Κατασκευές της όρασης

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Κατασκευές της όρασης"

Transcript

1 ΚΩΣΤΑΣ ΤΣΙΑΜΠΑΟΣ Κατασκευές της όρασης Από τη θεωρία του Δοξιάδη στο έργο του Πικιώνη ΠΡΟΛΟΓΟΣ του Παναγιώτη Τουρνικιώτη ΑΘΗΝΑ 2010

2 Κώστας Τσιαμπάος Κατασκευές της όρασης 2010 Εκδόσεις ΠΟΤΑΜΟΣ Επιμέλεια: Γιούλα Κουγιά Σχεδιασμός έκδοσης: Βίβιαν Γιούρη Επεξεργασία εικόνων: Colornetwork Εκτύπωση: Μητρόπολις ΑΕ Εκδόσεις ΠΟΤΑΜΟΣ Ξενοκράτους 48, Αθήνα, τηλ , fax ΙSBN

3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ 11 ΣΗΜΕΙΩΜΑ 13 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 17 Α. Η ΟΠΤΙΚΗ ΤΟΥ ΔΟΞΙΑΔΗ 23 ΕΙΚΟΝΕΣ 59 Β. Η ΟΡΑΣΗ ΤΟΥ ΠΙΚΙΩΝΗ 75 ΕΠΙΛΟΓΟΣ 135 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 143 ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ 147

4 Στον Κ., τη Μ., τον Τ., την Κ.

5 ΠΡΟΛΟΓΟΣ του Παναγιώτη Τουρνικιώτη καθηγητή Σχολής Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ Ο τρόπος με τον οποίο βλέπεις τον κόσμο είναι μέρος της κατασκευής του κόσμου. Η πρόταση αυτή, που συνδέεται άμεσα με την έννοια και την πρακτική της θεωρίας, συμμετέχει στην κατασκευή του κόσμου αυτού σε δύο διαφορετικές κατευθύνσεις. Η μία γυρίζει το βλέμμα προς το παρελθόν και η άλλη το στρέφει προς το μέλλον. Στο αναπόφευκτο μέσο στέκεται η ματιά, ως υποκείμενο που ατενίζει τα αντικείμενά της στο παρόν, και ταυτόχρονα τα συγκροτεί. Ακόμα κι αν μοιάζει να είναι παράδοξο, το πού θα πέσει ένα βλέμμα, το πού θα «σταθεί», είναι παράμετρος του υποκειμένου, έστω και αν η στάση αυτή ενυπάρχει ως δύναμη στο αντικείμενο της παρατήρησης. Στεκόμαστε στο παρόν, γυρίζουμε το βλέμμα προς τα πίσω, στη χρονική και υλική διαστρωμάτωση, τη μεγάλη συσσώρευση που ορίζουμε ως παρελθόν, και επιλέγουμε συνειδητά ή ασυνείδητα να «δούμε» ελάχιστα ορατά και αόρατα στοιχεία μέσα από τις πολλές και επάλληλες στρώσεις, που η μία έχει καλύψει την άλλη. Οι στάσεις αυτές του βλέμματος είναι η ιστορία μας. Μας παραδίδεται ως «κληρονομιά», αλλά ορίζεται και γράφεται από εμάς. Για αυτό μπορεί και αλλάζει, όταν αλλάζουν στον χρόνο οι θέσεις και η θεωρία των «ματιών» που έχουν στραφεί στο παρελθόν. Το αντικείμενο της θεωρίας κατασκευάζεται λοιπόν στο παρόν. Δεν εννοώ τις πέτρες, τα θεμέλια των χτισμάτων που βρίσκουμε σκάβοντας κάτω από τη γη δύο ή τρεις χιλιάδες χρόνια μετά από τότε που γκρεμίστηκαν, συχνά χωρίς να ξέρουμε γιατί. Εννοώ τις ερμηνείες των λόγων για τους οποίους χτίστηκαν και των τρόπων με τους οποίους συσχετίστηκαν, ακόμα και τον λόγο για τον οποίο σκάψαμε να τα βρούμε, και δουλέψαμε ακούραστα να τα αναπαραστήσουμε, να τα αναστυλώσουμε, να δείξουμε ότι συνεχίζουμε να ζούμε στην πορεία που χάραξαν εκείνα, και βεβαίως εκείνοι που τα έχτισαν, για τους οποίους μπορεί να ξέρουμε ελάχιστα. Το δικό μας βλέμμα, που έχει γυρίσει προς τα πίσω, είναι μια ασυγκράτητη δύναμη που ανασυγκροτεί το παρελθόν, κατασκευάζοντας την ιστορία. Την αληθινή ή τη φαντασιακή ιστορία; Η απάντηση δεν έχει μεγάλη σημασία, γιατί η μόνη πιθανή ετυμηγορία εξαρτάται από το βλέμμα εκείνων που θα ακολουθήσουν, δηλαδή από μια νέα θεώρηση του υποκειμένου. Την αντίληψη αυτήν του παρελθόντος διεκδίκησαν σε ολόκληρη τη ζωή τους ο μαθητής και ο δάσκαλος, ο Κωνσταντίνος Δοξιάδης και ο Δημήτρης Πικιώνης, δύο αρχιτέκτονες που «είδαν» το παρελθόν με πάθος από τη δεκαετία του 30 ως τα χρόνια του 60. Ο Δοξιάδης το είδε με τα μάτια «ανοιχτά» και ο Πικιώνης με τα μάτια «κλειστά». Η στενή πνευματική σχέση τους και 11

6 ΠαναγιώτηΣ ΤουρνικιώτηΣ η διαρκής συνεργασία τους τροφοδότησαν γενιές με ερμηνείες του «κοινού» και του «κύριου» στον αρχαίο ελληνικό και τον παραδοσιακό πολιτισμό, που στηρίζονταν εξίσου σε ιδέες και οράματα, σε αρχαιολογικά τεκμήρια και πραγματικά κτίρια, μετρημένα και αποτυπωμένα με ακρίβεια, για διαφορετικό σκοπό. Το βλέμμα τους «έχτισε» ολόκληρους κόσμους. Στο επίκεντρό τους βρίσκεται το σύγχρονο υποκείμενο της παρατήρησης, που παίρνει, στην περίπτωση του Δοξιάδη, την ιδιότητα ενός περιστρεφόμενου βλέμματος, το οποίο σταματά, ή κάνει κλικ και προσπερνά, στις 10 ή 12 προδιαγεγραμμένες στάσεις της διαίρεσης του κύκλου των 360 μοιρών, σαν να γυρίζει μια κινηματογραφική κάμερα καταμεσής του αρχαίου κόσμου. Η φαντασία αυτή, στηριγμένη στα καλύτερα αρχαιολογικά τεκμήρια της εποχής, συγκροτεί ένα σύστημα σχεδιασμού των αρχαίων ελληνικών πόλεων με βάση την πορεία και τη στάση ενός ιδανικού παρατηρητή. Είναι μια «κατασκευή της όρασης», που γράφεται ως διατριβή του Δοξιάδη στο Βερολίνο και έχει ως πρώτο παραλήπτη τον Πικιώνη στην Αθήνα. Αν γυρίσει τώρα το βλέμμα προς το μέλλον, το ίδιο υποκείμενο προβάλλει στον άχτιστο ακόμα κόσμο τις κινητήριες δυνάμεις του νου του, τη θεωρία, που κατασκευάζεται ως πραγματικότητα. Το μάτι είναι πλέον το επίκεντρο σε μια συνολική θεώρηση που οργανώνει τον κόσμο με προδιαγεγραμμένες «στάσεις» του μελλοντικού παρατηρητή και άλλες παρα/θέσεις ή συν/θέσεις, που «ενώνουν» τον παλιό και τον καινούργιο κόσμο με μοναδικό κριτήριο το παρόν. Στην προβολή αυτήν θα πρωταγωνιστήσει ο Πικιώνης εφαρμόζοντας ευλαβικά τις θεωρίες των κυκλικών χαράξεων του μαθητή του σε όλα σχεδόν τα έργα που ακολούθησαν την εμβληματική διατριβή του. Στη διαμόρφωση του Φιλοπάππου με θέα στην Ακρόπολη, στο Ξενία των Δελφών και την κατοικία της Φιλοθέης, στην αρχιτεκτονική τοπίου, στα μεγάλα μνημεία και την πλακόστρωση μιας αυλής, ο τρόπος που βλέπεις την αρχαία ελληνική πόλη είναι ο ίδιος με τον τρόπο που κατασκευάζεις τη νέα ελληνική αρχιτεκτονική. Το νέο, το πέρασμα από τη θεωρία του Δοξιάδη στο έργο του Πικιώνη, είναι μια «κατασκευή της όρασης» και αυτό, που χαράζεται ευλαβικά με ένα μολύβι στο σχεδιαστήριο του ιδανικού αρχιτέκτονα. Το «μαγικό» αυτό πεδίο των διασταυρούμενων βλεμμάτων που κατασκευάζουν τον σύγχρονο κόσμο μας σε παρελθόντα και σε μέλλοντα χρόνο είναι το πεδίο της έρευνας του Κώστα Τσιαμπάου, που εμβάθυνε ερμηνευτικά σε δύο από τις σημαντικότερες «ματιές» της νεοελληνικής αρχιτεκτονικής. Ο συνδετικός κρίκος, το περιστρεφόμενο βλέμμα που σταματά σε προδιαγεγραμμένες στάσεις του κύκλου και μπορεί να ερμηνεύει το παρελθόν ή να σχεδιάζει το μέλλον, δίνει στο επίκεντρο της όρασης τη θέση της πρωταρχικής θεωρίας από την οποία εκπορεύονται οι κατασκευές του κόσμου. Με αυτήν την έννοια, οι «κατασκευές της όρασης» είναι μια πρωτοποριακή συμβολή στη θεωρία και την ιστορία της νεότερης αρχιτεκτονικής, που στηρίχτηκε στα προσωπικά αρχεία του Δοξιάδη και του Πικιώνη και εκπονήθηκε ως διδακτορική διατριβή στη Σχολή Αρχιτεκτόνων του Πολυτεχνείου. Μπορεί να μοιάζει ότι είναι ένας κύκλος που «κλείνει», με δασκάλους και μαθητές της ίδιας Σχολής, αλλά είμαι σίγουρος πως τώρα ο κύκλος ανοίγει τη σκέψη μας σε ορίζοντες που ήταν «κλειστοί». Ο κόσμος αρχίζει πάλι από την αρχή. 12

