ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΙΣ ΑΙΤΙΕΣ ΘΑΝΑΤΟΥ ΣΤΙΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΤΥΜΠΑΚΙΟΥ ΜΕΣΑΡΑΣ (Ν.ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ) ΚΑΙ ΑΝΩΓΕΙΩΝ ΜΥΛΟΠΟΤΑΜΟΥ (Ν. ΡΕΘΥΜΝΗΣ)ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΙΣ ΑΙΤΙΕΣ ΘΑΝΑΤΟΥ ΣΤΙΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΤΥΜΠΑΚΙΟΥ ΜΕΣΑΡΑΣ (Ν.ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ) ΚΑΙ ΑΝΩΓΕΙΩΝ ΜΥΛΟΠΟΤΑΜΟΥ (Ν. ΡΕΘΥΜΝΗΣ)ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ"

Transcript

1 ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑΜΗΧΑΝΙΚΩΝΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΕΡΓΑΣΙΑ ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΗΜΕΛΕΤΗΣΤΙΣΑΙΤΙΕΣΘΑΝΑΤΟΥ ΣΤΙΣΠΕΡΙΟΧΕΣΤΥΜΠΑΚΙΟΥΜΕΣΑΡΑΣ (Ν.ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ)ΚΑΙΑΝΩΓΕΙΩΝΜΥΛΟΠΟΤΑΜΟΥ (Ν.ΡΕΘΥΜΝΗΣ)ΤΗΝΠΕΡΙΟΔΟ ΣΠΥΡΙΔΑΚΗΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΕΙΡΗΝΗ 1

2 ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΓΚΕΚΑΣΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΧΑΝΙΑ,ΜΑΡΤΙΟΣ2008 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ... 8 ΕΥΡΕΤΗΡΙΟΠΙΝΑΚΩΝ ΕΥΡΕΤΗΡΙΟΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ1:ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΚΟΠΟΣΤΗΣΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΟΜΗΤΗΣΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΡΟΜΟΙΕΣΜΕΛΕΤΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ2:ΜΟΝΤΕΛΑΓΕΩΡΓΙΚΗΣΑΝΑΠΤΥΞΗΣΚΑΙΦΥΤΟΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΕΝΤΑΤΙΚΗΓΕΩΡΓΙΑΚΑΙΤΑΑΔΙΕΞΟΔΑΤΗΣ ΣΥΓΧΡΟΝΕΣΤΑΣΕΙΣΓΕΩΡΓΙΚΗΣΑΝΑΠΤΥΞΗΣΚΑΙΦΥΤΟΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΑΕΙΦΟΡΟΣΓΕΩΡΓΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΓΕΩΡΓΙΑ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΓΕΩΡΓΙΚΗΣΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΒΙΟΔΥΝΑΜΙΚΗΓΕΩΡΓΙΑ ΦΥΣΙΚΗΓΕΩΡΓΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ3:ΦΥΤΟΠΡΟΣΤΑΤΕΥΤΙΚΑΠΡΟΪΟΝΤΑ ΓΕΝΙΚΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣΦΥΤΟΠΡΟΣΤΑΤΕΥΤΙΚΩΝΠΡΟΪΟΝΤΩΝ

3 3.3ΦΥΤΟΠΡΟΣΤΑΤΕΥΤΙΚΑΠΡΟΪΟΝΤΑΚΑΙΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Φυτοπροστατευτικάπροϊόντακαιατμόσφαιρα Φυτοπροστατευτικάπροϊόντακαιέδαφος Φυτοπροστατευτικάπροϊόντακαιυδατικάσυστήματα ΦΥΤΟΠΡΟΣΤΑΤΕΥΤΙΚΑΠΡΟΪΟΝΤΑΚΑΙΑΝΘΡΩΠΙΝΗΥΓΕΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑΦΥΤΟΠΡΟΣΤΑΤΕΥΤΙΚΩΝΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΕΚΘΕΣΗΤΟΥΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣΤΑΦΥΤΟΠΡΟΣΤΑΤΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΑΜΕΣΗΕΚΘΕΣΗ ΕΜΜΕΣΗΕΚΘΕΣΗ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣΦΥΤΟΠΡΟΣΤΑΤΕΥΤΙΚΩΝΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣΣΤΟΕΝΖΥΜΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣΣΤΟΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣΣΤΗΝΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΕΜΒΡΥΟΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΤΕΡΑΤΟΓΕΝΕΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΓΕΝΕΣΗ ΔΕΡΜΑΤΙΚΕΣΠΑΘΗΣΕΙΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣΤΩΝΒΑΡΕΩΝΜΕΤΑΛΛΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ4:ΗΓΕΩΡΓΙΑΣΤΗΝΠΕΡΙΟΧΗΤΥΜΠΑΚΙΟΥΜΕΣΑΡΑΣ Ν.ΗΡΑΚΛΕΙΟΥΜΕΕΜΦΑΣΗΣΤΑΘΕΡΜΟΚΗΠΙΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗΠΕΡΙΓΡΑΦΗΤΩΝΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝΤΗΣΠΕΡΙΟΧΗΣ ΤΥΜΠΑΚΙΟΥ ΘΕΣΗ,ΕΚΤΑΣΗ ΠΛΗΘΥΣΜΙΑΚΑΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΜΟΡΦΩΤΙΚΟΕΠΙΠΕΔΟΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΤΕΧΝΙΚΕΣΚΑΙΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣΥΠΟΔΟΜΕΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΓΕΩΡΓΙΑΚΑΙΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΑΣΤΗΝΠΕΡΙΟΧΗΤΥΜΠΑΚΙΟΥ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗΓΕΩΡΓΙΚΩΝΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΕΩΝ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΚΩΝΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΕΩΝ ΟΙΘΕΡΜΟΚΗΠΙΑΚΕΣΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣΚΑΤΑΤΗΝΕΝΑΣΧΟΛΗΣΗΣΤΑΘΕΡΜΟΚΗΠΙΑ ΕΡΕΥΝΑΠΕΔΙΟΥ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΕΡΕΥΝΑΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟΥ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΩΝ ΓΕΝΙΚΕΣΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣΑΠΟΤΗΝΕΡΕΥΝΑΠΕΔΙΟΥ

4 ΚΕΦΑΛΑΙΟ5:ΓΕΩΡΓΙΑΚΑΙΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΑΣΤΗΝΠΕΡΙΟΧΗΑΝΩΓΕΙΩΝ ΜΥΛΟΠΟΤΑΜΟΥΝ.ΡΕΘΥΜΝΗΣ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗΠΕΡΙΓΡΑΦΗΤΩΝΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝΤΗΣΠΕΡΙΟΧΗΣ ΑΝΩΓΕΙΩΝ ΘΕΣΗ,ΕΚΤΑΣΗ ΠΛΗΘΥΣΜΙΑΚΑΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΜΟΡΦΩΤΙΚΟΕΠΙΠΕΔΟΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΤΕΧΝΙΚΕΣΚΑΙΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣΥΠΟΔΟΜΕΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΗΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΑΚΑΙΓΕΩΡΓΙΑΣΤΗΝΠΕΡΙΟΧΗΤΩΝΑΝΩΓΕΙΩΝ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗΓΕΩΡΓΙΚΩΝΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΕΩΝ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΚΩΝΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΕΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ6:ΘΑΝΑΤΟΙΣΤΗΝΠΕΡΙΟΧΗΤΟΥΤΥΜΠΑΚΙΟΥΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ27ΧΡΟΝΙΑ( ) ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΚΑΙΑΝΑΛΥΣΗΤΩΝΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ7.ΘΑΝΑΤΟΙΣΤΗΝΠΕΡΙΟΧΗΤΩΝΑΝΩΓΕΙΩΝΤΑΤΕΛΕΥΤΑΙΑ 27ΧΡΟΝΙΑ( ) ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΚΑΙΑΝΑΛΥΣΗΤΩΝΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ8:ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΠΕΡΕΤΑΙΡΩΕΡΕΥΝΑ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΙ

5 5

6 6

7 7

8 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Θα ήθελα να εκφράσω τις ευχαριστίες μου στους καθηγητές Γκέκα Βασίλειο καιτσούτσοθεοχάρη.ιδιαίτεραθαήθελαναευχαριστήσωτονδρ.πολυράκηιωάννη γιατηνκαθοδήγησήκαιτηνεπίβλεψητηςδιπλωματικήςμουεργασίας. Επίσης θα ήθελα να ευχαριστήσω τον καθηγητή Δάρα Τρύφωνα για τη βοήθειάτουστηστατιστικήεπεξεργασίατωνδεδομένων. Θερμές ευχαριστίες οφείλονται στους κατοίκους του Δ.Τυμπακίου για τη πολύτιμη βοήθειά τους στην έρευνα πεδίου, καθώς και στους υπεύθυνους της ΣτατιστικήςΥπηρεσίαςκαιτηςΔιεύθυνσηςΓεωργίαςγιατηνπαροχήδεδομένων. Τέλος θα ήθελα ναευχαριστήσω την οικογένεια μου και ιδιαίτερα την αδερφή μουγιατηνουσιαστικήβοήθειάτης,τηνοικογένειαμπαθιανάκη,τηνκ.παπαδάκηε., καιτουςφίλουςμουγιατηνυποστήριξήτους. ΣπυριδάκηΕλευθερίαΕιρήνη Μάρτιος2008 8

9 9

10 ΕΥΡΕΤΗΡΙΟΠΙΝΑΚΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΣΕΛΙΔ Α Πίνακας3.5. 1:Επιδράσειςορισμένωνφυτοπροστατευτικώνπροϊόντωνστην αναπαραγωγικήικανότητα Πίνακας3.5 2:Ένδείξειςκαρκινογενώνδράσεωνφυτοπροστατευτικών προϊόντων Πίνακας :ΔημοτικάΔιαμερίσματαΔήμουΤυμπακίου 39 Πίνακας :ΠληθυσμόςΔ.ΤυμπακίουκαιΔ.ΔΤυμπακίου,(2001) Πίνακας :ΔιάρθρωσημόνιμουπληθυσμούκατάομάδεςηλικιώνγιατοΔ.Δ ΤυμπακίουκαιτοΔ.Τυμπακίου,(2001) Πίνακας :Διάρθρωσημόνιμουπληθυσμού(από6ετώνκαιάνω)γιατοΔ.Δ ΤυμπακίουκαιτοΔ.Τυμπακίου,κατάεπίπεδοεκπαίδευσης(2001) Πίνακας :Οικονομικάενεργόςκαιμηενεργόςμόνιμοςπληθυσμός 58 Δ.ΔΤυμπακίουκαιΔ.Τυμπακίου,(2001) Πίνακας :Οικονομικάενεργόςπληθυσμός(μόνιμος)Δ.Δ.Τυμπακίου 59 καιδ.τυμπακίου,κατάκλάδουςοικονομικήςδραστηριότητας(2001) Πίνακας :Διαβάθμισηγεωργίας(2006)γιατοΔ.Τυμπακίου 62 Πίνακας :ΣτοιχείακτηνοτροφίαςγιατοΔ.Τυμπακίου Πίνακας :θεμοκηπιακέςκαλλιέγειεςστηνπεριοχήτουΤυμπακίου(Στα θερμοκήπιασυνήθωςγίνονταιδυοκαλλιέργειεςτοχρόνο) Πίνακας :Πίνακαςσυχνοτήτωντωναπαντήσεωνστηνερώτηση σχετικάμετοντύποθερμοκηπίου Πίνακας :Πίνακαςσυχνοτήτωντωναπαντήσεωνστηνερώτηση σχετικάμεταείδηκαλλιέργειας Πίνακας :Πίνακαςσυχνοτήτωντωναπαντήσεωνστηνερώτηση σχετικάμετηνύπαρξηδεύτερηςκαλλιέργειας Πίνακας :Πίνακαςσυχνοτήτωντωναπαντήσεωνστηνερώτηση σχετικάμετοεάντοθερμοκήπιοείναιθερμαινόμενο Πίνακας :Πίνακαςσυχνοτήτωντωναπαντήσεωνστηνερώτηση σχετικάμετοτηνένταξητωναγροτώνσεπρόγραμμαβιολογικήςκαλλιέργειας Πίνακας :Πίνακαςσυχνοτήτωντωναπαντήσεωνστηνερώτηση σχετικάμετοτηνένταξητωνκαλλιεργητώνσεπρόγραμμαολοκληρωμένης καλλιέργειας Πίνακας :Πίνακαςσυχνοτήτωντωναπαντήσεωνστηνερώτηση σχετικάμετοτονοργανισμόπαρακολούθησηςσεπρόγραμμαολοκληρωμένης καλλιέργειας Πίνακας :Πίνακαςσυχνοτήτωντωναπαντήσεωνστηνερώτηση σχετικάμετοτηχρήσηφυτοφαρμάκων Πίνακας :Πίνακαςσυχνοτήτωντωναπαντήσεωνστηνερώτηση σχετικάμεταείδηφυτοπροστατευτικώνπροϊόντωνπουχρησιμοποιούνται Πίνακας :Πίνακαςσυχνοτήτωντωναπαντήσεωνστηνερώτηση σχετικάμετοχρόνοψεκασμού Πίνακας :Πίνακαςσυχνοτήτωντωναπαντήσεωνστηνερώτηση σχετικάμετηχρήσηωφέλιμωνοργανισμών Πίνακας :Πίνακαςσυχνοτήτωντωναπαντήσεωνστηνερώτηση σχετικάμετηναπολύμανσηεδάφους

11 Πίνακας :Πίνακαςσυχνοτήτωντωναπαντήσεωνστηνερώτηση σχετικάμετησυχνότητααπολύμανσης Πίνακας :Πίνακαςσυχνοτήτωντωναπαντήσεωνστηνερώτηση σχετικάμετηνκαθοδήγησηαπόγεωπόνουςκατάτηνάσκησηφυτοπροστασίας Πίνακας :Πίνακαςσυχνοτήτωντωναπαντήσεωνστηνερώτηση σχετικάμετοείδοςλίπανσης Πίνακας :Πίνακαςσυχνοτήτωντωναπαντήσεωνστηνερώτηση σχετικάμετοείδοςλίπανσης Πίνακας :Πίνακαςσυχνοτήτωντωναπαντήσεωνστηνερώτηση σχετικάμετηνκαθοδήγησηαπόγεωπόνουςγιατηλίπανση Πίνακας :Πίνακαςσυχνοτήτωντωναπαντήσεωνστηνερώτηση σχετικάμετοχρόνοκοψίματοςαπότοντελευταίοψεκασμό Πίνακας :Πίνακαςσυχνοτήτωντωναπαντήσεωνστηνερώτηση σχετικάμετοείδοςτηςτελευταίαςλίπανσης Πίνακας :Πίνακαςσυχνοτήτωντωναπαντήσεωνστηνερώτηση σχετικάμετοχρόνοκοψίματοςαπότηντελευταίαλίπανσης Πίνακας :Πίνακαςσυχνοτήτωντωναπαντήσεωνστηνερώτηση σχετικάμετοτηνύπαρξηξεχωριστήςσειράςγιαιδιωτικήχρήση Πίνακας :Πίνακαςσυχνοτήτωντωναπαντήσεωνστηνερώτηση σχετικάμετοτηχρήσηφόρμας Πίνακας :Πίνακαςσυχνοτήτωντωναπαντήσεωνστηνερώτηση σχετικάμετοτηχρήσηγαντιών Πίνακας :Πίνακαςσυχνοτήτωντωναπαντήσεωνστηνερώτηση σχετικάμετοτηχρήσημάσκας Πίνακας :Πίνακαςσυχνοτήτωντωναπαντήσεωνστηνερώτηση σχετικάμετοείδοςτηςμάσκας Πίνακας :Πίνακαςσυχνοτήτωντωναπαντήσεωνστηνερώτηση σχετικάμετοτηνπλύσητηςφόρμας 77 Πίνακας :Πίνακαςσυχνοτήτωντωναπαντήσεωνστην ερώτησησχετικάμετοτηνπλύσητωνψεκαστικώνμηχανημάτων 87 Πίνακας :Πίνακαςσυχνοτήτωντωναπαντήσεωνστηνερώτηση σχετικάμετοτηδιαχείρισητωνάδειεωνσυσκευασίεων Πίνακας :Πίνακαςσυχνοτήτωντωναπαντήσεωνστηνερώτηση σχετικάμετοτονψεκασμόμεζιζανιοκτόνα Πίνακας :Πίνακαςσυχνοτήτωντωναπαντήσεωνστηνερώτηση σχετικάμετοεάνκαπνίζουνοικαλλιεργητέςστοθερμοκήπιο Πίνακας :Πίνακαςσυχνοτήτωντωναπαντήσεωνστηνερώτηση σχετικάμετοεάνχρησιμοποιούνγάντιακατάτοκόψιμο Πίνακας :Πίνακαςσυχνοτήτωντωναπαντήσεωνστηνερώτηση σχετικάμεταχρόνιαάσκησηςτουεπαγγέλματος Πίνακας :Πίνακαςσυχνοτήτωντωναπαντήσεωνστηνερώτηση σχετικάμετηνυποβολήτωνκαλλιεργητώνσεεξετάσειςαίματος Πίνακας :Πίνακαςσυχνοτήτωντωναπαντήσεωνστηνερώτηση σχετικάμετηνσυχνότηταυποβολήτωνκαλλιεργητώνσεεξετάσειςαίματος Πίνακας :Πίνακαςσυχνοτήτωντωναπαντήσεωνστηνερώτηση σχετικάμετηνσυχνότηταυποβολήτωνκαλλιεργητώνσεάλλεςεξετάσεις Πίνακας :Πίνακαςσυχνοτήτωντωναπαντήσεωνστηνερώτηση σχετικάμεεκδήλωσηδηλητηρίασης Πίνακας :Πίνακαςσυχνοτήτωντωναπαντήσεωνστηνερώτηση σχετικάμετησυσχέτισηκάποιαςασθένειαςμετοεπάγγελμα Πίνακας :Πίνακαςσυχνοτήτωντωναπαντήσεωνστηνερώτηση

12 σχετικάμετηπαρουσίατωνπαιδίωντωνκαλλιεργητώνστοθερμοκήπιο Πίνακας :Πίνακαςσυχνοτήτωντωναπαντήσεωνστηνερώτηση σχετικάμετητηναπόστασητηςκατοικίαςτωνκαλλιεργητώναπότοθερμοκήπιο 98 Πίνακας :Πίνακαςσυχνοτήτωντωναπαντήσεωνστην 99 Πίνακας :πληθυσμόςΔ.ΑνωγείωνκαιΔ.ΔΑνωγείων,(2001) 103 Πίνακας :ΔιάρθρωσημόνιμουπληθυσμούκατάομάδεςηλικιώνγιατοΔ.Δ Ανωγείων(2001) Πίνακας :Διάρθρωσημόνιμουπληθυσμού(από6ετώνκαιάνω)γιατοΔ.Δ ΑνωγείωνκαιτοΔ.Ανωγείων,κατάεπίπεδοεκπαίδευσης(2001) Πίνακας :ΟικονομικάενεργόςκαιμηενεργόςμόνιμοςπληθυσμόςΔ.Δ Ανωγείων,(2001) Πίνακας :Οικονομικάενεργόςπληθυσμός(μόνιμος)Δ.Δ.Ανωγείων,κατά κλάδουςοικονομικήςδραστηριότητας(2001) Πίνακας5.2 1:Διαβάθμισηγεωργίας(2006)γιατοΔ.Ανωγείων Πίνακας :ΣτοιχείακτηνοτροφίαςγιατοΔ.Τυμπακίου 104 Πίνακας6.1 1:ΣύνολοΘανάτωνανάαιτίαθανάτουγιατοσύνολοτωνετών, ( ) Πίνακας6.1 2:Σύνολοθανάτωναπόνεοπλάσματαανάέτος,( ) Πίνακας6.1 3:Σύνολοθανάτωναπόνεοπλάσματαανάηλικιακήομάδα ( ) Πίνακας6.1 4:Σύνολοθανάτωναπόνεοπλάσματαανάεπάγγελμα,( ) 111 Πίνακας7.1 1:ΣύνολοΘανάτωνανάαιτίαθανάτουγιατοσύνολοτωνετών ( ) Πίνακας7.1 2:Σύνολοθανάτωναπόκαρκίνοανάέτος,( ) Πίνακας7.1 3:Σύνολοθανάτωναπόνεοπλάσματαανάηλικιακήομάδα, ( ) Πίνακας7.1 4:Σύνολοθανάτωναπόνεοπλάσματαανάεπάγγελμα( ) 118 ερώτησησχετικάμετηναπόστασηάλλωνκατοικιώναπότοθερμοκήπιο

