσότερα

Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος. 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη

Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος. 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη «Το κόκκινο κρασί κάνει καλό στην καρδιά» «ΓΑΛΛΙΚΟ ΠΑΡΑΔΟΞΟ»

Διαβάστε περισσότερα

«ΓΕΝΙΚΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ»

«ΓΕΝΙΚΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ» Εργαστήριο Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ «ΓΕΝΙΚΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ» Yποχρεωτική άσκηση επιλογής Διατροφική επιδημιολογία Σχετικά θεωρητικά θέματα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Κωνσταντινίδου Ελίζα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΟΛΟΣΤΗΣΑΣΚΗΣΗΣΣΤΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΣΥΝ ΡΟΜΟ, ΣΤΑ ΛΙΠΙ ΙΑ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ

ΟΡΟΛΟΣΤΗΣΑΣΚΗΣΗΣΣΤΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΣΥΝ ΡΟΜΟ, ΣΤΑ ΛΙΠΙ ΙΑ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ ΟΡΟΛΟΣΤΗΣΑΣΚΗΣΗΣΣΤΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΣΥΝ ΡΟΜΟ, ΣΤΑ ΛΙΠΙ ΙΑ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ ΒασίληςΜούγιος, PhD ΤΕΦΑΑ ΑΠΘ http://mougios.webpages.auth.gr Μεταβολικό σύνδροµο Παθολογική κατάσταση που χαρακτηρίζεται από:

Διαβάστε περισσότερα

«Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012»

«Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012» «Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012» ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1942 Ηλίας Ν. Μυγδάλης Συντονιστής Διευθυντής Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκοµείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα 9o Πανελλήνιο Συνέδριο

Διαβάστε περισσότερα

Greek Leadership Diabetes Forum 11-April 2014

Greek Leadership Diabetes Forum 11-April 2014 Greek Leadership Diabetes Forum 11-April 2014 MΟΥΣΕΙΟ ΑΚΡΟΠΟΛΕΩΣ Σ.Ι.Παππάς «Το Ελληνικό Σχέδιο Δράσης για την αντιμετώπιση του ΣΔτ2. Ο Διαβήτης ως πρότυπο χρόνιων νόσων» ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΒΙΩΣIΜΟΤΗΤΑΣ Ελλάδα:

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ Η ΣΥΝΕΧΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΠΙΒΑΛΛΕΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΕΣ ΘΡΕΠΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ Τα παιδιά ρυθμίζουν τη λήψη τροφής έτσι ώστε να ταιριάζει με τις σωματικές ανάγκες σύμφωνα

Διαβάστε περισσότερα

Πηγή: Πρόγραμμα ΥΔΡΙΑ (MIS 346816) 6/10/2015. Δείκτες υγείας αντιπροσωπευτικού δείγματος του πληθυσμού στην Ελλάδα

Πηγή: Πρόγραμμα ΥΔΡΙΑ (MIS 346816) 6/10/2015. Δείκτες υγείας αντιπροσωπευτικού δείγματος του πληθυσμού στην Ελλάδα Δείκτες υγείας αντιπροσωπευτικού δείγματος του πληθυσμού στην Ελλάδα Υπέρταση Υπερχοληστερολαιμία Χρόνια Κατάθλιψη Φαρμακοληψία Ελένη-Μαρία Παπατέστα, Iατρός Επιστημονική Συνεργάτις Ελληνικού Ιδρύματος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ Το θέμα της εργασίας μας είναι η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ. Ασχοληθήκαμε με τις διατροφικές συνήθειες των αθλητών από την αρχαία Ελλάδα έως και σήμερα. Βρέθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

Νένη Περβανίδου Παιδίατρος, Υπεύθυνη Ιατρείου Παιδικής Παχυσαρκίας Α Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Noσοκομείο Παίδων «Η Αγία Σοφία»

Νένη Περβανίδου Παιδίατρος, Υπεύθυνη Ιατρείου Παιδικής Παχυσαρκίας Α Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Noσοκομείο Παίδων «Η Αγία Σοφία» Νένη Περβανίδου Παιδίατρος, Υπεύθυνη Ιατρείου Παιδικής Παχυσαρκίας Α Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Noσοκομείο Παίδων «Η Αγία Σοφία» 20 18 16 14 12 10 8 6 4 2 0 1963-70 1971-74 1976-80 1988-94

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Τετάρτη 30 Οκτωβρίου 2013

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Τετάρτη 30 Οκτωβρίου 2013 Πρόεδρος: Γ. Πανοτόπουλος Αντιπρόεδρος: Χ. Ζούπας Γ. Γραμματέας: Ε. Δεληγεώρογλου Ταμίας: Λ. Ντούντας Μέλη Γ. Κολοβού Α. Μιχαλόπουλος Α. Πατρικίου ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Τετάρτη 30 Οκτωβρίου 2013 Πολυμέτωπη «μάχη»

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ, ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ

ΦΥΣΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ, ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΦΥΣΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ, ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ Δημήτρης Κουρέτας, PhD Τμήμα Βιοχημείας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Η παχυσαρκία θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

Στόχοι Προγράμματος: Σχεδιασμός Προγράμματος

Στόχοι Προγράμματος: Σχεδιασμός Προγράμματος Το «Πρόγραμμα πρόληψης και πρώιμης διάγνωσης παραγόντων κινδύνου για τις καρδιαγγειακές παθήσεις στις γυναίκες της Κρήτης» (ΟΠΣ 365462) επιδίωξε να ενημερώσει τις γυναίκες, για τις καρδιαγγειακές παθήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης.

Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης. Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης. Αν είστε 55-70 ετών ελάτε και εσείς για ΔΩΡΕΑΝ προληπτικές εξετάσεις για τον καρκίνο παχέος εντέρου, από 1-31 Μαρτίου σε Αθήνα-Πειραιά, Θεσσαλονίκη, Πάτρα και Ηράκλειο. Πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Journalist Handbook 1 Πληροφορίες για Δημοσιογράφους Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Νοσος Cushing 3 TΙ ΕΙΝΑΙ Η ΝΟΣΟΣ CUSHING; Πριν μιλήσουμε για τη Νόσο Cushing, θα πρέπει να κατανοήσουμε την ασθένεια

Διαβάστε περισσότερα

Π.ΠΑΣΧΟΣ, Ε.ΜΠΕΚΙΑΡΗ, Ε.ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΟΥ, Μ. ΣΑΡΗΓΙΑΝΝΗ, Α. ΤΣΑΠΑΣ, Κ. ΠΑΛΕΤΑΣ

Π.ΠΑΣΧΟΣ, Ε.ΜΠΕΚΙΑΡΗ, Ε.ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΟΥ, Μ. ΣΑΡΗΓΙΑΝΝΗ, Α. ΤΣΑΠΑΣ, Κ. ΠΑΛΕΤΑΣ Π.ΠΑΣΧΟΣ, Ε.ΜΠΕΚΙΑΡΗ, Ε.ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΟΥ, Μ. ΣΑΡΗΓΙΑΝΝΗ, Α. ΤΣΑΠΑΣ, Κ. ΠΑΛΕΤΑΣ ΜΟΝΑΔΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ, Β ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΠΘ, ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Το 20 30% του γενικού πληθυσμού

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Δεύτερες εκτιμήσεις για την εξέλιξη του Ακαθάριστου

ΘΕΜΑ: Δεύτερες εκτιμήσεις για την εξέλιξη του Ακαθάριστου ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΜΠΟΡΙΟΥ & ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΕΤΡΑΚΗ 16 Τ.Κ. 105 63 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ: 210.32.59.197 FAX: 210.32.59.229 ΘΕΜΑ: Δεύτερες εκτιμήσεις για την εξέλιξη του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (ΑΕΠ), κατά τη διάρκεια του

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Ραφαέλα Χριστοδούλου Α.Φ.Τ.: 2010335637 Λεμεσός,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Δείκτης Ανεργίας για το μήνα Ιανουάριο 2014 στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (28) και της Ευρωζώνης (18) - Στοιχεία της Eurostat

ΘΕΜΑ: Δείκτης Ανεργίας για το μήνα Ιανουάριο 2014 στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (28) και της Ευρωζώνης (18) - Στοιχεία της Eurostat ΠΕΤΡΑΚΗ 16 Τ.Κ. 105 63 - ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ: 210.32.59.198 - FAX: 210.32.59.229 ΘΕΜΑ: Δείκτης Ανεργίας για το μήνα Ιανουάριο στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (28) και της Ευρωζώνης (18) - Στοιχεία της Eurostat

Διαβάστε περισσότερα

"ΑΓΧΟΣ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΙΑΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ"

ΑΓΧΟΣ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΙΑΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ "ΑΓΧΟΣ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΙΑΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ" Γεώργιος Σ. Γκουμάς MD, PhD, FESC Αν. Διευθυντής Καρδιολογικής Κλινικής, Ευρωκλινική Αθηνών Πρόεδρος Ομάδας Εργασίας Πρόληψης και Επιδημιολογίας

Διαβάστε περισσότερα