7 ΣΗΜΕΙΩΜΑ Το παρόν βιβλίο βασίζεται στη διδακτορική διατριβή μου την οποία υποστήριξα στη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου τον Ιούλιο του Στην έρευνα αυτήν, η οποία διήρκεσε συνολικά τέσσερα χρόνια από τις αρχές του 2003 έως τις αρχές του 2007, είχα επαφές με πρόσωπα τα οποία με βοήθησαν ιδιαίτερα. Κατ αρχάς ο Παναγιώτης Τουρνικιώτης, ο υπεύθυνος της διατριβής, ήταν σε κάθε στάδιο παρών και συμμετείχε ουσιαστικά στη διαμόρφωση του τελικού αποτελέσματος. Αυτό όμως που είχε μεγαλύτερη σημασία για εμένα ήταν η διάθεσή του να μεταδώσει τη γνώση μίας μεθόδου. Της μεθόδου που χρειάζεται να ακολουθεί η έρευνα αν επιδιώκει να διεκδικεί πρωτοτυπία, ακρίβεια και εγκυρότητα. Τώρα καταλαβαίνω ότι αυτή ήταν η σημαντικότερη γνώση που πήρα στην πορεία της διδακτορικής διατριβής μου και για αυτό τον ευχαριστώ. Στην τριμελή συμβουλευτική επιτροπή συμμετείχε και ο Ανδρέας Κούρκουλας. Στις συζητήσεις που είχαμε, πάντα προσπαθούσε να διαχωρίσει το σημαντικό από το δευτερεύον, το ενδιαφέρον από το αδιάφορο, το πρωτότυπο από το κοινότοπο. Θεωρώ ότι συνέβαλε ουσιαστικά στο να αποκτήσει ενδιαφέρον το θέμα της διατριβής. Μέλος της επιτροπής ήταν, για μικρό διάστημα, και ο Δημήτρης Φιλιππίδης συμβάλλοντας και αυτός αρχικά στη διαμόρφωση της μελέτης. Εκτός από τις αρχικές συζητήσεις που είχα μαζί του, τα άρθρα του τα σχετικά με τον Πικιώνη με βοήθησαν να καταλάβω καλύτερα πολλά από τα θέματα τα οποία και εγώ μελετούσα. Στη συνέχεια τη θέση του Δ. Φιλιππίδη πήρε η Βάσω Κιντή. Η παρουσία της ήταν ουσιαστική και η συμβολή της σημαντική, τόσο γιατί με βοήθησε να βρω τις θεωρητικές πηγές πολλών φιλοσοφικών θεωριών και απόψεων τις οποίες συναντούσα συχνά μπροστά μου, όσο και γιατί επέμενε να έχω μια λογικά σαφή και ιστορικά έγκυρη επιχειρηματολογία όταν αναφερόμουν σε ιδέες και νοητικά σχήματα μιας άλλης εποχής. Από την πρώτη στιγμή, η έρευνά μου στράφηκε στο «Αρχείο του Κωνσταντίνου Δοξιάδη». Εκεί, στο υπόγειο της πολυκατοικίας του Αμαρουσίου, ανοίχτηκε ένα πεδίο έρευνας πραγματικά εντυπωσιακό. Η ποιότητα και ο πλούτος του αρχείου (βιβλία, άρθρα, σχέδια, φωτογραφίες, αλληλογραφία, αποκόμματα εφημερίδων και περιοδικών κ.ο.κ.) το καθιστούν σίγουρα το σημαντικότερο αρχείο Έλληνα αρχιτέκτονα και από τα σημαντικότερα αρχεία αρχιτεκτονικής παγκόσμια. Η χαρά που είχα να ασχοληθώ με το αρχείο για περίπου δύο χρόνια ήταν μεγάλη και για αυτό ευχαριστώ πρώτον απ όλους τον Απόστολο Δοξιάδη που με εμπιστεύτηκε. Σίγουρα χωρίς το πρωτότυπο υλικό του αρχείου η διατριβή μου θα είχε μειωμένο ερευνητικό ενδιαφέρον. Επίσης ευχαριστώ τη Γιώτα Παυλίδου που με βοήθησε να κατευθυνθώ ανάμεσα στο τεράστιο αρχειακό υλικό και να βρω τα στοιχεία που με ενδιέφεραν. 13

8 ΚΩΣΤΑΣ ΤΣΙΑΜΠΑΟΣ Εκτός από το «Αρχείο», σημαντικά στοιχεία άντλησα και από τη «Βιβλιοθήκη Δοξιάδη» του ΕΜΠ. Το υλικό το οποίο δωρίστηκε από το ίδρυμα Δοξιάδη στο ΕΜΠ τυπικά περιλαμβάνει τη βιβλιοθήκη του γραφείου του Κωνσταντίνου Δοξιάδη. Ωστόσο ανάμεσα στα άλλα υπάρχουν και αρκετά από τα βιβλία που είχε στην κατοχή του ο Κ. Δοξιάδης όταν ήταν φοιτητής στο ΕΜΠ και αργότερα στο Βερολίνο. Ελληνικές και ξένες εκδόσεις της δεκαετίας του 10, του 20 και του 30, γνωστές μελέτες αρχιτεκτονικής, πολεοδομίας, αρχαιολογίας, ιστορίας, φιλοσοφίας, έργα αναφοράς για την εποχή του Μεσοπολέμου. Τον τελευταίο χρόνο της έρευνάς μου στράφηκα και στο προσωπικό αρχείο του Δημήτρη Πικιώνη. Αν και το μεγαλύτερο μέρος του έχει δημοσιευτεί, έχει πάντα ενδιαφέρον η επαφή με αυτό. Η προσωπική βιβλιοθήκη του Πικιώνη, η οποία βρίσκεται στο σπίτι του σχεδόν ανέπαφη, με έκανε να καταλάβω καλύτερα τις αναφορές του αρχιτέκτονα και να αποκωδικοποιήσω ως ένα βαθμό κάποια από τα κείμενά του. Η Αγνή Πικιώνη με προθυμία δέχτηκε να μου παρουσιάσει το υλικό και να συνομιλήσει μαζί μου την ευχαριστώ για αυτό. Στην πορεία της μελέτης χρειάστηκε να πραγματευτώ και θέματα αρχαίας φιλοσοφίας. Για τις παρατηρήσεις και τις συμβουλές της καθώς και για τις βιβλιογραφικές πηγές που μου υπέδειξε ευχαριστώ την Κατερίνα Ιεροδιακόνου, η οποία πρόθυμα με βοήθησε να προσεγγίσω κάποια λεπτά θεωρητικά ζητήματα. Τα άρθρα που μου πρότεινε πάνω σε θέματα όπως η αντίληψη, το χρώμα και η λειτουργία της όρασης στην αρχαιότητα ήταν απαραίτητα αφού η σχετική βιβλιογραφία στην Ελλάδα είναι σχεδόν ανύπαρκτη. Για γενικότερα θέματα φιλοσοφίας της τέχνης και αισθητικών θεωριών της αρχαιότητας είχα τη χαρά να συνομιλήσω και με τον Στέλιο Ράμφο. Η απόλαυση που μου έδωσαν αυτές οι συνομιλίες ήταν ιδιαίτερη και για αυτό τον ευχαριστώ. Αναζητώντας το αντικείμενο του ενδιαφέροντός μου σε μια παλαιότερη εποχή και σε αρχιτέκτονες του παρελθόντος φάνηκε πόσο σημαντική ήταν η επαφή μου με πρόσωπα που είχαν στενή σχέση τόσο με τον Πικιώνη όσο και με τον Δοξιάδη. Οι συνομιλίες μου με τους Άγγελο Δημητρίου, Αλέξανδρο Παπαγεωργίου, Παναγή Ψωμόπουλο και Σάββα Κονταράτο δεν μου μετέδωσαν μόνο μια έμμεση εμπειρία επαφής με τη σκέψη και την προσωπικότητα του Πικιώνη και του Δοξιάδη, αλλά μου μετέφεραν και το «άρωμα» εκείνης της εποχής. Συνεχείς συζητήσεις, καθ όλη τη διάρκεια της έρευνάς μου, είχα και με τη Μυρτώ Κιούρτη, η οποία έγραφε τη δική της διδακτορική διατριβή στην ίδια σχολή, την ίδια περίοδο. Τα ερωτήματα, τα σχόλια και οι παρατηρήσεις της, αλλά και η διαφορετική ματιά της πάνω σε ορισμένα θέματα, βοήθησαν οπωσδήποτε την εξέλιξη της έρευνάς μου. Επίσης θα ήθελα να αναφέρω και τους Π. Μπαμπάλου (καθηγήτρια ΕΜΠ), Εμμ. Μπίρη (καθηγητή ΕΜΠ), Σ. Ξενόπουλο (καθηγητή ΕΜΠ) και να τους ευχαριστήσω για τη συμμετοχή τους στην επταμελή εξεταστική επιτροπή. Σε μια εποχή όπου το Διαδίκτυο αποτελεί εργαλείο για έναν ερευνητή είτε για την αναζήτηση πληροφοριών είτε για την προμήθεια βιβλίων, η πολύωρη παραμονή στους χώρους των «παραδοσιακών» βιβλιοθηκών είναι ακόμα απαραίτητη. Εκτός από το Αρχείο Δοξιάδη και το Αρχείο Πικιώνη, που προανέφερα, οι κυριότερες βιβλιοθήκες στις οποίες μελέτησα είναι η βιβλιοθήκη της Αρχιτεκτονικής Σχολής του ΕΜΠ, η βιβλιοθήκη της Αγγλικής και της Αμερικανικής 14

9 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Αρχαιολογικής Σχολής, η βιβλιοθήκη του ιδρύματος Παναγιώτη και Έφης Μιχελή, η βιβλιοθήκη του ΤΕΕ, η βιβλιοθήκη της Ανώτατης Σχολής Καλών Τεχνών, η Κεντρική Βιβλιοθήκη του ΕΜΠ, οι βιβλιοθήκες της Φιλοσοφικής Σχολής και του τμήματος Μεθοδολογίας, Ιστορίας και Θεωρίας της Επιστήμης του Καποδιστριακού Πανεπιστημίου, η βιβλιοθήκη της Αρχιτεκτονικής Σχολής του Πανεπιστημίου Πατρών, η βιβλιοθήκη της Αρχιτεκτονικής Σχολής του Πανεπιστημίου του Berkeley και η βιβλιοθήκη Avery του Πανεπιστημίου Columbia. Τέλος, οφείλω να αναφέρω ότι η πραγματοποίηση αυτής της διατριβής δεν θα ήταν δυνατή χωρίς δύο υποτροφίες. Την υποτροφία του Ειδικού Λογαριασμού Έρευνας του ΕΜΠ ( ) και την υποτροφία του ΙΚΥ ( ). Η οικονομική ενίσχυση της έρευνας ήταν απαραίτητη ώστε αυτή να μπορέσει να ολοκληρωθεί μέσα σε τέσσερα χρόνια. 15

10 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Κατασκευές της όρασης είναι όλα όσα βλέπουμε. Η ενασχόληση με τα ορατά αντικείμενα, με την οπτική διάσταση των μορφών, με την «κοινωνική ζωή των ορατών πραγμάτων» 1 αφορά αυτό που ονομάζεται πολιτισμός της εικόνας. 2 Οι εικόνες, τα σχήματα, τα σύμβολα δομούν σύνθετα συστήματα επικοινωνίας τα οποία αποτελούν σημαντικό μέρος κάθε πολιτισμού. Το ορατό βρίσκεται διαρκώς στην επιφάνεια ενός αόρατου πεδίου νοημάτων. Μέσα από αυτό το πεδίο αναδύονται ερωτήματα σχετικά με το τι είναι αυτό που καθίσταται ορατό, ποιος βλέπει τι και με ποιους τρόπους συνδέεται η όραση με τη γνώση και την εξουσία. Η ιστορία των ορατών αντικειμένων (έργα τέχνης, επιστημονικές και τεχνικές εικονογραφήσεις, κινηματογραφικές ταινίες, τηλεοπτικές εκπομπές, ψηφιακά μέσα), οι φιλοσοφικές διαστάσεις του οράν, οι σημειωτικές σπουδές των εικόνων, οι ψυχαναλυτικές διερευνήσεις του βλέμματος, οι φαινομενολογικές και κοινωνιολογικές απόψεις του θεάματος είναι σύγχρονα αντικείμενα θεωρητικής μελέτης. Το ορατό μελετάται καθαυτό ως το ομιλούν περίβλημα ενός άρρητου λόγου. Η όραση αποτελεί για το πεδίο της αρχιτεκτονικής σκέψης και πράξης τη σημαντικότερη ανθρώπινη αίσθηση, εφόσον μέσω αυτής μπορούμε να αντιλαμβανόμαστε σχήματα, εικόνες και μορφές στον χώρο αλλά και να σχεδιάζουμε τις αναπαραστάσεις οι οποίες προϋπάρχουν και στις οποίες βασιζόμαστε για να κατασκευάσουμε το οτιδήποτε. Στην αρχιτεκτονική η επικοινωνία του ανθρώπου με την κτιριακή κατασκευή γίνεται εφικτή μέσα από οπτικά δεδομένα και αντικείμενα. Τα αρχιτεκτονικά σχέδια, τα σκίτσα, οι φωτογραφίες, οι ψηφιακές απεικονίσεις είναι τέτοια αντικείμενα. Η αρχιτεκτονική εικονογραφία αποτελεί σημαντικό μέρος της οπτικής διάστασης του πολιτισμού μας και των επικοινωνιακών του συστημάτων-μέσων. Το κτίριο λειτουργεί ως ένα πεδίο μεταφοράς νοημάτων και προκαλεί για πολλαπλές ερμηνείες του όποιου περιεχομένου βρίσκεται κάτω από το κέλυφός του. Το οράν, ως πράξη, συμβαίνει στον χώρο ο οποίος βρίσκεται ανάμεσα στα εξωτερικά ορατά αντικείμενα της αρχιτεκτονικής και τα εσωτερικά αόρατα αντικείμενα της σκέψης. Μέσα από την όραση κατανοούμε αυτό που βλέπουμε και ταυτόχρονα προσεγγίζουμε τη σκέψη που βρίσκεται πίσω του. Μέσω της όρασης συμμετέχουμε εξίσου στη συγκρότηση του χώρου και του λόγου. Στην παρούσα μελέτη η όραση αντιμετωπίζεται ως ένα θεωρητικό εργαλείο στον χώρο της αρχιτεκτονικής φέρνοντας στην επιφάνεια σκέψεις και διερωτήσεις: Τι είναι αυτό που αναπαριστά 1. Κατά την έκφραση του Arjun Appadurai στο The Social life of Things, Cambridge: Cambridge University Press, Visual culture, όπως έχει επικρατήσει ο όρος στα αγγλικά. 17