13 ΕΥΡΕΤΗΡΙΟΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΣΕΛΙΔ Α Διάγραμμα :ΠυραμίδαηλικιώνΔ.Δ.Τυμπακίου Διάγραμμα :ΠυραμίδαηλικιώνΔ.Τυμπακίου Πίνακας :Συχνότητεςαπαντήσεωνστηνερώτησησχετικάμετοντύπο θερμοκηπίου Πίνακας :Συχνότητεςαπαντήσεωναπαντήσεωνστηνερώτησησχετικά μεταείδηκαλλιέργειας Διάγραμμα :Ποσοστιαίεςσυχνοτήτες ύπαρξηδεύτερηςκαλλιέργειας Διάγραμμα :Ποσοστιαίεςσυχνοτήτες ένταξηκαλλιεργητώνσε πρόγραμμαολοκληρωμένηςκαλλιέργειας Διάγραμμα :Ποσοστιαίεςσυχνοτήτες οργανισμόςπαρακολούθησης σεπρόγραμμαολοκληρωμένηςκαλλιέργειας Διάγραμμα :Ποσοστιαίεςσυχνότητες είδοςφυτοπροστατευτικώνπου χρησιμοποιούνται Διάγραμμα :Ποσοστιαίεςσυχνότητες χρόνοςψεκασμού 68 Διάγραμμα :Ποσοστιαίεςσυχνότητες χρήσηωφέλιμωνοργανισμών Διάγραμμα :Ποσοστιαίεςσυχνότητες είδοςαπολύμανσης Διάγραμμα :Ποσοστιαίεςσυχνότητες είδηλίπανσης Διάγραμμα :Ποσοστιαίεςσυχνότητεςαπαντήσεωνσχετικάμετην καθοδήγησηαπόγεωπόνους Διάγραμμα :Ποσοστιαίεςσυχνότητες χρόνοςαπότοντελευταίο ψεκασμό Διάγραμμα :Ποσοστιαίεςσυχνότητες είδοςτελευταίας 82 Διάγραμμα :Ποσοστιαίεςσυχνότητες συχνότητααπολύμανσης 81 λίπανσης Διάγραμμα :Ποσοστιαίεςσυχνότητες χρόνοςκοψίματοςαπότην τελευταίαλίπανση 83 Διάγραμμα :Ποσοστιαίεςσυχνότητες χρήσηφόρμας,γαντιών, μάσκας Διάγραμμα :Ποσοστιαίεςσυχνότητες χρήσηφόρμας,γαντιών, μάσκας 85 Διάγραμμα :Ποσοστιαίεςσυχνότητες χρήσηφόρμας,γαντιών, μάσκας Διάγραμμα :Ποσοστιαίεςσυχνότητες τρόποςδιάθεσηςνερών 88 Διάγραμμα :Ποσοστιαίεςσυχνότητες τρόποςδιαχείρισηςάδειων συσκευασιών Διάγραμμα :Ποσοστιαίεςσυχνότητες ψεκασμόςμεζιζανιοκτόνα Διάγραμμα :Ποσοστιαίεςσυχνότητες κάπνισμαστοθερμοκήπιο 89 Διάγραμμα :Ποσοστιαίεςσυχνότητες χρήσηγαντιώνκατάτο κόψιμο Διάγραμμα :Ποσοστιαίεςσυχνότητες χρόνιαάσκησηςτου επαγγέλματος Διάγραμμα :Ποσοστιαίεςσυχνότητες υποβολήήμηεξετάσεων αίματος 91 ξεπλύματοςψεκαστικώνμηχανημάτων

14 Διάγραμμα :Ποσοστιαίεςσυχνότητες συχνότηταυποβολής καλλιεργητώνσεεξετάσειςαίματος Διάγραμμα :Ποσοστιαίεςσυχνότητες συχνότηταυποβολής καλλιεργητώνσεάλλεςεξετάσεις Διάγραμμα :Ποσοστιαίεςσυχνότητεςν εκδήλωσηδηλητηρίασης 94 Διάγραμμα :Ποσοστιαίεςσυχνότητες εκδήλωσηασθένειας 97 Διάγραμμα :Ποσοστιαίεςσυχνότητες παρουσίατωνπαιδιώντων καλλιεργητώνστοθερμοκήπιο Διάγραμμα :Ποσοστιαίεςσυχνότητες απόστασητηςκατοικίαςτων καλλιεργητώνστοθερμοκήπιο Διάγραμμα :Ποσοστιαίεςσυχνότητες απόστασηάλλωνκατοικίών απότοθερμοκήπιο Διάγραμμα :ΠυραμίδαηλικιώνΔ.Δ.Ανωγείων 98 Διάγραμμα6.1 1:θάνατοι% αιτίωνθανάτου,( ) Διάγραμμα6.1 2:Θάνατοιαπόνεοπλάσματαανάέτος,( ) Διάγραμμα6.1 3:Θάνατοιαπόνεοπλάσματα% Ηλικιακέςομάδες, 114 Διάγραμμα6.1 4:Θάνατοιαπόνεοπλάσματα% επάγγελμα,( ) 115 Διάγραμμα7.1 1:Θάνατοι% αιτίεςθανάτου( ) 118 Διάγραμμα7.1 2:Θάνατοιαπόνεοπλάσματαανάέτος,( ) 120 Διάγραμμα7.1 3:Θάνατοι% Ηλικιακώνομάδων,( ) 121 Διάγραμμα7.1 4:Θανάτοιαπόνεοπλάσματα% επαγγέλματος,( ) 122 Διάγραμμα8.1 1:Θάνατοι% αιτίωνθανάτουγιατοτυμπακίκαιταανώγεια ( ) Διάγραμμα8.1 2:Θάνατοιαπόνεοπλάσματα%,γιατοΤυμπάκικαιταΑνώγεια ( ) 123 σχετικήςμετοεπάγγελμα ( )

15 15

16 ΚΕΦΑΛΑΙΟ1:ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1ΣΚΟΠΟΣΤΗΣΕΡΓΑΣΙΑΣ Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι η εξέταση της πιθανής σχέσης των θανάτων από νεοπλάσματα (αλλά και από άλλες αιτίες), με την έκθεση του υπό εξέτασηπληθυσμούσταφυτοπροστατευτικάπροϊόντα. Γιατοσκοπόαυτόέγινεστατιστικήεπεξεργασία,τωνστοιχείωνθανάτωνγια την περίοδο , στην περιοχή του Τυμπακίου Μεσαράς (Ν. Ηρακλείου, Περιφέρεια Κρήτης). Η περιοχή του Τυμπακίου επιλέχθηκε επειδή είναι μια γεωργική περιοχή με μεγάλες εκτάσεις θερμοκηπιακών καλλιεργειών. Η χρήση επομένως των φυτοπροστατευτικών προϊόντων είναι ευρεία, με αποτέλεσμα να υπάρχει σοβαρός κίνδυνοςεμφάνισηςσημαντικώνεπιπτώσεωντόσοστηνανθρώπινηυγείαόσοκαιστο περιβάλλον. Τα παραπάνω έχουν άμεσο αντίκτυπο και στην οικονομία της περιοχής. Τα στοιχεία από την περιοχή του Τυμπακίου, συγκρίθηκαν με αντίστοιχα στοιχεία για την περιοχή των Ανωγείων Μυλοποτάμου (Ν. Ρεθύμνης. Περιφέρεια Κρήτης). Η περιοχή των Ανωγείων είναι μια κυρίως κτηνοτροφική περιοχή, όπου δεν υπάρχει αναγκαιότητα χρήσης ποσοτήτων φυτοπροστατευτικών προϊόντων. Η σύγκριση επομένως των στοιχείων, στηρίζεται στο γεγονός ότι αυτά προέρχονται από δυο περιοχές με διαφορετικά χαρακτηριστικά, ως προς τη χρήση φυτοπροστατευτικών σκευασμάτων. Βασικό μέρος της εργασίας αποτελεί η έρευνα πεδίου που πραγματοποιήθηκε στην περιοχή του Τυμπακίου, με τη βοήθεια ερωτηματολογίων, με σκοπό τη συλλογή πληροφοριών για τις πρακτικές που ακολουθούνται κατά την ενασχόληση με τις θερμοκηπιακέςκαλλιέργειεςκαικυρίωςκατάτηνάσκησητηςφυτοπροστασίας. Όσον αφορά το θεωρητικό υπόβαθρο της εργασίας έγινε βιβλιογραφική ανασκόπηση για παρόμοιες μελέτες που έχουν πραγματοποιηθεί,για την εξέλιξη των γεωργικών μοντέλων, τις σύγχρονες τάσεις φυτοπροστασίας, τους τρόπους έκθεσης 16

17 στα φυτοπροστατευτικά προϊόντα και τις επιδράσεις αυτών στο περιβάλλον, και ιδιαίτερα στην υγεία, ώστε να υπάρχει μια ολοκληρωμένη εικόνα του κινδύνου των φυτοπροστατευτικώνσκευασμάτωνστονανθρώπινοοργανισμό. Απώτερος στόχος της εργασίας είναι η προσπάθεια αποτύπωσης του προβλήματος των συνεπειών της αλόγιστης χρήσης των φυτοπροστατευτικών προϊόντων στην περιοχή του Τυμπακίου αλλά και σε άλλους αγροτικούς πληθυσμούς με παρόμοια χαρακτηριστικά, η οποία εγκυμονεί πολλούς κινδύνους για το περιβάλλονκαιτονάνθρωπο. 1.2ΔΟΜΗΤΗΣΕΡΓΑΣΙΑΣ Η εργασία είναι δομημένη σε 7 κεφάλαια το περιεχόμενο των οποίων περιγράφεταισυνοπτικάστησυνέχεια: Κεφάλαιο 1: Γίνεται μία εισαγωγή του θέματος, αναφέρεται ο σκοπός της εργασίας, ηδομήκαθώςκαιπαρόμοιεςμελέτεςπουέχουνπραγματοποιηθεί. Κεφάλαιο 2: Γίνεται μια συνοπτική ανασκόπηση της εξέλιξης των μοντέλων ανάπτυξης της γεωργίας, από την ανάπτυξη της βιομηχανίας των φυτοπροστατευτικώνκαιέπειτα,ενώδίνεταιιδιαίτερηέμφασηστιςσύγχρονεςτάσης φυτοπροστασίας. Κεφάλαιο 3: Παρουσιάζεται το θεωρητικό υπόβαθρο της εργασίας, το οποίο αφορά την εξέλιξη των γεωργικών μοντέλων και τις σύγχρονες τάσεις φυτοπροστασίας, τους τρόπους έκθεσης στα φυτοπροστατευτικά προϊόντα, καθώς και τις επιδράσεις αυτών στο περιβάλλον ενώ δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στις επιπτώσεις στον ανθρώπινοοργανισμό. Κεφάλαιο 4: Γίνεται παρουσίαση και περιγραφή της περιοχής του Τυμπακίου Μεσαράς, Ν. Ηρακλείου, με ιδιαίτερη αναφορά στις θερμοκηπιακές καλλιέργειες. Σε αυτό το σημείο παρουσιάζονται τα αποτελέσματα της έρευνας πεδίου που πραγματοποιήθηκε,γιατιςπρακτικέςκατάτηνενασχόλησησταθερμοκήπια. 17

18 Κεφάλαιο 5: Γίνεται παρουσίαση και περιγραφή της περιοχής των Ανωγείων Μυλοποτάμου,Ν.Ρεθύμνης. Κεφάλαιο6:Παρουσιάζονται στοιχείαπουαφορούντουςθανάτουςστην περιοχήτου ΤυμπακίουΜεσαράςΝ.Ηρακλείουτηνπερίοδο Κεφάλαιο 7: Παρουσιάζονται στοιχεία που αφορούν τους θανάτους στη περιοχή των ΑνωγείωνΜυλοποτάμουΝ.Ρεθύμνηςτηνπερίοδο Κεφάλαιο8:Παρατίθενται τα συμπεράσματα από την επεξεργασία και σύγκριση των στοιχείων θανάτων για την περίοδο , στις περιοχές Τυμπακίου Μεσαράς, Ν. ΗρακλείουκαιΑνωγείωνΜυλοποτάμου,Ν.Ρεθύμνης. 1.3ΠΑΡΟΜΟΙΕΣΜΕΛΕΤΕΣ Εξαιτίας των σοβαρών επιδράσεων που προκαλούν τα φυτοπροστατευτικά προϊόντα στον ανθρώπινο οργανισμό, έχουν δημιουργηθεί πολλές ανησυχίες για την υγεία των αγροτικών πληθυσμών, που οδήγησαν στη σύνταξη σχετικών επιδημιολογικώνκαιάλλωνμελετών.τέτοιουείδουςμελέτεςέχουνγίνεισεδιάφορες περιοχές όπως στο Σηάτλ των Η.Π.Α. κατά την οποία μελετήθηκε η παρουσία οργανοφωσφορούχων φυτοπροστατευτικών προϊόντα στα ούρα μιαςομάδας παιδιών, καθώς και μία άλλη στις Η.Π.Α όπου εξετάστηκε η συσχέτιση της έκθεσης του οργανισμού στα φυτοπροστατευτικά προϊόντα, με την εμφάνιση προβλημάτων στην υγεία[13]. Η περιοχή της Κρήτης έχει αποτελέσει αρκετές φορές περιοχή μελέτης επιδημιολογικών μελετών σχετικές με τα φυτοπροστατευτικά και τις επιπτώσεις τους στην υγεία, εξαιτίας της ύπαρξης μεγάλων εκτάσεων θερμοκηπιακών καλλιεργειών. Συγκεκριμένα μια από τις σημαντικότερες επιδημιολογικές μελέτες που έχουν πραγματοποιηθεί ήταν αυτή στην περιοχή του Τυμπακίου Μεσαράς Ν. Ηρακλείου (Καφάτος, Μάνεσης 1988, Μανεσης και συνεργάτες 1988) με σκοπό τη διερεύνησητουτρόπουχρήσηςτωνφυτοπροστατευτικώνπροϊόντων,τηνέκθεσητου οργανισμού σε αυτά και τις επιπτώσεις στην υγεία τόσο των καλλιεργητών όσο και των παιδιών τους που έρχονταν σε επαφή με τις θερμοκηπιακές καλλιέργειες. Στη 18

19 συγκεκριμένη έρευνα διεξήχθησαν συνοπτικά τα παρακάτω αποτελέσματα για τον πληθυσμότουτυμπακίου[27]: Ταπαιδιάείχανπερισσότερηβρογχοκήληκαιδιόγκωσησυκωτιού. Ησυστολικήκαιδιαστολικήπίεσηήτανυψηλότερες. Η νευρολογική εξέταση έδωσε παθολογικό δείκτη για το κεντρικό νευρικό σύστημα στα παιδιά και στις γυναίκες και σε όλους για τοπεριφερικό νευρικό σύστημα. Τα επίπεδα τρανσαμινάσων ήταν σημαντικά υψηλότερα στους άνδρες, γυναίκεςκαιπαιδιά. Τα επίπεδα χολινεστεράσης και θειαμίνης των ερυθρών ήταν χαμηλότερα στουςάνδρες,στιςγυναίκεςκαισταπαιδιάπάνωτωνδέκαετών. Όλοι οι δείχτες της νοητικής λειτουργίας των παιδιών ήταν σημαντικά χαμηλότεροι. Στην ίδια μελέτη προέκυψε ότι τα μέτρα προστασίας που λαμβάνονταν ήταν σχεδόν ανύπαρκτα καθώς και η πληροφόρηση σχετικά με τους κινδύνους των φυτοφαρμάκωνήτανελλιπέστατη. Σημαντικά ήταν και τα συμπεράσματα μελέτης που έγινε στην περιοχή της Ιεράπετρας Ν. Λασιθίου, όπου εξετάστηκαν οι τοξικές επιδράσεις των φυτοπροστατευτικών προϊόντων στην υγεία των καλλιεργητών. Σύμφωνα με τη συγκεκριμένηέρευναπαρουσιάστηκανταεξής[14]: Η μακροχρόνια έκθεση σε φυτοπροστατευτικά προϊόντα στα θερμοκήπια χωρίς ουσιαστική χρήση μέσων προσωπικής προστασίας, φαίνεταιναέχειτοξικήεπίδρασηστοσυκώτι. Οι πρώτες εκδηλώσεις στο συκώτι μετά από μακροχρόνια έκθεση αφορούνιστολογικέςαλλοιώσειςκαιβιοχημικέςδιαταραχές. Η μακροχρόνια έκθεση σε φυτοπροστατευτικά προϊόντα, αυξάνει την πιθανότητα πρόκλησης κακοήθειας στο συκώτι. Στη συγκεκριμένη μελέτη,δενπαρατηρήθηκεόγκοςτουήπατος. Λόγω της χρησιμοποίησης ετησίως άνω των40δραστικών ουσιών,δεν κατέστη δυνατός ο εντοπισμός ή η ενοχοποίηση συγκεκριμένων φυτοπροστατευτικώνπροϊόντων. 19

20 Παράόμωςτοπλήθοςτωνμελετώνπουέχουνπραγματοποιηθείσχετικάμετις επιπτώσεις των φυτοπροστατευτικών προϊόντων στην υγεία του ανθρώπου, σε πολλές περιπτώσεις είναι δύσκολο να προκύψουν ασφαλή συμπεράσματα είτε για συγκεκριμένες επιδράσεις είτε για συγκεκριμένα είδη φυτοπροστατευτικών ουσιών. Με βάση λοιπόν το παραπάνω συμπέρασμα γίνεται σαφές η σημαντικότητα της πραγματοποίησης διαρκώς τέτοιου είδους μελετών, οι οποίες θα εξετάζουν τη συσχέτιση εμφάνισης διαφόρων συμπτωμάτων με την έκθεση στα φυτοπροστατευτικά προϊόντα σε βάθος χρόνου, μέχρις ότου μπορούν να προκύψουν ασφαλήσυμπεράσματαγιατηδράσητωνουσιώναυτώνστονανθρώπινοοργανισμό. 20

21 ΚΕΦΑΛΑΙΟ2:ΜΟΝΤΕΛΑ ΓΕΩΡΓΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙΦΥΤΟΠΡΟΣΤΑΣΙΑ Στο παρόν κεφάλαιο, γίνεται μία συνοπτική περιγραφή της εξέλιξης των μοντέλων γεωργικής ανάπτυξης από τον Β Παγκόσμιο πόλεμο έως σήμερα, εστιάζοντας στις τάσεις φυτοπροστασίας. Ενώ η προστασία των γεωργικών καλλιεργειών από τους βλαβερούς οργανισμούς αποτελούσε πάντα προτεραιότητα των καλλιεργητών, που σκόπευαν στη βελτίωση της γεωργικής τους παραγωγής, οι μέθοδοι φυτοπροστασίας διαφοροποιήθηκαν με το χρόνο ανάλογα με την ανάπτυξη της τεχνολογίας και τις αντιλήψεις για το ευρύτερο μοντέλο ανάπτυξης που επικράτησαν. 2.1.ΕΝΤΑΤΙΚΗΓΕΩΡΓΙΑΚΑΙΤΑΑΔΙΕΞΟΔΑΤΗΣ Μετά το Β Παγκόσμιο Πόλεμο επικράτησε ένα μοντέλοαγροτικής ανάπτυξης που βασίστηκε στην εντατική καλλιέργεια της γης. Τα κύρια χαρακτηριστικά αυτού του μοντέλου, σύμφωνα με το οποίο εγκαταλειφθήκαν οι παραδοσιακοί τρόποι καλλιέργειας, είναι η χρήσημοποίηση μηχανημάτων (π.χ. τρακτέρ κ.τ.λ.), η ενσωμάτωση χημικών λιπασμάτων στο έδαφος και η χρήση των φυτοφάρμακων. Η ανάπτυξη της βιομηχανίας των φυτοφαρμάκων μετά το Β Παγκόσμιο Πόλεμο και η εκτεταμένη χρήση τους αποτελεί μια από τις κύριες πτυχές αυτού του μοντέλου και τηςλεγόμενης«πράσινηςεπανάστασης»[1]. 21

22 Το πρώτο οργανικό φυτοφάρμακο DDT (διχλωρο διφαινυλο τριχλωροαιθάνιο) που παρασκευάστηκε απόένα ΓερμανόΧημικότο1874, ανακαλύφθηκε η ιδιότητα του ως εντομοκτόνο το 1939 από τον Ελβετό P. Muller. Η ανακάλυψη αυτή δεν έγινε τυχαία, αφού τα έντομα χρησιμοποιούνταν ως πειραματόζωα για την τοξικότητα ορισμένωνχημικώνενώσεωνπουπροοριζότανγιατονάνθρωπο[15]. Η χρήση των φυτοπροστατευτικών προϊόντων πήρε ανεξέλεγκτες διαστάσεις κυρίως τη δεκαετία του Παρά τις θετικές τους επιπτώσεις όσον αφορά την αύξηση της γεωργικής παραγωγής, οι πρώτες αρνητικές επιδράσεις δεν άργησαν να εμφανιστούν τη δεκαετία του Οι επιπτώσεις αυτές δεν αφορούσαν μόνο το φυσικό περιβάλλον και την ανθρώπινη υγεία αλλά και τον ευρύτερο τομέα της οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης. Η εκτεταμένη χρήση των φυτοπροστατευτικώνπροϊόντωνοδήγησεσεαύξησητουκόστουςτηςπαραγωγήςκαι σε συνδυασμό με άλλους παράγοντες σε οικονομική και κοινωνική κατάρρευση των αγροτών. Οδήγησε επιπλέον σε έντονη κινητοποίηση των κυρίως οικολογικών οργανώσεωναλλάκαιεπιστημονικώνομάδων[17]. Τα τελευταία χρόνια όπου έχουν αποδειχτεί οι επιπτώσεις των φυτοπροστατευτικκών προϊόντων, στην ανθρώπινη υγεία και το περιβάλλον, πολλοί φορείς και διεθνείς οργανισμοί όπως FAO,UNEP,WHO,ILO, εκδίδουν ενημερωτικά φυλλάδια, δελτία, κώδικες και ανώτερα όρια συγκέντρωσης επικίνδυνων ουσιών για την ενημέρωση και την αφύπνιση κοινού και αρμόδιων υπηρεσιών, με σκοπό τη δημιουργία φραγμώνστην ανεξέλεγκτηεφαρμογήτωνεπικίνδυνωνσκευασμάτωνκαι τηνπρόληψητωνδυσάρεστωνσυνεπειώντους[18]. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η ανεξέλεγκτη χρήση των οργανοχλωριωμένωνενώσεων(π.χ.τουddt).ότανδιαπιστώθηκανοιεπιπτώσειςτων ουσιών αυτών (Κεφ.3), οδήγησαν στην απαγόρευση της κυκλοφορίας τους (η χρήση των χλωριωμένων υδρογονανθράκων απαγορεύτηκε το 1969 στις Η.Π.Α. ενώ στην ΕλλάδακαιστιςυπόλοιπεςχώρεςτιςΕ.Ε.γύρωστο1972)[18]. Τα παραπάνω αδιέξοδα του μοντέλου εντατικής γεωργίας, το οποίο αποτελούσε μια πτυχή του ευρύτερου μοντέλου ανάπτυξης που εφαρμόστηκε και ήταν προσανατολισμένο στην οικονομική μεγέθυνση, οδήγησε στην εισαγωγή της έννοιαςτηςαειφορίαςήβιωσιμότητας(sustainability). 22

