Κλινικές εκδηλώσεις λόγω διαταραχής της κινητικής των κυττάρων της κοκκιώδους σειράς Ιδιoσυστασιακή ακοκκιοκυτταραιμία

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Κλινικές εκδηλώσεις λόγω διαταραχής της κινητικής των κυττάρων της κοκκιώδους σειράς Ιδιoσυστασιακή ακοκκιοκυτταραιμία"

Transcript

1 ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ REVIEW ÁÑ ÅÉÁ ÅËËÇÍÉÊÇÓ ÉÁÔÑÉÊÇÓ 2011, 28(4): Κλινικές εκδηλώσεις λόγω διαταραχής της κινητικής των κυττάρων της κοκκιώδους σειράς Ιδιoσυστασιακή ακοκκιοκυτταραιμία Copyright Athens Medical Society ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE: ISSN ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE 2011, 28(4): Γ.Χρ. Μελέτης, Λ. Παπαγεωργίου... Αιματολογική Κλινική και Μονάδα Μεταμοσχεύσεως Μυελού των Οστών, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Γενικό Νοσοκομείο Αθηνών «Λαϊκό», Αθήνα Περιγράφεται η κινητική των κυττάρων της κοκκιώδους σειράς, οι λειτουργίες και η απόπτωση των πολυμορφοπυρήνων, ο μεταβολισμός διαφόρων φαρμάκων από τα κύτταρα της κοκκιώδους σειράς, καθώς και διάφορα φάρμακα που προκαλούν διαταραχές των πολυμορφοπυρήνων. Επίσης, γίνεται αναφορά στους μηχανισμούς πρόκλησης ιδιοσυστασιακής ακοκκιοκυτταραιμίας από αμινοπυρίνη, κλοζαπίνη και αμιωδαρόνη. Clinical manifestations of disturbances in granulopoiesis kinetics: Idiosyncratic agranulocytosis Abstract at the end of the article Λέξεις ευρετηρίου Ακοκκιοκυτταραιμία Αμινοπυρίνη Αμιωδαρόνη Κινητική κοκκιώδους σειράς Κλοζαπίνη Υποβλήθηκε Εγκρίθηκε ΜΙΚΡΟΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΤΟΥ ΜΥΕΛΟΥ ΤΩΝ ΟΣΤΩΝ Ο μυελός των οστών είναι ο τόπος παραγωγής όλων των αιμοποιητικών κυττάρων ενώ πρόκειται για σημαντικό όργανο του σώματος, αφού αποτελεί περίπου το 4% του βάρους του σώματος. Είναι ο ιστός που βρίσκεται αποκλειστικά σε ολόκληρο το διάστημα του εσωτερικού όλων των οστών. Η κύρια λειτουργία του είναι όχι μόνο η παραγωγή των κυττάρων όλων των αιμοποιητικών σειρών αλλά και η διατήρηση μιας σταθερής κατάστασης παραγωγής των κυττάρων, καθώς και η αύξηση της παραγωγής τους σε αυξημένες απαιτήσεις στην περιφέρεια. 1 7 Υπολογίζεται ότι η ημερήσια παραγωγή κυττάρων στον ενήλικα ανέρχεται περίπου σε 6 δισεκατομμύρια κύτταρα ανά kg σωματικού βάρους. 8 Ο μυελός μπορεί να διακριθεί στον ερυθρό μυελό, που βρίσκεται κυρίως στα πλατιά οστά και στις επιφύσεις των μακρών οστών, όπου είναι και ο τόπος παραγωγής ερυθρών και λευκών αιμοσφαιρίων και αιμοπεταλίων, και τον κιτρινωπό (λιπώδη) μυελό, που βρίσκεται στις διαφύσεις των μακρών οστών. Τα στοιχεία του μυελού είναι τα πολλαπλασιαζόμενα και ώριμα αιμοποιητικά κύτταρα, καθώς και το εξωκυττάριο περίβλημα των κυττάρων (matrix), που αποτελείται από τα κύτταρα του μυελικού στρώματος (ινοβλάστες, ενδοθηλιακά κύτταρα, λιποκύτταρα, μακροφάγα, οστεοβλάστες και οστεοκλάστες), καθώς και από κολλαγόνο, γλυκοπρωτεΐνες (φιμπρονεκτίνη, τενασκίνη, λαμινίνη, αιμονεκτίνη, θρομβοσπονδίνη) και πρωτεογλυκάνες (θειική ηπαράνη, θειική δερματάνη, θειική χονδροϊτίνη). 9 Η ικανότητα πολλαπλασιασμού των διαφόρων κυτταρικών δεξαμενών του μυελού τελεί υπό διαρκή αλληλορρύθμιση μέσω χυμικών και κυτταρικών μηχανισμών με τα περιφερικά όργανα-στόχους, μέσω μηχανισμών κυττάρων προς κύτταρα ή και μέσω μηχανισμών κυττάρων με το μυελικό στρώμα. 1 8 Έτσι, στο μυελό των οστών φαίνεται ότι υπάρχουν περιοχές (φωλιές), οι οποίες έχουν ιδιαίτερη λειτουργία στην ωρίμανση κυττάρων των διαφόρων αιμοποιητικών σειρών ΑΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΑΙΜΟΠΟΙΗΤΙΚΑ ΚΥΤΤΑΡΑ Τα λευκά αιμοσφαίρια διακρίνονται σε κύτταρα με κοκκία (κοκκιοκύτταρα, πολυμορφοπύρηνα, ηωσινόφιλα, βασεόφιλα) και σε μονοπύρηνα κύτταρα χωρίς κοκκία (μονοκύτταρα και λεμφοκύτταρα). Όλα τα κύτταρα των

2 440 Γ.ΧΡ. ΜΕΛΕΤΗΣ και Λ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ αιμοποιητικών σειρών προέρχονται από το ίδιο προγονικό αρχέγονο πολυδύναμο κύτταρο (pluripotent stem cell), 1 8,12,13 το οποίο έχει δύο θαυμάσιες και πολύ σημαντικές ικανότητες, την αυτοανανέωση και τη διαφοροποίηση. Έτσι, όταν διαιρούνται, μερικά από τα θυγατρικά κύτταρα παραμένουν ως αιμοποιητικά αρχέγονα κύτταρα (διατήρηση της δεξαμενής των αρχέγονων κυττάρων), ενώ τα υπόλοιπα μετατρέπονται είτε σε μυελικά (ερυθρά, κοκκιώδης, μονοκυτταρική, μεγακαρυοκυτταρική σειρά) (colony forming unit, CFU) είτε σε λεμφικά πολυδύναμα αρχέγονα κύτταρα, δέσμευση που σχετίζεται με διάφορους αυξητικούς παράγοντες και λεμφοκίνες ανάλογα με τις ανάγκες της περιφέρειας. Τα πολυδύναμα κύτταρα με τη διαφοροποίησή τους μετατρέπονται σε τριδύναμα, διδύναμα και μονοδύναμα δεσμευμένα κύτταρα ανάλογα των σειρών (εικ. 1). Στην κοκκιώδη σειρά, τα CFU-GM μεταπίπτουν σε CFU-G και στη συνέχεια διαφοροποιούνται σε μορφολογικά αναγνωρίσιμα κύτταρα της κοκκιώδους σειράς που αποτελούν τη διαιρούμενη δεξαμενή (mitotic pool) (μυελοβλάστες, προμυελοκύτταρα, μυελοκύτταρα κ.λπ.), ενώ μετά από το μεταμυελοκύτταρο τα κύτταρα ωριμάζουν χωρίς να διαιρούνται περαιτέρω και ακολουθεί το στάδιο του ραβδοπύρηνου (μη διαιρούμενη δεξαμενή, post-mitotic pool). Σπανίως, ραβδοπύρηνα (<6 8%) μπορεί να κυκλοφορούν στο αίμα, ενώ ο αριθμός τους αυξάνεται κατά τη διάρκεια λοίμωξης ή άλλου αιμοποιητικού stress. 1 6,14,15 Οι παράγοντες που διεγείρουν την παραγωγή και τη δέσμευση των κυττάρων ονομάζονται αυξητικοί παράγοντες (colony stimulating factors, CSFs). Διάφορες κυτταροκίνες, όπως η ιντερλευκίνη-3 () και ο αυξητικός παράγοντας της κοκκιώδους και μονοκυτταρικής σειράς (), προάγουν τη διαφοροποίηση των αρχέγονων κυττάρων προς κύτταρα της κοκκιώδους/μονοκυτταρικής σειράς (CFU-GM). Ο προάγει επίσης τη διαφοροποίηση και τον πολλαπλασιασμό των πολυμορφοπυρήνων, των μονοκυττάρων και των ηωσινοφίλων, ενώ ο G-CSF και, ειδικά, ο Μ-CSF προάγουν την παραγωγή των πολυμορφοπυρήνων ή των μονοκυττάρων στα τελικά στάδια ωρίμανσής τους. 1 6,12 15 IL-1 IL-2 IL-6 IL-7 SCF SCF EPO G-CSF IL-5 Εικόνα 1. Αιμοποίηση και κυτταροκίνες που τη ρυθμίζουν.

3 ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΙΝΗΤΙΚΗΣ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΚΟΚΚΙΩΔΟΥΣ ΣΕΙΡΑΣ ΠΟΛΥΜΟΡΦΟΠΥΡΗΝΑ Φυσιολογικά, το ποσοστό τους στο περιφερικό αίμα είναι 50 70% και ο απόλυτος αριθμός τους κυμαίνεται από 2,5 7, /L. Χρωματίζονται ροδέρυθρα με τις χρωστικές αιματοξυλίνη και ηωσίνη, ο πυρήνας τους έχει 2 5 λοβούς, ενώ το πρωτόπλασμα είναι γεμάτο με τα ειδικά κοκκία τους Κινητική της κοκκιώδους σειράς Φυσιολογικά, και χωρίς παρουσία λοίμωξης, μόνο λειτουργικά ώριμα πολυμορφοπύρηνα απελευθερώνονται από το μυελό των οστών και σπανιότατα πολύ χαμηλός αριθμός ραβδοπυρήνων, ενώ σε περιπτώσεις stress ο χρόνος ωρίμανσης της κοκκιώδους σειράς ενδέχεται να βραχυνθεί. Οι ουσίες που παράγονται κατά τη διάρκεια stress, όπως κατεχολαμίνες, κορτικοειδή, κλάσματα ή παράγοντες του συμπληρώματος, μπορεί να προάγουν την απελευθέρωση πολυμορφοπυρήνων ή και ραβδοπυρήνων από το μυελό στην κυκλοφορία. 1 6,12 16 Φυσιολογικά, στο μυελό υπάρχει η δεξαμενή των ώριμων πολυμορφοπυρήνων, που αποτελεί και την κύρια πηγή απελευθέρωσης πολυμορφοπυρήνων προς την κυκλοφορία σε περιπτώσεις άμεσης ανάγκης. Μετά την απελευθέρωση των πολυμορφοπυρήνων από το μυελό μειώνεται ο χρόνος ζωής τους, ενώ ο μέσος χρόνος επιβίωσής τους στην κυκλοφορία κυμαίνεται από 6 8 ώρες. 15,17 Στο περιφερικό αίμα, τα πολυμορφοπύρηνα κατανέμονται στην κυκλοφορούσα και στην περιθωριακή δεξαμενή (marginal pool). Στην περιθωριακή δεξαμενή, τα πολυμορφοπύρηνα προσκολλώνται στο ενδοθήλιο των μικρών τριχοειδών μέσω υποδοχέων και αυτή η δεξαμενή περιλαμβάνει περίπου το 50% των πολυμορφοπυρήνων στην κυκλοφορία. Η εν λόγω δεξαμενή, φυλετικά (νέγροι) ή λόγω ορμονικών επιδράσεων (γυναίκες στην κλιμακτήριο), μπορεί να αποτελεί έως και το 75% των πολυμορφοπυρήνων στην κυκλοφορία. Η δεξαμενή αυτή είναι εύκολα μετακινούμενη με τις ουσίες του stress, την ταχυκαρδία ή και την άσκηση. Τα πολυμορφοπύρηνα της περιθωριακής δεξαμενής, όταν ενεργοποιούνται, είτε μέσω της σελεκτίνης διέρχονται από το αγγειακό επιθήλιο είτε μέσω της ιντεγκρίνης μεταναστεύουν προς τους ιστούς, όπου ζουν περίπου 1 2 ημέρες. 15,18 Υπό φυσιολογικές συνθήκες, τα γηρασμένα πολυμορφοπύρηνα καθαίρονται από την κυκλοφορία, από το σπλήνα, το ήπαρ και το μυελό των οστών. Σε περιπτώσεις λοίμωξης ή φλεγμονής αυξάνεται η παραγωγή και η απελευθέρωση πολυμορφοπυρήνων από το μυελό των οστών με τη δράση διαφόρων κυτταροκινών και χυμοκινών όπως οι TNF-α, IL-1, IL-6, ΙL-12 κ.ά. Η κινητική των κυττάρων της κοκκιώδους σειράς φαίνεται στην εικόνα Λειτουργίες πολυμορφοπυρήνων Τα πολυμορφοπύρηνα αποτελούν ουσιαστικό στοιχείο μιας ολοκληρωμένης ανοσιακής αντίδρασης τόσο για την καταστροφή αρκετών μικροβίων, όσο και για την έναρξη και τη διατήρηση μιας φλεγμονώδους αντίδρασης. Διαθέτουν ικανότητα χημειοταξίας, που προκαλεί μετανάστευσή τους στις διάφορες θέσεις της φλεγμονής ή της λοίμωξης. Η χημειοταξία προκαλείται μέσω διαφόρων χημειοτακτικών ουσιών, όπως το C5a κλάσμα του συμπληρώματος, της IL-8, της ιντερφερόνης-γ (IFN-γ), διαφόρων λευκοτριενίων ή και πεπτιδίων των διαφόρων μικροβίων. 1 6,14,15,19 Έτσι, τα πολυμορφοπύρηνα της περιθωριακής δεξαμενής μεταναστεύουν από το διάμεσο των ενδοθηλιακών κυττάρων στις θέσεις λοίμωξης. Η συγκεκριμένη μετανάστευση μεσολαβείται από τη β 2-ιντεγκρίνη (C11b/CD18) που υπάρχει φυσιολογικά στην επιφάνεια των ώριμων πολυμορφοπυρήνων. 18,20 Τα πολυμορφοπύρηνα έχουν ικανότητα πέψης των μικροοργανισμών ή των διαφόρων σωματιδίων μετά από τη φαγοκυττάρωσή τους. Αυτή μεσολαβείται από τους Fc υποδοχείς και τους υποδοχείς του συμπληρώματος, που αναγνωρίζουν οψωνινοποιημένες πρωτεΐνες όπως οι ανοσοσφαιρίνες, το κλάσμα C3b του συμπληρώματος και η λεκτίνη. 19 Μετά από τη φαγοκυττάρωση, τα πολυμορφοπύρηνα μέσω οξειδωτικών μηχανισμών, κατά τους οποίους απελευθερώνεται ταχύτατα ενεργό οξυγόνο, Εικόνα 2. Κινητική κυττάρων της κοκκιώδους σειράς.