11 ΚΩΣΤΑΣ ΤΣΙΑΜΠΑΟΣ ο αρχιτέκτονας, ποιο περιεχόμενο δίνει στις μορφές που σχεδιάζει και σε ποιον αναφέρεται; 3 Τι είναι αυτό που κατανοεί ο παρατηρητής και τι μηνύματα λαμβάνει; Ποιος είναι αυτός που έχει την «ικανότητα» να βλέπει, να μεταφέρει, να ανταλλάσσει ορατά αντικείμενα; Ποιος διαμορφώνει τον πολιτισμό της εικόνας και κατ επέκταση καθορίζει μια σημαντική αισθητική, κοινωνική και ιδεολογική διάσταση του πολιτισμού μας; Στα κείμενα του Πικιώνη η όραση αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα. Από την έλξη που, όπως ο ίδιος γράφει, του άσκησε η «επανάσταση της όρασης» 4 του Σεζάν μέχρι την αναζήτηση στο περιοδικό Το 3ο Μάτι μιας «νέας όρασης» 5 ο Πικιώνης εκφράζει μία αισθητική προσέγγιση της αρχιτεκτονικής όπου η οπτική αντίληψη είναι πρωταρχική και καθοριστική. Για τον Πικιώνη το βλέμμα μπορεί να «διαπερνάει» την ορατή μορφή και να διεισδύει σε ένα «κρυμμένο» νόημα. Το διεισδυτικό μάτι κατέχει την ικανότητα της ενόρασης. Ενόραση η οποία μπορεί να οδηγήσει στη βαθύτερη ουσία των πραγμάτων φανερώνοντας αυτό το οποίο, εκ πρώτης όψεως, δεν φαίνεται. Το ίδιο το χτισμένο έργο του Πικιώνη είναι αποτέλεσμα μίας «κατασκευής του βλέμματος», μιας επιθυμίας να υλοποιηθούν στον χώρο τρισδιάστατες οπτικές αναπαραστάσεις. Ακολουθώντας μία συγκεκριμένη αισθητική θεώρηση, η οποία κρίνει την αξία της αρχιτεκτονικής όχι τόσο από τη λειτουργία της κάτοψης όσο από την έκφραση της εξωτερικής όψης, ο Πικιώνης σχεδιάζει και «κτίζει» εικόνες. Αυτό γίνεται ακριβώς επειδή ο αρχιτέκτονας πιστεύει πως μόνο μέσω της μορφής το αρχιτεκτόνημα μπορεί να εξωτερικεύσει το πνευματικό του περιεχόμενο και να μεταδώσει στο θεατή το νόημά του. Οι οπτικές αναπαραστάσεις έρχονται στο προσκήνιο και οι προοπτικές απόψεις διατάσσονται η μία μετά την άλλη ώστε ο θεατής να απολαμβάνει την αρχιτεκτονική μέσω των οφθαλμών. Τα κτίρια εκφράζονται μέσα από τις όψεις τους, τα κτιριακά σύνολα μέσα από προοπτικές εικόνες. Η όψη στην αρχιτεκτονική του Πικιώνη δεν είναι αφαιρετική αλλά υφίσταται προσεκτική επεξεργασία ώστε να αναδειχθεί κάθε δυνατό εκφραστικό στοιχείο της. Η κάτοψη δουλεύεται ως μία ακόμα όψη. Ως κατ-όψη, ως ένα επίπεδο πάνω στο οποίο ακουμπάνε τα πόδια μας, αλλά κυρίως ως ένα επίπεδο το οποίο αγγίζουμε με το βλέμμα μας. Η οργάνωση αυτών των προοπτικών εικόνων στο έργο του Πικιώνη γίνεται περισσότερο συστηματική από το 1937 και μετά, όταν ο αρχιτέκτονας χρησιμοποιεί για πρώτη φορά ένα ορισμένο σύστημα αρμονικών χαράξεων. Ποιος μπορεί να καταλάβει, για παράδειγμα, ότι οι κατασκευές που κάνει ο Πικιώνης στον λόφο του Φιλοπάππου δεν είναι τοποθετημένες τυχαία στον χώρο αλλά ακολουθούν μιαν απόλυτη γεωμετρία όπου κάθε σημείο, κάθε γωνιά, κάθε σκαλί, κάθε πλάτωμα συμμετέχει το καθένα σε μία προσεκτικά ρυθμισμένη μαθηματική τάξη. 3. Αναφέρομαι στον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιείται η όραση ως θεωρητικό εργαλείο τα τελευταία περίπου δέκα χρόνια στους ερευνητικούς τομείς των visual studies, της visual culture κ.ο.κ. 4. Βλ. κεφ. Β. 5. Στο ίδιο. 18

12 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αυτό που μοιάζει «φυσικό», «τυχαίο» ή «γραφικό» είναι στην ουσία του η χωρική υλοποίηση, μέσω των κατασκευών, μιας καλά υπολογισμένης ευκλείδειας γεωμετρίας. Μιας γεωμετρίας η οποία δεν είναι άμεσα ορατή, δεν γίνεται αντιληπτή με «γυμνό μάτι», αν και έχει άμεση σχέση με αυτό που φαίνεται. Μιας γεωμετρίας, με άλλα λόγια, η οποία μένει η ίδια αφανής έχοντας στόχο να οργανώσει με τον καλύτερο, τον πλέον αρμονικό τρόπο τις ορατές αρχιτεκτονικές μορφές σε μία ενιαία και αρμονική για το μάτι σύνθεση. Ακολουθώντας αυτήν την κρυφή γεωμετρία ο χώρος παρουσιάζεται στο οπτικό πεδίο του παρατηρητή μέσα από πολλαπλά «ζωγραφικά» κάδρα ή με τη γλώσσα του κινηματογράφου μέσα από διαδοχικά κινηματογραφικά καρέ. Τη στιγμή που οι κατόψεις του Πικιώνη σχεδιάζονται με υπόβαθρο ένα συγκεκριμένο γεωμετρικό σύστημα αυτό το σύστημα χρειάζεται να μελετηθεί βαθύτερα όχι μόνο καθαυτό, αλλά κυρίως ως προς την καταγωγή του, τις θεωρητικές αφετηρίες του. Και αυτό μπορεί να γίνει θέτοντας εξαρχής κάποια ερωτήματα: Πώς προέκυψε αυτή η γεωμετρία; Πού βρήκε ο Πικιώνης αυτό το συνθετικό σύστημα; Ποιο ακριβώς σύστημα είναι αυτό που χρησιμοποιεί ο Πικιώνης; Το 1936 ο Κωνσταντίνος Δοξιάδης παρουσιάζει τη διδακτορική διατριβή του στο πανεπιστήμιο Charlottenburg του Βερολίνου με θέμα τις αρμονικές χαράξεις στην αρχαία ελληνική αρχιτεκτονική. Ο Δοξιάδης μελετά τα πολεοδομικά συγκροτήματα της Αρχαίας Ελλάδας και «ανακαλύπτει» ότι οι κατόψεις τους είναι σχεδιασμένες με βάση ένα κοινό και απόλυτα συγκεκριμένο γεωμετρικό σύστημα. Το γεωμετρικό σύστημα που εισάγει ο Δοξιάδης το 1936 στη διατριβή του είναι το σύστημα που χρησιμοποιεί ο Πικιώνης. Τις ίδιες ακριβώς αρμονικές χαράξεις, τις οποίες ανακαλύπτει ο Δοξιάδης το 1936 στα πολεοδομικά συγκροτήματα της αρχαίας Ελλάδας, τις χρησιμοποιεί ο Πικιώνης από το 1937 και μετά για να σχεδιάσει μερικά από τα σημαντικότερα έργα του. Ο Δοξιάδης φοιτά στη Σχολή Αρχιτεκτόνων του Μετσόβιου Πολυτεχνείου από το 1931 έως το Ο Δημήτρης Πικιώνης είναι καθηγητής του. Δοξιάδης και Πικιώνης έχουν σχέση βαθιάς και αμοιβαίας εκτίμησης και διατηρούν συνεχή επικοινωνία. Η στενή επαφή του Δοξιάδη με τον Πικιώνη, με έναν αρχιτέκτονα ο οποίος ανέκαθεν ενδιαφερόταν για τις αρμονικές χαράξεις και τις χρησιμοποιούσε στα έργα του, συνέβαλε στο να καταφέρει ο Δοξιάδης να παρουσιάσει σε ελάχιστο χρονικό διάστημα μία σημαντική και πρωτότυπη θεωρητική εργασία. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο Δοξιάδης πάει στο Βερολίνο το 1935 και το 1936 παρουσιάζει τη διατριβή του. Αρχίζει και ολοκληρώνει τη μελέτη του σε λιγότερο από ένα χρόνο και αυτό γιατί, όπως θα φανεί, η θεωρητική προετοιμασία είχε ήδη γίνει στα χρόνια του Πολυτεχνείου. Εκεί, γύρω στο 1936, θα γυρίσουμε για να δούμε τι ακριβώς συνέβη, ποιοι ήταν οι πρωταγωνιστές, τι επιθυμούσαν και αναζητούσαν, τι ήταν αυτό που ανακάλυψαν ή απλώς βρήκαν, πώς το χρησιμοποίησαν και πού οδηγήθηκαν. Η προσεκτική παρατήρηση μπορεί να φανερώσει αυτό που δεν φαίνεται άμεσα και να εξηγήσει πράγματα που σκόπιμα ή μη μένουν κρυμμένα και βουβά. Η ανάδειξη της σχέσης Δοξιάδη - Πικιώνη και η αναζήτηση των ειδικών χαρακτηριστικών της έχει στόχο να αποσαφηνίσει κάποιες σημαντικές παραμέτρους μιας διαδικασίας διαρκούς ανταλλαγής ανάμεσα στην αρχιτεκτονική θεωρία και την αρχιτεκτονική πράξη. 19