23 Κατά καιρούς έχουν δοθεί διάφορες ερμηνείες του όρου αειφόρος ανάπτυξη και τωνπαράγωγων όρων,οι οποίες διαφοροποιούνταν ανάλογα μετιςσυνθήκες της εποχής. Το 1990 τα Ηνωμένα Έθνη όρισαν ως αειφόρο ανάπτυξη: την κάλυψη των αναγκώντουπαρόντος χωρίςναδιακυβεύεταιη ικανότητα των μελλοντικώνγενεών να καλύψουν τις δικές τους. Γενικότερα ως βιώσιμη ή αειφόρος ανάπτυξη μπορεί να ορισθεί η συμβατή ή φιλική προς το περιβάλλον ανάπτυξη, αυτή που δεν εξαντλεί τουςφυσικούςπόρουςαλλάτουςδιαφυλάσσειόχιμόνογιατιςπαρούσεςαλλάκαιγια τις μελλοντικές γενιές. Η αειφόρος ανάπτυξη έχει τρεις διαστάσεις: την οικονομική, η οποία στοχεύει στην αποτελεσματική διαχείριση της οικονομίας, την κοινωνική διάσταση η οποία στοχεύει στην κοινωνική ισότητα και δικαιοσύνη και την οικολογική διάσταση η οποία στοχεύει στην προστασία του περιβάλλοντος. Ο ισόρροπος συνδυασμός των τριών αυτών στόχων αποτελεί τη στρατηγική της εφαρμογήςτηςαειφόρουανάπτυξης[13]. Έτσι πέρα από τη συμβατική γεωργία και στο πλαίσιο μιας αειφόρου ανάπτυξης, προωθείται τόσο σε εθνικό, ευρωπαϊκό αλλά και διεθνές επίπεδο, η αειφόρος γεωργία (SustainableAgriculture), της οποίας μορφές αποτελούν: η Βιολογική Γεωργία, η Ολοκληρωμένη διαχείριση, η Βιοδυναμική Γεωργία, καθώς και η Φυσική καλλιέργεια. Στοκεφάλαιοπουακολουθείεξειδικεύεταιηέννοιατηςαειφορίαςστοντομέα της γεωργίας (sustainable agriculture) και περιγράφονται τα χαρακτηριστικά των σύγχρονωντάσεωνφυτοπροστασίας. 2.1ΣΥΓΧΡΟΝΕΣΤΑΣΕΙΣΓΕΩΡΓΙΚΗΣΑΝΑΠΤΥΞΗΣΚΑΙΦΥΤΟΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΑΕΙΦΟΡΟΣΓΕΩΡΓΙΑ Στις μέρες μας η αειφορική διαχείριση στον τομέα της γεωργίας συγκεντρώνειαυξανόμενοενδιαφέρονκαιαποδοχήακόμηκαιεντόςτουπλαισίουτης συμβατικής Γεωργίας. Ο αειφορικός τρόπος γεωργίας δεν αφορά μόνο στην περιβαλλοντική και κοινωνική ανησυχία, αλλά μπορεί επίσης να προσφέρει καινοτόμες και οικονομικά βιώσιμες ευκαιρίες στους αγρότες, και στους 23

24 εργαζόμενους στον τομέα αυτό καθώς επίσης στοχεύει και στην παραγωγή καλύτερης ποιότητας προϊόντων για τους καταναλωτές. Γενικότερα προσφέρει μια νέαβάσηστουςδιαμορφωτέςτηςπολιτικής[26]. Έτσι ως αειφόρος γεωργία (sustainable agriculture) ορίζεται η παραγωγή γεωργικώνπροϊόντωνμέσωενόςσυστήματοςπουαυξάνειτηνέμφυτηικανότητατων φυσικώνκαιβιολογικώνπηγών,σεπρόοδομετηζήτηση.ταυτόχροναεπιτρέπειστους καλλιεργητές να απολαμβάνουν μια ικανοποιητική πρόσοδο και εφοδιάζει τους καταναλωτές με ασφαλή και υγιεινά προϊόντα ελαχιστοποιώντας παράλληλα τις δυσμενείςεπιπτώσειςστοπεριβάλλον[13]. Επομένως για μια αειφορική ανάπτυξη στον τομέα της γεωργίας, πρωταρχική σημασία έχει η διαχείριση των φυσικών πόρων και του ανθρώπινου δυναμικού. Η διαχείριση του ανθρώπινου δυναμικού επιβάλλεται σύμφωνα με τα παραπάνω να συμπεριλαμβάνει την εκτίμηση των συνθηκών εργασίας και διαβίωσης των εργαζομένων, τις ανάγκες των αγροτικών κοινοτήτων, και την υγεία και ασφάλεια των καταναλωτών στο παρόν και στο μέλλον. Όσον αφορά τη διαχείριση των φυσικώνπόρωνκαιτουεδάφους,συμπεριλαμβάνεταιηδιατήρησηκαιοεμπλουτισμός τωνζωτικώναυτώνπόρωνμακροπρόθεσμα[9] Εν κατακλείδι η αειφόρος γεωργία ενσωματώνει τρειςκύριουςστόχους: υγιές περιβάλλον, οικονομική αποδοτικότητα και κοινωνική και οικονομική ισότητα. Για τηνεπίτευξηαυτώντωνστόχωνείναιαπαραίτητηησυμβολήόχιμόνοαγροτώναλλά και διαμορφωτών στρατηγικής, ανθρώπων διαφορετικών ιδιοτήτων που εμπλέκονται στον τομέα της γεωργίας, φορέων, καταναλωτών, πολιτικών κ.τ.λ. Στα πλαίσια λοιπόν μιας αειφόρου ανάπτυξης της γεωργίας έχουν διαμορφωθεί διάφορες μορφές όπωςηβιολογικήγεωργία, ηολοκληρωμένη διαχείριση, ηβιοδυναμικήγεωργία καιη φυσική καλλιέργεια οι οποίες αναλύονται παρακάτω δίνοντας έμφαση στη φυτοπροστασία[13] ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΓΕΩΡΓΙΑ 24

25 Τα πρώτα βήματα προς τη βιολογική γεωργία εμφανίστηκαν στις αρχές του 20ουαιώνακυρίωςστηΒόρειαΕυρώπη,μετηνανάπτυξητριώνκινημάτων(τοπρώτο κίνημα στη Γερμανία γύρω στο 1913 οπού αναπτύχθηκε η έννοια της βιοδυναμικής γεωργίας, το δεύτερο στην Αγγλία μετά το Β Παγκόσμιο Πόλεμο, με τη θεωρία της οργανικής γεωργίας και ένα τρίτο στην Ελβετία κατά τη δεκαετία του 1940 όπου γίνεται λόγος για βιολογική γεωργία). Το νέο όμως αυτό σύστημα καλλιέργειας δεν κατάφερε να εξαπλωθεί πριν από το 1980, αφού μετά τη λήξη του Β Πολέμου διαδόθηκε ευρέως η χρήση των φυτοφαρμάκων. Έτσι κατά την δεκαετία του 1980 άρχισε να αναπτύσσεται η βιολογική γεωργία τις Ευρωπαϊκές χώρες αλλά και στις Η.Π.Α., ενώ επίσημη καθιέρωση της από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα έγινε το 1991 με τον κανονισμό 2092/91 του Συμβουλίου «Περί του βιολογικού τρόπου παραγωγής γεωργικών προϊόντων και των σχετικών ενδείξεων στα γεωργικά προϊόντα και στα είδηδιατροφής»[13]. Στη χώρα μας η βιολογική γεωργία έχει βρει ανταπόκριση και σύμφωνα με στοιχεία για το 2004 ασκούνταν από επιχειρηματίες σε έκταση στρεμμάτων, δηλαδή το 0,9% της συνολικής καλλιεργούμενης έκτασης. Γενικότερα αισιόδοξα είναι τα στοιχεία για την εξάπλωση αυτού του τύπου καλλιέργειας στη χώρα μας. παρά το γεγονός ότι υπάρχουν αρκετές δυσκολίες από τεχνικής και οικονομικής άποψης. Θεωρείται ότι η βιολογική γεωργία έχει υψηλότερο κόστος από τη συμβατική γεωργία πράγμα το οποίο βασίζεται κυρίως στο γεγονός ότι είναί μεγαλύτερες οι ανάγκες σε εργατικό δυναμικό εξαιτίας του εξαιτίας των καλλιεργητικών τεχνικών πουχρησιμοποιούνται.σημαντικόπάντωςείναιτο γεγονός ότι η Ε.Ε. προωθεί την οικονομική στήριξη (επιδοτήσεις) καλλιεργητών για τη μετατροπήσυμβατικών καλλιεργειών σε βιολογικές,και δίνει ένα παραπάνω κίνητρο ιδιαίτεραστουςνέουςαγρότες[18]. Έχουνδοθείδιάφοροιορισμοίγιατηβιολογικήγεωργία.Σύμφωναόμωςμετην ΕυρωπαϊκήΈνωσηορίζεται«ηβιολογικήγεωργία(biologicalorganicagriculture)ωςένα σύστημα διαχείρισης της γεωργικής εκμετάλλευσης που συνεπάγεται σημαντικούς περιορισμούςωςπροςτηχρησιμοποίησηλιπασμάτωνκαιγεωργικώνφαρμάκων.αυτή η μέθοδος παραγωγής συνιστάται σε διάφορες καλλιεργητικές πρακτικές και αποσκοπεί στην προστασία του περιβάλλοντος και την προώθηση μιας αειφόρου 25

26 ανάπτυξης στη γεωργία. Επιδιώκει ταυτόχρονα διάφορους στόχους, όπως είναι η παραγωγή γεωργικών προϊόντων ποιότητας χωρίς κατάλοιπα χημικών προϊόντων, η ανάπτυξη μεθόδων παραγωγής φιλικών προς το περιβάλλον χωρίς τη χρησιμοποίηση χημικών φαρμάκων και συνθετικών χημικών λιπασμάτων καθώς και η εφαρμογή καλλιεργητικών μεθόδων που αποκαθιστούν και διατηρούν τη γονιμότητα του εδάφους. Εξασφαλίζεται ο έλεγχος σε όλα τα στάδια της παραγωγής και της εμπορίας, εφόσον όλοι οι επιχειρηματίες υπόκεινται υποχρεωτικά σε σύστημα τακτικών ελέγχων που είναι επίσημα αναγνωρισμένο και επιβλέπεται από τα κράτη μέλη. Ο εντοπισμός των βιολογικών προϊόντων πραγματοποιείται χάρη σε ακριβείς κανόνες επισήμανσης που αποσκοπούν στο να έχει ο καταναλωτής τη μεγαλύτερη δυνατή εγγύηση όσον αφορά την προέλευση, την παρασκευή, τη μεταποίηση και συσκευασίατους»[13]. Η βιολογική γεωργία αναφέρεται σε ένα σύστημα γεωργικής παραγωγής, φυτικών και ζωικών προϊόντων. Ακολουθεί πρακτικές παρόμοιες με της φύσης, οι οποίεςβασίζονται στην ανακύκλωσητωνυλικών.έτσιόλαόσαχρησιμοποιούνταιγια την παραγωγή και βγαίνουν σαν προϊόντα και υπολείμματα από τη διαδικασία της παραγωγήςκαιτηςχρήσηςτωνπροϊόντων,επιστρέφονταιστοαγροοικοσύστημα[18]. Στη βιολογική γεωργία δεν χρησιμοποιούνται χημικά γεωργικά φάρμακα και ανόργανα χημικά λιπάσματα. Η διαχείριση βασίζεται κυρίως στην αμειψισπορά των καλλιεργειών (εναλλαγή των καλλιεργειών), την ανακύκλωση των φυτικών υπολειμμάτων και της ζωικής κοπριάς, τη χλωρή λίπανση, τη λογική χρήση των γεωργικώνμηχανημάτωνκαιτιςβιολογικέςμορφέςκαταπολέμησης[9]. ΗΦυτοπροστασίαστηΒιολογικήγεωργία Η βιολογική γεωργία δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην πρόληψη των προσβολών και όχι στην καταστολή τους. Αυτό επιτυγχάνεται με την αποκατάσταση και διατήρησητηςοικολογικήςισορροπίας[12]. Η φυτοπροστασία στις βιολογικές καλλιέργειες ακολουθεί κυρίως φυσικές μεθόδους. Έτσι χρησιμοποιεί τρόπους όπως είναι οι συγκαλλιέργειες φυτών με 26

27 αποτέλεσμα μέσω των αλληλεπιδράσεων των φυτών (π.χ. μυρωδιές και φυτικές ουσίες που παράγοντα από τα φυτά) να εξασφαλίζεται η προστασία από έντομα και ασθένειες. Έτσι είναι δυνατόν να εκμεταλλευτούν οι ιδιότητες πολλών αρωματικών και άλλων φυτών και να χρησιμοποιηθούν ως τρόποι φυτοπροστασίας. Λόγω της μυρωδιάς το κρεμμύδι και το σκόρδο αποτρέπουν μυρμήγκια, μελίγκρες και μύκητες, ο δυόσμος αποτρέπει τους αρουραίους κ.τ.λ.). Ακόμη διάφορα εκχυλίσματα βοτάνων αποτελούναποτελεσματικήμέθοδοεντομοπροστασίαςτωνκαλλιεργειών[10]. Συγκεκριμένα σύμφωνα με τον Κανονισμό 2092/91 της Ε.Ο.Κ., η καταπολέμηση των παρασίτων, των ασθενειών και των ζιζανίων στη βιολογική γεωργία πρέπει να γίνεταιμετηνεφαρμογήτωνακόλουθωνμέτρωνήμέσων[24]: Επιλογήκατάλληλωνειδώνκαιποικιλιώνφυτών Καλλιεργητικές μεθόδους αντιμετώπισης των ασθενειών και των εχθρών των φυτών Μηχανικέςμεθόδουςαντιμετώπισης Βιολογικέςμεθόδουςκαταπολέμησης Η χρήση φυτοπροστατευτικών προϊόντων, αλλά φιλικών προς το περιβάλλον, επιτρέπεται μόνο σε περίπτωση που η καλλιέργεια κινδυνεύει άμεσα και εφόσον η ανάγκη χρήσης τους αναγνωρίζεται από τον οργανισμό ή την αρχή ελέγχου. Ενδεικτικά αναφέρονται ορισμένες δραστικές ουσίες και σκευάσματα από αυτά που είναι εγκεκριμένα στην Ελλάδα χρησιμοποιούνται στη βιολογική γεωργία α)εντομοκτόνα: αζαδιραχτίνη φυτικά έλαια, πυρεθρινοειδή κ.α., β) μυκητοκτόνα: χαλκός,θείοκ.α.)[24]. Κάνοντας την κατάλληλη επιλογή του είδους και της ποικιλίας των φυτών έχουμε καλλιέργειες ανθεκτικότερες στα έντομα και στις ασθένειες με αποτέλεσμα να μειώνονται οι χημικές επεμβάσεις για τη φυτοπροστασία και κατά συνέπεια μειώνονται και οι επιπτώσεις στο περιβάλλον και στην υγεία. Η μέθοδος αυτή έχει πολλαπλά ωφέλει αφού αφενός δεν απαιτεί μεγάλες δαπάνες για τους καλλιεργητές αφετέρουταέντομακαθίστανταιευπαθέστερασταεντομοκτόνα[12]. Ο περιορισμός των ασθενειών των φυτών μπορεί να γίνει με διάφορες καλλιεργητικές μεθόδους φυτοπροστασίας. Κυριότερη μέθοδος αποτελεί το σύστημα αμειψισποράς (εναλλαγή καλλιεργειών crop rotation) με την κατάλληλη εφαρμογή του 27

28 οποίου,θεωρητικά μπορούνόχιμόνοναπεριοριστούν κάποιεςασθένειες,αλλά καινα εξαφανιστούν κάποια μονοφάγα έντομα που τρέφονται με ένα συγκεκριμένο φυτό λόγω της εναλλαγής καλλιεργειών. Άλλες καλλιεργητικές μέθοδοι, αποτελεί η εναλλαγή χρόνου φύτευσης, η χρήση φυτοπαγίδων, η καλλιέργεια του εδάφους (όργωμα, φρεζάρισμα, σκάψιμο), η καταστροφή φυτικών υπολειμμάτων τα οποία μπορείναπεριέχουνεπιβλαβήέντομακ.α.[10] Όσον αφορά την αντιμετώπιση των ζιζανίων καλό θα είναι να μελετάται ο ρόλοςτουςαφούμπορείμεννασυμπεριφέρονταιανταγωνιστικάωςπροςταθρεπτικά συστατικά για τα φυτά, αλλά,μερικές φορές μπορεί να αποτελέσουν εναλλακτική τροφή για μονοφάγα επιβλαβή έντομα και με αυτόν τον τρόπο να λειτουργήσουν θετικά.ηκαταστροφήτωνζιζανίωνσυνίσταταινακαταστρέφονταιμεκαύση[10]. Οι μηχανικές μέθοδοι που εφαρμόζονται για τη φυτοπροστασία των φυτών, έχουνωςστόχοτηναντιμετώπισηεπιζήμιωνεντόμων,ενώείναιαπαραίτητηηχρήση ειδικών εργαλείων και μηχανημάτων τα οποία μπορεί να είναι αρκετά δαπανηρά. Τέτοιεςμέθοδοιμπορείναείναιοιπαγίδες(νερού,τροφής,φερομονικές,χρωματικές κ.α.),ηαπολύμανσητουεδάφουςμεηλιοαπολύμανσηκ.α.[13] Ο βιολογικός τρόπος καταπολέμησης των εχθρών των φυτών, αφορά στη χρήσηζωντανώνοργανισμών ωφέλιμωνοργανισμών(παρασίτων)οι οποίοιαποτελούν φυσικούς εχθρούς των επιβλαβών για τις καλλιέργειες εντόμων. Η μέθοδος αυτή είναι ακίνδυνη για την υγεία και το περιβάλλον, εντούτοις όμως έχει περιορισμένη αποτελεσματικότητα[12] ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΓΕΩΡΓΙΚΗΣΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Η Ολοκληρωμένη Διαχείριση των Γεωργικής Παραγωγής (Ο.Δ.Γ.Π.)(Integrated Crop Production Management), αποτελεί ένα σύστημα, το οποίο στα πλαίσια της αειφόρουγεωργίας,σκοπεύειστηδιαχείρισητηςαγροτικήςεκμετάλλευσηςμετρόπο που να οδηγεί στην παραγωγή ποιοτικών και οικονομικά αποδεκτών προϊόντων, ενώ παράλληλα διατηρείται και αναβαθμίζεται το περιβάλλον. Συνδυάζει ολιστικά βιολογικές, χημικές, φυσικές, τεχνολογικές μεθόδους, ενώ χαρακτηριστικό της 28

29 αποτελεί η ενσωμάτωση των νέων μέσων στα ήδη υπάρχοντα συστήματα και όχι η αντικατάσταση κάποιου από αυτά. Έχουν δοθεί διάφοροι ορισμοί για την Ολοκληρωμένη Διαχείριση όπως αυτός που υιοθετεί ο Ο.ΠΕ.ΓΕ.Π (Οργανισμός Πιστοποίησης & Επίβλεψης Γεωργικών Προϊόντων), σύμφωνα με τον οποίο «ΟλοκληρωμένηΔιαχείριση είναι ησυνδυασμένηχρήση όλων των διαθέσιμων μέσων, με μείωση των εισροών και σκοπό τη επίτευξη του καλύτερου δυνατού οικονομικού αποτελέσματος,μετηνελάχιστηδυνατήδιατάραξητουπεριβάλλοντος»[13]. Ένα σύστημα ολοκληρωμένης διαχείρισης της γεωργικής εκμετάλλευσης απαιτείοργανωμένοσχεδιασμόκαιέλεγχοτωνεργασιώναπόεξειδικευμέναάτοματα οποία θα επιβλέπουν τις διαδικασίες και σε συνεργασία με τους επικεφαλείς της εκμετάλλευσης θα κάνουν τις κατάλληλες βελτιώσεις στο σύστημα. Η Ο.Δ.Γ.Π. ακολουθεί γενικά τις κατευθυντήριες γραμμές της Ορθής Γεωργικής πρακτικής, σύμφωναμετηνοποίαέχουμεορθολογικήεκμετάλλευσητωνπόρων,ορθήχρήσητων εισροών, με σκοπό την οικονομική βιωσιμότητα της γεωργικής εκμετάλλευσης, την παραγωγή υψηλής ποιότητας τρόφιμα και την αειφορία. Για την απόδειξη της εφαρμογής της Ορθής Γεωργικής Πρακτικής και της πιστοποίησης των προϊόντων τους,οικαλλιεργητές είναιυποχρεωμένοινακαταγράφουνόλεςτιςδραστηριότητές τους[13]. Η Φυτοπροστασία στην Ολοκληρωμένη Διαχείριση Ολοκληρωμένη Φυτοπροστασία Η φυτοπροστασία, αποτελεί τους βασικότερους τομείς σε ένα σύστημα καλλιέργειας, η οποία έχει άμεση σχέση με το έδαφος, τους υδάτινους πόρους, τη χλωρίδα και πανίδα. Στη Ο.Δ.Γ.Π. μπορούν να εφαρμοστούν όλες οι υπάρχουσες μέθοδοιφυτοπροστασίαςκαιόλαταδιαθέσιμαμέσα,ταοποίασυνδυάζονταιμετρόπο οικονομικό, λογικό και κυρίως φιλικό προς το περιβάλλον. Φυτοπροστατευτικά σκευάσματα χρησιμοποιούνται έπειτα από εξακριβωμένη ανάγκη της χρήσης τους από τον γεωπόνο σύμβουλο, ο οποίος συνυπολογίζει πάντα την επιβάρυνση του περιβάλλοντος. Η μορφή φυτοπροστασίας που εφαρμόζεται στην Ο.Δ.Γ.Π. είναι 29