4 442 Γ.ΧΡ. ΜΕΛΕΤΗΣ και Λ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ διευκολύνουν τη θανάτωση των μικροβίων. Το ένζυμο οξειδάση NADPH υπάρχει και ενεργοποιείται στη μεμβράνη του πολυμορφοπυρήνου, περιέχει κυτοσολικές (cytosolic) πρωτεΐνες (p67 phox, p47 phox, p40 phox ), μια G-πρωτεΐνη, Rac, καθώς και πρωτεΐνες που συνδέονται με τη μεμβράνη (φλαβοκυτόχρωμα b 558). 21,22 Στα φυσιολογικά μη ενεργοποιημένα πολυμορφοπύρηνα η NADPH οξειδάση είναι ανενεργός, ενώ μετά την ενεργοποίηση των υποδοχέων επιφανείας τους από μεσολαβητές της φλεγμονής τα cytosolic συστατικά της μεταναστεύουν στο πλάσμα ή στη μεμβράνη του φαγοσώματος, όπου συναρμολογείται το σύμπλεγμα του ενζύμου. 22 Οι διάφοροι μεσολαβητές της φλεγμονής (N-formyl-Lmethyonyl-L-leucocyl-L-phenylalanine, fmlp κ.ά.) δρουν επί των υποδοχέων της πρωτεΐνης G, παράγοντας μέσω της φωσφολιπάσης Cβ τριφωσφορική ινοσιτόλη (InsP 3), η οποία ενεργοποιεί την απελευθέρωση του ενδοκυττάριου Ca ++, η μείωση του οποίου έχει ως αποτέλεσμα την αυξημένη είσοδο στο κύτταρο εξωκυττάριου Ca ++ που ευοδώνει και ενεργοποιεί διάφορες πρωτεΐνες, οι οποίες μέσω της NADPH οξειδάσης ελαττώνουν το εξωκυττάριο οξυγόνο και σχηματίζονται ανιόντα υπεροξειδίου, τα οποία μετατρέπονται σε Η 2Ο 2 μέσω της δισμουτάσης. Παρουσία ιόντων χλωρίου, η μυελοϋπεροξειδάση (ΜΡΟ) των αζουρόφιλων κοκκίων καταλύει την παραγωγή υποχλωρικού οξέος από το Η 2Ο 2, 21 το οποίο έχει έντονη οξειδωτική και βακτηριοκτόνο δράση. Εκτός από την ΜΡΟ, τα αζουρόφιλα κοκκία περιέχουν διάφορες πρωτεΐνες που αυξάνουν τη διαπερατότητα της μεμβράνης των μικροβίων και έχουν μικροβιοκτόνο δράση, καθεψίνες, πρωτεάσες σερίνης, ελαστάση και καθεψίνη G. 23 Τα αζουρόφιλα κοκκία δημιουργούνται πρώιμα στην κοκκιοποίηση κατά τη διάρκεια της μιτωτικής φάσης, ενώ τα ειδικά κοκκία που δεν περιέχουν ΜΡΟ σχηματίζονται στο τέλος της συγκεκριμένης φάσης και κυρίως στη μεταμιτωτική φάση. Η οξειδωτική ικανότητα των πολυμορφοπυρήνων επηρεάζεται σημαντικά από τη συγκέντρωση διαφόρων κυτταροκινών του ορού, όπως ο TNF-α, ο G-CSF και ο Απόπτωση των πολυμορφοπυρήνων Η απόπτωση συμμετέχει σημαντικά στην ομοιόσταση όλων των αιμοποιητικών κυττάρων. Είναι υπεύθυνη για το φυσιολογικό θάνατο των πολυμορφοπυρήνων, καθώς και άλλων κυττάρων διαφόρων οργάνων. Αυτός ο προγραμματισμένος θάνατος των κυττάρων προκαλεί αρκετές μορφολογικές αλλοιώσεις στα κύτταρα, όπως προσεκβολές της μεμβράνης, κατακερματισμό του πυρήνα, συμπύκνωση της χρωματίνης, συρρίκνωση του κυττάρου και θραύση του DNA των χρωμοσωμάτων. Οι παραπάνω μεταβολές μειώνουν τη διαπερατότητα προς το περιβάλλον των διαφόρων ενδοκυττάριων συστατικών από τα θνήσκοντα κύτταρα, σε αντίθεση με τη νέκρωση των κυττάρων λόγω βλάβης, η διόγκωση και η λύση των οποίων έχει ως αποτέλεσμα την απελευθέρωση των συστατικών του κυττάρου και την πρόκληση βλάβης στους γύρω ιστούς. Οι μηχανισμοί απόπτωσης προάγονται τόσο από εξωγενείς όσο και από ενδογενείς παράγοντες. Η έναρξη της απόπτωσης αφορά σε διάφορους υποδοχείς της οικογένειας του TNF (ΤΝF-R), που δρουν είτε μέσω της οδού του TNF [έναρξη με τον TNF-R1 με ενεργοποίηση της κασπάσης μέσω του TRADD (TNF receptor-associated death domain) και του FADD (Fasassociated death domain)] είτε μέσω του Fas [δημιουργία του DISC (death-inducing complex), που περιέχει FADD, κασπάση-8 και -10)]. 24,25 Η απόπτωση είναι πολύ σημαντική διαδικασία για τη μείωση των πολυμορφοπυρήνων από τους φλεγμαίνοντες ιστούς, αλλά και για τη διατήρηση της ομοιοστασίας του αριθμού των πολυμορφοπυρήνων σε φυσιολογικές συνθήκες. Τα πολυμορφοπύρηνα με απόπτωση φαγοκυτταρώνονται ταχέως από τα φαγοκύτταρα. Η έναρξη του προγράμματος της απόπτωσης τόσο στα γηρασμένα πολυμορφοπύρηνα της κυκλοφορίας όσο και στη φλεγμονή θεωρείται ότι μεσολαβείται από οδούς του Fas/CD95/Apo-1. Φαίνεται ότι τα χαμηλά επίπεδα TNF-α στον ορό αναστέλλουν την απόπτωση, ενώ τα υψηλά επίπεδα είναι προαποπτωτικά, αυξάνοντας το μόριο προσκόλλησης CD11b/CD18 και προάγοντας την οξειδωτική δράση των πολυμορφοπυρήνων. 26 Αρκετές κασπάσες (1, 3, 8 και 9) προάγουν την απόπτωση μέσω του υποδοχέα Fas. Στην όλη διεργασία φαίνεται ότι διάφορα μέλη της οικογένειας Bcl-2 διαδραματίζουν ρόλο προαποπτωτικά (Bax, Bak, Bid, Bim) ή αντιαποπτωτικά (Bcl-X L, A1, Mcl-1). Μείωση του φαινομένου της απόπτωσης μπορεί να προκληθεί από αρκετούς προφλεγμονώδεις μεσολαβητές, όπως G-CSF,, C5a, λευκοτριένιο Β4, IL-1β, IL-2,, IL-6, IL-15, IFN-γ κ.ά ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΩΝ ΠΟΛΥΜΟΡΦΟΠΥΡΗΝΩΝ Oι διαταραχές των πολυμορφοπυρήνων μπορεί να οφείλονται είτε σε διαταραχή του αριθμού είτε σε διαταραχή των λειτουργιών τους. Όταν ο αριθμός τους μειωθεί <500/ μl, τότε πρόκειται περί ακοκκιοκυτταραιμίας. Ο χαμηλός αριθμός των πολυμορφοπυρήνων μπορεί να οφείλεται σε συγγενείς διαταραχές όπως η συγγενής ουδετεροπενία, η κυκλική ουδετεροπενία, η μυελοκάθεξη και το σύνδρομο Schwachman-Diamond και είναι αποτέλεσμα ανεπάρκειας πολλαπλασιασμού, διαφοροποίησης και ωρίμανσης των προγονικών αιμοποιητικών κυττάρων στο μυελό ή και μη απόδοσής τους στην κυκλοφορία. 1 6,28 32 Σε αρκετές από

5 ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΙΝΗΤΙΚΗΣ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΚΟΚΚΙΩΔΟΥΣ ΣΕΙΡΑΣ 443 αυτές τις περιπτώσεις συνυπάρχει και αυξημένη απόπτωση των πρόδρομων κυττάρων της κοκκιώδους σειράς. Οι λειτουργικές διαταραχές των πολυμορφοπυρήνων μπορεί να αφορούν σε διαταραχές της χημειοταξίας, της προσκόλλησης, της φαγοκυττάρωσης ή σε διαταραχή των λειτουργιών οξείδωσης. Συχνά είναι συγγενείς, όπως στη χρόνια κοκκιωματώδη νόσο που οφείλεται σε μεταλλάξεις του γονιδίου CYBB στο χρωμόσωμα X, με αποτέλεσμα διαταραχές της NADPH οξειδάσης και μείωση της οξειδωτικής ικανότητας των πολυμορφοπυρήνων. Τόσο η μείωση όσο και η διαταραχή των λειτουργιών των πολυμορφοπυρήνων έχουν ως αποτέλεσμα αυξημένη ευαισθησία στις λοιμώξεις. Διαταραχή των λειτουργιών οξείδωσης μπορεί να προκύψει από διάφορες εξωγενείς ή ενδογενείς ουσίες που ευοδώνουν ή αναστέλλουν την εν λόγω διαδικασία. Διέγερση της διαδικασίας οξείδωσης μπορεί να προκληθεί από ουσίες όπως το χημειοτακτικό πεπτίδιο fmlp, την οψωνινοποιημένη ζυμοζάνη, 33,34 την PMA (phorbol 12-myristate-13-acetate) ή το Ca. 21,35 Διάφορα φάρμακα, όπως η ινδομεθακίνη και η προκαΐνη, δρουν συνεργικά με την fmlp, αυξάνοντας την οξειδωτική λειτουργία των πολυμορφοπυρήνων, ενώ τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη (NSAIDs), οι ενώσεις της φαινοθειαζίνης και τα φάρμακα που συνδέονται με τους β-αδρενεργικούς υποδοχείς την αναστέλλουν. 33, Φάρμακα που προκαλούν διαταραχές των πολυμορφοπυρήνων Οι αιματολογικές διαταραχές από φάρμακα μπορεί να επηρεάσουν όλα τα κύτταρα των αιμοποιητικών σειρών. Το συχνότερο παράδειγμα είναι η ακοκκιοκυτταραιμία, με αποτέλεσμα αύξηση του κινδύνου λοιμώξεων, η θρομβοπενία, με συνέπεια αυξημένο κίνδυνο για αιμορραγία, και η απλαστική αναιμία. Η αιματολογική δυσκρασία από φάρμακα μπορεί να είναι οξεία και προβλέψιμη (μυελοτοξικότητα από τα περισσότερα αντινεοπλασματικά φάρμακα) ή όψιμη και ιδιοσυστασιακή (ακοκκιοκυτταραιμία από κλοζαπίνη). 1 6,29,30,32 Μολονότι ο στόχος της χορήγησης αντινεοπλασματικών φαρμάκων είναι η καταστροφή των νεοπλασματικών κυττάρων, τα περισσότερα από αυτά δεν δρουν εκλεκτικά στα νεοπλασματικά κύτταρα και έτσι προκαλούν οξεία τοξικότητα στα μυελικά κύτταρα λόγω του μικρού χρόνου πολλαπλασιασμού τους. Η μυελοτοξικότητα μπορεί να υπολογιστεί εκ των προτέρων με βάση τη φαρμακολογική δράση αυτών των φαρμάκων και τον υπολογισμό των ασφαλώς χορηγούμενων δόσεών τους. Οι ιδιοπαθείς αιματολογικές δυσκρασίες είναι συχνές και ο μηχανισμός τους όχι πάντα καλά γνωστός, ενώ η δράση τους αφορά στη βιοδραστικότητα των φαρμάκων στο αίμα και τα μυελικά κύτταρα. Οι σχηματιζόμενοι ενεργοί μεταβολίτες μπορεί να δρουν είτε άμεσα τοξικά είτε μέσω ανοσολογικών μηχανισμών. Προς το παρόν, δεν υπάρχουν ικανές in vitro δοκιμασίες για την ανίχνευση των εν λόγω ιδιοσυστασιακών δράσεων. 1 6,29,30, Ιδιoσυστασιακή ακοκκιοκυτταραιμία από φάρμακα. Η ακοκκιοκυτταραιμία αποτελεί μια δυνητικά απειλητική για τη ζωή διαταραχή που μπορεί να εμφανιστεί κατ εκτίμηση σε 1 9 άτομα περίπου ανά εκατομμύριο ατόμων ετήσια, γεγονός που οφείλεται σε ποσοστό 70 90% και πλέον στα φάρμακα 1 6,29,30,32,40 48 (πίν. 1). Χαρακτηρίζεται από πτώση των πολυμορφοπυρήνων (<500/μL) χωρίς επηρεασμό της αιμοσφαιρίνης ή και των αιμοπεταλίων. Το μυελόγραμμα μπορεί να δείξει πλήρη απουσία της κοκκιώδους σειράς, υποπλαστική κοκκιώδη σειρά, αναστολή ωρίμανσής της ή υπερπλαστική κοκκιώδη σειρά με αύξηση των πρόδρομων κυττάρων της κοκκιώδους σειράς και μειωμένη ωρίμανση στην περίπτωση της περιφερικής καταστροφής των πολυμορφοπυρήνων. 1 6,29,30,32,40 48 Συνήθως, ο αριθμός των πολυμορφοπυρήνων αποκαθίσταται μετά από έγκαιρη διακοπή του υπεύθυνου φαρμάκου. Η πρόγνωση έχει βελτιωθεί τα τελευταία χρόνια λόγω της καλύτερης υποστήριξης των ασθενών σε μονάδες εντατικής νοσηλείας και της καλύτερης γνώσης των θεραπευτών, με μείωση της θνητότητας, σε ποσοστό <5%. 1 6,29,30,32,40 Η παθογένειά της δεν είναι πλήρως γνωστή, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για ακοκκιοκυτταραιμία λόγω ιδιοσυστασίας. Σε αρκετές περιπτώσεις υπάρχει ταχύτατη έναρξη, γεγονός που μάλλον ενισχύει τη συμμετοχή ενός ανοσολογικού μηχανισμού και την ανεύρεση ειδικών αντισωμάτων κατά του υπεύθυνου φαρμάκου. Αυτές οι περιπτώσεις αφορούν κυρίως στην αμινοπυρίνη, στην αμοδιακίνη, στην πενικιλίνη, στην προπυλοθειουρακίλη, στη σουλφαμεθοξαζόλη, στη σουλφασαλαζίνη και στην τριμεθοπρίμη, ενώ για την κλοζαπίνη, τη μιανσερίνη, την καπτοπρίλη, τα άλατα χρυσού και τις φαινοθειαζίνες δεν έχουν βρεθεί τέτοια αντισώματα, οπότε γι αυτά μπορεί να ενοχοποιηθούν και άλλοι μηχανισμοί (τοξικότητα). 29,30,32, Ακοκκιοκυτταραιμία από κλοζαπίνη. Το αντιψυχωσικό φάρμακο κλοζαπίνη είναι μια τρικυκλική βενζοδιαζεπίνη, εμφανίζει σημαντική συγγένεια με τον D 4 ντοπαμινεργικό υποδοχέα και ανταγωνισμό με τον D 2 υποδοχέα, ανταγωνίζεται τη σεροτονίνη, καθώς και διάφορους αδρενεργικούς, χολινεργικούς και ισταμινικούς υποδοχείς. 49 Η αποτελεσματικότητά της στην αντιμετώπιση της σχιζοφρένειας και η απουσία εξωπυραμιδικών ανεπιθύμητων ενεργειών περιορίζεται λόγω της εμφάνισης ακοκκιοκυτταραιμίας. 50 Άλλες πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες είναι η ουδετεροπενία, η αναιμία, η ηωσινοφιλία, η λευκοκυττάρωση, η