13 ΚΩΣΤΑΣ ΤΣΙΑΜΠΑΟΣ Το ενδιαφέρον για τις πτυχές της συνάντησης δύο διαφορετικών αρχιτεκτόνων συγκροτεί σταδιακά έναν σαφή ιστορικό και θεωρητικό λόγο. Η ιστορία αυτής της σχέσης εξελίσσεται ως ένα κεφάλαιο της Ιστορίας της Νεοελληνικής Αρχιτεκτονικής. Η σχέση ανάμεσα στον Δοξιάδη και τον Πικιώνη ως μέρος του μύθου της νεοελληνικής αρχιτεκτονικής συντελεί στη γνώση ορισμένων ζητημάτων τα οποία δεν θα μπορούσαν να εντοπιστούν διαφορετικά. Μας βοηθάει να σχηματίσουμε μια νέα θεώρηση, να ερμηνεύσουμε και να κατανοήσουμε καλύτερα εκφράσεις και νοήματα του αρχιτεκτονικού λόγου σε μια πορεία περίπου τριάντα ετών. Η σημασία που έχει η αρχιτεκτονική ως αντικείμενο της όρασης για τους δύο αρχιτέκτονες θα μας οδηγήσει να στραφούμε στη συνέχεια προς ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό φιλοσοφικό περιβάλλον και να δούμε με ποιον τρόπο συνδιαλέγονται οι δύο αυτοί αρχιτέκτονες με την εποχή τους και τις αισθητικές θεωρίες της. Πράγματι, το ενδιαφέρον για την όραση κατευθύνει τις πνευματικές αναζητήσεις πολλών δημιουργών του Μεσοπολέμου και την ίδια στιγμή επηρεάζει τον τρόπο θεώρησης της αρχιτεκτονικής. Οι πολλαπλές θεωρίες και πρακτικές που αναπτύχθηκαν γύρω από τη σχέση όρασης - αρχιτεκτονικής στην Ευρώπη επηρέασαν σαφώς έναν μεγάλο αριθμό μοντέρνων αρχιτεκτόνων άμεσα ή έμμεσα. Οι απόψεις που κυκλοφορούσαν άλλωστε ήταν συγκεκριμένες και είχαν σαφή ιστορική και γεωγραφική προέλευση. Εστιάζοντας στο συγκεκριμένο της σχέσης των δύο αυτών προσώπων θα ανοιχτούμε στο γενικότερο κοιτάζοντας τις λεπτομέρειες θα περιγράψουμε το σύνολο. Έτσι, με άξονα αναφοράς αυτήν τη σχέση Πικιώνη-Δοξιάδη θα καταλήξουμε, σταδιακά, να αντλούμε υλικό από μια ολόκληρη εποχή αφού, όπως θα αποδειχθεί, μέσα από τη σχέση των δύο προσώπων αναδύονται πολλαπλές διαστάσεις μιας συγκεκριμένης αισθητικής θεώρησης της αρχιτεκτονικής, η οποία αποτελεί ένα σημαντικό κομμάτι του ευρωπαϊκού μεσοπολεμικού μοντερνισμού. Η όραση ως αντικείμενο θεωρητικής επεξεργασίας μάς μιλάει για τη μετάβαση από τη σκέψη στην πράξη, φέρνει στην επιφάνεια διαφορετικές πλευρές της ιστορίας και θεωρίας της αρχιτεκτονικής του εικοστού αιώνα και ερμηνεύει τη σχέση τους με τις αντίστοιχες αναζητήσεις του ελληνικού χώρου. Η χρήση της όρασης ως θεωρητικό εργαλείο βασίζεται στη μεθοδολογική παραδοχή ότι η κατανόηση ιστορικών, θεωρητικών και πολιτισμικών δεδομένων προκύπτει από έρευνες οι οποίες εστιάζουν στη λεπτομέρεια για να οδηγηθούν στη συνέχεια στην αντίληψη του όλου. Έτσι και η παρούσα έρευνα θα αναδείξει κείμενα που μιλάνε για την αρχιτεκτονική, τον χώρο και την εμπειρία του και θα χρησιμοποιήσει (οπτικά) αντικείμενα όπως σχέδια, σκίτσα και φωτογραφίες για να προσεγγίσει τον σχεδιασμό γνωστών κτιρίων και πολεοδομικών συνόλων και να οδηγηθεί τελικά σε γενικότερα θεωρητικά σχήματα. Θα βασιστεί περισσότερο στη συλλογή και συσχέτιση στοιχείων, στην ανάδειξη λεπτομερειών, στην ανάπλαση μίας ατμόσφαιρας, ενός ανοιχτού αλλά σαφούς αφηγηματικού πεδίου, στη σταδιακή δόμηση ενός σταθερού πλέγματος σχέσεων. Με αφετηρία πάντα την όραση η μελέτη θα διανοίξει διαφορετικές κατευθύνσεις με σκοπό να αναιρεθούν κάποιες παραδοχές και να εισαχθούν άλλες νέες θεωρητικές προοπτικές και θα επακολουθήσει μία μέθοδος η οποία, όπως θα φανεί, είναι ικανή να οδηγεί σε γενικότερες διε- 20

14 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ρευνήσεις και θεωρητικά ανοίγματα χωρίς να χάνονται ούτε μία στιγμή τα βήματα της πορείας της πάνω στο σαφές και το συγκεκριμένο. Η ενασχόληση με την όραση και τα αντικείμενά της θα φωτίσει σκοτεινές πλευρές, θα αναδείξει λεπτομέρειες, θα συνδέσει κομμάτια, θα περιγράψει συσχετίσεις με σαφήνεια και ακρίβεια. Η όραση θα αποτελέσει ένα μεθοδολογικό εργαλείο, ένα ερευνητικό «κλειδί» απαραίτητο για να μπορέσει να ακολουθήσει οποιαδήποτε προσέγγιση και ερμηνεία. Οι οπτικές αναπαραστάσεις αναλαμβάνουν πρόθυμα τον ρόλο παρουσίασης, προβολής και προώθησης της αρχιτεκτονικής στη θέση της ίδιας της αρχιτεκτονικής. Η επαφή μας με τα αρχιτεκτονικά έργα είναι εφικτή κυρίως μέσα από αυτές τις αναπαραστάσεις και πολύ λιγότερο μέσα από την εμπειρία των ίδιων των χώρων. Η αναπαράσταση είναι το τεκμήριο του μακρινού πρωτότυπου. Η αναπαράσταση επιδιώκει να μεταφέρει την αίσθηση του χώρου αλλά και να μεταδώσει τον λόγο, τη θεωρία και τη σκέψη του αρχιτέκτονα ακόμα και όταν η εμπειρία του αντικειμένου απουσιάζει. Στις σύγχρονες μελέτες τις σχετικές με τις μελέτες της όρασης και τον πολιτισμό της εικόνας 6 η εμμονή με το οπτικό, η κριτική ως προς την πρωτοκαθεδρία της οπτικής αντίληψης ανάμεσα στις αισθήσεις, αναδεικνύει την όραση ως ένα από τα δομικά συστατικά της νεωτερικής σκέψης. Η ενασχόλησή μας με την όραση και τα αντικείμενά της μας μιλάει για το προφανές και το σκοτεινό, για το κατανοητό και το ασαφές, για το γνωστό και το άγνωστο, το οικείο και το ξένο. Για όσα φαίνονται και για όσα δεν φαίνονται. Ήδη από τον Τίμαιο του Πλάτωνα, η ανάδειξη της όρασης ως δώρο Θεού εγκαινιάζει την οπτική λειτουργία ως προϋπόθεση του φιλοσοφείν. 7 Η κατανόηση της όρασης μας οδηγεί, από τη λειτουργία του οφθαλμού και του βλέμματος, στη διαδικασία της παρατήρησης, της θεώρησης, της θεωρίας. Και αν η λέξη θεωρία (από το ρήμα ορώ) σημαίνει κάτι, αυτό δεν είναι άλλο παρά ένας τρόπος να βλέπει κανείς τα πράγματα. Έτσι, και στην αρχιτεκτονική, κάθε φορά, πίσω από την κτισμένη κατασκευή υπάρχει μία θεωρητική κατασκευή. Ή, αλλιώς, μία οπτική κατασκευή μια κατασκευή της όρασης. 6. Αυτό που ονομάζουμε γενικότερα visual culture και visual studies όπου μπορούν να χωρέσουν από την ενασχόληση του Foucault με το βλέμμα και την επιτήρηση μέχρι τις πρόσφατες μελέτες των G. Shapiro, M. Jay, K. Harries, A. P. Gόmez κ.ά. Για περισσότερα βλ. βιβλιογραφία. 7. Βλ. κεφ. Α. 21

15 Α. Η ΟΠΤΙΚΗ ΤΟΥ ΔΟΞΙΑΔΗ Το οράν είναι μια εμπειρία. Η αντίδραση του αμφιβληστροειδούς είναι μόνο μια φυσική κατάσταση μια φωτοχημική διέγερση [...] οι άνθρωποι είναι εκείνοι που βλέπουν και όχι τα μάτια τους. Οι φωτογραφικές μηχανές και οι βολβοί του ματιού είναι τυφλοί. 1 Norwood Russell Hanson Η περιοχή της όρασης μου φαινόταν πάντα ανάλογη με το έδαφος μιας αρχαιολογικής ανασκαφής. 2 Paul Virilio Μία κατασκευή του βλέμματος Στις 15 Μαΐου 1936 ο Κωνσταντίνος Α. Δοξιάδης καταθέτει τη διδακτορική διατριβή του με τίτλο Die Raumgestaltung im Griechischen Städtebau στο Berlin Charlottenburg Technische Hochschule. 3 Αντικείμενο της διατριβής του Δοξιάδη είναι η ελληνική πολεοδομία (Griechischen Städtebau) και συγκεκριμένα η αρχαία ελληνική πολεοδομία από τον 7ο έως τον 2ο αιώνα π.χ. Η μελέτη επικεντρώνεται σε ορισμένα επιλεγμένα κτιριακά σύνολα, όπως είναι κάποια από τα γνωστά συγκροτήματα ναών και ιερών, και μελετάει τις αρχές του σχεδιασμού τους επικεντρώνοντας στη γεωμετρία των κατόψεών τους. Σύμφωνα με τον Κωνσταντίνο Δοξιάδη, στα πολεοδομικά συγκροτήματα της αρχαίας Ελλάδας η τοποθέτηση των κτιρίων στον χώρο δεν ήταν τυχαία αλλά βασιζόταν σε ένα ακριβές σχέδιο. Οι αρχαίοι αρχιτέκτονες χρησιμοποιούσαν ένα γεωμετρικό σύστημα πολικών συντεταγμένων για να ορίσουν τη θέση και τη διεύθυνση της κάθε κατασκευής. Βασίζονταν, δηλαδή, σε γεωμετρικές σχέσεις που είχαν να κάνουν με ένα σταθερό σημείο (έναν πόλο) και περιμετρικά σημεία τα οποία ορίζονταν γεωμετρικά με βάση την απόσταση και τη γωνία τους ως προς αυτό το σημείο. Το σημείο αυτό βρίσκεται πάντα στο πρόπυλο κάθε πολεοδομικού συγκροτήματος και ταυτίζεται 1. Norwood Russell Hanson, Πρότυπα ανακάλυψης, Ηράκλειο: Πανεπιστημιακές εκδόσεις Κρήτης, Paul Virilio, L horizon négatif, Παρίσι: Galilée, Το κείμενο της διατριβής έχει έκταση 225 σελίδων και συμπεριλαμβάνει σχέδια κατόψεων, προοπτικές αναπαραστάσεις και φωτογραφίες. Αντίγραφό του βρίσκεται στο Αρχείο Δοξιάδη στον φάκελο με αύξοντα αριθμό (στο εξής α/α) Η Τέα Ανεμογιάννη είχε κάνει η δεκαετία του 1960 τη μοναδική ελληνική μετάφραση της μελέτης του Κ. Δοξιάδη με τίτλο Διάταξη χώρου στην ελληνική πολεοδομία, η οποία δεν εκδόθηκε. Η μετάφραση αυτή βρίσκεται σήμερα στο Αρχείο Δοξιάδη στον φάκελο με α/α