30 γνωστή ως Ολοκληρωμένη Φυτοπροστασία(ή Ολοκληρωμένη Διαχείριση Εχθρών (IntergratedPestManagement IPM),ΟλοκληρωμένηΚαταπολέμηση)[25]. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Ένωση και την Οδηγία 91/414/ΕΟΚ, ορίζεται ως «Ολοκληρωμένη Καταπολέμηση, η ορθολογική εφαρμογή συνδυασμένων βιολογικών βιοτεχνολογικών, χημικών, καλλιεργητικών, ή φυτοβελτιωτικών μέτρων, κατά την οποία η χρήση χημικών φυτοπροστατευτικών προϊόντων περιορίζεται στο απολύτως απαραίτητο, προκειμένου να διατηρηθεί ο πληθυσμός των επιβλαβών οργανισμών σε επίπεδα τέτοια, ώστε να μην προκαλούνται οικονομικά μη αποδεκτές ζημιές ή απώλειες»[13]. Συνοπτικά η Ολοκληρωμένη Διαχείριση Εχθρών έχει ως βασικούς στόχους τη διασφάλιση της φυτικής παραγωγής από επιβλαβείς οργανισμούς, ασθένειες και ζιζάνια, πρόληψη, με μείωση της χρήση των χημικών φυτοπροστατευτικών προϊόντων και τρόπους φιλικούς προς το περιβάλλον και ασφαλείς για τη ανθρώπινη υγεία, με παράλληλη μείωση τους κόστους παραγωγής και παραγωγή υψηλής ποιότηταςπροϊόντων. Βασικές στρατηγικές ενός προγράμματος Ολοκληρωμένης Διαχείρισης Εχθρών είναι η πρόληψη, η παρατήρηση και η επέμβαση. Η πρόληψη έχει ως στόχο τη μείωση της πιθανότητας εμφάνισης βλαβερών οργανισμών και ασθενειών, καιμπορείναγίνειμεδιάφορουςτρόπουςόπωςηκατάλληληεπιλογήςτουείδουςτης καλλιέργειας ανάλογα με τις συνθήκες, η συγκαλλιέργεια, όπου συνηθίζεται να καλλιεργούνται διαφορετικά φυτά σε εναλλασσόμενες σειρές, η ισορροπημένη λίπανση, η κατάλληλη άρδευση κ.α. Η παρατήρηση έχει σκοπό τη συστηματική παρακολούθηση της καλλιέργειας και για την λήψη των κατάλληλων μέτρων για την αντιμετώπιση μιας συγκεκριμένης κατάστασης. Η επέμβαση αποτελεί το στάδιο κατά το οποίο εφαρμόζονται τα διάφορα μέτρα τα οποία έχει διαπιστωθεί ότι χρειάζεται να ληφθούν (καλλιεργητικά, χρήση φερομόνων, βιολογική ή χημική καταπολέμησηκ.α.)[28] ΒΙΟΔΥΝΑΜΙΚΗΓΕΩΡΓΙΑ Αφορά ένα οικολογικό και βιώσιμο σύστημα γεωργικής παραγωγής. Οι βιοδυναμικέςκαλλιέργειεςξεκίνησαν απόέναγεωργικόσεμινάριοπουέδωσε το

31 ο RudolfSteiner. Σύμφωνα με τις διδασκαλίες του Steiner,«το αγρόκτημα θεωρείται ένας ζωντανός οργανισμός και ο γεωργός παραγωγός αποτελεί την ψυχή του αγροκτήματος που ανακυκλώνει τα οργανικά υλικά και εναρμονίζει τα μερικά με το «όλον». Επιδιώκει όσο το δυνατόν μεγαλύτερη αυτονομία και ζωτικότητα σε όλα τα επιμέρους. Το φυτό θεωρείται ένα δίπολο μεταξύ ουρανού και γης και δέχεται τόσο επιρροές από την γη, όσο και από όλο το Σύμπαν και δεν μπορεί να εξεταστεί αποσπασμένο από το όλον». «Λαμβάνονται υπ όψη όλες κατά το δυνατόν οι συσχετίσειςμέσαστηφύση,ακόμηκιαυτέςπουδενμελετούνταιαπότηνβιολογίακαι γενικά τις συνήθεις φυσικές επιστήμες, όπως π.χ. επιρροές από το Σύμπαν και ψυχικές πνευματικές επιρροές». Η βιοδυναμική γεωργία «παίρνει υπόψη της και κοσμικούς παράγοντες, π.χ. φάσεις της σελήνης, επιδράσεις πλανητών κτλ». Σε αντίθεση με την επονομαζόμενη «συμβατική γεωργία», «στη βιοδυναμική γεωργία χρησιμοποιούνται όχι μόνο φυσικά υλικά, αλλά και αφανείς δυνάμεις της Γης και του Σύμπαντος» έχουμε λοιπόν να κάνουμε με μία «συμπαντική» γεωργία, όπου επιδρούν «συμπαντικές» ενέργειες και δυνάμεις με στόχο, όπως ισχυρίζονται,«την εξυγίανση Γης,τουπλανήτηΓη,καιτουανθρώπου»[26] Ο Πολυράκης (2003) ορίζει τη βιοδυναμική γεωργία (Biodynamic Agriculture) ως «την κατεύθυνση της βιολογικής γεωργίας που εξετάζει ολιστικά τους παράγοντες που επιδρούν στην ανάπτυξη των φυτών με έμφαση στις κοσμικές επιδράσεις της σελήνης, των πλανητών και των αστερισμών και τις οποίες ενεργοποιείμεκατάλληλαπαρασκευάσματα»[13]. Στη Βιοδυναμική Γεωργία οι γεωργικές εργασίες πραγματοποιούνται κατά προτίμηση σε συγκεκριμένες περιόδους. Ακολουθείται δηλαδή ένα ημερολόγιο εργασιώνπουσυσχετίζεταιάμεσατόσομετιςφάσειςτηςσελήνηςόσοκαιτωνάλλων αστρικών σωμάτων (αστερισμοί, πλανήτες κ.τ.λ.) Στο αγρόκτημα επιδιώκεται η μεγαλύτερη δυνατή και πολύπλευρη ανακύκλωση των οργανικών υλικών, εναρμονισμένη στη φυσική ροή μεταξύ φυτών, ζώων και εδάφους (κλειστός κύκλος) [13]. Δίνεται ιδιαίτερη σημασία στην υγεία και τη γονιμότητα του εδάφους καθώς καιτωνοργανισμώνπουζουνήεξαρτώνταιαπόαυτό.τοπαραπάνωεπιτυγχάνεταιμε την προσθήκη βιοδυναμικού κομπόστ και βιοδυναμικών παρασκευασμάτων (με τη 31

32 χρήση κοπριάς από αγελάδα και σκόνες πετρωμάτων κ.λπ.), ώστε τα φυτά να έχουν αφενός αρμονική και υγιή ανάπτυξη και αφετέρου καλές αποδόσεις. Για την αποφυγή ασθενειών και την προστασία των φυτών χρησιμοποιούνται τα βιοδυναμικά παρασκευάσματα(biodynamicpreparations) και γίνονται ομοιοπαθητικά ραντίσματα, έτσι ώστε να έχουμε συντονισμό των ρυθμών της φύσης με εκείνους των φυτών και της γης. Για την αντιμετώπιση των ζιζανίων ακολουθούνται οι αρχές της βιοδυναμικής καλλιέργειας, ώστε να αποδυναμωθεί η δύναμη ζωής τους και να μην επανέρχονταιμεμεγάληένταση[26]. Σήμερα με τη μέθοδο της Βιοδυναμικής γεωργίας, καλλιεργούνται στην Αυστραλία εκτάσειςάνωτων στρεμμάτων[13] ΦΥΣΙΚΗΓΕΩΡΓΙΑ Η φυσική καλλιέργεια (The natural way of farming), αποτελεί μέθοδο καλλιέργειας που ανέπτυξε ο Ιάπωνας γεωπόνος, αγρότης και φιλόσοφος M.Fukuoka. Βασίζεται σε μια φύση εντελώς ελεύθερη από την ανθρώπινη παρέμβαση και μεσολάβηση.σύμφωναμετονιδρυτήτης,ηφυσικήγεωργία«μοχθεί»ναεπανορθώσει στη φύση τη ζημιά που προκάλεσε η ανθρώπινη γνώση και δράση κα να «αναστήσει μια ανθρωπότητα που είναι διαζευγμένη από το Θεό». Έχει τους βασικούς της πυρήνες στην Άπω Ανατολή. Η φυσική καλλιέργεια ξεκινάει από τη θεωρία του Muή του τίποτα (παρακλάδι του Βουδισμού) και φτάνει στο αξίωμα του «do nothing», δηλαδή του να «μην κάνεις τίποτα», με την έννοια της ελεύθερης διαβίωσης του ανθρώπου μέσα στο οικοσύστημα από την αφθονία του οποίου ζει χωρίς να χρειάζεται να καταφύγει σε καμία σκόπιμη παρέμβαση. Έτσι ο βασικός στόχος του φυσικού καλλιεργητή είναι να υπηρετήσει τη φύση, να δημιουργήσει γόνιμο έδαφος, στη συνέχεια υγιή φυτά και τέλος να ικανοποιηθεί οικονομικά. Επίσης έχει μια ολιστικήθεώρησηκαιβασίζεταιστηδιαισθητικήμηχωριστικήγνώση[13]. Σαντρόπος άσκησης γεωργίαςπουσυμβαδίζειμετηφύσηελαχιστοποιείακόμη περισσότεροαπότηβιολογικήγεωργίατηνανθρώπινηπαρέμβασηπ.χ.όσοναφοράτη χρήση μηχανημάτων ή το σκάλισμα του εδάφους. Με τον κατάλληλο συνδυασμό 32

33 διάφορωνπρακτικώνπ.χ.εδαφοκάλυψημετριφύλλι,συγκαλλιέργειεςπουπροκύπτουν από μικτή ελεύθερη σπορά, κατευθείαν σπορά σε στρώμα άχυρου κ.λ.π., πετυχαίνει ψηλήπαραγωγικότητα,μεένααξιοσημείωταμικρόκόστοςπαραγωγής[17]. Η φυσική γεωργία στα σαράντα και πλέον χρόνια άσκησης της απέδειξε ότι είναι δυνατόν να επιτύχουν παραγωγές τουλάχιστον ίσες ή καλύτερες από διάφορες απόψεις, από εκείνες που αναπτύσσονται επιστημονικά. Τα σημαντικότερα σημεία είναιότια)ημέθοδοςπέτυχεμεέναπολύμικρόμέροςτηςεργασίαςκαιτουκόστους της επιστημονικής καλλιέργειας με τελικό στόχο το μηδενισμό τους και β) σε καμία φάσηστηνπορείατηςκαλλιέργειαςδενυπάρχεικάποιοσημείοπουναδημιουργείτην παραμικρή ρύπανση στο οικοσύστημα και το έδαφος παραμένει διαρκώς γόνιμο. Η μέθοδοςκαλλιέργειαςτου«donothing»βασίζεταιστιςπαρακάτωαρχές[13]: Όχικατεργασίατηςγης Όχιλιπάσματα Όχιβοτάνισμα Όχιφυτοφάρμακα Φυσική Γεωργία εφαρμόζεται εδώ και χρόνια στην Ελλάδα, Ιταλία, Πορτογαλία, ΗΠΑ,Ινδία,Ιαπωνία,Σομαλίακαιάλλεςχώρες.ΣτηνΚύπροεφαρμόζεταιστηνπεριοχή Αναλυόν. 33

34 ΚΕΦΑΛΑΙΟ3:ΦΥΤΟΠΡΟΣΤΑΤΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ Στοκεφάλαιοπουακολουθείπαρουσιάζονταιπληροφορίεςσχετικάμετηφύση των φυτοπροστατευτικών ουσιών, των επιπτώσεών τους στο περιβάλλον και ιδιαίτερα στην υγεία. Επίσης παρουσιάζονται οι τρόποι έκθεσης του οργανισμού σε αυτά, με σκοπό να υπάρξει μια ολοκληρωμένη εικόνα του κινδύνου που διατρέχει ο άνθρωποςαπόταφυτοπροστατευτικάπροϊόντα. 3.1.ΓΕΝΙΚΑ Ως φυτοπροστατευτικά προϊόντα ή φυτοφάρμακα ή γεωργικά φάρμακα (σύμφωνα με την νομοθεσία για την αντικατάσταση του όρου «γεωργικά φάρμακα» του Ν.721/77, με τον όρο «φυτοπροστατευτικά προϊόντα») θεωρούνται τα σκευάσματα, τα οποία περιέχουν μία οι περισσότερες δραστικές ουσίες οι οποίες έχουνσκοπό[14]: να προστατέψουν το φυτό, ή τα φυτικά του προϊόντα από κάθε είδους επιβλαβείςοργανισμούςήναπρολάβουντηδράσητους, ναεπηρεάσουντιςβιολογικέςδιεργασίεςτωνφυτών(π.χ.ρυθμιστέςαύξησης), εκτόςανπρόκειταιγιαθρεπτικέςουσίες, ναδιατηρήσουνταφυτικάπροϊόντα,εκτόςανπρόκειταιγιαουσίεςήπροϊόντα πουυπόκεινταισεειδικέςδιατάξειςσχετικέςμετασυντηρητικά, νακαταστρέψουνταανεπιθύμηταφυτά, να καταστρέψουν μέρη των φυτών, να επιβραδύνουν ή να παρεμποδίσουν την ανεπιθύμητηανάπτυξηφυτών. Η χρήση των φυτοπροστατευτικών προϊόντων επέφερε σημαντικά αποτελέσματαστηβελτίωσητηςγεωργικήςπαραγωγής,καθώςπολύσημαντικήήταν και η συμβολή τους στην προστασία της δημόσιας υγείας με την καταπολέμηση ενοχλητικών εντόμων, που έφεραν διάφορες ασθένειες στον άνθρωπο (ελονοσία, 34

35 κίτρινος πυρετός, επιδημικός τύφος, βουβωνική πανούκλα, χολέρα κ.τ.λ.), και στη βελτίωση της ποιότητας της ανθρώπινης ζωής. Παρά τα σημαντικά οφέλη των φυτοπροστατευτικών, η ανεξέλεγκτη χρήση αυτών, είχε ολέθριες επιπτώσεις στο περιβάλλον(καικυρίωςσταυδατικάσυστήματα)τοοποίορυπάνθηκε σεπολύμεγάλο βαθμό,καθώςκαιστονάνθρωπολόγωμεταφοράςτωντοξικώνχημικώνουσιώνστον οργανισμό μέσω της τροφικής αλυσίδας, αλλά και λόγω της έκθεσης του σε αυτά κατά τη χρήση τους [8]. Έτσι τα τελευταία χρόνια έχουν εκφραστεί ιδιαίτερες ανησυχίες όσον αφορά την εμφάνιση διαφόρων νοσημάτων οι οποίες σχετίζονται με την έκθεση του ανθρώπου στα φυτοπροστατευτικά προϊόντα. Ομάδα αυξημένου κινδύνου αποτελούν οι αγροτικοί πληθυσμοί, εξαιτίας της καθημερινής επαφής τους με τα φυτοπροστατευτικά προϊόντα,λόγω επαγγελματικής ενασχόλησης, καθώς και της αλόγιστης χρήσης τους.οιπαραπάνωυποψίεςγια τουςκινδύνουςπου διατρέχει ο ανθρώπινος οργανισμός από τα φυτοφάρμακα, έχει οδηγήσει στη διαρκεί έρευνα του θέματος για την εξαγωγήασφαλών συμπερασμάτων, με σκοπό τηπροστασία της ανθρώπινηςυγείας. Σήμερα στην Ε.Ε. πωλούνται κάθε χρόνο περίπου τόνοι δραστικών ουσιών φυτοπροστατευτικών προϊόντων. Το μέγεθος αυτό αντιστοιχεί στο ¼ της παγκόσμιας αγοράς. Οι κυριότεροι τύποι προϊόντων είναι τα μυκητοκτόνα (43% περίπου της αγοράς), τα ζιζανιοκτόνα (36%), τα εντομοκτόνα (12 %) και λοιπά φυτοφάρμακα (9%). Στην Ελλάδα, η ετήσια κατανάλωση σε φυτοπροστατευτικά προϊόντα υπολογίζεται σε πάνω από τόνους, εκτός του θείου και του θειικού χαλκού σύμφωνα με στοιχεία του ΟΟΣΑ (Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης),(2000). Οι Η.Π.Α. χρησιμοποιούν το ένα τρίτο της παγκόσμιας παραγωγής φυτοφαρμάκων[16]. 3.2ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣΦΥΤΟΠΡΟΣΤΑΤΕΥΤΙΚΩΝΠΡΟΪΟΝΤΩΝ Τα ζιζανιοκτόνα είναι η μεγαλύτερη κατηγορία φυτοφαρμάκων (Στις Η.Π.Α τα 2/3 των χρησιμοποιούμενων φυτοπροστατευτικών αποτελούν τα ζιζανιοκτόνα). Περιλαμβάνουν διάφορες οργανικές ενώσεις (paraquat, dinoseb, atrazine κ.τ.λ.) που 35

36 καθαρίζουν τα εδάφη από ζιζάνια, επιτρέποντας έτσι την εντατική μονοκαλλιέργεια. Τα εδάφη όμως που καθαρίζουν με τέτοια μέθοδο παρουσιάζουν σημαντικό βαθμό διάβρωσης[5]. Τα εντομοκτόνα είναι η δεύτερη μεγαλύτερη κατηγορία φυτοπροστατευτικών. Κατατάσσονται σε κατηγορίες με διάφορα κριτήρια (δομή του μορίου, μηχανισμός εντομοτοξικής δράσης, τύπος βλάβης που προκαλείται στο έντομο κ.α.). Χρησιμοποιούνται σε μικρότερες ποσότητες από τα ζιζανιοκτόνα, αλλά προκαλούν μεγαλύτερο περιβαλλοντικό πρόβλημα λόγω της αυξημένης τοξικότητάς τους. Υπάρχουν επίσης και εντομοκτόνα φυτικής προέλευσης, των οποίων η χρήση έχει αρχίσει να γενικεύεται εξαιτίας της μικρής τοξικότητας στα θερμόαιμα και της έλλειψηςυπολειμμάτωνστατρόφιμακαιγενικάστοπεριβάλλον. Την αμέσως επόμενη, σημαντικότερη κατηγορία φυτοπροστατευτικών αποτελούν τα μυκητοκτόνα. Οι περισσότερες ενώσεις αυτής της κατηγορίας περιέχουνθείοσεποικίλεςμορφές,όπωςσεάλατα(διθειοκαρβαμιδικά)[7]. Άλλες μικρότερες κατηγορίες των φυτοπροστατευτικών αποτελούν τα ακαρεοκτόνα,τρωκτικοκτόνα,νηματοδοκτόνα,κοχλιολειμακοκτόνακ.τλ[13]. Γενική Κατηγοριοποίηση των Φυτοπροστατευτικών σε Χημικές Ομάδες με βάσητηδραστικήουσίαπουπεριέχουν Τα φυτοπροστατευτικά προϊόντα, ανάλογα τη δραστική ουσία την οποία εμπεριέχουνμπορούνναδιακριθούνστιςπαρακάτωχημικέςκατηγορίες[17]: ΧλωριωμένοιΥδρογονάνθρακες Οργανοφωσφορικά: Καρβαμιδικά Πυρεθρίνοειδή(φυσικά,συνθετικά) Τριαζίνες 36

37 ΑνόργαναάλατατωνμετάλλωνAs,Ζn,Cu,κ.α. Ενώσειςτηςομάδαςτηςουρίας Παρακάτω αναφέρονται οι πιο σημαντικές χημικές ομάδες φυτοπροστατευτικών ουσιών: Αξίζει να γίνει ιδιαίτερη αναφορά στους χλωριωμένους υδρογονάνθρακες, οι οποίοι έχουν αποτελέσει πηγή πολλών προβλημάτων τόσο στο περιβάλλον όσο και στην ανθρώπινη υγεία. Οι χλωριωμένοι υδρογονάνθρακες έχουν πολύ μικρή διαλυτότητα στο νερό, μεγάλη διαλυτότητα στα λίπη με αποτέλεσμα να τείνουν να συγκεντρώνονται γρήγορα στα σώματα των οργανισμών [7]. Εκεί αποδίδεται και η τοξική δράση τους αφού διαλύονται στη μεμβράνη λίπους που περιβάλλει τις ίνες των νεύρων και παρεμποδίζουν τη μεταφορά ιόντων προς ή από την ίνα. Η παρεμπόδιση αυτή προκαλεί ρίγη, σπασμούς και τέλος το θάνατο Επίσης προσκολλώνται στα σωματίδια σκόνης διανύοντας μεγάλες αποστάσεις στην ατμόσφαιρα. Ακόμα έχει διαπιστωθεί ότι έχουν πολύ μικρή ταχύτητα αποδόμησης, μεγάλη σταθερότητα και εξαιτίας του φαινόμενου της βιοσυσσώρευσης τείνουν να συγκεντρώνονται στις ανώτερες τροφικές στάθμες [29]. Στην κατηγορία των χλωριωμένων υδρογονανθράκων ανήκει το DDT το οποίο θεωρήθηκε υπεύθυνο για καρκινογενέσεις και πολλές άλλες δυσμενείς επιδράσεις στον άνθρωπο και το περιβάλλον. Οι χλωριωμένοι υδρογονάνθρακες απαγορεύτηκαν τους στις Η.Π.Α. το 1969ενώστηνΕλλάδατο1972,καθώςκαιστιςυπόλοιπεςΕυρωπαϊκέςχώρες.Παρόλα αυτά συνεχίζουν να χρησιμοποιούνται στις αναπτυσσόμενες χώρες. Επίσης πολλά φυτοφάρμακα αυτής της κατηγορίας συμπεριλαμβάνονται στη Βρώμικη Δωδεκάδα (Dirty Dosen), έναν κατάλογο των πιο επικίνδυνων χημικών ενώσεων που έχεισυνταχθείαπότοπρόγραμμαπεριβάλλοντοςτωνηνωμένωνεθνών(unep)[16]. Σε αντίθεση με τους χλωριωμένους υδρογονάνθρακες τα οργανοφωσφορικά εντομοκτόνα τα οποία χρησιμοποιούνται ευρέως, αποικοδομούνται γρήγορα και έτσι παρουσιάζουνένασοβαρόπλεονέκτημα.παρόλααυτά,έχουνγενικάπολύμεγαλύτερη οξεία τοξικότητα στον άνθρωπο και στα άλλα θηλαστικά σε σύγκριση με τους χλωριωμένους υδρογονάνθρακες. Πολλά οργανοφωσφορικά παρουσιάζουν άμεσο 37