6 444 Γ.ΧΡ. ΜΕΛΕΤΗΣ και Λ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ Πίνακας 1. Ουσίες που ευθύνονται για την πρόκληση ακοκκιοκυτταραιμίας. Αναλγητικά και μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη Aκετυλοσαλικυλικό οξύ, αμινοπυρίνη, αμινοφαιναζόνη, δικλοφενάκη, διπυρόνη, διφλουνιζάλη, ιβουπροφαίνη, ινδομεθακίνη, κινσοφαίνη, μπενοξεπροφαίνη, πιροξικάμη, τολμετίνη, τενοξικάμη, σουλινδάκη, φαινοπροφαίνη, φαινυλβουταζόνη Αντιψυχωσικά, ηρεμιστικά, αντικαταθλιπτικά Αλοπεριδόλη, αμοξαπίνη, διαζεπάμη, ιμιπραμίνη, ινδαλπίνη, κλοζαπίνη, μεπροβαμάτη, μιανσερίνη, ολανζαπίνη, ρισπεριδόνη, τιαπρίδη, φαινοθειαζίνες, χλωροδιαζεποξείδη Αντιεπιληπτικά Αιθοσουξιμίδη, βαλπροϊκό οξύ, καρβαμαζεπίνη, τριμεθαδιόνη, φαινυτοΐνη Αντιθυρεοειδικά Θειοκυανικά, θειουρακίλη, καρβιμαζόλη, μεθιμαζόλη, υπερχλωρικό κάλιο Φάρμακα καρδιαγγειακού Απρινδίνη, θειαζιδικά διουρητικά, καπτοπρίλη, κινιδίνη, λισινοπρίλη, μεθυλντόπα, νιφεδιπίνη, προκαϊναμίδη, προπαφαινόνη, προπρανολόλη, σπειρονολακτόνη, τικλοπιδίνη, υδραλαζίνη, φαινινδιόνη, φθοριοβιπροφαίνη, φουροσεμίδη Βαρέα μέταλλα Ενώσεις αρσενικού, υδραργυρικά διουρητικά, χρυσός Θειούχες ενώσεις Ακεταζολαμίδη, δαψόνη, θειούχα αντιβιοτικά, μεθαζολαμίδη, σουλφασαλαζίνη, σουλφοναμίδες, υπογλυκαιμικά από το στόμα Αντιβιοτικά Ακυκλοβίρη, βανκομυκίνη, εθαμβουτόλη, θειακεταζόνη, ισονιαζίδη, κεφαλοσπορίνες, κινακρίνη, κλινδαμυκίνη, κοτριμοξαζόλη, λεβαμιζόλη, λινκομυκίνη, μεβενδαζόλη, νιτροφουραντοΐνη, νοβοβιοκίνη, πενικιλίνες, πυριμεθαμίνη, ριφαμπικίνη, σιπροφλοξασίνη, στρεπτομυκίνη, τερβιναφίνη, τετρακυκλίνες, τινιδαζόλη, υδροξυχλωροκίνη, φλουκυτοσίνη, χλωραμφαινικόλη, χλωροκίνη Αντιισταμινικά Βρωμοφενιραμίνη, θεναλιδίνη, μεθαφενιλίνη, ρανιτιδίνη, σιμετιδίνη, τριπελεναμίνη, χλωροφενιραμίνη Διάφορα φάρμακα Ακεταζολαμίδη, αλλοπουρινόλη, αμινογλουτεθιμίδη, δεφεριπρόνη, κολχικίνη, μετοκλοπραμίδη, μπεζαφιμπράτη, πενικιλαμίνη, ρετινοϊκό οξύ, ταμοξιφένη, φενινδιόνη Διάφορες χημικές ουσίες Αζωθυπερίτης, δινιτροφαινόλη, DDT, διάφορα βότανα, ουσίες βαφής μαλλιών λεμφοπενία, η θρομβοπενία, η θρομβοκυττάρωση, καθώς και η ηπατική και καρδιακή τοξικότητα. 51,52 Μετά από την εισαγωγή της το 1971 στην Ευρώπη, αποσύρθηκε το 1975 εξ αιτίας της αναφοράς αρκετών θανάτων οφειλόμενων σε ακοκκιοκυτταραιμία. 53 Λόγω της αποτελεσματικότητάς της, το 1990 το FDA επέτρεψε την κλινική της χρήση μόνο σε περιπτώσεις σχιζοφρένειας ανθεκτικής σε άλλα φάρμακα. 54 Εξ αιτίας του κινδύνου εμφάνισης ουδετεροπενίας και ακοκκιοκυτταραιμίας (3% και 0,8%, αντίστοιχα), οι ασθενείς που λαμβάνουν κλοζαπίνη είναι αναγκαίο να υποβάλλονται σε γενική εξέταση αίματος κάθε εβδομάδα για τους πρώτους 6 μήνες της θεραπείας και σε μακρότερα χρονικά διαστήματα στη συνέχεια. Ο κίνδυνος εμφάνισης είναι συχνότερος τις πρώτες 6 18 εβδομάδες της θεραπείας και οι περισσότερες αναφερθείσες περιπτώσεις εμφανίζονται τους πρώτους 6 μήνες, ενώ ο κίνδυνος υποχωρεί στο 0,08% μετά από τον πρώτο χρόνο. 50 Η κατάσταση μπορεί να αποκατασταθεί μετά από διακοπή της θεραπείας και ο αριθμός των πολυμορφοπυρήνων επανέρχεται στα φυσιολογικά μετά την πάροδο 2 3 εβδομάδων 55 ή και νωρίτερα μετά από τη χορήγηση G-CSF. Εκτός από την ακοκκιοκυτταραιμία, περίπου το 20 25% των ατόμων υπό κλοζαπίνη εμφανίζει παροδική ουδετεροπενία (0,5 1, /L) Μερικοί ασθενείς στην αρχή της θεραπείας μπορεί να παρουσιάσουν ήπια παροδική λευκοκυττάρωση και ηωσινοφιλία. Κατά τη διάρκεια της θεραπείας με κλοζαπίνη φαίνεται ότι υπάρχουν διαταραχές διαφόρων κυτταροκινών, όπως αύξηση των TNF-α, IL-6, G-CSF και λεπτίνης, που έχουν ως αποτέλεσμα εμφάνιση πυρετού, αύξηση σωματικού βάρους, μυοκαρδίτιδα και παγκρεατίτιδα. 58,59 Η κλοζαπίνη μεταβολίζεται στο ήπαρ από το P450 και έχει ημίσεια ζωή 6 17 ώρες. Ο μηχανισμός πρόκλησης ακοκκιοκυτταραιμίας δεν είναι σαφής. Φαίνεται ότι συνδέεται ομοιοπολικά με τα πολυμορφοπύρηνα και πιθανόν έχει τοξική δράση ή ίδια ή οι μεταβολίτες της μέσω αναστολής των CFU-GM ή προαγωγής της απόπτωσης Επίσης, ενοχοποιείται και ανοσολογικός μηχανισμός πρόκλησης ακοκκιοκυτταραιμίας μέσω τροποποίησης Τ-λεμφοκυττάρων και δημιουργίας αντιλευκοκυτταρικών αντισωμάτων. 64 Αρκετοί υποστηρίζουν την ύπαρξη γενετικών ή ατομικών παραγόντων που ευθύνονται για την ακοκκιοκυτταραιμία από κλοζαπίνη (απλότυπος HLA-B38, DR4 και DQ3 σε Εβραίους Ashkenazi) Ακοκκιοκυτταραιμία από αμινοπυρίνη. Η αμινοπυρίνη και η διπυρόνη χρησιμοποιήθηκαν ευρέως στα τέλη του 19ου αιώνα ως αντιπυρετικά, αναλγητικά και αντιφλεγμονώδη φάρμακα, ενώ η κυκλοφορία τους περιορίστηκε αργότερα λόγω του γεγονότος ότι ήταν από τα πρώτα φάρμακα που ευθύνονταν για την εμφάνιση ακοκκιοκυτταραιμίας. 1 6,29 32,66 Εν τούτοις, κυκλοφορούν ακόμη σε μερικές χώρες είτε ως φαρμακευτικά προϊόντα είτε περιεχόμενα σε διάφορα φυτικά σκευάσματα. Σε διάφορες μελέτες, η συχνότητα εμφάνισης ακοκκιοκυτταραιμίας

7 ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΙΝΗΤΙΚΗΣ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΚΟΚΚΙΩΔΟΥΣ ΣΕΙΡΑΣ 445 κυμαίνεται ευρέως από 1: : ,67,68 Η αμινοπυρίνη μεταβολίζεται στο ήπαρ από το P450 σε 4-μεθυλαμινοαντιπυρίνη, 4-αμινοαντιπυρίνη, 4-αψετυλοαμινοπυρίνη και 4-φορμυλοαμινοπυρίνη και οξειδώνεται από τις υπεροξειδάσες και το υποχλωρικό οξύ με παραγωγή ριζών κατιόντων από τα ενεργοποιημένα πολυμορφοπύρηνα, που πιθανότατα ευθύνονται για την εμφάνιση ακοκκιοκυτταραιμίας. 69 Εκτός από την τοξική δράση, η ακοκκιοκυτταραιμία φαίνεται ότι μπορεί να είναι ανοσολογικής αρχής μέσω αντισωμάτων κατά των πολυμορφοπυρήνων παρουσία του φαρμάκου. Επίσης, έχει βρεθεί ότι ο ορός ευαισθητοποιημένων ατόμων στο φάρμακο αναστέλλει τα CFU-GM, πιθανότατα όχι από το ίδιο το φάρμακο αλλά από ενεργούς μεταβολίτες του φαρμάκου, με τον ίδιο μηχανισμό των ριζών κατιόντων Ακοκκιοκυτταραιμία από αμοδιακίνη. Η αμοδιακίνη είναι παράγωγο της αμινοκινολόνης με ανθελονοσιακή δράση σε ανθεκτικά στη χλωροκίνη πλασμώδια. Η εμφάνιση ιδιοσυστασιακής ακοκκιοκυτταραιμίας μετά από τη χορήγησή της περιόρισε σημαντικά τη χρήση της. Η συχνότητα της ακοκκιοκυτταραιμίας από την προφυλακτική χρήση του φαρμάκου είναι περίπου 1:2.000, ωστόσο το φάρμακο χρησιμοποιείται ευρέως ως προφυλακτική αγωγή στις αφρικανικές χώρες. 1 6,29 32,71,72 Ο πιθανολογούμενος μηχανισμός πρόκλησης ακοκκιοκυτταραιμίας είναι η τοξική δράση μεταβολιτών του φαρμάκου άμεσα ή μετά τη σύνδεσή τους με διάφορες πρωτεΐνες, ενώ υπάρχουν ενδείξεις ανοσιακής καταστροφής των πολυμορφοπυρήνων μέσω αντισωμάτων κατά του φαρμάκου Ιδιοσυστασιακή απλαστική αναιμία από φάρμακα. Η απλαστική αναιμία εκδηλώνεται με ανεπάρκεια παραγωγής όλων των μυελικών σειρών και χαρακτηρίζεται από απουσία όλων των προγονικών κυττάρων στο μυελό και αντικατάσταση από λιπώδη ιστό. Οφείλεται σε άμεση τοξικότητα στα αιμοποιητικά αρχέγονα κύτταρα, σε διαταραχή του μυελικού στρώματος που είναι αναγκαίο για την καλή τους λειτουργία, σε διαταραχή ή απελευθέρωση των αυξητικών παραγόντων της αιμοποίησης και σε κυτταρική ή χυμική ανοσολογική καταστολή των προγονικών αρχέγονων κυττάρων. 1 6,76 81 Παράδειγμα φαρμακευτικής καταστολής της αιμοποίησης είναι η απλαστική αναιμία από φελμπαμάτη, ένα αντιεπιληπτικό φάρμακο, η χρήση του οποίου περιορίστηκε λόγω της εμφάνισης απλαστικής αναιμίας ή και ηπατοτοξικότητας (1: ασθενείς). 82 Η τοξικότητα οφείλεται στην τοξική δράση του μεταβο- λίτη του φαρμάκου, της ατροπαλδεΰδης, στο μυελό. 83 Μεμονωμένη τοξικότητα για την αιμοπεταλιακή σειρά μέσω περιφερικής ανοσολογικής καταστροφής προκαλεί η ηπαρίνη μέσω σύνδεσής της με τον αιμοπεταλιακό παράγοντα 4, που σε αρκετούς ασθενείς έχει ως αποτέλεσμα την παραγωγή αντισωμάτων κατά του συμπλέγματος με συνέπεια τη συνάθροιση και τη μείωση του αριθμού των αιμοπεταλίων ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΦΑΡΜΑΚΩΝ ΑΠΟ ΤΑ ΚΥΤΤΑΡΑ ΤΗΣ ΚΟΚΚΙΩΔΟΥΣ ΣΕΙΡΑΣ Εκτός από τον κύριο μεταβολισμό διαφόρων φαρμάκων από τα ενζυμικά συστήματα του ήπατος, παρατηρείται και μεταβολισμός τους από τα λευκά αιμοσφαίρια. 85 Τα λευκά αιμοσφαίρια του περιφερικού αίματος αλλά και τα αωρότερα κύτταρα της κοκκιώδους σειράς στο μυελό των οστών περιέχουν ένζυμα που μεταβολίζουν διάφορα φάρμακα όπως το σύστημα P450 αλλά σε πολύ χαμηλές πυκνότητες που δεν αποτελούν την κύρια οδό μεταβολισμού φαρμάκων. 86 Τα πολυμορφοπύρηνα και τα μακροφάγα περιέχουν συνθετάση του ΝΟ, η οποία μετατρέπει την αργινίνη σε ΝΟ, που απελευθερώνεται κατά την ενεργοποίησή τους και μπορεί να αντιδράσει με το ανιόν υπεροξειδίου (O 2- ) και σχηματισμό υπεροξειδίου του αζώτου, το οποίο μπορεί να προκαλέσει οξείδωση των θειολών και να διασπαστεί σε άλλους οξειδωτικούς παράγοντες, όπως ΗΟ - και διοξείδιο του αζώτου. 87 Επίσης, η ενδοϋπεροξειδική συνθετάση της προσταγλανδίνης είναι ένα άλλο ένζυμο μεταβολισμού φαρμάκων που βρίσκεται σε σχετικά υψηλές συγκεντρώσεις στα λεμφοκύτταρα, στα μονοκύτταρα, στα πολυμορφοπύρηνα και στα αιμοπετάλια, το οποίο παρουσία του αραχιδονικού οξέος οξειδώνει διάφορα φάρμακα, όπως η ακεταμινοφαίνη και η φαινυτοΐνη. 88,89 Ο πιο σημαντικός παράγοντας οξείδωσης διαφόρων φαρμάκων στα πολυμορφοπύρηνα και τα μονοκύτταρα είναι η μυελοϋπεροξειδάση (ΜΡΟ), ιδιαίτερα όταν επιτελούν φαγοκυττάρωση, οπότε απελευθερώνεται από τα πρωτογενή κοκκία των πολυμορφοπυρήνων στο φαγόσωμα. Τα διεγερμένα πολυμορφοπύρηνα μετατρέπουν το εξωκυττάριο οξυγόνο σε Ο 2 - μέσω της NADPH, ενώ μέσω της δισμουτάσης του υπεροξειδίου το οξυγόνο μετατρέπεται σε Η 2Ο 2, απ όπου μαζί με τα ιόντα χλωρίου παράγεται ΗΟCl μέσω της ΜΡΟ, το οποίο είναι πολύ ισχυρό οξειδωτικό. 91,92 Με όλους τους παραπάνω μηχανισμούς μπορεί να μεταβολιστούν αρκετά φάρμακα από τα ενεργοποιημένα λευκά αιμοσφαίρια (πίν. 2).