16 ΚΩΣΤΑΣ ΤΣΙΑΜΠΑΟΣ με το σημείο εισόδου. Είναι τοποθετημένο ακριβώς εκεί από όπου γίνεται αντιληπτό για πρώτη φορά το αρχιτεκτονικό σύνολο, εκεί όπου κάποιος στέκεται για πρώτη φορά και παρατηρεί τον χώρο γύρω του. Όλα τα σημεία του χώρου ορίζονται με βάση αυτό το σημείο παρατήρησης του χώρου ώστε όλες οι κατασκευές να είναι τοποθετημένες μέσα στο οπτικό πεδίο του παρατηρητή. Έτσι, το κέντρο της αρχιτεκτονικής σύνθεσης, που είναι το άνοιγμα της εισόδου, αντιστοιχεί στο άνοιγμακοίταγμα του ματιού. Αν, για τον συγγραφέα, από αυτό το σημείο σχεδιάσουμε νοητικές οπτικές ακτίνες και τις προεκτείνουμε μέχρι τις εκάστοτε ακμές των κατασκευών, αυτές θα ορίσουν συγκεκριμένες γωνίες μεταξύ τους. Είτε γωνίες των 30 ο, 60 ο, 90 ο, 120 ο και 150 ο, που αντιστοιχούν στη διαίρεση του οπτικού πεδίου (κύκλου) σε 12 μέρη (δωδεκαμερές σύστημα), είτε γωνίες των 36 ο, 72 ο, 108 ο και 144 ο που αντιστοιχούν σε διαίρεση του οπτικού πεδίου σε 10 μέρη (δεκαμερές σύστημα). Μία από αυτές τις γωνίες όρασης ανοίγεται προς το περιβάλλον τοπίο αντιπροσωπεύοντας έναν «ιερό δρόμο» μέσα στο συγκρότημα, ορίζοντας δηλαδή μία συγκεκριμένη κατεύθυνση η οποία σχετίζεται με κάποια τοπική θρησκευτική παράδοση. Τα κτίρια αντίστοιχα είναι έτσι τοποθετημένα ώστε τα κενά που υπάρχουν ανάμεσά τους αφήνουν να φανεί το φυσικό περιβάλλον δημιουργώντας μία οπτική σύνθεση η οποία συμπεριλαμβάνει φυσικά και τεχνητά στοιχεία. Σύμφωνα με τα παραπάνω η συνθετική διαδικασία μπορεί συνεπώς να αναπαρασταθεί ως εξής: ο «αρχιτέκτονας» έχει ως κέντρο αναφοράς τον επισκέπτη - θεατή. Σε αυτόν θέλει να προσφέρει κάποια ή κάποιες «αρμονικές» οπτικές απόψεις του κτιριακού συγκροτήματος. Για να το πετύχει αυτό ξεκινάει να κάνει κάποιες χαράξεις ακτινικά με σταθερό σημείο εκείνο της εισόδου στον χώρο. Ορίζει ακτίνες διαιρώντας το οπτικό πεδίο σε συγκεκριμένες γωνίες και τοποθετεί σημεία σε συγκεκριμένες αποστάσεις από το κέντρο. Αφού καθορίσει στο οπτικό πεδίο γεωμετρικές αρμονικές χαράξεις τότε τοποθετεί τα κτίρια του συγκροτήματος που πρόκειται να κατασκευαστούν στον χώρο. Δεν παραλείπει επίσης να συμπεριλάβει στη σύνθεσή του οπτικές φυγές προς το γύρω τοπίο. Αν εφαρμοστεί αυτό το σύστημα τότε ο επισκέπτης-θεατής αντικρίζοντας το σύνολο θα βιώσει την υπάρχουσα αρμονία και θα νιώσει ένα αίσθημα ανάτασης. Η χωρική σύνθεση υπακούει σε έναν προκαθορισμένο σχεδιασμό που κύριο στόχο του έχει να τέρψει τον θεατή. Ο χώρος υπάρχει επειδή υπάρχει κάποιος να τον δει. Σύμφωνα με τον συγγραφέα, αυτός ο παραπάνω τρόπος σύνθεσης του αρχιτεκτονικού χώρου ήταν προγενέστερος του ιπποδάμειου συστήματος. Το αρχαιότερο αυτό σύστημα πολεοδόμησης, αυτό που κατά τον συγγραφέα ταυτίζεται με ό,τι περιγράφει ο Αριστοτέλης ως «αρχαιότερο τρόπο» δόμησης, ήταν συνυφασμένο συνθετικά με το τοπίο, αφού στοιχεία του περιβάλλοντος ισορροπούσαν με στοιχεία της σύνθεσης των κτιρίων. 4 Τέλος, ένα άλλο στοιχείο που επισημαίνει ο Δοξιάδης είναι η διαχρονική μετεξέλιξη αυτού του συγκεκριμένου συνθετικού συστήματος με τις 4. Πολιτικά, 1330b. 24

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com Μιχάλης Μακρή EFIAP www.michalismakri.com Γιατί κάποιες φωτογραφίες είναι πιο ελκυστικές από τις άλλες; Γιατί κάποιες φωτογραφίες παραμένουν κρεμασμένες σε γκαλερί για μήνες ή και για χρόνια για να τις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Γ' Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΕΛΕΥΘΕΡΟ-ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ( Εικαστική και Αρχιτεκτονική

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η )

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) 1 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ JACKSON POLLOCK ΣΤΟΝ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟ WILLIAM WRIGHT ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ ΤΟΥ 1950. Το καλοκαίρι του 1950 o δημοσιογράφος William Wright πήρε μια πολύ ενδιαφέρουσα ηχογραφημένη

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ

ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ «Πλάθω τις εικόνες μου χαράζοντας κατευθείαν πάνω στο υλικό μου, όπως ο ζωγράφος σχεδιάζει ή πλάθει τις εικόνες του πάνω στον καμβά.» Η Βίκυ Τσαλαματά γεννήθηκε στην Αθήνα και

Διαβάστε περισσότερα

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού 1 η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού Το βιβλίο αυτό, του ψυχοθεραπευτή Gestalt Πέτρου Θεοδώρου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΦΟΡΟΣ και σε Ελληνική και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης)

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΣΧΕΔΙΟ (Ελεύθερο και Προοπτικό) και που ενδέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά Ε. Κολέζα Α. Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας µαθηµατικής ενότητας: Βήµατα για τη συγγραφή του σχεδίου Β. Θεωρητικό υπόβαθρο της διδακτικής πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης. Δραπετσώνας & Τροιζήνας Μεθάνων. Λόφος Μουσών. Φύλλα εργασίας

Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης. Δραπετσώνας & Τροιζήνας Μεθάνων. Λόφος Μουσών. Φύλλα εργασίας Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Δραπετσώνας & Τροιζήνας Μεθάνων Λόφος Μουσών Φύλλα εργασίας Στόχος των φύλλων εργασίας είναι να ανιχνευθούν βιωματικά στον χώρο τα κυριότερα στοιχεία της ανάπλασης του

Διαβάστε περισσότερα

Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Η Α Ν Α Λ Υ Σ Η Π Α Ρ Α Δ Ο Σ Ι Α Κ Ω Ν Κ Τ Ι Ρ Ι Ω Ν - Σ Υ Ν Ο Λ Ω Ν

Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Η Α Ν Α Λ Υ Σ Η Π Α Ρ Α Δ Ο Σ Ι Α Κ Ω Ν Κ Τ Ι Ρ Ι Ω Ν - Σ Υ Ν Ο Λ Ω Ν 1 Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Η Α Ν Α Λ Υ Σ Η Π Α Ρ Α Δ Ο Σ Ι Α Κ Ω Ν Κ Τ Ι Ρ Ι Ω Ν - Σ Υ Ν Ο Λ Ω Ν Έλενα Κωνσταντινίδου, Επ. Καθηγήτρια ΕΜΠ Σας καλοσωρίζουμε στο μάθημα της «Αρχιτεκτονικής ανάλυσης παραδοσιακού

Διαβάστε περισσότερα

ΟΨΕΙΣ ΤΟΥ ΑΣΤΙΚΟΥ ΤΟΠΙΟΥ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΧΩΡΟ ΠΟΛΗ, ΦΥΣΗ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ

ΟΨΕΙΣ ΤΟΥ ΑΣΤΙΚΟΥ ΤΟΠΙΟΥ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΧΩΡΟ ΠΟΛΗ, ΦΥΣΗ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ Ε Θ Ν Ι Κ Ο Μ Ε Τ Σ Ο Β Ι Ο Π Ο Λ Υ Τ Ε Χ Ν Ε Ι Ο Τ Μ Η Μ Α Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ω Ν Μ Η Χ Α Ν Ι Κ Ω Ν Τ Ο Μ Ε Α Σ Π Ο Λ Ε Ο Δ Ο Μ Ι Α Σ Κ Α Ι Χ Ω Ρ Ο Τ Α Ξ Ι Α Σ ΟΔΟΣ ΠΑΤΗΣΙΩΝ 42 ΤΚ: 106 82 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.

Διαβάστε περισσότερα

1.1. ΓΕΙΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΙ Με ποιο τρόπο μπορούμε να σχεδιάσουμε έναν τρισδιάστατο χώρο ή αντικείμενο, πάνω σ ένα χαρτί δύο διαστάσεων?

1.1. ΓΕΙΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΙ Με ποιο τρόπο μπορούμε να σχεδιάσουμε έναν τρισδιάστατο χώρο ή αντικείμενο, πάνω σ ένα χαρτί δύο διαστάσεων? ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ - Εξεταστέα ύλη Β εξαμήνου 2011 1.1. ΓΕΙΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΙ Με ποιο τρόπο μπορούμε να σχεδιάσουμε έναν τρισδιάστατο χώρο ή αντικείμενο, πάνω σ ένα χαρτί δύο διαστάσεων? Τρεις μέθοδοι προβολών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΦΩΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΟΡΑΣΗ. Το άρθρο αυτό έχει ως σκοπό την παράθεση των αποτελεσμάτων πάνω σε μια έρευνα με τίτλο, οι ιδέες των παιδιών σχετικά με το

Διαβάστε περισσότερα

Μουσική και Μαθηματικά!!!

Μουσική και Μαθηματικά!!! Μουσική και Μαθηματικά!!! Η μουσική είναι ίσως από τις τέχνες η πιο δεμένη με τα μαθηματικά, με τη μαθηματική σκέψη, από την ίδια τη φύση της. Η διατακτική δομή μπορεί να κατατάξει τα στοιχεία ενός συνόλου,

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα Το κείμενο αυτό είναι ένα απόσπασμα από το Κεφάλαιο 16: Ποιοτικές ερμηνευτικές μέθοδοι έρευνας στη φυσική αγωγή (σελ.341-364) του βιβλίου «Για μία καλύτερη φυσική αγωγή» (Παπαιωάννου, Α., Θεοδωράκης Ι.,

Διαβάστε περισσότερα

Το ταξίδι στην 11η διάσταση

Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το κείμενο αυτό δεν αντιπροσωπεύει το πώς παρουσιάζονται οι 11 διστάσεις βάση της θεωρίας των υπερχορδών! Είναι περισσότερο «τροφή για σκέψη» παρά επιστημονική άποψη. Οι σκέψεις

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Οπτική αντίληψη. Μετά?..