38 κίνδυνοστηνυγείααυτώνπουταχρησιμοποιούνκαιεκείνωνπουμπορείναέρθουνσε επαφή με αυτά. Έκθεση σε αυτά με εισπνοή, κατάποση ή προσρόφηση διαμέσου του δέρματος,μπορεί να οδηγήσει σε έντονα προβλήματα υγείας. Όπως οι χλωριωμένοι υδρογονάνθρακες, τα οργανοφωσφορικά συγκεντρώνονται στους λιπαρούς ιστούς, όμως αποσυντίθενται σε μερικές μέρες ή μερικές βδομάδες και έτσι σπάνια βρίσκονταιστηντροφικήαλυσίδα[7]. 3.3ΦΥΤΟΠΡΟΣΤΑΤΕΥΤΙΚΑΠΡΟΪΟΝΤΑΚΑΙΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ταφυτοπροστατευτικάπροϊόντααπότηδιαδικασίαπαραγωγήςτουςμέχρικαι την εφαρμογή τους έρχονται σε επαφή με το περιβάλλον. Ως εκ τούτου τα ίχνη τους μπορούν να βρεθούν παντού στο περιβάλλον, να αποτελέσουν πηγές ρύπανσης και να επιφέρουν δυσμενείς επιδράσεις σε αυτό(λόγω της χημικής τους δομής, της τοξικής τους δράσης καιτης βιοσυσσώρευσης, βιομεγέθυνσης και βιομεταφοράς ορισμένων), καικατ επέκτασηστονάνθρωπο. Μεταφοράτωνφυτοπροστατευτικώνπροϊόντωνστοπεριβάλλον Τα φυτοπροστατευτικά προϊόντα μετά την εφαρμογή τους υφίστανται μια σειρά διαδικασιών χημικών, φυσικών και βιολογικών (υδρόλυση,οξείδωση, διάσπαση, μεταφορά, εξάτμιση, εξάχνωση κ.τ.λ.) με αποτέλεσμα την εισχώρηση τους στην ατμόσφαιρα, το έδαφος και τα νερά και τη ρύπανση αυτών. Ως συνέπεια των παραπάνω είναι και η εμφάνιση επικίνδυνων συγκεντρώσεων και στον ανθρώπινο οργανισμό(σχήμα )[9]. 38

39 Σχήμα3.3 1:Πιθανήπορείαενόςφυτοπροστατευτικούπροϊόντοςμετάτηνεφαρμογή του Πηγή:[13] Φυτοπροστατευτικάπροϊόντακαιατμόσφαιρα Η ατμόσφαιρα αποτελεί το σπουδαιότερο μέσο για τη διασπορά των φυτοπροστατευτικών προϊόντων μακριά από την πηγή, τα οποία δέχεται είτε άμεσα είτε έμμεσα. Άμεσα δέχεται μεγάλες ποσότητες κατά την εφαρμογή των φυτοπροστατευτικών προϊόντων μέσο των ψεκασμών και κυρίως των αεροψεκασμών, ενώ έμμεσα δέχεται ποσότητες από την εξάτμιση αυτών από το έδαφος, τα φυτά και τα ύδατα. Επίσης τα φυτοπροστατευτικά μπορούν να ελευθερωθούν στην ατμόσφαιρα με την εξαέρωση των σκευασμάτων που εφαρμόζονταιστιςκαλλιέργειες[13]. Φυτοπροστατευτικάπροϊόντακαιέδαφος Υπολείμματα φυτοπροστατευτικών βρίσκονται συχνά στο έδαφος,εξαιτίας τηςαντίστασήςτουςστηδιάλυσηστονερόκαιτηςχημικάσταθερήςμοριακήςδομής τους. Η παραμονή στο έδαφος και η τοξικότητα τους εξαρτάται από τη βιοαποικοδόμιση τους, τη μετατροπή τους δηλαδή σε πιο απλές ουσίες. Η μεταφορά των φυτοπροστατευτικών προϊόντων και η δέσμευσή τους στο έδαφος γίνεται με διάφορουςτρόπουςκαιεξαρτάταιαπόδιάφορουςπαράγοντες(θερμοκρασία,υγρασία 39

40 εδάφους τύπος εδάφους κ.τ.λ.). Τα φυτοπροστατευτικά μπορούν να υποστούν διάφορες διαδικασίες όταν έρθουν σε επαφή με το έδαφος. Τέτοιες διεργασίες μπορεί να είναι αποικοδόμησης προς μεταβολιτές και απλούστερα προϊόντα, όπως: η χημική διάσπαση, η φωτοχημική διάσπαση, η μικροβιακή αποσύνθεση. Επίσης τα φυτοπροστατευτικά προϊόντα μπορούν να υποστούν διεργασίες κίνησης στο έδαφος,όπως:ηεξάτμιση,ηπροσρόφηση,ηέκπλυσηκαιηεπιφανειακήαπορροή[13]. Φυτοπροστατευτικάπροϊόντακαιυδατικάσυστήματα Τα φυτοπροστατευτικά προϊόντα κατά τη χρήση τους έρχονται σε επαφή με τοπεριβάλλον.έτσιίχνητωνπροϊόντωναυτώνμπορούνναφθάσουνσταεπιφανειακά ύδατα και υπό ορισμένες συνθήκες στα υπόγεια και να προκαλέσουν σημαντικά προβλήματατόσοσταυδάτιναοικοσυστήματαόσοκαιστονανθρώπινοοργανισμό. Τονερό είναι τοκυριότερο μέσογια τη μετακίνηση των φυτοπροστατευτικών και τημεταφορά τους μακριά από το σημείοεφαρμογής τους,μέσω του υδρολογικού κύκλου. Οι πιθανότητες ρύπανσης των υπογείων υδάτων σχετίζεται με πλήθος φυσικοχημικών ιδιοτήτων των δραστικών ουσιών των φυτοπροστατευτικών προϊόντων (διαλυτότητα, προσροφητικότητα στο έδαφος κ.τ.λ.), τις κλιματικές συνθήκες, τα εδαφολογικά και γεωλογικά χαρακτηριστικά της περιοχής [9]. Οι κυριότεροι τρόποι με τους οποίους τα φυτοπροστατευτικά προϊόντα μπορούν να εισχωρήσουν στα υδατικά συστήματα είναι οι παρακάτω : η απευθείας εφαρμογή τους σε λίμνες, ποτάμια κ.τ.λ. (για την καταπολέμηση των εντόμων), μέσω των νερών αποστράγγισης των εδαφών που περιέχουν υπολείμματα φυτοπροστατευτικών προϊόντων και μέσω της επιφανειακής απορροής των υδάτωνταοποίαπεριέχουνυπολείμματαφυτοπροστατευτικών[13]. Ιδιαίτερη ανησυχία υπάρχει για την ύπαρξη υπολειμμάτων στα υπόγεια ύδατα τα οποία αποτελούν την κύρια πηγή πόσιμου νερού. Η Ευρωπαϊκή νομοθεσία σχετικά με τα υπολείμματα των φυτοπροστατευτικών είναι αυστηρή. Έτσι τόσο η Οδηγία για το Πόσιμο Νερό 98/83/ΕΚ (Νοέμβριος 1998) όσο και η προηγούμενη της (80/778/EΚ) καθορίζει το0,1mg/lωςανώτατοόριοανίχνευσης,στα πόσιμακαιυπόγειαύδαταγια κάθε ουσία ξεχωριστά ενώ το σύνολο των φυτοφαρμάκων δεν πρέπει να ξεπερνά το 40

41 0,5 mg/l.τα όρια αυτά αφορούν τα φυτοπροστατευτικά προϊόντα ανεξάρτητα την επικινδυνότητα κάθε ουσίας. Αντίθετα τα όρια που θεσπίζει ο Παγκόσμιος ΟργανισμόςΥγείαςείναισυνδεδεμέναμετηντοξικότητακάθεουσίαςξεχωριστά[21] 3.4ΦΥΤΟΠΡΟΣΤΑΤΕΥΤΙΚΑΠΡΟΪΟΝΤΑΚΑΙΑΝΘΡΩΠΙΝΗΥΓΕΙΑ 3.4.1ΓΕΝΙΚΑ Τα φυτοπροστατευτικά προϊόντα, λόγω των ιδιοτήτων τους, μπορούν να είναι επιβλαβή σε οργανισμούς μη στόχους και να έχουν ανεπιθύμητες επιδράσεις στην υγείατουανθρώπου.έτσιμιαφυτοπροστατευτικήουσίαμπορείναείναιτοξικό για τον άνθρωπο όταν ο βαθμός έκθεσης υπερβαίνει τα επίπεδα που θεωρούνται ασφαλή [4]. Η έκθεση του ανθρώπινου οργανισμού στα φυτοφάρμακα μπορεί να είναι άμεση και έμμεση. Οι επιπτώσεις των φυτοπροστατευτικών προϊόντων στην υγεία του ανθρώπου είναι αρκετά σοβαρές κα πολλές φορές μπορεί να είναι θανατηφόρες. Όμως τις περισσότερες φορές οι ενδιαφερόμενοι δεν συνειδητοποιούν τη σχέση μεταξύ της έκθεσης σε φυτοφάρμακα και της νόσου. Αυτό γίνεται επειδή δεν υπάρχουν πάντα εμφανή συμπτώματα δηλητηρίασης αμέσως μετά την έκθεση. Οι συνέπειες μπορεί ναείναιχειρότερες για άκρως ευπρόσβλητες πληθυσμιακέςομάδες όπως είναι τα παιδιά (τα οποία είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα σε εικαζόμενα «μίγματα επιδράσεων»), οι ηλικιωμένοι ή άλλες ομάδες ειδικού κινδύνου (άτομα με χαμηλές ανοσολογικές αντιστάσεις, χρόνιοι ασθενείς, κ.τ.λ.).η έκθεση στα φυτοφάρμακα που ξεπερνάν τα επίπεδα ασφαλείας οφείλεται γενικά σε άγνοια των κινδύνων που συνεπάγεταιηχρήσηφυτοφαρμάκωνκαιτωντρόπωναντιμετώπισήςτους[9]. Σύμφωνα με ταστοιχεία τουκέντρου Δηλητηριάσεων,κάθε χρόνοφτάνουνσε αυτό 1500 περίπου περιστατικά οξειών δηλητηριάσεων από φυτοφάρμακα εκ των οποίων οι 30 περίπου περιπτώσεις καταλήγουν στο θάνατο. Παγκοσμίως σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (Π.Ο.Υ. W.H.O), κάθε χρόνο καταγράφονται περίπου δηλητηριάσεις ανθρώπων και θανάτων από φυτοπροστατευτικάπροϊόντακαιαυτάαφορούντιςοξείεςεπιδράσεις.όσοαφοράτις μακροχρόνιες επιδράσεις στην υγεία του ανθρώπου, σημειώνονται περίπου νέες περιπτώσεις κάθε χρόνο, χαρακτηρίζονται από αύξηση της ευαισθησίας σε 41

42 ασθενείς, επιδείνωση της ανάπτυξης και της αναπαραγωγικής ικανότητας(π.χ. χαμηλότερη ποιότητα σπέρματος), διάφορες μορφές καρκίνου, αλλαγές συμπεριφοράς και κατάθλιψη (Bempt 2003, Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο 2003).Το μεγαλύτερο μέρος του αριθμού αυτού αφορά κυρίως τις Χώρες του Τρίτου Κόσμου όπουτακρούσματακαρκίνουείναιαυξημένα[5]. Επίσης αξίζει να σημειωθεί ότι οι παραδοσιακοί τρόποι αυτοκτονιών εγκαταλείπονται τα τελευταία χρόνια για να αντικατασταθούν με άλλους όπως η λήψη τοξικών ουσιών ανάμεσα στις οποίες τα φυτοφάρμακα κατέχουν την πρώτη θέση. Στην Κρήτη σημειώνονται περίπου 30 περιστατικά αυτοκτονιών το χρόνο από φυτοφάρμακα. Επίσης σύμφωνα με στοιχεία για το 1997 από τα 1295 περιστατικά δηλητηριάσεων από φυτοπροστατευτικά προϊόντα τα 608(47%) ήταν τυχαία, τα 524 (40,5%) απόεπαγγελματικήενασχόληση καιτα163(12,5%)αυτοκτονίες(βλάχος1998) [14] ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑΦΥΤΟΠΡΟΣΤΑΤΕΥΤΙΚΩΝΠΡΟΪΟΝΤΩΝ Τα φυτοπροστατευτικά προϊόντα, τα οποία αποτελούν τοξικές ουσίες, παρουσιάζουν τοξικότητα όχι μόνο στους οργανισμούς για τους οποίους προορίζονται άλλα και σε κάποιο βαθμό και στον ανθρώπινο οργανισμό, προκαλώντας άμεσα ή έμμεσα δυσμενείς επιδράσεις οι οποίες κυμαίνονται από δερματικούς ερεθισμούς μέχρι και το θάνατο. Τα τελευταία χρόνια υπάρχει έντονη ανησυχία για τουςκινδύνουςπου διατρέχουν οι απασχολούμενοι στο γεωργικότομέα από τη χρήση των φυτοπροστατευτικών προϊόντων. Επίσης ιδιαίτερος προβληματισμός υπάρχει όσον αφορά τη συσχέτιση διαφόρων κρουσμάτων σοβαρών ασθενειώνστοναγροτικόπληθυσμό,μετηχρήσητωνχημικώναυτώνουσιών. Οι παράγοντες που επηρεάζουν την τοξικότητα, την ένταση και την αναστρεψιμότητα των συμπτωμάτων εξαρτώνται από τα φυσικοχημικά χαρακτηριστικά της ουσίας, τις συνθήκες έκθεσης (δοσολογία, οδός εισόδου στον οργανισμό, χρονική διάρκεια της έκθεσης), τους ατομικούς παράγοντες (φύλο, ηλικία, βάρος του σώματος, διατροφή, φυσική κατάσταση), και τους 42

43 περιβαλλοντικούς παράγοντες (μετεωρολογικοί παράμετροι περιβάλλοντος, χημικοί παράγοντες)[4]. Ητοξικότηταβάσητηςχρονικήςδιάρκειαςτηςέκθεσηςτουοργανισμούστην ουσία,διακρίνεταισε[2]: Α) Οξεία έκθεση: αναφέρεται σε σύντομη διάρκεια έκθεσης δηλαδή μικρότερη του 5% της συνολικής διάρκειαςζωής του εκτεθειμένου οργανισμού,όπου στον άνθρωπο μεταφράζεται έως και 1 μέρα, και μετράται με διάφορους δείκτες (LD50 LethalDose 50%,LC50 LethalConcentration50%κ.α.) Β) Υποχρόνια έκθεση: αναφέρεται σε διαρκεια έκθεσης που αφορά διάρκεια μεγαλύτερη του 20% της συνολικής ζωής του εκτιθέμενου πληθυσμού και στον άνθρωπομεταφράζεταιπάνωαπό7χρόνια,καιμετράταιμεδιάφορουςδείκτες(mtd MaximumToleratedDose,LOEL LowestObservedEffectsLeveκ.α.) Γ) Χρόνια έκθεση: αναφέρεται σε διάρκεια έκθεσης που αφορά το 5 20% της συνολικής ζωής του εκτιθέμενου πληθυσμού και στον άνθρωπο μεταφράζεται από 2 εβδομάδες έως 7 χρόνια διάρκεια έκθεσης. Ένας από τους βασικούς δείκτες που χρησιμοποιείται για τον προσδιορισμό της είναι το LOEL ή ο σχηματισμό καρκινικών όγκωνκ.α. Οι παραπάνω έννοιες χρησιμοποιούνται και για να εκφράσουν το χρονικό διάστημα μεταξύ της έκθεσης ενός οργανισμού και της εμφάνισης αρνητικών συμπτωμάτων. Επίσης μπορεί να γίνει και διαχωρισμός μεταξύ της άμεσης τοξικότητας, όταν τα συμπτώματα της τοξικής επίδρασης μιας ουσίας στον οργανισμό εμφανίζονται μέσα στα πρώτα δευτερόλεπτα ή λεπτά από τη στιγμή της έκθεσης, και της μακροπρόθεσμης τοξικότητας (long term effect) όταν οι επιδράσεις εμφανίζονταιέπειτααπόαρκετέςημέρες,μήνεςήχρόνιααπότηστιγμήτης έκθεσης [2]. Μια τοξική ουσία εισέρχεται μέσω διαφόρων οδών στον οργανισμό: μέσω της εισπνοής, μέσω του δέρματος και μέσω του στόματος με κατάποση. Έπειτα κατανέμεται στα διάφορα όργανα, απορροφάται, βιομετασχηματίζεται (συνήθως σχηματίζονται μεταβολιτές λιγότερο τοξικοί αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις περισσότερο) και στη συνέχεια αποβάλλεται από τον οργανισμό. Σημαντικός παράγοντας στην απέκκριση των φυτοπροστατευτικών ουσιών είναι η αθροιστική 43

44 ενέργεια που παρουσιάζουν. Έτσι εάν μια ουσία εισάγεται καθημερινά στον οργανισμό έστω και σε ελάχιστες ποσότητες και αποβάλλεται πολύ αργά από αυτόν, μετά την πάροδο ενός ορισμένου χρονικού διαστήματος συσσωρεύεται σε ικανή ποσότητα ώστε να την καθιστά βιολογικά δραστική. Έτσι εξηγούνται οι διάφορες δηλητηριάσεις που συμβαίνουν σε εργαζομένους από τη χρήση φυτοφαρμάκων και εμφανίζονταιμετάαπόμακρόχρονηεργασία[4] ΕΚΘΕΣΗΤΟΥΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣΤΑΦΥΤΟΠΡΟΣΤΑΤΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΑΜΕΣΗΕΚΘΕΣΗ Άμεση έκθεση στα φυτοπροστατευτικά προϊόντα και αυξημένο κίνδυνο πρόκλησης προβλημάτων στον οργανισμό μπορεί να έχουν οι απασχολούμενοι στις μονάδεςτυποποίησης αφούκαθημερινάεκτίθενταισταφυτοπροστατευτικά προϊόντα και πολλές φορές με απευθείας επαφή των δραστικών ουσιών των σκευασμάτων αυτών (π.χ. χύσιμο του σκευάσματος στο δέρμα). Έχουν παρατηρηθεί πολλά περιστατικά συσχέτισης των επιπέδων της χολινεστεράσης στο αίμα των εργαζόμενων με την έκθεση τους σε parathion, και εκδήλωση ασθένειας. Στη χώρα μας, σε μελέτη περιστατικών εργαζόμενων και επιπέδων δέσμευσης της χολινεστεράση σε εργοστάσιο συσκευασίας οργανοφωσφορικών εντομοκτόνων, διαπιστώθηκεμέσοςόροςδέσμευσηςτηςχολιστερινάσηςτουπλάσματοςσεποσοστό πουέφτανετο63%(wolfeκαιπηγές1979).επίσηςπολλάοργανοχλωριωμένα(π.χ.aldrin, endosuflan τα οποία έχουν θεωρηθεί υπαίτια γαι εκδήλωση επιληπτικών κρίσεων σε εργαστήρια τυποποίησης), καθώς και οργανοφωσφορικά εντομοκτόνα, έχουν κατηγορηθείωςεπικίνδυναδηλητηριάσεων[14]. Τηνπιοεπίφοβηομάδαατόμωνάμεσηςέκθεσηςσταφυτοφάρμακα,αποτελούν οι ενασχολούμενοι επαγγελματικά με τις καλλιέργειες στις οποίες γίνεται χρήση φυτοπροστατευτικών ουσιών. Τα άτομα αυτά αποτελούν την ομάδα με τα περισσότερα κρούσματα επιβλαβών επιδράσεων των φυτοπροστατευτικών προϊόντων στη υγεία. Έχει υπολογιστεί ότι οι επιπτώσεις των φυτοπροστατευτικών 44

45 προϊόντων στην υγεία κατά την επαγγελματική ενασχόληση, συνιστούν το 40% του συνόλου. Επίσης σύμφωνα με στοιχεία της Ε.Σ.Υ.Ε οι απασχολούμενοι στη γεωργία, κτηνοτροφία, δασοκομία κ.τ.λ. παρουσιάζουν υψηλούς δείκτες εμφάνισης κακοηθών νεοπλασμάτων. Σύμφωνα με τους Βλάχος και συνεργάτες του (1986b) από τα 772 περιστατικά δηλητηριάσεων,μεφυτοπροστατευτικάπροϊόνταστηχώραμαςαπότον Ιανουάριο έως τον Αύγουστο 1986, τα 280 ήταν επαγγελματικά. Κύρια ομάδα φυτοπροστατευτικών προϊόντων ήταν τα οργανοφωσφoρούχα και τοparaquat. Επίσης από τις 1295 περιπτώσεις δηλητηριάσεων με φυτοπροστατευτικά προϊόντα το 1997, 524 (40,5%) ήταν επαγγελματικής φύσεων (Βλάχος 1998). Ακόμα από τη μελέτη θνησιμότητας από λευχαιμία και λέμφωμα στον πληθυσμό της Ελλάδας την περίοδο (Λινού κ.α. 1988), διαπιστώθηκε η αυξημένη εμφάνιση λευχαιμίας και λεμφώματος στον αγροτικό πληθυσμό. Κύριες ομάδες φυτοπροστατευτικών προϊόντωνπουπροκαλούνδηλητηριάσειςκαιμάλισταπολύσυχνάθανατηφόρες,είναι εκείνεςτωναντιχολινεστερασικώνενώσεωνκαιτοζιζανιοκτόνοparaquat[14]. Ιδιαίτερη ανησυχία υπάρχει για την υγεία των χειριστών των μηχανημάτων εφαρμογής των φυτοπροστατευτικών προϊόντων (ψεκαστές. και ιδιαίτερα σε περιπτώσεις όπου δεν λαμβάνονταν τα απαραίτητα μέτρα προστασίας. Κατά τον ψεκασμό με φυτοπροστατευτικά προϊόντα,σημαντικόπαράγοντα έκθεσης αποτελεί ο άνεμος, αφού ανεξάρτητα από το αν η κατεύθυνση επέμβασης είναι προς τα πάνω ή προς τα κάτω, τα μόρια της εφαρμοζόμενης ουσίας διασκορπίζονται στην ατμόσφαιρα ανάλογα με τα ρεύματα που επικρατούν. Αποτέλεσμα είναι η επαφή του σώματος του χειριστή με σταγονίδια ή τη σκόνη του σκευάσματος. Ακόμη και σε περιπτώσεις απουσίας ρευμάτων αέρα, εφόσον η κατεύθυνση της επέμβασης είναι προςταπάνω(π.χ.ψεκασμόςψηλώνδέντρων)οχειριστήςυπόκειταιστηνέκθεσητων σταγονιδίων ή των μορίων τη σκόνης που πέφτουν από ψηλά. Σε συνθήκες θερμοκηπίου,ηαπόδέρματοςέκθεσητωνψεκαστώνείναιυψηλότερηαπότηνέκθεση από αναπνοής, η δε συγκέντρωση των πτητικών μορίων του σκευάσματος είναι μεγαλύτερη από τα μη πτητικά μόρια. Γενικά η εργασία εφαρμογής φυτοπροστατευτικών προϊόντων είναι πιο επικίνδυνη για τους ψεκαστές οπό ότι για τουςυπόλοιπουςεργαζόμενουςστηγεωργία.έτσιητήρησητωνμέτρωνπροστασίας κατά τον ψεκασμό (ειδική ολόσωμη φόρμα, μάσκα γάντια, μπότες, κάλυμμα κεφαλής, 45