8 446 Γ.ΧΡ. ΜΕΛΕΤΗΣ και Λ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ Πίνακας 2. Φάρμακα που μπορεί να μεταβολιστούν από ενεργοποιημένα λευκά αιμοσφαίρια. Αρωματικές αμίνες Αμινοσαλικυλικό οξύ Δαψόνη Προκαϊναμίδη Σουλφαδιαζίνη Σουλφαμεθοξαζόλη Χλωραμφαινικόλη Φάρμακα με λειτουργικές ομάδες αζώτου Ακεταμινοφαίνη Αμινοπυρίνη Αμοδιακίνη Βεσναρινόνη Δικλοφενάκη Ισονιαζίδη Κλοζαπίνη Ολανζαπίνη Υδραλαζίνη Φαινυλυδραζίνη Φαινυτοΐνη Χλωροπρομαζίνη 6. ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Θειούχες ενώσεις Μεθιμαζόλη Προπυλθειουρακίλη Τενοξικάμη Με δακτύλιο άνθρακα Βενζοϊκό οξύ Διαιθυλστιλβεστρόλη Καρβαμαζεπίνη Σαλικυλικό οξύ Φαινόλη Φαινυλβουταζόνη Άλλα Άλατα χρυσού Στο μέλλον, είναι αναγκαία η διεξαγωγή μελετών για την ακριβή δράση των φαρμάκων στην κινητική των κυττάρων της κοκκιώδους σειράς. Προς το παρόν, φαίνεται ότι η δράση της κλοζαπίνης ή παρόμοιων φαρμάκων, όπως η ολανζαπίνη, έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση της συνολικής διακίνησης των πολυμορφοπυρήνων. Η μελέτη των θεραπευτικών δόσεων του φαρμάκου θα δώσει απάντηση στη δράση του στην αλλαγή τόσο της κινητικής όσο και της απόπτωσης των πολυμορφοπυρήνων, αφού στη χρόνια χορήγηση του φαρμάκου η ταχεία μείωση των πολυμορφοπυρήνων οφείλεται στην αύξηση της απόπτωσης. Έτσι, θα είναι σημαντική η διερεύνηση των μηχανισμών αναστολής των διαφόρων ισοενζύμων της πρωτεϊνικής κινάσης C (α, δ, β ΙΙ) από την κλοζαπίνη. Επίσης, πρέπει να διευκρινιστεί η ακριβής δράση των φαρμάκων στο μικροπεριβάλλον του μυελού ή και στην έκφραση διαφόρων υποδοχέων της επιφάνειας των κυττάρων. Επί πλέον, θα πρέπει να διερευνηθεί ο λόγος για τον οποίο μόνο ένα πολύ μικρό ποσοστό των ατόμων που λαμβάνουν κλοζαπίνη εκδηλώνει ακοκκιοκυτταραιμία. Αυτό μπορεί να οφείλεται στο γεγονός ότι τα εν λόγω άτομα εμφανίζουν αυξημένα επίπεδα του φαρμάκου στο πλάσμα ή στο ότι το φάρμακο συσσωρεύεται εντός των πολυμορφοπυρήνων ενώ τα επίπεδά στο πλάσμα κυμαίνονται μέσα στα φυσιολογικά επίπεδα. Ο ρόλος αυτός πρέπει να διερευνηθεί στο μέλλον, αφού ενδέχεται να ενοχοποιούνται διάφοροι γενετικοί πολυμορφισμοί στην πρωτεΐνη μεταφοράς του φαρμάκου στα κύτταρα Απαιτούνται μοντέλα πειραματοζώων για τη μελέτη της δράσης πολλών φαρμάκων, ιδιαίτερα της ιδιοσυστασιακής ακοκκιοκυτταραιμίας από φάρμακα, καθώς και για την ακριβή διερεύνηση όλων των άλλων μηχανισμών πρόκλησής της. 7. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Σήμερα, η ερευνητική προσπάθεια κατευθύνεται προς την ανάπτυξη και τη χρήση μοντέλων πειραματοζώων για τη μελέτη των μηχανισμών δράσης των διαφόρων φαρμάκων στην κοκκιώδη σειρά, καθώς και για τη διερεύνηση της ιδιοσυστασιακής δράσης των φαρμάκων αναφορικά με την πρόκληση ουδετεροπενίας ή ακοκκιοκυτταραιμίας. Η εφαρμογή των συγκεκριμένων τεχνικών είναι δύσκολη, αφού ο φυσιολογικός αριθμός των πολυμορφοπυρήνων διαφέρει σημαντικά στα διάφορα είδη και δεν μπορεί να καθοριστεί επακριβώς η εμφάνιση ακοκκιοκυτταραιμίας όπως στον άνθρωπο. Τελικά, για την αξιολόγηση της δράσης διαφόρων φαρμάκων στην κοκκιώδη σειρά χρησιμοποιείται η μείωση των πολυμορφοπυρήνων (<20%) σε σχέση με τα επίπεδά τους πριν από τη χορήγηση του φαρμάκου. ABSTRACT Clinical manifestations of disturbances in granulopoiesis kinetics: Idiosyncratic agranulocytosis J. MELETIS, L. PAPAGEORGIOU First Department of Internal Medicine, National and Kapodistrian University of Athens, Laiko General Hospital of Athens, Athens, Greece Archives of Hellenic Medicine 2011, 28(4): This review covers the kinetics of granulopoiesis, the functions and apoptosis of the granulocytes and the metabolism of the granulocyte series, along with a report of the various different drugs that cause alterations in the num-

9 ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΙΝΗΤΙΚΗΣ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΚΟΚΚΙΩΔΟΥΣ ΣΕΙΡΑΣ 447 bers of granulocytes. The mechanisms of drug induced idiosyncratic agranulocytosis are described, especially those activated after treatment with aminopyrine, amiodarone and clozapine. Key words: Agranulocytosis, Aminopyrine, Amiodarone, Clozapine, Granulocyte kinetics Βιβλιογραφία 1. BRETON-GORIUS J, REYES F, ROSA J, VERNAUT J-P. L Hematology de Bernaud Dreyfus. Flammarion Medécine-Sciences, Paris, LITTMAN MA, BEUTLER E, KIPPS TJ, SELIGSOHN U, KAUSHANDKY K, PRCHAL JT. Williams hematology. 7th ed. McGraw-Hill Publ, Co, New York, GREER JP, FOERSTER J, RODGERS GM, PARASKEVAS F, GLADER B, AR- BER DA ET AL. Wintrobe s clinical hematology. 12th ed. Wolters Kluver/Lippincott Williams & Wilkins, New York, ΜΕΛΕΤΗΣ ΙΧ. Από το αιματολογικό εύρημα στη διάγνωση. 7η έκδοση. Εκδόσεις Νηρέας, Αθήνα, ΜΕΛΕΤΗΣ ΙΧ. Άτλας Αιματολογίας. 2η έκδοση. Εκδόσεις Νηρέας, Αθήνα, MELETIS J. Atlas of hematology. 3rd ed. Nereus Publ, Ltd, Athens, ΜΕΛΕΤΗΣ IΧ. Ο ρόλος των κυττάρων του μυελικού στρώματος στη μεταμόσχευση μυελού των οστών. Ιπποκράτης 1998, 1: ABBOUD CN, LICHTMAN MA. Structure of the marrow and the hematopoietic microenvironment. In: Lichtman MA, Beutler E, Kipps TJ, Seligsohn U, Kaushandky K, Prchal JT (eds) Williams hematology. 7th ed. McGraw-Hill, New York, 2006: MAYANI H, GUILBERT LJ, JANOWSKA-WIECZOREK A. Biology of the hemopoietic microenvironment. Eur J Haematol 1992, 49: TRENTIN JJ. Determination of bone marrow stem cell differentiation by stromal hemopoietic inductive microenvironments (HIM). Am J Pathol 1971, 65: KLEIN G. The extracellular matrix of the hematopoietic microenvironment. Experientia 1995, 51: ΚΥΡΙΑΚΟΥ Δ, ΑΛΕΞΑΝΔΡΑΚΗΣ Μ, ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ Γ. Εισαγωγή στην αιμοποίηση. Ιατρικές Εκδόσεις «Αιμοβιολογική», Ηράκλειο Κρήτης, JANEWAY CA, TRAVERS P, WALPORT M, SHOMCHIK MJ. The immune system in health and disease. In: Immunobiology. 5th ed. Garland Publ, New York, ΜΕΛΕΤΗΣ ΙΧ, ΤΕΡΠΟΣ Ε. Βασικά στοιχεία που αφορούν την κοκκιοποίηση. Στο: Διαταραχές του αριθμού των λευκών αιμοσφαιρίων. Κλινικά Φροντιστήρια, Ιατρική Εταιρεία Αθηνών, Αθήνα, 2005: ΜΕΛΕΤΗΣ ΙΧ, ΤΕΡΠΟΣ Ε. Βασικά στοιχεία που αφορούν την κινητική των κυττάρων της κοκκιώδους σειράς. Στο: Διαταραχές του αριθμού των λευκών αιμοσφαιρίων. Κλινικά Φροντιστήρια, Ιατρική Εταιρεία Αθηνών, Αθήνα, 2005: MAESTRONI GJ. Neurohormones and catecholamines as functional components of the bone marrow microenvironment. Ann N Y Acad Sci 2000, 917: CHRISTOPHER MJ, LINK DC. Regulation of neutrophil homeostasis. Curr Opin Hematol 2007, 14: GOLDE D. Neutrophil kinetics: Production, distribution and fate of neutrophils. In: Williams hematology. McGraw-Hill, New York, 1990: ENGLISH J. The remarkable neutrophil! Developing a blueprint for integrated cellular signaling. In: Gabrilovich DI (ed) The neutrophils: New outlook for old cells. Imperial College Press, London, 2005: HUGHES BJ, HOLLERS JC, CROCKETT-TORABI E, SMITH CW. Recruitment of CD11b/CD18 to the neutrophil surface and adherence-dependent cell locomotion. J Clin Invest 1992, 90: BRÉCHARD S, TSCHIRHART EJ. Regulation of superoxide production in neutrophils: Role of calcium influx. J Leukoc Biol 2008, 84: BABIOR BM, LAMBETH JD, NAUSEEF W. The neutrophil NADPH oxidase. Arch Biochem Biophys 2002, 397: WITKO-SARSAT V, RIEU P, DESCAMPS-LATSCHA B, LESAVRE P, HAL- BWACHS-MECARELLI L. Neutrophils: Molecules, functions and pathophysiological aspects. Lab Invest 2000, 80: CHEN G, GOEDDEL DV. TNF-R1 signaling: A beautiful pathway. Science 2002, 296: WAJANT H. The Fas signaling pathway: More than a paradigm. Science 2002, 296: VAN DEN BERG JM, WEYER S, WEENING JJ, ROOS D, KUIJPERS TW. Divergent effects of tumor necrosis factor alpha on apoptosis of human neutrophils. J Leukoc Biol 2001, 69: SIMON HU. Neutrophil apoptosis pathways and their modifications in inflammation. Immunol Rev 2003, 193: ΜΕΛΕΤΗΣ ΙΧ, ΤΕΡΠΟΣ Ε, ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ Κ. Διαταραχές του αριθμού των λευκών. Στο: Διαταραχές του αριθμού των λευκών αιμοσφαιρίων. Κλινικά Φροντιστήρια, Ιατρική Εταιρεία Αθηνών, Αθήνα, 2005: ΜΕΛΕΤΗΣ ΙΧ. Πολυμορφοπυρηνώσεις ουδετεροπενίες. Σεμινάριο Αιματολογίας «Ερμηνεία και εφαρμογή εργαστηριακών εξετάσεων στην Αιματολογία». Ελληνική Αιματολογική Εταιρεία, Αθήνα, 1989: MELETIS J, VAVOURAKIS Ε, ANDREOPOULOS Α, YATAGANAS Χ, POZIOPOULOS C, LAFIONIATIS S ET AL. Recovery of carbimazole-induced agranulocytosis following recombinant granulocyte-macrophage colony stimulating factor (rh) administration. Haematologica 1993, 78: LAKSHMAN R, FINN A. Neutrophil disorders and their management. J Clin Pathol 2001, 54: ΜΕΛΕΤΗΣ ΓΧ, ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ Κ. Αιματολογικές διαταραχές που προκαλούνται από φάρμακα. Διαταραχές της κοκκιώδους σειράς. Αρχ Ελλ Ιατρ 2010, 27: KOPPRASCH S, GATZWEILER A, GRAESSLER J, SCHRÖDER HE. Beta-