Οπτική αντίληψη. Μετά?.. Οπτική αντίληψη Πρωτογενής ερεθισµός (φυσικό φαινόµενο) Μεταφορά µηνύµατος στον εγκέφαλο (ψυχολογική αντίδραση) Μετατροπή ερεθίσµατος σε έννοια Μετά?.. ΓΙΑ ΝΑ ΚΑΤΑΝΟΗΣΟΥΜΕ ΤΗΝ ΟΡΑΣΗ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΝΑΛΟΓΙΣΤΟΥΜΕ

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

«Οι Σπουδές στην Αρχιτεκτονική»

«Οι Σπουδές στην Αρχιτεκτονική» ΓΡΑΦΕΙΟ ΔΙΑΣΥΝΔΕΣΗΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ «Οι Σπουδές στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης» Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Αρχιτεκτόνων Καθηγητής Μιχαήλ Ε. Νομικός «Οι Σπουδές στην Αρχιτεκτονική» Δεκέμβριος

Διαβάστε περισσότερα

THE JEWISH MUSEUM BERLIN

THE JEWISH MUSEUM BERLIN ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤ0ΝΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΟΠΤΙΚΟΑΚΟΥΣΤΙΚΕΣ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Γ.ΠΑΠΑΚΩΣΤΑΝΤΙΝΟΥ THE JEWISH MUSEUM BERLIN ΈΝΑ FILM ΤΩΝ: STAN NEUMANN KAI RICHARD COPANS

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογία Α! Τάξης. Καθηγητής : ΗΡΑΚΛΗΣ ΝΤΟΥΣΗΣ

Τεχνολογία Α! Τάξης. Καθηγητής : ΗΡΑΚΛΗΣ ΝΤΟΥΣΗΣ Τεχνολογία Α! Τάξης Καθηγητής : ΗΡΑΚΛΗΣ ΝΤΟΥΣΗΣ Μελέτη Πριν από κάθε κατασκευή προηγούνται : 1. Μελέτη 2. Σχεδίαση *Τι σχήμα να τις δώσω; *Τι μέγεθος θα έχει (διαστάσεις); Σχεδίαση * Ποιοι είναι οι κανόνες

Διαβάστε περισσότερα

Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας

Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας Σύμφωνα με τη Γενική Θεωρία της Σχετικότητας που διατύπωσε ο Αϊνστάιν, το βαρυτικό πεδίο κάθε μάζας δημιουργεί μια καμπύλωση στον χώρο (μάλιστα στον χωροχρόνο),

Διαβάστε περισσότερα

«Η θάλασσα μάς ταξιδεύει» The sea travels us e-twinning project 2014-2015. Έλληνες ζωγράφοι. Της Μπιλιούρη Αργυρής. (19 ου -20 ου αιώνα)

«Η θάλασσα μάς ταξιδεύει» The sea travels us e-twinning project 2014-2015. Έλληνες ζωγράφοι. Της Μπιλιούρη Αργυρής. (19 ου -20 ου αιώνα) «Η θάλασσα μάς ταξιδεύει» The sea travels us e-twinning project 2014-2015 Έλληνες ζωγράφοι (19 ου -20 ου αιώνα) Της Μπιλιούρη Αργυρής Η ιστορία της ζωγραφικής στην νεοελληνική ζωγραφική Η Ελληνική ζωγραφική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΙ ΡΩΤΑΜΕ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΤΙ ΜΑΣ ΑΦΗΓΕΙΤΑΙ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΠΩΣ ΜΑΣ ΤΟ ΑΦΗΓΕΙΤΑΙ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΣΥΝΘΕΣΗ: Οργάνωση ενός συνόλου από επιμέρους στοιχεία σε μια ενιαία διάταξη Αρχική ιδέα σύνθεσης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΙΔΕΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ

ΠΙΝΑΚΙΔΕΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ ΠΙΝΑΚΙΔΕΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ ΥΠΑΡΧΟΝΤΟΣ ΚΤΗΡΙΟΥ Ή ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΝΕΟΥ ΚΤΗΡΙΟΥ Ένα από τα πιο κρίσιμα σημεία της διαδικασίας σχεδιασμού είναι η παρουσίαση της ανάλυσης της ιδέας σας 1. Έχετε εργαστεί στη διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Η διάρκεια πραγματοποίησης της ανοιχτής εκπαιδευτικής πρακτικής ήταν 2 διδακτικές ώρες

Η διάρκεια πραγματοποίησης της ανοιχτής εκπαιδευτικής πρακτικής ήταν 2 διδακτικές ώρες ΣΧΟΛΕΙΟ Η εκπαιδευτική πρακτική αφορούσε τη διδασκαλία των μεταβλητών στον προγραμματισμό και εφαρμόστηκε σε μαθητές της τελευταίας τάξης ΕΠΑΛ του τομέα Πληροφορικής στα πλαίσια του μαθήματος του Δομημένου

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119: Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Το μάθημα προφέρει μια συστηματική και

Διαβάστε περισσότερα

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ I Β Ενιαίου Λυκείου. (μάθημα ενδιαφέροντος)

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ I Β Ενιαίου Λυκείου. (μάθημα ενδιαφέροντος) ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ I Β Ενιαίου Λυκείου (μάθημα ενδιαφέροντος) 1 ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Με τη διδασκαλία του μαθήματος επιδιώκεται η μύηση των μαθητών στον κόσμο της φωτογραφίας ώστε να: 1. Αντιλαμβάνονται οι

Διαβάστε περισσότερα

Τέχνη Χώρος Όψεις Ανάπτυξης

Τέχνη Χώρος Όψεις Ανάπτυξης Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο Σχολή Ανθρωπιστικών Σπουδών Τέχνη Χώρος Όψεις Ανάπτυξης ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ Εθνικό Κέντρο Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης Πειραιώς 211, Ταύρος Σάββατο, 23 Νοεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Κουρνιάτης Νίκος Αρχιτέκτων Μηχανικός Ε.Μ.Π. Σπυρίδωνος Τρικούπη 69, Αθήνα 6937 14 56 38 perspect.geo@gmail.com www.perspect.gr ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΣΠΟΥΔΕΣ 1.1. Προπτυχιακές σπουδές Μεταπτυχιακές

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 7. Τρισδιάστατα Μοντέλα

Κεφάλαιο 7. Τρισδιάστατα Μοντέλα Κεφάλαιο 7. 7.1 ομές εδομένων για Γραφικά Υπολογιστών. Οι δομές δεδομένων αποτελούν αντικείμενο της επιστήμης υπολογιστών. Κατά συνέπεια πρέπει να γνωρίζουμε πώς οργανώνονται τα γεωμετρικά δεδομένα, προκειμένου

Διαβάστε περισσότερα

ΝΑΥΠΛΙΟ Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΕΛΕΤΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑ ΑΝΑΠΛΑΣΗΣ ΗΠΑΛΙΑΠΟΛΗ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑ

ΝΑΥΠΛΙΟ Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΕΛΕΤΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑ ΑΝΑΠΛΑΣΗΣ ΗΠΑΛΙΑΠΟΛΗ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑ ΝΑΥΠΛΙΟ Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΕΛΕΤΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑ ΑΝΑΠΛΑΣΗΣ ΗΠΑΛΙΑΠΟΛΗ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑ 1 Η ΝΕΩΤΕΡΗ ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ 2 Τα εργαλεία ανάγνωσης της ταυτότητας της πόλης. Τα εργαλεία

Διαβάστε περισσότερα

Στο προοπτικό ανάγλυφο για τη ευθεία του ορίζοντα χρησιμοποιούμε ένα δεύτερο κατακόρυφο επίπεδο Π 1

Στο προοπτικό ανάγλυφο για τη ευθεία του ορίζοντα χρησιμοποιούμε ένα δεύτερο κατακόρυφο επίπεδο Π 1 ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΑΝΑΓΛΥΦΟ Το προοπτικό ανάγλυφο, όπως το επίπεδο προοπτικό, η στερεοσκοπική εικόνα κ.λπ. είναι τρόποι παρουσίασης και απεικόνισης των αρχιτεκτονικών συνθέσεων. Το προοπτικό ανάγλυφο είναι ένα

Διαβάστε περισσότερα

15/9/2009. 1880 ποίηση & πεζογραφία στρέφονται προς νέες κατευθύνσεις Νέα εκφραστικά μέσα

15/9/2009. 1880 ποίηση & πεζογραφία στρέφονται προς νέες κατευθύνσεις Νέα εκφραστικά μέσα Νέα Αθηναϊκή Σχολή Λογοτεχνία Β Λυκείου Εισαγωγή Επιμέλεια: Τ. Γιακουμάτου www.netschoolbook.gr 1880 ποίηση & πεζογραφία στρέφονται προς νέες κατευθύνσεις Νέα εκφραστικά μέσα Εσωτερική αναδιάρθρωση κράτους-στόχος

Διαβάστε περισσότερα

Η λαϊκή μας τέχνη κι εμείς Δημήτρης Πικιώνης, 1925. Γύρω από ένα συνέδριο Δημήτρης Πικιώνης, 1933. Αρχιτεκτονική Πάτροκλος Καραντίνας, 1937

Η λαϊκή μας τέχνη κι εμείς Δημήτρης Πικιώνης, 1925. Γύρω από ένα συνέδριο Δημήτρης Πικιώνης, 1933. Αρχιτεκτονική Πάτροκλος Καραντίνας, 1937 Π Ε Ρ Ν Πρόλογος Η λαϊκή μας τέχνη κι εμείς Δημήτρης Πικιώνης, 1925 13 Ο συνοικισμός «Νέας Αλεξανδρείας» και η εδαφική οικονομία των Αθηνών Στάμος Παπαδάκης, 1933 17 Γύρω από ένα συνέδριο Δημήτρης Πικιώνης,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ. Public Relations Management

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ. Public Relations Management ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ Public Relations Management Στόχος του Προγράμματος Το πρόγραμμα Διοίκηση Επικοινωνίας Δημοσίων Σχέσεων είναι ένα πλήρες και ολοκληρωμένο εκπαιδευτικό πρόγραμμα με

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΖΩ ΚΑΙ ΚΑΤΑΛΑΒΑΙΝΩ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ

ΠΑΙΖΩ ΚΑΙ ΚΑΤΑΛΑΒΑΙΝΩ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ 1oς ΚΥΚΛΟΣ - ΠΑΙΖΟΥΜΕ ΚΑΙ ΜΑΘΑΙΝΟΥΜΕ ΤΟΥΣ ΑΡΙΘΜΟΥΣ Α Ενότητα Ανακαλύπτουμε τις ιδιότητες των υλικών μας, τα τοποθετούμε σε ομάδες και διατυπώνουμε κριτήρια ομαδοποίησης Οι μαθητές μαθαίνουν να αναπτύσσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ «ΤΑ ΚΛΑΣΜΑΤΑ»

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ «ΤΑ ΚΛΑΣΜΑΤΑ» ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ «ΤΑ ΚΛΑΣΜΑΤΑ» Νικόλαος Μπαλκίζας 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σκοπός του σχεδίου μαθήματος είναι να μάθουν όλοι οι μαθητές της τάξης τις έννοιες της ισοδυναμίας των κλασμάτων,

Διαβάστε περισσότερα

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων.

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. 9 LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. «Βλέπουμε με τα μάτια μας, αλλά κατανοούμε με τα μάτια της συλλογικότητας». 6 Ένα από τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

DPSDbeyond: The font Σκέψεις, παρατηρήσεις, συμπεράσματα

DPSDbeyond: The font Σκέψεις, παρατηρήσεις, συμπεράσματα DPSDbeyond: The font Σκέψεις, παρατηρήσεις, συμπεράσματα Η διαδικασία που ακολουθήθηκε στο ολιγόωρο workshop εκείνου του Σαββάτου (12/11/2011) είχε ως αποτέλεσμα την δημιουργία 59 σχεδίων, ένα (ή και περισσότερα

Διαβάστε περισσότερα

NORWOOD RUSSELL HANSON (1924 1967) (Νόργουντ Ράσελ Χάνσον) Η ιδέα της θεωρητικής φόρτισης

NORWOOD RUSSELL HANSON (1924 1967) (Νόργουντ Ράσελ Χάνσον) Η ιδέα της θεωρητικής φόρτισης 15 NORWOOD RUSSELL HANSON (1924 1967) (Νόργουντ Ράσελ Χάνσον) Η ιδέα της θεωρητικής φόρτισης «Το οράν είναι μια εμπειρία. Η αντίδραση του αμφιβληστροειδούς είναι μόνο μια φυσική κατάσταση μια φωτοχημική

Διαβάστε περισσότερα

Τυπικές προϋποθέσεις απόκτησης μεταπτυχιακού τίτλου εξειδίκευσης

Τυπικές προϋποθέσεις απόκτησης μεταπτυχιακού τίτλου εξειδίκευσης Εκπονώ διπλωματική ερευνητική εργασία στην εξ αποστάσεως εκπαίδευση: αυτό είναι εκπαιδευτική έρευνα; κι αν ναι, τι έρευνα είναι; Αντώνης Λιοναράκης 7-8 Ιουνίου 2008 Τυπικές προϋποθέσεις απόκτησης μεταπτυχιακού

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία του φωτός σαν παραμύθι

Η ιστορία του φωτός σαν παραμύθι Η ιστορία του φωτός σαν παραμύθι περιγραφή της δράσης Χρήστος Γκοτζαρίδης Φυσικός ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΚΑΤΑΡΤΙΚΗ ΦΑΣΗ Μικρή Περιγραφή: Οι μαθητές θα παρακολουθήσουν μία ιστορία, για την εξέλιξη των

Διαβάστε περισσότερα

Επιστηµονικός και Πολιτιστικός Οργανισµός των Ηνωµένων Εθνών. Πρόγραµµα Ηνωµένων Σχολείων για την Προώθηση της Παγκόσµιας Εκπαίδευσης.