46 έλεγχος των μηχανημάτων για τυχόν διαρροές κ.τ.λ.), είναι αναγκαία ώστε να μειωθούν όσο το δυνατόν οι πιθανότητες πρόκλησης δυσμενών επιπτώσεων στην υγεία[20]. Μια ακόμα περίπτωση άμεσης έκθεσης και πρόκλησης δυσάρεστων επιδράσεων,μπορείναυπάρξειαπόλάθοςκατάτηφύλαξητωνφυτοπροστατευτικών προϊόντων. Η αποθήκευση των επικίνδυνων αυτών ουσιών είναι απαραίτητο να γίνεταισεχώρο προφυλαμένο και σεμέρος οπούκυρίωςανήλικα άτομα δενθαέχουν εύκολη πρόσβαση. Έχουν σημειωθεί αρκετά περιστατικά από απροσεξία που αφορούσαν κυρίως ανήλικες. Κατά τη διετία το 80% των δηλητηριάσεων από τρωκτικοκτόνα αφορούσε παιδιά, ενώ το 76% από λοιπά φυτοπροστατευτικά προϊόντα αφορούσε ενήλικες (Βλάχος κ.α. 1982). Επίσης μεγάλο ποσοστό των αυτοκτονιώνμεφυτοπροστατευτικάπροϊόντα,διαπράττονταιαπόανήλικαάτοματα οποία είχαν άμεση πρόσβαση στα σκευάσματα αυτά. Ακόμα, αρκετές είναι οι περιπτώσειςόπουφυτοπροστατευτικέςουσίεςφυλάσσονταιμαζίμετρόφιμακαιάλλα οικιακά σκευάσματα, πράγμα το οποίο έχει οδηγήσει πολλές φορές σε λάθος χρήση ανάμεσασταδιαφορετικάαυτάπροϊόνταμεαποτέλεσμαναέχουνσημειωθείτραγικά περιστατικά δηλητηρίασης. Η συγκεκριμένη κατηγορία περιπτώσεων λήψης φυτοπροστατευτικών προϊόντων, σχετίζεται συχνά με άτομα χαμηλού μορφωτικού επίπεδο. Έχουν αναφερθεί περιπτώσεις δηλητηρίασης με το φυτοπροστατευτικό cypermethrin 10% που είχε χρησιμοποιηθεί αντί για λάδι μαγειρέματος. Συχνή είναι δυστυχώς και η χρησιμοποίηση κενών συσκευασιών των φυτοφαρμάκων για τοποθέτησητροφήςστερεάςήυγρής,μεδραματικάεπακόλουθαγιατηνυγεία[13] ΕΜΜΕΣΗΕΚΘΕΣΗ Έμμεσηέκθεσητουανθρώπινουοργανισμούσταφυτοπροστατευτικάπροϊόντα μπορείναγίνειμεδιάφορουςτρόπους.έναςαπότουςσημαντικότερουςείναιηεπαφή με ψεκασθείσες επιφάνειες. Τέτοιου είδους έκθεση μπορεί να υπάρξει μέσω της επαφής με το φύλλωμα ή τους καρπούς των φυτών τα οποία είχαν προηγουμένως ψεκασθεί με φυτοπροστατευτικά προϊόντα. Σε τέτοιου είδους περιστατικά 46

47 εμφανίζονται κάποιου βαθμού δηλητηριάσεις και ιδιαίτερα όταν τα υπολείμματα του προϊόντος είναι ιδιαίτερα υψηλά [14]. Ακόμα όμως και σε περιπτώσεις όπου τα άτομα εισήλθαν στην καλλιέργεια έπειτα από αρκετό διάστημα μετά την εφαρμογή των φυτοπροστατευτικών προϊόντων, έχουν σημειωθεί περιστατικά δηλητηριάσεων, πράγμα το οποίο μπορεί να οφείλεται στην ύπαρξη διαφόρων παραγόντων που συντελούν στην εκδήλωση συμπτωμάτων υπό συγκεκριμένες συνθήκες, κάτω υπό τις οποίες είναι δυνατόν, είτε να αναπτύσσονται δευτερογενώς χημικές ουσίες τοξικότερες του αρχικού σκευάσματος, είτε η υπολειμματικότητα της αρχικής ουσίαςήτωνδευτερογενώςπαραγόμενωνουσιώνναείναιαρκετάυψηλήκατάτρόπο πουνασυνιστούνκίνδυνοδηλητηρίασηςγιαπερίοδομεγαλύτερητηςκανονικής[4]. Εμμέσως ο άνθρωπος μπορεί να εκτεθεί στα φυτοφάρμακα μέσω του περιβάλλοντος το οποίο ενδέχεται να ρυπανθεί από αυτά. Ο ατμοσφαιρικός αέρας μπορεί να αποτελέσει μέσω διάδοσης των μορίων των φυτοπροστατευτικών σκευασμάτων μακριά από το σημείο εφαρμογής τους. Τα ρεύματα του αέρα μπορούν να διασκορπίσουν μια τοξική ουσία στην ατμόσφαιρα με αποτέλεσμα, αυτή να αποτελεί κίνδυνο και για τα άτομα τα οποία βρίσκονται μακριά από το σημείο εφαρμογής της. Έτσι σε περίπτωση ψεκασμού των καλλιεργειών εκτός από τους ενασχολούμενους στον αγρό, κίνδυνο μπορεί να διατρέχουν και άτομα τα οποία βρίσκονταισεκοντινήαπόστασηαπότιςψεκασθείσεςκαλλιέργειες.γιατολόγωαυτό είναισημαντικόγιατιςπεριοχέςοπούυπάρχουνπολλέςθερμοκηπιακέςκαλλιέργειες, οι κατοικίες να είναι σε αρκετά ασφαλή απόσταση από τα θερμοκήπια ώστε να μειωθούν όσο το δυνατόν η πιθανότητες πρόκλησης βλαβών στον ανθρώπινο οργανισμό, από τις τοξικές ουσίες των εφαρμοζόμενων φυτοπροστατευτικών προϊόντων, μέσω του εισπνεόμενου αέρα. Προβλήματα στην υγεία μπορεί να υπάρξουν και εξαιτίας της ρύπανση των υδάτων και κυρίως των υπογείων τα οποία αποτελούν την κύρια πηγή πόσιμου νερού. Έτσι σε πολλές περιοχές με καλλιέργειες, όπου γίνεται ευρεία χρήση των φυτοπροστατευτικών προϊόντων, έχουν υπάρξει προβλήματα ρύπανσης του υπόγειου υδροφορέα και έχουν καταγραφεί περιστατικά δηλητηριάσεωναπότοπόσιμονερό[9]. Ένας από τους σημαντικότερους κινδύνους έμμεσης έκθεσης στα φυτοφάρμακα είναι μέσω των υπολειμμάτων τους στα τρόφιμα τα οποία καταλήγουν 47

48 στην κορυφή της τροφικής αλυσίδας, τον άνθρωπο. Για το λόγω αυτό τόσο σε ΕυρωπαϊκόόσοκαισεΕθνικόεπίπεδοέχειγίνειχάραξησχετικήςστρατηγικήςγιατην προστασία των καταναλωτών από την έκθεσή τους στις φυτοπροστατευτικές ουσίες μέσω των υπολειμμάτων τους στις τροφές. Έχει θεσπιστεί σχετική νομοθεσία καθώς έχουν οριστεί δείκτες ασφαλείας όπως το Ανώτατο Επίπεδο Ασφαλείας Α.Ε.Υ (Maximum Residue Level MRL). Το Α.Ε.Υ προσδιορίζεται χωριστά για κάθε δραστική ουσία που περιέχεται στα φυτοπροστατευτικά προϊόντα για κάθε καλλιέργεια και πρακτικά ορίζει το ανώτατο επίπεδο υπολείμματος που από νομικής άποψης βρίσκεται στα επιτρεπτά όρια. Επισημαίνεται ότι τα Α.Ε.Υ. δεν είναι απόλυτα όρια ασφάλειας, αλλά χρησιμεύουν κυρίως και σαν εμπορικά ποιοτικά κριτήρια. Παρόλα αυτά, υπολείμματα φυτοπροστατευτικών προϊόντων ή των μεταβολιτών τους στα τρόφιμα, αποτελούν την καθημερινή μας δόση σε αυτά. Δύσκολα ανευρίσκονται τρόφιμα χωρίς ανιχνεύσιμα υπολείμματα φυτοπροστατευτικών προϊόντων, ενώ συνεχώςαυξάνεται ο αριθμός των δειγμάτων με συγκεντρώσεις υπολειμμάτων πάνω από τα επιτρεπτά όρια. Σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης παρά την πολιτική που έχει θεσπιστεί για την ορθή πρακτική των φυτοπροστατευτικών προϊόντων, τα ποσοστά των δειγμάτων των υπολειμμάτων των τροφίμων στη χώρα μας τα τελευταία χρόνια δεν έχουν μεταβληθεί. Έτσι παρατηρούμε ότι τα τρόφιμα στα οποία τα κατάλοιπα φυτοφαρμάκων υπερβαίνουν τα ανώτατα όρια καταλοίπων, παραμένουνγύρωστο5%κατάτηνπερίοδο (Σχήμα )[19]. Σχήμα :ΑποτελέσματαΕπιθεωρήσεωντηςΕ.Ε.σεφρούταλαχανικάκαισιτηρά 48

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΓΡΑΒΙΑΣ 1998 1999 ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ «ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΚΤΟΣ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ» ΥΠΕΥΘΥΝΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΑΓΓΕΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΑΝΔΡΕΑΣ ΜΑΘΗΤΕΣ: Β Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΡΗΓΑΚΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΕΚΔΟΣΗ: ΤΜΗΜΑ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ IRIS

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΕΚΔΟΣΗ: ΤΜΗΜΑ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ IRIS ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΕΛΕΓΧΟΥ & ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ Α. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ 52, 71305, ΗΡΑΚΛΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΗΛ: 2810 360715 7 FAX: 2810 360718 info@irisbio.gr / www.irisbio.gr ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΕΚΔΟΣΗ: ΤΜΗΜΑ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές και φιλοσοφία της βιολογικής γεωργίας. Δούμα Κατερίνα Γεωπόνος

Αρχές και φιλοσοφία της βιολογικής γεωργίας. Δούμα Κατερίνα Γεωπόνος Αρχές και φιλοσοφία της βιολογικής γεωργίας Δούμα Κατερίνα Γεωπόνος Στάδια εξέλιξης της βιολογικής γεωργίας 1 ο στάδιο: 1920 Ξεκινούν οι πρώτοι προβληματισμοί από τον Αυστριακό Steiner που αγωνίζεται για

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΘΕΩΡΙΑΣ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΘΕΩΡΙΑΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΘΕΩΡΙΑΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗ / ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΣΕ ΩΡΕΣ ΘΕΩΡΙΑ ΠΡΑΚ. ΣΥΝΟΛΟ 1 2 3 4 5 6 7 8 01/07/2014 15:00-21:00 Γενική Γεωργία Τα επιμέρους θεματικά αντικείμενα κατάρτισης της

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΝΤΑΡΟΣ ΗΛΙΑΣ Γεωπόνος, Σύµβουλος Βιολογικής Γεωργίας '' ΓΕΩΡΓΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ & ΥΓΕΙΑ''

ΚΑΝΤΑΡΟΣ ΗΛΙΑΣ Γεωπόνος, Σύµβουλος Βιολογικής Γεωργίας '' ΓΕΩΡΓΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ & ΥΓΕΙΑ'' ΚΑΝΤΑΡΟΣ ΗΛΙΑΣ Γεωπόνος, Σύµβουλος Βιολογικής Γεωργίας '' ΓΕΩΡΓΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ & ΥΓΕΙΑ'' Από το 1950 και µετά αρχίζει η εντατικοποίηση της γεωργικής παραγωγής εστιάζοντας το ενδιαφέρον της αποκλειστικά

Διαβάστε περισσότερα

Επειδή η συμβατική γεωργία. έχει φθάσει στα όρια της

Επειδή η συμβατική γεωργία. έχει φθάσει στα όρια της Βιολογική γεωργία Επειδή η συμβατική γεωργία έχει φθάσει στα όρια της Για να ανταπεξέλθη χρησιμοποιεί μεθόδους «παρά φύσιν» όπως: Ορμόνες κατάχρηση χημικών ουσιών βιομηχανοποίηση παραγωγής, μεγάλης κλίμακας

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικός κήπος Πρακτικές βιολογικής γεωργίας

Σχολικός κήπος Πρακτικές βιολογικής γεωργίας Σχολικός κήπος Πρακτικές βιολογικής γεωργίας Μιχαηλίδου Ειρήνη ΚΠΕ Λαυρίου ΜΟΡΦΕΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ Συμβατική γεωργία Ολοκληρωμένη γεωργία (διαχείριση) Παραδοσιακή γεωργία Φυσική γεωργία Αειφόρος γεωργία Οικολογική

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Σωτηρόπουλος Τεχνολόγος Γεωπονίας DS Consulting

Δημήτρης Σωτηρόπουλος Τεχνολόγος Γεωπονίας DS Consulting Δημήτρης Σωτηρόπουλος Τεχνολόγος Γεωπονίας Κανονισμοί Ευρωπαϊκής Ένωσης Λειτουργία Συστήματος Ελέγχου Πιστοποίηση Προϊόντων Κανονισμός (ΕΚ) 834/2007 Κανονισμός (ΕΚ) 889/2008 Κανονισμός (ΕΚ) 710/2009 Κανονισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014-15 Α. Λιόπα-Τσακαλίδη Γ. Ζερβουδάκης ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΤΕΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Η αντιμετώπιση των ζιζανίων στα καλλιεργούμενα φυτά είναι απαραίτητη

Διαβάστε περισσότερα

Η «πικρή» γεύση των μήλων σε Ελλάδα και Ευρώπη

Η «πικρή» γεύση των μήλων σε Ελλάδα και Ευρώπη Η «πικρή» γεύση των μήλων σε Ελλάδα και Ευρώπη Ιούνιος 2015 GREENPEACE / FRED DOTT Η παραγωγή μήλων και φρούτων εν γένει στην Ευρώπη είναι ένας από τους τομείς της ευρωπαϊκής γεωργίας με την εντατικότερη

Διαβάστε περισσότερα

Αειφορία και Αγροτική ανάπτυξη Δρ Ηλίας Ελευθεροχωρινός, Καθηγητής, Εργαστήριο Γεωργίας, Γεωπονική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Αειφορία και Αγροτική ανάπτυξη Δρ Ηλίας Ελευθεροχωρινός, Καθηγητής, Εργαστήριο Γεωργίας, Γεωπονική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Αειφορία και Αγροτική ανάπτυξη Δρ Ηλίας Ελευθεροχωρινός, Καθηγητής, Εργαστήριο Γεωργίας, Γεωπονική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Αειφορία και Αγροτική ανάπτυξη Αειφόρος αγροτική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΑΚΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΟΚΟΜΙΑΣ

ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΑΚΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΟΚΟΜΙΑΣ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΑΚΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΟΚΟΜΙΑΣ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ 6142 Οι πτυχιούχοι του Τμήματος με βάση τις εξειδικευμένες επιστημονικές και τεχνικές γνώσεις τους ασχολούνται

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογική Γεωργία Βασικές Αρχές, Προβλήματα και Προοπτικές AGROTICA 4 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012

Βιολογική Γεωργία Βασικές Αρχές, Προβλήματα και Προοπτικές AGROTICA 4 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012 Βιολογική Γεωργία Βασικές Αρχές, Προβλήματα και Προοπτικές Δήμητρα Προφήτου-Αθανασιάδου Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης AGROTICA 4 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012 1.Σημερινή κατάσταση 2.Βασικές

Διαβάστε περισσότερα

Ολοκληρωµένη Διαχείριση Ζιζανίων Πρόγραµµα LIFE+ HydroSense

Ολοκληρωµένη Διαχείριση Ζιζανίων Πρόγραµµα LIFE+ HydroSense Ολοκληρωµένη Διαχείριση Ζιζανίων Πρόγραµµα LIFE+ HydroSense Δρ Βάγια Α. Κατή Τµήµα Ζιζανιολογίας Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο Α Κύκλος Εκπαίδευσης Νίκαια Λάρισας, 8 Φεβ. 2011 Ζηµιές από τα ζιζάνια

Διαβάστε περισσότερα

Βιοποικιλότητα & Αγροτικά Οικοσυστήματα

Βιοποικιλότητα & Αγροτικά Οικοσυστήματα ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΕΘΟΔΟΥ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΑΠΟΤΥΠΩΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΑΕΙΦΟΡΑ ΑΓΡΟ- ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ: Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΕΛΑΙΩΝΑ Χρονική Διάρκεια: Οκτώβριος 2010 Ιούνιος 2014 Προϋπολογισμός:

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα εκπαίδευσης V-3DAS

Πρόγραμμα εκπαίδευσης V-3DAS Πρόγραμμα εκπαίδευσης V-3DAS 3. Συστήματα Πιστοποίησης της Ποιότητας Ιχνηλασιμότητας των Αγροτικών Προϊόντων 3.4. Συστήματα Παραγωγής και Πιστοποίησης Βιολογικών Προϊόντων 3.4.1. Νομοθετικό πλαίσιο, Κανονισμοί

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποίηση βιολογικών προϊόντων και ολοκληρωμένης διαχείρισης. Γιώργος Κράββας Δ/ντης Agrisystems Γραφείο Θεσσαλονίκης

Πιστοποίηση βιολογικών προϊόντων και ολοκληρωμένης διαχείρισης. Γιώργος Κράββας Δ/ντης Agrisystems Γραφείο Θεσσαλονίκης Πιστοποίηση βιολογικών προϊόντων και ολοκληρωμένης διαχείρισης Γιώργος Κράββας Δ/ντης Agrisystems Γραφείο Θεσσαλονίκης Πιστοποίηση βιολογικών προϊόντων Αρχή Εποπτείας: Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίμων

Διαβάστε περισσότερα

Aσφάλεια και ποιότητα δύο βασικοί πυλώνες της στρατηγικής ανάπτυξης του αγροδιατροφικού τομέα

Aσφάλεια και ποιότητα δύο βασικοί πυλώνες της στρατηγικής ανάπτυξης του αγροδιατροφικού τομέα ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ ΗΜΕΡΙΔΑ: «ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ - 7 ΜΑΡΤΙΟΥ 2009 Aσφάλεια και ποιότητα δύο βασικοί πυλώνες της στρατηγικής

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Εισαγωγή στη Γεωργία Λαχανοκομία

Διαβάστε περισσότερα

«ΖΩΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑ»

«ΖΩΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑ» ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ Τίτλος Προγράμματος Κατάρτισης : «ΖΩΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑ» Ημερ. Έναρξης: π.χ. 15-10-2012 Ημερ. Λήξης: π.χ. 16-10-12 Σύνολο ωρών: 150 Χώρος Υλοποίησης Προγράμματος Κατάρτισης:

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΡΓΙΑ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΓΕΩΡΓΙΑ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Η σχέση και αλληλεξάρτηση µεταξύ γεωργίας και περιβάλλοντος είναι άµεση και δυναµική. Η γεωργία βασίζεται στη διαθεσιµότητα και παραγωγική ικανότητα των φυσικών πόρων,

Διαβάστε περισσότερα

Παρόν και μέλλον της λιανικής πώλησης αγροεφοδίων

Παρόν και μέλλον της λιανικής πώλησης αγροεφοδίων Διάθεση στην Αγορά & Ορθολογική Χρήση των Γεωργικών Φαρμάκων Παρόν και μέλλον της λιανικής πώλησης αγροεφοδίων Εισήγηση: Ευθύμιος Ιακωβάκης Γεωπόνος Σύμβουλος Ανάπτυξης Πρόεδρος Π.Ο.Σ.Ε.Γ. 1 Επιχειρήσεις

Διαβάστε περισσότερα

2.4 Ρύπανση του νερού

2.4 Ρύπανση του νερού 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις 2.4 Ρύπανση του νερού 4-1. Ποια ονομάζονται λύματα; Έτσι ονομάζονται τα υγρά απόβλητα από τις κατοικίες, τις βιομηχανίες, τις βιοτεχνίες και τους αγρούς. 4-2. Ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΤΟΠΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΤΟΠΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΤΟΠΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Eπιστροφή στη γεωργία του παρελθόντος Οι διατροφικές κρίσεις και οι ανησυχίες που προκάλεσαν στους καταναλωτές ως προς την ασφάλεια των τροφίµων, οδήγησαν

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Προγράμματος Κατάρτισης : «ΖΩΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΙΓΟΠΡΟΒΑΤΟΤΡΟΦΙΑ»

Τίτλος Προγράμματος Κατάρτισης : «ΖΩΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΙΓΟΠΡΟΒΑΤΟΤΡΟΦΙΑ» Τίτλος Προγράμματος Κατάρτισης : Τίτλος Προγράμματος Κατάρτισης : «ΖΩΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΑΙΓΟΠΡΟΒΑΤΟΤΡΟΦΙΑ» Ημερ. Έναρξης: π.χ. 50202 Ημερ. Λήξης: π.χ. 602 Σύνολο ωρών: 50 Χώρος Υλοποίησης Προγράμματος Κατάρτισης:

Διαβάστε περισσότερα

E. Καµπουράκης. Τηλ.. 281 0 245851, Fax.. 281 0 245873 ekab@nagref-her.gr

E. Καµπουράκης. Τηλ.. 281 0 245851, Fax.. 281 0 245873 ekab@nagref-her.gr ΛίπανσηστηνΒιολογικήΓεωργία E. Καµπουράκης Εθνικό Ίδρυµα Αγροτικής Έρευνας (ΕΘΙΑΓΕ) Ταχ. Θυρ.. 2229, 71003 Ηράκλειο, Κρήτη Ελλάδα Τηλ.. 281 0 245851, Fax.. 281 0 245873 ekab@nagref-her.gr Λίπανσηστηνβιολογικήγεωργία

Διαβάστε περισσότερα

Η νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική και η βιώσιμη αγροτική ανάπτυξη στην Ελλάδα

Η νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική και η βιώσιμη αγροτική ανάπτυξη στην Ελλάδα Η νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική και η βιώσιμη αγροτική ανάπτυξη στην Ελλάδα Νίκος Χρυσόγελος Ευρωβουλευτής των Οικολόγων Πράσινων/ Περιφερειακός Σύμβουλος Νοτίου Αιγαίου www.chrysogelos.gr Αναθεώρηση: για

Διαβάστε περισσότερα

ΨΗΦΙΑΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ: λογισμικό «ολοκληρωμένων» διαχειριστικών ζωνών

ΨΗΦΙΑΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ: λογισμικό «ολοκληρωμένων» διαχειριστικών ζωνών ΨΗΦΙΑΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ: λογισμικό «ολοκληρωμένων» διαχειριστικών ζωνών (DIGITAL PRECISION AGRICULTURE: a software for establishing Integrated Management Zones) 5 Δεκ. 2012-Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΓΕΩΠΟΝΟΣ ΩΣ «ΓΕΩΡΓΙΚΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ»

Ο ΓΕΩΠΟΝΟΣ ΩΣ «ΓΕΩΡΓΙΚΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ» Ο ΓΕΩΠΟΝΟΣ ΩΣ «ΓΕΩΡΓΙΚΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ» Γιάννης Κουρτίδης, Γεωπόνος Σύμβουλος Βιολογικής Γεωργίας & Αειφορικής Ανάπτυξης http://gkbioculture.gr/ Λευτέρης Χατζής, Γεωπόνος, MSc Σύμβουλος Ποιότητας www.isolution.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012 1 Ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας του αγροδιατροφικού τομέα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ. Τι είναι η βιολογική γεωργία;

ΒΙΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ. Τι είναι η βιολογική γεωργία; ΒΙΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ Τι είναι η βιολογική γεωργία; είναι ένα αγροτικό σύστημα διαχείρισης το οποίο παρέχει στον καταναλωτή φρέσκα, γευστικά, αυθεντικά τρόφιμα ενώ ταυτόχρονα σέβεται την ισορροπία των οικοσυστημάτων.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ 1) Τι είναι τα προϊόντα βιολογικής γεωργίας; 2) Ποια είναι η νομοθεσία για τα προϊόντα βιολογικής γεωργίας;

ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ 1) Τι είναι τα προϊόντα βιολογικής γεωργίας; 2) Ποια είναι η νομοθεσία για τα προϊόντα βιολογικής γεωργίας; ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2008. ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ. ΠΗΓΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ : ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ & ΕΠΙΒΛΕΨΗΣ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ. (ΟΠΕΓΕΠ)- ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΓΕΩΡΓΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ. ΠΡΟΪΟΝΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Οι πράσινες εφοδιαστικές αλυσίδες στον αγροδιατροφικό τομέα 29/10/2013

Οι πράσινες εφοδιαστικές αλυσίδες στον αγροδιατροφικό τομέα 29/10/2013 Οι πράσινες εφοδιαστικές αλυσίδες στον αγροδιατροφικό τομέα 29/10/2013 Οι πράσινες εφοδιαστικές αλυσίδες στον αγροδιατροφικό τομέα. Τι είναι η αειφορία, τι είναι πράσινη ανάπτυξη και πως συνδέονται μεταξύ

Διαβάστε περισσότερα

Η ευαισθητοποίηση της ΕΕ για την προστασία του περιβάλλοντος και της υγείας του ανθρώπου,

Η ευαισθητοποίηση της ΕΕ για την προστασία του περιβάλλοντος και της υγείας του ανθρώπου, Ζιζανιολογία, Ν. 4036/12 & Ν. 4036/12 / & Εθνικό Σχέδιο Δράσης Δρ. Σ. Βυζαντινόπουλος, Πρόεδρος Ελληνικής Ζιζανιολογικής Εταιρείας Κοινοτική Οδηγία 2009/128/ΕΚ Ορθολογική χρήση γεωργικών φαρμάκων Η ευαισθητοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγικά συστήματα προβάτων και αιγών: Βιοποικιλότητα, τοπικές φυλές και προϊόντα τους

Παραγωγικά συστήματα προβάτων και αιγών: Βιοποικιλότητα, τοπικές φυλές και προϊόντα τους Παραγωγικά συστήματα προβάτων και αιγών: Βιοποικιλότητα, τοπικές φυλές και προϊόντα τους Αξίες και προκλήσεις στον τομέα της αιγο-προβατοτροφίας. Ποιες είναι οι προοπτικές για την ανάπτυξη δικτύων συνεργασίας;

Διαβάστε περισσότερα

http://www.eu-water.eu

http://www.eu-water.eu 5ο Ενημερωτικό Δελτίο του έργου EU-WATER Διακρατική ολοκληρωμένη διαχείριση των υδατικών πόρων στη γεωργία http://www.eu-water.eu "Οικονομικά κίνητρα για την υιοθέτηση πρακτικών εξοικονόμησης νερού και

Διαβάστε περισσότερα

Το αγροδασικό μέτρο στα πλαίσια της νέας ΚΑΠ και οι προοπτικές εφαρμογής του στην Ελλάδα

Το αγροδασικό μέτρο στα πλαίσια της νέας ΚΑΠ και οι προοπτικές εφαρμογής του στην Ελλάδα ΗΜΕΡΙΔΑ ΕΛΓΟ ΔΗΜΗΤΡΑ, ΓΕΩΤΕΕ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ, ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΓΡΟΔΑΣΙΚΟ ΔΙΚΤΥΟ Η Αγροδασοπονία στα Πλαίσια της Νέας ΚΑΠ 2014 2020 Αθήνα, 26 Φεβρουαρίου 2014 Το αγροδασικό μέτρο στα πλαίσια

Διαβάστε περισσότερα

Επιχειρηµατικότητα στα βιολογικά προϊόντα

Επιχειρηµατικότητα στα βιολογικά προϊόντα Βιολογικά προϊόντα και Επιχειρηµατικότητα: Ευκαιρίες και απειλές Μουρτζιόπουλος Χρήστος ιευθυντής ιασφάλισης Ποιότητας Vivartia ABEE Detrop 9 Μαρτίου 2007 Επιχειρηµατικότητα στα βιολογικά προϊόντα Ευκαιρίες

Διαβάστε περισσότερα

Δράση 1.1: βιολογική γεωργία ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ 2007-2013

Δράση 1.1: βιολογική γεωργία ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ 2007-2013 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ 2007-2013 Άξονας 2 : Προστασία του περιβάλλοντος και αειφόρος διαχείριση των φυσικών πόρων Μέτρο 2.1.4 : Γεωργό-περιβαλλοντικές ενισχύσεις Δράση 1.1: βιολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΣΤΙΣ ΛΑΪΚΕΣ ΑΓΟΡΕΣ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΩΝ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΣΤΙΣ ΛΑΪΚΕΣ ΑΓΟΡΕΣ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΣΤΙΣ ΛΑΪΚΕΣ ΑΓΟΡΕΣ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΩΝ Σκοπός της εργασίας Κατά πόσο οι καταναλωτές της Θεσσαλονίκης γνωρίζουν τα βιολογικά προϊόντα Αν αγοράζουν βιολογικά

Διαβάστε περισσότερα

Χάραξη πολιτικής για την προώθηση αειφόρων μορφών γεωργίας και τη στήριξη νέων αγροτών

Χάραξη πολιτικής για την προώθηση αειφόρων μορφών γεωργίας και τη στήριξη νέων αγροτών Χάραξη πολιτικής για την προώθηση αειφόρων μορφών γεωργίας και τη στήριξη νέων αγροτών Αθανάσιος Θεοχαρόπουλος Γεωπόνος M.Sc., Διδάκτωρ Αγροτικής Οικονομίας Α.Π.Θ. Υπεύθυνος Τομέα Αγροτικής Πολιτικής ΔΗΜΑΡ

Διαβάστε περισσότερα

Αρωματικά-Φαρμακευτικά Φυτά

Αρωματικά-Φαρμακευτικά Φυτά ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΟΣΠΡΙΑ-ΠΟΛΥΕΤΕΙΣ ΘΑΜΝΩΔΕΙΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ-ΑΡΩΜΑΤΙΚΑ ΦΥΤΆ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΙΑ Αρωματικά-Φαρμακευτικά Φυτά Κατερίνα Μ. Κουκ ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ, ΕΘΙΑΓΕ 1 Σκοπός της ομιλίας να περιγράψω

Διαβάστε περισσότερα

Φυτοπροστασία, Διατροφή και Περιβάλλον

Φυτοπροστασία, Διατροφή και Περιβάλλον Φυτοπροστασία, Διατροφή και Περιβάλλον Δρ Ροδιτάκης Εμμανουήλ Ινστιτούτο Προστασίας Φυτών Ηρακλείου Εθνικό Ίδρυμα Αγροτικής Έρευνας Επιμορφωτική Ημερίδα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, Γεωργία - Διατροφή

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Υδάτινων Πόρων στη Βιομηχανική Δραστηριότητα. Δρ. Σπύρος Ι. Κιαρτζής Πρόεδρος Μόνιμης Επιτροπής Βιομηχανίας & Νέων Υλικών ΤΕΕ/ΤΚΜ

Διαχείριση Υδάτινων Πόρων στη Βιομηχανική Δραστηριότητα. Δρ. Σπύρος Ι. Κιαρτζής Πρόεδρος Μόνιμης Επιτροπής Βιομηχανίας & Νέων Υλικών ΤΕΕ/ΤΚΜ Διαχείριση Υδάτινων Πόρων στη Βιομηχανική Δραστηριότητα Δρ. Σπύρος Ι. Κιαρτζής Πρόεδρος Μόνιμης Επιτροπής Βιομηχανίας & Νέων Υλικών ΤΕΕ/ΤΚΜ Διαχείριση Υδάτινων Πόρων αύξηση του πληθυσμού του πλανήτη κλιματικές

Διαβάστε περισσότερα

Το περιβάλλον ως σύστηµα

Το περιβάλλον ως σύστηµα Το περιβάλλον ως σύστηµα Σύστηµα : ηιδέατουστηθεώρησητουκόσµου Το σύστηµα αποτελεί θεµελιώδη έννοια γύρω από την οποία οργανώνεται ο τρόπος θεώρησης του κόσµου και των φαινοµένων που συντελούνται µέσα

Διαβάστε περισσότερα

4.2 Ρύπανση του εδάφους

4.2 Ρύπανση του εδάφους 110 Ερωτήσεις θεωρίας με απαντήσεις 4.2 Ρύπανση του εδάφους Οι ανθρώπινες δραστηριότητες ρυπαίνουν το έδαφος Ερωτήσεις κατανόησης θεωρίας και προβλήματα 2-1. Η ρύπανση του εδάφους οφείλεται κυρίως στη

Διαβάστε περισσότερα

Η ζωή µας χωρίς φυτοφάρµακα: Στο δρόµο προς µία Βιώσιµη Γεωργία

Η ζωή µας χωρίς φυτοφάρµακα: Στο δρόµο προς µία Βιώσιµη Γεωργία Η ζωή µας χωρίς φυτοφάρµακα: Στο δρόµο προς µία Βιώσιµη Γεωργία ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Μάιος 2014 Η δραματική μείωση των πληθυσμών των άγριων και εκτρεφόμενων μελισσών που αναφέρεται τα τελευταία χρόνια στην

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΡΑΦΕΙΟΚΡΑΤΙΑ βλάπτει σοβαρά την υγεία

Η ΓΡΑΦΕΙΟΚΡΑΤΙΑ βλάπτει σοβαρά την υγεία Η ΓΡΑΦΕΙΟΚΡΑΤΙΑ βλάπτει σοβαρά την υγεία Τα επίσημα στοιχεία μάς εμφανίζουν σε πολύ ευνοϊκότερη θέση σε σχέση με την υπόλοιπη Ευρώπη. Με μια μικρή λεπτομέρεια: από τα οκτώ εργαστήρια που διενεργούν τους

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ ΠΡΟΚΑΤΑΡΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ - ΓΕΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ

ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ ΠΡΟΚΑΤΑΡΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ - ΓΕΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΠΡΟΚΑΤΑΡΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ - ΓΕΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΣΥΝΔΥΑΣΜΕΝΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΚΑΙ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΜΕΤΡΩΝ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΩΝ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΥ ΤΗΣ ΕΞΑΠΛΩΣΗΣ ΤΟΥ ΚΟΚΚΙΝΟΥ ΡΥΓΧΩΤΟΥ ΣΚΑΘΑΡΙΟΥ ΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Μάρκετινγκ βιολογικών αγροτικών προϊόντων H στάση των καταναλωτών απέναντι στα βιολογικά προϊόντα

Μάρκετινγκ βιολογικών αγροτικών προϊόντων H στάση των καταναλωτών απέναντι στα βιολογικά προϊόντα Μάρκετινγκ βιολογικών αγροτικών προϊόντων H στάση των καταναλωτών απέναντι στα βιολογικά προϊόντα Δρ Ιωάννα Γιαννούκου Σύμβουλος Επιχειρήσεων Ερευνήτρια Πανεπιστήμιο Πατρών Βασικοί ορισμοί Βιολογική γεωργία:

Διαβάστε περισσότερα

Βιοντίζελ: Ανάπτυξη, αποκέντρωση, αειφορία Σωτήρης Φώλιας Πρόεδρος Δ.Σ. Σ.ΒΙ.Β.Ε.

Βιοντίζελ: Ανάπτυξη, αποκέντρωση, αειφορία Σωτήρης Φώλιας Πρόεδρος Δ.Σ. Σ.ΒΙ.Β.Ε. 1η Ενότητα: «Το Παρόν και το Μέλλον των Βιοκαυσίμων στην Ελλάδα και την Ευρώπη» Βιοντίζελ: Ανάπτυξη, αποκέντρωση, αειφορία Σωτήρης Φώλιας Πρόεδρος Δ.Σ. Σ.ΒΙ.Β.Ε. Σύντομο Ιστορικό Οδηγία 2003/30/ΕΚ οδηγεί

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΟΕΦ/ΕΑΣ ΕΥΒΟΙΑΣ. Εισαγωγή. Δραστηριότητες ΠΕΡΙΟΔΟΣ: 2009-2012

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΟΕΦ/ΕΑΣ ΕΥΒΟΙΑΣ. Εισαγωγή. Δραστηριότητες ΠΕΡΙΟΔΟΣ: 2009-2012 ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΟΕΦ/ΕΑΣ ΕΥΒΟΙΑΣ ΠΕΡΙΟΔΟΣ: 2009-2012 Εισαγωγή Βασικό χαρακτηριστικό του εγκεκριμένου προγράμματος της ΟΕΦ/ΕΑΣ Εύβοιας είναι ότι δίνει ιδιαίτερη

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Εισαγωγή στη Γεωργία Λαχανοκομία

Διαβάστε περισσότερα

Πείραμα κατεργασιών εδάφους για παραγωγή βιομάζας

Πείραμα κατεργασιών εδάφους για παραγωγή βιομάζας ΘΑΛΗΣ «Φιλική προς το περιβάλλον παραγωγή βιομάζας» Πείραμα κατεργασιών εδάφους για παραγωγή βιομάζας Γιουβανίδης Ευστράτιος Γεωπόνος Ερευνητής Εργαστήριο Γεωργικής Μηχανολογίας ΠΘ Σκοπός Στην παρούσα

Διαβάστε περισσότερα

Αλλάζει τη. ζωή μας. www.epperaa.gr. www.ypeka.gr. Προστατεύει από τα Απόβλητα

Αλλάζει τη. ζωή μας. www.epperaa.gr. www.ypeka.gr. Προστατεύει από τα Απόβλητα Προστατεύει από τα Απόβλητα Αλλάζει τη ζωή μας www.epperaa.gr www.ypeka.gr Ε.Π. «Περιβάλλον και Αειφόρος Ανάπτυξη» 2007-2013 Το ΕΠΠΕΡΑΑ ενισχύει την Ολοκληρωμένη Διαχείριση Αποβλήτων βελτιώνει την Ποιότητα

Διαβάστε περισσότερα

Αντώνιος Μαζάρης, Λέκτορας Τομέα Οικολογίας, Τμήμα Βιολογίας, ΑΠΘ

Αντώνιος Μαζάρης, Λέκτορας Τομέα Οικολογίας, Τμήμα Βιολογίας, ΑΠΘ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΩΝ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥΣ ΚΑΙ ΧΟΡΗΓΗΣΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΦΟΡΕΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Αντώνιος Μαζάρης, Λέκτορας Τομέα Οικολογίας, Τμήμα Βιολογίας, ΑΠΘ Στέλλα Χρυσαλίδου, Βιολόγος

Διαβάστε περισσότερα

«Βιοκαύσιμα και περιβάλλον σε όλο τον κύκλο ζωής»

«Βιοκαύσιμα και περιβάλλον σε όλο τον κύκλο ζωής» «Βιοκαύσιμα και περιβάλλον σε όλο τον κύκλο ζωής» Δρ Γιώργος Αγερίδης Μηχανολόγος Μηχανικός Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής του Ecocity Υπεύθυνος της Διεύθυνσης Οικονομικών Υπηρεσιών & Διαχείρισης του

Διαβάστε περισσότερα

Ζωικοί εχθροί και ασφάλεια τροφίμων

Ζωικοί εχθροί και ασφάλεια τροφίμων Ζωικοί εχθροί και ασφάλεια τροφίμων Δημήτρης Παπαχρήστος Εργαστήριο Γεωργικής Εντομολογίας Τμήμα Εντομολογίας και Γεωργικής Ζωολογίας Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο e-mail : d.papachristos@bpi.gr

Διαβάστε περισσότερα

274 Γεωπονίας, Φυτικής Παραγωγής και Αγροτικού Περιβάλλοντος Θεσσαλίας (Βόλος)

274 Γεωπονίας, Φυτικής Παραγωγής και Αγροτικού Περιβάλλοντος Θεσσαλίας (Βόλος) 274 Γεωπονίας, Φυτικής Παραγωγής και Αγροτικού Περιβάλλοντος Θεσσαλίας (Βόλος) Ίδρυση και Φυσιογνωμία του Τμήματος Το Τμήμα Γεωπονίας Φυτικής και Ζωικής Παραγωγής ιδρύθηκε το 1984. Η εκπαιδευτική λειτουργία

Διαβάστε περισσότερα

επικινδυνότητας των γεωργικών φαρμάκων Tο νέο νομοθετικό πλαίσιο

επικινδυνότητας των γεωργικών φαρμάκων Tο νέο νομοθετικό πλαίσιο ΜΠΕΝΑΚΕΙΟ ΦΥΤΟΠΑΘΟΛΟΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΝΠΔΔ Ο έλεγχος και η αξιολόγηση της επικινδυνότητας των γεωργικών φαρμάκων Tο νέο νομοθετικό πλαίσιο Δρ Κυριακή Μαχαίρα, e mail: k.machera@bpi.gr Ιστορική αναδρομή:

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ ΕΥΣΕΒΙΟΣ ΚΗΠΟΥΡΓΟΣ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ ΕΥΣΕΒΙΟΣ ΚΗΠΟΥΡΓΟΣ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ ΕΥΣΕΒΙΟΣ ΚΗΠΟΥΡΓΟΣ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ ΤΜΗΜΑ Γ2 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΣΤΟΛΗ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2011-2012 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Έχουν περάσει περίπου 15 χρόνια από τη δημιουργία γενετικά τροποποιημένων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΩΜΑΤΙΚΑ & ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΑ ΦΥΤΑ: Καλλιέργεια-Μεταποίηση-Εμπορία

ΑΡΩΜΑΤΙΚΑ & ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΑ ΦΥΤΑ: Καλλιέργεια-Μεταποίηση-Εμπορία ΑΡΩΜΑΤΙΚΑ & ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΑ ΦΥΤΑ: Καλλιέργεια-Μεταποίηση-Εμπορία ΚΟΡΙΝΘΟΣ Δευτέρα 27 Απριλίου 2015 ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ & Ο.Ε.Β.Ε. Ν. ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ ΕΙΣΗΓΗΤΕΣ: ΝΙΚΟΣ ΘΥΜΑΚΗΣ - ΓΕΩΠΟΝΟΣ, Επιτ. Πρόεδρος ΕΣΕΦΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΜΠΕΛΙΟΥ ΣΤΗ ΘΗΒΑ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΜΠΕΛΙΟΥ ΣΤΗ ΘΗΒΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΜΠΕΛΙΟΥ ΣΤΗ ΘΗΒΑ Βιολογική γεωργία είναι ένα σύστηµα διαχείρισης και παραγωγής αγροτικών προϊόντων που στηρίζεται σε φυσικές διεργασίες δηλαδή στη µη χρησιµοποίηση µη χηµικών µεθόδων