10 448 Γ.ΧΡ. ΜΕΛΕΤΗΣ και Λ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ adrenergic modulation of FMLP- and zymosan-induced intracellular and extracellular oxidant production by polymorphonuclear leukocytes. Mol Cell Biochem 1997, 168: QUINN M. The neutrophil respiratory burst oxidase. In: Gabrilovich D (ed) The neutrophils: New outlook for old cells. Imperial College Press, London, 2005: PONTREMOLI S, MELLONI E, MICHETTI M, SPARATORE B, SALAMI- NO F, SACCO O ET AL. Phosphorylation and proteolytic modification of specific cytoskeletal proteins in human neutrophils stimulated by phorbol 12-myristate 13-acetate. Proc Natl Acad Sci USA 1987, 84: TANIGUCHI K, URAKAMI M, TAKANAKA K. Effects of various drugs on superoxide generation, arachidonic acid release and phospholipase A2 in polymorphonuclear leukocytes. Jpn J Pharmacol 1988, 46: BARNETT CC Jr, MOORE EE, PARTRICK DA, SILLIMAN CC. Beta-adrenergic stimulation down-regulates neutrophil priming for superoxide generation, but not elastase release. J Surg Res 1997, 70: COHEN HJ, CHOVANIEC ME, ELLIS SE. Chlorpromazine inhibition of granulocyte superoxide production. Blood 1980, 56: OCHS DL, REED PW. Inhibition of the neutrophil oxidative burst and degranulation by phenothiazines. Biochem Biophys Res Commun 1981, 102: GARBE E. Non-chemotherapy drug-induced agranulocytosis. Expert Opin Drug Saf 2007, 6: ANDRÈS E, ZIMMER J, AFFENBERGER S, FEDERICI L, ALT M, MALOI- SEL F. Idiosyncratic drug-induced agranulocytosis: Update of an old disorder. Eur J Intern Med 2006, 17: ANDERSOHN F, KONZEN C, GARBE E. Systematic review: Agranulocytosis induced by nonchemotherapy drugs. Ann Intern Med 2007, 146: YOUNG NS. Agranulocytosis. JAMA 1994, 271: ANDRÈS E, MALOISEL F. Idiosyncratic drug-induced agranulocytosis or acute neutropenia. Curr Opin Hematol 2008, 15: OPGEN-RHEIN C, DETTLING M. Clozapine-induced agranulocytosis and its genetic determinants. Pharmacogenomics 2008, 9: TESFA D, KEISU M, PALMBLAD J. Idiosyncratic drug-induced agranulocytosis: Possible mechanisms and management. Am J Hematol 2009, 84: PONTIKOGLOU C, PAPADAKI HA. Idiosyncratic drug-induced agranulocytosis: The paradigm of deferiprone. Hemoglobin 2010, 34: KESSENICH CR. Understanding idiosyncratic drug-induced neutropenia. Nurse Pract 2010, 35: NAHEED M, GREEN B. Focus on clozapine. Curr Med Res Opin 2001, 17: ATKIN K, KENDALL F, GOULD D, FREEMAN H, LIBERMAN J, O SULLIVAN D. Neutropenia and agranulocytosis in patients receiving clozapine in the UK and Ireland. Br J Psychiatry 1996, 169: LAYLAND JJ, LIEW D, PRIOR DL. Clozapine-induced cardiotoxicity: A clinical update. Med J Aust 2009, 190: MARKOWITZ JS, GRINBERG R, JACKSON C. Marked liver enzyme elevations with clozapine. J Clin Psychopharmacol 1997, 17: FITZSIMONS J, BERK M, LAMBERT T, BOURIN M, DODD S. A review of clozapine safety. Expert Opin Drug Saf 2005, 4: IQBAL MM, RAHMAN A, HUSAIN Z, MAHMUD SZ, RYAN WG, FELD- MAN JM. Clozapine: A clinical review of adverse effects and management. Ann Clin Psychiatry 2003, 15: LAMBERTENGHI DELILIERS G. Blood dyscrasias in clozapinetreated patients in Italy. Haematologica 2000, 85: HUMMER M, KURZ M, BARNAS C, SARIA A, FLEISCHHACKER WW. Clozapine-induced transient white blood count disorders. J Clin Psychiatry 1994, 55: AHN YM, JEONG SH, JANG HS, KOO YJ, KANG UG, LEE KY ET AL. Experience of maintaining clozapine medication in patients with red-alert zone neutropenia: Long-term follow-up results. Int Clin Psychopharmacol 2004, 19: POLLMÄCHER T, HAACK M, SCHULD A, KRAUS T, HINZE-SELCH D. Effects of antipsychotic drugs on cytokine networks. J Psychiatr Res 2000, 34: DEGNER D, BLEICH S, GROHMANN R, BANDELOW B, RÜTHER E. Myocarditis associated with clozapine treatment. Aust N Z J Psychiatry 2000, 34: DELILIERS GL, SERVIDA F, LAMORTE G, QUIRICI N, SOLIGO D. In vitro effect of clozapine on hemopoietic progenitor cells. Haematologica 1998, 83: SPERNER-UNTERWEGER B, GAGGL S, FLEISCHHACKER WW, BARNAS C, HEROLD M, GEISSLER D. Effects of clozapine on hematopoiesis and the cytokine system. Biol Psychiatry 1993, 34: WILLIAMS DP, PIRMOHAMED M, NAISBITT DJ, MAGGS JL, PARK BK. Neutrophil cytotoxicity of the chemically reactive metabolite(s) of clozapine: Possible role in agranulocytosis. J Pharmacol Exp Ther 1997, 283: WILLIAMS DP, PIRMOHAMED M, NAISBITT DJ, UETRECHT JP, PARK BK. Induction of metabolism-dependent and -independent neutrophil apoptosis by clozapine. Mol Pharmacol 2000, 58: PISCIOTTA AV, KONINGS SA, CIESEMIER LL, CRONKITE CE, LIEBER- MAN JA. Cytotoxic activity in serum of patients with clozapineinduced agranulocytosis. J Lab Clin Med 1992, 119: YUNIS JJ, CORZO D, SALAZAR M, LIEBERMAN JA, HOWARD A, YU- NIS EJ. HLA associations in clozapine-induced agranulocytosis. Blood 1995, 86: MADISON F. The etiology of primary granulopenia (agranulocytic angina). JAMA 1934, 102: GARCÍA-MARTÍNEZ JM, FRESNO VARA JA, LASTRES P, BERNABÉU C, BE- TÉS PO, MARTÍN-PÉREZ J. Effect of metamizol on promyelocytic and terminally differentiated granulocytic cells. Comparative analysis with acetylsalicylic acid and diclofenac. Biochem Pharmacol 2003, 65: HEDENMALM K, SPIGSET O. Agranulocytosis and other blood dyscrasias associated with dipyrone (metamizole). Eur J Clin Pharmacol 2002, 58: UETRECHT JP, MA HM, MACKNIGHT E, McCLELLAND R. Oxidation of aminopyrine by hypochlorite to a reactive dication: Possible implications for aminopyrine-induced agranulocytosis. Chem Res Toxicol 1995, 8: HARGIS JB, LA RUSSA VF, REDMOND J, KESSLER SW, WRIGHT DG. Agranulocytosis associated with Mexican aspirin (dipyrone):

11 ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΙΝΗΤΙΚΗΣ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΚΟΚΚΙΩΔΟΥΣ ΣΕΙΡΑΣ 449 Evidence for an autoimmune mechanism affecting multipotential hematopoietic progenitors. Am J Hematol 1989, 31: HATTON CS, PETO TE, BUNCH C, PASVOL G, RUSSELL SJ, SINGER CR ET AL. Frequency of severe neutropenia associated with amodiaquine prophylaxis against malaria. Lancet 1986, i: NEFTEL KA, WOODTLY W, SCHMID M, FRICK PG, FEHR J. Amodiaquine induced agranulocytosis and liver damage. Br Med J (Clin Res Ed) 1986, 292: NAISBITT DJ, WILLIAMS DP, O NEILL PM, MAGGS JL, WILLOCK DJ, PIRMOHAMED M ET AL. Metabolism-dependent neutrophil cytotoxicity of amodiaquine: A comparison with pyronaridine and related antimalarial drugs. Chem Res Toxicol 1998, 11: AYMARD JP, WIOLAND C, FERRY R, NETTER P, STREIFF F. The in vitro effect of amodiaquine on bone marrow granulocyte-macrophage progenitor cells from normal subjects. Fundam Clin Pharmacol 1992, 6: WINSTANLEY PA, COLEMAN JW, MAGGS JL, BRECKENRIDGE AM, PARK BK. The toxicity of amodiaquine and its principal metabolites towards mononuclear leucocytes and granulocyte/monocyte colony forming units. Br J Clin Pharmacol 1990, 29: ΜΕΛΕΤΗΣ ΙΧ. Απλαστική αναιμία. Ιατρικές εκδόσεις Ζήτα, Αθήνα, ΜΕΛΕΤΗΣ ΙΧ. Απλαστική αναιμία. Στο: Παθολογία, βιβλίο ΔΕΠ. Ιατρικές Εκδόσεις ΠΧ Πασχαλίδης, Αθήνα, 2002: ΜΕΛΕΤΗΣ ΙΧ. Απλαστική αναιμία. Στο: Σεϊτανίδης ΧΒ (Συντ.). Αναιμίες διάγνωση και θεραπεία. Εκδόσεις Ζήτα, Αθήνα, 1999: ΜΕΛΕΤΗΣ ΓΧ, ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ Κ. Αιματολογικές διαταραχές που προκαλούνται από φάρμακα. Διαταραχές της ερυθράς σειράς. Αρχ Ελλ Ιατρ 2010, 27: ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ Β, ΜΕΛΕΤΗΣ ΙΧ. Απλαστική αναιμία στην παιδική ηλικία. Παθογενετικοί μηχανισμοί και σύγχρονη θεραπεία. Αρχ Ελλ Ιατρ 2010, 27: SEGEL G, LICHTMAN Μ. Aplastic anemia. Ιn: Lichtman MA (ed) Williams hematology. McGraw-Hill Professional, New York, 2005: IP J, UETRECHT J. In vitro and animal models of drug-induced blood dyscrasias. Environ Toxicol Pharmacol 2006, 21: THOMPSON CD, KINTER MT, MACDONALD TL. Synthesis and in vitro reactivity of 3-carbamoyl-2-phenylpropionaldehyde and 2-phenylpropenal: Putative reactive metabolites of felbamate. Chem Res Toxicol 1996, 9: ASTER RH. Drug-induced immune thrombocytopenia: An overview of pathogenesis. Semin Hematol 1999, 36(Suppl 1): UETRECHT JP. The role of leukocyte-generated reactive metabolites in the pathogenesis of idiosyncratic drug reactions. Drug Metab Rev 1992, 24: MONCADA S, PALMER RM, HIGGS EA. Nitric oxide: Physiology, pathophysiology, and pharmacology. Pharmacol Rev 1991, 43: RADI R, BECKMAN JS, BUSH KM, FREEMAN BA. Peroxynitrite oxidation of sulfhydryls. The cytotoxic potential of superoxide and nitric oxide. J Biol Chem 1991, 266: MOLDÉUS P, ANDERSSON B, RAHIMTULA A, BERGGREN M. Prostaglandin synthetase catalyzed activation of paracetamol. Biochem Pharmacol 1982, 31: KUBOW S, WELLS PG. In vitro bioactivation of phenytoin to a reactive free radical intermediate by prostaglandin synthetase, horseradish peroxidase, and thyroid peroxidase. Mol Pharmacol 1989, 35: HOFSTRA AH, UETRECHT JP. Myeloperoxidase-mediated activation of xenobiotics by human leukocytes. Toxicology 1993, 82: KETTLE AJ, ANDERSON RF, HAMPTON MB, WINTERBOURN CC. Reactions of superoxide with myeloperoxidase. Biochemistry 2007, 46: BERGEMANN N, ABU-TAIR F, ADERJAN R, KOPITZ J. Ηigh clozapine concentrations in leukocytes in a patient who developed leukocytopenia. Prog Neuropsychopharmacol Biol Psychiatry 2007, 31: HENNING U, LÖFFLER S, KRIEGER K, KLIMKE A. Uptake of clozapine into HL-60 promyelocytic leukaemia cells. Pharmacopsychiatry 2002, 35: GARDNER I, ZAHID N, MACCRIMMON D, UETRECHT JP. A comparison of the oxidation of clozapine and olanzapine to reactive metabolites and the toxicity of these metabolites to human leukocytes. Mol Pharmacol 1998, 53: GARDNER I, LEEDER JS, CHIN T, ZAHID N, UETRECHT JP. A comparison of the covalent binding of clozapine and olanzapine to human neutrophils in vitro and in vivo. Mol Pharmacol 1998, 53: Corresponding author: J. Meletis, Bone Hematology Department and Marrow Transplantation Unit, National and Kapodistrian University of Athens, Laiko General Hospital, Athens, Greece

Επίκτητη Ανοσιακή Απάντηση (χυμικό σκέλος) Β λεμφοκύτταρα

Επίκτητη Ανοσιακή Απάντηση (χυμικό σκέλος) Β λεμφοκύτταρα Επίκτητη Ανοσιακή Απάντηση (χυμικό σκέλος) Β λεμφοκύτταρα φυσική ή μη ειδική ανοσία δεν απαιτεί προηγούμενη έκθεση στο παθογόνο και δεν διαθέτει μνήμη. σε επίκτητη ή ειδική ανοσία χυμική ανοσία με παραγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος Ομότ. Καθηγητού κου Μαραγκουδάκη...v Πρόλογος της συγγραφέως...vii. Καμπύλες δόσης - ανταπόκρισης... 3. Μηχανισμοί δράσης των φαρμάκων 9

Πρόλογος Ομότ. Καθηγητού κου Μαραγκουδάκη...v Πρόλογος της συγγραφέως...vii. Καμπύλες δόσης - ανταπόκρισης... 3. Μηχανισμοί δράσης των φαρμάκων 9 Περιεχόμενα Πρόλογος Ομότ. Καθηγητού κου Μαραγκουδάκη...v Πρόλογος της συγγραφέως...vii Κεφάλαιο 1 2 3 4 Εισαγωγή 1 Καμπύλες δόσης - ανταπόκρισης.... 3 Μηχανισμοί δράσης των φαρμάκων 9 1 Δράση μέσω φυσικοχημικών

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Στέργιος Κατσιουγιάννης PhD Μεταδιδακτορικός συνεργάτης Χαροκόπειο Πανεπιστήµιο Τµήµα Επιστήµης ιαιτολογίας και ιατροφής Μεταβολισµός και Ανοσολογία Ιστορικά το καλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

Κυτταρική γήρανση των οστών. Μηχανισμοί και προοπτικές

Κυτταρική γήρανση των οστών. Μηχανισμοί και προοπτικές Κυτταρική γήρανση των οστών. Μηχανισμοί και προοπτικές Μαρία Π. Γιαβροπούλου Ενδοκρινολόγος Τμήμα κλινικής και Μοριακής Ενδοκρινολογίας ΠΓΝΘ ΑΧΕΠΑ O ομιλητής (προσωπικά ή ως μέλος εργασιακής/ερευνητικής

Διαβάστε περισσότερα

Ανοσιακή απάντηση (immune response)

Ανοσιακή απάντηση (immune response) Ανοσιακή απάντηση (immune response) Το σύνολο των μηχανισμών που καθιστούν τον οργανισμό ικανό να αναγνωρίζει,να εξουδετερώνει και να απομακρύνει κάθε ξένη ουσία προς αυτόν χαρακτηρίζεται ως ανοσία. Αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

Τα ερυθροκύτταρα αποτελούν τα πολυαριθμότερα κύτταρα του περιφερικού

Τα ερυθροκύτταρα αποτελούν τα πολυαριθμότερα κύτταρα του περιφερικού EΡΥΘΡΟΚΥΤΤΑΡΑ 5 Στο κεφάλαιο αυτό: Ανασκοπείται η λειτουργία του ερυθροκυττάρου και η δομή και λειτουργία της ερυθροκυτταρικής μεμβράνης. Περιγράφονται τα κύτταρα της ερυθροκυτταρικής σειράς. Τονίζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 23 10 2011 ΘΕΡΙΝΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Όλα τα βακτήρια: Α. διαθέτουν

Διαβάστε περισσότερα

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί:

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί: ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το λεμφικό σύστημα αποτελείται από τα λεμφαγγεία, τη λέμφο και τους λεμφαδένες. Οι λεμφαδένες είναι δομές που αποτελούνται από εξειδικευμένη μορφή συνδετικού ιστού, το λεμφικό

Διαβάστε περισσότερα

Ανοσορυθµιστικά φάρµακα

Ανοσορυθµιστικά φάρµακα Κατερίνα Τυλιγάδα Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Φαρµακολογίας Ανοσορυθµιστικά φάρµακα Ανοσορυθµιστικά φάρµακα Τροποποίηση του ανοσοποιητικού συστήµατος Ανοσοτροποιητές Ανοσοκατασταλτικά Ανοσοδιεγερτικά Ανοσοκατασταλτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ Ι Μη Ναρκωτικά Αναλγητικά

ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ Ι Μη Ναρκωτικά Αναλγητικά ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ Ι Μη Ναρκωτικά Αναλγητικά Π. ΠΑΠΠΑΣ Εργαστήριο Φαρµακολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Ιωαννίνων Αντιµετώπιση του πόνου ΑΝΑΛΓΗΤΙΚΑ αίσθηµα πόνου Ναρκωτικά αναλγητικά Μη ναρκωτικά