Επιστηµονικός και Πολιτιστικός Οργανισµός των Ηνωµένων Εθνών. Πρόγραµµα Ηνωµένων Σχολείων για την Προώθηση της Παγκόσµιας Εκπαίδευσης. Επιστηµονικός και Πολιτιστικός Οργανισµός των Ηνωµένων Εθνών. Πρόγραµµα Ηνωµένων Σχολείων για την Προώθηση της Παγκόσµιας Εκπαίδευσης. Έκθεση για την Εκπαιδευτική Επίσκεψη στον Ναό του Επίκουρου Απόλλωνα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Στασίνου 36, Γραφ. 102, Στρόβολος 2003 Λευκωσία, Κύπρος Τηλ: 22378101- Φαξ:22379122 cms@cms.org.cy, www.cms.org.cy ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Η Κυπριακή Μαθηματική Εταιρεία

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά Β Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης

Μαθηματικά Β Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης Μαθηματικά Β Δημοτικού Πέτρος Κλιάπης Ο μαθητής σε μια σύγχρονη τάξη μαθηματικών: Δεν αντιμετωπίζεται ως αποδέκτης μαθηματικών πληροφοριών, αλλά κατασκευάζει δυναμικά τη μαθηματική γνώση μέσα από κατάλληλα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Γνωστική Ψυχολογία. επ. Κωνσταντίνος Π. Χρήστου

Εισαγωγή στη Γνωστική Ψυχολογία. επ. Κωνσταντίνος Π. Χρήστου Εισαγωγή στη Γνωστική Ψυχολογία Inside the black box για µια επιστήµη του Νου Επιστροφή στο Νου Γνωστική Ψυχολογία / Γνωσιακή Επιστήµη Inside the black box για µια επιστήµη του Νου Επιστροφή στο Νου Γνωστική

Διαβάστε περισσότερα

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr Εισαγωγή Η αλλαγή του κλίματος αποτελεί στις μέρες μας ένα αδιαμφισβήτητο

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το Σύντομη περιγραφή Το Ελληνικό Παιδικό Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

6+1 Ασκήσεις Ουτοπίας

6+1 Ασκήσεις Ουτοπίας 6+1 Ασκήσεις Ουτοπίας Τι θα γινόταν, αν στοχεύαμε ψηλά; Γιατί δεν ονειρευόμαστε πια; Πώς αλλιώς μπορούμε να λύσουμε ένα πρόβλημα; Ας συνεργαστούμε για να προσεγγίσουμε όχι το γράμμα, αλλά το πνεύμα, την

Διαβάστε περισσότερα

Συστήματα συντεταγμένων

Συστήματα συντεταγμένων Κεφάλαιο. Για να δημιουργήσουμε τρισδιάστατα αντικείμενα, που μπορούν να παρασταθούν στην οθόνη του υπολογιστή ως ένα σύνολο από γραμμές, επίπεδες πολυγωνικές επιφάνειες ή ακόμη και από ένα συνδυασμό από

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

Πρόσκληση απασχόλησης στο έργο ''Πανδέκτης: Ψηφιακός θησαυρός πρωτογενών τεκµηρίων ελληνικής ιστορίας και πολιτισµού''

Πρόσκληση απασχόλησης στο έργο ''Πανδέκτης: Ψηφιακός θησαυρός πρωτογενών τεκµηρίων ελληνικής ιστορίας και πολιτισµού'' Πρόσκληση απασχόλησης στο έργο ''Πανδέκτης: Ψηφιακός θησαυρός πρωτογενών τεκµηρίων ελληνικής ιστορίας και πολιτισµού'' Οι παρακάτω προσκλήσεις εντάσσονται στο Έργο «ΠΑΝ ΕΚΤΗΣ Νο2- Ψηφιακός Θησαυρός Πρωτογενών

Διαβάστε περισσότερα

9. Τοπογραφική σχεδίαση

9. Τοπογραφική σχεδίαση 9. Τοπογραφική σχεδίαση 9.1 Εισαγωγή Το κεφάλαιο αυτό εξετάζει τις παραμέτρους, μεθόδους και τεχνικές της τοπογραφικής σχεδίασης. Η προσέγγιση του κεφαλαίου γίνεται τόσο για την περίπτωση της συμβατικής

Διαβάστε περισσότερα

Πέντε Προτάσεις Αντιμετώπισης των υσκολιών στην Ανάγνωση

Πέντε Προτάσεις Αντιμετώπισης των υσκολιών στην Ανάγνωση Πέντε Προτάσεις Αντιμετώπισης των υσκολιών στην Ανάγνωση Tο φαινόμενο της ανάγνωσης προσεγγίζεται ως ολική διαδικασία, δηλαδή ως λεξιλόγιο, ως προφορική έκφραση και ως κατανόηση. ημήτρης Γουλής Πρώτη Πρόταση

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Να υπολογίζουν αποστάσεις με τη βοήθεια ημ. και συν. Να είναι σε θέση να χρησιμοποιούν τους τριγωνομετρικούς πίνακες στους υπολογισμούς τους.

Να υπολογίζουν αποστάσεις με τη βοήθεια ημ. και συν. Να είναι σε θέση να χρησιμοποιούν τους τριγωνομετρικούς πίνακες στους υπολογισμούς τους. ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ Νίκος Γ. Τόμπρος Ενότητα : ΤΡΙΓΩΝΟΜΕΤΡΙΑ Περιεχόμενα ενότητας Τριγωνομετρικοί οξείας γωνίας αριθμοί Διδακτικοί στόχοι Διδακτικές οδηγίες - επισημάνσεις Πρέπει οι μαθητές να γνωρίζουν:

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ

ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ ΥΛΗ ΚΑΙ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΣΧΟΛ. ΕΤΟΣ 2014-15 ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ Από το βιβλίο «Ευκλείδεια Γεωμετρία Α και Β Ενιαίου Λυκείου» των Αργυρόπουλου Η., Βλάμου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΛΑΣΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ. Καθηγητής: Σ. ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΛΑΣΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ. Καθηγητής: Σ. ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΛΑΣΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ Καθηγητής: Σ. ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ Η Κλασική Μηχανική σηµματοδοτεί την πρώτη µμεγάλη επανάσταση της ανθρώπινης σκέ- ψης στην πορεία της για την ερµμηνεία

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Clements & Sarama, 2009; Sarama & Clements, 2009 Χωρική αντίληψη και σκέψη Προσανατολισμός στο χώρο Οπτικοποίηση (visualization) Νοερή εικονική αναπαράσταση Νοερή

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ , ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Λ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΑΝΤΑ ΚΑΤΣΙΚΗ - ΓΚΙΒΑΛΟΤ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΠΟΡΕΙΑ ΑΘΗΝΑ 2001 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η οριοθέτηση της παιδικής λογοτεχνίας σε σχέση με την

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΕΡΕΟΣΚΟΠΙΚΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ

ΣΤΕΡΕΟΣΚΟΠΙΚΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ ΣΤΕΡΕΟΣΚΟΠΙΚΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ Η προοπτική εικόνα, είναι, όπως είναι γνωστό, η προβολή ενός χωρικού αντικειμένου, σε ένα επίπεδο, με κέντρο προβολής, το μάτι του παρατηρητή. Η εικόνα αυτή, θεωρούμε ότι αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη

ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη Ο ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ (572-500 ΠΧ) ΗΤΑΝ ΦΟΛΟΣΟΦΟΣ, ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ ΚΑΙ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΣ ΤΗΣ ΜΟΥΙΣΚΗΣ. ΥΠΗΡΞΕ Ο ΠΡΩΤΟΣ ΠΟΥ ΕΘΕΣΕ ΤΙΣ ΒΑΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

«Τα Βήματα του Εστερναχ»

«Τα Βήματα του Εστερναχ» «Τα Βήματα του Εστερναχ» Τοποθέτηση του ΔΗΜ.ΓΚΟΥΝΤΟΠΟΥΛΟΥ στη παρουσίαση του βιβλίου ΑΛΕΚΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΕΙΟ-Λάρισα 16/1/2009 Κυρίες και κύριοι. Σε κάθε βιβλίο, μελέτη,διήγημα η ποίημα ο συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Ο μαθητής (σχεδιαστής) πρέπει να αναπτύξει την ικανότητα επικοινωνίας, με τη βοήθεια σχεδίων ή σκίτσων.

Ο μαθητής (σχεδιαστής) πρέπει να αναπτύξει την ικανότητα επικοινωνίας, με τη βοήθεια σχεδίων ή σκίτσων. ΓΡΑΦΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Η Γραφική Επικοινωνία αναφέρεται στις γραφικές δεξιότητες και τεχνικές που χρησιμοποιούνται στην Τεχνολογία. Περιλαμβάνει σχέδιο, χρήση χρωμάτων, καταχώρηση πληροφοριών και παρουσίαση

Διαβάστε περισσότερα

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους του Σταύρου Κοκκαλίδη Μαθηματικού Διευθυντή του Γυμνασίου Αρχαγγέλου Ρόδου-Εκπαιδευτή Στα προγράμματα Β Επιπέδου στις ΤΠΕ Ορισμός της έννοιας του σεναρίου.

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Διαφοροποιημένη Διδασκαλία. Ε. Κολέζα

Διαφοροποιημένη Διδασκαλία. Ε. Κολέζα Διαφοροποιημένη Διδασκαλία Ε. Κολέζα Τι είναι η διαφοροποιημένη διδασκαλία; Είναι μια θεώρηση της διδασκαλίας που βασίζεται στην προϋπόθεση ότι οι δάσκαλοι πρέπει να προσαρμόσουν τη διδασκαλία τους στη

Διαβάστε περισσότερα

Διάμετροι και αποστάσεις πλανητών.

Διάμετροι και αποστάσεις πλανητών. Διάμετροι και αποστάσεις πλανητών. Εισαγωγικός τομέας και προκαταρτική φάση Μικρή Περιγραφή: Το παρόν σχέδιο μαθήματος σχεδιάστηκε με σκοπό την αναδόμηση των ιδεών των μαθητών γύρω από τις αποστάσεις των

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙ ΟΙΚΩΝ. Τεταρτημόρια

ΠΕΡΙ ΟΙΚΩΝ. Τεταρτημόρια ΠΕΡΙ ΟΙΚΩΝ Οι οίκοι είναι ένα από τα κυριότερα ερμηνευτικά μέσα που χρησιμοποιεί η αστρολογία. Μαζί με τους πλανήτες, τα ζώδια και τις όψεις αποτελούν τις βασικές αρχές στις οποίες στηρίζεται η ερμηνεία

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 6: Ζωγραφική

Κεφάλαιο 6: Ζωγραφική Κεφάλαιο 6: Ζωγραφική... Σε αυτό το κεφάλαιο: 6.1 Ζωγραφική 6.2 Απλά ζωγράφισε 6.3 Χρώμα, σκιά και μέγεθος 6.4 Παράδειγμα... «Ζωγραφίζω πράγματα που σκέφτομαι, όχι πράγματα που βλέπω!» (Πικάσο) 6.1 Ζωγραφική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 Στο σημείο αυτό του οδοιπορικού γνωριμίας με τις διάφορες μεθόδους αυτογνωσίας θα συναντήσουμε την Αστρολογία και θα μιλήσουμε για αυτή. Θα ερευνήσουμε δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

Να φύγει ο Ευκλείδης;

Να φύγει ο Ευκλείδης; Να φύγει ο Ευκλείδης; Σωτήρης Ζωιτσάκος Βαρβάκειο Λύκειο Μαθηματικά στα ΠΠΛ Αθήνα 2014 Εισαγωγικά Dieudonné: «Να φύγει ο Ευκλείδης». Douglas Quadling: «Ο Ευκλείδης έχει φύγει, αλλά στο κενό που άφησε πίσω