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ 5 (ΘΟΣΣ 5) ΔΑΣΟΚΟΜΙΑ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ 5 (ΘΟΣΣ 5) ΔΑΣΟΚΟΜΙΑ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ 5 (ΘΟΣΣ 5) ΔΑΣΟΚΟΜΙΑ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ Αργυρώ Ζέρβα, ΥΠΕΚΑ/Ειδική Γραμματεία Δασών Σοφία Πουρνάρα, Διαχειριστική Αρχή ΥΠΑΑΤ 1η Συνάντηση ομάδας ΘΟΣΣ 5, Τρίτη 25 Σεπτεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΠΡΟΕ ΡΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΝΕΩΝ ΑΓΡΟΤΩΝ ΘΕΟ ΩΡΟΥ ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΥ ΗΜΕΡΙ Α ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ AGROQUALITY FESTIVAL. Αγαπητοί φίλοι και φίλες,

ΟΜΙΛΙΑ ΠΡΟΕ ΡΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΝΕΩΝ ΑΓΡΟΤΩΝ ΘΕΟ ΩΡΟΥ ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΥ ΗΜΕΡΙ Α ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ AGROQUALITY FESTIVAL. Αγαπητοί φίλοι και φίλες, ΟΜΙΛΙΑ ΠΡΟΕ ΡΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΝΕΩΝ ΑΓΡΟΤΩΝ ΘΕΟ ΩΡΟΥ ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΥ ΗΜΕΡΙ Α ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ AGROQUALITY FESTIVAL Αγαπητοί φίλοι και φίλες, Αποτελεί κοινή διαπίστωση πως η κρίση που βιώνει η χώρα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΠΑΡΑΔΟΤΕΟΥ 3.3.3 Εγχειρίδιο ζωικών και φυσικών εχθρών, Κρήτη ΕΝΤΟΜΟΛΟΓΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Έργο HYDROFLIES

ΤΙΤΛΟΣ ΠΑΡΑΔΟΤΕΟΥ 3.3.3 Εγχειρίδιο ζωικών και φυσικών εχθρών, Κρήτη ΕΝΤΟΜΟΛΟΓΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Έργο HYDROFLIES ΤΙΤΛΟΣ ΠΑΡΑΔΟΤΕΟΥ 3.3.3 Εγχειρίδιο ζωικών και φυσικών εχθρών, Κρήτη ΕΝΤΟΜΟΛΟΓΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Έργο HYDROFLIES ΟΡΘΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΒΙΟΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΒΙΟΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΣΕ ΥΔΡΟΠΟΝΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr OΙΚΟΛΟΓΙΑ 1. Όσο το ποσό της ενέργειας: α) μειώνεται προς τα ανώτερα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Εισαγωγή στη Γεωργία Λαχανοκομία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΥΚΛΟΥ ΖΩΗΣ Ε Φ Α Ρ Μ Ο Γ Η Σ Τ Η Ν Γ Ε Ω Ρ Γ Ι Α : Ε Ν Ε Ρ Γ Ε Ι Α Κ Ε Σ Κ Α Λ Λ Ι Ε Ρ Γ Ε Ι Ε Σ & Κ Α Τ Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α Ε Δ Α Φ Ο Υ Σ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΥΚΛΟΥ ΖΩΗΣ Ε Φ Α Ρ Μ Ο Γ Η Σ Τ Η Ν Γ Ε Ω Ρ Γ Ι Α : Ε Ν Ε Ρ Γ Ε Ι Α Κ Ε Σ Κ Α Λ Λ Ι Ε Ρ Γ Ε Ι Ε Σ & Κ Α Τ Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α Ε Δ Α Φ Ο Υ Σ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΥΚΛΟΥ ΖΩΗΣ Ε Φ Α Ρ Μ Ο Γ Η Σ Τ Η Ν Γ Ε Ω Ρ Γ Ι Α : Ε Ν Ε Ρ Γ Ε Ι Α Κ Ε Σ Κ Α Λ Λ Ι Ε Ρ Γ Ε Ι Ε Σ & Κ Α Τ Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α Ε Δ Α Φ Ο Υ Σ Γεωργία Νέα ΚΑΠ: -εφαρμογή υποχρεωτικών μέτρων «Πολλαπλή Συμμόρφωση»

Διαβάστε περισσότερα

4 ο Συνέδριο Αγροτεχνολογίας

4 ο Συνέδριο Αγροτεχνολογίας 4 ο Συνέδριο Αγροτεχνολογίας 2015 Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ Η ΜΕΛΙΣΣΑ ΚΙΚΙΖΑΣ ΑΒΕΕ ΤΡΟΦΙΜΩΝ δραστηριοποιείται από το 1947 στην παραγωγή ζυμαρικών Διαθέτει καθετοποιημένο συγκρότημα Μύλου & Μακαρονοποιείου στη Λάρισα,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΡΟΦΗΣ ΩΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ. Η παραγωγή τροφής

Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΡΟΦΗΣ ΩΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ. Η παραγωγή τροφής Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΡΟΦΗΣ ΩΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ Η παραγωγή τροφής Καλύπτει τη βασικότερη ανθρώπινη ανάγκη Ιστορικά, η πρώτη αιτία ανθρώπινης παρέµβασης στο φυσικό περιβάλλον Σχετίζεται άµεσα µε τον υπερπληθυσµό

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές εξετάσεις 2015. Υγιεινή και Ασφάλεια Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β

Γενικές εξετάσεις 2015. Υγιεινή και Ασφάλεια Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β Φροντιστήρια δυαδικό 1 ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ δυαδικό Γενικές εξετάσεις 2015 Υγιεινή και Ασφάλεια Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β Τα θέματα επεξεργάστηκαν οι καθηγητές των Φροντιστηρίων «δυαδικό» Μπουρδούνη Κ. ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ:

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΕΝΑ ΠΕΙΡΑΜΑ ΜΕ ΑΓΝΩΣΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ, ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ, ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΝΙΚΟΛΑΣ ΠΡΙΜΗΚΥΡΙΟΣ, ΓΕΩΠΟΝΟΣ, Δρ. ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΓΕΝΕΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Προοπτικές ανάπτυξης ενεργειακών καλλιεργειών στην Ελλάδα και ΕΕ. Επιπτώσεις στο περιβάλλον Φάνης Γέμτος, Εργαστήριο Γεωργικής Μηχανολογίας,

Προοπτικές ανάπτυξης ενεργειακών καλλιεργειών στην Ελλάδα και ΕΕ. Επιπτώσεις στο περιβάλλον Φάνης Γέμτος, Εργαστήριο Γεωργικής Μηχανολογίας, Προοπτικές ανάπτυξης ενεργειακών καλλιεργειών στην Ελλάδα και ΕΕ. Επιπτώσεις στο περιβάλλον Φάνης Γέμτος, Εργαστήριο Γεωργικής Μηχανολογίας, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Εισαγωγή Η ΕΕ και η χώρα μας δεν διαθέτουν

Διαβάστε περισσότερα

Κωδικός χαρτογραφικού υποβάθρου

Κωδικός χαρτογραφικού υποβάθρου Π26 (Βλέπε εκτύπωση) ΠΡΟΤΥΠΟ ΕΤΗΣΙΑΣ ΕΚΘΕΣΗΣ ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ ΚΑΛΛΙΕΡΓΗΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ 200_ - 200_ Στοιχεία Βιοκαλλιεργητή Στοιχεία συντάκτη γεωπόνου Τα στοιχεία αυτά υποβάλλονται με το Σχέδιο Περιβαλλοντικής

Διαβάστε περισσότερα

2. Επέλεξε τα μέσα (ποτιστικό, σύγχρονα εργαλεία)

2. Επέλεξε τα μέσα (ποτιστικό, σύγχρονα εργαλεία) Πριν ξεκινήσεις 1. Επέλεξε το χώρο (νερό, καλό έδαφος) 2. Επέλεξε τα μέσα (ποτιστικό, σύγχρονα εργαλεία) 3. Ξέχασε κατ αρχήν ευαίσθητα και σπάνια φυτά. Πρώτα περπάτα σε γνωστά μονοπάτια και σ αυτό που

Διαβάστε περισσότερα

καταγραφή τεκμηρίωση πιστοποίηση ιχνηλάτηση

καταγραφή τεκμηρίωση πιστοποίηση ιχνηλάτηση καταγραφή τεκμηρίωση πιστοποίηση ιχνηλάτηση cert in-progress ltd Πατρ. Γρηγορίου Ε 24 - Έδεσσα - Τ.Κ. 58200. Eπικοινωνία: Τηλ.+30.23810.25689 URL: http://www.yourpoint.gr email:info@yourpoint.gr Γενικά

Διαβάστε περισσότερα

Ενεργειακά φυτά Βιομάζα. Εισαγωγή στην καλλιέργεια, συγκομιδή, διακίνηση και χρήση βιομάζας

Ενεργειακά φυτά Βιομάζα. Εισαγωγή στην καλλιέργεια, συγκομιδή, διακίνηση και χρήση βιομάζας Ενεργειακά φυτά Βιομάζα. Εισαγωγή στην καλλιέργεια, συγκομιδή, διακίνηση και χρήση βιομάζας Θ.Α.Γέμτος Εργαστήριο Γεωργικής Μηχανογίας, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Εισαγωγή Χρήση βιομάζας δηλαδή χρήση βιολογικών

Διαβάστε περισσότερα

Αρωματικά και Φαρμακευτικά Φυτά τάσεις και προοπτικές. Χρήστος Δόρδας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Γεωπονική Σχολή Εργαστήριο Γεωργίας

Αρωματικά και Φαρμακευτικά Φυτά τάσεις και προοπτικές. Χρήστος Δόρδας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Γεωπονική Σχολή Εργαστήριο Γεωργίας 1 Αρωματικά και Φαρμακευτικά Φυτά τάσεις και προοπτικές Χρήστος Δόρδας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Γεωπονική Σχολή Εργαστήριο Γεωργίας 2 Αντικείμενο της ομιλίας Σημασία των αρωματικών φυτών

Διαβάστε περισσότερα

Συνεργάτες στην. επιτυχία

Συνεργάτες στην. επιτυχία Συνεργάτες στην επιτυχία Παρέχοντας το υπόβαθρο Tα πλεονεκτήματα των ολοκληρωμένων λύσεων για τις καλλιέργειες Η υγιεινή διατροφή αποτελεί παράγοντα ζωτικής σημασίας για κάθε άνθρωπο. Δε μας βοηθά μόνο

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Εισαγωγή στη Γεωργία Λαχανοκομία Ημερομηνία

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΙΔΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΥΓΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ. Ολοκληρωμένη Προσέγγιση για την Ασφάλεια των τροφίμων food safety from farm to fork

ΗΜΕΡΙΔΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΥΓΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ. Ολοκληρωμένη Προσέγγιση για την Ασφάλεια των τροφίμων food safety from farm to fork ΗΜΕΡΙΔΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΥΓΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Ολοκληρωμένη Προσέγγιση για την Ασφάλεια των τροφίμων food safety from farm to fork Δρ. Κων/νος Μπαρμπέρης Προϊστάμενος Δ/νσης Εργαστηριακών

Διαβάστε περισσότερα

Νέα νομοθεσία χημικών REACH υποχρεώσεις των επιχειρήσεων οφέλη για καταναλωτές και επιχειρήσεις Δ. Τσίχλης Προϊστάμενος Δ/νσης Περιβάλλοντος

Νέα νομοθεσία χημικών REACH υποχρεώσεις των επιχειρήσεων οφέλη για καταναλωτές και επιχειρήσεις Δ. Τσίχλης Προϊστάμενος Δ/νσης Περιβάλλοντος Νέα νομοθεσία χημικών REACH υποχρεώσεις των επιχειρήσεων οφέλη για καταναλωτές και επιχειρήσεις Δ. Τσίχλης Προϊστάμενος Δ/νσης Περιβάλλοντος ΙΩΆΝΝΙΝΑ 08.04.09 1 Νομοθεσία Καταργείται-ενσωματώνεται σταδιακά

Διαβάστε περισσότερα

Απαραίτητα Μέσα. Ολοκληρωμένη Διαχείριση του προβλήματος. Ta... για την. του φυλλορρύκτη της τομάτας (Τuta absoluta).

Απαραίτητα Μέσα. Ολοκληρωμένη Διαχείριση του προβλήματος. Ta... για την. του φυλλορρύκτη της τομάτας (Τuta absoluta). Ta... Απαραίτητα Μέσα για την Ολοκληρωμένη Διαχείριση του προβλήματος του φυλλορρύκτη της τομάτας (Τuta absoluta). Φερομόνη Τuta-500 Φερομόνη Τua-Optima Tuta Roll Ferolite εισαγωγη O φυλλορρύκτης της τομάτας

Διαβάστε περισσότερα

Κατανοώντας την επιχειρηματική ευκαιρία

Κατανοώντας την επιχειρηματική ευκαιρία Η Επιχειρηματική Ευκαιρία Κατανοώντας την επιχειρηματική ευκαιρία Υπάρχουν έρευνες οι οποίες δείχνουν ότι στους περισσότερους επιχειρηματίες που ξεκινούν για πρώτη φορά μια επιχείρηση, τελειώνουν τα χρήματα

Διαβάστε περισσότερα

Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ

Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ 1.8.2014 L 230/1 II (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΕ) αριθ. 834/2014 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 22ας Ιουλίου 2014 για τη θέσπιση κανόνων σχετικά με την εφαρμογή του κοινού πλαισίου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΣΕΠ ΣΠΕΙΡΑ ΓΗΣ O ΕΔΡΑ ΠΙΕΡΙΑ O 7 ΜΕΛΗ O 4 ΓΥΝΑΙΚΕΣ 3 ΑΝΔΡΕΣ O 4 ΑΝΕΡΓΟΙ/ΕΣ O ΑΠΌ 4 ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ

ΚΟΙΝΣΕΠ ΣΠΕΙΡΑ ΓΗΣ O ΕΔΡΑ ΠΙΕΡΙΑ O 7 ΜΕΛΗ O 4 ΓΥΝΑΙΚΕΣ 3 ΑΝΔΡΕΣ O 4 ΑΝΕΡΓΟΙ/ΕΣ O ΑΠΌ 4 ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΚΟΙΝΣΕΠ ΣΠΕΙΡΑ ΓΗΣ O ΕΔΡΑ ΠΙΕΡΙΑ O 7 ΜΕΛΗ O 4 ΓΥΝΑΙΚΕΣ 3 ΑΝΔΡΕΣ O 4 ΑΝΕΡΓΟΙ/ΕΣ O ΑΠΌ 4 ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΚΙΝΗΤΡΑ O ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ ΣΤΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ O ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ ΝΕΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ O ΝΕΕΣ ΠΗΓΕΣ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογική Γεωργία. Δ ρ. Μ α ρ ί α Τ σ ι α φ ο ύλ η. Τομέας Οικολογίας Τμήμα Βιολογίας. e-mail : tsiafoul@bio.auth.gr

Βιολογική Γεωργία. Δ ρ. Μ α ρ ί α Τ σ ι α φ ο ύλ η. Τομέας Οικολογίας Τμήμα Βιολογίας. e-mail : tsiafoul@bio.auth.gr Βιολογική Γεωργία Δ ρ. Μ α ρ ί α Τ σ ι α φ ο ύλ η Τομέας Οικολογίας Τμήμα Βιολογίας e-mail : tsiafoul@bio.auth.gr ΑΓΡΟΤΙΚΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Τι είναι το αγροτικό οικοσύστημα; Το αποτέλεσμα διαχείρισης φυσικού

Διαβάστε περισσότερα

Απόβλητα - «Ένας φυσικός πόρος στο σχολείο μας;»

Απόβλητα - «Ένας φυσικός πόρος στο σχολείο μας;» Απόβλητα - «Ένας φυσικός πόρος στο σχολείο μας;» Λέξεις κλειδιά: Απορρίμματα, ανακύκλωση, ρύπανση, υγεία, προστασία περιβάλλοντος, ΧΥΤΥ, ΧΑΔΑ Εισαγωγή Απόβλητα ένα επίκαιρο ζήτημα, που αποτελεί διαχρονικά

Διαβάστε περισσότερα

1.1 Οικολογικό περιβόλι. Σχεδιασµός και οργάνωση του. 2.1 Έδαφος γεµάτο ζωή Α ΜΕΡΟΣ (70 ) 2.1.1 Η διαδικασία δηµιουργίας χούµους στο έδαφος

1.1 Οικολογικό περιβόλι. Σχεδιασµός και οργάνωση του. 2.1 Έδαφος γεµάτο ζωή Α ΜΕΡΟΣ (70 ) 2.1.1 Η διαδικασία δηµιουργίας χούµους στο έδαφος Σεµινάριο Οικολογικό περιβόλι & ανθόκηποι ταράτσας Το σεµινάριο αποτελείται από 20 µαθήµατα των 10 συναντήσεων Σύνολο: 35 εκπαιδευτικές ώρες 1 η Συνάντηση (1 ο µάθηµα) 1.1 Οικολογικό περιβόλι. Σχεδιασµός

Διαβάστε περισσότερα

To Σύστημα HACCP & τα Ξενοδοχεία. Δρ Ε. ΕΥΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ

To Σύστημα HACCP & τα Ξενοδοχεία. Δρ Ε. ΕΥΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ To Σύστημα HACCP & τα Ξενοδοχεία Δρ Ε. ΕΥΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ Τι είναι HACCP; Hazard = Κίνδυνος Analysis = Ανάλυση Critical = Κρίσιμο Το ΑΚΚΣΕ είναι ένα εργαλείο που προσπαθεί να διασφαλίσει την υγιεινή και την

Διαβάστε περισσότερα

Μέλισσες ένας πολύτιμος θησαυρός

Μέλισσες ένας πολύτιμος θησαυρός Photos by Christina Christodoulou Μέλισσες ένας πολύτιμος θησαυρός Χριστίνα Χριστοδούλου Γεωπόνος Μελισσοκομικού Κέντρου Κύπρου 1 Μέλισσα Έντομο ανήκει στα Υμενόπτερα. Θεωρείτε κοινωνικό και επικοινωνεί

Διαβάστε περισσότερα

Παρακολούθηση & Αξιολόγηση με τη νέα ΚΑΠ Λογική της παρέμβασης και προτεινόμενοι δείκτες

Παρακολούθηση & Αξιολόγηση με τη νέα ΚΑΠ Λογική της παρέμβασης και προτεινόμενοι δείκτες Παρακολούθηση & Αξιολόγηση με τη νέα ΚΑΠ Λογική της παρέμβασης και προτεινόμενοι δείκτες 3 η Τεχνική Συνάντηση Ομάδας Καθοδήγησης 27 Απριλίου 2012 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ 2007-2013 ΕΥΔ

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΡΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΔΑΣΚΑΛΟΣ ΣΤΟ 4/ΘΕΣΙΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΡΟΔΙΑΣ

ΛΕΡΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΔΑΣΚΑΛΟΣ ΣΤΟ 4/ΘΕΣΙΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΡΟΔΙΑΣ ΛΕΡΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΔΑΣΚΑΛΟΣ ΣΤΟ 4/ΘΕΣΙΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΡΟΔΙΑΣ ΒΗΜΑΤΑ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Αποφασίζεται το θέμα σε συνεργασία με τους μαθητές. Ενημερώνεται ο διευθυντής του σχολείου, ο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΤΡΟΦΗ ΒΟΟΕΙΔΩΝ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΤΡΟΦΗ ΒΟΟΕΙΔΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΕΛΕΓΧΟΥ & ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ Α. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ 52, 71305, ΗΡΑΚΛΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΗΛ: 2810 360715 7 FAX: 2810 360718 info@irisbio.gr / www.irisbio.gr ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΤΡΟΦΗ ΒΟΟΕΙΔΩΝ ΕΚΔΟΣΗ: ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΖΩΤΟΥΧΟΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΙ ΟΡΘΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ. Δρ. Γιάννης Ασημακόπουλος Πρώην Καθηγητής Γεωπονικού Παν/μίου Αθηνών

ΑΖΩΤΟΥΧΟΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΙ ΟΡΘΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ. Δρ. Γιάννης Ασημακόπουλος Πρώην Καθηγητής Γεωπονικού Παν/μίου Αθηνών ΑΖΩΤΟΥΧΟΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΙ ΟΡΘΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ Δρ. Γιάννης Ασημακόπουλος Πρώην Καθηγητής Γεωπονικού Παν/μίου Αθηνών ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΛΙΠΑΣΜΑΤΟΣ. Με την κλασσική έννοια, ως λίπασμα ορίζεται κάθε ουσία

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση των εδαφικών πόρων στις ορεινές περιοχές υπό το πρίσμα της κλιματικής μεταβολής. Δημ. Αλιφραγκής Καθηγητής, ΑΠΘ

Διαχείριση των εδαφικών πόρων στις ορεινές περιοχές υπό το πρίσμα της κλιματικής μεταβολής. Δημ. Αλιφραγκής Καθηγητής, ΑΠΘ Διαχείριση των εδαφικών πόρων στις ορεινές περιοχές υπό το πρίσμα της κλιματικής μεταβολής Δημ. Αλιφραγκής Καθηγητής, ΑΠΘ Τα paleosols θεωρούνται και ως λείψανα εδαφών των οποίων η μελέτη αποτελεί ένα

Διαβάστε περισσότερα

Οριζόντια Προτεραιότητα & Εγκάρσιος Στόχος

Οριζόντια Προτεραιότητα & Εγκάρσιος Στόχος Οριζόντια Προτεραιότητα & Εγκάρσιος Στόχος Στην Πρόταση Κανονισμού για τη στήριξη της Αγροτικής Ανάπτυξης μετά το 2013, δίνεται ιδιαίτερη βαρύτητα στην καινοτομία αφού, όπως φαίνεται και στο παρακάτω διάγραμμα,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ ΣΤΗ ΓΗ

Η ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ ΣΤΗ ΓΗ Η ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ ΣΤΗ ΓΗ Η εμφάνιση της γεωργίας στη Γη συμπίπτει με τη σταδιακή απομάκρυνση του ανθρώπου από τη νομαδική ζωή και τη μόνιμη εγκατάστασή του σε συγκεκριμένες περιοχές. Η φροντίδα για

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΕΙΔΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Γενικά Λαμβάνοντας υπόψη τις μέχρι σήμερα Εγκυκλίους για τον τρόπο οργάνωσης και λειτουργίας

Διαβάστε περισσότερα