Διαβάστε περισσότερα

Αντιυπερτασικά & σεξ. Σοκολάκης Ιωάννης, MD, MSc Ειδικευόμενος Β Ουρολογικής Κλινικής ΑΠΘ, ΓΝΘ «Παπαγεωργίου»

Αντιυπερτασικά & σεξ. Σοκολάκης Ιωάννης, MD, MSc Ειδικευόμενος Β Ουρολογικής Κλινικής ΑΠΘ, ΓΝΘ «Παπαγεωργίου» Αντιυπερτασικά & σεξ Σοκολάκης Ιωάννης, MD, MSc Ειδικευόμενος Β Ουρολογικής Κλινικής ΑΠΘ, ΓΝΘ «Παπαγεωργίου» Υπέραταση & ED Η Υπέρταση αποτελεί ανεξάρτητο παράγοντα κινδύνου για ED Feldman et al. J Urol

Διαβάστε περισσότερα

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1]

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1] Ολόγοςλεπτίνης/αδιπονεκτίνης ως ανεξάρτητος προγνωστικός παράγοντας 10ετούς καρδιαγγειακού κινδύνου σε ινσουλινοθεραπευόμενους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1],

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΣΑΒΒΑΤΟ 26 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) Θέμα Α Μονάδες 25 Α1.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΓΚΑΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΜΕΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΥΝΕΧΟΥΣ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ:

ΑΝΑΓΚΑΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΜΕΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΥΝΕΧΟΥΣ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ: ΑΝΑΓΚΑΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΜΕΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΥΝΕΧΟΥΣ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ: ΤΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΡΟΔΟΠΗΣ Ιωάννης Βιζιριανάκης Αναπληρωτής Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

ANOΣΟΓΗΡΑΝΣΗ. Ιωάννα Οικονοµίδου. Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών

ANOΣΟΓΗΡΑΝΣΗ. Ιωάννα Οικονοµίδου. Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών ANOΣΟΓΗΡΑΝΣΗ Ιωάννα Οικονοµίδου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών Το ανοσιακό σύστηµα θεωρείται αποφασιστικός παράγοντας για την διατήρηση της υγείας και την επιβίωση στους ηλικιωµένους

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολές του αριθμού των βασεοφίλων

Μεταβολές του αριθμού των βασεοφίλων Εωσινοφιλία Σε αλλεργικές αντιδράσεις Σε παρασιτώσεις (από πρωτόζωα, σκώληκες κτλ.) Σε ποικίλες δερματοπάθειες, Σε ορισμένες ειδικές παθήσεις (τροπική εωσινοφιλία, εωσινόφιλο διήθημα του Loefler) Σε ορισμένα

Διαβάστε περισσότερα

Φυσιολογικές λειτουργίες κυττάρων αίματος Κλινική και εργαστηριακή αξιολόγηση αιματολογικών παθήσεων. Μαθήματα Παθοφυσιολογίας

Φυσιολογικές λειτουργίες κυττάρων αίματος Κλινική και εργαστηριακή αξιολόγηση αιματολογικών παθήσεων. Μαθήματα Παθοφυσιολογίας Φυσιολογικές λειτουργίες κυττάρων αίματος Κλινική και εργαστηριακή αξιολόγηση αιματολογικών παθήσεων Μαθήματα Παθοφυσιολογίας Φυσιολογική λειτουργία κυττάρων αίματος Ερυθρά αιμοσφαίρια, κύτταρα χωρίς πυρήνα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΕΓΚΑΥΜΑΤΩΝ ΚΕΡΑΤΟΕΙΔΟΥΣ/ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ. Dr ΒΑΪΚΟΥΣΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ. Οφθαλμολογικής Κλινικής Γ.Κ.Ν. Νίκαιας-Πειραιά «ΑΓΙΟΣ

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΕΓΚΑΥΜΑΤΩΝ ΚΕΡΑΤΟΕΙΔΟΥΣ/ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ. Dr ΒΑΪΚΟΥΣΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ. Οφθαλμολογικής Κλινικής Γ.Κ.Ν. Νίκαιας-Πειραιά «ΑΓΙΟΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΕΓΚΑΥΜΑΤΩΝ ΚΕΡΑΤΟΕΙΔΟΥΣ/ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ Dr ΒΑΪΚΟΥΣΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ Δ/ντής Οφθαλμολογικής Κλινικής Γ.Κ.Ν. Νίκαιας-Πειραιά «ΑΓΙΟΣ ΠΑΝΤΕΛΕΗΜΩΝ» ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΝΕΩΣΗ ΤΟΥ ΕΠΙΘΗΛΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΙΝΩΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΤΟΝ ΕΝΤΕΡΙΚΟ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΟ ΩΣ ΣΤΟΧΟΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΣΤΗ ΝΟΣΟ ΤΟΥ CROHN

Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΙΝΩΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΤΟΝ ΕΝΤΕΡΙΚΟ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΟ ΩΣ ΣΤΟΧΟΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΣΤΗ ΝΟΣΟ ΤΟΥ CROHN ΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ιατµηµατικό Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Σπουδών «Κλινική Φαρµακολογία και Θεραπευτική» Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΙΝΩΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΤΟΝ ΕΝΤΕΡΙΚΟ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΟ ΩΣ ΣΤΟΧΟΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα

η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα "Κλινικά αποδεδειγµένα αποτελέσµατα σε 47 ηµέρες" Αντιμετώπιση της κυτταρίτιδας Ένα από τα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ Από την καρδιοπνευμονική στην καρδιοεγκεφαλική αναζωογόνηση ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ Μαρία Ι. Σεφέρου Ειδικευόμενη Καρδιολογίας Σισμανόγλειο Γ.Ν.Α. ΑΝΑΚΟΠΗ Ηλεκτρική Φάση Κυκλοφορική Φάση Μεταβολική Φάση ΕΛΛΗΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ερυθρά. Κύτταρα του Αίµατος. Για την ταυτοποίηση και τον χαρακτηρισµό των βλαστικών κυττάρων του αίµατος χρησιµοποιούνται λειτουργικά test

Ερυθρά. Κύτταρα του Αίµατος. Για την ταυτοποίηση και τον χαρακτηρισµό των βλαστικών κυττάρων του αίµατος χρησιµοποιούνται λειτουργικά test Μυελική Αιµοποίηση & Ερυθρά Σειρά Ερυθρά Λευκά Αιµοπετάλια Κύτταρα 45% 2.5 λίτρα Αίµα Πλάσµα 55% 3 λίτρα Νερό (93%) Ηλεκτρολύτες (

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης.

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης. ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1o 1. δ 2. β 3. β 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2o 1. Σχολικό βιβλίο, σελ.

Διαβάστε περισσότερα

Ανθρώπινο σώμα: 1200 gr Ca. 99% στα οστά και τα δόντια Το υπόλοιπο βρίσκεται στους ιστούς

Ανθρώπινο σώμα: 1200 gr Ca. 99% στα οστά και τα δόντια Το υπόλοιπο βρίσκεται στους ιστούς ΡΥΘΜΙΣΗ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ Ανθρώπινο σώμα: 1200 gr Ca 99% στα οστά και τα δόντια Το υπόλοιπο βρίσκεται στους ιστούς ΡΟΛΟΣ ΕΞΩΚΥΤΤΑΡΙΟΥ Ca ++ Μυϊκή συστολή Συναπτική διαβίβαση Συσσώρευση αιμοπεταλίων Πήξη του αίματος

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΥΠΕΡ-IgM. Hyper-IgM Syndrome (HIgM)

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΥΠΕΡ-IgM. Hyper-IgM Syndrome (HIgM) INTERNATIONAL PATIENT ORGANISATION FOR PRIMARY IMMUNODEFICIENCIES ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΑΣΘΕΝΩΝ ΓΙΑ ΠΡΩΤΟΠΑΘΕΙΣ ΑΝΟΣΟANΕΠΑΡΚΕΙΕΣ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΥΠΕΡ-IgM Hyper-IgM Syndrome (HIgM) ΑΡΜΟΝΙΑ Σύλλογος Φίλων Ασθενών

Διαβάστε περισσότερα

Βιταμίνη D και καρκίνος

Βιταμίνη D και καρκίνος Βιταμίνη D και καρκίνος Αντώνης Πολυμέρης Ενδοκρινολόγος Επιμελητής Α Β Ενδοκρινολογικό Τμήμα ΓΝΑ «Αλεξάνδρα» Ιστορικό Αυξημένη επίπτωση καρκίνου παχέος εντέρου στον Βορρά σε σχέση με τον Νότο στις ΗΠΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της αιμαφαίρεσης στην μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων. Παναγιώτης Τσιριγώτης

Ο ρόλος της αιμαφαίρεσης στην μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων. Παναγιώτης Τσιριγώτης Ο ρόλος της αιμαφαίρεσης στην μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων Παναγιώτης Τσιριγώτης Αιμαφαίρεση και Μεταμόσχευση Λήψη του μοσχεύματος Αντιμετώπιση επιπλοκών Αντιμετώπιση νόσου του μοσχεύματος έναντι

Διαβάστε περισσότερα

Athens 2010 Μαρία Α. Καρδάση

Athens 2010 Μαρία Α. Καρδάση Athens 2010 Γλυκοζυλίωση Τα τελευταία χρόνια όληηπροσπάθειατης αισθητικής αποκατάστασης του γηρασμένου δέρματος αφορούσε κυρίως την αποκατάσταση της εξωγενούς γήρανσης φωτογήρανσης. Τι γίνεται όμως με

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1 ο Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής 1. γ 2. α 3. β 4. δ 5. δ Β. Ερωτήσεις σωστού - λάθους 1. Σωστό 2. Λάθος 3. Λάθος 4. Λάθος 5. Σωστό ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Γονίδια. τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική" Από. Παρενέργειες. Φαρμακο γονιδιωματική / γενετική.

Γονίδια. τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική Από. Παρενέργειες. Φαρμακο γονιδιωματική / γενετική. Από τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική" Φυσιολογικά Ανθρώπινα Χαρακτηριστικά Ανταπόκριση στο Περιβάλλον Δέσποινα Σανούδου,, PhD FACMG Επίκουρη Καθηγήτρια Molecular Biology Biomedical

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 1 ο : Άνθρωπος και Υγεία

Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 1 ο : Άνθρωπος και Υγεία Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 1 ο : Άνθρωπος και Υγεία Ομοιόσταση: η ικανότητα του οργανισμού να διατηρεί σταθερές τις συνθήκες του εσωτερικού περιβάλλοντος (θερμοκρασία, συγκεντρώσεις διάφορων συστατικών

Διαβάστε περισσότερα

Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά

Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά Κατά τη διάρκεια των φυσιολογικών ανθρώπινων διεργασιών παραγωγή ενέργειας, αποτοξίνωση από τοξικές ουσίες και ανοσολογική απόκριση, παράγονται από τον οργανισµό ελεύθερες

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΑΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ

ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΑΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΑΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗΣ Ε. ΚΟΥΤΣΟΝΙΚΟΛΑΣ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ(ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΠΑΙΔΩΝ) ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α.Π.Θ ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ Μικροβιολογικό & Ερευνητικό Εργαστήριο Καθ έξιν Αποβολές Οι καθ 'έξιν αποβολές είναι μια ασθένεια σαφώς διακριτή από τη στειρότητα, και που ορίζεται ως δύο ή περισσότερες αποτυχημένες

Διαβάστε περισσότερα

Αθηροθρόμβωση και σακχαρώδης διαβήτης. Παθοφυσιολογικοί μηχανισμοί

Αθηροθρόμβωση και σακχαρώδης διαβήτης. Παθοφυσιολογικοί μηχανισμοί 22 ο Συνέδριο ΔΕΚΕ, Θεσσαλονίκη, Νοέμβριος 2008 Αθηροθρόμβωση και σακχαρώδης διαβήτης. Παθοφυσιολογικοί μηχανισμοί Γεώργιος Γιαννόγλου Καθηγητής Καρδιολογίας Ο σακχαρώδης διαβήτης θεωρείται από τους σημαντικότερους

Διαβάστε περισσότερα

Γνωρίζετε για το αίμα σας

Γνωρίζετε για το αίμα σας Σκοπός του φυλλαδίου δεν είναι να αντικαταστήσει τις συμβουλές του γιατρού σας, ο οποίος σας εξέτασε και διέγνωσε την πάθησή σας. Μη διστάσετε να ρωτήσετε το γιατρό ή νοσηλευτή σας για ο,τιδήποτε που τυγχάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ «ΔΙΑΒAΖΕΤΑΙ» Η ΓΕΝΙΚH AIΜΑΤΟΣ. Φυσιολογικές τιμές αιματολογικών παραμέτρων

ΠΩΣ «ΔΙΑΒAΖΕΤΑΙ» Η ΓΕΝΙΚH AIΜΑΤΟΣ. Φυσιολογικές τιμές αιματολογικών παραμέτρων ΠΩΣ «ΔΙΑΒAΖΕΤΑΙ» Η ΓΕΝΙΚH AIΜΑΤΟΣ Μ. Οικονόμου Εισαγωγή Η «γενική αίματος» αποτελεί τη συνηθέστερα χρησιμοποιούμενη εξέταση στην παιδιατρική κλινική πράξη. Ο προσδιορισμός των αιματολογικών παραμέτρων

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της οξειδάσης της ξανθίνης. στην οξειδοαναγωγική κατάσταση κατά την άσκηση

Ο ρόλος της οξειδάσης της ξανθίνης. στην οξειδοαναγωγική κατάσταση κατά την άσκηση Ο ρόλος της οξειδάσης της ξανθίνης στην οξειδοαναγωγική κατάσταση κατά την άσκηση Αριστείδης Σ. Βεσκούκης, PhD Βιοχημικός - Βιοτεχνολόγος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τμήμα Βιοχημείας & Βιοτεχνολογίας Εργαστήριο

Διαβάστε περισσότερα

Γονιμοποίηση αναγνώριση και συνένωση ωαρίου-σπερματοζωαρίου φραγμός στην πολυσπερμία μετα μετ βολική ενεργο ενεργο ο π ίηση

Γονιμοποίηση αναγνώριση και συνένωση ωαρίου-σπερματοζωαρίου φραγμός στην πολυσπερμία μετα μετ βολική ενεργο ενεργο ο π ίηση Γονιμοποίηση αναγνώριση και συνένωση ωαρίου-σπερματοζωαρίου φραγμός στην πολυσπερμία μεταβολική ενεργοποίηση του αυγού ανακατατάξεις στα συστατικά του αυγού σχηματισμός του διπλοειδή πυρήνα του ζυγωτού

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της Αλδοστερόνης στην Αρτηριακή Υπέρταση. Γκαλιαγκούση Ευγενία Παθολόγος Β ΠΠ Κλινική ΑΠΘ Iπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης

Ο ρόλος της Αλδοστερόνης στην Αρτηριακή Υπέρταση. Γκαλιαγκούση Ευγενία Παθολόγος Β ΠΠ Κλινική ΑΠΘ Iπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης Ο ρόλος της Αλδοστερόνης στην Αρτηριακή Υπέρταση Γκαλιαγκούση Ευγενία Παθολόγος Β ΠΠ Κλινική ΑΠΘ Iπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης Ευεργετικά ωφέλη της θεραπείας µε ανταγωνιστές της αλδοστερόνης 30%

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση, Οξειδωτικό στρες και ανοσιακό σύστημα. Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας Αναπληρωτής Καθηγητής Βιοχημείας της Άσκησης

Άσκηση, Οξειδωτικό στρες και ανοσιακό σύστημα. Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας Αναπληρωτής Καθηγητής Βιοχημείας της Άσκησης Άσκηση, Οξειδωτικό στρες και ανοσιακό σύστημα Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας Αναπληρωτής Καθηγητής Βιοχημείας της Άσκησης Θέματα παρουσίασης Λοιμώξεις του ανώτερου αναπνευστικού συστήματος (URTI) και άσκηση (γιατί;)

Διαβάστε περισσότερα

Σάββατο, 25 Μαΐου 2002 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ. Βιολογία

Σάββατο, 25 Μαΐου 2002 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ. Βιολογία Σάββατο, 25 Μαΐου 2002 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ Βιολογία ΘΕΜΑ 1 Στις ερωτήσεις 1 5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα του το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Ποιο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΗ ΣΗ ΕΓΚΤΜΟΤΝΗ ΣΗΝ ΚΑΣΑΣΑΗ ΣΩΝ ΠΕΡΙΟΔΟΝΣΙΚΩΝ ΙΣΩΝ

Η ΕΠΙΔΡΑΗ ΣΗ ΕΓΚΤΜΟΤΝΗ ΣΗΝ ΚΑΣΑΣΑΗ ΣΩΝ ΠΕΡΙΟΔΟΝΣΙΚΩΝ ΙΣΩΝ 10 ο σνέδριο Φοιηηηών Οδονηιαηρικής τολής Πανεπιζηημίοσ Αθηνών ΓΝΩΣΙΚΟ ΑΝΣΙΚΕΙΜΕΝΟ ΠΕΡΙΟΔΟΝΣΟΛΟΓΙΑ Η ΕΠΙΔΡΑΗ ΣΗ ΕΓΚΤΜΟΤΝΗ ΣΗΝ ΚΑΣΑΣΑΗ ΣΩΝ ΠΕΡΙΟΔΟΝΣΙΚΩΝ ΙΣΩΝ σμμεηέτονηες: Λαμπροπούλοσ Ν. Οσρανία* Παπαγεωργίοσ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΚΤΕΣ ΦΛΕΓΜΟΝΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΜΗ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟ ΣΟΒΑΡΟ ΒΡΟΓΧΙΚΟ ΑΣΘΜΑ

ΔΕΙΚΤΕΣ ΦΛΕΓΜΟΝΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΜΗ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟ ΣΟΒΑΡΟ ΒΡΟΓΧΙΚΟ ΑΣΘΜΑ ΔΕΙΚΤΕΣ ΦΛΕΓΜΟΝΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΜΗ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟ ΣΟΒΑΡΟ ΒΡΟΓΧΙΚΟ ΑΣΘΜΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΚΑΤΣΑΟΥΝΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΜΟΝΑΔΑ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ- Κ.Ε.Θ. ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Μηχανισμοί επούλωσης έλκους διαβητικού ποδιού..σκούτας ιαβητολογικό Κέντρο Π.Γ.Ν.Παπαγεωργίου

Μηχανισμοί επούλωσης έλκους διαβητικού ποδιού..σκούτας ιαβητολογικό Κέντρο Π.Γ.Ν.Παπαγεωργίου Μηχανισμοί επούλωσης έλκους διαβητικού ποδιού.σκούτας ιαβητολογικό Κέντρο Π.Γ.Ν.Παπαγεωργίου ΙΑΒΗΤΙΚΟ ΠΟ Ι Κλινική κατάσταση που χαρακτηρίζεται από φλεγμονή,εξέλκωση εξέλκωση ή καταστροφή των εν τω βάθει

Διαβάστε περισσότερα

Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης

Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης Ιωάννης µορφή κακοήθειας που αναπτύσεται από

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΙΣ ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΟΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΙΣ ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΟΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ-ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΙΣ ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΟΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ ΑΙΜΑΤΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

7 ο ετήσιο συνέδριο αθηροσκλήρωσης. Θεσσαλονίκη 10-12 Μαρτίου 2011

7 ο ετήσιο συνέδριο αθηροσκλήρωσης. Θεσσαλονίκη 10-12 Μαρτίου 2011 7 ο ετήσιο συνέδριο αθηροσκλήρωσης Θεσσαλονίκη 10-12 Μαρτίου 2011 Κάπνισμα, περιοδοντική νόσος και υγιεινή του στόματος Νίκος Α. Ευθυμιάδης, D.D.S., M.Sc. Οδοντίατρος-Περιοδοντολόγος Τι είναι η περιοδοντίτιδα

Διαβάστε περισσότερα

Μη Στεροειδή Αντιφλεγµονώδη Μη Οπιούχα Αναλγητικά και Φάρµακα κατά της Ουρικής Αρθρίτιδας

Μη Στεροειδή Αντιφλεγµονώδη Μη Οπιούχα Αναλγητικά και Φάρµακα κατά της Ουρικής Αρθρίτιδας Μη Στεροειδή Αντιφλεγµονώδη Μη Οπιούχα Αναλγητικά και Φάρµακα κατά της Ουρικής Αρθρίτιδας Παθοφυσιολογία Φλεγµονής Αντίδραση του οργανισµού σε ιογενείς και βακτηριακές µολύνσεις. Κυρίως αποτέλεσµα αλλεργικών

Διαβάστε περισσότερα

Σήμερα η hyaluronan αναφέρεται ως υαλουρονικό οξύ.

Σήμερα η hyaluronan αναφέρεται ως υαλουρονικό οξύ. Μαρία Καρδάση Το 1934 ο Κάρλ Μάγιερ απομόνωσε από το υαλώδες υγρό του βόειου οφθαλμού μια άγνωστη μέχρι τότε μη θεϊκή γλυκοζαμινογλυκάνη και την ονόμασε hyaluronan. Σήμερα η hyaluronan αναφέρεται ως υαλουρονικό

Διαβάστε περισσότερα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα Ρευματοειδής αρθρίτιδα Μ.Ν. Μανουσάκης En. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ρευματοειδής αρθρίτιδα είναι μία χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων (Πιν. 1). Με τον όρο χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων,

Διαβάστε περισσότερα

Η επιστήμη της Φυσιολογίας μελετά: 1. Τα χαρακτηριστικά και 2. Τους μηχανισμούς λειτουργίας του ανθρωπίνου σώματος τα οποία τον καθιστούν ζωντανό όν

Η επιστήμη της Φυσιολογίας μελετά: 1. Τα χαρακτηριστικά και 2. Τους μηχανισμούς λειτουργίας του ανθρωπίνου σώματος τα οποία τον καθιστούν ζωντανό όν Η επιστήμη της Φυσιολογίας μελετά: 1. Τα χαρακτηριστικά και 2. Τους μηχανισμούς λειτουργίας του ανθρωπίνου σώματος τα οποία τον καθιστούν ζωντανό όν 01/27 -Η μικρότερη δομική και λειτουργική μονάδα ζωντανής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ 1 Παρουσία σε ιατρική εξέταση - Εβδομάδα: 15/9/2014-19/9/2014 Ώρα ΔΕΥΤΕΡΑ ΤΡΙΤΗ ΤΕΤΑΡΤΗ ΠΕΜΠΤΗ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ

ΣΕΝΑΡΙΟ 1 Παρουσία σε ιατρική εξέταση - Εβδομάδα: 15/9/2014-19/9/2014 Ώρα ΔΕΥΤΕΡΑ ΤΡΙΤΗ ΤΕΤΑΡΤΗ ΠΕΜΠΤΗ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΦΑΣΗΣ ΙΙ 1 ος ΧΡΟΝΟΣ Χειμερινό Εξάμηνο 9 πμ-10πμ ΣΕΝΑΡΙΟ 1 σε ιατρική εξέταση - Εβδομάδα: 15/9/2014-19/9/2014 «Ιατρική Εξέταση» Ανατομική ορολογία (Ανατομία)

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΣΤΑΘΟΠΟΥΛΟΥ DVM, GPCertSAM, GPCertEndo (ESVPS) 3Ο FORUM ΚΤΗΝΙΑΤΡΙΚΗΣ ΖΩΩΝ ΣΥΝΤΡΟΦΙΑΣ 10-12 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012 ΙΔΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙΔΟΥ

ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΣΤΑΘΟΠΟΥΛΟΥ DVM, GPCertSAM, GPCertEndo (ESVPS) 3Ο FORUM ΚΤΗΝΙΑΤΡΙΚΗΣ ΖΩΩΝ ΣΥΝΤΡΟΦΙΑΣ 10-12 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012 ΙΔΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙΔΟΥ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΣΤΑΘΟΠΟΥΛΟΥ DVM, GPCertSAM, GPCertEndo (ESVPS) 3Ο FORUM ΚΤΗΝΙΑΤΡΙΚΗΣ ΖΩΩΝ ΣΥΝΤΡΟΦΙΑΣ 10-12 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012 ΙΔΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙΔΟΥ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ALP ; ΕΤΕΡΟΓΕΝΗΣ ΟΜΑΔΑ ΕΝΖΥΜΩΝ ΠΟΥ ΚΑΤΑΛΥΟΥΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ Γεωργία Γ. Πίτσιου,, MD, PhD Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Μονάδα Αναπνευστικής Ανεπάρκειας ΑΠΘ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΟΝΑΣ Ανταγωνιστές

Διαβάστε περισσότερα

«Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014

«Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014 «Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014 Κοιλιοκάκη Ι Η κοιλιοκάκη είναι ανοσολογική πάθηση, που προκαλεί κυρίως βλάβες στο λεπτό έντερο αλλά και

Διαβάστε περισσότερα

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Διαβήτης. Ακούμε καθημερίνα γύρω μας πως εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο πάσχουν από διαβήτη ή παχυσαρκία. Όμως, τι πραγματικά είναι αυτό; Τι ειναι ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ

ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΥ ΑΘΗΝΑ 2010 1 ΣΚΟΠΟΣ Η ανάλυση και μελέτη της μοριακής δομής των καρωτίδων αρτηριών με υπέρυθρη φασματοσκοπία. Η εξαγωγή συμπερασμάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ

ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΚΩΤΣΑ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑΣ, ΔΙΑΒΗΤΗ, ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ Α ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΧΕΠΑ ΔΙΑΒΗΤΙΚΗ ΚΕΤΟΞΕΩΣΗ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΟ ΥΠΕΡΩΣΜΩΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΟΙ ΧΗΜΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ

Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΟΙ ΧΗΜΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΟΙ ΧΗΜΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ Η ΓΕΝΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΑΛΛΑΡΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Κατεχολαμίνες :Νοραδρεναλίνη, Αδρεναλίνη Αποστολάκης Μ. Στοιχεία Φυσιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΜΗ ΕΙ ΙΚΗΣ ΑΝΟΣΙΑΣ

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΜΗ ΕΙ ΙΚΗΣ ΑΝΟΣΙΑΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΜΗ ΕΙ ΙΚΗΣ ΑΝΟΣΙΑΣ Θεοδώρα Κεραµιτσόγλου Ανοσοβιολογικό Τµήµα Π.Γ.Ν.-Μ. «Έλενα Βενιζέλου» Βενιζέλου» Μό Ανατοµικοί (Φυσικοί) Φραγµοί Τ ο ξ ίν ε ς λ υ ν σ η Μη ειδική ΑνοσίαTLRs Ανοσιακό Σύστηµα

Διαβάστε περισσότερα

14η Επιστηµονική Συνάντηση. Ρευµατολόγων Βορειοδυτικής Ελλάδας Μέτσοβο, 21 Ιανουαρίου 2012

14η Επιστηµονική Συνάντηση. Ρευµατολόγων Βορειοδυτικής Ελλάδας Μέτσοβο, 21 Ιανουαρίου 2012 Ο άξονας οστού-εντέρου-κνσ Ο ρόλος της σεροτονίνης 14η Επιστηµονική Συνάντηση Ρευµατολόγων Βορειοδυτικής Ελλάδας Μέτσοβο, 21 Ιανουαρίου 2012 αούσης ηµήτρης Λέκτορας Παθολογίας/Ρευµατολογίας Ιατρική Σχολή

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία

Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία υγιών εθελοντών Κ. Καράτζη, PhD (Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο) Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας-Διατροφής

Διαβάστε περισσότερα

Βαρβάρα Τραχανά Επίκουρος Καθηγήτρια Κυτταρικής Βιολογίας

Βαρβάρα Τραχανά Επίκουρος Καθηγήτρια Κυτταρικής Βιολογίας ΔΙΑΛΕΞΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΙΙ Βλαστοκύτταρα Βαρβάρα Τραχανά Επίκουρος Καθηγήτρια Κυτταρικής Βιολογίας Βλαστοκύτταρα: Κατανόηση βασικών βιολογικών διαδικασιών I.Ανάπτυξη II.Επιδιόρθωση/Αναγέννηση III.Καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΑΥΤΟΑΝΟΣΗΣ ΑΙΜΟΛΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΙΜΙΑΣ. Μαρία Γκανίδου Νοσοκομειακή Υπηρεσία Αιμοδοσίας ΓΝΘ Γ.Παπανικολάου

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΑΥΤΟΑΝΟΣΗΣ ΑΙΜΟΛΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΙΜΙΑΣ. Μαρία Γκανίδου Νοσοκομειακή Υπηρεσία Αιμοδοσίας ΓΝΘ Γ.Παπανικολάου ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΑΥΤΟΑΝΟΣΗΣ ΑΙΜΟΛΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΙΜΙΑΣ Μαρία Γκανίδου Νοσοκομειακή Υπηρεσία Αιμοδοσίας ΓΝΘ Γ.Παπανικολάου Αυτοάνοση Αιμολυτική Αναιμία (ΑΑΑ) 1.Αυξημένη καταστροφή των ερυθρών αιμοσφαιρίων

Διαβάστε περισσότερα

Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας.

Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας. Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας. Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος Η κλινική εικόνα της πάθησης περιλαμβάνει την παρουσια γενικων συμπτωματων

Διαβάστε περισσότερα

Βλαστοκύτταρα και χρήσεις

Βλαστοκύτταρα και χρήσεις Βλαστοκύτταρα και χρήσεις Θαυµατουργές λύσεις στην ιατρική συνήθως δεν υπάρχουν. Ακόµη και ανακαλύψεις που υπόσχονται θαύµατα, τις περισσότερες φορές διανύουν πολύ δρόµο µέχρι να φτάσουν στην επιτυχία.

Διαβάστε περισσότερα

Αναιμία. Σταυρούλα Τσιάρα Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Παθολογίας

Αναιμία. Σταυρούλα Τσιάρα Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Παθολογίας Αναιμία Σταυρούλα Τσιάρα Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Παθολογίας Αναιμία Μειωμένα ερυθροκύτταρα Μειωμένη αιμοσφαιρίνη Η αναιμία είναι Σύμπτωμα! Προσδιορισμός της υποκείμενης νόσου -αιτιολογίας Προσδιορισμός

Διαβάστε περισσότερα

Interactions between diet-derived phytoestrogens and bone-related genes

Interactions between diet-derived phytoestrogens and bone-related genes Αλληλεπιδράσεις φυτο-οιστρογόνων της διατροφής με γονίδια που εμπλέκονται στον μεταβολισμό των οστών Ρωξάνη Τέντα Roxane Tenta Assistant Prof. in Human Physiology Interactions between diet-derived phytoestrogens

Διαβάστε περισσότερα

Δρ Ελευθερία Ελμίνα Λευκού Αιματολόγος. Εξειδικευθείσα στην Αιμόσταση Αιματολογία κυήσεως Στο Guy s & St Thomas hospital, London, UK

Δρ Ελευθερία Ελμίνα Λευκού Αιματολόγος. Εξειδικευθείσα στην Αιμόσταση Αιματολογία κυήσεως Στο Guy s & St Thomas hospital, London, UK ΙΜΕΘΑ Αθήνα 10 12/4/2014 Δρ Ελευθερία Ελμίνα Λευκού Αιματολόγος Εξειδικευθείσα στην Αιμόσταση Αιματολογία κυήσεως Στο Guy s & St Thomas hospital, London, UK Δεν υπάρχουν προοπτικές τυχαιοποιημένες μελέτες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Λειτουργίες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΟΙΔΗΜΑΤΩΝ ΠΕΤΡΑΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΝΕΦΡΟΛΟΓΟΣ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΟΙΔΗΜΑΤΩΝ ΠΕΤΡΑΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΝΕΦΡΟΛΟΓΟΣ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΟΙΔΗΜΑΤΩΝ ΠΕΤΡΑΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΝΕΦΡΟΛΟΓΟΣ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΟΡΙΣΜΟΙ οίδηµα ορίζεται η αύξηση του όγκου του υγρού του διάµεσου χώρου, η οποία οδηγεί συνήθως σε εµφανή διόγκωση ιστών για να διαπιστωθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΟΥ ΑΣΚΛΗΠΙΟΥ

ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΟΥ ΑΣΚΛΗΠΙΟΥ ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΟΥ ΑΣΚΛΗΠΙΟΥ Τόμος 13, Τεύχος 1 (Ιανουάριος - Μάρτιος 2014) Κυζιρίδης Θεοχάρης 1, Διακογιάννης Ιωάννης 2 _ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ_ 1. Νοσηλευτής Τ.Ε., Ειδικότητα στη Νοσηλευτική Ψυχικής Υγείας-Ψυχιατρική Νοσηλευτική,

Διαβάστε περισσότερα

Αντιφωσφολιπιδικό Σύνδρομο

Αντιφωσφολιπιδικό Σύνδρομο 10 η Ημερίδα Ελληνικής Εταιρίας Αιμαφαίρεσης Αντιφωσφολιπιδικό Σύνδρομο Δημήτριος Ε. Μπούτσης Διευθυντής Αιματολογικής Κλινικής Ναυτικού Νοσοκομείου Αθηνών Ορισμός Αντιφωσφολιπιδικού Συνδρόμου Αρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΓΚΩΝ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ. Β. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ Λέκτορας Νευροχειρουργικής Π.Γ.Ν.Π.

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΓΚΩΝ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ. Β. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ Λέκτορας Νευροχειρουργικής Π.Γ.Ν.Π. ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΓΚΩΝ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ Β. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ Λέκτορας Νευροχειρουργικής Π.Γ.Ν.Π. ΓΛΟΙΩΜΑΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΓΛΟΙΩΜΑΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΠΙΛΟΚΥΤΤΑΡΙΚΟ ΑΣΤΡΟΚΥΤΩΜΑ (WHO I) ΑΣΤΡΟΚΥΤΩΜΑ (WHO II) ΑΝΑΠΛΑΣΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ 14 Συνδυασμένη χορήγηση ενεργοποιημένου ανασυνδυασμένου παράγοντα VII και ενεργοποιημένου προθρομβινικού συμπλέγματος για την αντιμετώπιση απειλητικής αιμορραγίας

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Εργασία Βιολογίας Καθηγητής: Πιτσιλαδής Β. Μαθητής: Μ. Νεκτάριος Τάξη: Β'2 Υλικό: Κεφάλαιο 3 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Την ενέργεια και τα υλικά που οι οργανισμοί εξασφαλίζουν από το περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

Αντιγόνα & Ανοσοσφαιρίνες

Αντιγόνα & Ανοσοσφαιρίνες Αντιγόνα & Ανοσοσφαιρίνες Ανοσολογικά χαρακτηριστικά των αντιγόνων I Τα αντιγόνα είναι ουσίες ικανές να επάγουν ειδική ανοσιακή απάντηση (ανοσογόνα) Ανοσογονικότητα (immunogenicity) ικανότητα επαγωγής

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Θέµα 1 ο 1. Τα άτοµα που είναι ετερόζυγα για τη β-θαλασσαιµία: α. Εµφανίζουν ήπια αναιµία β. Έχουν ευαισθησία στην ελονοσία γ. Συνθέτουν µεγάλη ποσότητα HbF δ.

Διαβάστε περισσότερα

Τι θα συζητήσουμε. Βασικές έννοιες (Ανοσία-Αυτοανοσία) Συμμετοχή αυτοανοσίας στην παθογένεια μη αυτοάνοσων νόσων-σδ2

Τι θα συζητήσουμε. Βασικές έννοιες (Ανοσία-Αυτοανοσία) Συμμετοχή αυτοανοσίας στην παθογένεια μη αυτοάνοσων νόσων-σδ2 Αυτοανοσία στο ΣΔ2 Καλλιόπη Κώτσα Επικ. Καθηγήτρια Ενδοκρινολογίας-Διαβητολογίας Τμήμα Ενδοκρινολογίας-Μεταβολισμού Διαβητολογικό Κέντρο Α Παθολογική Κλινική ΠΓΝ ΑΧΕΠΑ Τι θα συζητήσουμε Βασικές έννοιες

Διαβάστε περισσότερα

Υποπλαστικά Μυελοδυσπλαστικά Σύνδρομα. Έλενα Σολωμού Αιματολόγος Επικ. Καθηγήτρια Παθολ.-Αιματολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Πατρών

Υποπλαστικά Μυελοδυσπλαστικά Σύνδρομα. Έλενα Σολωμού Αιματολόγος Επικ. Καθηγήτρια Παθολ.-Αιματολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Πατρών Υποπλαστικά Μυελοδυσπλαστικά Σύνδρομα Έλενα Σολωμού Αιματολόγος Επικ. Καθηγήτρια Παθολ.-Αιματολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Πατρών ΜΔΣ Κλωνικη αιμοποίηση Μη αποτελεσματκή διαφοροποίηση πενίες Αυξημένος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΑΝΑΙΜΙΑΣ ΣΤΟΝ ΕΝΗΛΙΚΑ

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΑΝΑΙΜΙΑΣ ΣΤΟΝ ΕΝΗΛΙΚΑ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΑΝΑΙΜΙΑΣ ΣΤΟΝ ΕΝΗΛΙΚΑ Α ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ 29/9/2014 ΣΙΑΚΑΝΤΑΡΗ ΜΑΡΙΝΑ Επίκ. Καθηγήτρια ΟΡΙΣΜΟΣ Αναιμία είναι η μείωση ενός ή περισσοτέρων παραμέτρων των ερυθρών αιμοσφαιρίων δηλ. αριθμού ερυθρών,

Διαβάστε περισσότερα

Η ζητούμενη σειρά έχει ως εξής: αδενίνη < νουκλεοτίδιο < νουκλεόσωμα < γονίδιο < χρωματίδα < χρωμόσωμα < γονιδίωμα.

Η ζητούμενη σειρά έχει ως εξής: αδενίνη < νουκλεοτίδιο < νουκλεόσωμα < γονίδιο < χρωματίδα < χρωμόσωμα < γονιδίωμα. ΚΕΦ. 1 ο ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΡΙΣΕΩΣ 1. Να κατατάξετε σε σειρά αυξανόμενου μεγέθους τις παρακάτω έννοιες που σχετίζονται με το γενετικό υλικό των οργανισμών: νουκλεόσωμα, χρωμόσωμα, αδενίνη, νουκλεοτίδιο, γονίδιο

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω λέμφωμα; Πώς θα το καταλάβω;

Μήπως έχω λέμφωμα; Πώς θα το καταλάβω; Πώς θα το καταλάβω; Το λέμφωμα είναι δυνητικά ιάσιμη νόσος Μήπως έχω λέμφωμα; Η έγκαιρη διάγνωση, σώζει ζωές Ο οδηγός αυτός έχει γραφτεί για να σας εφοδιάσει με πληροφορίες και συμβουλές, ώστε να αξιολογήσετε

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμικροβιακά πεπτίδια και ψωρίαση

Αντιμικροβιακά πεπτίδια και ψωρίαση Αντιμικροβιακά πεπτίδια και ψωρίαση Ψωρίαση: Πέρα από τα όρια Πορταριά, 18-20 Ιανουαρίου 2013 Ελισάβετ Λαζαρίδου Επικ. Καθηγήτρια Δερματολογίας-Αφροδισιολογίας Α Δερματολογική Κλινική Α.Π.Θ. Αντιμικροβιακά

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί σε κάποιες περιπτώσεις, οι αλλεργίες μπορεί να είναι θανατηφόρες; Το αλλεργικό shock

Γιατί σε κάποιες περιπτώσεις, οι αλλεργίες μπορεί να είναι θανατηφόρες; Το αλλεργικό shock Γιατί σε κάποιες περιπτώσεις, οι αλλεργίες μπορεί να είναι θανατηφόρες; Το αλλεργικό shock 1 Τι συμβαίνει στο σώμα σας σε μια αλλεργική αντίδραση; Μια ξένη ουσία εισέρχεται μέσω της τροφής στο σώμα Τα

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΥΚΗ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΛΟΓΕΣ. Θεοδώρα Καράγιωργα Δερματολόγος - Αφροδισιολόγος

ΛΕΥΚΗ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΛΟΓΕΣ. Θεοδώρα Καράγιωργα Δερματολόγος - Αφροδισιολόγος ΛΕΥΚΗ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΛΟΓΕΣ Θεοδώρα Καράγιωργα Δερματολόγος - Αφροδισιολόγος ΛΕΥΚΗ Κοινή δερματική νόσος που οδηγεί σε αποχρωματισμό Σημαντική η ψυχολογική υποστήριξη. Γνώση προγνωστικών παραγόντων. ΑΡΝΗΤΙΚΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΓΑΛΟΒΛΑΣΤΙΚΕΣ ΑΝΑΙΜΙΕΣ. Aπαρτιωμένη διδασκαλία στην Aιματολογία Λαμπροπούλου Βασιλική Αιματολόγος Επιμ. Β ΕΣΥ ΠΓΝΠ

ΜΕΓΑΛΟΒΛΑΣΤΙΚΕΣ ΑΝΑΙΜΙΕΣ. Aπαρτιωμένη διδασκαλία στην Aιματολογία Λαμπροπούλου Βασιλική Αιματολόγος Επιμ. Β ΕΣΥ ΠΓΝΠ ΜΕΓΑΛΟΒΛΑΣΤΙΚΕΣ ΑΝΑΙΜΙΕΣ Aπαρτιωμένη διδασκαλία στην Aιματολογία Λαμπροπούλου Βασιλική Αιματολόγος Επιμ. Β ΕΣΥ ΠΓΝΠ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΣΤΙΣ ΜΕΓΑΛΟΒΛΑΣΤΙΚΕΣ ΑΝΑΙΜΙΕΣ Κατανόηση της απορρόφησης και βιοκατανομής

Διαβάστε περισσότερα

94 95 96 97 98 Ο ρόλος της αγγειογένεσης στη μετάσταση Η νεοαγγείωση αποτελεί ένα απαραίτητο τμήμα της ογκογόνου διεργασίας που διασφαλίζει τη γρηγορότερη και ανεμπόδιστη ανάπτυξη του όγκου. Η λειτουργική

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ Τι είναι η τροφική αλλεργία; Τροφική αλλεργία είναι η αναπάντεχη και μη κανονική ανοσολογική αντίδραση του οργανισμού εναντίον ενός τμήματος μιας τροφής (συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ

ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΙΜΑΤΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ Κ. ΖΟΥΜΠΟΣ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΟΥ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΥ ΤΗΣ ΑΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΣΤΑ ΜΥΕΛΟΔΥΣΠΛΑΣΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΑΝΟΣΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΑΡΧΕΣ ΑΝΟΣΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΑΡΧΕΣ ΑΝΟΣΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Χρειάζεται η µελέτη της ανοσολογία; Εµβόλια Άµυνα κατά µικροοργανισµών Ανοσολογικές ασθένειες Αλλεργίες - υπερευαισθησίες, αυτοανοσίες, ανοσοανεπάρκειες,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΧΕΣΗ ΚΟΣΤΟΥΣ ΟΦΕΛΟΥΣ ΤΗΣ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ ΘΡΟΜΒΟΠΡΟΦΥΛΑΞΗΣ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗ

Η ΣΧΕΣΗ ΚΟΣΤΟΥΣ ΟΦΕΛΟΥΣ ΤΗΣ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ ΘΡΟΜΒΟΠΡΟΦΥΛΑΞΗΣ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗ ΘΡΟΜΒΩΣΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΘΡΟΜΒΩΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ 2 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Θρόμβωσης Αντιθρομβωτικής Αγωγής, 12 Απριλίου 2014 Η ΣΧΕΣΗ ΚΟΣΤΟΥΣ ΟΦΕΛΟΥΣ ΤΗΣ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ ΘΡΟΜΒΟΠΡΟΦΥΛΑΞΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ 3η εξεταστική περίοδος από 29/03/15 έως 19/04/15 γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ Τάξη: Γ Λυκείου Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητής: Θ Ε Μ Α A 1. Να επιλέξετε τη σωστή

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΑΓΚΑΛΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Γ.Ν.Θ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ

ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΑΓΚΑΛΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Γ.Ν.Θ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΑΓΚΑΛΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Γ.Ν.Θ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Η Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια είναι μια νόσος που μπορεί να προληφθεί και να θεραπευθεί, και περιλαμβάνει

Διαβάστε περισσότερα

Παθογένεση των µικροαγγειακών επιπλοκών

Παθογένεση των µικροαγγειακών επιπλοκών 32 Παθογένεση των µικροαγγειακών επιπλοκών ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΜΠΑΡΓΙΩΤΑ Λέκτορας Ενδοκρινολογίας, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι μικρο- και μάκρο- αγγειακές επιπλοκές του σακχαρώδη διαβήτη αποτελούν την κύρια

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΕΠΙΚΤΗΤΕΣ OYΔETEΡOΠENIEΣ

ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΕΠΙΚΤΗΤΕΣ OYΔETEΡOΠENIEΣ ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΕΠΙΚΤΗΤΕΣ OYΔETEΡOΠENIEΣ Διαλυνάς Μιχαήλ Επιμελητής Β, Γενικού Νοσοκομείου Αγίου Νικολάου Κρήτης Aπαραίτητοι ορισμοί (1) Με τον όρο «Ουδετεροπενία» δηλώνεται η μείωσητουαπόλυτουαριθμού των

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΔΡΑΣΕΩΣ

ΟΙ ΕΠΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΔΡΑΣΕΩΣ ΟΙ ΕΠΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΔΡΑΣΕΩΣ ΤΩΝ ΟΡΜΟΝΩΝ Κωνσταντίνος Καλλαράς Ιατρός Παθολόγος Καθηγητής Φυσιολογίας Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας Ιατρικής Σχολής Α.Π.Θ. Γενικές έννοιες Ενδοκρινής έκκριση

Διαβάστε περισσότερα