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΜΜΕΤΡΙΑ ΣΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΚΟΣΜΟ ΦΥΣΗ ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Η ΣΥΜΜΕΤΡΙΑ ΣΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΚΟΣΜΟ

Η ΣΥΜΜΕΤΡΙΑ ΣΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΚΟΣΜΟ ΦΥΣΗ ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Η ΣΥΜΜΕΤΡΙΑ ΣΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΚΟΣΜΟ Η ΣΥΜΜΕΤΡΙΑ ΣΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΚΟΣΜΟ ΦΥΣΗ ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Η ΣΥΜΜΕΤΡΙΑ ΣΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΚΟΣΜΟ Επιμέλεια: Μιχαηλίσιν Άννα- Μαρία, Τζιώτης Δημήτρης, Τσάτσα Κωνσταντίνα Η συμμετρία στο φυσικό κόσμο Η συμμετρία που κατεξοχήν

Διαβάστε περισσότερα

ζωγραφική, οδηγίες χρήσεως

ζωγραφική, οδηγίες χρήσεως «Οδηγίες χρήσεως» και διαχείρισης της εικαστικής δημιουργίας είναι το περιεχόμενο αυτού του βιβλίου και απευθύνεται στους ανθρώπους των εικαστικών τεχνών, αλλά κυρίως σε νέους καλλιτέχνες που θέλουν να

Διαβάστε περισσότερα

Οργανώνοντας την έρευνα ΒΑΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Οργανώνοντας την έρευνα ΒΑΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Οργανώνοντας την έρευνα ΒΑΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Προκαταρκτική έρευνα Διερευνήστε πριν απ όλα την περιοχή μέσα στην οποία μπορεί να βρεθεί ένα ερευνητικό ερώτημα. Τυπικές

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ : ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΕ 2 Σ.Φ ΙΣΟΜΕΤΡΙΚΗ ΠΡΟΒΟΛΗ. ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 1 περιόδους. 28/9/2008 12:48 Όνομα: Λεκάκης Κωνσταντίνος καθ.

ΘΕΜΑ : ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΕ 2 Σ.Φ ΙΣΟΜΕΤΡΙΚΗ ΠΡΟΒΟΛΗ. ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 1 περιόδους. 28/9/2008 12:48 Όνομα: Λεκάκης Κωνσταντίνος καθ. ΘΕΜΑ : ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΕ 2 Σ.Φ ΙΣΟΜΕΤΡΙΚΗ ΠΡΟΒΟΛΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 1 περιόδους 28/9/2008 12:48 καθ. Τεχνολογίας 28/9/2008 12:57 Προοπτικό σχέδιο με 2 Σημεία Φυγής Σημείο φυγής 1 Σημείο φυγής 2 Γωνία κτιρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Υπάρχει µεγάλη ποικιλία θεµάτων που θα µπορούσαν να δοθούν ως συνθετικές δηµιουργικές εργασίες. Όποιο θέµα όµως και να δοθεί, θα ήταν καλό να έχει ως στόχο τη στροφή του

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα της διδακτικής πρότασης: «Η ανάπτυξη δυναμικών ομάδων και ο ρόλος τους στον ελλαδικό χώρο από το το 1453 έως το 1820».

Θέμα της διδακτικής πρότασης: «Η ανάπτυξη δυναμικών ομάδων και ο ρόλος τους στον ελλαδικό χώρο από το το 1453 έως το 1820». M ί α δ ι δ α κ τ ι κ ή π ρ ό τ α σ η μ ε α ν α ζ ή τ η σ η κ α ι α ξ ι ο π ο ί η σ η ι σ τ ο ρ ι κ ο ύ υ λ ι κ ο ύ α π ό τ ο λ ο γ ι σ μ ι κ ό 2 1 Ε Ν Π Λ Ω Σύντομη περιγραφή: Οι μαθητές/τριες αντλούν

Διαβάστε περισσότερα

Γ φάση: Γιατί έτσι κι όχι αλλιώς;

Γ φάση: Γιατί έτσι κι όχι αλλιώς; Ζωγραφιά: Β. Χατζηβαρσάνης 2014, ΚΠΕ Ελευθερίου Κορδελιού & Βερτίσκου Γ φάση: Γιατί έτσι κι όχι αλλιώς; 95 Οδηγίες για τις δραστηριότητες της Γ φάσης Έχοντας συζητήσει για την κατάσταση της γειτονιάς μας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 2 ΗΣ ΤΗΛΕΔΙΑΣΚΕΨΗΣ

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 2 ΗΣ ΤΗΛΕΔΙΑΣΚΕΨΗΣ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 2 ΗΣ ΤΗΛΕΔΙΑΣΚΕΨΗΣ ΟΔΥΣΣΕΑΣ 2008 Ερευνητικό Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα Εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης σε Δημοτικά Σχολεία της Ελλάδος 70 Ο Δημοτικό Σχολείο Αθήνας Δημοτικό Σχολείο Μαγούλας ( Νομού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΣ

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΣ Στο πλαίσιο της Πράξης «Ακαδημία Πλάτωνος - Η Πολιτεία και ο Πολίτης»,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΘΑ ΚΑΝΩ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΝΑ ΑΓΑΠΗΣΕΙ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ;

ΠΩΣ ΘΑ ΚΑΝΩ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΝΑ ΑΓΑΠΗΣΕΙ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ; Ημερομηνία 23/07/2015 Μέσο Συντάκτης Link diavasame.gr Ευμορφία Ζήση http://www.diavasame.gr/page.aspx?itemid=ppg1396_2146 ΠΩΣ ΘΑ ΚΑΝΩ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΝΑ ΑΓΑΠΗΣΕΙ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ; 23.07.2015 Συντάκτης: Ευμορφία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Ο Σ Σ Χ Ε Δ Ι Α Σ Μ Ο Σ 3 : Κ Α Τ Ο Ι Κ Ι Α / Α Κ Α Δ Η Μ Α Ι Κ Ο Ε Τ Ο Σ

Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Ο Σ Σ Χ Ε Δ Ι Α Σ Μ Ο Σ 3 : Κ Α Τ Ο Ι Κ Ι Α / Α Κ Α Δ Η Μ Α Ι Κ Ο Ε Τ Ο Σ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ III ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Ο Σ Σ Χ Ε Δ Ι Α Σ Μ Ο Σ 3 : Κ Α Τ Ο Ι Κ Ι Α / Α Κ Α Δ Η Μ Α Ι

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΟΡΙΟ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΞ ΑΡΙΣΤΕΡΩΝ ΚΑΙ ΕΚ ΔΕΞΙΩΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: ΚΟΥΤΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

«ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΚΩΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΧΡΥΣΟΣ ΣΤΗ ΧΑΛΚΙ ΙΚΗ» Παράρτηµα VΙΙΙ

«ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΚΩΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΧΡΥΣΟΣ ΣΤΗ ΧΑΛΚΙ ΙΚΗ» Παράρτηµα VΙΙΙ ΧΡΥΣΟΣ ΣΤΗ ΧΑΛΚΙ ΙΚΗ» Παράρτηµα VΙΙΙ Εκτίµηση οπτικής όχλησης εγκαταστάσεων ENVECO A.E ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ 1. Εισαγωγή... 2 2. Οπτικές επιπτώσεις µεταλλευτικής δραστηριότητας... 2 3. Αξιολόγηση της οπτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΑΥΤΟΒΟΗΘΕΙΑΣ Με τη χρηματοδότηση του Υπουργείου Υγείας. Πρόγραμμα εξειδίκευσης στο πεδίο των εξαρτήσεων

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΑΥΤΟΒΟΗΘΕΙΑΣ Με τη χρηματοδότηση του Υπουργείου Υγείας. Πρόγραμμα εξειδίκευσης στο πεδίο των εξαρτήσεων Πρόγραμμα εξειδίκευσης στο πεδίο των εξαρτήσεων Εισαγωγικά Το Πρόγραμμα Προαγωγής Αυτοβοήθειας οργανώνει για το ακαδημαϊκό έτος 2013 2014 ένα πρόγραμμα εκπαίδευσης στο πεδίο των εξαρτήσεων. Το εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Μυκηναϊκός Πολιτισμός ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΚΑΛΛΙΑΔΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΕΜΑ: «Η καθημερινή ζωή στον Μυκηναϊκό Κόσμο» Οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

Στα 1849 ο Sir David Brewster περιγράφει τη μακροσκοπική μηχανή λήψης και παράγονται οι πρώτες στερεοσκοπικές φωτογραφίες (εικ. 5,6).

Στα 1849 ο Sir David Brewster περιγράφει τη μακροσκοπική μηχανή λήψης και παράγονται οι πρώτες στερεοσκοπικές φωτογραφίες (εικ. 5,6). ΣΤΕΡΕΟΣΚΟΠΙΑ Η στερεοσκοπία είναι μια τεχνική που δημιουργεί την ψευδαίσθηση του βάθους σε μια εικόνα. Στηρίζεται στο ότι η τρισδιάστατη φυσική όραση πραγματοποιείται διότι κάθε μάτι βλέπει το ίδιο αντικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ LRT ΣΕ ΑΣΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ

ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ LRT ΣΕ ΑΣΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2005 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ 1 Γ. ΑΕΡΟΜΕΤΑΦΕΡΟΜΕΝΟΣ ΚΑΙ ΕΔΑΦΟΜΕΤΑΦΕΡΟΜΕΝΟΣ ΘΟΡΥΒΟΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ LRT ΣΕ ΑΣΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ (ΠΡΟΒΛΕΨΗ-ΛΟΓΙΣΜΙΚΑ-ΜΕΤΡΑ ΜΕΙΩΣΗΣ) Dr PATRICK VANHONACKER

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΕΝΟΣ 3D ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

Η ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΕΝΟΣ 3D ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Η ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΕΝΟΣ 3D ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Αξιοποίηση εξελισσόμενων τεχνολογιών Η αξιοποίηση των διαρκώς εξελισσόμενων τεχνολογιών του H/Y στον εκπαιδευτικό και μαθητικό τομέα γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία 4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Πώς συλλαµβάνει ο Χέγκελ τη σχέση ιστορίας και πνεύµατος και ποιο ρόλο επιφυλάσσει στο πνεύµα; 2. Τι

Διαβάστε περισσότερα

προετοιμασίας και του σχεδιασμού) αρχικά στάδια (της αντιμετώπισή τους. προβλήματος της ΔΕ Ειρήνη Γεωργιάδη Καθηγήτρια Σύμβουλος της ΕΚΠ65 του ΕΑΠ

προετοιμασίας και του σχεδιασμού) αρχικά στάδια (της αντιμετώπισή τους. προβλήματος της ΔΕ Ειρήνη Γεωργιάδη Καθηγήτρια Σύμβουλος της ΕΚΠ65 του ΕΑΠ Δυσκολίες και προβλήματα που έχουν εντοπιστεί στα αρχικά στάδια (της προετοιμασίας και του σχεδιασμού) της ΔΕ στη ΘΕ ΕΚΠ 65 και προτάσεις για την αντιμετώπισή τους. Τα προβλήματα αφορούν κυρίως την επιλογή

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά A Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης Σεπτέμβρης 2007

Μαθηματικά A Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης Σεπτέμβρης 2007 Μαθηματικά A Δημοτικού Πέτρος Κλιάπης Σεπτέμβρης 2007 Το σύγχρονο μαθησιακό περιβάλλον των Μαθηματικών Ενεργή συμμετοχή των παιδιών Μάθηση μέσα από δραστηριότητες Κατανόηση ΌΧΙ απομνημόνευση Αξιοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ ΔΕΠΠΣ ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών ΔΕΠΠΣ Φ.Ε.Κ., 303/13-03-03, τεύχος Β Φ.Ε.Κ., 304/13-03-03, τεύχος Β Ποιοι λόγοι οδήγησαν στην σύνταξη των ΔΕΠΠΣ Γενικότερες ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα